ΚΟΥΛΟΥΡΗ (1996). ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ, ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ. ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ. Μνήμων, 18,

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΥΛΟΥΡΗ (1996). ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ, ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ. ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ. Μνήμων, 18, 143-156."

Transcript

1 Μνήμων Τομ. 18, 1996 ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ, ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ. ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΚΟΥΛΟΥΡΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ /mnimon.543 Copyright 1996 To cite this article: ΚΟΥΛΟΥΡΗ (1996). ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ, ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ. ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ. Μνήμων, 18,

2 ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΟΥΛΟΥΡΙ! ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΙ, ΔΟΓΜΑΤΙΣΜΟΣ, ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΜΙΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΟ ΛΟΓΟ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ Στις αρχές του αιώνα μας, σε κάποιο μονοτάξιο δημοτικό σχολείο του ελλη νικού κράτους, ό μικρός μαθητής απηύθυνε την έξης ερώτηση στο δάσκαλο του: «Δάσκαλε, κατά'μας ήσανε οί Ρωμαίοι ή κατά τους Τούρκους;»1. Πέρα άπο την αφέλεια και την έλλειψη γνώσεων πού αποκαλύπτει ή απορία του μαθητή, δεν υπάρχει αμφιβολία οτι ή εικόνα πού έχει για το παρελθόν και την ιστορία της Ελλάδας υπακούει σε μια μανιχαϊκή διάκριση ανάμεσα σέ εμάς και τους άλλους, τους εχθρούς δηλαδή, πού ενσαρκώνονται εκείνη τήν εποχή ακόμη κα τεξοχήν άπο τους Τούρκους. 'Ωστόσο, κατά πόσο ή απλοϊκή διχαστική εικόνα του κόσμου όπως στην περίπτωση του μικρού μαθητή ενέχει στοιχεία φανατισμού είναι ένα ζήτημα πού χρήζει προκαταρκτικά κάποιων μεθοδολογικών και εννοιολογικών διασα φηνίσεων. Παρατηρείται, πράγματι, σέ πολλές θεωρητικές και εμπειρικές προ σεγγίσεις μια σύγχυση στην ορολογία πού χρησιμοποιείται άλλα και μια γενικευτική τάση έτσι ώστε να ενταχθούν στην Ι'δια αναλυτική κατηγορία φαινό μενα πού διαφέρουν ουσιωδώς μεταξύ τους. Στην περίπτωση του φανατισμού, πολλές παρανοήσεις προκύπτουν άπο τή σύγχυση των ορίων πού διακρίνουν συγκεκριμένες διαβαθμίσεις στή διαδικασία συγκρότησης της ταυτότητας ατό μων ή ομάδων άπο τήν απλή πίστη ή πεποίθηση στο δογματισμό καί, στή συνέχεια, στο φανατισμό. Ή μελέτη του λόγου τών σχολικών εγχειριδίων είναι δυνατό να αποκαλύψει τα διαφορετικά αυτά στάδια τα όποια έχουμε τήν τάση Το κείμενο αυτό, με τίτλο ((Στοιχεία φανατισμού στο λόγο τών σχολικών εγχειρι δίων», παρουσιάστηκε σέ μια πρώτη μορφή στον κύκλο διαλέξεων με θέμα «Ό φανατισμός» πού οργάνωσε ή 'Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού καί Γενικής Παιδείας της Σχολής λίωραΐτη το Νοέμβριο Χριστίνα Κουλούρη, 'Ιστορία καί Γεωγραφία στά ελληνικά σχολεία ( ). Γνωστικό αντικείμενο και Ιδεολογικές προεκτάσεις. 'Ανθολόγιο κειμένων - Βιβλιογραφία σχολικών εγχειριδίων, Αθήνα 1988, σ. 490.

3 Χριστίνα Κουλούρη 15 Ί να τ α συμφύρουμε, ανάλογα μ ά λ ι σ τ α με τήν ιδεολογική σ κ ο π ι ά ά π ο τήν οποία άσκοΰμε κ ρ ι τ ι κ ή. Ή ε π ι λ ο γ ή τ ο υ συγκεκριμένου π α ρ α δ ε ί γ μ α τ ο ς π ρ ο ς ανάλυση σημαίνει επίσης δτι θα π ρ έ π ε ι να συνυπολογίσουμε ε ξ α ρ χ ή ς τ α β α σ ι κ ά, ιδιαί τερα χ α ρ α κ τ η ρ ι σ τ ι κ ά του εί'δους τ ο υ άναλυόμενου λόγου, τ α ό π ο ι α αποτελούν συνάρτηση τ η ς φ υ σ ι ο γ ν ω μ ί α ς τ ώ ν π α ρ α γ ω γ ώ ν και τ ω ν κ α τ α ν α λ ω τ ώ ν τ ο υ. Πριν π ρ ο χ ω ρ ή σ ο υ μ ε στην ανάλυση τ ο υ περιεχομένου τ ώ ν σ χ ο λ ι κ ώ ν ε γ χ ε ι ριδίων με κριτήριο το φ α ν α τ ι σ μ ό, είναι 'ίσως σ κ ό π ι μ ο να αναφέρουμε δτι σε κ ά π ο ι ε ς περιόδους τ η ς ελληνικής ιστορίας τ α σχολικά ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α υ π ή ρ ξ α ν τ α ΐδια αντικείμενο φ α ν α τ ι κ ή ς α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η ς. Π α ρ ο υ σ ι ά σ τ η κ α ν, λ ό γ ω τ ο υ π ε ρ ι ε χομένου τους, ω ς α π ε ι λ ή γ ι α τ ο έθνος, γ ι α τ ή θρησκεία, γ ι α τήν οικογένεια, καΐ ή α ν τ ι μ ε τ ώ π ι σ η τ ο υ ς υ π ή ρ ξ ε α ν τ ί σ τ ο ι χ η τ ο υ κινδύνου π ο ύ ε κ π ρ ο σ ω π ο ύ σαν: κ ά η κ α ν. Ή φ α ν α τ ι κ ή π ρ ά ξ η τ η ς δια π ύ ρ α ς κ α τ α σ τ ρ ο φ ή ς κ ά π ο ι ω ν βιβλίων είναι, δ π ω ς γ ν ω ρ ί ζ ο υ μ ε, μια χειρονομία με διαχρονικό σ υ μ β ο λ ι σ μ ό. Σ τ η ν π ε ρ ί π τ ω σ η τ ή ς α π ό φ α σ η ς, τ ο , να κ α τ α σ τ ρ α φ ο ύ ν τ α βιβλία π ο ύ σ υ ν τ ά χ θ η κ α ν σ ύ μ φ ω ν α με τ ι ς ά ρ χ ε ς τ ο υ ε κ π α ι δ ε υ τ ι κ ο ύ δ η μ ο τ ι κ ι σ μ ο ύ, β ρ ι σ κ ό μ α σ τ ε στο κέν τρο μιας ιδεολογικής και π ο λ ι τ ι κ ή ς δ ι α μ ά χ η ς στο εσωτερικό τ ή ς ελληνικής κοι νωνίας, π ο ύ π ή ρ ε τ ή μορφή τ ο ΰ π ρ α γ μ α τ ι κ ο ύ Δ ι χ α σ μ ο ύ 2. Τ α σ χ ο λ ι κ ά βιβλία υπήρξαν μία ά π ο τ ι ς π α ρ α μ έ τ ρ ο υ ς α υ τ ή ς τ ή ς δ ι α μ ά χ η ς, οπού ό φ α ν α τ ι σ μ ό ς σφράγισε το λόγο και τ ι ς π ρ ά ξ ε ι ς τ ώ ν α ν τ ί π α λ ω ν μερίδων. Κ α ί κ α τ ά τ ι ς δ ε κ α ετίες π ο ύ ακολούθησαν, έξαλλου, ε ξ α ι τ ί α ς τ ή ς σ η μ α σ ί α ς π ο ύ α π ο δ ό θ η κ ε στον κοινωνικό καί ιδεολογικό ρόλο του σχολικού θεσμού, τ α σ χ ο λ ι κ ά ε γ χ ε ι ρ ί δ ι α υ πήρξαν συχνά αντικείμενο κ ρ ι τ ι κ ή ς καί ιδεολογικής διεκδίκησης ά π ο δπου δεν έλειψαν οι φανατικές Οψεις. Γ ι α τ ή μελέτη τοΰ περιεχομένου τ ώ ν σχολικών ε γ χ ε ι ρ ι δ ί ω ν, ε π έ λ ε ξ α να διερευνήσω μια μ α κ ρ ά χρονική περίοδο, ά π ο τον 19ο α ι ώ ν α σ τ η ν ουσία ά π ό το καί έ ξ η ς έ ω ς τ α π ρ ό σ φ α τ α χρόνια, δηλαδή τ ή Μ ε τ α π ο λ ί τ ε υ σ η. Χ ρ η σ ι μ ο π ο ί η σ α ενα δ ε ί γ μ α ε γ χ ε ι ρ ι δ ί ω ν, εντελώς τ υ χ α ί ο, κ υ ρ ί ω ς τ ο ΰ δ η μ ο τ ι κ ο ύ σχολείου καί κ α τ ε ξ ο χ ή ν α ν α γ ν ω σ τ ι κ ά καί βιβλία ι σ τ ο ρ ί α ς 3. Έ επιλογή κατευ- 2. Για τον εκπαιδευτικό δημοτικισμό καί τή διαμάχη για τή γλώσσα τών σχολικών βιβλίων υπάρχει εκτεταμένη βιβλιογραφία. Ενδεικτικά, βλ. Λ. Δημαράς, Ή μεταρρύθμιση πον δεν έγινε, τ. Β', Αθήνα 1984, σ Ώ ς προς τα διδακτικά βιβλία πού χρησιμοποιήθηκαν, βλ. Χριστίνα Κουλούρη, ό'.π. Για τήν εποχή μετά το 1914, βλ. τή Βιβλιογραφία πού παρατίθεται στο τέλος τής μελέτης. Τα περισσότερα άπο τα αναγνωστικά αποτελούν συμπιλήματα πού ή αρμόδια επιτροπή συγ κροτούσε επιλέγοντας άπό διαφορετικές συλλογές αναγνωσμάτων. 'Αναφέρονται γι' αυτό το λόγο, στή σελίδα τίτλου τους, όλοι οι συγγραφείς άπο τα αναγνωστικά τών οποίων έχουν χρησιμοποιηθεί κείμενα για τήν εκάστοτε έκδοση. Σύμφωνα μέ τις αναγραφές τών σελίδων τίτλου συντάχθηκε καί ή Βιβλιογραφία. Στις παραπομπές πού ακολουθούν, έξαλλου, δεν έγινε διάκριση μέ βάση τήν επιμέρους συλλογή άπο τήν οποία προέρχεται κάθε κείμενο, εφόσον δέν έχει τόση σημασία το ποιος εΐναι ό συγγραφέας Οσο το δτι, στή δεδομένη στιγμή, το συγκεκριμένο κείμενο περιέχεται στο αναγνωστικό πού διδάσκεται στο σχολείο.

