ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑΝΟΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑΝΟΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ"

Transcript

1 ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΝΑΝΟΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΒΛΕΝΝΩΔΩΝ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ Ο. Καμμώνα 2, Κ. Καρύδη 2, Θ. Καραμανίδου 1, Ε. Σαμαρίδου 1, Β. Μπουργάνης 1, Κ. Κυπαρισσίδης 1,2 1 Τμήμα Χημικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 2 Ινστιτούτο Χημικών Διεργασιών & Ενεργειακών Πόρων, ΕΚΕΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία περιγράφεται η σύνθεση νανοφορέων με «ολισθηρή» επιφάνεια (π.χ., νανοσωματιδίων πολύ(γαλακτικού-γλυκολικού) οξέος - πολυαιθυλενογλυκόλης (PLGA-PEG), συμπλόκων πολυακρυλικού οξέος - πολυλυσίνης (PAA/PLL) και πολυακρυλικού οξέος - πολυαργινίνης (PAA/PArg)) καθώς και διαφόρων τύπων λιποσωμάτων που φέρουν το βλεννολυτικό παράγοντα 4-μερκαπτοβενζοϊκό οξύ (4MBA)). Νανοσωματίδια PLGA-PEG με επιφανειακή διάταξη PEG τύπου «βούρτσας» ή «πυκνής βούρτσας» παρασκευάστηκαν επιτυχώς μεταβάλλοντας το μοριακό βάρος (MW) της PEG (π.χ., 2, 5 kda). Τα νανοσωματίδια PLGA-PEG παρουσίασαν αυξημένη διάχυση σε βλέννα που έχει εξαχθεί από εντερικό βλεννογόνο χοίρου σε σύγκριση με νανοσωματίδια PLGA. Από τα νανοσωματίδια PLGA-PEG, εκείνα που είχαν διάταξη PEG τύπου «πυκνής βούρτσας» (PEG MW = 5 kda) εμφάνισαν το υψηλότερο ποσοστό διαπερατότητας. Παράλληλα, το μέσο μέγεθος και το επιφανειακό φορτίο των συμπλόκων πολυηλεκτρολυτών (PECs) κατέστη δυνατό να ρυθμιστεί αποτελεσματικά, μεταβάλλοντας το λόγο φορτίου PAA/πολυκατιόντος, οδηγώντας έτσι στη σύνθεση ουδέτερων καθώς και θετικά ή αρνητικά φορτισμένων PECs. Tα αρνητικά φορτισμένα PECs παρουσίασαν την υψηλότερη διάχυση στη βλέννα, ακολουθούμενα από τα ουδέτερα και τα θετικά φορτισμένα. Τέλος, επετεύχθη ο εγκλεισμός του 4MBA σε ποσοστά μέχρι wt% στα λιποσώματα, μεταβάλλοντας την αρχική συγκέντρωση του βλεννολυτικού παράγοντα. Ο εγκλεισμός του 4MBA στα λιποσώματα επέτρεψε την ελεγχόμενη αποδέσμευσή του (π.χ., αποδέσμευση του 3 wt% του 4MBA σε 45 min). Τα λιποσώματα που έφεραν 4MBA εμφάνισαν υψηλή ικανότητα διάχυσης στη βλέννα, η οποία βρέθηκε να εξαρτάται από τη σύσταση της φωσφολιπιδικής διπλοστοιβάδας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η χορήγηση βιομορίων μέσω βλεννωδών μεμβρανών αποτελεί μια από τις μεγαλύτερες ερευνητικές προκλήσεις στον τομέα της μεταφοράς φαρμάκων καθώς τα βιομόρια είναι διαβόητα για τη χημική και βιολογική τους αστάθεια. Μέχρι σήμερα έχουν αναπτυχθεί διάφορα συστήματα μεταφοράς βιομορίων μέσω βλεννωδών μεμβρανών, από τα οποία όμως κανένα δεν εμφανίζει την ικανότητα να διαπερνά τη βλέννα σε ικανοποιητικό βαθμό. Ωστόσο, η χρήση νανοφορέων για τη χορήγηση βιομορίων μέσω του βλεννογόνου (π.χ., εντερικού, οφθαλμικού, ρινικού, κολπικού, πνευμονικού, κλπ) έχει νόημα μόνο εάν οι φορείς αυτοί μπορούν να διαπερνούν επιτυχώς τη βλέννα που αποτελεί και το πρώτο εμπόδιο που συναντούν. Μικρά μόρια μπορούν εύκολα να μετακινηθούν στο τρισδιάστατο δίκτυο των γλυκοπρωτεϊνών της βλέννας που καλύπτει τα επιθηλιακά κύτταρα, ενώ αντίθετα το δίκτυο αυτό είναι σχεδόν αδιαπέραστο για μακρομόρια και νανοσωματίδια. Οι συνήθεις τεχνολογίες για διάβαση της βλέννας οδηγούν σε διάρρηξη του συνολικού βλεννώδους ιστού κάτι το οποίο είναι ανεπιθύμητο από τοξικολογικής άποψης. Για το λόγο αυτό κρίνεται απαραίτητη η ανάπτυξη στρατηγικών που επικεντρώνονται στην τοπική και επιλεκτική διάρρηξη της βλέννας (π.χ., ανάπτυξη νανοσωματιδίων με «ολισθηρή» επιφάνεια, ελεγχόμενη αποδέσμευση βλεννολυτικών παραγόντων, κλπ) για την αποτελεσματική χορήγηση βιομορίων μέσω βλεννωδών μεμβρανών. Στην παρούσα μελέτη αναπτύχθηκαν διάφοροι τύποι νανοφορέων με ικανότητα να διαπερνούν τη βλέννα με βάση τις παραπάνω στρατηγικές. Πιο συγκεκριμένα παρασκευάστηκαν νανοφορείς με «ολισθηρή» επιφάνεια (π.χ., νανοσωματίδια PLGA-PEG και σύμπλοκα PAA/PLL, PAA/PArg). Σχετικά με τον εγκλεισμό βλεννολυτικών παραγόντων σε νανοφορείς, παρασκευάστηκαν λιποσώματα με διαφορετική σύσταση λιπιδίων (π.χ., 1,2-διπαλμιτοϋλ-sn-γλυκερο-3-φωσφατιδυλοχολίνη (DPPC), άλας νατρίου της 1,2-διμυριστοϋλ-snγλυκερο-3-φωσφο-rac-(1-γλυκερόλης) (DMPG), διδεκυλοδιμεθυλο βρωμιούχο αμμώνιο (DDAB), χοληστερόλη (CHOL), (1,2-διστεαροϋλ-sn-γλυκερο-3-φωσφοαιθανολαµίνη-Ν-φολικού(πολυαιθυλενογλυκόλη)-μαλεϊμίδιο (DSPE-PEG2 Maleimide)) που φέρουν το βλεννολυτικό παράγοντα 4-MBA. Τα νανοσωματίδια PLGA-PEG παρασκευάστηκαν με τη μέθοδο του διπλού γαλακτώματος κατόπιν της σύνθεσης συμπολυμερών PLGA-PEG μέσω αντίδρασης καρβοδιιμιδίου μεταξύ του PLGA (π.χ., RG52H, RG752H) και διαφόρων τύπων PEG (NH 2 - PEG-NH 2 (MW 3kDa), CH 3 O-PEG-NH 2 (MW 2 και 5 kda). Η επίδραση των τύπων PLGA (75:25, 5:5) και PEG (MW, λειτουργικές ομάδες) στην απόδοση της σύζευξης του PEG καθώς και στις ιδιότητες των παραγόμενων νανοσωματιδίων (π.χ., μέσο μέγεθος, ικανότητα διάχυσης στη βλέννα) μελετήθηκε πειραματικά.

