Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη...

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη..."

Transcript

1

2 Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη...

3

4 Περιεχόμενα Εισαγωγή Αρχιτεκτονικοί-λογοτεχνικοί συσχετισμοί i. Ορισμός της αφήγησης ii. Συγγραφέας - Αρχιτέκτονας iii. Βιβλίο - Αρχιτεκτόνημα 19 iv. Αναγνώστης - Επισκέπτης Eισαγωγή στο case study Ταχύτητα της αφήγησης i. Χρονικός δυϊσμός ii. Έλλειψη iii. Επίλογος iv. Αφηγηματική παύση iv. Σκηνή Επίλογος Βιβλιογραφία 67-72

5

6 Εισαγωγή Αρχιτεκτονική και λογοτεχνία έχουν διασταυρωθεί πολλές φορές στην κοινή τους επιδίωξη να αφηγηθούν, να δημιουργήσουν και να εκφράσουν χώρο. Στην λογοτεχνία εξωτερικοί και εσωτερικοί χώροι εμφανίζονται ως τοποθεσίες όπου διαδραματίζεται η πλοκή, το σενάριο, οι εμπειρίες της ζωής. Άλλοτε o χώρος λειτουργεί ως το φόντο των εμπειριών και αναμνήσεων των ηρώων και άλλοτε αυτός ο χώρος έχει ενεργό μέρος στην πλοκή, πλαισιώνει με τέτοιο τρόπο τους ήρωες που γίνεται και αυτός πρωταγωνιστής 1. Πριν την εφεύρεση της τυπογραφίας η αρχιτεκτονική λειτουργούσε ως βιβλίο που πάνω και μέσα στα κτήρια λάμβανε μέρος η αφήγηση της ίδιας της ιστορίας και του εκάστοτε πολιτισμού. Η αρχιτεκτονική, λοιπόν, καθρέφτιζε την κοινωνία και λειτουργούσε ως ένα άλλο είδος λογοτεχνικής αφήγησης. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η αρχιτεκτονική έχασε την ικανότητά της να αφηγείται, να φέρει μέσα της το όποιο μήνυμα, μετά την Βιομηχανική Επανάσταση. Ο Ουγκώ, ωστόσο, πίστευε πως η αρχιτεκτονική πεθαίνει με την Βιομηχανική Επανάσταση και παύει να είναι ο συμβολικός πυρήνας της κοινωνίας. Κανονικοποιείται και τυποποιείται, επομένως χάνεται ο ρόλος της (Αυτό θα σκοτώσει εκείνο. Το βιβλίο θα σκοτώσει το οικοδόμημα. Όταν συγκρίνουμε την αρχιτεκτονική με τη σκέψη που γίνεται βιβλίο, στην οποία αρκεί λίγο χαρτί και λίγο μελάνι, κανείς δεν απορεί που ο ανθρώπινος νους αντικατέστησε την αρχιτεκτονική με την τυπογραφία 2 ). Φυσικά, η αρχιτεκτονική δεν πέθανε αλλά απώλεσε το ρόλο του 1 Σταμάτης, Αλέξης (2009). Αρχιτεκτονική και Λογοτεχνία: η αφήγηση του κτηρίου, η κατασκευή του μυθιστορήματος. Άρθρο στο 2 Ουγκώ, Βίκτορ (2005). Η Παναγία των Παρισίων. Αθήνα: Σμίλη. Σελ

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ λαβάρου μιας κουλτούρας που μεταβαλλόταν 3. Και όχι μόνο το ένα δεν επέζησε εις βάρος του άλλου, αλλά το ένα έτρεφε το άλλο στο όνομα της εξέλιξης. O Roland Barthes γράφει: «η διεπιστημονικότητα δεν θα έπρεπε να γίνει αντιληπτή ως συμπαράθεση διακριτών γνωστικών κλάδων. Συνίσταται ή μάλλον θα συνίσταται- στην διαλεκτική καταστροφή κάθε σχηματισμένου γνωστικού κλάδου προς όφελος ενός νέου». Σήμερα, σε αντίθεση με άλλες εποχές, η διεπιστημονικότητα και η διαδραστική σχέση ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία γνώσης, τόσο τέχνης όσο και επιστήμης, είναι συνυφασμένη με την εμβάθυνση των εννοιών, των εργαλείων της τεχνικής σε κάθε ξεχωριστό τομέα και εν συνεχεία, το ένα πεδίο συνομιλεί με το άλλο ανατροφοδοτώντας με τα υλικά του. Στα πλαίσια αυτής της διεπιστημονικότητας, θα συσχετίσουμε την αρχιτεκτονική, κλάδος που ανήκει στο μεταίχμιο τέχνης και επιστήμης, με την τέχνη της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνία, με κυρίαρχο όπλο της την φαντασία, δημιουργεί αξίες και βοηθάει στην όξυνση της αντίληψης πραγμάτων και καταστάσεων στη ζωή του ανθρώπου καθώς τον γεμίζει με εμπειρίες και συμβάλλει στην διαμόρφωση και εξέλιξη της προσωπικότητας του. Παράλληλα, η λογοτεχνία καλύπτει την εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου για φυγή από την πραγματικότητα και την καθημερινότητά του, του προσφέρει ένα τεχνητό καταφύγιο με την μεταφορά του σε έναν άλλο χώρο και χρόνο. Ένα λογοτεχνικό έργο δομείται από σύμβολα, γράμματα και τα γράμματα με την σειρά τους συνθέτουν το κείμενο. Οι λέξεις από μόνες τους είναι αδύναμες, αλλά η σύνθεσή τους στο χαρτί και η τελική δομή 3 Carriere, Jean-Claude και Eco, Umberto (2010). Μην ελπίζετε ότι θα απαλλαγείτε από τα βιβλία. Αθήνα: Α. Α. Λιβάνη. Σελ. 09 8

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ του έργου είναι αυτό που έχει την δύναμη να σε ταξιδέψει στον χωροχρόνο της μυθοπλασίας. Είναι ο τρόπος της αφήγησης, λοιπόν, που εμβυθίζει 4 τον αναγνώστη σε μια άλλη πραγματικότητα. Η αφήγηση χρησιμοποιείται τόσο από τον συγγραφέα όσο και από τον αρχιτέκτονα στην διαμόρφωση νέων κόσμων, κόσμοι συνειρμών που οι εικόνες ανοίγουν και η πειθώ της αφήγησης τις ενώνει σε μια κοινή ιστορία για να προσφέρει μια καινούρια ανάγνωση του κόσμου 5. Η ερευνητική αυτή εργασία, επομένως, θα σταθεί αρχικά, στην κατανόηση των εργαλείων που διέπουν την λογοτεχνία όσων αφορά την αφηγηματική της δεινότητα. Πιο συγκεκριμένα, βασιζόμενη στην αφηγηματολογική θεωρία του Γάλλου θεωρητικού Gerard Genette 6 και το βιβλίο του Narrative discourse, an essay in method θα γίνει μια ανάλυση όσων αφορά τον ρυθμό της λογοτεχνικής αφήγησης και εν συνεχεία, αυτή η ανάλυση θα μεταφραστεί στον χώρο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης και θα εφαρμοστεί ως αφηγηματική μέθοδος που εμβυθίζει τον χρήστη-επισκέπτη στην διπλωματική εργασία των Γεωργία Βοραδάκη και Άλμα Τράλο για το νέο, διεθνές αεροδρόμιο στο Ηράκλειο 4 Για τον όρο της εμβύθισης θα χρησιμοποιήσουμε την περιγραφή της Μπουργανού Αλεξάνδρας από την ερευνητική της εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης: Βιωματικές προσεγγίσεις στον αρχιτεκτονικό χώρο: η περίπτωση της εμβύθισης, η οποία έχει προκύψει από το πάντρεμα των ορισμών των J. Nechvatal και M. Slater-M. Usoh. Εμβύθιση είναι η κατάσταση στην οποία το άτομο (θεατής και δέκτης ταυτόχρονα) μεταφέρεται νοητικά και συναισθηματικά μέσω των ερεθισμάτων που λαμβάνει από το περιβάλλον του (αναλογικό, ψηφιακό ή υβριδικό) και εμβυθίζεται σταδιακά, μερικώς ή πλήρως σε μία παράλληλη πραγματικότητα. 5 Σταμάτης, Αλέξης (2009). Αρχιτεκτονική και Λογοτεχνία: η αφήγηση του κτηρίου, η κατασκευή του μυθιστορήματος. Άρθρο στο 6 Ο Gerard Genette είναι Γάλλος στρουκτουραλιστής θεωρητικός του κλάδου της αφηγηματολογίας. Ανάμεσα σε άλλους αφηγηματολόγους, όπως ο A. J. Greimas, Todorov, R. Barthes, η θεωρία του G. Genette στο βιβλίο του Narrative Discourse, an essay in method την οποία ανέπτυξε στηριζόμενος κυρίως στο έργο του M. Proust, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, είναι μια από τις πιο ολοκληρωμένες αφηγηματολογικές μελέτες μέχρι σήμερα, και για τον λόγο αυτό επιλέχθηκε στην παρούσα ερευνητική εργασία. 9

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κρήτης. Ζήτουμενο είναι η θεωρία να μην πλαισιώνει τον σχεδιασμό αλλά συνθετική διαδικασία και θεωρία αφήγησης να αλληλοεπηρεάζονται και να τροφοδοτεί το ένα το άλλο στην κοινή τους επιδίωξη να προσφέρουν μια εμβυθιστική εμπειρία στον δέκτη. Η αφηγηματική αυτή ανάλυση στοχεύει στο να δώσει περαιτέρω εργαλεία τόσο στην αρχιτεκτονική σύνθεση όσο και στον τρόπο που αναγνώζουμε το κάθε κτήριο. 10

10 01 Αρχιτεκτονικοί-λογοτεχνικοί συσχετισμοί Ο άνθρωπος έχει την έμφυτη ικανότητα να συσχετίζει την πληροφορία με συγκεκριμένες εικόνες στο μυαλό του και να τις οργανώνει με αφηγηματικό τρόπο και για τον λόγο αυτό ο όρος αφήγηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εποχή μας. Στα πλαίσια, λοιπόν, της μελέτης του όρου της αφήγησης αναπτύχθηκε ο κλάδος της αφηγηματολογίας 7. O Gerald Prince στο βιβλίο Από τον Φορμαλισμό στον Μεταδομισμό αναφέρει πως η αφηγηματολογία δεν εξετάζει την ιστορία, το νόημα ή τις λειτουργίες των επιμέρους αφηγηματικών κύκλων, αλλά εξετάζει τι κοινό έχουν μεταξύ τους όλες ανεξαιρέτως οι δυνατές αφηγήσεις και αποσκοπεί στο να προσδιορίσει το σύστημα των κανόνων που προσιδιάζει στην αφήγηση και διέπει την παραγωγή και την επεξεργασία των αφηγήσεων 8. Η αφηγηματολογία αποτελεί επίσης δείγμα της δομικής τάσης που βλέπει τα κείμενα (με την ευρύτερη έννοια ως σημαίνουσα ύλη) ως τρόπους διεπόμενους από κανόνες, με τους οποίους τα ανθρώπινα όντα (ανα)πλάθουν το σύμπαν τους 9. Η αφηγηματολογία έχει σημαντικές συνέπειες στο πως θα κατανοήσουμε τους ανθρώπους. Διερευνώντας τη φύση κάθε αφήγησης, καταγράφοντας τις άπειρες μορφές που μπορεί να πάρει, εξετάζοντας πώς τις κατασκευάζουμε, τις παραφράζουμε, τις συνοψίζουμε ή τις επεκτείνουμε, σημαίνει συγχρόνως ότι διερευνούμε έναν από τους θεμελιώδεις τρόπους με τον οποίο δίνουμε νόημα στον κόσμο μας Ο κλάδος της αφηγηματολογίας μελετάει τόσο την θεωρία της αφήγησης όσο και την δομή της και τους τρόπους που επηρεάζει την αντίληψή μας. Πηγή: wiki/narratology 8 Holub, Robert (2004). Ιστορία της θεωρίας της λογοτεχνίας. Στο Selden Raman, (επιμ.), Από τον φορμαλισμό στον μεταδομισμό/ θεώρ.-μτφρ. Μ. Πεχλιβάνος & Μ. Χρυσανθόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Σελ Ibid. Σελ Ibid, σελ