4 r 0?.όγος τών σχολικών έγχειριδίοιν 145 θύνθηκε πάντως άπο τή μέριμνα να περιληφθούν βιβλία άπα δλες τις περιόδους πού μπορεί να διακρίνει κάποιος στο εσωτερικό αύτοΰ του μεγάλου ερευνητι κού αναπτύγματος και μάλιστα από εποχές κρίσεων, εθνικών και πολιτικών, δταν φαίνεται πώς παρατηρούνται κατά κανόνα εντονότερες και πυκνότερες εκ δηλώσεις φανατισμού. Τα σχολικά βιβλία βεβαίως δεν επιθυμούν να είναι φανατικά. Το σχολικό εγχειρίδιο, προορισμένο να μεταδώσει στις νεότερες γενεές το σύνολο τών βα σικών γνώσεων και τις κυρίαρχες για την εκάστοτε εποχή αξίες, υιοθετεί ενα λόγο «αντικειμενικό» και ουδέτερο πού επιβεβαιώνει το κύρος του ώς v u l g a t a της γνώσης. Ά π ο την άλλη μεριά όμως, το γεγονός δτι στην Ελλάδα το σχο 4 λικό εγχειρίδιο υπήρξε κατά κανόνα κρατικό μονοπώλιο προσέφερε στις κοι νωνικές και πολιτικές ομάδες πού έ'λεγχαν κάθε φορά τήν κεντρική εξουσία μια μοναδική ευκαιρία αποτελεσματικής προπαγάνδας. Με τήν κρατική έγκριση, οι συγγραφείς τών εγχειριδίων μπορούσαν συνεπώς να μεταδώσουν θετικές ή αρ νητικές εικόνες, να ορίσουν εχθρούς και φίλους, να καλέσουν σέ συναισθηματική ταύτιση τους μαθητές, μέσω ένος λόγου Οχι πλέον ουδέτερου άλλα συγκινη σιακά φορτισμένου. Σέ παρόμοιες αποστροφές, δπου κυριαρχεί το συγκινη σιακό στοιχείο, είναι δυνατό να ανιχνεύσουμε εκδηλώσεις φανατισμού. Οι εκδηλώσεις αυτές θα πρέπει πάντως να αναλυθούν μέ βάση κάποιους πρωταρχικούς ορισμούς, εφόσον δηλαδή διευκρινίσουμε τί διακρίνει τή φανα τική στάση και συμπεριφορά. Είναι άλλωστε δύσκολο να αποφύγουμε τήν αξιο λογική κρίση απέναντι σέ παρόμοιες στάσεις, δεδομένου οτι ό ορισμός τοΰ φα νατισμού γίνεται πάντα σέ σχέση μέ κάποιον «κανόνα», μια «κανονικότητα» άπο τήν οποία παρατηρείται απόκλιση 5. Πότε κάποιος διαβαίνει το κατώφλι της «κανονικότητας» για να χαρακτηρισθεί ώς φανατικός είναι ενα ερώτημα το όποιο δύσκολα απαντάται, δεδομένης και της πρωτεϊκής φυσιογνωμίας του φανατισμού. θ ά επιδιώξω ωστόσο να καθορίσω κάποια γενικά χαρακτηριστικά τα ό ποια, εφόσον άνευρεθοΰν σέ ενα κείμενο, μπορούν να εκλαμβάνονται ώς ενδεί ξεις φανατικής στάσης, θ ά μπορούσαμε πράγματι νά ορίσουμε το φανατισμό ώς «μια πνευματική κατάσταση, μια νοοτροπία πού συναποτελεΐται άπο μι σαλλοδοξία, μίσος, επιθετικότητα απέναντι στον υποτιθέμενο εχθρό, καθώς και δικαιολογίες γι' αυτή τήν επιθετικότητα στο όνομα μιας ιδέας πού κατέστη σημαντικότερη άπο κάθε άλλη, και άπο κάθε άλλον φίλους, οικογένεια, ή οποίον άλλο θά μπορούσαμε να αγαπάμε». Ό φανατισμός περιέχει τήν «άπό- 4. Ό 'Οργανισμός Εκδόσεως Σχολικών Βιβλίων (Ο.Ε.Σ.Β.), πού αργότερα μετονο μάστηκε σέ 'Οργανισμό 'Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων (Ο.Ε.Δ.Β.), ιδρύθηκε το Βλ. Α. Haynal, M. Molnar, G. de Puymène, Fanaticism. A historical and psychoanalytical study, Νέα 'Τόρκη 1983, σ