2 Τα σύμπλοκα πολυηλεκτρολυτών (π.χ., PAA/PLL, PAA/PArg) συντέθηκαν με τη μέθοδο της ιοντικής συμπλοκοποίησης και μελετήθηκε η επίδραση διαφόρων παραμέτρων της διεργασίας (π.χ., λόγος φορτίου PAA/πολυκατιόντος, συγκέντρωση πολυηλεκτρολύτη) στο μέσο μέγεθος και στο ζ δυναμικό των παραγόμενων συμπλόκων καθώς και στην ικανότητά τους να διαπερνούν τη βλέννα. Τα λιποσώματα που φέρουν 4-MBA παρασκευάστηκαν με τη μέθοδο της ενυδάτωσης λεπτού υμενίου και μελετήθηκε η επίδραση της σύστασής τους στις ιδιότητές τους (π.χ., μέσο μέγεθος, απόδοση εγκλεισμού του βλεννολυτικού παράγοντα, αποδέσμευση του 4-MBA, ικανότητά τους να διαπερνούν τη βλέννα). Η δυνατότητα των διαφόρων τύπων νανοσωματιδίων να διαχέονται στη βλέννα μελετήθηκε πειραματικά σε βλέννα που έχει εξαχθεί από εντερικό βλεννογόνο χοίρου. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Νανοσωματίδια PLGA-PEG Τα νανοσωματίδια PLGA-PEG παρασκευάστηκαν με τη μέθοδο του διπλού γαλακτώματος [1] κατόπιν της σύνθεσης συμπολυμερών PLGA-PEG μέσω αντίδρασης καρβοδιιμιδίου [2,3] μεταξύ του PLGA (π.χ., RG52H, RG752H) και διαφόρων τύπων PEG (NH 2 -PEG-NH 2 (MW 3kDa), CH 3 O-PEG-NH 2 (MW 2 και 5 kda). Η σύσταση των συμπολυμερών PLGA-PEG μελετήθηκε με 1 H-NMR (Πίνακας 1). Η μέση διάμετρος των νανοσωματιδίων προσδιορίστηκε με δυναμική σκέδαση του φωτός και το ζ δυναμικό τους από μετρήσεις ηλεκτροφόρησης σε υδατικά διαλύματα (Malvern Nano ZS9, United Kingdom). Τέλος, η πυκνότητα του PEG στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων υπολογίστηκε με βάση τις εξισώσεις [1-4], όπου R F είναι η ακτίνα Flory της αλυσίδας PEG, D είναι η απόσταση μεταξύ των αλυσίδων PEG [4], A είναι η επιφάνεια που καταλαμβάνει κάθε αλυσίδα PEG [5] και L είναι ο λόγος μήκους/πάχους του στρώματος PEG [4]: R F = αn 3/5 (1) όπου α είναι το μήκος του μονομερούς και N είναι ο αριθμός των μονομερών ανά αλυσίδα πολυμερούς D = 2 (A/π) 1/2 (2) A = 6M PEG /dn A fρ (3) όπου M PEG είναι το μοριακό βάρος των αλυσίδων PEG, d είναι η μέση διάμετρος των νανοσωματιδίων, N A είναι ο αριθμός Avogadro, f είναι το κλάσμα μάζας της PEG στα νανοσωματίδια PLGA-PEG και ρ είναι η πυκνότητα των νανοσωματιδίων. L = Nα 5/3 / D 2/3 (4) Όπως μπορεί να παρατηρηθεί στον Πίνακα 1, η αύξηση του αρχικού λόγου γραμμομορίων PEG:PLGA οδήγησε σε αύξηση του τελικού λόγου γραμμομορίων PEG:PLGA (δηλαδή του λόγου γραμμομορίων PEG:PLGA στο συντιθέμενο συμπολυμερές όπως υπολογίστηκε από 1 H-NMR). Επιπλέον μπορεί να παρατηρηθεί ότι για τον ίδιο αρχικό λόγο γραμμομορίων PEG:PLGA επετεύχθησαν υψηλότεροι τελικοί λόγοι γραμμομορίων όταν χρησιμοποιήθηκε η NH 2 -PEG-NH 2 σε σχέση με την CH 3 O-PEG-NH 2, ανεξάρτητα από τον τύπο του PLGA που χρησιμοποιήθηκε (π.χ., RG52H, RG752H). Πίνακας 1. Ιδιότητες των συντιθέμενων συμπολυμερών PLGA-PEG. PLGA Τύπος PEG Αρχικός Λόγος Γραμμομορίων PEG:PLGA Τελικός Λόγος Γραμμομορίων PEG:PLGA RG52H NH 2 -PEG3-NH RG52H NH 2 -PEG3-NH RG52H NH 2 -PEG3-NH RG752H NH 2 -PEG3-NH RG752H NH 2 -PEG3-NH RG52H CH 3 O-PEG2-NH RG52H CH 3 O-PEG2-NH RG52H CH 3 O-PEG2-NH RG752H CH 3 O-PEG2-NH RG752H CH 3 O-PEG2-NH RG52H CH 3 O-PEG5-NH RG752H CH 3 O-PEG5-NH

3 Αυτό μπορεί να αποδοθεί στο γεγονός ότι και οι δύο αμινομάδες της PEG αντέδρασαν με τα καρβοξύλια του PLGA, καθώς αυτές οι δύο αμινομάδες έχουν παρόμοια δραστικότητα. Από την άλλη πλευρά, ο τύπος του PLGA και το μοριακό βάρος της CH 3 O-PEG-NH 2 δε φάνηκε να έχουν σημαντική επίδραση στο λόγο γραμμομορίων PEG:PLGA του συντιθέμενου συμπολυμερούς καθώς δε σχετίζονταν άμεσα με τον αριθμό των δραστικών θέσεων (δηλαδή τον αριθμό των ελεύθερων καρβοξυλομάδων του PLGA και των αμινομάδων της PEG). Τα νανοσωματίδια που παρασκευάστηκαν από τα συντιθέμενα συμπολυμερή PLGA-PEG είχαν μέση διάμετρο nm και αρνητικό ζ δυναμικό (-7.7 εώς -8.8 mv) (Πίνακας 2). Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι μόνο τα συμπολυμερή PLGA-PEG που συντέθηκαν με χρήση της CH 3 O-PEG-NH 2 επιλέχθηκαν για την παρασκευή των νανοσωματιδίων, καθως τα NPs που παρασκευάστηκαν από συμπολυμερή PLGA-PEG με βάση το NH 2 -PEG-NH 2 παρουσίασαν συσσωμάτωση κατά τη διεργασία καθαρισμού τους. Πίνακας 2. Ιδιότητες νανοσωματιδίων PLGA-PEG (λόγος γραμμομορίων PEG:PLGA=1:1) και PLGA. Συμπολυμερές Μέσο Μέγεθος (nm) ζ Δυναμικό (mv) RG52H-PEG ±29-7.7±1.5 RG52H-PEG5 36.6±25-8.8±2.8 RG752H-PEG ± ±.96 RG752H-PEG ± ±1.9 RG52H 295.4± ±.1 RG752H 32.1± ±1.6 Στον Πίνακα 2 παρουσιάζονται τα χαρακτηριστικά των νανοσωματιδίων PLGA-PEG σε σύγκριση με εκείνα των νανοσωματιδίων PLGA. Το αρνητικό ζ δυναμικό των νανοσωματιδίων PLGA (π.χ., εως -22 mv) οφείλεται στα ελεύθερα καρβοξύλια που βρίσκονται στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων PLGA, τα οποία είναι αρνητικά φορτισμένα σε φυσιολογικό ph. Στην περίπτωση των νανοσωματιδίων PLGA-PEG, το PLGA συζεύχθηκε επιτυχώς με την CH 3 O-PEG-NH 2, οδηγώντας στη μερική εξουδετέρωση των ελεύθερων ανιονικών καρβοξυλίων που βρίσκονται στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων και κατά συνέπεια στη μείωση των απόλυτων τιμών ζ δυναμικού των νανοσωματιδίων PLGA-PEG (π.χ., -7.7 εως -8.8 mv). Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα νανοσωματίδια PLGA-PEG είχαν αρνητικότερο φορτίο από -1 mv, το οποίο σε συνδυασμό με το MW της PEG (π.χ., 5 kda) ελαχιστοποιεί τις αλληλεπιδράσεις με τη βλέννα [6]. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζονται οι παράμετροι που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της πυκνότητας της PEG στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων PLGA-PEG και η διάταξη της PEG σε αυτή. Σε περιπτώσεις χαμηλής επιφανειακής κάλυψης (D>R F ), οι αλυσίδες της PEG έχουν μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και βρίσκονται πιο κοντά στην επιφάνεια των νανοσωματιδίων εμφανίζοντας έτσι μία διάταξη τύπου «μανιταριού». Από την άλλη πλευρά, σε περιπτώσεις υψηλής επιφανειακής κάλυψης (η τιμή της D μειώνεται σε αυτή της R F ) η κίνηση των αλυσίδων PEG περιορίζεται σημαντικά και εμφανίζουν μία διάταξη τύπου «βούρτσας». Στις περιπτώσεις που L>2RF, η διάταξη τύπου «βούρτσας» ορίζεται ως διάταξη τύπου «πυκνής βούρτσας». Μία υψηλή επιφανειακή κάλυψη διασφαλίζει την κάλυψη της συνολικής επιφάνειας των νανοσωματιδίων αλλά επιφέρει μείωση της στερεοχημικής παρεμπόδισης, καθώς μειώνεται η κινητικότητα των αλυσίδων της PEG. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί από τον Πίνακα 3, τα νανοσωματίδια PLGA-PEG με PEG MW = 5 kda εμφάνισαν διάταξη PEG τύπου «πυκνής βούρτσας», ενώ εκείνα με PEG MW = 2 kda εμφάνισαν διάταξη PEG τύπου «βούρτσας». Πίνακας 3. Παράμετροι που χρησιμοποιήθηκαν για τον προσδιορισμό της πυκνότητας της PEG στα νανοσωματίδια PLGA-PEG και τύπος διάταξης PEG. Συμπολυμερές R F D A L Διάταξη (nm) (nm) (nm 2 ) (nm) RG52H-PEG βούρτσα RG52H-PEG πυκνή βούρτσα RG752H-PEG βούρτσα RG752H-PEG πυκνή βούρτσα Η μελέτη της διάχυσης των νανοσωματιδίων PLGA-PEG στη βλέννα πραγματοποιήθηκε βάσει του πρωτοκόλλου της Friedl και των συνεργατών της [7]. Τα αποτελέσματα της μελέτης διάχυσης των νανοσωματιδίων PLGA-PEG στη βλέννα παρουσιάζονται στο Σχήμα 1 σε σύγκριση με τα αποτελέσματα της διάχυσης των νανοσωματιδίων PLGA. Όπως ήταν αναμενόμενο, τα νανοσωματίδια PLGA-PEG, τα οποία ήταν ειδικά σχεδιασμένα για αποτελεσματική διάχυση μέσα στη βλέννα (π.χ., συνδυασμός PEG MW 5 kda με επιφανειακό φορτίο μεταξύ -1 και -7 mv), εμφάνισαν αυξημένη διάχυση στη βλέννα σε σύγκριση με τα