11 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ i. Ορισμός της αφήγησης Εικόνα 01. Οι τρεις ορισμοί του όρου αφήγηση Σύμφωνα με τον Genette, στον όρο αφήγηση μπορούμε να διακρίνουμε τρεις έννοιες. Αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας με την οποία παρουσιάζεται είτε γραπτά είτε προφορικά μια ακολουθία πραγματικών ή μυθοπλαστικών γεγονότων. Με αυτήν την έννοια η αφήγηση δεν συνδέεται άμεσα μόνο με την λογοτεχνία αλλά και με άλλες μορφές τέχνης. Οι ιστορίες διατυπώνονται με μια πληθώρα μέσων, πέρα της προφορικής και της γραπτής γλώσσας, με κινούμενες εικόνες όπως συμβαίνει στον κινηματογράφο, με χειρονομίες όπως στην παντομίμα, με την μουσική. Λόγω του γεγονότος ότι η χρήση του όρου της αφήγησης δεν ανήκει στην αποκλειστικότητα της λογοτεχνίας, το αφηγηματικό συστατικό του αφηγηματικού κειμένου πρέπει να μελετάται ανεξάρτητα από τον φορέα του μηνύματος, δηλαδή το μέσο. Ως πράξη επικοινωνίας, η αφήγηση προϋποθέτει τουλάχιστον δύο πρόσωπα: τον πομπό και τον δέκτη, καθώς και το μήνυμα, δηλαδή το περιεχόμενο, το θέμα της αφήγησης. Ως αφήγηση 12

12 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ θεωρείται και το περιεχόμενο μιας ιστορίας. Η αφηγηματική διαδικασία, που διέπεται από την ακολουθία των γεγονότων, τις αναπτυσσόμενες σχέσεις μεταξύ τόσο των ηρώων όσο και των γεγονότων, δηλαδή ο τρόπος που δομείται και παρουσιάζεται στο κοινό μια ιστορία, συνιστούν και αυτά μία αφήγηση. Τέλος, αφήγηση θεωρείται και το τελικό προϊόν της αφηγηματικής διαδικασίας, το κείμενο (εφόσον μιλάμε για λογοτεχνία, τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει ο όρος αφήγημα). Ο Genette στην θεωρία του ασχολείται κυρίως με την πρώτη έννοια της αφήγησης, δηλαδή το αφηγηματικό κείμενο και την δομή του, και την σχέση του με τους άλλους δύο ορισμούς της αφήγησης. Σύμφωνα με τον πρώτο ορισμό, αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας, και ως πράξη επικοινωνίας χρειάζεται τουλάχιστον δύο πρόσωπα, τον πομπό, τον δέκτη, καθώς και το μήνυμα, το περιεχόμενο της αφήγησης. Στην λογοτεχνία, ο πομπός είναι ο συγγραφέας, ο οποίος μεταφέρει μια ιστορία και ένα μήνυμα στον αναγνώστη, ο οποίος νοείται ως ο δέκτης του μηνύματος. Παρακάτω θα παραλληλίσουμε αυτούς τους βασικούς συντελεστές της λογοτεχνικής αφήγησης, με αυτούς της αρχιτεκτονικής, σε μια προσπάθεια να βρούμε κοινά στοιχεία και παραμέτρους των δύο κλάδων, καθώς επίσης και για να κατανοηθεί περισσότερο η μεταφορά των λογοτεχνικών όρων σε αρχιτεκτονική σύνθεση στο 3ο κεφάλαιο. 13

13 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ii. Συγγραφέας Αρχιτέκτονας Πολύ συχνά συναντάμε έργα που οι συγγραφείς τους θέλησαν να τους προσφέρουν πέρα από την βασική υπόθεση, πέρα από μια λογοτεχνική έκφραση, πέρα από μια ολοκληρωμένη παρουσίαση των ηρώων και κάτι ακόμα, ένα κάποιο στοιχείο που θα κάνει τον αναγνώστη να μείνει περισσότερο στο συγκεκριμένο έργο, να το επιλέξει, να το διαβάσει με ενδιαφέρον και στο τέλος όταν πια θα έχει φτάσει στην τελευταία σελίδα, να έχει την βεβαιότητα πως όσος καιρός και αν περάσει και όσες αναγνώσεις και αν επακολουθήσουν το συγκεκριμένο έργο θα παραμείνει εγγεγραμμένο στην μνήμη του. Κοντολέων, Μάνος (1998). Στον πρόλογο από Το αστέρι τουβορρά. Ψυχογιός. Σελ. 11 Στην ενότητα αυτή θα αναφερθούν οι λόγοι για τους οποίους ο συγγραφέας παραλληλίζεται με τον αρχιτέκτονα σε αυτήν την εργασία, αναλύοντας τις κοινές αρχές ιδέας, σύνθεσης και δομής. Όλα αρχίζουν από μια ιδέα οι πηγές της οποίας μπορεί να είναι μία λέξη, μια χάραξη, μια φωτογραφία, η ζωντανή θέληση και επιδίωξη για μια συναισθηματική κατάσταση του αναγνώστη ή του χρήστη/επισκέπτη, ένα περιστατικό της καθημερινότητας. Και η ιδέα αρχικά φιλοξενείται στο κενό, λευκό χαρτί. Το λευκό χαρτί σηματοδοτεί την κοινή έναρξη. Τα σκίτσα αναφέρονται στην χωρική επιθυμία, όπως οι λεκτικές περιγραφές σε ένα νόημα ή μία εικόνα στο μυαλό που ωστόσο είναι ατελές και περιμένει το υποκείμενο να του δώσει το δικό του τέλος 11. Σημειωματάρια, σχέδια, μολύβια, σκίτσα παρατεταγμένα το ένα δίπλα στο άλλο στα εργαστήρια αρχιτεκτόνων και συγγραφέων υποδηλώνουν 11 Παπαδοπούλου, Λόης (2006). Η αινιγματική σχέση χώρου και χρόνου στο αρχιτεκτονικό σχέδιο και η σημασία της: Με αφορμή το σκαρίφημα ενός αθηναϊκού σπιτιού του 19ου αιώνα. Στο Παπακωνσταντίνου, Γιώργος Τροβά, Βάσω και Μανωλίδης, Κώστας (επιμ.), Η Αναπαράσταση ως όχημα αρχιτεκτονικής σκέψης. Αθήνα: Futura. Σελ

14 ΣΥΓΡΑΦΕΑΣ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ πως και οι δύο συμμερίζονται την ανάγκη να βάλουν τάξη στο χάος (εικόνες 01, 02). Ο συγγραφέας είναι ένας επιμελητής χάους 12. Συγγραφέας 13 και αρχιτέκτονας γίνονται νομοθέτες των τεχνών τους, δημιουργικές ατομικότητες που οφείλουν να επινοούν τάξη δίχως όρια από το άμορφο χάος, που σταδιακά αποτελεί συνώνυμο του κόσμου 14. Στην προσπάθεια οργάνωσης, συλλέγουν πληροφορίες, τις επεξεργάζονται, οργανώνουν, πλέκουν σενάρια, δημιουργούν συστήματα σχέσεων, στήνουν σκηνικά στα οποία θα ξετυλίγονται ένα ένα τα γεγονότα (εικόνα 03). Ο Poe αναφέρει πως οι συγγραφείς δεν (πρέπει να) κατασκευάζουν τα έργα τους στηριζόμενοι μόνο στην διαίσθηση και τον λογοτεχνικό οίστρο, αλλά κάθε πλοκή, αντάξια του ονόματός της πρέπει πρώτα να έχει υποστεί την επεξεργασία που οδηγεί στην λύση της 15. Από την άλλη, ο Frank Lloyd Wright δίδασκε στους μαθητές του: «δεν κάθομαι ποτέ στο σχεδιαστήριο αν δεν έχω πριν ολοκληρωμένη μέσα μου την κεντρική ιδέα ενός έργου. [...] μπορώ ν αλλάξω στη συνέχεια τις λεπτομέρειες 16». Είναι οι λέξεις, οι ιδέες, οι «θύελλες του νου», οι «μουτζούρες», όπως αποκαλεί αυτό το 12 Σταμάτης, Αλέξης. Στο 13 Ο συγγραφέας δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον αφηγητή. Με τον όρο αφηγητής χαρακτηρίζουμε το πρόσωπο που αφηγείται, που μεταφέρει δηλαδή σε κάποιους άλλους μιαν ιστορία. Ο συγγραφέας είναι ένα ιστορικό δεδομένο, ένα υπαρκτό πρόσωπο που ανήκει στον πραγματικό κόσμο και εκπέμπει μια πλαστή ιστορία σε ένα άλλο υπαρκτό πρόσωπο, τον αναγνώστη (ο ένας γράφει βιβλία και ο άλλος τα διαβάζει). Από την άλλη, ο αφηγητής είναι μια λειτουργία του κειμένου, και όχι ένα πρόσωπο, και ανήκει στην σφαίρα του μυθοπλαστικού. Ο αφηγητής απευθύνεται σε ένα άλλο μυθοπλαστικό μέλος, στον αποδέκτη της αφήγησης. Τα ζεύγη συγγραφέας/αναγνώστης και αφηγητής/αποδέκτης της αφήγησης ανήκουν σε δύο διαφορετικές πραγματικότητες, οι οποίες ως ένα βαθμό συνδέονται χάρη σε μιαν ευρύτερα αποδεκτή σύμβαση: ο συγγραφέας μιλά σα να ήταν εκείνος ο αφηγητής και ο αναγνώστης αποδέχεται το μήνυμα σαν να ήταν ο αποδέκτης της αφήγησης. Από το: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Poe, Edgar Allan (2009). Το Κοράκι και η Φιλοσοφία της Σύνθεσης/Μτφρ. Τζίνα Πολίτη. Αθήνα: Άγρα. Σελ Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ

15 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ στάδιο ο αρχιτέκτονας Jean Nouvel 17. Είναι το «χειρόγραφο», που αποθεώνει ο Gustave Flaubert. «Σ αυτές τις μουτζούρες οφείλουμε να βλέπουμε και να επινοούμε παραδοξότητες. Αν τις παρατηρήσουμε προσεκτικά θα διακρίνουμε κεφάλια ανθρώπων» έγραφε ο Leonardo da Vinci 18. O συγγραφέας θεωρείται και αυτός τέκτονας καθώς κατασκευάζει ένα παζλ μιας ιστορίας στην οποία η ανθρώπινη ύπαρξη έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Το παζλ καθορίζει το μορφικό μοντέλο του μυθιστορήματος και την πλοκή του. Ένα άλλο μοντέλο είναι η τομή μια τυπικής πολυκατοικίας, όπου εκτυλίσσεται η δράση, με το κάθε δωμάτιο να αποτελεί ένα κεφάλαιο, γράφει ο Ιταλο Καλβίνο Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Ibid. Σελ Ibid. Σελ

16 ΣΥΓΡΑΦΕΑΣ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ Εικόνα 02. Σκίτσα Α. Τράλο Εικόνα 03. Υonville, G. Flaubert 17

17 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ a r c h i t e c t a u t h o r Εικόνα 04. Αρχιτέκτονας - συγγραφέας 18

18 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ iii. Βιβλίο - Αρχιτεκτόνημα Στα αρχαία ελληνικά το ρήμα «γράφω» υποδηλώνει την πράξη της γραφής και του σχεδίου. Ας μην ξεχνάμε πως ο χαρακτήρας της πρώτης ανθρώπινης γραφής ήταν εικονογραφικός και τα πρώτα σημειωματάρια ήταν από πέτρα και πηλό. Το σχέδιο προηγείται της γραφής και η αρχιτεκτονική είναι ένα μέσο που φέρει μια μορφή γραφής. Στην Παναγία των Παρισίων ο V. Hugo χαρακτηρίζει την αρχιτεκτονική ως το μεγάλο βιβλίο της ανθρωπότητας και αναφέρει πως όταν οι αναμνήσεις των ανθρώπων δεν μπορούσαν πλέον να μεταφερθούν από γενιά σε γενιά μέσω της προφορικής παράδοσης και κινδύνευαν να χαθούν, τις μετέγραψαν στο έδαφος. Η γραφή είναι μια λειτουργία 20, όπως γράφει ο Barthes στο βιβλίο του Ο βαθμός μηδέν της γραφής, η οποία βρίσκει υπόσταση στα βιβλία και στα κτήρια. Τα τελευταία δεν μεταφέρουν μόνο την λειτουργική συμβατικότητα της γραφής αλλά και το προσωπικό στυλ και τα βαθύτερα νοήματα. Το κείμενο, με την ευρύτερη έννοια, δεν είναι μόνο ο γραπτός λόγος αλλά η αντίληψη είναι και αυτή ένα είδος κειμένου. Η γραφή 21 ξετυλίγει την πλοκή, φανερώνει, παράλληλα όμως εσωκλείει και κάτι άλλο, έναν άλλο κώδικα που απαιτεί προσεκτικότερη ανάγνωση και ερμηνεία και έχει κρυμμένα νοήματα για την ανθρώπινη εξέλιξη. Το βιβλίο και το κτήριο είναι τα μέσα επικοινωνίας των δεκτών 22 με τον συγγραφέα και τον αρχιτέκτονα αντίστοιχα. Η αφήγηση λαμβάνει χώρα διαμέσου των έργων τους. 20 Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Η έννοια εμπερικλείει πέρα από τον γραπτό λόγο και τον αρχιτεκτονική λόγο. Η σύνθεση χωρικών στοιχείων είναι μια μορφή γραφής. 22 Όπου δέκτης θεωρείται ο αναγνώστης ενός βιβλίου και ο χρήστης/επισκέπτης ενός κτηρίου. 19

19 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ iv. Αναγνώστης - Επισκέπτης Users ability to create meanings for their surroundings and act on them is not radically different from designers ability to develop a design and encourage its implementation by others. Krippendorf, K (2006). The semantic turn. A new foundation for design. Σελ. 145 Σε αυτήν την ενότητα θα αναλύσουμε τους λόγους που συσχετίζουν τον αναγνώστη ενός λογοτεχνικού κειμένου με τον επισκέπτη ή χρήστη ενός κτηρίου. Ο ρόλος του αναγνώστη στην λογοτεχνική επικοινωνία δεν είναι παθητικός. Ενώ στον πραγματικό χώρο μένει στάσιμος, με το νου του περιδιαβαίνει στους χώρους που διαδραματίζεται η ιστορία, μετατοπίζεται συνεχώς χρονικά μέσα σε λίγες αράδες και προσπαθεί να ερμηνεύσει και να νοηματοδοτήσει αυτά που «λέει» ο συγγραφέας. Συνεπώς, είναι ενεργητικός δέκτης που μέσα από την αναγνωστική πράξη, δίνει ένα συγκεκριμένο νόημα στο κείμενο. Η αναγνωστική πράξη είναι μια δημιουργική διαδικασία που εξαρτάται από: το ίδιο το κείμενο, που ως ένα βαθμό κατευθύνει τον αναγνώστη, χωρίς να του στερεί κάθε ελευθερία τον ψυχισμός του αναγνώστη τις γνώσεις και τις προσωπικές εμπειρίες σε σχέση τόσο με τον πραγματικό κόσμο όσο και με την λογοτεχνία 23. Ο συγγραφέας επιδιώκει να εγκλωβίσει τον αναγνώστη στον νοητό κόσμο αποστασιοποιώντας τον από τον κόσμο 23 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

20 ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ - ΕΠΙΣΚΕΠΤΗΣ προέλευσής του και να του παρέχει μια εμπειρία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως ταξιδιωτική. Ο ψυχισμός του αναγνώστη και η ανακάλεση καταγεγραμμένων μνημών είναι σημαντικοί παράγοντες στην θεώρηση της αναγνωστικής διαδικασίας ως δημιουργικής πράξης. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί χωρικά στοιχεία και ποιότητες που είναι οικεία στον αναγνώστη, ώστε ο τελευταίος επαναφέροντας καταγεγγραμμένες μνήμες και συναισθήματα, να έχει την αίσθηση πως υπάρχει σε αυτόν τον χώρο και αλληλεπιδρά μαζί του. Ο ενεργός ρόλος του αναγνώστη-δέκτη εξηγεί και το ζήτημα πώς το ίδιο λογοτεχνικό έργο γίνεται αντιληπτό με εντελώς διαφορετικό τρόπο από εποχή σε εποχή και από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ακόμα και ο ίδιος άνθρωπος πολλές φορές ερμηνεύει διαφορετικά το ίδιο κείμενο, αν το διαβάσει σε δύο διαφορετικές περιόδους της ζωής του 24. Η ερμήνευση είναι το τελευταίο στάδιο της αναγνωστικής διαδικασίας μέσα από την οποία ο αναγνώστης καλείται να βρει την νοηματική πληρότητα του λογοτεχνικού έργου καθώς και την βαθύτερη σχέση του με τον κόσμο γύρω μας. Η ερμηνεία θεωρείται ως προέκταση του κειμένου, με τον ερμηνευτή να κινείται ελεύθερα, όχι απαραίτητα ανακαλύπτοντας κάποιο κρυμμένο νόημα, αλλά δημιουργώντας νέα νοήματα. Σύμφωνα με τον Derrida, με αυτόν τον τρόπο ο εκάστοτε αναγνώστης αφήνει το ίχνος του. Τα ίχνη, στο σύνολό τους, ενσωματώνονται στο έργο και αποτελούν κομμάτι του. Με αυτήν την λογική, ένα έργο βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Ο Umberto Eco αναφέρει πως σε ένα κείμενο δεν υπάρχει ένα και μοναδικό νόημα, αλλά ούτε και άπειρα καθώς το κείμενο 24 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

21 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ από μόνο του θέτει κάποιους περιορισμούς. Όπως προαναφέρθηκε, η χωρική αντίληψη είναι ένα είδος κειμένου. Όπως στα βιβλία, έτσι και στην αρχιτεκτονική, ο επισκέπτης-δέκτης εισερχόμενος σε ένα χώρο αρχικά, θέτει σε λειτουργία τους αντιληπτικούς μηχανισμούς και έπειτα διαβάζει χωρικά στοιχεία και σχέσεις για να τον ορίσει. Η κίνηση του δίνει την δυνατότητα να αντιληφθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια τον χώρο, να επενδύσει συναισθηματικά σε αυτόν και εν τέλει, να εμβυθιστεί. Σε αντίθεση με την λογοτεχνία, η αρχιτεκτονική έχει το πλεονέκτημα πως ο δέκτης βλέπει και βιώνει τον χώρο στην πραγματικότητα, και όχι νοητικά, και άρα δέχεται πιο άμεσα τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Η αρχιτεκτονική γίνεται άμεσα αντιληπτή στον φυσικό χώρο και ο δέκτης αλληλεπιδρά με το έργο με όλες του τις αισθήσεις. Τα κτήρια μας μιλάνε και εμπερικλείουν μηνύματα. Ο δέκτης καλείται να τα διαβάσει και να τα νοηματοδοτήσει. Τα νοήματα του έργου και η ικανότητα του να φέρει σημασίες, πέρα από την υλική του υπόσταση, προσδίδουν σε αυτό μια αύρα 25. Όσες πιο πολλές επιλογές δίνει ένα αρχιτεκτονικό έργο στον επισκέπτη του τόσο πιο ενεργό ρόλο έχει και από απλός παρατηρητής γίνεται ενεργός χρήστης συμβάλλοντας και στην διαμόρφωση του έργου. 25 Παπαδοπούλου, Αθηνά(2009). Μεταδίδοντας το Αρχιτεκτονικό Μήνυμα: από το κείμενο στο υπερκείμενο. Ερευνητική εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης. Σελ