5 Χριστίνα Κουλούρη 146 λυτή, αποκλειστική, παθιασμένη, ζηλόφθονη και τυφλή προσκόλληση στο αντι κείμενο της λατρείας, μαζί με τήν απώθηση για οτιδήποτε είναι είτε ξένο είτε αντίθετο προς αυτό το αντικείμενο»6. Στην περίπτωση τών σχολικών εγχειριδίων έχουμε να κάνουμε με μία άπο τις όψεις του φανατισμού, αυτή πού θα ορίζαμε με μια φράση «εθνικιστικό φανατισμό». Αυτή ή μορφή φανατισμού σχετίζεται με τή λατρεία της πατρί δας και ονομάζεται συνήθως σωβινισμός. Ό σωβινισμός θεο^ρεΐται ή «πιο α 7 κραία, ή πιο παράλογη, ή πιο επικίνδυνη μορφή» του εθνικισμού. Πρόκει ται για ενα «στενό και φιλέκδικο πάθος για τήν πατρίδα, γεμάτο άπο φιλο πόλεμη διάθεση απέναντι σε κάθε τι ξένο»8. Στην περίπτωση του σωβινι σμού, σύμφωνα με τον ορισμό πού δώσαμε προηγουμένως γιά το φανατισμό, αντικείμενο λατρείας είναι ή πατρίδα ή το έθνος και στο όνομα της εθνικής ιδέας δικαιολογείται οχ ι μόνο ή έλλειψη ανοχής ή ή έμμεση απόρριψη του «άλλου» άλλα καί ή επιθετικότητα απέναντι στον υποτιθέμενο εχθρό ή οποία είναι δυνατό να εκφράζεται ακόμη καί με πράξεις βίας. Το έθνος ενσαρκώ νει τή μοναδική αλήθεια, εκείνη πού επιτρέπει τή μανιχαϊκή διάκριση σε καλό καί σε κακό καί τήν επακόλουθη εως αναγκαία κατασκευή τών έχθρων. Οι εχθροί αυτοί εμφανίζονται να απειλούν τήν ύπαρξη του έθνους καί τήν α σφάλεια της πατρίδας, έτσι πού να θεωρείται απόλυτα δικαιολογημένη ή ξε νόφοβη βία. Ή απειλή για το έθνος δεν προέρχεται πάντα άπο τον εθνικό «άλλο», πα ρόλο πού αύτο αποτελεί τον κανόνα. Ή απειλή μπορεί να είναι εσωτερική, να προέρχεται δηλαδή άπο τους κόλπους του ίδιου έθνους καί να αποδίδεται στον κοινωνικό καί πολιτικό «άλλο». Αυτό, στην ελληνική περίπτωση, είναι ιδιαι τέρως προφανές κατά τή μετεμφυλιακή περίοδο καί με κορύφωση τήν εποχή της δικτατορίας. Ή επιθετικότητα, το μίσος καί ό θυμός απέναντι στον εκάστοτε «άλλο» συνδυάζονται συχνά, στο πλαίσιο της φανατικής ιδεολογίας, με τήν παθολο γική διόγκωση της συλλογικής αύτο-είκόνας καί τις μεγαλομανείς επιδιώξεις. Πρόκειται για επιδιώξεις πού οι φανατικοί φορείς τους επιθυμούν να τις πραγ ματοποιήσουν εξω άπο τα δρια της πραγματικότητας, τήν οποία πραγματικό τητα επιπλέον τις περισσότερες φορές αγνοούν ή παραβλέπουν. Οι άλυτρωτικές ιδεολογίες, όπως κάποιες εκφάνσεις της Μεγάλης 'Ιδέας για παράδειγμα, εγκλείουν παρόμοιες μεγάλο μανιακές πτυχές. Αυτές οι φανατικές, μεγαλομανιακές, ιδέες είναι σε αναλογία με τον όρισμα πού δίνει ό Freud για τα δόγ ματα «ψευδαισθήσεις, πού εκπληρώνουν τις πιο παλιές, τις πιο ισχυρές καί 6. Στο ϊοω, σ Στο Ιδιο, σ Στο ϊδιο, σ. 114.

6 Ό λόγος τών σχολικών εγχειριδίων 147 τις πιο επείγουσες επιθυμίες της ανθρωπότητας. Το μυστικό της ισχύος τους βρίσκεται στην ισχύ αυτών τών επιθυμιών»9. Έ μελέτη τών σχολικών εγχειριδίων μπορεί να αποκαλύψει πολλές άπο τις φανατικές πτυχές της κυρίαρχης ιδεολογίας: την επιθετικότητα και την εν θάρρυνση πράξεων βίας απέναντι στον «άλλο», τη μεγαλομανιακή προβολή του έθνικοΰ «εγώ», τη μανιχαϊκή αντίληψη της πραγματικότητας, την ανάδειξη του έθνους σε απόλυτη και υπερβατική αξία και σέ αντικείμενο λατρείας. Έ ανεύ ρεση παρόμοιων στοιχείων σέ σχολικά κείμενα αποκτά πρόσθετη σημασία αν αναλογισθούμε οτι διαβάζονται άπο το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού ιδιαί τερα δσα ανήκουν στην υποχρεωτική εκπαίδευση κι επομένως ή εμβέλεια τους είναι πολύ μεγαλύτερη άπο εκείνη οποιουδήποτε προπαγανδιστικού κει μένου. Κατά τήν πρώτη περίοδο πού καλύπτει αυτή εδώ ή παρουσίαση, περίπου δηλαδή ως το 1920, ή έλλειψη του παιδαγωγικού λόγου έ'φερνε συχνά τα σχο λικά εγχειρίδια κοντά στο προπαγανδιστικό κείμενο. Έ παιδαγωγική μέριμνα γιά το περιεχόμενο και τή μέθοδο της διδασκαλίας εμφανίζεται στην ουσία μετά το 1880, άλλα δέν επηρεάζει αμέσως τα σχολικά εγχειρίδια. Το περιεχό μενο τους προσδιορίζεται σέ μεγάλο βαθμό άπο τήν παράδοση πού έχει δη μιουργηθεί άπο τον προηγούμενο αιώνα στο χώρο τών σχολικών εγχειριδίων ενώ το ύφος του λόγου δέν υπακούει συνήθως σέ παιδαγωγικούς κανόνες. 'Αντίστοιχα, οί εχθροί του έθνους έχουν κι αυτοί κατασκευαστεί, τουλάχι στον κατά ένα μέρος, ήδη πριν άπο τους Βαλκανικούς Πολέμους και δέ θα αμφισβητηθούν σ' αυτόν το ρόλο τους έως και σήμερα. Ό τρόπος δμως πού παρουσιάζονται μέσα στα σχολικά εγχειρίδια συναρτάται προς τήν εκάστοτε πολιτική συγκυρία και τις σχέσεις της Ελλάδας μέ τους γείτονες της. Οί Τούρκοι κατέχουν τήν πρώτη, χρονικά και 'ιεραρχικά, θέση μεταξύ τών έχθρων του ελληνικού έθνους. Έ ένοπλη σύγκρουση αφενός το 1821 πού οδή γησε στή δημιουργία του ελληνικού κράτους και οί άλυτρωτικές βλέψεις αφε τέρου πού στόχευαν επίσης τήν 'Οθωμανική Αυτοκρατορία συντήρησαν τήν εικόνα του εχθρικού Τούρκου. Έ εχθρότητα απέναντι στους Τούρκους, μέσα στα σχολικά εγχειρίδια της περιόδου ως το 1922, δέν χρωματίζεται πάντα άπο φανατισμό. 'Επιλέγεται μάλλον ή υπεροπτική στάση απέναντι στους «αμα θείς» και «βαρβάρους» Τούρκους, στάση πού συμμερίζεται άλλωστε τότε και 10 το σύνολο της Δυτικής Ευρώπης. 'Ωστόσο, ή άλυτρωτική εκδοχή του έλλη9. Στο ίδιο, σ Βλ. σχετικά Χριστίνα Κουλούρη, «Εθνικά στερεότυπα και ελληνική εθνική ταυ τότητα στο σχολείο του 19ου αιώνα», στο 'Αφιέρωμα στον Πανεπιστημιακό Δάσκαλο Βασ. Βλ. Σφυρόερα, 'Αθήνα 1982, σ και «L'image de l'"autre" national dans les manuels scolaires grecs au tournant du XIXème siècle», Revue des Études Sud-Est Européennes (υπό έκδοση).

7 Χριστίνα Κουλούρη 148 νίκου εθνικισμού πού καλεί σε μια νέα ένοπλη σύγκρουση με τους Τούρκους δεν μπορεί παρά να αντανακλάται σε εκδηλώσεις επιθετικότητας και μίσους. 'Από διδακτικό εγχειρίδιο του 1895, εγκεκριμένο άπο το 'Υπουργείο Παιδείας 11 για το δημοτικό σχολείο, παραθέτω δύο στροφές άπο παιδικό ποίημα : Τ Ηρθε τέλος, έπρόβαλ'ή μέρα Τα χορτάρια κ ' ή πέτραις να βάψουν του πολέμου, ν' άνάψ' ή φωτιά. άπο τούρκικο αίμα παντού, Πεταχτήτε με λόγχας, μέ ξίφη Και'ψηλά ν' άπλωθή 'ς τον αέρα και σπαράξτε την άγρια Τουρκιά. ή γαλάζια σημαία σταυρού. Το μίσος και ή αγριότητα, ή ενθάρρυνση πράξεων βίας και ή πολεμόχαρη διάθεση πού διαποτίζουν αυτό το ποίημα, πού προοριζόταν για παιδιά του δη μοτικού σχολείου, συγκροτούν αναμφίβολα Ινα φανατικό λόγο. Σε άλλα εγ χειρίδια της 'ίδιας εποχής ανιχνεύουμε άλλα στοιχεία του φανατικού λόγου, τα όποια μάλιστα είναι και τα πιο συνηθισμένα: πρόκειται για την αρνητική εικό να του «άλλου», για τον ορισμό τών χαρακτηριστικών τοΰ εθνικού εχθρού. Στα βιβλία τής Ιστορίας, ή περιγραφή της Τουρκοκρατίας βασίζεται στην παρου σίαση τοΰ Τούρκου μέ τα πιο μελανά χρώματα, έτσι ώστε να ερμηνευθεί ή Ελληνική 'Επανάσταση ως ξέσπασμα δίκαιης αγανάκτησης. 'Αναλογικά, ένας σύγχρονος πόλεμος κατά τής 'Οθωμανικής Αυτοκρατορίας θα ήταν εξίσου δι καιολογημένος, εφόσον οι Τούρκοι ανέκαθεν καταπίεζαν και βασάνιζαν τους "Ελληνες. Χαρακτηριστικό προς αυτή τήν κατεύθυνση είναι ένα άλλο απόσπα σμα, άπο εγχειρίδιο 'ιστορίας, επίσης τού 1895: «ΟΊ βάρβαροι κατακτηταί έμπνεύσαντες δια τής αγρίας διαγωγής των τον φόβον και τον τρόμον άπ' άκρου εις άκρον τής ελληνικής ανατολής έθυον, ήρπαζον, ήσχημόνουν και ήριζον προς αλλήλους τίς να ύπερβή τον έτερον εις τάς κατά τών 'Ελλήνων βιαιοπραγίας. Πάς δε νέος Τούρκος μή φονεύσας "Ελληνα 12 ή μή άτιμάσας 'Ελληνίδα άνανδρος εθεωρείτο υπό τών γερόντων». Εννοείται δτι βάσει τής μανιχαϊκής διάκρισης πού ταυτίζει το «εμείς» μέ το καλό και τον «άλλο» μέ το κακό, ο'ι "Ελληνες παρουσιάζονται αντίστοιχα ως εκπρόσωποι του πολιτισμού, τής μεγαλοψυχίας και τών ευγενών φρονημάτων. Παρόλο πού ο'ι Τούρκοι κατέχουν τήν πρώτη θέση ως εχθροί τοΰ έθνους, ο'ι φανατικές αναφορές στα σχολικά εγχειρίδια ατονούν μέσα στον 20ο αι. για να κατευθυνθούν τώρα εναντίον τών Βουλγάρων. Ή τοποθέτηση τών Βουλγά ρων στή θέση τοΰ εθνικού «άλλου» γίνεται μέσα άπο πολυπλοκότερες διαδικα- 11. Θ. Ν. Άποστολόπουλος, Ό 'Απόλλων ήτοι συλλογή ποιημάτων δια το μάθημα της απαγγελίας καί τής ωδικής τών τεσσάρων τάξεων τον δημοτικού σχολείου..., [Αθή να 1895], άρ. 49 («"Ασμα θούριον»). 12. Χριστίνα Κουλούρη, 'Ιστορία και Γεωγραφία..., ο.π., σ. 424.