4 νανοσωματίδια PLGA [6,8]. Επιπλέον, μελετήθηκε η επίδραση του MW της PEG στην ικανότητα των νανοσωματιδίων PLGA-PEG να διαπερνούν τη βλέννα. Παρατηρήθηκε ότι τα νανοσωματίδια PLGA-PEG με PEG MW = 5 kda εμφανίζουν ελαφρώς αυξημένη διαπερατότητα σε σύγκριση με εκείνα με PEG MW = 2 kda. Αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί στις διαφορετικές επιφανειακές διατάξεις της PEG που παρατηρήθηκαν για τα διαφορετικά PEG MWs (διάταξη τύπου «βούρτσας» για PEG MW = 2 kda και τύπου «πυκνής βούρτσας» για PEG MW = 5 kda). Τα αποτελέσματα αυτά βρέθηκαν σε συμφωνία με την εργασία του Xu και των συνεργατών του [9] όπου μία επιφανειακή διάταξη PEG τύπου «πυκνής βούρτσας» επιτρέπει τη γρήγορη διάχυση των νανοσωματιδίων μέσα σε υψηλά ιξωδοελαστικές εκκρίσεις ανθρώπινης βλέννας, ελαχιστοποιώντας την προσκόλληση των νανοσωματιδίων στη βλέννα. Σχήμα 1. Μελέτη διάχυσης νανοσωματιδίων PLGA-PEG σε βλέννα που έχει εξαχθεί από εντερικό βλεννογόνο χοίρου. Επώαση των νανοσωματιδίων για 6h στους 37 C. % Permeated NPs PLGA 5:5 PLGA 5:5-PEG2 PLGA 5:5-PEG5 PLGA 75:25 PLGA 75:25-PEG2 PLGA 75:25-PEG t (h) Σύμπλοκα πολυηλεκτρολυτών Διάφοροι τύποι συμπλόκων (π.χ., PAA/PLL, PAA/Parg) παρασκευάστηκαν με ανάμιξη υδατικών διαλυμάτων αντίθετα φορτισμένων πολυηλεκτρολυτών [1]. Η μέση διάμετρος των PECs προσδιορίστηκε με δυναμική σκέδαση του φωτός και το ζ δυναμικό τους από μετρήσεις ηλεκτροφόρησης σε υδατικά διαλύματα (Malvern Nano ZS9, United Kingdom). Τα PECs είχαν μέση διάμετρο ίση με nm και ζ δυναμικό μεταξύ και 32.5 mv. Παρατηρήθηκε ότι η μέση διάμετρος και το ζ δυναμικό των παραγόμενων PECs μπορεί να ρυθμιστεί αποτελεσματικά μεταβάλλοντας το λόγο φορτίου του PAA προς το αντίστοιχο πολυκατιόν. Η επίδραση του λόγου φορτίου του PAA προς το αντίστοιχο πολυκατιόν, στο μέσο μέγεθος και στο ζ δυναμικό των σχηματιζόμενων συμπλόκων PAA/PLL και PAA/Parg, απεικονίζεται στα Σχήματα 2α και 2β αντίστοιχα, για συγκέντρωση PAA (C PAA ) ίση με.1 w/v%. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί, μία μείωση στο λόγο φορτίου PAA/πολυκατιόν οδήγησε σε αύξηση του ζ δυναμικού, τόσο για τα σύμπλοκα PAA/PLL όσο και για τα PAA/PArg (Σχήματα 2α και 2β). Αυτό μπορεί να εξηγηθεί ως εξής: η διεργασία ιοντικής συμπλοκοποίησης οδηγεί στο σχηματισμό συμπλόκων με μορφολογία πυρήνα-κελύφους [11]. Πιο συγκεκριμένα, ο σχηματισμός συμπλόκων, παρουσία ενός πολυηλεκτρολύτη υψηλού μοριακού βάρους σε περίσσεια (PAA) και ενός ομόλογου χαμηλού μοριακού βάρους (PLL ή PArg), λαμβάνει χώρα με ιοντική συμπλοκοποίηση κατά την οποία σχηματίζονται ουδέτερα τμήματα, λόγω εξουδετέρωσης των φορτίων τους. Εξαιτίας του ουδέτερου χαρακτήρα τους, τα τμήματα αυτά είναι περισσότερο υδρόφοβα και κατά συνέπεια αποτελούν τον εσωτερικό πυρήνα της νανοδομής, ενώ ο πολυηλεκτρολύτης που βρίσκεται σε περίσσεια σχηματίζει το εξωτερικό κέλυφος, ευνοώντας έτσι τη σταθερότητα του συμπλόκου [12,13]. Βάσει των παραπάνω, για λόγο φορτίου 1 (Σχήματα 2α και 2β), η επιφάνεια των σχηματιζόμενων συμπλόκων καλύπτεται κυρίως από PLL ή PArg (που βρίσκονται σε περίσσεια) και κατά συνέπεια είναι θετικά φορτισμένη. Από την άλλη πλευρά, για λόγο φορτίου >1, η επιφάνεια των συμπλόκων καλύπτεται από PAA (που βρίσκεται σε περίσσεια), οδηγώντας στη δημιουργία συμπλόκων με αρνητικές τιμές ζ δυναμικού (Σχήματα 2α και 2β) [13]. Σχετικά με την επίδραση του λόγου φορτίου PAA/πολυκατιόν στο μέσο μέγεθος των συμπλόκων, η μείωση του λόγου φορτίου οδήγησε στο σχηματισμό μεγαλύτερων PECs (Σχήματα 2α και 2β). Η τάση αυτή μπορεί να αποδοθεί στη σχέση ανάμεσα στο μήκος Debye (i.e., το μήκος πάνω από το οποίο εξουδετερώνονται οι ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις των σημείων φόρτισης) και τη συγκέντρωση του πολυηλεκτρολύτη. Καθώς η συγκέντρωση του PAA διατηρήθηκε σταθερή (π.χ., C PAA =.1 w/v%), η μείωση του λόγου φορτίου οφείλονταν στην αύξηση της συγκέντρωσης του πολυκατιόντος. Η τελευταία υποδήλωσε την απελευθέρωση ενός μεγάλου αριθμού αντίθετων ιόντων από τον πολυηλεκτρολύτη, εξαιτίας της διάστασης του (λ.χ., αυξημένη ιονική ισχύς). Αυτό οδήγησε στη μείωση του μήκους Debye και κατά συνέπεια στη μειωμένη ηλεκτροστατική απώθηση μεταξύ των πολυηλεκτρολυτών [14]. To αυξημένο μέσο μέγεθος που παρατηρήθηκε για τα σύμπλοκα PAA/PLL

