ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ (ΣΥ.ΛΑ.Π.) [Δημοτικός Πολυχώρος «ΓΑΛΑΞΙΑΣ», Κεντρική Πλατεία Ν. Σμύρνης]

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ (ΣΥ.ΛΑ.Π.) [Δημοτικός Πολυχώρος «ΓΑΛΑΞΙΑΣ», Κεντρική Πλατεία Ν. Σμύρνης]"

Transcript

1 [1] ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΣΜΥΡΝΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΛΑΪΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ (ΣΥ.ΛΑ.Π.) [Δημοτικός Πολυχώρος «ΓΑΛΑΞΙΑΣ», Κεντρική Πλατεία Ν. Σμύρνης] Συντονιστής: Εντεταλμένος Σύμβουλος: Διοικητικά υπεύθυνος: Υπεύθυνος λειτουργίας: ΚΑΛΟΓΡΙΔΗΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΚΡΙΚΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΡΩΪΑΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΣΙΟΥΤΑΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Επιστημονικός υπεύθυνος: ΣΤΕΙΡΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Β' ΠΕΡΙΟΔΟΣ: ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 2014 ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 101: ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΗΣ: Γ. ΚΡΙΚΡΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ε.Κ.Π.Α., ΕΝΤΕΤΑΛΜΕΝΟΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β Διάλεξη - Τετάρτη ΠΡΟΣΩΠΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ: ΙΣΟΤΗΤΑ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ-ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ [[httttp: :////www..neassmyyrrni i..grr => ΣΥ..ΛΑ.Π [[βλ.. bannerr σττη δεξξιιά σττήλη]] Εισηγητής Ομότιμος Καθηγητής Λαυρέντιος Γ. Δελλασούδας βλ. Βιογραφικό-Εργογραφικό:

2 [2] ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ "ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ"- "ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ" ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚO ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΑΥΤΗΣ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ: ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΙΤΙΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ. ΦΙΛΟΙ Ή ΕΧΘΡΟΙ/ ΣΥΜΜΑΧOI Ή ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ; Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Η έννοια τού Περιβάλλοντος Η σχέση τού Περιβάλλοντος με την Ποιότητα Ζωής των Προσώπων με Αναπηρία Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Ορισμοί τής Ποιότητα Ζωής Ποιότητα Ζωής και Πρόσωπα με Αναπηρία ΕΠΙΛΟΓΟΣ - ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 21

3 [3] Λαυρέντιος Γ. Δελλασούδας Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΡΟΣΩΠΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ: ΙΣΟΤΗΤΑ-ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ-ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ 1 1 Η διάλεξη στηρίζεται στο περιεχόμενο των τεσσάρων έργων, που καταγράφονται στην παρατιθέμενη στο τέλος βιβλιογραφία, και στα οποία περιλαμβάνονται και οι πρωτογενείς πηγές.

4 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Η ΘΕΣΗ ΤΩΝ "ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ"-"ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ" ΣΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΌ ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΥΜΒΑΛΛΟΥΝ ΣΤΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΗΣ ΑΥΤΗΣ. [4] Εάν δεχτούμε την προοδευτικά γενικευόμενη θεωρητική αντίληψη ότι οι διακηρύξεις περί ισότητας, δικαιωμάτων, κοινωνικού κράτους και άλλων ανάλογων θεωριών ισχύουν, αδιακρίτως, για όλους τους ανθρώπους, τότε θα πρέπει να δεχτούμε ότι αυτά ισχύουν και για τις Ειδικές ή Κοινωνικά Ευπαθείς Ομάδες. Σε καταφατική δε περίπτωση, δηλαδή δεχόμενοι την ισχύ των διακηρύξεων αυτών για όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους, θα πρέπει να εξετάσουμε εάν εφαρμόζονται και στην πράξη, καθόσον μάλιστα, έχομε φτάσει σήμερα να μιλάμε για σχολική, επαγγελματική, οικονομική και κοινωνική ένταξη μιας διακριτής ομάδας κοινωνικά ευπαθών ανθρώπων. Αναφέρομαι στους ανθρώπους που εξακολουθούμε να ονομάζουμε Α.μ.Ε.Α. (άτομα με ειδικές ανάγκες), τείνοντας προοδευτικά προς τη χρήση τού όρου Άτομα με Αναπηρία. Ο ομιλών εισηγείται τον όρο Πρόσωπα με Αναπηρία (Π.Μ.Α.). [Σημειώνω, επ' ευκαιρία, ότι και η έκφραση: «ευπαθείς κοινωνικές ομάδες» (έχει ακουστεί και το «ευαίσθητες») δεν με βρίσκει σύμφωνο και αντ' αυτής προτείνω τον προαναφερθέντα "όρο" Κοινωνικά Ευπαθείς Ομάδες]. Στα Π.Μ.Α., δηλαδή στα πρόσωπα που αντιμετωπίζουν σωματικά (κινητικά και αισθητηριακά) νοητικά και ψυχολογικά προβλήματα και ως εκ τούτου πάσης φύσεως κοινωνικά προβλήματα, και συγκεκριμένα σε ορισμένους παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση τής θέσης τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αναφέρεται και η σημερινή μας διάλεξη. Εξετάζοντας, λοιπόν, τον βαθμό εφαρμογής των παραπάνω διακηρύξεων και των συνακόλουθων ψηφισμάτων, πρότυπων κανόνων και άλλων ανάλογων ενεργειών αναφορικά με τα Π.Μ.Α. και, κυρίως, τον τρόπο διαμόρφωσης τής θέση των Π.Μ.Α. κατά τη διαχρονική εξέλιξή της στο κοινωνικό γίγνεσθαι θα έλεγα ότι βρισκόμαστε (κατά τη θεωρία πάντοτε) στο σημείο εκείνο, στο οποίο αρχίζει πλέον να γίνεται κοινή συνείδηση η αποδοχή τής διαφορετικότητας και μάλιστα σε τέτοια έκταση, ώστε να καλύπτει και άλλες κοινωνικές ομάδες. Όμως, λαμβανομένου υπόψη ότι η θέση των Π.Μ.Α. διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τη στάση των άλλων [η στάση τής μιας πλευράς (αυτής η οποία αντιπροσωπεύεται από το 90% τού γενικού πληθυσμού) διαμορφώνει κατά κύριο λόγο τη θέση τής άλλη πλευράς (η οποία κατά τις διεθνείς εκτιμήσεις καλύπτει το υπόλοιπο 10% τού πληθυσμού που αποτελούν τα Π.Μ.Α.)], η προσέγγιση τής δυναμικής τής αντίληψης αυτής και τού τρόπου με τον οποίο ερμηνεύεται ως πράξη προϋποθέτει γνώση των παραγόντων που συνέβαλαν στη διαχρονική εξέλιξη και διαμόρφωση τής στάσης αυτής, ώστε να είμαστε σε θέση να προδικάσουμε και την αυριανή εξέλιξή της. Εάν λοιπόν αναζητήσουμε την αρχή και τους λόγους τής ουσιαστικής μεταβολής τής κοινωνικής στάσης απέναντι στα Π.Μ.Α., και την εκ τής στάσης αυτής θέση των Π.Μ.Α. στο κοινωνικό γίγνεσθαι, θα δούμε ότι η μεταβολή αυτή, αφενός μεν βρίσκεται λίγες 10ετίες πίσω και, αφετέρου, δεν έχει όπως θα υπέθετε κανείς ανθρωπιστικής αλλά οικονομικής φύσεως αφετηρία. Διότι, δεν πρέπει να αποσιωπάται και να περνά απαρατήρητο ότι η μεταβολή αυτή, η οποία πραγματοποιείται, κυρίως, στο δεύτερο ήμισυ τού 20ού αι. στις χώρες τής (Ε.Ε.) μέλος τής οποίας αποτελούμε περισσότερο από 30 χρόνια έχει ως αφετηρία τους δύο παγκόσμιους πολέμους «που κατά τρόπο τραγικό συνέβαλαν στη βελτίωση τής θέσης των αναπήρων». Πρόκειται για την προσπάθεια κοινωνικής επανένταξης των αναπήρων πολέμου, μέσω τής επαγγελματικής επανένταξής τους [προοδευτικά, επεκτάθηκε στην επαγγελματική ένταξη τού συνόλου των Π.Μ.Α.], τής οποίας προηγείται, συνήθως, η επιδοτούμενη επαγγελματική κατάρτιση.

5 [5] Η οικονομικής και όχι ανθρωπιστικής φύσεως αφετηρία σύμφωνα με τις από πολλών ετών δεδηλωμένες, οικονομικού χαρακτήρα, θέσεις υπακούει στην εξής αρχή: Το κόστος τής επαγγελματικής κατάρτισης με στόχο την επαγγελματική και οικονομική ένταξη των Π.Μ.Α. θεωρείται παραγωγική επένδυση και, ασφαλώς, μικρότερο από αυτό το οποίο απαιτείται για την εφαρμογή μιας δίκαιης κοινωνικής πολιτικής και μιας πολιτικής κοινωνικής πρόνοιας, προκειμένου να συμπληρώνει ή να προλαμβάνει τα εξ αιτίας τής αναπηρίας πάσης φύσεως "ελλείμματα". Τις αντιλήψεις αυτές τις εξέφραζε προοδευτικά, όλο και σε μεγαλύτερο βαθμό και όλο και με πιο συστηματικό τρόπο η κοινωνική και εκπαιδευτική πολιτική τής Ε.Ε. και αυτή ακριβώς η πολιτική αποτέλεσε, κατά τη γνώμη μας, την ουσιαστική αιτία προώθησης των νέων σύγχρονων αντιλήψεων περί αναπροσανατολισμού τής εκπαίδευσης των Μαθητών με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες. Και χρησιμοποιώ παρελθοντικό χρόνο, διότι είναι κοινή πλέον συνείδηση ότι δεν τις εκφράζει πλέον ούτε και για τα πρόσωπα χωρίς αναπηρία. Ειδικά στη χώρα μας, η οποιαδήποτε μεταβολή συναρτάται με την ένταξή μας στην τότε ΕΟΚ και σήμερα Ε.Ε. (Ευρωπαϊκή Ένωση). Δηλαδή, οφείλεται στον αποφασιστικό ρόλο τον οποίο έπαιξαν, κυρίως, τα χρηματοδοτούμενα από την Ε.Ε. προγράμματα (κάλυπταν το 55% των πάσης φύσεως δαπανών) καθώς και η ανταλλαγή εμπειριών μεταξύ των κρατών-μελών της. Οι παράγοντες αυτοί τουλάχιστον κατά το παρελθόν έδωσαν συστηματική ώθηση στην βελτίωση τής θέσης των Π.Μ.Α. Όμως δεν θα πρέπει να παραθεωρείται και ο σημαντικός ρόλος τού γονικού αλλά και τού συνδικαλιστικού κινήματος των Π.Μ.Α. Το κίνημα των αναπήρων, διεκδικώντας κοινωνικά και επαγγελματικά δικαιώματα και συνάδοντας προς τις επιταγές εναρμόνισης τής ελληνικής νομοθεσίας με αυτή των λοιπών κρατών μελών τής Ε.Ε., συνέβαλε στην αναβάθμιση των εκπαιδευτικών και επαγγελματικών στόχων των Π.Μ.Α. καθώς και των αντίστοιχων μέσων και μεθόδων αλλά και στη βελτίωση τής θέσης τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι, κύριο χαρακτηριστικό τής οποίας αποτελούσε το προτελευταίο μήνυμα που θα διατυπώσω στο τέλος τής ομιλίας μου. Κάνοντας μια σύντομη αναδρομή στο παρελθόν όχι το απώτερο διαπιστώνουμε τα εξής ειδικά χαρακτηριστικά για τον τρόπο αυτής τής βελτίωσης ή τής αλλαγής γενικότερα: (α) Βλέπουμε μια εξελικτική αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων για τη θέση και τον ρόλο των Π.Μ.Α., δεδομένου ότι μεταβαίνουμε: από τον ιδρυματισμό και την "κανονικοποίηση" [η οποία θεωρήθηκε ότι αναφέρεται στην "κανονικοποίηση" των ίδιων των Π.Μ.Α. (κυρίως των Προσώπων με νοητική υστέρηση και όχι των συνθηκών ζωής τους, όπως θα έπρεπε,] στον αποϊδρυματισμό και την κοινωνικοποίηση, από την κοινωνικοποίηση στην ευαισθητοποίηση, από το ειδικό σχολείο και την ειδική τάξη στη σχολική ένταξη, από την «απασχολησιοθεραπεία» στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, από διάφορες μορφές προστατευόμενης απασχόλησης στις εναλλακτικές και κανονικές μορφές εργασίας, από την εξάρτηση κάθε μορφής στην προοδευτική «απεξάρτηση» και «αυτοτέλεια»,