8 Ό λόγος τών σχολικών εγχειριδίων 149 σίες άπ' ο,τι στην περίπτωση των Τούρκων καί με σημαντική καθυστέρηση, δηλαδή μετά το 1880, τουλάχιστον στο χώρο της εκπαίδευσης13. Οί Βούλγαροι, αδιάφοροι ή απόντες για τη νεοελληνική συνείδηση ως τα μέσα του αιώνα, ανα δεικνύονται σε «προαιώνιο» εχθρό αφενός μέσα στο πλαίσιο του άντισλαβισμοΰ πού κερδίζει συνεχώς έδαφος μετά τον Κριμαϊκό πόλεμο, και αφετέρου εξαι τίας της δυναμικής εμφάνισης τους στο βαλκανικό πολιτικό προσκήνιο κατεξο χήν άπο τή δεκαετία του Η ανακάλυψη τών Βουλγάρων συνοδεύεται άπο οξύ φανατισμό. Το ενδεχόμενο διαμελισμού της 'Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εις όφελος τών Σλάβων αλλάζει τήν ιεράρχηση τών εθνικών εχθρών. Ό φανα τισμός εναντίον τών Βουλγάρων διατυπώνεται σαφέστερα στις γεωγραφίες πού εκδίδονται μετά το 1888, οπού υπάρχει έδαφος για επιθετικούς προσδιορισμούς ως προς τον εθνικό τους χαρακτήρα άλλα και τις σύγχρονες βλέψεις τους εις βάρος της Ελλάδας. "Ενας άπο τους συγγραφείς αυτών τών γεωγραφικών εγ χειριδίων άπαντα στην κριτική πού του έκανε ο Ν. Πολίτης με τον ακόλουθο αποκαλυπτικό τρόπο: «Δεν διασύρω, έντιμε κριτά, τους αγαπητούς ύμΐν Βουλγάρους, άλλα διδάσκων τους Έλληνόπαιδας τίνων ενδόξων προγόνων απόγονοι εινε, θέλω πράγματι να φανατίσω αυτούς και να εμπνεύσω αύτοΐς το μίσος και τήν περιφρόνησιν προς τους κτηνώδεις συμπολίτας του Σταμπούλωφ και του Στοϊλώφ» 14. Στίς δεκαετίες πού ακολουθούν, με τήν πρόοδο της παιδαγωγικής επιστή μης στην Ελλάδα άλλα και γιατί το δράμα της Μεγάλης 'Ιδέας καταρρέει το 1922, συμπαρασύροντας τις άλυτρωτικές επιδιώξεις, δεν υπάρχουν στα σχολικά εγχειρίδια εκδηλώσεις εκφρασμένου φανατισμού. Ό λόγος συγκαλύπτει τήν επι θετικότητα, οί πολεμικές σκηνές περιορίζονται καί ή απόρριψη του «άλλου» μένει στο δεύτερο επίπεδο. Ή απουσία της βίας και ή μείωση τών επιθετικών προσδιορισμών δε σημαίνει οτι δεν υπάρχουν πλέον εχθροί για το έθνος. Μέσα στ' αναγνωστικά καί στα εγχειρίδια ιστορίας, με ένα λόγο συγκινησιακά φορτι σμένο, οί "Ελληνες παρουσιάζονται να μάχονται μέσα στους αιώνες εναντίον πολλών καί ύπουλων έχθρων15. Το ιδεώδες πού κατεξοχήν προβάλλεται είναι ό θάνατος για τήν πατρίδα. Άπο τα στοιχεία της φανατικής ιδεολογίας παρα μένουν συνεπώς εκείνα πού αφορούν στην ανάδειξη της πατρίδας σε αντικεί μενο λατρείας, στο όνομα του οποίου οί πιστοί καλούνται να θυσιασθοΰν16. Είναι 13. Βλ. Christina Koulouri, «L'image de l'"autre" national...», ο.π. 14. Χριστίνα Κουλούρη, 'Ιστορία καί Γεωγραφία..., 6.π., σ Ή υπογράμμιση του συγγραφέα. 15. ΟΊ εχθροί παραμένουν άλλο^στε οί ίδιοι, Βούλγαροι καί Τούρκοι. Πβ. Ν. Σ. Γκινόπουλος, 'Ιστορία τον Βυζαντιακοϋ Ελληνισμού..., β' εκδ., 'Αθήνα, Δημητράκος, 1937, σ , 'Ιδιαίτερα κατά τή μεταξική περίοδο, είναι έκδηλο το μιλιταριστικό πνεύμα σέ κεί-