5 και PAA/PArg για λόγο φορτίου ~ 1 (Σχήματα 2α και 2β) μπορεί να εξηγηθεί από την έλλειψη ηλεκτροστατικών απωθητικών δυνάμεων που οδηγεί σε συσσωμάτωση των PECs [12]. Σχήμα 2. Επίδραση των λόγων φορτίου των PAA/PLL και PAA/PArg στο μέσο μέγεθος και το ζ δυναμικό των PECs (MW PAA = 1 kda, MW PLL = 3-15 kda, MW PArg = 15-7 kda, C PAA =.1 %w/v). 1 7 size z-potential 6 Zeta potential (mv) Zeta potential (mv) PAA/PLL Charge Ratio (α) 4 35 Average size 2 Zeta potential Average Size (nm) Average Size (nm) PAA/PArg Charge Ratio (β) Στο Σχήμα 3 απεικονίζονται τα αποτελέσματα της μελέτης διάχυσης ουδέτερων καθώς και θετικά και αρνητικά φορτισμένων PECs. Τα αρνητικά φορτισμένα PECs βρέθηκαν να εμφανίζουν το υψηλότερο ποσοστό διάχυσης ακολουθούμενα από τα ουδέτερα και τέλος τα θετικά φορτισμένα PECs. Η υψηλή πυκνότητα επιφανειακού φορτίου των PECs δημιουργεί πιθανώς μία υδρόφιλη επιφάνεια, μειώνοντας έτσι τις υδρόφοβες αλληλεπιδράσεις τους με τη βλέννα και κατά συνέπεια διευκολύνοντας τη διάχυσή τους μέσα σε αυτή [15]. Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ότι το αρνητικό φορτίο του PAA είναι ουσιώδες για τη διάχυση στη βλέννα [16] ενώ η PLL έχει βρεθεί να εμφανίζει υψηλότερο ποσοστό διάχυσης σε σύγκριση με άλλα πολυκατιόντα όπως είναι η πολυαιθυλενοϊμίνη (PEI), η χιτοζάνη και η προταμίνη [17]. Λιποσώματα που φέρουν το βλεννολυτικό παράγοντα 4-ΜΒΑ Τα λιποσώματα (π.χ., DPPC-CHOL, DMPC-DMPG-CHOL, DMPC-DMPG-DDAB, DPPC-DSPE-PEG2- CHOL) που φέρουν 4-MBA, παρασκευάστηκαν με τη μέθοδο της ενυδάτωσης λεπτού υμενίου [18]. Η μέση διάμετρος των λιποσωμάτων προσδιορίστηκε με δυναμική σκέδαση του φωτός και το ζ δυναμικό τους από μετρήσεις ηλεκτροφόρησης σε υδατικά διαλύματα (Malvern Nano ZS9, United Kingdom). Προκειμένου να προσδιοριστεί το ποσοστό του 4MBA στα λιποσώματα, το υπολειπόμενο 4MBA διαχωρίστηκε από τα λιποσώματα με φυγοκέντρηση στα 19, rpm για 45 min στους 1 o C (Sorvall Discovery 1SE, Hitachi) και η συγκέντρωση του 4MBA προσδιορίστηκε στο υπερκείμενο με φασματοσκοπία υπεριώδους στα 275 nm (Perkin Elmer UV-Vis Lambda 35 spectrophotometer).

6 Σχήμα 3. Μελέτη διάχυσης PECs (C PAA =.1 w/v %) σε βλέννα που έχει εξαχθεί από εντερικό βλεννογόνο χοίρου. Επώαση των PECs για 6h στους 37 C. % Permeated PECs PAA/PLL charge ratio = 1.77 PAA/PLL charge ratio = 1. PAA/PLL charge ratio = t (h) Τα χαρακτηριστικά των λιποσωμάτων που φέρουν 4MBA συνοψίζονται στον Πίνακα 4. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί, τα λιποσώματα έχουν μία μέση διάμετρο nm. Οι παρατηρούμενες διαφορές στη μέση διάμετρο οφείλονται στη χρήση διαφορετικών τύπων λιπιδίων (λ.χ. ουδέτερα, ανιονικά και πεγκυλιωμένα). Όλα τα λιποσώματα που αποτελούνται από πεγκυλιωμένα ή ανιονικά λιπίδια εμφανίζουν μικρότερο μέσο μέγεθος σε σύγκριση με εκείνα που αποτελούνται από ουδέτερα (λ.χ., DPPC-CHOL) εξαιτίας των ισχυρών απωθητικών δυνάμεων ανάμεσα στα φορτισμένα σωματίδια και τη στερεοχημική παρεμπόδιση του ισχυρά ενυδατωμένου PEG [19]. Τα αντίστοιχα ποσοστά και η απόδοση εγκλεισμού του 4MBA παρουσιάζονται επίσης στον Πίνακα 4. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί, οι αποδόσεις εγκλεισμού του 4MBA είναι υψηλές (π.χ., wt%) ανεξάρτητα από τη συγκέντρωση των λιπιδίων, υποδεικνύοντας έτσι ότι ο υδρόφοβος βλεννολυτικός παράγοντας εγκλείστηκε επιτυχώς στη λιπιδική διπλοστοιβάδα [2,21]. Η ελάχιστα αυξημένη απόδοση εγκλεισμού που παρατηρήθηκε για τα DMPC-DMPG-DDAB (π.χ., wt%) θα μπορούσε να αποδοθεί σε μία πιθανή ηλεκτροστατική αλληλεπίδραση μεταξύ του αρνητικά φορτισμένου 4MBA και του θετικά φορτισμένου DDAB [22]. Πίνακας 4. Ιδιότητες των λιποσωμάτων που φέρουν 4ΜΒΑ. Λιπόσωμα Μέσο Μέγεθος (nm) Ποσοστό 4MBA (wt%) Απόδοση Εγκλεισμού 4MBA (wt%) DPPC-CHOL 246.3± ± ±5.48 DMPC-DMPG-CHOL 151.4± ± ±2.27 DMPC-DMPG-DDAB 229.5± ± ±1.62 DPPC-DSPE-PEG2-CHOL 187.3± ± ±2.62 Η αποδέσμευση του βλεννολυτικού παράγοντα 4MBA από τα λιποσώματα μελετήθηκε με τη μέθοδο της μεμβράνης διαπίδυσης [23,24]. Οι κατατομές αποδέσμευσης του 4MBA από τα λιποσώματα σε PB (.2 M, ph 6.8) στους 37 o C απεικονίζονται στο Σχήμα 4. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί, διαφορετικά ποσοστά 4MBA αποδεσμεύτηκαν από διαφορετικούς τύπους λιποσωμάτων. Πιο συγκεκριμένα, το υψηλότερο ποσοστό 4MBA αποδεσμεύτηκε από τα DMPC-DMPG-CHOL (π.χ., 31.7%). Μικρότερα ποσοστά 4MBA αποδεσμεύτηκαν σε φθίνουσα τάξη από τα DMPC-DMPG-DDAB (π.χ., 29.2%), DPPC-DSPE-PEG2-CHOL (π.χ., 23%) και DPPC-CHOL (π.χ., 13.2%). Τα παραπάνω αποτελέσματα θα μπορούσαν να εξηγηθούν ως εξής: η αποδέσμευση ενός δραστικού συστατικού από τα λιποσώματα εξαρτάται από τη διαπερατότητα της μεμβράνης, η οποία επηρεάζεται από τη ρευστότητα της λιπιδικής διπλοστοιβάδας, δηλαδή τη σχετική κινητικότητα του κάθε ξεχωριστού μορίου λιπιδίου στη διπλοστοιβάδα, και επομένως από τη σύσταση της μεμβράνης [25]. Η κινητικότητα των λιπιδίων επηρεάζεται σημαντικά από τη θερμοκρασία. Εάν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος (T) είναι χαμηλότερη από τη θερμοκρασία μετάβασης φάσης (T m ) του κύριου λιπιδίου, τα λιπίδια διατάσσονται σε μορφή οργανωμένης γέλης, οπότε τα λιποσώματα παρουσιάζουν αυξημένη σταθερότητα και κατ επέκταση περιορισμένη αποδέσμευση του δραστικού συστατικού, ενώ αν T>T m, τα λιπίδια εμφανίζουν υγρή- κρυσταλλική δομή και τα λιποσώματα επιτρέπουν μία πιο γρήγορη αποδέσμευση του εγκλεισμένου μορίου [26,27]. Η συμπεριφορά αυτή παρατηρείται στο Σχήμα 4, καθώς T m,dppc > T m,dmpc =T m,dmpg > T m,ddab. Τα πειραματικά ευρήματα της παρούσας εργασίας βρέθηκαν σε συμφωνία με δημοσιευμένα αποτελέσματα που δείχνουν μείωση της σταθερότητας της μεμβράνης με αντικατάσταση του DPPC με DMPC [27].