22 02 Εισαγωγή στο case study O Paul Klee είπε πως «η δουλειά μας είναι η υλοποιημένη μορφή που μπορεί να μετασχηματιστεί σε έναν αυτόνομο λειτουργικό οργανισμό. Όχι να συναγωνίζεται την φύση, αλλα να παράγει κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί φυσικό. Δεν υπάρχει αντιγραφή ή αναπαραγωγή, αλλά περισσότερο μετασχηματισμός και νέα δημιουργία». Μαργαρίτη, Φωτεινή. Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Σε αυτό το κεφάλαιο και εφόσον ως case study θα χρησιμοποιηθεί η διπλωματική εργασία των Βοραδάκη Γεωργία και Τράλο Άλμα, θα γίνει μία ανάλυση της πρότασης για το νέο αεροδρόμιο στο Ηράκλειο, ώστε ο αναγνώστης της παρούσας εργασίας να κατανοήσει την σχεδιαστική λογική που διέπει αυτήν την αρχιτεκτονική πρόταση και την μετέπειτα σύνδεση της αφηγηματολογικής θεωρίας με αυτό. Το νέο αεροδρόμιο τοποθετείται στο Καστέλι, στην περιοχή του παλιού στρατιωτικού αεροδρομίου(εικόνα 05). Προορίζεται να εξυπηρετεί περίπου 2 εκατ. επιβάτες το χρόνο και έχει μέγεθος m². Το κτηριολογικό πρόγραμμα του αεροδρομίου χωρίζεται σε τρεις ενότητες: στις υποχρεωτικές λειτουργίες (processing activities), στις προαιρετικές (discretionary activities) και στους χώρους διοίκησης (administration areas). Οι τρεις αυτές ζώνες παίρνουν την μορφή τριών λωρίδων που μπλέκονται στον χώρο (εικόνα 06). Η ζώνη των προαιρετικών δραστηριοτήτων, που περιλαμβάνει εστιατόρια, καφετέριες κλπ, εμβολίζει τον όγκο των υποχρεωτικών λειτουργιών, και μαζί σχηματίζουν τον βασικό κορμό του αεροδρομίου. Η ζώνη της διοίκησης αρχίζει από το χαμηλότερο σημείο που βρίσκεται το parking και καταλήγει σε μια είδους κορύφωση στο ψηλότερο σημείο που βρίσκεται ο πύργος ελέγχου. Από έξω προς το μέσα και από το μέσα προς τα έξω το κτήριο αντιμετωπίζεται ως οργανισμός, και ως οργανισμός βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Η εξωτερική του επιφάνεια με τα οργανικά ανοίγματα παραπέμπει σε εικόνες παρμένες από την φύση και αναγνώζεται ποικιλοτρόπος, ως δέρμα φιδιού, zoom-in φύλλου κλπ. Η χρήση του στοιχείου του νερού στο κεντρικό αίθριο επιλέγεται τόσο για την χρήση ορίου μεταξύ των κτηριακών όγκων όσο και μεταφορικά, ως η βασική τροφή ενός οργανισμού. O βασικός 24

24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 05. Masterplan 25

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 06. Διαγράμματα μορφής είσοδος check-in έλεγχος πύλες Εικόνα 07. Διαγραμματική κάτοψη 26

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY συνθετικός στόχος δεν περιορίζεται σε ένα κτήριο που θα εξυπηρετεί μόνο την μετακίνηση και τον καταναλωτισμό. Με δεδομένο ότι στο αεροδρόμιο βρίσκονται ταυτόχρονα άνθρωποι από όλα τα πλάτη και μήκη της γης, άγνωστοι μεταξύ τους, φέροντας ο καθένας τον δικό του πολιτισμό, τα ήθη, τις παραδόσεις, τον τρόπο σκέψης του, τις μνήμες, τις εμπειρίες του, τη δική του ιστορία, η επικοινωνία και η αλληλεπίδραση ανθρώπων γίνεται ένας εξίσου ισχυρός στόχος. Η χρήση της αφηγηματολογικής θεωρίας στοχεύει στην δημιουργία χώρων που θα ευνοήσουν την ανταλλαγή πληροφοριών/ιστοριών. Αυτό είναι κάτι που θα μπορούσε να συμβεί σε ένα αεροδρόμιο, δεδομένου του πληθυσμού και της διαφορετικότητας των ατόμων που συνυπάρχουν σ αυτό. Σύμφωνα με τον C. Geertz: Αν θέλουμε να μάθουμε σε τι συνίσταται ο άνθρωπος, αυτό μπορούμε να το βρούμε μόνο στο τι είναι οι άνθρωποι: και το τι είναι οι άνθρωποι πάνω απ όλα ποικίλει. (...) Αν θέλουμε, με λίγα λόγια, να συναντήσουμε την ανθρωπότητα πρόσωπο με πρόσωπο, πρέπει να υπεισέλθουμε στις λεπτομέρειες, πέρα από τις παραπλανητικές ταμπέλες, τους μεταφυσικούς τύπους, τις κενές ομοιότητες, για να συλλάβουμε τον ουσιατικό χαρακτήρα όχι μόνο των διαφόρων πολιτισμών, αλλά και των διαφόρων ειδών ατόμων του ίδιου πολιτισμού. Σ αυτήν την περιοχή, ο δρόμος προς το γενικό, προς την αποκαλυπτική απλότητα της επιστήμης, κατακτάται μέσα από την ενασχόληση με τη λεπτομέρεια, το περιστασιακό, το συγκεκριμένο (...) 26. Το σύγχρονο (διεθνές) αεροδρόμιο είναι ο ορισμός του μη-τόπου και ως μη-τόπος εξαλείφει οποιαδήποτε ατομική ταυτότητα. Η προσωπικότητα 26 Geertz, Clifford (2003). H ερμηνεία των πολιτισμών/μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Σελ

27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 08. Λειτουργικό διάγραμμα Εικόνα 09. Οπτική των τριών ζωνών 28

28 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY καταργείται και η προσωπική εμπειρία και ιστορία του καθενός παγώνει έως την τελική έξοδο. Ωστόσο, έχοντας ως δεδομένο το παραπάνω, η εσωτερική διάρθρωση των χώρων στην πρόταση για το νέο αεροδρόμιο του Ηρακλείου αποσκοπεί στο να φέρει κοντά τους ανθρώπους σε μια κοινή επιδίωξη για επικοινωνία. Κάθε προσωπική ιστορία περικλείει και μεταφέρει γνώση και η οποία είναι τόσο μοναδική όσο το δακτυλικό αποτύπωμα του ανθρώπου. Για τον λόγο αυτό, οι μεγάλοι, αχανής χώροι του αεροδρομίου, τεμαχίζονται σε μικρότερες ενότητες πάνω και μέσα στις οποίες μπορούν να ευδοκιμήσουν διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των επισκετών. Η επιδιωκόμενη αυτή αλληλεπίδραση οδηγεί σε γνώση και η γνώση ανήκει στην ευρύτερη έννοια του πολιτισμού. Η αφήγηση πέρα από πληροφορίες, μεταφέρει και γνώση, άμεση ή έμμεση, διαμέσου των πληροφοριών και της ιστορίας. Σύμφωνα με τον Jerome Bruner ο ανθρώπινος νους έχει έχει δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους να γνωρίζει την πραγματικότητα: αυτόν που αποκαλεί παραδειγματικό (paradigmatic) δηλαδή τον ταξινομικό, επαγωγικό (inductive) ή παραγωγικό (deductive) της επιστήμης, και δεύτερο τον αφηγηματικό (narrative), που είναι διαφορετικός του πρώτου σε μορφή, πρόθεση και λειτουργία και οι δύο τρόποι, ενώ μπορούν να συνεργαστούν, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ο ένας τον άλλον 27. Η μελέτη επομένως του τρόπου που αφηγούμαστε και η χρήση των εργαλείων που προκύπτουν από την ανάλυση της αφηγηματολογικής θεωρίας μπορεί να οδηγήσουν την αρχιτεκτονική σε μια περαιτέρω εξέλιξη του κλάδου που μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα ωφέλιμη για τον άνθρωπο. 27 Δοξιάδης, Απόστολος στο Σελ. 2 29

29 30

30 03 Ταχύτητα της αφήγησης Η αρχιτεκτονική είναι μία ολότητα που υπάρχει στον χώρο και στον χρόνο. Είναι ένα ανοιχτό σύστημα που επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις και γίνεται αντιληπτεί με διαφορετικούς τρόπους, από τον ίδιο τον συνθέτη και από αυτόν που τη ζει. Οι βασικές κατηγορίες ανάλυσης της αρχιτεκτονικής, χρησιμοποιώντας τους καθημερινούς, συμβατικούς όρους και γενικεύοντας, είναι οι αντίστοιχες τρεις: η χρηστική οργάνωση η αντιληπτική οργάνωση και η τεχνική, κατασκευαστική οργάνωση 28. Σε αυτό το κεφάλαιο η ανάλυση θα περιοριστεί στην αντιληπτική οργάνωση και στην κατανόηση των χώρων του νέου αεροδρομίου. Στα πλαίσια αυτά θα εισάγουμε τον όρο της ταχύτητας της αφήγησης, όπως έχει οριστεί από τον G. Genette και τα επιμέρους στοιχεία από τα οποία απαρτίζεται (την παύση, την έλλειψη, την σύνοψη και την σκηνή). Η ταχύτητα της αφήγησης έχει επιλεχθεί σε αυτήν την εργασία ως το κομμάτι της αφηγηματολογικής θεωρίας του Genette το οποίο θα μεταφραστεί σε αρχιτεκτονική σύνθεση καθώς διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση της ιστορίας και στην εμβύθιση του αναγνώστη. Η σωστή εναλλαγή των επιμέρους στοιχείων που συνθέτουν την ταχύτητα της αφήγησης, δίνει τον ρυθμό στο βιβλίο και ο ρυθμός από μόνος του είναι ικανός να απορροφήσει τον αναγνώστη. Η ταχύτητα της αφήγησης στην αρχιτεκτονική 28 Φατούρος, Δημήτρης (1995). Ένα συντακτικό της αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Σελ

31 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ συνδέεται άμεσα και με την ταχύτητα κίνησης του χρήστη, καθώς η κίνηση σε ένα χώρο θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στην σφαιρική κατανόηση του χώρου. Στόχος είναι να αποδείξουμε την συσχέτιση που μπορεί να υπάρξει μεταξύ του τρόπου που συνθέτεται και διαβάζεται ένα λογοτεχνικό έργο με τον τρόπο που συνθέτεται και αναγνώζεται ένα κτήριο. Η συσχέτιση αυτή μπορεί να βοηθήσει τον αρχιτέκτονα να διατυπώσει πιο εύκολα και κατανοητά τις προθέσεις και προσδοκίες του για τον χώρο, προθέσεις οι οποίες πηγάζουν από την γενικότερη θεώρηση του για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις και που απαρτίζουν την ιδεολογία, φιλοσοφία του έργου του. Με τον όρο ταχύτητα (speed) εννοούμε την σχέση μεταξύ μιας χρονικής και χωρικής διάστασης (m/sec), αναφερόμαστε δηλαδή, στην σχέση ανάμεσα στην χρονική διάρκεια των γεγονότων στην ιστορία (ΧΙ), και στην έκταση που καταλαμβάνει η αφήγηση αυτών στο κείμενο, δηλαδή τον χρόνο της αφήγησης (ΧΑ). Για να μπορέσει να την εξετάσει, ο Genette χωρίζει το κείμενο σε επιμέρους κομμάτια στα σημεία που συμβαίνει μια χρονική ή/και μια χωρική αλλαγή. Θεωρητικά, υπάρχει μια συνεχόμενη κλιμάκωση της ταχύτητας της αφήγησης ενός αφηγηματικού κειμενικού. Η αφηγηματική παράδοση έχει επιλέξει τέσσερις βασικές έννοιες που απαρτίζουν τον ρυθμό μιας αφήγησης, δανειζόμενη στοιχεία από τους κανόνες της κλασσικής μουσικής, την έλλειψη, την αφηγηματική παύση (ellipsis and narrative pause) και τα δύο ενδιάμεσα στάδια, την σκηνή (scene) και την σύνοψη (summary). Την παρούσα έρευνα, πρωτίστως την ενδιαφέρουν τα χαρακτηριστικά που διέπουν τον κάθε όρο και τον ρόλο που επιτελούν στην αφήγηση, και δευτερευόντως ο άρρηκτος 32