9 Χριστίνα Κουλούρη 150 προφανείς, σε παρόμοια αποσπάσματα, οι αναλογίες με τή θρησκευτική πίστη, δπου άλλωστε κατεξοχήν εντοπίζεται δ φανατισμός. Γιατί, «ή πίστη, αν και 17 από μόνη της δέ συνεπάγεται φανατισμό, παραμένει ή μήτρα του». Το βα σικό χαρακτηριστικό πού μετατρέπει τήν πίστη σε φανατισμό είναι ό αποκλει στικός της χαρακτήρας, πού οδηγεί στην έλλειψη ανοχής για το διαφορετικό, με δυο λόγια στή μισαλλοδοξία. Στο 'Αναγνωστικό του Ο.Ε.Σ.Β. πού εκδίδεται το 1954 για τήν Ε' τάξη του δημοτικού οι ήρωες του έθνους είναι εκείνοι πού προσφέρουν, έστω καί χωρίς πρακτικό αντίκρυσμα, τή ζωή τους για τήν πατρίδα. «Ή εθνική μας ιστορία έχει πολλούς ήρωες [...] Λίγοι όμως έζησαν καί ζουν ακόμη, μέσα στην ψυχή καί του αγράμματου "Ελληνος, τόσον ωραίοι καί τό σον πολυτραγουδημένοι δσο τρεις: Ό Λεωνίδας, ό Κωνσταντίνος Παλαιολό γος καί ό 'Αθανάσιος Διάκος. Κ' οι τρεις τους δεν έδίστασαν ούτε μια στιγμή να θυσιασθοΰν» 18. Τήν 'ίδια εκείνη εποχή ωστόσο, μετά τή λήξη του εμφυλίου καί μέσα στο ψυχροπολεμικό κλίμα, επανέρχονται στα σχολικά εγχειρίδια με νέα ένταση οι εκδηλώσεις μίσους εναντίον των Βουλγάρων. Παρόλο πού οι Τούρκοι δεν έχουν ούτε εκείνοι εκπέσει άπο τή θέση του εθνικού εχθρού, δεν υπάρχουν στοιχεία φανατισμού απέναντι τους, τουλάχιστον οχι με τή μορφή της απροκάλυπτης επιθετικότητας, δπως συμβαίνει με τους Βουλγάρους. "Ετσι, πάλι το 1954, στο 'Αναγνωστικό πού προορίζεται για τήν Σ τ ' τάξη του δημοτικού περιέχεται ή ακόλουθη παράγραφος σχετικά με τους βαλκανικούς πολέμους: «Το σύνθημα του στρατού είναι να μπή στή Σόφια. Αιώνων μίσος της φυ λής, πού έκοιμόταν στα βάθη της ελληνικής ψυχής, έξύπνησε ξαφνικά καί έπετάχθηκε ακράτητο. "Ολοι αυτοί οι στρατιώτες, ακόμη καί εγγράμματοι, κρύ βουν μέσα τους κάτι άπο το δίκαιο μίσος του Βασιλείου του Βουλγαροκτόνου. Τα οργιά των Βουλγάρων εναντίον των Ελλήνων έπί τόσους αιώνες, οι σφα γές του Δεμίρ-Ίσαρ καί του Δοξάτου, ή καταστροφή τών Σερρών, ή άνανδρη σφαγή τών δώδεκα αιχμαλώτων ευζώνων έζωντάνευσαν το μίσος. Καί ό πό- μενα αναγνωστικών βιβλίων, δπου υμνούνται οι στρατιωτικές αρετές καί εξαίρεται ή αυτο θυσία νεαρών αγωνιστών στα μέτωπα τών Βαλκανικών Πολέμων ή καί της Επανάστασης. Πβ. κυρίως Δημ. Κοντογιάννης - Noe. Κοντόπουλος - Π. Νιρβάνας - Δημ. Γ. Ζήσης κ.ά., Αναγνωστικό για τήν έκτη τάξη τον δημοτικού σχολείον, 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., Α. Haynal, Μ. Molnar, G. de Puymène, ό.π.,σ Γ. Καλαματιανός - Θ. Γιαννόπουλος, Δ. Δούκας - Δ. Δεληπέτρος, Ν. Κοντόπουλος, Άναγνωστικυν Ε' Δημοτικού, 'Αθήνα, O.E.Σ.Β., 1954, σ. 43. Το αναγνωστικό αυτό επανεκ δόθηκε το 1971, έπί δικτατορίας.

10 Ό λόγος τών σχολικών εγχειριδίων 151 λεμος μεταξύ των Ελλήνων και τών Βουλγάρων δεν μοιάζει με τον πόλεμο 19 πού έγινε εδώ και λίγους μήνες με τους Τούρκους. Είναι πόλεμος έξοντώσεως». Το βιβλίο αυτό επανεκδίδεται, με μικρές αλλαγές, κατά τή δικτατορία. Στα σχολικά εγχειρίδια της δικτατορίας το μίσος για τους Βουλγάρους είναι ανάλογο με εκείνο πού συναντήσαμε στην καμπή του προηγούμενου αιώνα, αν και οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες. Ή εικόνα τών Βουλγάρων ως «βαρβά ρων, αιμοδιψών και απολίτιστων»20 εγγράφεται τώρα στον σφοδρό άντικομμουνισμο του καθεστώτος21. Το γεγονός άλλωστε Οτι το πραξικόπημα της 21ης 'Απριλίου 1967 παρουσιάζεται άπα τους 'ίδιους τους ηγέτες του άλλα και τους εκ τών υστέρων θεωρητικούς του να έχει σώσει τήν Ελλάδα άπο τον κομμου νιστικό κίνδυνο εξηγεί τήν άντισλαβική και άντιβουλγαρική στάση τών εγχει ριδίων. Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε δτι στον κατάλογο τών απαγορευμένων βιβλίων πού συγκρότησε το καθεστώς τών συνταγματαρχών περιλαμβανόταν και το έλληνοβουλγαρικό λεξικό22. *Αν ωστόσο ό φανατισμός απέναντι στον εθνικό «άλλο» αποτελεί φαινό μενο παλαιό για το ελληνικό σχολείο, το νέο στοιχείο πού εμφανίζεται τώρα είναι ή κατασκευή ενός καινούριου εχθρού πού βρίσκεται στο εσωτερικό του ελληνικού έθνους, τών κομμουνιστών. Ό μεγαλύτερος και πιο απροκάλυπτος φανατισμός εναντίον αυτού του νέου εχθρού συναντάται στα βιβλία της δικτα τορίας, στα εγχειρίδια της ιστορίας πρώτον άλλα κατεξοχήν στα εγχειρίδια της πολιτικής αγωγής. Πρόκειται αφενός για τήν περίφημη Πολιτική 'Αγωγή του θεοφύλακτου Παπακωνσταντίνου πού εκδόθηκε το 1970 στην πρώτη της εκτε ταμένη μορφή και σέ συντετμημένη έκδοση για τήν Γ' και τήν Στ' τάξη του Γυμνασίου. Το δεύτερο εγχειρίδιο τής εποχής προοριζόταν για τή διδασκαλία τής «αγωγής του πολίτου» στην Στ' τάξη του δημοτικού σχολείου και συγ γραφέας του ήταν ό 'Αντώνιος Τσίριμπας. Και τα δύο βιβλία διαποτίζονται άπο άντικομμουνισμό, μιλιταρισμό καί σωβινισμό, σέ μια παραδειγματική θά λέγαμε έκφραση «εθνικιστικού φανατισμού». Το βιβλίο του Τσίριμπα δίνει ιερό, λατρευτικό και αποκλειστικό χαρα κτήρα στο έθνος. Έ χρήση επιθέτων στον υπερθετικό βαθμό π.χ., «Έ Πα τρίς τών Ελλήνων εϊναι ή λαμπρότερα καί ενδοξότερα άπό δλας τάς άλλας» ή φράσεις δπως «το Έλληνικόν "Εθνος αποτελεί εν θαύμα εις τήν ίστορίαν 19. Εύάγγ. Π. Φωτιάδης - 'Ηλίας Π. Μηνιάτης, Γ. Μέγας - Δ. Οίκονομίδης, Θ. Παρασκευόπουλος, Άναγνωστικον Στ' Δημοτικού, 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., 1954, σ Δημήτριος Ν. Κλείδας, 'Ιστορία Ρωμαϊκή και Βνζαντινή δια τήν Ε' τάξιν τών δημοτικών σχολείων, ε' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., 1971, σ Για τήν ιδεολογία τής δικτατορίας τοϋ 1967, βλ. Γ. Ν. Γιαννόπουλος - Richard Clogg (έπιμ.), Ή 'Ελλάδα κάτω άπο στρατιωτικό ζυγό, 'Αθήνα, Παπαζήσης, Στο Ιδιο, σ. 87.

11 152 Χριστίνα Κουλούρη της άνθρωπότητος»23 επιβεβαιώνουν τη μεγάλο μανιακή διόγκωση του συλλο γικού «εγώ», πού συνεπάγεται περιφρόνηση προς τους άλλους λαούς. Στην περίπτωση της δικτατορίας, ή περιφρόνηση συμπεριλαμβάνει και την παρακμα σμένη, εκφυλισμένη και άθεϊστική Δύση, ή οποία επίσης αντιτίθεται προς τα ιδεώδη του «ελληνοχριστιανικού πολιτισμού» πού έγκολπώνεται το απριλιανό καθεστώς. Και στα δύο αυτά βιβλία, το έθνος εμφανίζεται να απειλείται άπό τον κομμουνιστικό κίνδυνο. «'Όλα προεμήνυον δτι ή κομμουνιστική λαΐλαψ εμελλεν εντός ολίγου να ένσκήψη. Φόβος καί απελπισία κατείχε τάς ψυχάς όλων των ήσυχων, των ορθώς καί εθνικώς σκεπτόμενων πολιτών. "Ολοι έγνώριζον καλώς οτι ολα ήσαν έτοιμα, αϊ φυλακαί δια να τους δεχθούν, τα στρατόπεδα των συγκεντρώσεων δια να τους εγκλωβίσουν, τα λαϊκά δικαστήρια δια να τους δικάσουν, τα εκτελεστικά αποσπάσματα δια να τους εκτελέσουν. "Ολοι έγνώ ριζον οτι τα κτήματα του ίδρώτος των εμελλον να δημευθούν καί το πολυτιμότερον άπ' ολα τα αγαθά, τήν έλευθερίαν, να στερηθούν»24. Ή παρέμβαση του στρατού έσωσε το έθνος άπό τόν θανάσιμο κίνδυνο. Με αντίστοιχους ορούς καί με πλήθος στοιχείων φανατισμού παρουσιάζεται αναλυτικά στό βιβλίο του Παπακωνσταντίνου ό εμφύλιος πόλεμος25. Οι κομμουνιστές κατέχουν τή θέση του «άλλου», του εχθρού καί εκπροσωπούν το απόλυτο κακό. Τα βασικά στοι χεία αυτής της προσωπογραφίας είναι τα έξης: οι κομμουνιστές αποτελούν, άπό τήν εποχή τοΰ Μεσοπολέμου, μόνιμη απει λή κατά της Ελλάδας" οι κομμουνιστές είναι προδότες της πατρίδας τους γιατί συμμάχησαν με τους Γερμανούς καί τους Βουλγάρους το 1941 καί συνεργάστηκαν με τους κα τακτητές εως ότου ή Γερμανία να κηρύξει τον πόλεμο στή Σοβιετική "Ενωση* άλλη αντεθνική ενέργεια τους ήταν ή υπόσχεση της παραχώρησης της ελ ληνικής Μακεδονίας στή Γιουγκοσλαβία μέ αντάλλαγμα τήν «ουσιαστική συμ παράσταση» τοΰ Τίτο 2 6 ' προσπάθησαν να μονοπωλήσουν τον απελευθερωτικό αγώνα «δια σειράς βίαιων, δολίων καί προδοτικών ενεργειών»27' το Κ.Κ.Ε. «έκινήθη μέ άγριον πάθος δια το έγκλημα, περιεφρόνησε καί τον 23. Βλ. Α. Τσίριμπας, 'Αγωγή τον πολίτου..., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., 1969, σ. 71 καί Στο ϊδιο, σ Βλ. το κεφάλαιο «Ή κομμουνιστική απειλή» στο Θεοφ. Παπακωνσταντίνου, Πο λιτική '''Αγωγή, Διασκευή δια τάς Γ' και Στ' τάξεις τοΰ Γυμνασίου Ύπό Δημ. Β. Τουντοπούλον, 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., 1972, σ Στο ϊδιο, σ Στο ϊδιο, σ. 275.