7 Επιπλέον, όπως μπορεί να παρατηρηθεί στο Σχήμα 4, η κατατομή αποδέσμευσης του 4MBA χαρακτηρίζεται σε κάθε περίπτωση, από συνεχή αποδέσμευση του 4MBA για μία χρονική περίοδο περίπου 45 λεπτών. `Επειτα από αυτή τη χρονική στιγμή, η αποδέσμευση του 4MBA σχηματίζει πλατώ, υποδηλώνοντας ότι ένα μεγάλο ποσοστό του βλεννολυτικού παράγοντα, που μεταβάλλεται από 68% (DMPC-DMPG-CHOL) εώς 87% (DPPC-CHOL) δεν αποδεσμεύεται από τα λιποσώματα και παραμένει συνδεδεμένο με τη λιπιδική διπλοστοιβάδα. Αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί στην υδρόφοβη φύση του 4MBA που ευνοεί τον εγκλεισμό του στη μεμβράνη των λιποσωμάτων και στο αυξημένο ποσοστό χοληστερόλης (DPPC-CHOL) το οποίο επηρεάζει επίσης το μικροϊξώδες των διπλοστοιβάδων και την αποδέσμευση των εγκλεισμένων μορίων [28]. Σχήμα 4. Κατατομές αποδέσμευσης του βλεννολυτικού παράγοντα 4MBA από λιποσώματα σε PB (.2M, ph 6.8) στους 37 o C. 4MBA released (%) DPPC-CHOL DMPC-DMPG-CHOL DMPC-DMPG-DDAB DPPC-DSPE-PEG2-CHOL t (min) Τα αποτελέσματα της διάχυσης των διαφόρων τύπων λιποσωμάτων, που περιέχουν ίδια ποσότητα 4MBA (π.χ., ~18wt%), στη βλέννα, απεικονίζονται στο Σχήμα 5. Όπως μπορεί να παρατηρηθεί, τα λιποσώματα DMPC- DMPG-CHOL εμφάνισαν αυξημένη διαπερατότητα σε σχέση με τους άλλους τρεις τύπους λιποσωμάτων, ακολουθούμενα από τα DMPC-DMPG-DDAB. Αυτό θα μπορούσε να αποδοθεί στις διαφορετικές ποσότητες 4MBA που απελευθερώνονται από τους διάφορους τύπους λιποσωμάτων (π.χ., >3% 4MBA απελευθερώθηκε από τα DMPC-DMPG-CHOL σε σύγκριση με ένα ποσοστό 4MBA <1% που απελευθερώθηκε από τα DPPC- CHOL, Σχήμα 5) καθώς και σε πιθανές αλληλεπιδράσεις των φωσφολιπιδίων με τη βλέννα. Οι αλληλεπιδράσεις των λιποσωμάτων με τη βλέννα εξαρτώνται από τους τύπους των φωσφολιπιδίων που αποτελούν τα λιποσώματα και από τη γραμμομοριακή τους σύσταση. Σχήμα 5. Μελέτη διάχυσης λιποσωμάτων που φέρουν 4MBA σε βλέννα που έχει εξαχθεί από εντερικό βλεννογόνο χοίρου. Επώαση των λιποσωμάτων για 6h στους 37 C. % Permeated Liposomes DPPC-CHOL DMPC-DMPG-CHOL DMPC-DMPG-DDAB DPPC-DSPE-PEG2-CHOL t (h) Παρατηρήθηκε (Σχήμα 5) ότι η χρήση των φωσφολιπιδίων DMPC και DMPG οδήγησε σε αυξημένη διαπερατότητα της βλέννας, ειδικά όταν συνδυάστηκαν με χοληστερόλη, ενώ η χρήση του DPPC δε φάνηκε να ενισχύει τη διάχυση στη βλέννα είτε σε συνδυασμό με χοληστερόλη ή με ένα πεγκυλιωμένο φωσφολιπίδιο. Η τελευταία παρατήρηση βρέθηκε σε συμφωνία με τον Hanes και τους συνεργάτες του [29] οι οποίοι έδειξαν ότι λιποσώματα αποτελούμενα από φωσφατίδυλοχολίνη (PC), χοληστερόλη και ροδαμίνη-pe (PC:CHOL:Rho-PE)