32 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ορισμός τους με βάση τον χρόνο της αφήγησης και τον χρόνο της ιστορίας. Με δεδομένο τους συσχετισμούς που έγιναν στο κεφάλαιο 1 προκύπτει ότι: α. το βιβλίο εμπεριέχει μια ιστορία την οποία ο συγγραφέας ξεδιπλώνει στο κοινό του μέσω της αφήγησης. β. Το κτήριο εμπεριέχει μηνύματα, λιγότερο ή περισσότερο κωδικοποιημένα, που ο επισκέπτης καλείται να αναγνώσει και να ερμηνεύσει. Άρα και μια είδους αφήγηση λαμβάνει μέρος στο κτήριο. Επιπλέον, σε συνδυασμό με το δεδομένο της διπλής χρονικότητας (ΧΑ/ΧΙ) που ενυπάρχει σε κάθε μορφή αφήγησης, στην παρακάτω ενότητα αυτοί οι χρόνοι θα μεταφραστούν σε δύο διαφορετικές χρονικότητες στο κτήριο του αεροδρομίου ώστε να κατανοηθεί εν συνεχεία η μετάφραση των όρων που απαρτίζουν την ταχύτητα της αφήγησης σε αρχιτεκτονικές χειρονομίες. 33

33 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ i. Χρονικός δυϊσμός Η αφήγηση είναι αδιαμφισβήτητα μια χρονική ακολουθία. Υπάρχει ο χρόνος που λαμβάνει μέρος η ιστορία και ο χρόνος που παρουσιάζεται. Στην γλώσσα της σημειολογίας θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε ως τον χρόνο του σημαίνοντος και το χρόνο του σημαινόμενου. Επομένως, μία από τις λειτουργίες της αφήγησης είναι να επινοεί μια χρονική πραγματικότητα στα πλαίσια της οποίας θα εγκιβωτιστεί μια δεύτερη χρονική πραγματικότητα, αυτή της ιστορίας. Ο χρονικός δυϊσμός (μεταξύ story time και narrative/reading time) είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των ειδών της αφήγησης σε λογοτεχνία, στον κινηματογράφο και σε κάθε μορφή τέχνης. Συνήθως, σε ένα λογοτεχνικό κείμενο υπάρχει μια βασική ιστορία, η οποία έχει πηγάσει από την κεντρική ιδέα του συγγραφέα, περικλείει το βασικό νόημα που θέλει να δώσει ο ίδιος, ξετυλίγεται σταδιακά και ονομάζεται κύρια αφήγηση. Ο αφηγητής δεν παρουσιάζει τα γεγονότα της κύριας αφήγησης στην πραγματική τους χρονική διάρκεια, αλλά μετατοπίζεται συνεχώς από το «τώρα» στο «τότε» ή στο μέλλον της ιστορίας που αφηγείται και εμπλουτίζει την κύρια αφήγηση με άλλες δευτερεύουσες ιστορίες που παρεμβάλλονται στην εξέλιξη της αρχικής (οι λεγόμενες δευτερεύουσες αφηγήσεις). Το φαινόμενο που μόλις περιγράψαμε, δηλαδή κάθε φορά που έχουμε ενσωμάτωση μιας αφήγησης σε μια άλλη, ονομάζεται εγκιβωτισμός 29. Με την χρήση του εγκιβωτισμού, νοητά ο αναγνώστης, μετατοπίζεται χρονικά και χωρικά, από το ένα γεγονός στο 29 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

34 ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΔΥΙΣΜΟΣ άλλο και από το ένα σημείο σε ένα άλλο, συμπαρασύρεται όλο και περισσότερο στο περιεχόμενο του βιβλίου καθώς του ξετυλίγονται όλο και περισσότερες λεπτομέρειες και τελικά εμβυθίζεται σε αυτό και βιώνει τις καταστάσεις ως δικές του. Τα τελευταία χρόνια στην αρχιτεκτονική μιλάμε όλο και περισσότερο για χώρους βιωματικούς που θα ενισχύσουν την εμβυθιστική διαδικασία του επισκέπτη. Το κτήριο δεν αντιμετωπίζεται ως ένα σύστημα κανόνων παγωμένο στο χρόνο αλλά ως ένας δυναμικός οργανισμός ο οποίος έχει τη δυνατότητα να μεταμορφώνεται ανάλογα με διάφορες παραμέτρους, πετυχαίνοντας συγχώνευση πολλαπλών και ετερόκλητων δραστηριοτήτων 30. Ως δυναμικός οργανισμός η αρχιτεκτονική αποτελείται από χώρο και χρόνο. Ο χρόνος, πλέον, αντιμετωπίζεται ως βασικό συστατικό του σχεδιασμού επιτρέποντας την εμφάνιση απροσδόκητων γεγονότωνεπεισοδίων 31. Η ρευστότητα των δεδομένων λαμβάνονται υπόψιν κατά την διάρκεια της δημιουργίας του σεναρίου, αφήνοντας στον χώρο ένα βαθμό ελευθερίας έτσι που το συνεχώς μεταβαλλόμενο πρόγραμμα να μπορεί κάθε φορά να ενσωματωθεί σε αυτόν 32. Η διττή χρονική φύση, επομένως, της αρχιτεκτονικής έγκειται στο γεγονός πως στην σύνθεση λαμβάνονται υπόψιν τόσο η ανάγκη διάρθρωσης χώρων για την εξυπηρέτηση της λειτουργίας του κτηρίου όσο και οι πολλαπλές οικειοποιήσεις του χώρου από τους επισκέπτες σε βάθος χρόνου και την ενσωμάτωση μελλοντικών λειτουργιών και καταστάσεων. Οι Jesse Reiser και Nanako Umemoto έχουν θεσπίσει τον όρο «built time» (χτισμένος χρόνος) για να αναπτύξουν την θεωρία τους ότι ο χώρος μένει ανοιχτός για 30 Χρυσοχοϊδη, Έλσα (2004). Ο χρόνος ως δυναμικός παράγων στη διαδικασία παραγωγής μορφής. Στο Θέματα Χώρου και Τεχνών 35/2004. Σελ Ibid. Σελ Ibid. Σελ

35 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ την εισαγωγή προγράμματος, ότι το μέλλον εξαρτάται από την παρούσα κατάσταση, άρα ότι δύο διαφορετικές χρονικότητες συνυπάρχουν στο ίδιο κτήριο. Ο χρόνος, δηλαδή, είναι έννοια άμεσα συνυφασμένη με την δραστηριότητα του κτηρίου 33. Με δεδομένο την διπλή χρονικότητα που υπάρχει σε ένα κτήριο καθώς και με δεδομένο τον χρονικό δυϊσμό που υπάρχει σε κάθε αφήγηση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, στο παράδειγμα του αεροδρομίου, θέτουμε ως χρόνο της ιστορίας τον λειτουργικό χρόνο, αυτόν που απαιτείται ώστε ο επισκέπτης να μεταβεί από την είσοδο του κτηρίου, στις πύλες και κατ επέκταση στην έξοδο του από τον χώρο του αεροδρομίου. Με άλλα λόγια, ο χρόνος της ιστορίας στο παραδειγμά μας ορίζεται ως ο χρόνος διεκπαιρέωσης των απαραίτητων λειτουργικών διαδικασιών και η γραμμική πορεία από την είσοδο, στο check-in, στον σωματικό έλεγχο ως την πύλη και την τελική επιβίβαση στο αεροπλάνο (εικόνα 09). Κατά την διάρκεια αυτού του χρόνου, ο επισκέπτης δεν αντιλαμβάνεται το κτήριο ως ένα πολυδιάστατο σύνολο. Ο στόχος του είναι η εκτέλεση των υποχρεωτικών, λειτουργικών διαδικασιών που θα τον φέρουν ολοένα και πιο κοντά στο ταξίδι του. Η προσήλωσή του αυτή δεν του αφήνει πολλά περιθώρια αντίληψης του ευρύτερου χώρου. Από την άλλη πλευρά, ως χρόνο της αφήγησης στο αεροδρόμιο, θα ορίσουμε την χρονική διάρκεια μεταξύ του χρονικού σημείου t 0 που το οπτικό πεδίο του επισκέπτη ανοίγει και αγκαλιάζει το κτήριο καθώς πλησιάζει σε αυτό έως την χρονική διάρκεια t 1 που επιβιβασμένος πλέον στο αεροπλάνο απομακρύνεται από αυτό. Σε αυτό το διάστημα, ο επισκέπτης ενεργοποιεί 33 Χρυσοχοϊδη, Έλσα (2004). Ο χρόνος ως δυναμικός παράγων στη διαδικασία παραγωγής μορφής. Στο Θέματα Χώρου και Τεχνών 35/2004. Σελ

36 ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΔΥΙΣΜΟΣ τους αντιληπτικούς του μηχανισμούς, καλείται να διαβάσει το περιεχόμενο του κτηρίου, συμμετέχοντας και ο ίδιος ενεργά στην πλοκή της ιστορίας και να αφήσει το ίχνος του μέσα σε αυτό. Η κίνηση μέσα στον χώρο είναι βασικός παράγοντας για την κατανόηση του κτηρίου και για τον λόγο αυτό ο χρόνος της αφήγησης είναι μεγαλύτερος από τον χρόνο της ιστορίας. Ο χρόνος της αφήγησης εσωκλείει τον λειτουργικό, διεκπαιρεωτικό χρόνο της ιστορίας καθώς και τον χρόνο περιπλάνησης στις προαιρετικές λειτουργίες που προτίνει το αεροδρόμιο. Το τελευταίο νοείται και ως βιωματικός, προσωπικός χρόνος, καθώς η διάρκειά του εξαρτάται αποκλειστικά από τον επισκέπτη και πόσο χρόνο θέλει να επενδύσει στον κόσμο του κτηρίου. Εικόνα 10. Χρόνος της ιστορίας/αφήγησης 37

37 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ii. Έλλειψη (Ellipsis) Ως έλλειψη, στην κατά Genette θεωρία της αφηγηματολογίας, θεωρούμε μία χρονική περίοδο στην ιστορία που αποσιωπάται. Η έλλειψη χαρακτηρίζεται από την μεγαλύτερη δυνατή επιτάχυνση, διότι γεγονότα που είχαν διάρκεια στον χρόνο της ιστορίας, στον χρόνο της αφήγησης παραλείπονται, ισχύει δηλαδή, ΧΑ=0, ΧΙ=n (εικόνα 10). Ο Genette κατηγοριοποιεί την έλλειψη σε τρεις ομάδες: την ρητή, σαφή έλλειψη, στην οποία δηλώνεται ο χρόνος που συνέβησαν τα παρελθοντικά γεγονότα (some years of happiness passed, after some years of happiness), την υπονοούμενη, σιωπηρή έλλειψη, η οποία δεν παρουσιάζεται στο κείμενο, αλλά ο αναγνώστης καλείται να καλύψει μόνος του τα χρονολογικά κενά που δημιουργούνται βάση των πληροφοριών που του αποκαλύπτονται. Τα χρονολογικά κενά ο αναγνώστης δεν μπορεί να τα προσδιορίσει πλήρως, ωστόσο μπορεί να τα εντάξει μεταξύ δύο ή περισσότερων κενών. Τέλος, την υποθετική έλλειψη, την οποία είναι αδύνατο να την εντοπίσεις σε ένα συγκεκριμένο τόπο και πολλές φορές να την τοποθετήσεις σε ένα χρονικό πλαίσιο, και αποκαλύπτεται αφού συμβεί ένα γεγονός. Αυτού του είδους η έλλειψη ταλαντεύεται ανάμεσα στα όρια της αφηγηματικής συνοχής και κάποιες φορές ο αναγνώστης μπορεί να μην δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στις πληροφορίες που του δίνει γιατί δεν βρίσκει την ένωση με την υπόλοιπη αφήγηση. Ως έλλειψη στην αρχιτεκτονική θα ορίσουμε τους χώρους εκείνους που επιτελούν την καθαρά λειτουργική χρήση του κτηρίου και εστιάζουν στην διαδικασία και όχι στο ευρύτερο πλαίσιο και νόημα του κτηρίου. Η περιπλάνηση 38