6 [6] από την περιθωριοποίηση στην πορεία προς οικονομική και κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση (σχολική, επαγγελματική, οικονομική, κοινωνική), για την οποία, πλέον, μιλάμε όλοι χωρίς ερωτηματικά ή ενδοιασμούς. (β) Αναζητούμε νέους κατηγορικούς ή επιθετικούς προσδιορισμούς ή τροποποιούμε τους ήδη υπάρχοντες. (γ) Χρησιμοποιούμε ερμηνευτικές προσεγγίσεις τού εννοιολογικού περιεχομένου τής ορολογίας [όρων όπως π.χ.: αναπηρία, ανεπάρκεια, ανικανότητα], η οποία εμπερικλείει το δίλημμα τής κατηγοριοποίησης-χαρακτηρισμού και, βέβαια, συνδέεται πάντοτε και με άλλα ζητήματα (π.χ.: διαγνωστικές μέθοδοι, εναλλακτικές μορφές εκπαίδευσης και απασχόλησης κ.ά.). (δ) Ρυθμίζουμε ποικίλα θέματα οργάνωσης και διοίκησης τής εκπαίδευσης (γενικής και ειδικής). (ε) Αναφερόμαστε στην απασχόληση και τον αθλητισμό όλων των ΠΜΑ (Παραολυμπιακοί, "Special Olympics") και, τέλος, για να μη μακρηγορώ, (ς) παρατηρούμε ότι, εδώ και πολλά χρόνια, έχει αρχίσει ο προβληματισμός και η έρευνα για τα κριτήρια προσδιορισμού τής ποιότητας παραγόντων, μέσων και μεθόδων που συναρτώνται με τα ζητήματα τής ένταξης, ενώ ο ομιλών ασχολείται ήδη από πολλών ετών με τις συνιστώσες και τις προεκτάσεις τής ποιότητας ζωής των Π.Μ.Α. Όμως, αν απαλλαγούμε από τον ενθουσιασμό που προκαλούν οι θεωρητικοί λόγοι και οι προεξαγγελτικές προθέσεις και εξετάσουμε προσεκτικά την καθημερινή πρακτική, θα διαπιστώσουμε ότι εξακολουθούμε, ακόμη και σήμερα, να μιλάμε με γενικόλογες προσεγγίσεις περί ένταξης και ενσωμάτωσης (σχολικής, επαγγελματικής, οικονομικής, κοινωνικής), μένοντας απλώς και τελικά στη θεωρητική ερμηνεία τής έννοιας τής ένταξης κατά την υποκειμενική αντίληψη που έχει καθένας από εμάς, στην καλλίτερη δε των περιπτώσεων στη χωροταξική ένταξη, αγνοώντας ή και παραθεωρώντας τη λειτουργική ένταξη και ενσωμάτωση με ποιότητα ζωής. Διότι για το ζήτημα τής λειτουργικής ένταξης και τής ποιοτικής κοινωνικής ενσωμάτωσης των Κοινωνικά Ευπαθών Ομάδων, κυρίως δε των Π.Μ.Α., η υπερπαραγωγή λόγων περισσεύει, κατ αναλογία προς το πλήθος των επιπτώσεων που συνεπάγεται η περιορισμένη ως προς τα λόγια και απεριόριστη ως προς τα έργα αντίθετη τακτική. Αυτή τής άποψης για υπεροχή τού «ισχυρού», από τα σώμα μέχρι το πνεύμα, από την «τσέπη» μέχρι τα όπλα κ.ο.κ.). Καθόσον μάλιστα η έννοια τής ένταξης είναι όπως ήδη προαναφέραμε ένας όρος παρεξηγημένων ή κατά το δοκούν ερμηνειών, ώστε να αισθάνονται άνετα οι παρεμποδίζοντες την πραγματική ένταξη και ενσωμάτωση. Οπότε η αναζήτηση προς γνώση τού γνήσιου περιεχομένου των όρων αυτών θα αποκαλύψει και την πραγματική θέση των Π.Μ.Α., η οποία βρίσκεται εκτός κοινωνικού γίγνεσθαι. Ποιες είναι λοιπόν οι συνιστώσες και οι προεκτάσεις ή ποιο πρέπει να δεχτούμε ως εννοιολογικό περιεχόμενο των όρων τής κοινωνικής ένταξης και ενσωμάτωσης; Η απάντηση απαιτεί ευρεία ανάλυση, η οποία και έχει πραγματοποιηθεί σε σημαντικό βαθμό στο τετράτομο έργο: Εισαγωγή στην Ειδική Παιδαγωγική (βλ. βιβλιογραφία), στο οποίο και στηρίζεται η όλη σημερινή διάλεξη. Εδώ θα περιοριστώ στη σχετική περί ένταξης άποψη τού Vaney (συναδέλφου τού Πανεπιστημίου τής Γενεύης-FAPSE ), την οποία βεβαίως και υιοθετώ.

7 [7] 2. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ Ο Vaney κάνει διάκριση μεταξύ των όρων ένταξη και ενσωμάτωση και χαρακτηρίζει την πορεία προς την ενσωμάτωση ως τριφασική: ένταξη (insertion), αφομοίωση (assimilation) ενσωμάτωση (integration), επεξηγώντας ότι κάθε φάση περιλαμβάνει διακριτές ενέργειες, ως εξής: (α) Ένταξη: Η εισαγωγή ενός «στοιχείου» εντός ενός άλλου, χωρίς συμμετοχικές, επικοινωνιακές και προσαρμοστικές προοπτικές. Προκειμένου περί προσώπων, έχουμε αντιπαράθεση μεταξύ ενός προσώπου (ή μιας υποομάδας) και μιας ομάδας, χωρίς τροποποιήσεις (μεταβολές) τής μιας ή τής άλλης πλευράς. (β) Αφομοίωση: Η αντιμετώπιση ή η απόδοση σε ένα πρόσωπο (ή μια υποομάδα) ιδιοτήτων παρόμοιων με αυτές τής ομάδας. Πρόκειται για απώλεια τής προέλευσης και τής ταυτότητας και υιοθέτηση των αξιών τής ομάδας. (γ) Ενσωμάτωση: Η εγκαθίδρυση μιας ευρύτερης αλληλεπίδρασης μεταξύ των μελών μιας ομάδας. Η αμοιβαία προσαρμογή (adaptation) μεταξύ ενός προσώπου (ή μιας υποομάδας) και μιας ομάδας, κάθε στοιχείο τού οποίου (ή τής οποίας) μεταμορφώνεται και εμπλουτίζεται δια τής επαφής με κάθε άλλο στοιχείο τής ομάδας. Η ενσωμάτωση μπορεί να προσδιοριστεί ως προς: τον τομέα, το επίπεδο, τη συχνότητα και τη διάρκεια. 1. Τομείς ενσωμάτωσης : Οικογενειακός, σχολικός, κοινοτικός, επαγγελματικός, διαμονής, ψυχαγωγίας κ.λπ.. 2. Επίπεδα ενσωμάτωσης Πρώτο επίπεδο : Φυσική ενσωμάτωση, η οποία είναι συνδεδεμένη με τις προσφερόμενες δυνατότητες προσέγγισης μεταξύ των μελών τής «ομάδας». Εμπερικλείει τον περιορισμό τής φυσικής απόστασης μεταξύ Π.Μ.Α. και «υγιών». Η φυσική ενσωμάτωση δηλώνεται με το «είμαι ανάμεσα» στους άλλους. Δεύτερο επίπεδο : Λειτουργική ενσωμάτωση, η οποία είναι συνδεδεμένη με τις δυνατότητες λειτουργικής προσαρμογής ενός προσώπου με την έννοια τού «ενεργώ μαζί» και η οποία μπορεί να διαιρεθεί σε δύο υποεπίπεδα: i. Τα Π.Μ.Α. και τα λοιπά πρόσωπα εκτελούν μαζί κοινές δραστηριότητες. Τα Π.Μ.Α. παίζουν ρόλους, έχουν ανάλογες παραγωγές (με ή χωρίς προσαρμογή και στήριξη) προς αυτές των λοιπών προσώπων. ii. Τα Π.Μ.Α. και τα λοιπά πρόσωπα πραγματοποιούν μαζί κοινές δραστηριότητες. Τα Π.Μ.Α. παίζουν ρόλους, έχουν παραγωγές αυτόνομες αλλά κατώτερες (με ή χωρίς προσαρμογή και στήριξη) από αυτές των λοιπών προσώπων. Τρίτο επίπεδο : Κοινωνική ενσωμάτωση, η οποία είναι συνδεδεμένη με τις αυθόρμητες και κανονικές σχέσεις και δεσμούς, που εγκαθίστανται μεταξύ Π.Μ.Α. και μελών τής ομάδας-κοινότητας. Το πρόσωπο μετέχει σε μια ομάδα, σε μια κοινότητα, όπου παίζει κοινωνικούς ρόλους, συμμερίζεται αξίες και πεποιθήσεις μαζί με τους άλλους, νοιώθει ένα αίσθημα προσκόλλησης (λειτουργεί ως «παράρτημα»). Υπάρχει αλληλεξάρτηση πραγματική και αμοιβαία μεταξύ όλων ανεξαιρέτως των μελών τής κοινότητας. Με άλλα λόγια, κοινωνική ενσωμάτωση σημαίνει: «έχω μια θέση, παίζω ρόλους κοινωνικούς, μοιράζομαι». Π.χ., στον επαγγελματικό τομέα ένα Π.Μ.Α. διατηρεί αυθόρμητους και κανονικούς δεσμούς με τους άλλους εργαζομένους μη Π.Μ.Α, έχει έναν καθορισμένο επαγγελματικό ρόλο, καθώς και τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις που συνδέονται με το εργασιακό του καθεστώς.