8 ακινητοποιούνται μέσα στη βλέννα εκτός αν φέρουν 1-2 mol% PEG, συγκεντρώσεις υψηλότερες από εκείνες που χρησιμοποιούνται τυπικά για το σχηματισμό πεγκυλιωμένων λιποσωμάτων (λ.χ., 6-7 mol%). Τέλος, η ελαφρώς αυξημένη διάχυση των DPPC-CHOL σε σύγκριση με τα DPPC-DSPE-PEG2-CHOL, που παρατηρείται στο Σχήμα 5, θα μπορούσε πιθανόν να οφείλεται στην αυξημένη δύναμη της βαρύτητας που εφαρμόστηκε στα μεγαλύτερα λιποσώματα (DPPC-CHOL) καθώς το συγκεκριμένο πείραμα πραγματοποιήθηκε σε κάθετη διάταξη. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα έρευνα υποστηρίχθηκε οικονομικά από την Ευρωπαίκή `Ενωση (EU) υπό το Συνεργατικό Ερευνητικό `Εργο ALEXANDER (Grant Agreement No. NMP ) του 7 ου Προγράμματος Πλαισίου [FP7/27-213]. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ [1]. Hamdy S., Haddadi A., Somayaji V., Ruan D., Samuel J., J. Pharm. Biomed. Anal. 44:914 (27). [2]. Sanna V., Pintus G., Roggio A.M., Punzoni S., Posadino A.M., Arca A., Marceddu S., Bandiera P., Uzzau S., Sechi M., J. Med. Chem. 54:1321 (211). [3]. Betancourt T., PhD Dissertation, The University of Texas at Austin (27). [4]. Perry J.L., Reuter K.G., Kai M.P., Herlihy K.P., Jones S.W., Luft J.C., Napier M., Bear J.E., Nano Lett. 12:534 (212). [5]. Gref R., Luck M., Quellec P., Marchand M., Dellacherie E., Harnisch S., Blunk T., Müller R.H., Colloid Surface B 18:31 (2). [6]. Wang Y.-Y., Lai S.K., Suk J.S., Pace A., Cone R., Hanes J., Angew. Chem. Int. Ed. 47:9726 (28). [7]. Friedl H., Dunnhaupt S., Hintzen F., Waldner C., Parikh S., Pearson J.P., Wilcox M.D., Bernkop-Schnürch A., J. Pharm. Sci. 12(12):446 (213). [8]. Ensign L.M., Schneider C., Suk J.S., Cone R., Hanes J., Adv. Mater. 24:3887 (212). [9]. Xu Q., Boylan N.J., Shutian C., Miao B., Patel H., Hanes J., J. Control. Release 17:279 (213). [1]. Müller Μ., Reihs Τ., Ouyang W., Langmuir 21:465 (25). [11]. Hartig S.M., Carlesso G., Davidson J.M., Prokop A., Biomacromolecules 8(1):265 (27). [12]. Delair T., Eur. J. Pharm. Biopharm.78(1):1 (211). [13]. Oyarzun-Ampuero F.A, Goycoolea F.M., Torres D., Alonso M.J., Eur. J. Pharm. Biopharm. 79:54 (211). [14]. Müller M., Keßler B., Fröhlich J., Poeschla S., Torger B., Polymers 3(2):762 (211). [15]. Lai S.K., Wang Y.-Y., Hanes J., Adv. Drug Del. Rev. 61:158 (29). [16]. Laffleur F., Hintzen F., Shahnaz G., Rahmat D., Leithner K., Bernkop-Schnürch A., Nanomedicine (213) doi:1.2217/nnm [17]. Granger D.N., Kvietys P.R., Perry M.A., Taylor A.E., 91:1443 (1986). [18]. Pantos A., Sideratou Z., Paleos C.M., J. Colloid Interf. Sci. 253:435 (22). [19]. Sriwongsitanont S., Ueno M., Colloid Polym Sci 282(7):753 (24). [2]. Muller-Goymann C.C., Eur. J. Pharm. Biopharm. 58:343 (24). [21]. Schwendener R.A., Schott H., in: Weissig V. (Ed.), Vol. 1: Pharmaceutical Nanocarriers, Series: Liposomes Methods in Molecular Biology 65:129 (21), Humana Press. [22]. Bowey K., Tanguay J.-F., Tabrizian M., Eur. J. Pharm. Biopharm. 86:369 (214). [23]. Panwar P., Pandey B., Lakhera P.C., Singh K.P., Int. J. Nanomedicine 5:11 (21). [24]. Tsukamoto T., Hironaka K., Fujisawa T., Yamaguchi D., Tahara K., Tozuka Y., Takeuchi H., Asian J. Pharm. Sci. 8(2):14 (213). [25]. Lindner L.H., Hossann M., Curr. Opin. Drug Discov. Devel. 13(1):111 (21). [26]. Anderson M., Omri A., Drug Delivery 11:33 (24). [27]. Grit M., Crommelin D., Chem. Phys. Lipids 64(1-3):3 (1993). [28]. Nounou M.M., El-Khordagui L.K., Khalafallah N.A., Kkhalil S.A., Acta Pharm. 56:311 (26). [29]. Hanes J., Wai K., Chan Y., Mcmahon M.T., Yang M., Yu T., WO (Patent).

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΙΑΧΥΣΗΣ ΣΕ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΩΜΑΤΙ ΙΑ. ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΥΧΑΙΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΗΣ ΙΑΣΤΟΛΗΣ Β. Κανελλόπουλος, Γ. οµπάζης, Χ. Γιαννουλάκης και Κ. Κυπαρισσίδης Τµήµα Χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη;

Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Τι ορίζεται ως επίδραση κοινού ιόντος σε υδατικό διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη; Επίδραση κοινού ιόντος έχουμε όταν σε διάλυμα ασθενούς ηλεκτρολύτη προσθέσουμε έναν άλλο ηλεκτρολύτη που έχει κοινό ιόν με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C.

Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. 4.1 Βασικές έννοιες Ατομική μονάδα μάζας (amu) ορίζεται ως το 1/12 της μάζας του ατόμου του άνθρακα 12 6 C. Σχετική ατομική μάζα ή ατομικό βάρος λέγεται ο αριθμός που δείχνει πόσες φορές είναι μεγαλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού.

ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ. Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών. Να εξηγούν το σχηματισμό του ιοντικού ομοιοπολικού δεσμού. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Στο τέλος αυτής της διδακτικής ενότητας οι μαθητές θα πρέπει να μπορούν: Να δίδουν τον ορισμό του χημικού δεσμού. Να γνωρίζουν τα είδη των δεσμών Να εξηγούν το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Ηδοµή των λιπαρών οξέων

Ηδοµή των λιπαρών οξέων Μεµβρανική Μεταφορά Ηδοµή των λιπαρών οξέων Λιπαρά οξέα-λιπίδια- µεµβράνες Κυτταρικές µεµβράνες: ρόλος διαχωριστικού τοίχους ιαφορετικές λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης Ενδoκυτταρικές µεµβράνες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ

ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΤΩΝ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΑΠΟ Y ΑΤΙΚΑ ΙΑΛΥΜΑΤΑ Χ. Πολατίδης, Γ. Κυριάκου Τµήµα Χηµικών Μηχανικών, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο, 54124 Θεσσαλονίκη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην εργασία αυτή µελετήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ

ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ ΛΥΚΕΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ, ΛΕΜΕΣΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2004 2005 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΜΑΘΗΜΑ : ΧΗΜΕΙΑ Τάξη : Β Λυκείου Ηµεροµηνία : 8/06/2005 ιάρκεια : 2,5 ώρες Αριθµός σελίδων: 5 Χρήσιµα

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _

Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _ Κυριακή, 23/2/2014 Mainalon Resort, Τρίπολη ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ _ Σοφία Χατζηαντωνίου Επίκουρη Καθηγήτρια Εργαστήριο Φαρμακευτικής Τεχνολογίας, Τμήμα Φαρμακευτικής Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. 3. Πώς ονομάζεται η βιοχημική αντίδραση της συνένωσης των δύο μορίων; Συμπύκνωση ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΖΗΤΗΜΑ: 1. Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; Γλυκόζη 2. Εάν δύο τέτοια μόρια ενωθούν μαζί τι θα προκύψει; Μαλτόζη 3. Πώς ονομάζεται η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων

Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων Μεταβολή ορισμένων περιοδικών ιδιοτήτων 1. Ερώτηση: Ποια θεωρούνται θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου και γιατί; Θεμελιώδη χαρακτηριστικά του ατόμου είναι: η ατομική ακτίνα, η ενέργεια ιοντισμού και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ)

ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 1 Ο ( 1 Ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ) ΘΕΜΑ 1 Ο Να εξηγήσετε ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και να διορθώσετε τις λανθασµένες: 1. Τα άτοµα όλων των στοιχείων είναι διατοµικά.. Το 16 S έχει ατοµικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α.1 γ. Α.2 β. Α.3 β. Α.4 γ. A.5 α) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 13. β) Ορισμός σχολικού βιβλίου σελίδα 122. ΘΕΜΑ Β B.1 α.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΛΙΠΙΔΙΑ, ΔΟΜΗ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ & ΣΥΝΘΕΣΗ ΛΙΠΙΔΙΩΝ

ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΛΙΠΙΔΙΑ, ΔΟΜΗ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ & ΣΥΝΘΕΣΗ ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΛΙΠΙΔΙΑ, ΔΟΜΗ ΜΕΜΒΡΑΝΩΝ & ΣΥΝΘΕΣΗ ΛΙΠΙΔΙΩΝ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Λιπαρά οξέα

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα

1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα 1.3 Δομικά σωματίδια της ύλης - Δομή ατόμου - Ατομικός αριθμός - Μαζικός αριθμός - Ισότοπα Θεωρία 3.1. Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης; Τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. 3.2. SOS Τι ονομάζεται άτομο

Διαβάστε περισσότερα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα

3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα 3.5 Ρυθμιστικά διαλύματα Ρυθμιστικά διαλύματα ονομάζονται τα διαλύματα των οποίων το ph παραμείνει πρακτικά σταθερό, όταν προστεθεί μικρή αλλά υπολογίσιμη ποσότητα ισχυρών οξέων ή βάσεων ή αραιωθούν μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών. ΔΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ Δεσμός υδρογόνου Κεφάλαιο 1ο 3 Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 4 Δεσμο ς η γε φυρα υδρογο νου Παναγιώτης Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ÊÏÑÕÖÁÉÏ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Β ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 3 Απριλίου 014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V

Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Διαχωρισμός του Η 2 σε εμπορική μεμβράνη Pd-Cu/V Δ. Κουτσονικόλας 1, Σ. Τόπης 3, Σ. Καλδής 2, Γ. Σκόδρας 1,2,3 και Γ.Π. Σακελλαρόπουλος 1,2,3 * 1 Εργαστήριο Γενικής Χημικής Τεχνολογίας, Τμήμα Χημικών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ

ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΑΡΧΗ LE CHATELIER - ΔΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Σκοπός Εργαστηριακής Άσκησης Η παρατήρηση και η κατανόηση της Αρχής Le Chatelier και η μελέτη της διαλυτότητας των ιοντικών ενώσεων Θεωρητικό Μέρος Αρχή Le Chatelier Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ

ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΕΚΦΡΑΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ Η συγκέντρωση συμβολίζεται γενικά με το σύμβολο C ή γράφοντας τον μοριακό τύπο της διαλυμένης ουσίας ανάμεσα σε αγκύλες, π.χ. [ΝΗ 3 ] ή [Η 2 SO 4 ]. Σε κάθε περίπτωση,

Διαβάστε περισσότερα

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή

2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή 2. Χημικές Αντιδράσεις: Εισαγωγή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Η ιοντική θεωρία των διαλυμάτων Μοριακές και ιοντικές εξισώσεις Αντιδράσεις καταβύθισης Αντιδράσεις οξέων-βάσεων Αντιδράσεις οξείδωσης-αναγωγής Ισοστάθμιση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΙΙΙ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΑΧΥΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος

Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου Μελέτη βιοδιαθεσιμότητας του παραγόμενου προϊόντος ΠΡΑΞΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΕΜΒΕΛΕΙΑΣ «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας και Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ) 2013» Δευτέρα 25 Μαΐου, 2015 Ημερίδα - Κ.Ε.Δ.Ε.Α. Θεσσαλονίκη Χαρακτηρισμός των στερεών ιζημάτων ανάκτησης φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10

Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 10 Πολυμερή: Σύνθεση του Nylon 6,10 Στόχος της άσκησης: Η κατανόηση της δομής των πολυμερών. Η εξοικείωση με την βασική ιδέα του πολυμερισμού συμπύκνωσης. Ο χειρισμός των αντιδραστηρίων στον πολυμερισμό

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης Οργανική Χημεία Κεφάλαια 20 & 21: Καρβοξυλικά οξέα, παράγωγα τους και αντιδράσεις ακυλο υποκατάστασης 1. Καρβοξυλικά οξέα Σημαντικά ακυλο (-COR) παράγωγα Πλήθος καρβοξυλικών ενώσεων στη φύση, π.χ. οξικό

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΧΗ 1 ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Α ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 23/04/2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1 έως Α4 να γράψετε στο τετράδιο σας το γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1)

l R= ρ Σε ηλεκτρικό αγωγό µήκους l και διατοµής A η αντίσταση δίνεται από την εξίσωση: (1) ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑ ΗΕΚΤΡΟΥΤΩΝ Θέµα ασκήσεως Μελέτη της µεταβολής της αγωγιµότητας ισχυρού και ασθενούς ηλεκτρολύτη µε την συγκέντρωση, προσδιορισµός της µοριακής αγωγιµότητας σε άπειρη αραίωση ισχυρού οξέος,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης.

ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ ΖΗΤΗΜΑ Α Το σχεδιάγραμμα δείχνει τμήμα κυτταρικής μεμβράνης. (α) Να ονομάσετε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΡΩΔΟΥΣ ΔΟΜΗΣ ΠΟΛΥΟΛΕΦΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΙΜΩΝ ΜΗ-ΥΦΑΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ, Πάτρα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΡΩΔΟΥΣ ΔΟΜΗΣ ΠΟΛΥΟΛΕΦΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΙΜΩΝ ΜΗ-ΥΦΑΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ, Πάτρα ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΡΩΔΟΥΣ ΔΟΜΗΣ ΠΟΛΥΟΛΕΦΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΑΠΝΕΥΣΙΜΩΝ ΜΗ-ΥΦΑΣΜΕΝΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Ε. Μοσχοπούλου 1,2, Ι. Μπούνος 1, Θ. Ιωαννίδης 1, Γ. Βογιατζής 1 1 ΙΤΕ/ΙΕΧΜΗ, Πάτρα 2 Τμήμα Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08 03 2015 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΟΣ: Σταυρούλα Γκιτάκου, Μαρίνος Ιωάννου ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε στην κόλλα σας το

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜOΣ ΑΜΦIΦΙΛΩΝ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΣΥΜΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΜΕ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΣ ΒΙΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ

ΣΧΕΔΙΑΣΜOΣ ΑΜΦIΦΙΛΩΝ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΣΥΜΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΜΕ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΣ ΒΙΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜOΣ ΑΜΦIΦΙΛΩΝ ΚΑΤΙΟΝΤΙΚΩΝ ΣΥΜΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ΜΕ ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΩΣ ΒΙΟΣΤΑΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Aντώνης Στρατιδάκης, Ζαχαρούλα Ιατρίδη, Γεώργιος Μπόκιας Τμήμα Χημείας, Πανεπιστήμιο Πάτρας, ΤΚ 26504, Ρίο-Πάτρα,

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧ. ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ - ΔΑΣΟΥΠΟΛΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/5/2015 ΒΑΘΜΟΣ:... ΤΑΞΗ: Β ΧΡΟΝΟΣ: 2.5 ώρες ΥΠ. ΚΑΘΗΓΗΤΗ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:...

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ. Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΥΡΗΝΙΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ Του Αλέκου Χαραλαμπόπουλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα επαναλαμβανόμενο περιοδικά φαινόμενο, έχει μία συχνότητα επανάληψης μέσα στο χρόνο και μία περίοδο. Επειδή κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4

Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων. Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 Κριτήριο Αξιολόγησης: Μεταβολή περιοδικών ιδιοτήτων Θέματα... 2 Απαντήσεις... 4 1 Θέματα Θέμα 1 ο Να ορίσετε: Α. την ατομική ακτίνα Β. την ενέργεια πρώτου ιοντισμού των ατόμων Θέμα 2 Να αιτιολογήσετε πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών. Χημεία. Ενότητα 15: Διαλύματα Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Χημεία Ενότητα 15: Διαλύματα Αν. Καθηγητής Γεώργιος Μαρνέλλος e-mail: gmarnellos@uowm.gr Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα

Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Ηλεκτρονικά Φαινόμενα Το επαγωγικό όμως φαινόμενο οδηγεί στη διάχυση της πόλωσης και στο υπόλοιπο μόριο. Έτσι πολώνονται, με φθίνουσα όμως ένταση, και οι επόμενοι άνθρακες που είναι συνδεδεμένοι μέσω σ

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου

Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων. Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Απαντήσεις Λύσεις σε Θέματα από την Τράπεζα Θεμάτων Μάθημα: Χημεία Α Λυκείου Στο παρών παρουσιάζουμε απαντήσεις σε επιλεγμένα Θέματα της Τράπεζας θεμάτων. Το αρχείο αυτό τις επόμενες ημέρες σταδιακά θα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ΝΟΥΚΛΕΪΚΩΝ ΟΞΕΩΝ (DNA ΚΑΙ RNA AΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΚΥΤΤΑΡΑ) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes

Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes Autonomous movement of platinum-loaded stomatocytes Daniela A. Wilson, Roeland J. M. Nolte and Jan C. M. van Hest, NATURE CHEMISTRY, advance paper ΓΙΩΡΓΟΣ ΦΡΑΓΚΙΑΔΑΚΗΣ 364 ΣΤΟΧΟΣ Στη φύση υπάρχει μια συνεχής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡIΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ 2015 2 ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ Λέξεις-κλειδιά Κυτταρική ή πλασματική μεμβράνη... Βασικές ιδιότητες της πλασματικής μεμβράνης... Βασικές λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων.

Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. Εύρεση mol και συγκέντρωση από αριθμητικά δεδομένα Επανάληψη προηγούμενων τάξεων. A. Εύρεση συγκέντρωσης c. A. Δίνονται τα mol της διαλυμένης ουσίας και ο όγκος του διαλύματος: n C, C σε Μ, V σε λίτρα.

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο

Φροντιστήρια ΕΠΙΓΝΩΣΗ Αγ. Δημητρίου 2015. Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου. ΘΕΜΑ 1 ο Προτεινόμενα θέματα τελικών εξετάσεων Χημεία Α Λυκείου ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 έως 1.5 να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: 1.1 Τα ισότοπα άτομα: α. έχουν ίδιο αριθμό νετρονίων β. έχουν την ίδια μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ

ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΙΑΜΟΡΙΑΚΕΣ ΥΝΑΜΕΙΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΥΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ εσµός Υδρογόνου 1) Τι ονοµάζεται δεσµός υδρογόνου; εσµός ή γέφυρα υδρογόνου : είναι µια ειδική περίπτωση διαµοριακού δεσµού διπόλου-διπόλου,

Διαβάστε περισσότερα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα

3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 3.15 Μέτρηση ph Ρυθμιστικά Διαλύματα 1. Οι περιοχές ph αλλαγής χρώματος των δύο δεικτών είναι: Πορτοκαλί του μεθυλίου: 3,1 4,5 (σε ph < 3,1 χρωματίζει το διάλυμα κόκκινο και σε ph > 4,5 χρωματίζει το διάλυμα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς

Περιβαλλοντικοί παράγοντες. και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Περιβαλλοντικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στους ζωντανούς οργανισμούς Νερό Ολοι οι οργανισμοί αποτελούνται κατά μεγάλο ποσοστό από νερό ανεξάρτητα από το εάν ζουν σε χερσαία ή υδατικά περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ B ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΡΑΦΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2007-2008 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΣΤΟΧΟΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1. Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g)

Πείραμα 2 Αν αντίθετα, στο δοχείο εισαχθούν 20 mol ΗΙ στους 440 ºC, τότε το ΗΙ διασπάται σύμφωνα με τη χημική εξίσωση: 2ΗΙ(g) H 2 (g) + I 2 (g) Α. Θεωρητικό μέρος Άσκηση 5 η Μελέτη Χημικής Ισορροπίας Αρχή Le Chatelier Μονόδρομες αμφίδρομες αντιδράσεις Πολλές χημικές αντιδράσεις οδηγούνται, κάτω από κατάλληλες συνθήκες, σε κατάσταση ισορροπίας

Διαβάστε περισσότερα

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5

ÊÏÑÕÖÇ. 1.2 Το ph υδατικού διαλύµατος ασθενούς βάσης Β 0,01Μ είναι : Α. Μεγαλύτερο του 12 Β. 12 Γ. Μικρότερο του 2. Μικρότερο του 12 Μονάδες 5 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΘΕΜΑ 1ο ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1.1 έως 1.3 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.1 Η ενέργεια ιοντισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 11: Ιοανταλλαγή Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογία Σκοποί ενότητας Κατανόηση του φαινομένου της ιοντικής ανταλλαγής Περιεχόμενα ενότητας 1) Ρόφηση 2) Απορρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71)

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) ΘΕΩΡΙΑ Ιξώδες ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΙΝΗΜΑΤΙΚΟ ΙΞΩΔΕΣ ΔΙΑΦΑΝΩΝ ΚΑΙ ΑΔΙΑΦΑΝΩΝ ΥΓΡΩΝ (ASTM D 445, IP 71) Το ιξώδες είναι η ιδιότητα που έχει ένα ρευστό να παρουσιάζει αντίσταση κατά τη ροή του, ως αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/6/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Θετικής Κατεύθυνσης ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. β Α3. α Α4. β Α5. β ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Β Β1. α. ΛΑΘΟΣ β. ΛΑΘΟΣ γ. ΣΩΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου Όλα τα Σωστό-Λάθος της τράπεζας θεμάτων για τη Χημεία Α Λυκείου 1. Το ιόν του νατρίου, 11Νa +, προκύπτει όταν το άτομο του Na προσλαμβάνει ένα ηλεκτρόνιο. Λ, όταν αποβάλλει ένα ηλεκτρόνιο 2. Σε 2 mol NH3

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 1: Δομή και δεσμοί 1. Οργανική χημεία Οργανικές ενώσεις μέχριτομισότου1800 αναφέρονταν σε ενώσεις από ζωντανούς οργανισμούς Wöhler το 1828 έδειξε ότι η ουρία, μία οργανική ένωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ii. Στις βάσεις κατά Arrhenius, η συμπεριφορά τους περιορίζεται μόνο στο διαλύτη H 2 O.

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. ii. Στις βάσεις κατά Arrhenius, η συμπεριφορά τους περιορίζεται μόνο στο διαλύτη H 2 O. ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 γ Α2 β Α3 δ Α4 β Α5. α. i. Βάσεις κατά Arrhenius είναι οι ενώσεις που όταν διαλυθούν στο H 2 O δίνουν OH ενώ κατά Bronsted Lowry είναι οι ουσίες που μπορούν να δεχτούν ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΠΡΑΣΙΝΗ ΟΞΕΙΔΩΣΗ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Ε. Σαματίδου, Α. Μαρούλης, Κ. Χατζηαντωνίου-Μαρούλη, Χ. Γεωργολιός Αριστοτέλειο Παν. Θεσ/νίκης, Τμήμα Χημείας, 54006 Θεσ/νίκη, Τηλ.: 2310-997884. e-mail: apm@chem.auth.gr,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΜΕ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Γραμμομοριακή συγκέντρωση διαλυμάτων Συγκέντρωση διαλύματος: ποσότητα διαλυμένης ουσίας σε καθορισμένη ποσότητα διαλύματος Αραιό διάλυμα: μικρή συγκέντρωση διαλυμένης ουσίας Πυκνό

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ

XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ: XHMEIA Α ΛΥΚΕΙΟΥ GI_A_CHIM_0_2530 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/05/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΗΛΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ 2.1 Δίνονται: υδρογόνο, 1H, άζωτο, 7N α) Να γράψετε την κατανοµή των ηλεκτρονίων σε στιβάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου παρατηρείται οργάνωση σε

Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου παρατηρείται οργάνωση σε Άμορφα Πολυμερή Θερμοκρασία Υαλώδους Μετάπτωσης Κινητικότητα πολυμερικών αλυσίδων Οι ουσίες μικρού μοριακού βάρους μπορούν να βρεθούν στη συμπυκνωμένη φάση σε δύο πιθανές καταστάσεις: α) τη στερεά, όπου

Διαβάστε περισσότερα

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.

XHMEIA. 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ. ΘΕΜΑ 1 ο. Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις. ΘΕΜΑ ο Α ΛΥΚΕΙΟΥ-ΧΗΜΕΙΑ ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Να δώσετε τη σωστή απάντηση στις παρακάτω περιπτώσεις.. Η πυκνότητα ενός υλικού είναι 0 g / cm. Η πυκνότητά του σε g/ml είναι: a. 0,00 b., c. 0,0 d. 0,000. Ποιο από

Διαβάστε περισσότερα

Μετά το τέλος της μελέτης του 4ου κεφαλαίου, ο μαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση:

Μετά το τέλος της μελέτης του 4ου κεφαλαίου, ο μαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Μετά το τέλος της μελέτης του 4ου κεφαλαίου, ο μαθητής θα πρέπει να είναι σε θέση: Να γνωρίζει το πως ορίζονται η ατομική μονάδα μάζας, η σχετική ατομική μάζα (Αr) και η σχετική μοριακή μάζα (Μr). Να υπολογίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 27/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. β A3. γ A4. α A5.

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1. Στην ετικέτα φιάλης νερού Λουτρακίου (atural Mineral Water) αναγράφεται η τιμή ολικής σκληρότητας 89 αμερικανικοί βαθμοί σκληρότητας. Πόσα ml προτύπου διαλύματος EDTA

Διαβάστε περισσότερα