38 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 11. Διάγραμμα έλλειψης Εικόνα 12. Σωματικός έλεγχος 39

39 ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΛΛΕΙΨΗ του ατόμου στον χώρο, που του επέτρεπε την αντίληψη του κτηρίου με όλες του τις αισθήσεις απαλείφεται και την σκυτάλη αναλαμβάνει ο χρηστικός ρόλος του κτηρίου. Το σώμα και οι αισθήσεις απομονώνονται σε αυτούς τους χώρους και εστιάζουν στις απαραίτητες λειτουργίες που πρέπει να εκτελεστούν. Ο χρόνος της ιστορίας, όπως ορίστηκε προηγουμένως συνεχίζεται, ενώ ο χρόνος της αφήγησης σταματά. Ο βαθμός ελευθερίας κίνησης μειώνεται αισθητά και η πορεία του επισκέπτη είναι πλέον προκαθορισμένη. Στην περίπτωση του αεροδρομίου, τέτοιο παράδειγμα θεωρείται η διαδικασία σωματικού ελέγχου. Οι τοίχοι ορθώνονται σταδιακά και περιορίζουν το βλέμμα στον χώρου του ελέγχου προετοιμάζοντας έτσι τον χρήστη για την διαδικασία που ακολουθεί (εικόνα 12). Η χρήση της έλλειψης μπορεί να αποφανθεί ιδιαίτερα σημαντική στην αφήγηση, καθώς με την παράλειψη στοιχείων το ενδιαφέρον γίνεται αμείωτο και ο αναγνώστης προβαίνει σε μια συνεχή αναζήτηση των πληροφοριών που του αποκρύπτονται με αποτέλεσμα να απορροφάται όλο και περισσότερο στο βιβλίο. Αντίστοιχα, στην αρχιτεκτονική και στο παράδειγμά μας, το zic zac των κάθετων στοιχείων επιτρέπει μικρές φυγές στο βλέμμα με αποτέλεσμα ο επισκέπτης να προβαίνει σε σκέψεις και να αγωνιά, κατά κάποιο τρόπο, για το τι έπεται. Η χρήση της αρχιτεκτονικής έλλειψης μπορεί να δημιουργήσει χώρους ιδιαίτερα γοητευτικούς με μια δόση μυστηρίου και να εντείνει την εμβυθιστική διαδικασία σε ένα κτήριο. 40

40 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ iii. Σύνοψη (Summary) Ως σύνοψη στην αφηγηματολογία θεωρούμε την αφήγηση σε κάποιες παραγράφους ή μερικές σελίδες πολλών ημερών, μηνών ή χρόνων δίχως λεπτομέρειες δράσης ή διαλόγων. Χαρακτηρίζεται από ρυθμούς επιτάχυνσης, λιγότερο γοργούς όμως από αυτούς της έλλειψης και ισχύει: ΧΑ<ΧΙ. Μπορούμε, για παράδειγμα, να συνοψίσουμε μέσα σε λίγες φράσεις την ζωή ενός ανθρώπου. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την σύνοψη όταν θέλει να διανύσει μια χρονική περίοδο που έχει μικρή σημασία στην εξέλιξη της ιστορίας για να καταλήξει σε αυτήν που παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον, δηλαδή η σύνοψη χρησιμοποιείται μεταξύ δύο σκηνών και η εναλλαγή σκηνής και σύνοψης δίνει ρυθμό στην αφήγηση. Μέσω της σύνοψης, ο αναγνώστης εξακολουθεί να βρίσκεται στην χρονική τροχιά των γεγονότων και μεταφέρεται ομαλά από την μία σκηνή στην άλλη, χωρίς να έχει μεγάλα χρονικά κενά που δεν θα του επιτρέψουν να παρακολουθήσει τα επερχόμενα συμβάντα. Αντιμετωπίζει τα δεδομένα που του παρουσιάζονται ως γεγονότα που θα τον βοηθήσουν στην περαιτέρω κατανόηση, και όχι ως γεγονότα που επηρεάζουν άμεσα την ψυχοσύνθεσή του. Επίσης, καταλαμβάνει μικρή κειμενική διάρκεια διότι η βραχύτητά της της δίνει μια ποσοτική κατωτερότητα στα περιγραφικά κεφάλαια και γι αυτό περιορίζεται σε λίγα σημεία στην αφήγηση. Στο βιβλίο του Gustave Flaubert, Madam Bovary, ο συγγραφέας κλείνει σχεδόν κάθε κεφάλαιο με μία σύνοψη, για να συνεχίσει στο επόμενο κεφάλαιο με μια σκηνή καίριας σημασίας για την συνέχεια της πλοκής του έργου. Επιπλέον, η σύνοψη στα λογοτεχνικά έργα μέχρι και τον 19ο αιώνα, παρέμενε όχι μόνο ως ένας από τους συνήθης 41

41 ΣΥΝΟΨΗ τρόπους μεταβίβασης από την μία σκηνή στην άλλη, αλλά και ως το φόντο που διαδραματιζόταν η εκάστοτε σκηνή. Η χρήση της σύνοψης στην περιγραφή του σκηνικού, του φόντου των κύριων αφηγηματικών κομματιών, ενισχύει την αντίληψή του αναγνώστη για το έργο. Ο συγγραφέας στην προσπάθειά του να εμβυθίσει τον αναγνώστη του περισσότερο στην πλοκή, περιγράφει αφαιρετικά το πλαίσιο που διαδραματίζονται οι σκηνές,. Με τον τρόπο αυτό, ο αναγνώστης, με την βοήθεια και της φαντασίας του, επεναφέρει καταγγεγραμμένες μνήμες, χωρικά στοιχεία και ποιότητες χώρων με αποτέλεσμα να εμβυθίζεται όλο και περισσότερο στο περιεχόμενο του βιβλίου. Στην αρχιτεκτονική, ως σύνοψη μπορούμε να ορίσουμε τους χώρους αυτούς που σε βγάζουν από την προσωπική κλίμακα και σε τοποθετούν σε μία μεγαλύτερη, όπως χώρους που σου επιτρέπουν πανοραμική θέα, χώροι που βρίσκονται σε αρκετά μεγάλο ύψος και δίνουν την δυνατότητα σφαιρικής αντίληψης χώρου (εικόνα 13). Ενώ στην παύση (όρος που θα αναλυθεί στην συνέχεια) μιλάμε για σωματική στάση, στην σύνοψη, το σώμα συνεχίζει να κινείται μέσα στον χώρο. Η κίνηση σε τέτοιους χώρους επιτρέπει στον οπτικό ορίζοντα να περιλαμβάνει περισσότερους χώρους που βρίσκονται πέρα από τα πλησιέστερα όρια που μας περιβάλλουν, δηλαδή το οπτικό μας πεδίο μας επιτρέπει μια ευρύτερη εποπτεία 34. Μέσω της αρχιτεκτονικής σύνοψης ο περιπατητής αποκτά γνώση της συνοχής, της οργάνωσης του έργου και των διατάξεων των χώρων. Λόγω παρατήρησης από απόσταση, αντιλαμβάνεται διαφορετικά τις αναλογίες των τοιχών, των επιφανειών, 34 Πεπονής, Γιάννης (2003). Χωρογραφίες. Ο αρχιτεκτονικός σχηματισμός του νοήματος. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. σελ

42 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ τους τρόπους με τους οποίους οι χώροι παρατίθονται. Επίσης, αντιλαμβάνεται καλύτερα τον χώρο ως δομή της κίνησης και υποδοχή των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς παρατηρεί πυκνώματα και αραιώματα ανθρώπινης κίνησης, σε ποιούς χώρους και γιατί. Η περιφερειακή αντίληψη του χώρου χρησιμεύει ώστε να γίνεται αντιληπτό το συνολικό πλαίσιο της οπτικής σκηνής. Έχει ιδιαίτερη αξία ως σύστημα προειδοποίησης και ως σύστημα που θα ορίσει τις μετέπειτα κινήσεις μέσα στον χώρο. Η οξύτητα της όρασης αλλάζει. Στην περιφέρεια χάνονται οι πολλές λεπτομέρειες και μένει η γενική εντύπωση της σκηνής, παρέχοντας έτσι μια αφαιρετική εικόνα, παρόμοια με εκείνη που παρέχεται στην σύνοψη της λογοτεχνία με την απουσία λεπτομερειών δράσης και διαλόγων. Στο παράδειγμα του αεροδρομίου, ως σύνοψη μπορεί να χαρακτηριστεί το ψηλότερο σημείο του χώρου. Το έδαφος αρχίζει να σηκώνεται σχηματίζονατς μια σκάλα η οποία ανεβάζει τον επισκέπτη στον χώρο που βρίσκονται τα VIP rooms (εικόνα 14). Από αυτό το σημείο, ο επισκέπτης έχει την δυνατότητα να παρατηρεί από ψηλά τον χώρο του αεροδρομίου, αποκτώνοντας μια καινούρια οπτική του χώρου. Η οπτική ανοίγει και η ορατότητα του, που δεν εμποδίζεται από κάθετα στοιχεία, του επιτρέπει οπτική επαφή από τον χώρο εισόδου του κτηρίου, στον έλεγχο μέχρι και τις πύλες. Ο επισκέπτης βρισκόμενος στο ψηλότερο σημείο του αεροδρομίου, νιώθει μια ψυχική ανάταση, αίσθημα που προκαλεί η επίβλεψη από ψηλά γενικότερα. Παρατηρεί πανοραμικά τις σχέσεις των χώρων μεταξύ τους, τους ανθρώπους που κινούνται σε αυτούς και εμβυθίζεται όλο και περισσότερο στο σκηνικό που ξεδιπλώνεται μπροστά του. 43

43 ΣΥΝΟΨΗ Εικόνα 13. Μεγάλο ύψος/πανοραμική θέα 44

44 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 14. Οπτική από το ψηλότερο σημείο του αεροδρομίου 45