8 [8] Η διάκριση μεταξύ των τριών επιπέδων ενσωμάτωσης είναι χρήσιμη, διότι επιτρέπει την αξιολόγηση τής ποιότητας τής ενσωμάτωσης και τον προσδιορισμό στρατηγικών που ευνοούν τη διατήρησή της σε ένα επίπεδο ή την άνοδό της σε ένα ανώτερο επίπεδο. Αν και αυτή η επεξήγηση τής διάκρισης τής ενσωμάτωσης σε 3 επίπεδα δηλώνει και τον τρόπο αξιολόγησης τής ποιότητας, προσθέτω -όχι για να συμπληρώσω αλλά για τονίσω και Τέταρτο επίπεδο: Ποιοτική ενσωμάτωση με αναλογική συμπληρωματικότητα (βλ. υποκεφ. 3, παρ. β, δ, ς) Συχνότητα και διάρκεια ενσωμάτωσης: Η ενσωμάτωση εκτιμάται και προσδιορίζεται και ως προς τις παραμέτρους τής συχνότητας και τής χρονικής διάρκειας εμφάνισής της. Μετά τη σύντομη αυτή εισαγωγική θεώρηση, θα προσπαθήσω στη συνέχεια να προσεγγίσω ορισμένες έννοιες και πρακτικές, που προσδιορίζουν την κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση των Π.Μ.Α., μέσα από δύο πρωταρχικής σημασίας παράγοντες, την Ισότητα και το Περιβάλλον, χρησιμοποιώντας ως συνδετικό κρίκο ή σημείο αναφοράς την Ποιότητα Ζωής (Π.Ζ.). Πρόκειται για στοιχείο το οποίο, ασφαλώς, συναρτάται και με τη θεματική ενότητα που παρακολουθείτε: "Ψυχική Υγεία". Άλλωστε αυτή ήταν και η κοινή παραδοχή τού συντονιστή τής θεματικής ενότητας και τού ομιλούντος, ώστε παρά τις σχετικές αρχικές επιφυλάξεις εκ μέρους μου να αποδεχτώ την τιμητική πρόσκληση, δηλαδή στο πλαίσιο τής υπόψη ενότητας να μιλήσω για το θέμα που διαπραγματευόμαστε.

9 [9] 3. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ: ΙΣΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΙΤΙΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ. ΦΙΛΟΙ Ή ΕΧΘΡΟΙ / ΣΥΜΜΑΧΟΙ Ή ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ; [Η απάντηση στο ερώτημα αυτό μετά τα όσα θα αναφερθούν στη συνέχεια είναι προσωπικό ζήτημα μιας εκάστης και ενός εκάστου εξ υμών]. Είναι γνωστή η τακτική τής χρησιμοποίησης προεξαγγελτικών διακηρύξεων υπέρ των κοινωνικών ομάδων που δοκιμάζονται και τής αντιμετώπισης διαφόρων προβλημάτων όλων των ανθρώπων (όπως, π.χ., το περιβαλλοντικό πρόβλημα) η αφετηρία, ο στόχος και το περιεχόμενο των οποίων, τουλάχιστον θεωρητικά, είναι αποδεκτά. Όμως στην πράξη και εκ τού αποτελέσματος προκύπτει ότι, τελικά, οι μόνοι που καρπώνονται το οποιοδήποτε όφελος είναι αυτοί που, απλώς, διακηρύσσουν τη χρησιμότητα των λύσεων που προτείνουν και, συγχρόνως, τις διαχειρίζονται, ενώ οι «χρείαν έχοντες» δέχονται νέες επιβαρύνσεις. Συγκεκριμένα, εν ονόματι μιας ψευδεπίγραφης αγάπης προς τον άλλο και προκειμένου να καταργηθεί, φαινομενικά, η διάκριση και η διαφορά και να εγκαθιδρυθεί η καταλλαγή επικαλούμαστε υποκριτικά ή αποπροσανατολιστικά τη φιλοσοφία τής ισότητας και τής αλληλοαποδοχής, ενώ οι ενέργειές μας αποδεικνύουν ότι ενισχύουμε τη διατήρηση τής οποιασδήποτε διαφοράς. Ενδεικτικές περιπτώσεις τής ανακόλουθης μεταξύ θεωρίας και πράξης εφαρμογής των εννοιών τής ισότητας [και τής εν ονόματί της κατάργησης τής διάκρισης και τής διαφοράς] αποτελούν ή θα μπορούσαν να θεωρηθούν (αυτοτελώς ή συνδυαστικά) και τα παρακάτω παραδείγματα. (α) Επικαλούμαστε, υποστηρίζουμε και προβάλουμε την ανάγκη οργάνωσης των όρων και προϋποθέσεων τής συμμετοχής κάθε ανθρώπου στο κοινωνικό γίγνεσθαι με διπλό στόχο: τη συμμετοχή όλων των ανθρώπων, αφενός, και τη βελτίωση τής Π.Ζ. τους, αφετέρου. Όμως, κανείς δεν επισήμανε ποτέ ότι η οποιαδήποτε και κατά ενιαίο τρόπο δυνατότητα ή παροχή η οποία προορίζεται για δύο μη ίσους από πλευράς δυνατοτήτων ανθρώπους συνεπάγεται διατήρηση τής ανισότητας. Διότι η αρχή τής έμπρακτης και χωρίς παρερμηνείες ισότητας μπορεί να ισχύσει όταν και μόνο όταν συντρέχουν και οι αρχές τής αναλογικότητας και τής συμπληρωματικότητας στον τρόπο λειτουργίας των αποφασιστικής σημασίας προϋποθέσεων για τη συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Δηλαδή, όταν συντρέχουν οι προϋποθέσεις-αρχές αυτές υπέρ τής ανεμπόδιστης διεκδίκησης και κατάκτησης κοινωνικών αγαθών και τής μέσω τής αξιοποίησής τους προσωπικής καταξίωσης. Κοινωνικά αγαθά τα οποία συγκροτούν: i. η Παιδεία (μόρφωση, εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση), ii. τα αναλογικά (όχι ίσα) δικαιώματα, iii. οι πρόσθετες (εναλλακτικές ή συμπληρωματικές) ευκαιρίες, ώστε η συμμετοχή στο κοινωνικό γίγνεσθαι να επιδιώκεται, αφενός μεν, κατά το «χάρισμα» και την «προθετικότητα» καθενός (και όχι κατά τις επιθυμίες και το συμφέρον των άλλων) και, αφετέρου, με τη συνδρομή των αρχών τής εξατομίκευσης, τής συνεκπαίδευσης και τής συνεργατικότητας, και iv. η λειτουργία Κράτους Δικαίου, γενικότερα. Στην περίπτωση, λοιπόν, των Κοινωνικά Ευπαθών Ομάδων και ειδικότερα των Π.Μ.Α., για να λειτουργήσει η έννοια τής ισότητας είναι αναγκαία η κατά τρόπο αναλογικό συμπληρωματική στήριξη, η οποία συνιστά conditio sine qua non, προκειμένου και αυτά τα μέλη τού κοινωνικού συνόλου να μπορέσουν να βελτιώσουν τη θέση, στην οποία βρίσκονται. Χαρακτηριστική έκφραση έμπρακτης εφαρμογής αυτών των αρχών αποτελεί ο αθλητισμός των Π.Μ.Α. [επιλέγω σκόπιμα και για πολλούς λόγους οι οποίοι δεν είναι τού παρόντος το παράδειγμα από τον χώρο αυτό], στον οποίο βλέπουμε ότι το «χάρισμα» και

10 [10] η πρόθεση δεν αναδεικνύονται, εάν δεν συντρέχουν οι όροι και οι προϋποθέσεις-συνθήκες εκδήλωσής τους, όπως, π.χ., συμβαίνει στην περίπτωση τού δρομέα [1] (η σχετ. φωτογραφία στην ηλεκτρονική μορφή τού κειμένου) ή τού άλτη με προβλήματα όρασης. (β) Η βελτίωση τής Π.Ζ. των Π.Μ.Α. στηρίζεται μεν στη δημιουργία κατάλληλων για τον σκοπό αυτό προϋποθέσεων, αλλά δεν μπορούμε να θεωρούμε ότι έχει επιτευχθεί, εάν δεν έχει πραγματοποιηθεί μετάβαση σε ανώτερο λειτουργικό, γνωστικό, κοινωνικό ή άλλο επίπεδο, από αυτό που βρίσκονται κατά την έναρξη συνδρομής των απαιτούμενων όρων και προϋποθέσεων. Π.χ., εάν δεχτούμε ότι: (i) μία βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση των όρων τής Π.Ζ. ενός νέου ανθρώπου είναι η παροχή περισσότερης εκπαίδευσης και (ii) για την επίτευξη αυτού τού στόχου είναι απαραίτητος ο εφοδιασμός του με ένα μεγάλο αριθμό βιβλίων, δεν μπορούμε να δεχτούμε, αυτομάτως, ότι η κατά ισονομία ή ισομοιρία παροχή σ αυτόν βιβλίων και μόνο ή ακόμη και η ελεύθερη εκ μέρους του χρήση των βιβλίων μιας βιβλιοθήκης είναι παράγοντες που συμβάλλουν στη μετάβασή του σε ανώτερο γνωστικό επίπεδο. Διότι, η συμβολή των παραγόντων αυτών δεν συνεπάγεται, αυτομάτως, και δυνατότητα χρήσης των βιβλίων, εάν, προηγουμένως, δεν έχει εξασφαλιστεί η συνδρομή δύο βασικών προϋποθέσεων-μεταβλητών: πρώτον, ικανότητα ανάγνωσης, κατανόησης και αξιοποίησης τού περιεχομένου τους (εκ μέρους τού προσώπου που επιθυμεί τη μόρφωσή του ή για το οποίο παρέχουμε τις υπηρεσίες μας) και, δεύτερον, δυνατότητα «πρόσβασης» στα βιβλία (μορφή των βιβλίων, προσβασιμότητα στη βιβλιοθήκη, εργονομικές διευθετήσεις, υποστηρικτικά μέσα και, γενικά, κατάλληλο περιβάλλον). (γ) Επίσης, εν ονόματι τής ελεύθερης χωρίς εμπόδια διακίνησης, παρεμβάλλουμε ειδικούς διαδρόμους στα πεζοδρόμια ("Οδηγοί όδευσης τυφλών" 2 ) για διευκόλυνση τής κινητικότητας προσώπων με προβλήματα όρασης και αμέσως μετά, αφενός μεν, συμβαίνουν αυτά που βλέπουμε στις εικόνες που ακολουθούν [ ] (οι σχετικές φωτογραφίες στην ηλεκτρονική μορφή τού κειμένου 3 ) και αφετέρου, διαπιστώνεται εκ των υστέρων η μη τήρηση των προδιαγραφών, ως προς τα πρότυπα κατασκευής και τοποθέτησης των ειδικών διαδρόμων 4. Πώς, λοιπόν, να δεχτείς την ενέργεια αυτή ως εφαρμογή τής συμπληρωματικότητας προς επίτευξη τής ισότητας, όταν μάλιστα έχουν πραγματοποιηθεί πρόσθετες δαπάνες χωρίς αντίστοιχο αποτέλεσμα; Αντί λοιπόν να διευκολύνουμε τη διαδρομή τού Π.Μ.Α., τού προσώπου τρίτης και επόμενων ηλικιών, τής εγκύου, τής μητέρας με το νήπιο και καθενός "εμποδιζόμενου", 2 «Οδηγός όδευσης τυφλών: ειδική λωρίδα τού δαπέδου από πλάκες διαφορετικής υφής και χρώματος από το υπόλοιπο δάπεδο, που αποσκοπεί στην καθοδήγηση και ασφαλή διακίνηση των ατόμων με προβλήματα όρασης. Για την κατασκευή τού οδηγού όδευσης τυφλών χρησιμοποιούνται έγχρωμες ανάγλυφες πλάκες πεζοδρομίου. Τύπου Α ΟΔΗΓΟΣ: Ριγέ, με πλατιές και αραιές ρίγες, που τοποθετούνται παράλληλα με τον άξονα κίνησης για να κατευθύνουν τα άτομα με προβλήματα όρασης στην πορεία τους. Τύπου Β ΚΙΝΔΥΝΟΣ: Φολιδωτές, με έντονες φολίδες, χρώματος πάντοτε κίτρινου, που τοποθετούνται σε πλάτος 80cm στα σημεία εξόδου τής ράμπας ως προειδοποίηση για την είσοδο στο δρόμο. Τύπου Γ - ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ριγέ, με πυκνές και στενές ρίγες, κάθετα στην πορεία όδευσης ή στην αρχή και το τέλος κεκλιμένων επιπέδων (ραμπών).» [http://neaprosvasipezo.blogspot.gr/2012/08/blog-post_4994.html] 3 Πρόκειται για φωτογραφικό υλικό από σχετική έρευνα, που πραγματοποίησαν οι καθηγητές τής Ιατρικής Σχολής, Ιωάννης Παπαδόπουλος και Χάρις Λιάπη με τη συνεργασία ομάδων φοιτητών, για την προσβασιμότητα των ΠΜΑ [πρόσωπα με προβλήματα κινητικά και όρασης] σε 395 οικοδομικά τετράγωνα τού κέντρου τής Αθήνας. 4 Βλ. σχετ. : (α) ΦΕΚ 2621, τ. Β, 31/12/2009. (β)http://www.mcw.gov.cy/mcw/dbpd/disabledaccess.nsf/all/c96232f34539ef6ac22572a6002fec37?opend ocument (γ) [PDF] 2. ΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΙΝΗΣΗΣ ΠΕΖΩΝ 1....ype a. / in lic.asp le c et e39 %3 ta id