12 153 Ό λόγος των σχολικών εγχειριδίων πλέον στοιχειώδη άνθρωπισμον καί έσκόρπισεν άδιστάκτως τον θάνατον». «Οι έκτελεσταί του Κ.Κ.Ε. υπερέβησαν καί τους πλέον πεπωρωμένους δολοφόνους εις σκληρότητα. Τα θύματα των σφαγών του Δεκεμβρίου περιλαμβάνουν ολό κληρους οικογενείας. Πλείστα πτώματα ευρέθησαν φρικωδώς παραμορφωμέ να, μέ έξωρυγμένους οφθαλμούς, σχισμένα τα στόματα και κομμένες τις μύ τες» 2 8, το κομμουνιστικό κίνημα ήταν κίνημα «ληστρικόν [...], το όποιον άπετέλει μάστιγα δια τον πληθυσμον» καί δεν κατόρθωσε να επιτύχει τη συμμαχία «ουδεμίας πολιτικής παρατάξεως καί ουδεμίας κοινωνικής τάξεως». Οι κομ 29 μουνιστές «έπεσαν με το ονειρον τής ύποδουλώσεως τής πατρίδος των». Δεν είναι δύσκολο να επισημάνει κάποιος τα στοιχεία φανατισμού πού συνοδεύουν την κατασκευή του νέου εχθρού. Στην ουσία, πρόκειται για τήν ΐδια δοκιμασμένη συνταγή. Έ πατρίδα, αντικείμενο λατρείας καί πίστης, βρίσκε ται σε κίνδυνο καί ή προστασία τής ασφάλειας της επιτρέπει κάθε βίαιη πράξη εναντίον όσων τήν επιβουλεύονται. Οι εχθροί βρίσκονται έξω άπό το έθνος, άπο τήν κοινότητα, είναι «άλλοι». Πρώτον παρουσιάζονται «έξωθεν» υποκινούμε νοι, δεύτερον δεν έχουν τή συμπαράσταση του λάου καί τρίτον τα χαρακτηρι στικά τους τους διακρίνουν από τους πιστούς στην πατρίδα. 'Αγριότητα, σκλη ρότητα, φρίκη συνθέτουν τήν εικόνα αυτών των επικίνδυνων έχθρων. Ή εικόνα αυτή δεν άφορα έξαλλου κάποιο μακρινό παρελθόν. Ό φανατισμός εκδηλώνε ται απέναντι σε ένα παρόν πρόβλημα, στή συγκυρία μιας κρίσης. Το σχετικό κεφάλαιο του εγχειριδίου του Παπακωνσταντίνου, πού επιγράφεται «Ή κομ μουνιστική απειλή», τελειώνει μέ τήν ακόλουθη παράγραφο: α Ό εκ του κομμουνισμού πάντως κίνδυνος είναι δια τήν Ελλάδα μόνιμος λό γ ω τής γεωγραφικής της θέσεως. Δια τούτο καί επιβάλλεται συνεχής έπαγρύπνησις καί άξιοποίησις τής κτηθείσης έκ του παρελθόντος όδυνηράς πείρας» 3 0. Παράλληλα, επανέρχονται οι φανατικές άλυτρωτικές διεκδικήσεις, μέ νέους όμως στόχους άπ' ο,τι στις αρχές τοΰ αιώνα. Τώρα πρόκειται για τή Βόρειο "Ηπειρο καί τήν Κύπρο. Καί στις δύο περιπτώσεις, αφενός οι 'Αλβανοί καί αφετέρου οι "Αγγλοι παρουσιάζονται ως άγριοι διώκτες τών Ελλήνων μέ δρους ανάλογους μέ εκείνους μέ τους οποίους έχουν περιγραφεί καί οι Βούλγαροι. Το 'ίδιο ισχύει καί για τους Τούρκους, όταν γίνεται αναφορά στα γεγονότα τής Κωνσταντινούπολης το Κατά τήν περίοδο τής δικτατορίας συνεπώς το ελληνικό έθνος παρουσιά28. Στο ιδώ, σ Στο ϊδω, σ Στο lòto, σ. 287.

13 154 Χριστίνα Κουλούρη ζεται στα σχολικά εγχειρίδια υπό συνεχή απειλή, περιστοιχισμένο άπο πολ λούς εξωτερικούς εχθρούς και με έναν εξαιρετικά επίφοβο εσωτερικό εχθρό. "Ολοι αυτοί οι εχθροί, άλλοι παλαιότεροι και άλλοι καινούριοι, περιγράφονται εντελώς αρνητικά, με τρόπο πού εμπνέει τήν οργή καί το μίσος εναντίον τους. Το μιλιταριστικό πνεύμα της εξουσίας υπαγορεύει ώς μοναδικό καί απόλυτα δικαιολογημένο τρόπο προστασίας τήν ένοπλη αντίδραση με κατευθυντήριο μοχλό τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Το ϊδιο αίσθημα ανασφάλειας πού έντε χνα διαχέεται μέσα άπ' αυτά τα σχολικά κείμενα χρησιμοποιείται άλλωστε για να αιτιολογήσει τήν πραξικοπηματική επέμβαση του στρατού στην ελληνική πολιτική ζωή καί τήν εγκαθίδρυση του δικτατορικού καθεστώτος. Ή Μεταπολίτευση σήμανε καί ριζική αλλαγή στο χώρο της εκπαίδευσης με τή μεταρρύθμιση του 1976 καί τή σταδιακή αλλαγή όλων τών σχολικών εγχειριδίων με τή συγγραφή εντελώς καινούριων. Τα βιβλία αυτά τουλάχι στον οσα μελέτησα δεν περιέχουν στοιχεία φανατισμού άλλα καί διακρίνον ται στο μεγαλύτερο μέρος τους άπο μία σύγχρονη παιδαγωγική αντίληψη. Αυτό δε σημαίνει οτι δεν υπάρχουν μεροληπτικές κρίσεις ή Οτι το έ'θνος σε πολλά άπ' αυτά παύει να βρίσκεται στο κέντρο της αφήγησης. Πρόκειται ωστόσο για περισσότερο έμμεσες αναφορές, οι όποιες σε καμμία περίπτωση δε συγκροτούν λόγο φανατικό. Έ σύγκριση τών σχολικών εγχειριδίων της δικτατορίας με τα αντίστοιχα της Μεταπολίτευσης είναι διαφωτιστική ώς προς τα διαχωριστικά όρια για το χαρακτηρισμό πνευματικών στάσεων καί συμπεριφορών ώς φανατικών. Στα δεύτερα, ή αφήγηση εξακολουθεί να είναι σέ μεγάλο βαθμό έθνοκεντρική καί ή πίστη στην άξια της πατρίδας διατηρείται αλώβητη. Ή αποδοχή ωστόσο μιας εθνικής ταυτότητας, το αίσθημα του «άνήκειν» σέ μια κοινότητα καί ή επακόλουθη καθησυχαστική ασφάλεια πού προσφέρει ή ιδέα της συλλογικής ισχύος αποτελούν τον πρώτο αναβαθμό προς τήν εκδήλωση φανατισμού, χω ρίς όμως νά οδηγούν αναπόδραστα σ' αυτόν. Στο επόμενο στάδιο, ή ανάπτυξη ποικίλων κεντρισμών με σημείο αναφοράς τήν εν λόγω ομάδα ακολουθείται άπο αισθήματα ναρκισσισμού καί ξενοφοβίας ενώ ή πίστη στο έθνος είναι απόλυτη καί δογματική. Παρόλο πού ό δογματισμός είναι δυνατό νά εμπεριέχει «δόσεις» φανατισμού, διακρίνεται μέ σαφήνεια άπο αυτόν. Γιατί, ενώ καί ο'ι δύο συμ μερίζονται τήν απόλυτη έμμονη καί προσήλωση σέ μία αρχή, ιδέα ή δόγμα καί τήν ταυτόχρονη απόρριψη κάθε διαφορετικής ερμηνείας ή πρότασης, τους χωρίζει το σύνορο της βίας. Ό φανατισμός είναι επιθετικός καί βίαιος, δικαιο λογεί το φόνο καί τή θυσία στο όνομα της απόλυτης πίστης ενώ ή απόρριψη τών «άλλων» ξεπερνά τα όρια της έλλειψης ανοχής καί καταλήγει στο μίσος. Οι αρνητικές συνδηλώσεις του φανατισμού καί ή ιστορική εμπειρία του 20ού αίο')να έχουν αναμφίβολα επηρεάσει τις προσεγγίσεις ομόλογων φαινομέ νων, ευνοώντας τή γενικευτική απόρριψη συγγενών στάσεων, οι όποιες όμως