45 ΣΥΝΟΨΗ Επιπέον, ως αρχιτεκτονική έλλειψη μπορούμε να θέσουμε και τον χώρο του check-in καθώς και τον χώρο των γραφείων. Ο χρόνος που καταναλώνει κάποιος στον χώρο των check-in και των γραφείων νοείται ως ο χρόνος της ιστορίας, καθώς περιλαμβάνει τις καθαρά λειτουργικές διαδικασίες του αεροδρομίου. Στον χώρο του check-in ένα στέγαστρο σχηματίζει ομάδες των τεσσάρων μηχανημάτων που γίνεται η επικύρωση των εισιτηρίων. Η χρήση του στοιχείου του στεγάστρου έχει στόχο την μείωση της κλίμακας σε αυτόν τον χώρο, ώστε ο επισκέπτης να νιώσει πιο οικεία. Η ομαδοποίηση των μηχανημάτων ανά τέσσερις στοχεύει και αυτή στο να νιώσει ο χρήστης ότι ανήκει σε ένα μικρότερο σύνολο. Κατά την διαδικασία επικύρωσης των εισιτηρίων, ο χρήστης δεν χάνει οπτική επαφή με τον υπόλοιπο χώρο που διαδραματίζονται άλλα γεγονότα. Εν αντιθέσει με τον τρόπο που γίνεται σήμερα η επικύρωση των εισιτηρίων σε ένα αεροδρόμιο (εικόνα 15), στην πρόταση για το νέο αεροδρόμιο (εικόνα 16), ο χρήστης, παρόλο που εστιάζει σε ένα διαδικαστικό κομμάτι, η οπτική του του επιτρέπει να παρακολουθεί τεκτενόμενα στον ευρύτερο χώρο. Αυτό το χαρακτηριστικό του χώρου αιτιολογεί την σχέση ΧΑ<ΧΙ που χαρακτηρίζει την έλλειψη. Κάτι αντίστοιχο, συμβαίνει και στον χώρο των γραφείων (εικόνα 17), όπου ο επισκέπτης συνεχίζει να έχει σφαιρική αντίληψη του χώρου. Η χρήση της έννοιας της έλλειψης στην αρχιτεκτονική λειτουργεί ως ενισχυτικός παράγοντας στην αλληλεπίδραση χρήστη-περιβάλλοντος. Η αποφυγή απόλυτου διαχωρισμού λειτουργικών χώρων και βιωματικών, δεν αφήνει περιθώρια στον χρήστη να συγκεντρώνεται απόλυτα στην καθαρά λειτουργική διαδικασία, αλλά κρατάει τους αντιληπτικούς μηχανισμούς του σε επαγρύπνησει, καθώς έρχεται πάντα σε οπτική επαφή με τον ευρύτερο χώρο που τον περιβάλλει, κάτι που αντείνει την εμβυθιστική διαδικασία. 46

46 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 15. Συνηθισμένη διαδικασία επικύρωσης εισιτηρίων 47

47 ΣΥΝΟΨΗ Εικόνα 16. Check-in 48

48 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 17. Ticket counter 49

49 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ iv. Αφηγηματική Παύση (Narrative Pause) Θεωρούμε πως παύση στην αφήγηση υπάρχει όταν περιγράφεται ένα αντικείμενο, ένα τοπίο ή σκέψεις του ήρωα. Με τον τρόπο αυτό ο αφηγητής εγκαταλείπει για λίγο την συνέχεια της αφήγησής του και από την δική του οπτική γωνία προβαίνει σε περιγραφές σκηνών, σκέψεων, συναισθημάτων για να δώσει περισσότερες πληροφορίες στον αναγνώστη. Στην παύση ισχύει: ΧΑ=n, XI=0 και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα είναι ο αφηγητής και ο αναγνώστης, ενώ οι ήρωες της ιστορίας θα λάβουν την σκυτάλη όταν ο αφηγητής αποφασίσει να συνεχίσει την πλοκή (εικόνα 18). Η παύση χαρακτηρίζεται από την μεγαλύτερη δυνατή επιβράδυνση καθώς η αφήγηση συνεχίζεται, ωστόσο η ιστορία έχει σταματήσει να εκτυλίσσεται. Έχοντας ως αφετηρία την σχέση ΧΑ=n, ΧΙ=0, στην αρχιτεκτονική θεωρούμε ως παύσεις εκείνα τα σημεία του χώρου που ο επισκέπτης σταματά για να να αναγνώσει τον χώρο, να τον σκανάρει, να ορίσει την θέση του σε αυτόν και σε ένα βαθμό να τον οικειοποιηθεί. Το σώμα παραμένει καθηλωμένο, ενώ τα μάτια περιεργάζονται τον χώρο και βοηθούν τον επισκέπτη να μεταβεί από μια κατάσταση ανοίκειου, σε μια κατάσταση οικείου και γνωστού. Ο χρόνος της ιστορίας σταματάει, ενώ ο χρόνος της αφήγησης συνεχίζεται, καθώς ο επισκέπτης λαμβάνει ρόλο παρατηρητή και συνεχίζει να διαβάζει τον χώρο, τα πρόσωπα και τα συμβάντα μέσα σε αυτόν, αν και στάσιμος. Οι παύσεις του επισκέπτη δεν γίνονται κατ ανάγκη στα σημεία που ο αρχιτέκτονας έχει σχεδιάσει ως χώρους στάσεων, όπως στα σημεία που υπάρχουν καθίσματα και τραπέζια (εικόνα 20), αλλά μπορούν να συμβούν και τοπικά σε σημεία που 50

Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας

Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας Βασικά στοιχεία Αφηγηματολογίας Διδάσκουσα: Δέσποινα Καραβαγγέλη 1. Αφηγηματικές τεχνικές Η αφηγηματολογία είναι η επιστήμη που μελετά την αφηγηματική λειτουργία και µας προσφέρει ό,τι απαιτείται για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της εικόνας στα μαθήματα των φυσικών επιστημών

Ο ρόλος της εικόνας στα μαθήματα των φυσικών επιστημών ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικόν και Καποδιστριακόν Πανεπιστήμιον Αθηνών Σχολή Επιστημών Αγωγής, ΠΤΔΕ Κατεύθυνση: Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Ο ρόλος της εικόνας στα μαθήματα των φυσικών επιστημών Μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ Μικρό λεξικό βασικών όρων Κύριοι αφηγηματικοί τρόποι: α) Αφήγηση (ή διήγηση): η έκθεση-παρουσίαση πραγματικών ή πλασματικών γεγονότων από ένα πρόσωπο, τον αφηγητή. Η αφήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι

Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές -αφηγηματικοί τρόποι Αφηγηματικές τεχνικές Οι λειτουργίες του αφηγητή 0 αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης, με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο, ή μπορεί να είναι αμέτοχος

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

«Οι σελίδες αφηγούνται»

«Οι σελίδες αφηγούνται» Πειραματικό Δ.Σ. Φλώρινας Υπεύθυνη εκπαιδευτικός : Πουγαρίδου Παρασκευή Τάξη : Δ «Οι σελίδες αφηγούνται» 1. Θέμα project κριτήρια επιλογής θέματος Η επιλογή του συγκεκριμένου project σχετίζεται άμεσα με

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες:

Πρόταση Διδασκαλίας. Ενότητα: Γ Γυμνασίου. Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος. Α: Στόχοι. Οι μαθητές/ τριες: Πρόταση Διδασκαλίας Ενότητα: Τάξη: 7 η - Τέχνη: Μια γλώσσα για όλους, σε όλες τις εποχές Γ Γυμνασίου Θέμα: Δραστηριότητες Παραγωγής Λόγου Διάρκεια: Μία διδακτική περίοδος Α: Στόχοι Οι μαθητές/ τριες: Να

Διαβάστε περισσότερα

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ

ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ ヤ Διδασκαλία της Γλώσσας στις τάξεις Γ & Δ Μαρία Θ. Παπαδοπούλου, PhD Σχολική Σύμβουλος 6ης Περιφέρειας Π.Ε. ν. Λάρισας Ελασσόνα, 19 Νοεμβρίου 2012 Επιμέρους τομείς στο γλωσσικό μάθημα 1. Προφορικός Λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ ΣΤΟ CLOUD COMPUTING ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ - Καθορισμός του πλαισίου μετάβασης στο περιβάλλον του cloud computing - Αναγνώριση ευκαιριών και ανάλυση κερδών/κόστους από την

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα

Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα ΓΙΩΡΓΟΣ Σ. ΔΡΟΥΛΙΑΣ Δεκατέσσερις ιστορίες ζητούν συγγραφέα Παραγωγή λόγου για την Ε και την ΣΤ Δημοτικού ΠΡΟΛΟΓΟΣ Για να κρατάς αυτό το βιβλίο στα χέρια σου, σημαίνει ότι θέλεις να μάθεις να εκφράζεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 5η ΕΝΟΤΗΤΑ: Περίοδοι διδασκαλίας: 7

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 5η ΕΝΟΤΗΤΑ: Περίοδοι διδασκαλίας: 7 5η ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΙΡΗΝΗ -ΠΟΛΕΜΟΣ Περίοδοι διδασκαλίας: 7 1 η περίοδος: Μέρος Α - Εισαγωγικά κείμενα Μέσα από τα κείμενα οι μαθητές: Να αναπτύξουν προβληματισμούς γύρω από τα θέματα της ειρήνης και του πολέμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

2 - µεταδιηγητικό ή υποδιηγητικό επίπεδο = δευτερεύουσα αφήγηση που εγκιβωτίζεται στη κύρια αφήγηση, π.χ η αφήγηση του Οδυσσέα στους Φαίακες για τις π

2 - µεταδιηγητικό ή υποδιηγητικό επίπεδο = δευτερεύουσα αφήγηση που εγκιβωτίζεται στη κύρια αφήγηση, π.χ η αφήγηση του Οδυσσέα στους Φαίακες για τις π 1 ΟΡΟΙ ΑΦΗΓΗΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Εστίαση (πρόκειται για τη σχέση του αφηγητή µε τα πρόσωπα της ιστορίας). Μηδενική = όταν έχουµε αφηγητή έξω από τη δράση (αφηγητής παντογνώστης). Εξωτερική = ο αφηγητής γνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ

Βιολογική εξήγηση των δυσκολιών στην ανθρώπινη επικοινωνία - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχολόγ Οι άνθρωποι κάνουμε πολύ συχνά ένα μεγάλο και βασικό λάθος, νομίζουμε ότι αυτό που λέμε σε κάποιον άλλον, αυτός το εκλαμβάνει όπως εμείς το εννοούσαμε. Νομίζουμε δηλαδή ότι ο «δέκτης» του μηνύματος το

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ Γ ΤΑΞΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ γνώση + ικανότητα επικοινωνίας χρήσιμη & απαραίτητη αποτελεσματικότητα στον επαγγελματικό χώρο αποτελεσματικότητα στις ανθρώπινες σχέσεις Περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα

Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάθηση σε νέα τεχνολογικά περιβάλλοντα Ενότητα 4: Γνωστικές Θεωρίες Μάθησης Βασιλική Μητροπούλου-Μούρκα Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς

ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς 50 ενδιάμεσοι χώροι χρόνοι π ε ρ ι π λ α ν ή σ ε ι ς μ η χ α ν ι σ μ ο ί σ κ έ ψ η ς Συναίσθημα, Γοητεία, Ενστικτο, Φαντασία, Επιθυμία... Εμπειρία... Αστικό και Ανθρώπινο σώμα... Μάζα... Υπάρχουν φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης

Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT 3 Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Αγγλική Γλώσσα Μαρούλης Δημήτρης EXCELLENT Ετήσια Αξιολόγηση του ΚΞΓ Μαρούλης Δημήτρης Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα

Διαβάστε περισσότερα

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1

Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 Η Απουσία του Χρόνου Σελίδα.1 (Επιφυλλίδα Οπισθόφυλλο) Ο Εαυτός και η Απουσία του Χρόνου Δεν είναι καθόλου συνηθισμένο να γίνονται συζητήσεις και αναφορές για την Απουσία του Χρόνου ακόμη και όταν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών 3 βήματα για την ένταξη των ΤΠΕ: 1. Εμπλουτισμός 2. Δραστηριότητα 3. Σενάριο Πέτρος Κλιάπης-Όλγα Κασσώτη Επιμόρφωση εκπαιδευτικών Παρουσίαση βασισμένη στο κείμενο: «Προδιαγραφές ψηφιακής διαμόρφωσης των

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου

Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή. Χ.Δαφέρμου Η προσέγγιση του γραπτού λόγου και η γραφή Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να μιλούν? Προσπαθώντας να επικοινωνήσουν Πώς μαθαίνουν τα παιδιά να γράφουν? Μαθαίνoυν να γράφουν γράφοντας Η γραφή λύνει προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ

Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο. Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Μια εισαγωγή στην έννοια της βιωματικής μάθησης Θεωρητικό πλαίσιο Κασιμάτη Κατερίνα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΑΣΠΑΙΤΕ Τι εννοούμε με τον όρο «βιωματική μάθηση»; Πρόκειται για έναν εναλλακτικό τρόπο μάθησης,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα

Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες. Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής

Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες. Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής Φιλαναγνωσία Δραστηριότητες Χρύσα Κουράκη (Ph.D) Υπεύθυνη Πολιτιστικών Θεμάτων Ανατολικής Αττικής Φιλαναγνωσία - Aimer lire Η θετικά προσδιορισμένη σχέση του αναγνώστη με το βιβλίο ως το κατεξοχήν είδος

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ : ΠΕΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ

Επιμορφωτικό Σεμινάριο: ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ : ΠΕΔΙΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ - ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ-ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Παιδαγωγικής Εργαστήριο Πειραματικής Παιδαγωγικής Ακαδημαϊκό έτος: 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρο ιαμβικό (U _ ) : αργά ντυθεί, αργά αλλαχθεί, / αργά να πάει το γιόμα U- / U- / U- / U- / U- / U-/ U-/ U Μέτρο τροχαϊκό ( _ U ) : Έπεσε το πούσι

Μέτρο ιαμβικό (U _ ) : αργά ντυθεί, αργά αλλαχθεί, / αργά να πάει το γιόμα U- / U- / U- / U- / U- / U-/ U-/ U Μέτρο τροχαϊκό ( _ U ) : Έπεσε το πούσι Μέτρο ιαμβικό (U _ ) : αργά ντυθεί, αργά αλλαχθεί, / αργά να πάει το γιόμα U- / U- / U- / U- / U- / U-/ U-/ U Μέτρο τροχαϊκό ( _ U ) : Έπεσε το πούσι αποβραδίς -U / -U / -U / -U / -U Μέτρο αναπαιστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ & ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. ΤΜΗΜΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ, ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΑΡΙΝΟ 2011-12 ΜΑΘΗΜΑ: AΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ / ΧΩΡΟΙ ΑΝΑΨΥΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα

Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών. Ευφημία Τάφα Ανάγνωση ιστοριών και παραμυθιών Ευφημία Τάφα Παράγοντες που καθορίζουν την επιτυχή έκβαση της ανάγνωσης μιας ιστορίας Χρονική στιγμή της ανάγνωσης (πότε) Το είδος του κειμένου (τι) Η «γωνιά» της τάξης

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Για μια αποτελεσματική Παρουσίαση

Για μια αποτελεσματική Παρουσίαση Για μια αποτελεσματική Παρουσίαση Παναγιώτης Αντωνίου 6 ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ Σχεδίαση σωστής δομής Προετοιμασία ξεκάθαρων διαφανειών Ακριβής διαχείριση της παρουσίασης Προφορά & Προβολή : Προετοιμασία

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Ευθύγραμμες Κινήσεις

Ευθύγραμμες Κινήσεις Οι παρακάτω σημειώσεις διανέμονται υπό την άδεια: Creaive Commons Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές. 1 Θέση και Σύστημα αναφοράς Στην καθημερινή μας ζωή για να περιγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 1 η ενότητα:

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ. 1 η ενότητα: 1 η ενότητα: Από τον τόπο μου σ όλη την Ελλάδα Ταξίδια, περιηγήσεις, γνωριμία με ανθρώπους, έθιμα πολιτισμό Περίοδοι διδασκαλίας: 7 1 η περίοδος: Μέρος Α Εισαγωγικά κείμενα Μέσα από κείμενα οι μαθητές:

Διαβάστε περισσότερα

Η προσεγγιση της. Αρχιτεκτονικης Συνθεσης. ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγητρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π.

Η προσεγγιση της. Αρχιτεκτονικης Συνθεσης. ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγητρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Η προσεγγιση της Αρχιτεκτονικης Συνθεσης Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγητρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π. Εικονογραφηση υπομνηση του

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας παράλληλα λατινική γλώσσα και ρωμαϊκή ιστορία

Διδάσκοντας παράλληλα λατινική γλώσσα και ρωμαϊκή ιστορία Διδάσκοντας παράλληλα λατινική γλώσσα και ρωμαϊκή ιστορία Βέλτιστο Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Λατινικά Δημιουργός: Αλεξάνδρα Χιώτη ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα.

Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα. Η Αναπαράσταση του Οικογενειακού και Κοινωνικού Περιβάλλοντος ηρώων με ειδικές ανάγκες στα σύγχρονα παιδικά αφηγήματα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έναυσμα αυτής της εργασίας αποτέλεσαν, η συνεχής επαφή με τον τρυφερό κόσμο

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση

Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Η εκμάθηση της μετωπικής πάσας στην πετοσφαίριση Υποδειγματικό Σενάριο Γνωστικό αντικείμενο: Φυσική αγωγή Δημιουργός: ΜΑΡΙΑ ΥΦΑΝΤΗ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία

Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία Ασκήσεις φυσικής και Δυσλεξία 1. Εισαγωγή 2. Τύποι 3. Ασκήσεις Γρηγοριάδης Ιωάννης Φυσική Η φυσική αποτελεί πεδίο στο οποίο μπορούν να διαπρέψουν οι μαθητές με δυσλεξία καθώς η ιδιαιτερότητα τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας

Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Δρ Γεωργία Αθανασοπούλου Σχ. Σύμβουλος Δυτικής Αττικής και Ν. Φωκίδας Η ΓΛΩΣΣΑ! Η γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο σκεφτόμαστε και επικοινωνούμε με τους άλλους, αλλά και ένα μέσο με το οποίο δημιουργούμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης

Η Μηλιά ένας χώρος αφήγησης ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΣΩΝ ΜΑΖΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΑ Μ.Μ.Ε. Σταδίου 5, 10562, Αθήνα τηλ. 210

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

710 -Μάθηση - Απόδοση

710 -Μάθηση - Απόδοση 710 -Μάθηση - Απόδοση Διάλεξη 6η Ποιοτική αξιολόγηση της Κινητικής Παρατήρηση Αξιολόγηση & Διάγνωση Η διάλεξη αυτή περιλαμβάνει: Διαδικασία της παρατήρησης & της αξιολόγησης Στόχοι και περιεχόμενο παρατήρησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3

Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία. Μάθημα 3 Σύμβολα και σχεδιαστικά στοιχεία Μάθημα 3 Τα αρχιτεκτονικά σύμβολα αποτελούν μια διεθνή, συγκεκριμένη και απλή γλώσσα. Είναι προορισμένα να γίνονται κατανοητά από τον καθένα, ακόμα και από μη ειδικούς.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΡΗΤΟΡΙΚΗΣ & ΛΟΓΟΥ ΙΙΙ Υπεύθυνη: Μαρία Κακαβούλια Ζ εξάμηνο 2007 ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΑΦΗΓΗΜΑ Α. ΙΣΤΟΡΙΑ story Β. ΛΟΓΟΣ discourse Α.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ

Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 5: Η ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΝΤΕΤΕΡΜΙΝΙΣΜΟΣ Salviati: Εκεί όπου δεν μας βοηθούν οι αισθήσεις πρέπει να παρέμβει η λογική, γιατί μόνο αυτή θα επιτρέψει να εξηγήσουμε τα φαινόμενα ΓΑΛΙΛΑΪΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ Η

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα

Διαφοροποιημένη Διδασκαλία. Ε. Κολέζα Διαφοροποιημένη Διδασκαλία Ε. Κολέζα Τι είναι η διαφοροποιημένη διδασκαλία; Είναι μια θεώρηση της διδασκαλίας που βασίζεται στην προϋπόθεση ότι οι δάσκαλοι πρέπει να προσαρμόσουν τη διδασκαλία τους στη

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη

Νοητική Διεργασία και Απεριόριστη Νοημοσύνη (Επιφυλλίδα - Οπισθόφυλλο). ΜΙΑ ΣΥΝΟΨΗ Η κατανόηση της νοητικής διεργασίας και της νοητικής εξέλιξης στην πράξη απαιτεί τη συνεχή και σε βάθος αντίληψη τριών σημείων, τα οποία είναι και τα βασικά σημεία

Διαβάστε περισσότερα

Η διδακτική προσέγγιση των πληροφοριακών κειμένων στην προσχολική εκπαίδευση: Αναγκαιότητα και εφαρμογές

Η διδακτική προσέγγιση των πληροφοριακών κειμένων στην προσχολική εκπαίδευση: Αναγκαιότητα και εφαρμογές Η διδακτική προσέγγιση των πληροφοριακών κειμένων στην προσχολική εκπαίδευση: Αναγκαιότητα και εφαρμογές Ελισσάβετ Χλαπάνα exlapana@edc.uoc.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήμιο Κρήτης

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Για την εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών ως μαθήματος Προσανατολισμού, ισχύουν τα εξής:

Για την εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών ως μαθήματος Προσανατολισμού, ισχύουν τα εξής: Τρόπος εξέτασης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων Τα θέματα των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων λαμβάνονται από την ύλη που ορίζεται ως εξεταστέα για κάθε μάθημα κατά το έτος που γίνονται οι εξετάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ, ΚΑΤΑΝΟΕΙ, ΜΑΘΑΙΝΕΙ. ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ

Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ, ΚΑΤΑΝΟΕΙ, ΜΑΘΑΙΝΕΙ. ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ Ο ΜΑΘΗΤΗΣ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΕΙ, ΚΑΤΑΝΟΕΙ, ΜΑΘΑΙΝΕΙ. ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΕΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΜΑΘΗΤΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΜΑΡΙΟΣ ΚΟΥΚΟΥΝΑΡΑΣ ΛΙΑΓΚΗΣ Θεολόγος-φιλόλογος Λέκτορας Διδακτικής Θεολογική Σχολή Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή

Η παιδαγωγική σχέση: αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ αλληλεπίδραση και επικοινωνία μεταξύ εκπαιδευτικού και μαθητή Ενότητα 6 η : Λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία Κωνσταντίνος Γ. Μπίκος

Διαβάστε περισσότερα