11 [11] αλλά και " μη εμποδιζόμενου" ανθρώπου, τους αναγκάζουμε να πραγματοποιούν ελιγμούς («slalom») ανάμεσα στις «πόρτες» που δημιουργούν τα πάσης φύσεως εμπόδια, διότι σταθμεύουμε το όχημά μας, εκθέτουμε την «πραμάτειά» μας, σκάβουμε αφήνοντας ανοικτό το όρυγμα και, γενικά, ενεργούμε ως εάν ο κάθε χώρος να είναι «το αμπέλι» ή το «χωράφι μας». Τελικά, οι μόνοι που δεν εμποδίζονται είναι οι οδηγοί δικύκλων, οι οποίοι σε λίγο θα περνούν πάνω από τη ράχη μας και στη συνέχεια μέσα από το σπίτι μας. Έτσι, στην πράξη το ζητούμενο εν ονόματι τής ισότητας και τής θεωρητικής δυνατότητας ελεύθερης διεκδίκησης κοινωνικών αγαθών (εκπαίδευσης στο παράδειγμα τής παρ. β, και ελεύθερης μετακίνησης «εμποδιζόμενων» και «μη εμποδιζόμενων» ανθρώπων στο τελευταίο παράδειγμα) είναι το κέρδος μας (ως προμηθευτών, κατασκευαστών, «διευκολυντών» κ.ά.) και όχι και η διασφάλιση των δικαιωμάτων τού Άλλου. Αυτά τα παραδείγματα ακυρώνουν όπως είναι ευνόητο κάθε μορφής προστακτική οδηγία προς τους νέους ανθρώπους για αγώνα και για κάθε προσπάθεια εκ μέρους τους. Διότι, χωρίς «αποβολή» από κάθε χώρο τού κοινωνικού γίγνεσθαι των ποικίλων αντικοινωνικών στερεοτύπων, η οποιαδήποτε "οδηγία" για μεταβολή τής λατρείας τού εαυτού σε κοινωνική συναντίληψη (με την προοπτική τού μη αποκλεισμού τού Άλλου από τα δικαιώματα που διεκδικούμε για τον εαυτό μας) δεν μπορεί, αφ εαυτής, να βοηθήσει τον νέο άνθρωπο να αρχίσει να κατανοεί ότι η έννοια τού περιβάλλοντος όπως θα την προσδιορίσουμε παρακάτω εμπερικλείεται και στις παντός είδους δράσεις μέσα και έξω από το Σχολείο. (δ) Εάν παρατηρήσουμε τη γενικότερη εξέλιξη τής κοινωνίας, θα διαπιστώσουμε ότι η συζήτηση για την «καλή ζωή» και την «ποιότητα ζωής» έχει αποκτήσει νέο περιεχόμενο, το οποίο εν ονόματι τής ισότητας αφορά σε όλους τους ανθρώπους. Όμως η εφαρμογή τής ισότητας με γνώμονα την ατομική ευθύνη [όπως την ερμηνεύουμε όλοι (ίσα δικαιώματα ίσες υποχρεώσεις)] ενέχει πολλούς κινδύνους και δημιουργεί πολλά ζητήματα, εάν λειτουργήσει κατά τρόπο ώστε να εξαφανίζονται ή να αποδυναμώνονται οι έννοιες τής κοινωνικής αλληλεγγύης, τής αναλογικής συμπληρωματικότητας και τής αληθούς δικαιοσύνης. Οπότε, υπάρχει ανάγκη διατύπωσης προτάσεων γενικού προσανατολισμού αλλά και λειτουργία συγκεκριμένων ενεργειών δράσης, ώστε να μπορεί να υπάρχει θετική απάντηση στο ερώτημα: είναι δυνατόν «να ζεις καλά...με αναπηρία»; Το ερώτημα αυτό που δεν είναι προσωπικής έμπνευσης το συμπληρώνω ως εξής: Είναι δυνατόν «να ζεις καλά...με αναπηρία», όταν η ισότητα ερμηνεύεται στην πράξη ως δράση διατήρησης τής ανισότητας και όταν η έννοια τού ερωτήματος αυτού έχει αποδοθεί, εξελικτικά, με διάφορες προσεγγίσεις που εξυπηρετούν διαφορετική φιλοσοφία, υπαγορεύοντας αντίστοιχες απαντήσεις και, κατά συνέπεια, και πρακτικές; Καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό, μπορεί να υπάρξει εάν εφαρμοστούν θετικές πρακτικές για τη μη διατήρηση τής ανισότητας. Τέτοιες πρακτικές αποτελούν, η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση γονέων και φορέων σχετικά με την αξιοποίηση των Κοινωνικών Ρόλων και τα Προγράμματα Εξατομικευμένων Υπηρεσιών. Με την προοπτική αυτή, και η έννοια τής εξατομίκευσης θα πρέπει, πλέον, να ερμηνευθεί ως απόκτηση ελευθερίας εκ μέρους κάθε ανθρώπου, ώστε δυνάμει τής συμπληρωματικότητας να μορφοποιεί την καθημερινή ζωή του τόσο σε ατομικό όσο και σε διατομικό-συλλογικό επίπεδο, στο πλαίσιο πάντοτε τής ατομικής και τής κοινωνικής πραγματικότητας. Διότι, όπως προαναφέραμε (παρ. α) η κατά ίσο μέγεθος οποιαδήποτε παροχή προς όλους δεν καταργεί την ανισότητα, αφού όλοι «υπαίτια» ή «ανυπαίτια» (λόγω κληρονομούμενων ή επίκτητων χαρακτηριστικών, εξ ιδίας ευθύνης ή υποχρεωτικά) είμαστε διαφορετικοί ή άνισοι.

12 [12] (ε) Εάν θελήσουμε να εξετάσουμε την έννοια τής ισότητας ως παράγοντα διατήρησης τής ανισότητας με τη βοήθεια τής γλώσσας των μαθηματικών, δεν έχουμε παρά: πρώτον, να θυμηθούμε μια ιδιότητα των ανισοτήτων: αν και στα δύο μέλη μιας ανισότητας προσθέσουμε ή αφαιρέσουμε τον ίδιο αριθμό προκύπτει ανισότητα ίδιας φοράς με την αρχική [ αν α < β τότε α + γ < β + γ και α γ < β γ ] και, δεύτερον, να σκεφθούμε ότι, αν κατά την αγορά ενός προϊόντος βασικής διατροφής επιβαρύνουμε όλους ανεξαιρέτως τους πολίτες, π.χ., με 10% ΦΠΑ, δεν διατηρούμε απλώς την ανισότητα, αλλά διαπράττουμε τη μεγαλύτερη δυνατή αδικία. Διότι το 10% τής αξίας τού προϊόντος αντιστοιχεί σε μεγάλο ποσοστό ενός χαμηλού μισθού και σε προοδευτικά ελάχιστο έως μηδενικό ποσοστό ενός υψηλότερου. Π.χ., για ένα προϊόν αξίας 20 η επιβάρυνση αποτελεί το 0,7 % μηνιαίων αποδοχών ύψους 300, ενώ για αποδοχές ύψους μόλις το 0,067 %. Δηλαδή η μείωση τού χαμηλού εισοδήματος είναι αναλογικά 10 φορές μεγαλύτερη απ' αυτή τού υψηλού εισοδήματος. Με άλλα λόγια στο συγκεκριμένο παράδειγμα όταν το ποσό τής επιβάρυνσης ισοδυναμεί με μία μονάδα τού υψηλού εισοδήματος, τότε η αντίστοιχη επιβάρυνση στο χαμηλό εισόδημα ισοδυναμεί με δέκα μονάδες. Φανταστείτε τι εγκληματική αδικία διαπράττεται όταν το άνοιγμα τής ψαλίδας τού μηνιαίου εισοδήματος μεγαλώνει. (ς) Τέλος, αν εν ονόματι τής ισότητας ή αν θέλετε και τής μη διάκρισης δώσουμε σε όλους τους μαθητές να ετοιμάσουν σπίτι τους μια εργασία με προσφυγή σε έντυπες ή ηλεκτρονικές πηγές, τι θα γίνει στην οικογένεια που οι γονείς δεν έχουν σχετικές γνώσεις, δεν έχουν οικονομική άνεση για αγορά βιβλίων ή Η.Υ., αντίστοιχα, και σύνδεση τού Η.Υ. με το Διαδίκτυο, δεν διαθέτουν οικοδιδάσκαλο, δεν έχουν χρόνο κ.ο.κ.; Επομένως, η φιλοσοφία ενεργειών υπέρ τής κοινωνικής ένταξης και ενσωμάτωσης Π.Μ.Α. δεν πρέπει να στηρίζεται στην ισότητα αλλά στην αναλογικότητα με συμπληρωματικότητα ή με αναλογική συμπληρωματικότητα, η οποία περιλαμβάνει (πριν ή παράλληλα): αποκατάσταση, προσαρμογή, επαναπροσαρμογή, εργονομικές διευθετήσεις, υποστηρικτική τεχνολογία κ. ά.). Κλείνω εδώ το θέμα τής ισότητας, χωρίς να έχω αναφερθεί (για πρώτη φορά βέβαια) τόσο στο πόσες εκατονταετίες πριν και από ποιον ακούστηκε το περί ισότητας κήρυγμα όσο και στην έννοια τού δικαιώματος κατά Αριστοτέλη, στα οποία θα επανέλθουμε κατά τη συζήτηση, εφόσον το επιθυμείτε και ο χρόνος το επιτρέπει.

13 [13] 4. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ 4.1. Η έννοια τού Περιβάλλοντος 5 Την έννοια τού περιβάλλοντος, ως "δημιουργίας" 6 θα την προσεγγίσουμε μέσα από την κατηγοριοποίηση ορισμένων εκ των πολλών παραμέτρων που το συναποτελούν, σημειώνοντας, εισαγωγικά, ότι: «Η σχέση τού ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον προσδιορίστηκε πάντοτε από την ερμηνεία τής σχέσεώς του με τον Θεό και με τον κόσμο [και ότι] κοινός τόπος των δύο ετερόκεντρων ερμηνειών υπήρξε και παραμένει πάντοτε ο άνθρωπος, αλλά με τις διαφορετικές προσεγγίσεις τής σχέσεώς του με τον Θεό από τη θρησκεία (θεοκεντρική) και από τη φιλοσοφία (ανθρωποκεντρική) 7». Με αφετηρία, λοιπόν, τη δεύτερη θεώρηση (την ανθρωποκεντρική), σε μια πρώτη κατηγορία εντάσσουμε το ανθρώπινο, το φυσικό και το τεχνητό περιβάλλον. Σε μια δεύτερη, το εσωτερικό ή ατομικό/προσωπικό (συντίθεται από γενετικές καταβολές και βιολογικές και πνευματικές ανάγκες και κίνητρα) και το εξωτερικό (ανθρώπινο, φυσικό και τεχνητό), το οποίο προσδιορίζεται τοπικά (εγγύς ή ευρύτερο) και τροπικά (άμεσο ή έμμεσο). Οι έννοιες αυτές είναι περισσότερο κατανοητές μέσα από γνωστούς όρους, όπως π.χ.: κληρονομικότητα, παράγοντες μάθησης, μαθησιακό περιβάλλον, ατομική και υπερατομική στάση και συμπεριφορά κ.ά. Σε μια τρίτη κατηγορία, παράγωγη των δύο πρώτων, εντάσσεται το διαχρονικό περιβάλλον (ανθρώπινο, φυσικό και τεχνητό) είτε ως χθεσινό, σημερινό και αυριανό είτε ως εγγύς ή απέχον χρονικά, η επίδραση τού οποίου είναι άμεση ή έμμεση. Ως χθεσινό περιβάλλον χαρακτηρίζουμε την κληρονομούμενη πανανθρώπινη εμπειρία μέσω τού γλωσσικού κώδικα επικοινωνίας (προφορικός και γραπτός λόγος), τού παραδείγματος και κάθε άλλης μορφής κληροδοτήματος, το οποίο αναφέρεται στις κατηγορίες που το εντάξαμε. Η εμπειρία αυτή θεμελιώνει, δυναμικά, τη φιλοσοφία τής στάσης μας ως μονάδας και συγχρόνως ως στοιχείου/μέλους ομάδας τόσο απέναντι στον Εαυτό και το Δικό μας όσο και απέναντι στον Άλλο και το Δικό του. Έτσι, και η φιλοσοφία που διαμορφώνεται κατ αυτόν τον τρόπο εκφράζει τη συνολική ερμηνευτική και αξιολογική θεώρηση και χρησιμοποίηση εκ μέρους μας τού εκάστοτε περιβάλλοντος (ανθρώπινου, φυσικού και τεχνητού). Ως σημερινό, χαρακτηρίζουμε αυτό που προκύπτει από τη συγχρονική επίδραση και αλληλεπίδραση τού συνόλου των στοιχείων που προαναφέραμε, και ως αυριανό, τη διαθήκη ή το κληροδότημα με το οποίο το εκάστοτε σημερινό περιβάλλον προικίζει το αυριανό. Μέσα σ αυτό το πλαίσιο τής διαδραστικής σχέσης τού ανθρώπου με το περιβάλλον παρατηρούμε δύο σημαντικές υποκατηγορίες. 5 Για τη σημασία και την έννοια τού περιβάλλοντος γίνεται εκτενής αναφορά τόσο στα σχετικά κεφάλαια των έργων, τα οποία περιλαμβάνονται στη βιβλιογραφία που παρατίθεται στο τέλος όσο και στο: Δελλασούδας Λ. (2011).Τα γνωστικά αντικείμενα παιδεύουν. Το παράδειγμα και η έμπρακτη συμβολή εκ παιδεύουν. Τελικά, ποιος και πώς μπορεί να διδάξει σήμερα περιβαλλοντική και, γενικότερα, κοινωνική συνείδηση; Άρθρο, στον τιμητικό τόμο για τον ομότιμο καθηγητή Αντώνιο Δανασσή-Αφεντάκη: Η χάρη θέλει αντίχαρη, σ Αθήνα: Πανεπιστήμιο Αθηνών-Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα ΦΠΨ-Τομέας Παιδαγωγικής. [http://www.somaomotimon.uoa.gr/fileadmin/somaomotimon.uoa.gr/uploads/doc/dellasoudas/cv_del_new. pdf] 6 Pozzo di Borgo Ph. (2013). Η Εύθραυστη Δύναμη. Μετάφρ. Παπαμαντέλλου Ισ., επιμ. Ζαχοπούλου Π. Εισήγηση στο Συμπόσιο «Απαγορευμένες Αδυναμίες; Κι όμως πόση ζωή!», Νάντη, 9 και 10 Φεβρουαρίου Πηγή:Disabled.GR Περιοδικό ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ [http://www.disabled.gr/lib/?p=52569]. 7 Φειδάς, Β. (2010). Προσκυνηματικές περιηγήσεις: Ιστορική εξέλιξη και σύγχρονες προοπτικές. Στο περιοδικό ΕΚΚΛΗΣΙΑ, έτος ΠΖ, τεύχ. 1, 19. Αθήναι: ΚΕΕΜΥ Εκκλησίας τής Ελλάδος.

14 [14] Η πρώτη υποκατηγορία, αντιπροσωπεύει σχέσεις, οι οποίες τελούν σε συνάρτηση με το υποκείμενο, το αντικείμενο, το κατηγόρημα και, γενικά, τους προσδιορισμούς που τις περιγράφουν, οπότε οι σχέσεις αυτές: (i) συνιστούν διάφορα είδη (π.χ.: δυαδικές, οικογενειακές, εργασιακές, κοινωνικές, ευκαιριακές, ουσιαστικές, τυπικές, ιδεολογικές, αξιακές, τοπικές, υπερτοπικές, εθνικές, διεθνείς, παγκόσμιες), (ii) δημιουργούνται σε κάποιο χώρο και κάτω από τις συνθήκες που επικρατούν κάθε φορά μέσα στο φυσικό ή τεχνητό περιβάλλον τού χώρου αυτού (π.χ.: κατοικία, εκπαιδευτική μονάδα, υπηρεσία, μέσο μεταφοράς, κατάστημα, κοινότητα, χωριό, πόλη, κράτος, ήπειρο, γη, θάλασσα, ατμόσφαιρα, διάστημα, οικονομικό πεδίο, πεδίο παραδοσιακής μάχης), (iii) πραγματοποιούνται τυχαία ή σκόπιμα (μας προκύπτουν ή τις επιζητούμε, τις επιθυμούμε ή μας τις επιβάλλουν), (iv) έχουν διάρκεια (διαρκούν λίγο, πολύ, όσο ζούμε κ.λπ.), και (v) έχουν συχνότητα (διακόπτονται, ξαναρχίζουν κ.λπ.). Η δεύτερη υποκατηγορία, αφορά στην ερμηνευτική προσέγγιση των αποτελεσμάτων τής συμπεριφοράς τού ανθρώπου, η οποία εκδηλώνεται τόσο μέσα στο φυσικό περιβάλλον που ο ίδιος αξιοποιεί, εκμεταλλεύεται και μεταλλάσσει όσο και μέσα στο τεχνητό περιβάλλον που ο ίδιος, και πάλι, κατασκευάζει και χρησιμοποιεί. Και στις δύο περιπτώσεις τα αποτελέσματα που έχουμε σε επίπεδο ή μεγέθη γενεών είναι συνήθως τα εξής: (i) παροντική ή βραχυπρόθεσμη βελτίωση τής ποιότητας τής προσωπικής του ζωής και, ενδεχομένως, και κάποιων άλλων, (ii) βραχυπρόθεσμη βελτίωση τής προσωπικής του ζωής και μεσοπρόθεσμη υποβάθμιση τής ζωής των άλλων σε πολλές δε περιπτώσεις ακόμη και τής δικής του και (iii) μακροπρόθεσμη υποβάθμιση τής ζωής όλων ανεξαιρέτως. Με την τακτική αυτή και εφόσον βέβαια οι σχετικές επιστημονικές παρατηρήσεις και μετρήσεις για το περιβάλλον και τα εξ αυτών συμπεράσματα είναι αξιόπιστα δεν ξέρω για ποια ζωή, ποιων οργανισμών, ποιοι άνθρωποι θα μιλάνε στις επόμενες γενιές. Τελικά, συνεκτιμώντας όλες αυτές τις παραμέτρους και τις παράγωγες εκδοχές τους, αξιολογούμε το αποτέλεσμα, δηλαδή τη σημαντικότητα τής σχέσης τής εκάστοτε επίδρασης και αλληλεπίδρασης μεταξύ ανθρώπου και «περιβάλλοντος» και επομένως και την ποιότητα τής ζωής του, συγχρονικά και διαχρονικά ή οριζόντια και κάθετα. Η διαδικασία αυτής τής συγχρονικής και διαχρονικής επίδρασης και αλληλεπίδρασης αποτελεί συνεχή «προσαρμογή» τού ανθρώπου στο διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, με τροποποίηση των όρων τής σχέσης του με αυτό και πρώτο ζητούμενο την "κοινωνική συμπεριφορά". Όμως, η διαδικασία μάθησης «κοινωνικής συμπεριφοράς» και, γενικότερα, συμμετοχής στο κοινωνικό γίγνεσθαι έχει ένα ειδοποιό χαρακτήρα αποφασιστικής σημασίας. Αποτελεί είτε επιλογή, αποδοχή και μίμηση είτε, αντίθετα, απόρριψη ποικίλων προτύπων (υποχρεωτικώς ή ελευθέρως, ενσυνειδήτως ή ασυνειδήτως και στις δύο περιπτώσεις), τα οποία χρησιμοποιούνται είτε ολικώς ή μερικώς τροποποιημένα είτε σε αυτοτελή ή συνδυαστική μορφή. Μετά τα παραπάνω, το ερώτημα που τίθεται, και στο οποίο θα πρέπει να υπάρξει απάντηση είναι το εξής: Ποιος μπορεί, τελικά, να είναι ο ρόλος τής Παιδείας στη διαμόρφωση «συνεργατικής» σχέσης ανθρώπου και περιβάλλοντος και τι μπορεί να συμβάλει στην αντιστροφή τής υφιστάμενης αρνητικής σχέσης; Πρόκειται για ένα ερώτημα, τού οποίου η απάντηση έχει αποτελέσει αντικείμενο σχετικής μελέτης μας 8. Επειδή όμως η απάντηση αυτή απαιτεί εκτενή συζήτηση δεν είναι δυνατόν να αναφερθούμε σ' αυτή σήμερα. 8 Βλ. ό.π., Δελλασούδας Λ.(2011).Τα γνωστικά αντικείμενα παιδεύουν. Το παράδειγμα... IKH_SYNEIDHSH_pdf-1.pdf

15 [15] 4.2. Η σχέση τού περιβάλλοντος με την Ποιότητα Ζωής των Προσώπων με Αναπηρία Κατά συνεκδοχή των προαναφερθέντων ορισμένα ζητήματα, τα οποία εντάσσονται στους όρους για τη συνεργατική λειτουργία τής κοινωνίας των ανθρώπων, είναι και ο προσδιορισμός: Πρώτον: τής εννοίας τού περιβάλλοντος και τού τρόπου διαμόρφωσης τής στάσης μας απέναντι σ αυτό σε συνάρτηση και με τις παραμέτρους που αφορούν στα Π.Μ.Α. (ζητήματα στα οποία έχομε ήδη αναφερθεί: υποκεφ. 3. και 4.1.) Δεύτερον: τού ρόλου που διαδραματίζει η Παιδεία και η Εκπαίδευση για την αντιμετώπιση διαφόρων τομέων τού περιβαλλοντικού προβλήματος και τρίτον: τού περιεχομένου τής εκπαίδευσης τού Εκπαιδευτικού. Στη συνέχεια, θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε την έννοια τού περιβάλλοντος σύμφωνα με τα όσα έχουν προαναφερθεί και σε συνάρτηση και με το αίτημα/ στόχο/προσδοκία τής ποιοτικής κοινωνικής ένταξης των Π.Μ.Α. για εξής λόγους: (α) Η αγωγή και η εκπαίδευση για το περιβάλλον αποτελούν αντικείμενο τής Παιδαγωγικής ή τής Ανθρωπαγωγικής, η οποία αποτελεί και το γνωστικό πεδίο που υπηρετώ. (β) Σύμφωνα με τις απόψεις ορισμένων ερευνητών, μία από τις τρεις βασικές θεωρίες για τον τρόπο αξιολόγησης τής Π.Ζ. των Π.Μ.Α. επικεντρώνεται στις περιβαλλοντικές συνιστώσες της (οι άλλες δύο είναι η προσωπική ικανοποίηση και η ικανότητα προσαρμογής, οι οποίες συναρτώνται με συμπεριφορές που θεωρούνται κοινωνικά προσαρμοσμένες). (γ) Ορισμένοι κοινωνιολόγοι μελετούν τους δείκτες Π.Ζ. χρησιμοποιώντας μία από τις εξής διαφορετικές πορείες: (i) τη μελέτη κοινωνικών δεικτών (ii) ψυχολογικών δεικτών και (iii) την οικολογική ανάλυση. (δ) Ανάλογα με τους ερευνητικούς στόχους, και η συνδυαστική χρήση των δεικτών αυτών δίνει απαντήσεις σε πλήθος σχετικών ερωτημάτων. Ένας τύπος δείκτη αυτής τής κατηγορίας περιλαμβάνει τέσσερα μέρη, τα οποία αντιστοιχούν σε τέσσερεις τομείς τής ζωής τού Π.Μ.Α.: (i) επικοινωνίας (κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και δεσμοί με το εξωτερικό περιβάλλον), (ii) αυτονομίας, (iii) ελευθερίας και (iv)ταυτότητας. Σημειώνεται ότι αυτό το μέσον, το πλέον γνωστό στους ασχολούμενους με τη νοητική υστέρηση, έχει προσαρμοστεί για να χρησιμοποιείται στον τομέα τής εργασίας. (ε) Η κατανόηση και επίλυση των προβλημάτων των προσώπων αυτών, σε συνάρτηση με το περιβάλλον ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά προβλήματα τού σήμερα και τού αύριο καλύπτει, αντιστρόφως, όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους.

16 [16] 5. Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ 5.1. Ορισμοί τής Ποιότητας Ζωής Μετά τα όσα ελέχθησαν, αν επιχειρούσαμε να προσδιορίσουμε την έννοια τής ποιότητας χωρίς τη βοήθεια Οργανισμών Ελέγχου Τυποποίησης και Ποιότητας ή εν πάση περιπτώσει ενός κοινού λεξικού, θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ποιότητα αποτελεί ένα ειδοποιό στοιχείο που καταξιώνει ή απαξιώνει τα χαρακτηριστικά, το περιεχόμενο και, γενικά, τα συστατικά ενός "όρου" (αντικειμένου, καταστάσεως, αξίας, τρόπου ζωής ενός προσώπου, συμπεριφοράς κ.λπ.), όταν ο όρος αυτός συγκρίνεται με έναν άλλον αντίστοιχο ή μη αντίστοιχο όρο είτε συγχρονικά είτε σε συνάρτηση με προηγούμενη ή προσδοκώμενη ανάλογη ή ιδεατή κατάστασή του. Επίσης, αναφερόμενοι ειδικά στη ζωή ενός προσώπου θεωρούμε, συνήθως, ως Π.Ζ. τα θετικά ή αρνητικά χαρακτηριστικά τα οποία προσδιορίζουν τον τρόπο διαβίωσής του σε σύγκριση με τα θεωρούμενα ως πρότυπα χαρακτηριστικά τού τρόπου διαβίωσης ενός άλλου ή άλλων προσώπων. Κατά συνέπεια, στον ορισμό τής ποιότητας και κυρίως στην τελευταία περίπτωση εμπεριέχεται ένας υψηλός βαθμός υποκειμενικότητας και ενδεχομένως αυθαιρεσίας, ακόμη και όταν η κρίση στηρίζεται σε δείκτες γενικά αποδεκτούς και διάφορα θεωρητικά πρότυπα. Έτσι, εάν υιοθετήσουμε την ερμηνευτική απόδοση τού εννοιολογικού περιεχομένου των όρων τής ένταξης και τής ενσωμάτωσης που προανέφερα (υποκεφ. 2), θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι, υπ αυτή την έννοια, η κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση με Π.Ζ. μπορεί να ερμηνευτεί χωρίς υψηλό βαθμό υποκειμενικότητας με το εξής παράδειγμα, το οποίο αναφέρεται στον σχολικό χώρο: «Στα σχολεία επιτυγχάνεται μερικές φορές η λειτουργική ένταξη, αφού οι μαθητές με και χωρίς ειδικές ανάγκες μοιράζονται τους ίδιους χώρους και ασχολούνται με τις ίδιες ή παρόμοιες δραστηριότητες. Παρ' όλα αυτά, τα παιδιά με ειδικές ανάγκες παραμένουν κοινωνικά απομονωμένα. Κοινωνική ένταξη και ενσωμάτωση σημαίνει πλήρης συμμετοχή στις κοινωνικές συναναστροφές μέσα σε φυσιολογικούς χώρους και κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι άνθρωποι που συμμετέχουν να αποτελούν μέρος ενός σταθερού κοινωνικού ιστού. Η πλήρης συμμετοχή αποδεικνύεται με τη σύναψη σχέσεων που κυμαίνονται από σταθερές αλλά περιστασιακές γνωριμίες μέχρι στενές προσωπικές σχέσεις» [Roll]. Αντιθέτως, θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι έχει υψηλό βαθμό υποκειμενικότητας η υιοθέτηση προτύπων (διατροφικών και άλλων) προαγωγής τής Π.Ζ., τα οποία έχουν μεν "γενικευθεί-καθιερωθεί", πλην όμως είναι κατά κύριο λόγο αποτέλεσμα άμεσης ή έμμεσης διαφήμισης εταιρειών που παράγουν τα αντίστοιχα προϊόντα και συμφερόντων, τα οποία συνδέονται μαζί τους με στόχο να τα "νομιμοποιούν". Όταν, μάλιστα, ο όρος «ποιότητα ζωής» προβάλλεται σήμερα όλο και περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν και αφορά σε ποικίλους τομείς και δραστηριότητες (π.χ.: φιλολογικά κείμενα, πολιτική, επιχειρήσεις, καταναλωτική ικανοποίηση, πληροφόρηση, υγεία, περιβάλλον, εκπαίδευση), είναι αναπόφευκτος ο αποπροσανατολισμός ως προς την ερμηνεία τού περιεχομένου του και τού τρόπου επίτευξης τής ποιότητας. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να υπάρξει ένας μόνο ορισμός τής Π.Ζ. και αυτό, στο οποίο φαίνεται να συμφωνούν οι ερευνητές, είναι ότι οποιαδήποτε εκτίμηση τής Π.Ζ. αποτελεί ουσιαστικά υποκειμενική θεώρηση και ότι ο προσδιορισμός ενός τόσο πολύπλοκου θέματος είναι ακόμη πιο δύσκολος, όταν αναφέρεται στα Π.Μ.Α. Εξαιτίας, λοιπόν, τής ποικιλίας των προσεγγίσεων τής Π.Ζ. είμαστε υποχρεωμένοι να ανατρέξουμε σε μία βιβλιογραφία ευρέος φάσματος, ώστε να καταστεί δυνατή η κατανόηση τής Π.Ζ. και η προοπτική της. Από τις ήδη υπάρχουσες σχετικές μελέτες φαίνεται ότι δεν υπάρχει απλός

17 [17] ορισμός τής Π.Ζ. για όλους τους ανθρώπους (με ή χωρίς αναπηρία). Αυτό οφείλεται στο ότι οι προσπάθειες για τον ορισμό ή την αξιολόγηση τής Π.Ζ. αντανακλούν, κατ ανάγκη, πολιτισμικές και κοινωνικές αξίες, αντιλήψεις, συναισθήματα, απόψεις των εμπλεκόμενων προσώπων και, γενικά, αντιλήψεις που εκφράζουν κοινωνικά και τοπικά πλαίσια. Η έννοια Π.Ζ. εμπερικλείει μια γνωστική διάσταση, αφού περιγράφει τη σχέση ανάμεσα στις αντικειμενικές συνθήκες ζωής και την αξιολόγηση αυτών των συνθηκών από το υποκείμενο. Από τη σκοπιά τού υποκειμένου, η Π.Ζ. είναι ο βαθμός πλήρωσης ή ικανοποίησης των σωματικών, βιολογικών, ψυχολογικών, οικονομικών και κοινωνικών αναγκών του. Από τη σκοπιά των περιβαλλοντικών όρων, η Π.Ζ. είναι ο βαθμός τής ικανότητας και δυνατότητας τού περιβάλλοντος να «προσφέρει» τα απαραίτητα εφόδια για αντιμετώπιση των αναγκών αν και, σύμφωνα με την κοινωνική θεωρία, το βασικό στοιχείο τής Π.Ζ. είναι το να εργάζεσαι χωρίς να έχεις την ανάγκη τού άλλου. Μία έρευνα που πραγματοποίησε το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Αναπηρία και την Αποκατάσταση στις Η.Π.Α. κάνοντας ανασκόπηση εκατό έγγραφων πηγών, στις οποίες γινόταν αναφορά στα Π.Μ.Α. και την Π.Ζ. τους, διέκρινε τέσσερεις τύπους ορισμών: (i) υπονοούμενους ορισμούς (π.χ., ορισμοί που θεωρούν ότι «κανονικοποίηση» σημαίνει καλύτερη Π.Ζ.), (ii) λειτουργικούς ορισμούς (ο ορισμός καθοδηγείται από τη μεθοδολογία έρευνας), (iii) κυριολεκτικούς ή λογικούς ορισμούς (αντανακλούν απόψεις, φιλοσοφία, αξίες ή πιστεύω που έχει δηλώσει ο συγγραφέας) και (iv) ακούσιους ορισμούς (αντανακλούν μη δηλωμένα πιστεύω και αξίες). Έπειτα απ' αυτά, και επειδή κανένας ορισμός δεν έχει την έννοια τής διαρκούς ισχύος, κάποιοι ερευνητές έδωσαν έμφαση σε αντίθεση με άλλες προσεγγίσεις στην πρόσκαιρη, σχετική και ατομική φύση τού ορισμού τής Π.Ζ Ποιότητα Ζωής και Πρόσωπα με Αναπηρία Η έλλειψη συμφωνίας ως προς τον ορισμό τής Π.Ζ. των ανθρώπων ή τη μεθοδολογία που τη μελετά έχει, κατά κάποιο τρόπο, επίπτωση πάνω στους στόχους των προσώπων εκείνων (με ή χωρίς αναπηρία) τα οποία, επιδιώκοντας μια καλύτερη Π.Ζ. και στηριζόμενα στις διάφορες αντιλήψεις, εικάζουν τον βαθμό στον οποίο ποικίλοι παράγοντες θα την επηρεάσουν. Η επιδίωξη τής Π.Ζ. από τα Π.Μ.Α. δεν είναι λιγότερο σύνθετη από την αντίστοιχη επιδίωξη που έχουν όλοι οι άνθρωποι, διαχρονικά. Για να γίνουν κατανοητές οι επιδράσεις τής ατομικής εμπειρίας, οι οποίες προέρχονται τόσο από τις πολιτισμικά καθορισμένες όσο και από τις κοινές ανθρώπινες αξίες και ανάγκες που αποτελούν τη βάση για τις υποκειμενικές εκτιμήσεις τής Π.Ζ. των Π.Μ.Α., θα πρέπει να αναστοχαστούμε παρόμοιες επιδράσεις που συνδέονται με τις αξίες για την Π.Ζ. τού υπολοίπου 90% των ανθρώπων. Δηλαδή, θα πρέπει να αποφύγουμε τις στερεότυπες υποθέσεις για την Π.Ζ. των Π.Μ.Α., στηριζόμενοι στην εμπειρία και τις πολιτισμικές αξίες των άλλων, και να προσεγγίσουμε τα σχετικά θέματα με μια διάθεση σεβασμού των αξιών και των αναγκών κάθε Π.Μ.Α. Άλλωστε, η κατανόηση, και κατά την άποψη τού ομιλούντος η ενσυναίσθηση [με την έννοια τής εξίσου ή συγχρόνως με τον άλλο αίσθησης τού αυτού πράγματος] μιας φτωχής Π.Ζ. ενός προσώπου γεμάτης από ασθένειες, ευπάθεια και εξάρτηση ίσως «εμπλουτίζει» κάποιο άλλο πρόσωπο με νέες διαισθητικές και υπαρξιακές αντιλήψεις για τη φύση τής ανθρώπινης ζωής και την αδιάκοπη εξάρτηση και αβεβαιότητά της. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η έννοια τής Π.Ζ., γενικώς, αν και είναι ζήτημα κρίσιμης σημασίας, προκαλεί σύγχυση, είναι απροσδιόριστη από κλινικής άποψης και «ασύλληπτη» εννοιολογικά. Παρ όλα αυτά, προκειμένου περί Π.Μ.Α. και των στοιχείων

18 [18] που προσδιορίζουν την ταυτότητά του κατά συνεκδοχή και τα χαρακτηριστικά τής Π.Ζ. του η κρατούσα σήμερα αντίληψη επικεντρώνεται πλέον στην προτεραιότητα τού προσώπου πάνω στην αναπηρία. Πριν απ όλα εκτιμάται το πρόσωπο στην ολότητά του, τη μοναδικότητά του, καθώς και την εσωτερική του αξία και όχι υπό το πρίσμα των ανεπαρκειών του, των περιορισμών του ή τής αναπηρίας του. Δηλαδή μιλάμε πλέον για «πρόσωπο με αναπηρία», κάτι που σημαίνει ότι το πρόσωπο με αναπηρία δεν είναι εξ ολοκλήρου ή παντελώς ανάπηρο. Αυτή την αλλαγή οπτικής μπορεί να αποδώσει ο όρος «πρόσωπο που παρουσιάζει μια αναπηρία» ή «πρόσωπο που έχει μια αναπηρία», οπότε έτσι υπογραμμίζεται, κατά τρόπο περισσότερο σαφή, ότι το πρόσωπο έχει πρωτεύοντα ρόλο και η αναπηρία δευτερεύοντα. Κατ ακολουθία, στον τομέα παροχής υπηρεσιών μιλάμε για «γενικές υπηρεσίες» που αφορούν σε όλα ανεξαιρέτως τα πρόσωπα και για «διακεκριμένες υπηρεσίες» που αφορούν στα προβλήματα τής αναπηρίας καθώς και τον τρόπο αντιμετώπισής τους, ώστε να βελτιωθεί η Π.Ζ. τους και όχι στα Π.Μ.Α. (π.χ.: κοινωνικές υπηρεσίες, ιατρικές υπηρεσίες κ.λπ.). Θεωρητικά, λοιπόν το Π.Μ.Α., ως πρόσωπο-μέλος τής κοινωνίας μας, καλείται να διαδραματίσει τους διαφόρους ρόλους οι οποίοι υφίστανται και ανήκουν στον καθένα στο πλαίσιο αυτής τής κοινωνίας και να ζήσει σε χώρους και σε παρόμοιες συνθήκες με αυτές των συμπολιτών του, με κύριο όργανο ή μέσο την αναλογική συμπληρωματικότητα και με πρωταρχικό στόχο τη βελτίωση τής Π.Ζ. του. Ο Magerotte σημειώνει σχετικά: «Ως παιδί, να μπορεί να ζήσει με την οικογένειά του και να πηγαίνει σε "γενικές" μονάδες νηπιακής και προσχολικής φροντίδας και αγωγής, κατά τη μαθητική περίοδο να πηγαίνει στο σχολείο και, γενικά, σε κάθε οργανισμό που ασχολείται με τη νεότητα, κατά την ενηλικίωση να εργάζεται, να διαμένει σε ικανοποιητική κατοικία και να διάγει ολοκληρωμένη κοινωνική και πολιτική ζωή. Συμμετοχή στην κοινωνική ζωή σημαίνει ότι το Π.Μ.Α. μπορεί να συναντά τους άλλους, να ζει στο ίδιο περιβάλλον με τους άλλους, να δραστηριοποιείται κατά τον αυτό "τύπο" με τους άλλους. Η γενική οπτική γωνία μέσα από την οποία εξετάζεται η συμμετοχή αυτή καλύπτει, κατ αρχάς, τη μη εξαίρεση και στη συνέχεια την ένταξη, όχι απλώς σωματική αλλά και λειτουργική, και, γενικά, ένταξη που αναφέρεται σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις». Με τον προσανατολισμό αυτό, η προοπτική συνολικής συμμετοχής των Π.Μ.Α. στην κοινωνική ζωή προϋποθέτει σεβασμό όχι μόνο των δικαιωμάτων που πρέπει να απολαμβάνουν όλοι γενικώς, αλλά και εκείνων των ειδικών δικαιωμάτων που προέρχονται από ιδιαίτερες ανάγκες. Η επίτευξη ενός τέτοιου στόχου επιδιώκεται μέσω των Προγραμμάτων Εξατομικευμένων Υπηρεσιών (Π.Ε.Υ.), τα οποία προσδιορίζουν και αξιολογούν τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα, τις δυνατότητες (υποκειμενικές και αντικειμενικές), τους φορείς και υπηρεσίες παροχής τής αναγκαίας πληροφόρησης, εκπαίδευσης βοήθειας, προσανατολισμού κ.λπ., τη διάρκεια πάσης φύσεως παροχών, την έναρξη κάθε φάσης υποστήριξης, τα μέσα αξιολόγησης και, γενικά, τις αρμοδιότητες και ευθύνες κάθε πλευράς. Επίσης, κατά την εφαρμογή των Π.Ε.Υ., προβλέπεται να παρέχεται υποστήριξη σε κάθε δυνατή ευκαιρία και να περιορίζεται στο ελάχιστο η απομάκρυνση τού Π.Μ.Α. από τον συνήθη χώρο διαμονής, προκειμένου να τού προσφερθεί η οποιαδήποτε βοήθεια. Οι βασικοί αυτοί όροι για την παροχή βοήθειας στο Π.Μ.Α., ώστε να υπάρξει ζωή με συνεχώς βελτιούμενη ποιότητα, εξαρτώνται από τη συνεχή βελτίωση τής ποιότητας των αρμοδιοτήτων τού ανθρώπινου πλαισίου. Επιγραμματικά θα λέγαμε, ότι εάν δεχόμαστε την ανάγκη πλήρους κοινωνικής ένταξης (φυσικής, λειτουργικής και κοινωνικής με Π.Ζ.) τού Π.Μ.Α., τότε αυτό σημαίνει ότι τού επιτρέπουμε ή έστω δεν το παρεμποδίζουμε να καταστεί ενεργός μέτοχος στη ζωή τής κοινότητας, δηλαδή τού υποδεικνύουμε και τού παρέχουμε σε συνάρτηση με τις

19 [19] ειδικές ανάγκες του και τα αιτήματά του την αναγκαία υποστήριξη για να αναλάβει πλήρως το σύνολο των κοινωνικών του ρόλων. Και ενώ η έμφαση αποδίδεται στην ένταξη τού Π.Μ.Α., τα πλεονεκτήματα που μπορεί να αποκομίσει ένα Π.Μ.Α. δεν ωφελούν μόνο το ίδιο αλλά και ολόκληρη την κοινωνία. Οι βασικές σκέψεις, οι οποίες εκπηγάζουν από τη θεωρητική αυτή προσέγγιση ερμηνευόμενες με την προοπτική τής πρακτικής εφαρμογής τους, συνθέτουν σχετικές αρχές για τις οποίες θα γίνει λόγος σε άλλη, ενδεχομένως, διάλεξη, με παράλληλη παρουσίαση ερευνητικής πρότασής μας για ένα μοντέλο μέτρησης τής Π.Ζ., το οποίο παρουσιάστηκε στη Φινλανδία (1995) στο 2ο Ευρωπαϊκό Συνέδριο για την Π.Ζ. [9] (η σχετ. εικόνα στην ηλεκτρονική μορφή τού κειμένου). Πριν κλείσω τη σημερινή διάλεξη, θα ήθελα να σημειώσω ότι μερικές από τις ερμηνείες, οι οποίες χρησιμοποιούνται για την Π.Ζ. όλων μας, αντικατοπτρίζουν τις ανησυχίες και τις αντιφάσεις τής σημερινής κοινωνίας και ιδιαίτερα τους δυσμενείς περιβαλλοντικούς παράγοντες, οι οποίοι μας απομακρύνουν από έναν ορθολογικό τύπο ζωής που φιλοδοξεί να... «ρυθμίσει» η «ΓΕΩΜΗΧΑΝΙΚΗ» (Sida= Swedish International Development Cooperation Agency, Σουηδική Υπηρεσία Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας) [10] (η σχετ. εικόνα στην ηλεκτρονική μορφή τού κειμένου).

20 [20] 6. ΕΠΙΛΟΓΟΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Κλείνοντας, και αφού ευχαριστήσω για την τιμητική πρόσκληση τού Δήμου Ν. Σμύρνης (μέσω τού εντεταλμένου συμβούλου και συντονιστή τού προγράμματος, τού κ. Κρικρή, συναδέλφου σε πολλούς τομείς τού κοινωνικού γίγνεσθαι), θέλω να επαναλάβω ορισμένα από τα μηνύματα με τα οποία εδώ και τριάντα περίπου χρόνια άρχιζα και τελείωνα τις παραδόσεις των μαθημάτων μου προς τους φοιτητές τής Φιλοσοφικής Σχολής και όχι μόνο: (α) Το μήνυμα τής αληθούς ισότητας έχει ζωή 2000 περίπου χρόνων [Γαλ. 3, 28]. (β) Όχι πλέον αλυσιτελή κηρύγματα περί ισότητας, αλλά περί αναλογικής συμπληρωματικότητας των ενεργειών για κάλυψη τού ελλείμματος, η οποία συμβάλλει στον σταδιακό προοδευτικό περιορισμό τής διάκρισης και τής διαφοράς. (γ) Ένταξη χωρίς Π.Ζ. σημαίνει επίταση τής διάκρισης και παγίωση τής περιθωριοποίησης. (δ) Κάθε ενέργεια για βελτίωση τής Π.Ζ. ενός Π.Μ.Α. δεν περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο σ αυτό αλλά έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη, αφού κάθε σχετικό μέτρο που λαμβάνεται καλύπτει άμεσα ή έμμεσα τη συνολική λειτουργία τής κοινωνίας των ανθρώπων, ξεκινώντας από το άμεσο περιβάλλον του και φθάνοντας στο σύνολο των ανθρώπων. Διότι, οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τής ατομικής μοναδικότητας, τής ανθρώπινης καθολικότητας και τής πολιτισμικής διαφορετικότητας επηρεάζουν κάθε πρόσωπο και ομάδα προσώπων, καθόσον μάλιστα όλοι ανεξαιρέτως σε διαφορετικές στιγμές επιλέγουν και θέτουν διαφορετικές προτεραιότητες για τους παράγοντες τής Π.Ζ. (ε) Ο σκοπός τής αγωγής είναι κοινός για όλους και ο όρος Ειδική Αγωγή απορρίπτεται. Δεκτός, πλέον, ως ανάγκη πρώτα των ανθρώπων χωρίς αναπηρία [οικογένεια, εκπαιδευτικός, εργοδότης κ.ά.) (ς) Μέσα στην κοινωνία των ανθρώπων ο καθένας δεν εκπροσωπεί το πλήρες δικαίωμα ως προς τα πάντα (παράδειγμα οι συνυπηρετούντες σε ένα πλοίο) [Αριστοτέλης Πολιτικά Γ, 1276b, 22 29]. (ζ) Το σήμερα είναι καλύτερο από το χθες και το αύριο προοιωνίζεται καλύτερο από το σήμερα, με τον βραδύ πάντοτε ρυθμό τής οποιαδήποτε αλλαγής την οποία ζει, χωρίς να την αντιλαμβάνεται, η εκάστοτε επόμενη γενιά. Αυτή τη σκέψη την κατέθετα μέχρι πρότινος, τώρα πλέον ίσως θα πρέπει να την αντικαταστήσω με κάτι που πρωτάκουσα παιδί: «μη χειρότερα, μη χειρότερα... κάθε πέρυσι και ωραιότερα». Όμως, σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσα να κλείσω έτσι, αλλά ως εξής: Σκεφτόμαστε και αφού σκεφτόμαστε πρέπει να αγωνιζόμαστε και αφού μπορούμε να αγωνιζόμαστε ζούμε. Γιατί αν πάψουμε να αγωνιζόμαστε θα πάψουμε και να ζούμε. Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Γ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων

ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ. Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος Α ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ Πίνακας περιεχοµένων ΠΡΟΛΟΓΟΣ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ... ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ... ΜΕΡΟΣ Α ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Πλάκες Πεζοδρομίου για Α.Μ.Ε.Α. Παρουσίαση από την

Πλάκες Πεζοδρομίου για Α.Μ.Ε.Α. Παρουσίαση από την Πλάκες Πεζοδρομίου για Α.Μ.Ε.Α. Παρουσίαση από την Μια μεγάλη κατηγορία συμπολιτών μας, χαρακτηρίζονται ως «άτομα με ειδικές ανάγκες». Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει άτομα με αναπηρίες, που αντιμετωπίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας.

Η διαφορετικότητα είναι μια σύνθετη έννοια, η οποία δεν θα πρέπει να συγχέεται με την έννοια της ποικιλομορφίας. Diversity Διαφορετικότητα Ο σεβασμός στην διαφορετικότητα του άλλου καθώς και η έμπρακτή αποδοχή της, συμβάλει στην δημιουργία κοινωνιών οι οποίες χαρακτηρίζονται από ιδέες ισότητας, αλληλοσεβασμού και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ. Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Τόμος Β ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΜΕ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύνοψη Το τετράτομο έργο "Εισαγωγή στην ειδική παιδαγωγική" αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια προσέγγισης

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα

Ιστορική Αναδρομή. Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Ιστορική Αναδρομή Η ειδική εκπαίδευση στην Ελλάδα Μοντέλο αναπηρίας Ιατρικό μοντέλο: Η αναπηρία κατανοείται από βιολογικής πλευράς και επομένως το άτομο με αναπηρία θεωρείται ότι έχει ανάγκη από ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ Σε όλα τα φιλοξενούμενα παιδιά και έφηβους παρέχονται υπηρεσίες: o Στέγασης, σίτισης και ολοκληρωμένης καθημερινής φροντίδας o Φροντίδας της Υγείας o Κοινωνικής συμβουλευτικής, ψυχολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η Αριστοτελική Φρόνηση

Η Αριστοτελική Φρόνηση Η Αριστοτελική Φρόνηση µία δια βίου πρακτική για τον δια βίου µαθητευόµενο Χριστίνα Ζουρνά ΠΜΣ ΕΚΠ ΠΑΜΑΚ ΒΜ και σύγχρονη Πολιτεία Αυτό που θεωρείται πολύ σηµαντικό στο πρόγραµµα των Μεταπτυχιακών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Λ_2: ΦΥΛΛΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ Α. ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ

Λ_2: ΦΥΛΛΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ Α. ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ Λ_2: ΦΥΛΛΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ Α. ΠΛΗΡΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΑΦΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΠΡΑΞΗΣ Α/ Α Α1 Περιγραφή Πεδίο ΤΔΕ Εξειδίκευση Κατάσταση Τιμή Αιτιολόγηση Η Πράξη εμπίπτει στις θεματικές προτεραιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης

Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Ο ρόλος των κινήτρων συμμετοχής σε δράσεις Διά Βίου μάθησης Δια Βίου Μάθηση και Βιβλιοθήκες - ENTITLE Επίκ. καθηγήτρια Περιεχόμενα 1.Εισαγωγή 2.Θεωρίες Κινήτρων 2.1 Θεωρίες Προσωπικότητας 2.2 Γνωστικές

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας

Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας Εφαρμογές Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση της Ιταλίας ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Κωνσταντίνος Αργυρός, Δημοτικός Σύμβουλος Rivalta Τορίνο, Ιταλία Ελευθέριος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013.

Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Μετανάστευση, ευρωπαϊκές κοινωνικές αξίες και γλώσσα: συγκριτική αποτύπωση συμπερασμάτων του προγράμματος GRUNDTVIG MIVAL 2011-2013. Βασιλική Τσεκούρα, Διευθύντρια Κατάρτισης του ΔΑΦΝΗ ΚΕΚ, Υπεύθυνη Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ & ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΑΜΕΑ 1438 / Διάγραμμα 1 ΟΡΑΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ Κάποιες φορές ακούμε να γίνεται συζήτηση για τα άτομα με αναπηρία. Το τελευταίο διάστημα,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τι είναι Οικολογικά Σχολεία Εγγραφή Εφαρμογή του Προγράμματος Αίτηση Αυτοαξιολόγησης Βράβευση Η Περιβαλλοντική Επισκόπηση των Οικολογικών Σχολείων ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΟΙΜΙΟ Η Στρατηγική της Περιφέρειας Πελοποννήσου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στοχεύει αφενός στην υλοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α

ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΩΝ Α.με.Α του Δρ. Γεώργιου Β. Κανάτα Διδάκτορα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων, Μsc Universita di Roma, Διευθυντή στη, Διεύθυνση Κοινωνικής Πρόνοιας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ. Συμβολή στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού

ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ. Συμβολή στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ Συμβολή στην ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας

Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση της παιδικής φτώχιας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ημερομηνία: ευτέρα, 28 Φεβρουαρίου 2011 Θέμα: Πρόσκληση κάλεσμα της Υπουργού Εργασίας για τη στήριξη άνεργων νέων και την καταπολέμηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα,

Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, 1 Εισήγηση της Επιτρόπου Προστασίας των ικαιωµάτων του Παιδιού Λήδας Κουρσουµπά στη διάλεξη µε θέµα «Ανθρώπινα ικαιώµατα, Κοινωνική ικαιοσύνη: Ο ρόλος της Εκπαίδευσης», ευτέρα 22 Μαρτίου 2011, ώρα 19:00

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594

ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΜΑΘΗΜΑ:EDG 613 Διδάσκων Κουτούζης Μανώλης 2012-2013 ΛΕΜΟΝΙΑ ΜΠΟΥΤΣΚΟΥ F 20122594 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΕΝΟΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ Β/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio)

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Δρ Γιώργος Γιαλλουρίδης, ΕΔΕ Εκπαιδευτική Ημερίδα ΥΠΠ - ΠΚ Σκοπός Προσδοκώμενο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται

1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται 1. Εισαγωγή 2. Διαπιστεύσεις: Πιστοποίηση Ε.ΚΕ.ΠΙΣ. Πιστοποίηση ΕΛΟΤ EN ISO 9001:2000 3. Σκοπός του Προγράμματος 4. Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο πρόγραμμα - Προαπαιτούμενα 5. Η Βεβαιωση

Διαβάστε περισσότερα