14 Ό λόγος των σχολικών εγχειριδίων 155 δεν μπορούν να ενταχθούν στην 'ίδια αναλυτική κατηγορία. "Ετσι είναι σκό πιμο, για να παραμείνουμε στο παράδειγμα του εθνικιστικού φανατισμού πού χαρακτηρίζει κάποια σχολικά βιβλία, να ορίζονται εξαρχής συνεκτικά και συ νεπή κριτήρια βάσει των οποίων θα διακρίνονται οι ποικίλες διαβαθμίσεις πού οδηγούν στο φανατισμό: άπο τή συγκρότηση και τον ενστερνισμό της εθνικής ταυτότητας στον δογματικό εθνοκεντρισμό και, τέλος, στον φανατικό σωβινισμό. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΔάλλας Σ. - Παντελάκης Ε., Παπακωνσταντίνου Κ. - ΙΙαπαμάρκος Χ., Έλληνικον γνωσματάριον... Δ' τάξεως, ζ εκδ., Αθήνα Άνα Παπαμιχαήλ Ε., Δάλλας Σ., Κολλάρος Ι., Έλληνικον Άναγνωσματάριον... Γ' τάξεως δη μοτικού..., 'Αθήνα Σακελλαρόπουλος Μ., Κυριακάτος Χ., Ρουσοπούλου Ελένη, Άναγνωσματάριον... Πέμ πτης Τάξεως Δημοτικού Σχολείου..., 'Αθήνα [1922J. Φάβης Β., 'Ελληνική Ψυχή. 'Αναγνωστικοί' καθαρευούσης. Δια τους μαοητάς της πέμπτης τάξεως τοϋ Δημοτικού Σχολείου, β' εκδ., 'Αθήνα, Δημητράκος, Χωραφάς Α., Ιστορία της 'Ελληνικής Αυτοκρατορίας... Ε' δημοτικών..., β' εκδ., 'Αθή να Άρβανιτάκης Ι., Άναγνωστικον έκτης τάξεως..., 'Αθήνα, Εστία, Κασίμης Χρ., Άναγνωστικον Ε' Δημοτικού, β' εκδ., 'Αθήνα, 'Εστία, Φιλάδελφος Ν., Ό σύντροφος μου. 'Αναγνωστικοί' Ε' τάξεως δημοτικού σχολείου, 'Αθήνα, Σαλίβερος, Γκινόπουλος Ν. Σ., 'Ιστορία τοϋ Βυζαντιακού 'Ελληνισμού..., β' εκδ., 'Αθήνα, Δημητρά κος, 1937 (για τήν Ε' δημοτικού). Παναγόπουλος Π., 'Ιστορία της Νεωτέρας Έλλ.άδος Διά τήν 6ην τάξιν τοϋ Δημοτικού σχολ,είου, β' εκδ., 'Αθήνα, Δημητράκος, Πετρούνιας Β., Βυζαντινή 'Ιστορία..., β' εκδ., 'Αθήνα, Δημητράκος, 1937 (για τήν Ε' δημοτικού). Κοντογιάννης Δ. - Κοντόπουλος Χ., Νιρβάνας Π. - Ζήσης Δ. Γ. κ.ά., 'Αναγνωστικό για τήν έκτη τάξη τοϋ δημοτικού σχολείου, 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., Κοντόπουλος Χ. - Κοντογιάννης Δ., Καλαματιανός Γ. - Γιαννόπουλος Θ., Άναγνιοστικόν της Πέμπτης Τάξεως τοϋ Δημοτικοϋ..., 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., Μέγας Γ., Ρωμαίος Κ., Δουφεςής Σ., Μακρόπουλος Θ., 'Αναγνωστικοί Δ' δημοτικοϋ, 'Α θήνα, O.E.Σ.Β., Καλαματιανός Γ. - Γιαννόπουλος Θ., Δούκας Δ. - Δεληπέτρος Δ., Κοντόπουλος Ν., Άνα γνωστικον Ε' Δημοτικοϋ, 'Αθήνα, Ο.]4].Σ.Β., * 'ΓΙ Βιβλιογραφία περιέχει μόνο τα σχολικά εγχειρίδια άπα το 1914 ώς το 1985 πού χρησιμοποιήθηκαν για τή σύνταξη τοϋ παρόντος άρθρου. Οι τίτλοι έχουν τοποθετηθεί κατά χρονολογική σειρά.

15 156 Χριστίνα Κουλούρη Πετρούνιας Β. - Κολοβός Φ., Σπεράντσας Σ. - Μεταλλινος Α., Άναγνωστικον Γ' Αημοτικοϋ, 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., Φωτιάδης Εύάγγ. II. - Μηνιάτης Ή λ. Π., Μέγας Γ. - Οίκονομίδης Δ., Παρασκευόπουλος Θ., Άναγνωστικον Στ' Δημοτικού, 'Αθήνα, Ο.Ε.Σ.Β., Οίκονομίδης Β. Γ., 'Αναγνωστικοί* Β' Δημοτικού, δ' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Λ.Β., Οίκονομίδης Β. Γ., 'Αναγνωστικών Β' Δημοτικού, θ' έ'κδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Πετρούνιας Β. - Κολοβός Φ., Σπεράντσας Σ. - Μεταλλινος Α., Άναγνωστικον Γ' Δημοτι κοί', θ' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Τσίριμπας Α. Α., 'Αγωγή του Πολίτου... Στ' τάξεως τών οημοτικών σχολείων, 'Αθήνα, O.E.Δ.Β., Καλαματιανός Γ. - Γιαννόπουλος Θ., Δούκας Δ. - Δεληπέτρος Δ., Κοντόπουλος Ν., Άναγνωστικον Ε' Αημοτικον, 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Κλείδας Δ. Ν., 'Ιστορία Ρωμαϊκή και Βυζαντινή Òià την Ε' τάξιν τών όημοτικών σχολείων, ζ' εκδ.,'αθήνα, O.E.Δ.Β., Παπακωνσταντίνου Θ., Πολιτική 'Αγωγή. Διασκευή... Γ' και Στ' τάξεις τον Γυμνα σίου..., Ά θ ή ν α, Ο.Ε.Δ.Β.,1972. Φωτιάδης Εύάγγ. Π. - Μηνιάτης Ή λ. Π., Μέγας Γ. - Οίκονομίδης Δ., Παρασκευόπουλος θ., Άναγνωστικον Στ' Δημοτικού, ια' έ'κδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Ματαράσης Α. - Παπασταματίου Σ., 'Ιστορία τών Νεωτέρων και τών Νεοπάτων Χρόνων Γ' Γυμνασίου, ζ' εκδ., 'Αθήνα, O.E.Δ.Β., Χριστόπουλος Α. Α., 'Αγωγή του πολίτου, Γ' Γυμνασίου, α' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Οίκονομίδης Β. Γ., Άναγνωστικον Β' Δημοτικού, ιθ' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Βχρελλά 'Αγγελική, 'Αναγνωστικό γ' οημοτικοϋ, β' έ'κδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Γρηγοριάδου-Σουρελή Γαλάτεια, 'Αναγνωστικό Δ' Δημοτικού, γ' έ'κδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Βουγιούκας 'Αρ., Ρωμαϊκή και Βυζαντινή 'Ιστορία, Ε'Δημοτικοΰ, θ'έκδ.,'αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Γιαννόπουλος θ. Α., 'Αναγνωστικό για την Ε' τάξη Δημοτικού, δ' εκδ., 'Αθήνα, Ο.Ε.Δ.Β., Powered by TCPDF (www.tcpdf.org)

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ. Παραδείγματα που επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει φανατισμός στην εποχή μας

ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ. Παραδείγματα που επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει φανατισμός στην εποχή μας ΦΑΝΑΤΙΣΜΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Φανατισμός (από τη λατινική λέξη fanum = ιερό) είναι η εμπαθής προσήλωση του ανθρώπου σ ένα θρησκευτικό δόγμα, σε μια πολιτική ιδεολογία, σ ένα ηγετικό πρόσωπο, σε μια αθλητική ομάδα,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

1. ΑΙΓΙΝΙΤΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ

1. ΑΙΓΙΝΙΤΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ 1. ΑΙΓΙΝΙΤΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Φυσιογνωσία ήτοι φυσική και χημεία μετά ανθρωπολογίας. Εν Αθήναις, Τυπ. Σ.Χρίστου, 1924. 8 ο, 208σ. 2. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ, ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ Μ. Πρακτικός οδηγός της διδασκαλίας της γραμματικής.

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 22/5/2012 INTERNATIONAL SCHOOL OF ATHENS Κεφαλληνού Λουκία Γιώργος Θεοτοκάς Κωνσταντινούπολη 1905- Αθήνα 1966 Αργώ (Θέλω γράμματα) 1 Γραμματολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188)

Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Μακρυγιάννης: Αποµνηµονεύµατα (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου σσ. 185-188) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. α) Ποιες σκέψεις διατυπώνει ο Μακρυγιάννης στο εξεταζόµενο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Νο. 1-10/04/2011 ΠΑΙΔΕΙΑ

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Νο. 1-10/04/2011 ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ Νο. 1-10/04/2011 ΠΑΙΔΕΙΑ 1. ΑΙΓΙΝΙΤΗΣ, ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Φυσιογνωσία ήτοι φυσική και χημεία μετά ανθρωπολογίας. Εν Αθήναις, Τυπ. Σ.Χρίστου, 1924. 8 ο, 208σ. 2. ΑΝΔΡΕΑΔΗΣ, ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ Μ. Πρακτικός οδηγός

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18897 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πολέντα Έλενα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Θεματικό κέντρο κειμένου : Το κείμενο αναφέρεται στο αίτημα της

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82)

Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 1. KEIMENO Βιτσέντζου Κορνάρου: Ερωτόκριτος β. [Ήρθεν η ώρα κι ο καιρός] (στίχοι 767-818) (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σσ. 80-82) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Σε ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Ημερησίων Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στο φαινόμενο της έξαρσης της νεανικής εγκληματικότητας

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494

Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 Α' ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ 1 η σκηνή: στίχοι 437-494 1.α. Από τον Πρόλογο στο Επεισόδιο: Η Ελένη, μαζί με τις γυναίκες που αποτελούν το Χορό του δράματος, μπαίνουν μέσα στο παλάτι προκειμένου να ζητήσουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2013-2014. Απαντήσεις

ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2013-2014. Απαντήσεις Απαντήσεις Α. Ο συγγραφέας αναφέρεται στην έξαρση του εθνικισμού στα πλαίσια της διεθνοποίησης. Η συγκρότηση των σύγχρονων εθνικών κρατών και η καλλιέργεια εθνικιστικής ιδεολογίας, δημιούργησε συχνά έριδες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ενότητα 1: Οι διωγμοί στην Ανατολική Θράκη Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Πυρίδου Κωνσταντίνα ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19341 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 4\12\2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Πυρίδου Κωνσταντίνα ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 Α. Σχεδιαγραμματική απεικόνιση της περίληψης ΘΕΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη

Διεθνής Οργανισμός είναι ένα σύνολο κρατών, που δημιουργείται με διεθνή συνθήκη, διαθέτει μόνιμα όργανα νομική προσωπικότητα διαφορετική από τα κράτη Διεθνείς Οργανισμοί Περιεχόμενα Σελ.3 Τι είναι διεθνής οργανισμός; Σελ.4 Κατηγορίες διεθνών οργανισμών Σελ.5-6 Σημαντικότεροι Διεθνείς Οργανισμοί Σελ.7 Τι είναι Μη Κυβερνητικός Οργανισμός Σελ.8-11 Μ.Κ.Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ»

ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» ΖΑΝ ΖΑΚ ΡΟΥΣΣΩ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ «ΑΙΜΙΛΙΟΣ ή ΠΕΡΙ ΑΓΩΓΗΣ» Αν είναι αλήθεια ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και γίνεται μοχθηρός μόνο μέσα από την κακή επιρροή της κοινωνίας στην οποία ζει, η μεταρρύθμιση

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία ηµάρχου Αµαρουσίου Γιώργου Πατούλη, για την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821

Οµιλία ηµάρχου Αµαρουσίου Γιώργου Πατούλη, για την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821 Οµιλία ηµάρχου Αµαρουσίου Γιώργου Πατούλη, για την επέτειο της 25ης Μαρτίου 1821 Μαρουσιώτισσες και Μαρουσιώτες, Φίλες και φίλοι. Ο Ελληνισµός γιορτάζει σήµερα µια από τις σηµαντικότερες στιγµές της σύγχρονης

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη

στη Βουλγαρία και µετά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση την 1 η Ιανουαρίου 2007, κάτω από τον πιο εύγλωττο τίτλο Σύγχρονη Σύγχρονη Βουλγαρία: Από το Ανατολικό Μπλοκ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Πρόλογος Το παρόν βιβλίο προέκυψε µέσα από συζητήσεις που ξεκίνησαν στα τέλη του 2008 στη Σόφια γύρω από την αναγκαιότητα πρόσβασης του ελληνικού

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53)

Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Γιάννης Ρίτσος: Ανυπόταχτη Πολιτεία (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 51-53) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α )

Τάξη Γ Γυμνασίου. Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Τάξη Γ Γυμνασίου Διδακτικό εγχειρίδιο «Θέματα από την Ιστορία της Εκκλησίας» (Ο.Ε.Δ.Β. 2006 Α ) Διδακτική Ενότητα προς ανάπτυξη: Κεφάλαιο Α - Διδακτική Ενότητα 5: «Ο πρώτος διωγμός των χριστιανών» (σελίδες

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων

Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν στις χώρες των εταίρων Perception, Attitude, Movement Identity Needs Action (PAM-INA) - 502077-LLP-1-2009-1-DE-COMENIUS-CMP WP3 Ανάλυση Σχολικών Προγραμμάτων Σύνθεση Ευρημάτων της Ανάλυσης των Αναλυτικών Προγραμμάτων που ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ενότητα 4: Επέτειος Πολυτεχνείου Νηπιαγωγείο Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας

Α Φάση Δι.Με.Π.Α. 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας Α Φάση Δι.Με.Π.Α 3ο μάθημα: Σχολικός χώρος και Μέθοδοι Παρατήρησης της διδασκαλίας ΧΩΡΟΣ : Α) Τεχνοκρατική προσέγγιση (γεωμετρικά χαρακτηριστικά: εμβαδόν, διαστάσεις, ανοίγματα κ.λπ.) Β) Ανθρωποκεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 12: Επιστολή Ιούδα & Β Πέτρου Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ

ποδράσηη Εδώ κι εκεί Εγώ κι εσύ Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης 2ο Γυμνάσιο Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Ελληνικού Εδώ κι εκεί Εγώ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ

ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Βαλκανικά σύμμεικτα ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΥ ΤΟΥ ΑΙΜΟΥ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ Υπεύθυνος: Μέλη: Καθ. Παρασκευή Νάσκου Περράκη Καθ. Φώτιος Σιώκης Καθ. Κυριάκος Κεντρωτής Λέκτ. Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ Επιθ. Kolv. Ερευνών, 95, 1998, 209-213 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ Από το τεύχος 91 του περιοδικού Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών εγκαινιάσθηκε και ήδη καθιερώθηκε η στήλη ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΑΙΟΥ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 ΕΝΔΟΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 Εργαστήριο 6: Το Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi

ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi KEΦAΛAIO 3 ÔÈÓfiÙÔappleÔ ÂıÓÈÎÈÛÌfi Στο βιβλίο του Banal Nationalism (1995) ο Billig ασχολείται µε το ζήτηµα του καθηµερινο εθνικισµο που περνά απαρατήρητος, και εστιάζει στον εθνικισµ των δυτικών κρατών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα