Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη...

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη..."

Transcript

1

2 Ευχαριστώ τους καθηγητές που με ενέπνευσαν... και τους φίλους που με στήριξαν - ιδιαίτερα την Τζίνα Βοραδάκη...

3

4 Περιεχόμενα Εισαγωγή Αρχιτεκτονικοί-λογοτεχνικοί συσχετισμοί i. Ορισμός της αφήγησης ii. Συγγραφέας - Αρχιτέκτονας iii. Βιβλίο - Αρχιτεκτόνημα 19 iv. Αναγνώστης - Επισκέπτης Eισαγωγή στο case study Ταχύτητα της αφήγησης i. Χρονικός δυϊσμός ii. Έλλειψη iii. Επίλογος iv. Αφηγηματική παύση iv. Σκηνή Επίλογος Βιβλιογραφία 67-72

5

6 Εισαγωγή Αρχιτεκτονική και λογοτεχνία έχουν διασταυρωθεί πολλές φορές στην κοινή τους επιδίωξη να αφηγηθούν, να δημιουργήσουν και να εκφράσουν χώρο. Στην λογοτεχνία εξωτερικοί και εσωτερικοί χώροι εμφανίζονται ως τοποθεσίες όπου διαδραματίζεται η πλοκή, το σενάριο, οι εμπειρίες της ζωής. Άλλοτε o χώρος λειτουργεί ως το φόντο των εμπειριών και αναμνήσεων των ηρώων και άλλοτε αυτός ο χώρος έχει ενεργό μέρος στην πλοκή, πλαισιώνει με τέτοιο τρόπο τους ήρωες που γίνεται και αυτός πρωταγωνιστής 1. Πριν την εφεύρεση της τυπογραφίας η αρχιτεκτονική λειτουργούσε ως βιβλίο που πάνω και μέσα στα κτήρια λάμβανε μέρος η αφήγηση της ίδιας της ιστορίας και του εκάστοτε πολιτισμού. Η αρχιτεκτονική, λοιπόν, καθρέφτιζε την κοινωνία και λειτουργούσε ως ένα άλλο είδος λογοτεχνικής αφήγησης. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η αρχιτεκτονική έχασε την ικανότητά της να αφηγείται, να φέρει μέσα της το όποιο μήνυμα, μετά την Βιομηχανική Επανάσταση. Ο Ουγκώ, ωστόσο, πίστευε πως η αρχιτεκτονική πεθαίνει με την Βιομηχανική Επανάσταση και παύει να είναι ο συμβολικός πυρήνας της κοινωνίας. Κανονικοποιείται και τυποποιείται, επομένως χάνεται ο ρόλος της (Αυτό θα σκοτώσει εκείνο. Το βιβλίο θα σκοτώσει το οικοδόμημα. Όταν συγκρίνουμε την αρχιτεκτονική με τη σκέψη που γίνεται βιβλίο, στην οποία αρκεί λίγο χαρτί και λίγο μελάνι, κανείς δεν απορεί που ο ανθρώπινος νους αντικατέστησε την αρχιτεκτονική με την τυπογραφία 2 ). Φυσικά, η αρχιτεκτονική δεν πέθανε αλλά απώλεσε το ρόλο του 1 Σταμάτης, Αλέξης (2009). Αρχιτεκτονική και Λογοτεχνία: η αφήγηση του κτηρίου, η κατασκευή του μυθιστορήματος. Άρθρο στο 2 Ουγκώ, Βίκτορ (2005). Η Παναγία των Παρισίων. Αθήνα: Σμίλη. Σελ

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ λαβάρου μιας κουλτούρας που μεταβαλλόταν 3. Και όχι μόνο το ένα δεν επέζησε εις βάρος του άλλου, αλλά το ένα έτρεφε το άλλο στο όνομα της εξέλιξης. O Roland Barthes γράφει: «η διεπιστημονικότητα δεν θα έπρεπε να γίνει αντιληπτή ως συμπαράθεση διακριτών γνωστικών κλάδων. Συνίσταται ή μάλλον θα συνίσταται- στην διαλεκτική καταστροφή κάθε σχηματισμένου γνωστικού κλάδου προς όφελος ενός νέου». Σήμερα, σε αντίθεση με άλλες εποχές, η διεπιστημονικότητα και η διαδραστική σχέση ανάμεσα σε διαφορετικά πεδία γνώσης, τόσο τέχνης όσο και επιστήμης, είναι συνυφασμένη με την εμβάθυνση των εννοιών, των εργαλείων της τεχνικής σε κάθε ξεχωριστό τομέα και εν συνεχεία, το ένα πεδίο συνομιλεί με το άλλο ανατροφοδοτώντας με τα υλικά του. Στα πλαίσια αυτής της διεπιστημονικότητας, θα συσχετίσουμε την αρχιτεκτονική, κλάδος που ανήκει στο μεταίχμιο τέχνης και επιστήμης, με την τέχνη της λογοτεχνίας. Η λογοτεχνία, με κυρίαρχο όπλο της την φαντασία, δημιουργεί αξίες και βοηθάει στην όξυνση της αντίληψης πραγμάτων και καταστάσεων στη ζωή του ανθρώπου καθώς τον γεμίζει με εμπειρίες και συμβάλλει στην διαμόρφωση και εξέλιξη της προσωπικότητας του. Παράλληλα, η λογοτεχνία καλύπτει την εσωτερική ανάγκη του ανθρώπου για φυγή από την πραγματικότητα και την καθημερινότητά του, του προσφέρει ένα τεχνητό καταφύγιο με την μεταφορά του σε έναν άλλο χώρο και χρόνο. Ένα λογοτεχνικό έργο δομείται από σύμβολα, γράμματα και τα γράμματα με την σειρά τους συνθέτουν το κείμενο. Οι λέξεις από μόνες τους είναι αδύναμες, αλλά η σύνθεσή τους στο χαρτί και η τελική δομή 3 Carriere, Jean-Claude και Eco, Umberto (2010). Μην ελπίζετε ότι θα απαλλαγείτε από τα βιβλία. Αθήνα: Α. Α. Λιβάνη. Σελ. 09 8

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ του έργου είναι αυτό που έχει την δύναμη να σε ταξιδέψει στον χωροχρόνο της μυθοπλασίας. Είναι ο τρόπος της αφήγησης, λοιπόν, που εμβυθίζει 4 τον αναγνώστη σε μια άλλη πραγματικότητα. Η αφήγηση χρησιμοποιείται τόσο από τον συγγραφέα όσο και από τον αρχιτέκτονα στην διαμόρφωση νέων κόσμων, κόσμοι συνειρμών που οι εικόνες ανοίγουν και η πειθώ της αφήγησης τις ενώνει σε μια κοινή ιστορία για να προσφέρει μια καινούρια ανάγνωση του κόσμου 5. Η ερευνητική αυτή εργασία, επομένως, θα σταθεί αρχικά, στην κατανόηση των εργαλείων που διέπουν την λογοτεχνία όσων αφορά την αφηγηματική της δεινότητα. Πιο συγκεκριμένα, βασιζόμενη στην αφηγηματολογική θεωρία του Γάλλου θεωρητικού Gerard Genette 6 και το βιβλίο του Narrative discourse, an essay in method θα γίνει μια ανάλυση όσων αφορά τον ρυθμό της λογοτεχνικής αφήγησης και εν συνεχεία, αυτή η ανάλυση θα μεταφραστεί στον χώρο της αρχιτεκτονικής σύνθεσης και θα εφαρμοστεί ως αφηγηματική μέθοδος που εμβυθίζει τον χρήστη-επισκέπτη στην διπλωματική εργασία των Γεωργία Βοραδάκη και Άλμα Τράλο για το νέο, διεθνές αεροδρόμιο στο Ηράκλειο 4 Για τον όρο της εμβύθισης θα χρησιμοποιήσουμε την περιγραφή της Μπουργανού Αλεξάνδρας από την ερευνητική της εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης: Βιωματικές προσεγγίσεις στον αρχιτεκτονικό χώρο: η περίπτωση της εμβύθισης, η οποία έχει προκύψει από το πάντρεμα των ορισμών των J. Nechvatal και M. Slater-M. Usoh. Εμβύθιση είναι η κατάσταση στην οποία το άτομο (θεατής και δέκτης ταυτόχρονα) μεταφέρεται νοητικά και συναισθηματικά μέσω των ερεθισμάτων που λαμβάνει από το περιβάλλον του (αναλογικό, ψηφιακό ή υβριδικό) και εμβυθίζεται σταδιακά, μερικώς ή πλήρως σε μία παράλληλη πραγματικότητα. 5 Σταμάτης, Αλέξης (2009). Αρχιτεκτονική και Λογοτεχνία: η αφήγηση του κτηρίου, η κατασκευή του μυθιστορήματος. Άρθρο στο 6 Ο Gerard Genette είναι Γάλλος στρουκτουραλιστής θεωρητικός του κλάδου της αφηγηματολογίας. Ανάμεσα σε άλλους αφηγηματολόγους, όπως ο A. J. Greimas, Todorov, R. Barthes, η θεωρία του G. Genette στο βιβλίο του Narrative Discourse, an essay in method την οποία ανέπτυξε στηριζόμενος κυρίως στο έργο του M. Proust, Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο, είναι μια από τις πιο ολοκληρωμένες αφηγηματολογικές μελέτες μέχρι σήμερα, και για τον λόγο αυτό επιλέχθηκε στην παρούσα ερευνητική εργασία. 9

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κρήτης. Ζήτουμενο είναι η θεωρία να μην πλαισιώνει τον σχεδιασμό αλλά συνθετική διαδικασία και θεωρία αφήγησης να αλληλοεπηρεάζονται και να τροφοδοτεί το ένα το άλλο στην κοινή τους επιδίωξη να προσφέρουν μια εμβυθιστική εμπειρία στον δέκτη. Η αφηγηματική αυτή ανάλυση στοχεύει στο να δώσει περαιτέρω εργαλεία τόσο στην αρχιτεκτονική σύνθεση όσο και στον τρόπο που αναγνώζουμε το κάθε κτήριο. 10

10 01 Αρχιτεκτονικοί-λογοτεχνικοί συσχετισμοί Ο άνθρωπος έχει την έμφυτη ικανότητα να συσχετίζει την πληροφορία με συγκεκριμένες εικόνες στο μυαλό του και να τις οργανώνει με αφηγηματικό τρόπο και για τον λόγο αυτό ο όρος αφήγηση διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εποχή μας. Στα πλαίσια, λοιπόν, της μελέτης του όρου της αφήγησης αναπτύχθηκε ο κλάδος της αφηγηματολογίας 7. O Gerald Prince στο βιβλίο Από τον Φορμαλισμό στον Μεταδομισμό αναφέρει πως η αφηγηματολογία δεν εξετάζει την ιστορία, το νόημα ή τις λειτουργίες των επιμέρους αφηγηματικών κύκλων, αλλά εξετάζει τι κοινό έχουν μεταξύ τους όλες ανεξαιρέτως οι δυνατές αφηγήσεις και αποσκοπεί στο να προσδιορίσει το σύστημα των κανόνων που προσιδιάζει στην αφήγηση και διέπει την παραγωγή και την επεξεργασία των αφηγήσεων 8. Η αφηγηματολογία αποτελεί επίσης δείγμα της δομικής τάσης που βλέπει τα κείμενα (με την ευρύτερη έννοια ως σημαίνουσα ύλη) ως τρόπους διεπόμενους από κανόνες, με τους οποίους τα ανθρώπινα όντα (ανα)πλάθουν το σύμπαν τους 9. Η αφηγηματολογία έχει σημαντικές συνέπειες στο πως θα κατανοήσουμε τους ανθρώπους. Διερευνώντας τη φύση κάθε αφήγησης, καταγράφοντας τις άπειρες μορφές που μπορεί να πάρει, εξετάζοντας πώς τις κατασκευάζουμε, τις παραφράζουμε, τις συνοψίζουμε ή τις επεκτείνουμε, σημαίνει συγχρόνως ότι διερευνούμε έναν από τους θεμελιώδεις τρόπους με τον οποίο δίνουμε νόημα στον κόσμο μας Ο κλάδος της αφηγηματολογίας μελετάει τόσο την θεωρία της αφήγησης όσο και την δομή της και τους τρόπους που επηρεάζει την αντίληψή μας. Πηγή: wiki/narratology 8 Holub, Robert (2004). Ιστορία της θεωρίας της λογοτεχνίας. Στο Selden Raman, (επιμ.), Από τον φορμαλισμό στον μεταδομισμό/ θεώρ.-μτφρ. Μ. Πεχλιβάνος & Μ. Χρυσανθόπουλος. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών. Σελ Ibid. Σελ Ibid, σελ

11 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ i. Ορισμός της αφήγησης Εικόνα 01. Οι τρεις ορισμοί του όρου αφήγηση Σύμφωνα με τον Genette, στον όρο αφήγηση μπορούμε να διακρίνουμε τρεις έννοιες. Αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας με την οποία παρουσιάζεται είτε γραπτά είτε προφορικά μια ακολουθία πραγματικών ή μυθοπλαστικών γεγονότων. Με αυτήν την έννοια η αφήγηση δεν συνδέεται άμεσα μόνο με την λογοτεχνία αλλά και με άλλες μορφές τέχνης. Οι ιστορίες διατυπώνονται με μια πληθώρα μέσων, πέρα της προφορικής και της γραπτής γλώσσας, με κινούμενες εικόνες όπως συμβαίνει στον κινηματογράφο, με χειρονομίες όπως στην παντομίμα, με την μουσική. Λόγω του γεγονότος ότι η χρήση του όρου της αφήγησης δεν ανήκει στην αποκλειστικότητα της λογοτεχνίας, το αφηγηματικό συστατικό του αφηγηματικού κειμένου πρέπει να μελετάται ανεξάρτητα από τον φορέα του μηνύματος, δηλαδή το μέσο. Ως πράξη επικοινωνίας, η αφήγηση προϋποθέτει τουλάχιστον δύο πρόσωπα: τον πομπό και τον δέκτη, καθώς και το μήνυμα, δηλαδή το περιεχόμενο, το θέμα της αφήγησης. Ως αφήγηση 12

12 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ θεωρείται και το περιεχόμενο μιας ιστορίας. Η αφηγηματική διαδικασία, που διέπεται από την ακολουθία των γεγονότων, τις αναπτυσσόμενες σχέσεις μεταξύ τόσο των ηρώων όσο και των γεγονότων, δηλαδή ο τρόπος που δομείται και παρουσιάζεται στο κοινό μια ιστορία, συνιστούν και αυτά μία αφήγηση. Τέλος, αφήγηση θεωρείται και το τελικό προϊόν της αφηγηματικής διαδικασίας, το κείμενο (εφόσον μιλάμε για λογοτεχνία, τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει ο όρος αφήγημα). Ο Genette στην θεωρία του ασχολείται κυρίως με την πρώτη έννοια της αφήγησης, δηλαδή το αφηγηματικό κείμενο και την δομή του, και την σχέση του με τους άλλους δύο ορισμούς της αφήγησης. Σύμφωνα με τον πρώτο ορισμό, αφήγηση είναι μια πράξη επικοινωνίας, και ως πράξη επικοινωνίας χρειάζεται τουλάχιστον δύο πρόσωπα, τον πομπό, τον δέκτη, καθώς και το μήνυμα, το περιεχόμενο της αφήγησης. Στην λογοτεχνία, ο πομπός είναι ο συγγραφέας, ο οποίος μεταφέρει μια ιστορία και ένα μήνυμα στον αναγνώστη, ο οποίος νοείται ως ο δέκτης του μηνύματος. Παρακάτω θα παραλληλίσουμε αυτούς τους βασικούς συντελεστές της λογοτεχνικής αφήγησης, με αυτούς της αρχιτεκτονικής, σε μια προσπάθεια να βρούμε κοινά στοιχεία και παραμέτρους των δύο κλάδων, καθώς επίσης και για να κατανοηθεί περισσότερο η μεταφορά των λογοτεχνικών όρων σε αρχιτεκτονική σύνθεση στο 3ο κεφάλαιο. 13

13 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ ii. Συγγραφέας Αρχιτέκτονας Πολύ συχνά συναντάμε έργα που οι συγγραφείς τους θέλησαν να τους προσφέρουν πέρα από την βασική υπόθεση, πέρα από μια λογοτεχνική έκφραση, πέρα από μια ολοκληρωμένη παρουσίαση των ηρώων και κάτι ακόμα, ένα κάποιο στοιχείο που θα κάνει τον αναγνώστη να μείνει περισσότερο στο συγκεκριμένο έργο, να το επιλέξει, να το διαβάσει με ενδιαφέρον και στο τέλος όταν πια θα έχει φτάσει στην τελευταία σελίδα, να έχει την βεβαιότητα πως όσος καιρός και αν περάσει και όσες αναγνώσεις και αν επακολουθήσουν το συγκεκριμένο έργο θα παραμείνει εγγεγραμμένο στην μνήμη του. Κοντολέων, Μάνος (1998). Στον πρόλογο από Το αστέρι τουβορρά. Ψυχογιός. Σελ. 11 Στην ενότητα αυτή θα αναφερθούν οι λόγοι για τους οποίους ο συγγραφέας παραλληλίζεται με τον αρχιτέκτονα σε αυτήν την εργασία, αναλύοντας τις κοινές αρχές ιδέας, σύνθεσης και δομής. Όλα αρχίζουν από μια ιδέα οι πηγές της οποίας μπορεί να είναι μία λέξη, μια χάραξη, μια φωτογραφία, η ζωντανή θέληση και επιδίωξη για μια συναισθηματική κατάσταση του αναγνώστη ή του χρήστη/επισκέπτη, ένα περιστατικό της καθημερινότητας. Και η ιδέα αρχικά φιλοξενείται στο κενό, λευκό χαρτί. Το λευκό χαρτί σηματοδοτεί την κοινή έναρξη. Τα σκίτσα αναφέρονται στην χωρική επιθυμία, όπως οι λεκτικές περιγραφές σε ένα νόημα ή μία εικόνα στο μυαλό που ωστόσο είναι ατελές και περιμένει το υποκείμενο να του δώσει το δικό του τέλος 11. Σημειωματάρια, σχέδια, μολύβια, σκίτσα παρατεταγμένα το ένα δίπλα στο άλλο στα εργαστήρια αρχιτεκτόνων και συγγραφέων υποδηλώνουν 11 Παπαδοπούλου, Λόης (2006). Η αινιγματική σχέση χώρου και χρόνου στο αρχιτεκτονικό σχέδιο και η σημασία της: Με αφορμή το σκαρίφημα ενός αθηναϊκού σπιτιού του 19ου αιώνα. Στο Παπακωνσταντίνου, Γιώργος Τροβά, Βάσω και Μανωλίδης, Κώστας (επιμ.), Η Αναπαράσταση ως όχημα αρχιτεκτονικής σκέψης. Αθήνα: Futura. Σελ

14 ΣΥΓΡΑΦΕΑΣ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ πως και οι δύο συμμερίζονται την ανάγκη να βάλουν τάξη στο χάος (εικόνες 01, 02). Ο συγγραφέας είναι ένας επιμελητής χάους 12. Συγγραφέας 13 και αρχιτέκτονας γίνονται νομοθέτες των τεχνών τους, δημιουργικές ατομικότητες που οφείλουν να επινοούν τάξη δίχως όρια από το άμορφο χάος, που σταδιακά αποτελεί συνώνυμο του κόσμου 14. Στην προσπάθεια οργάνωσης, συλλέγουν πληροφορίες, τις επεξεργάζονται, οργανώνουν, πλέκουν σενάρια, δημιουργούν συστήματα σχέσεων, στήνουν σκηνικά στα οποία θα ξετυλίγονται ένα ένα τα γεγονότα (εικόνα 03). Ο Poe αναφέρει πως οι συγγραφείς δεν (πρέπει να) κατασκευάζουν τα έργα τους στηριζόμενοι μόνο στην διαίσθηση και τον λογοτεχνικό οίστρο, αλλά κάθε πλοκή, αντάξια του ονόματός της πρέπει πρώτα να έχει υποστεί την επεξεργασία που οδηγεί στην λύση της 15. Από την άλλη, ο Frank Lloyd Wright δίδασκε στους μαθητές του: «δεν κάθομαι ποτέ στο σχεδιαστήριο αν δεν έχω πριν ολοκληρωμένη μέσα μου την κεντρική ιδέα ενός έργου. [...] μπορώ ν αλλάξω στη συνέχεια τις λεπτομέρειες 16». Είναι οι λέξεις, οι ιδέες, οι «θύελλες του νου», οι «μουτζούρες», όπως αποκαλεί αυτό το 12 Σταμάτης, Αλέξης. Στο 13 Ο συγγραφέας δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον αφηγητή. Με τον όρο αφηγητής χαρακτηρίζουμε το πρόσωπο που αφηγείται, που μεταφέρει δηλαδή σε κάποιους άλλους μιαν ιστορία. Ο συγγραφέας είναι ένα ιστορικό δεδομένο, ένα υπαρκτό πρόσωπο που ανήκει στον πραγματικό κόσμο και εκπέμπει μια πλαστή ιστορία σε ένα άλλο υπαρκτό πρόσωπο, τον αναγνώστη (ο ένας γράφει βιβλία και ο άλλος τα διαβάζει). Από την άλλη, ο αφηγητής είναι μια λειτουργία του κειμένου, και όχι ένα πρόσωπο, και ανήκει στην σφαίρα του μυθοπλαστικού. Ο αφηγητής απευθύνεται σε ένα άλλο μυθοπλαστικό μέλος, στον αποδέκτη της αφήγησης. Τα ζεύγη συγγραφέας/αναγνώστης και αφηγητής/αποδέκτης της αφήγησης ανήκουν σε δύο διαφορετικές πραγματικότητες, οι οποίες ως ένα βαθμό συνδέονται χάρη σε μιαν ευρύτερα αποδεκτή σύμβαση: ο συγγραφέας μιλά σα να ήταν εκείνος ο αφηγητής και ο αναγνώστης αποδέχεται το μήνυμα σαν να ήταν ο αποδέκτης της αφήγησης. Από το: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Poe, Edgar Allan (2009). Το Κοράκι και η Φιλοσοφία της Σύνθεσης/Μτφρ. Τζίνα Πολίτη. Αθήνα: Άγρα. Σελ Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ

15 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ στάδιο ο αρχιτέκτονας Jean Nouvel 17. Είναι το «χειρόγραφο», που αποθεώνει ο Gustave Flaubert. «Σ αυτές τις μουτζούρες οφείλουμε να βλέπουμε και να επινοούμε παραδοξότητες. Αν τις παρατηρήσουμε προσεκτικά θα διακρίνουμε κεφάλια ανθρώπων» έγραφε ο Leonardo da Vinci 18. O συγγραφέας θεωρείται και αυτός τέκτονας καθώς κατασκευάζει ένα παζλ μιας ιστορίας στην οποία η ανθρώπινη ύπαρξη έχει πρωταγωνιστικό ρόλο. Το παζλ καθορίζει το μορφικό μοντέλο του μυθιστορήματος και την πλοκή του. Ένα άλλο μοντέλο είναι η τομή μια τυπικής πολυκατοικίας, όπου εκτυλίσσεται η δράση, με το κάθε δωμάτιο να αποτελεί ένα κεφάλαιο, γράφει ο Ιταλο Καλβίνο Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Ibid. Σελ Ibid. Σελ

16 ΣΥΓΡΑΦΕΑΣ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑΣ Εικόνα 02. Σκίτσα Α. Τράλο Εικόνα 03. Υonville, G. Flaubert 17

17 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ a r c h i t e c t a u t h o r Εικόνα 04. Αρχιτέκτονας - συγγραφέας 18

18 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ iii. Βιβλίο - Αρχιτεκτόνημα Στα αρχαία ελληνικά το ρήμα «γράφω» υποδηλώνει την πράξη της γραφής και του σχεδίου. Ας μην ξεχνάμε πως ο χαρακτήρας της πρώτης ανθρώπινης γραφής ήταν εικονογραφικός και τα πρώτα σημειωματάρια ήταν από πέτρα και πηλό. Το σχέδιο προηγείται της γραφής και η αρχιτεκτονική είναι ένα μέσο που φέρει μια μορφή γραφής. Στην Παναγία των Παρισίων ο V. Hugo χαρακτηρίζει την αρχιτεκτονική ως το μεγάλο βιβλίο της ανθρωπότητας και αναφέρει πως όταν οι αναμνήσεις των ανθρώπων δεν μπορούσαν πλέον να μεταφερθούν από γενιά σε γενιά μέσω της προφορικής παράδοσης και κινδύνευαν να χαθούν, τις μετέγραψαν στο έδαφος. Η γραφή είναι μια λειτουργία 20, όπως γράφει ο Barthes στο βιβλίο του Ο βαθμός μηδέν της γραφής, η οποία βρίσκει υπόσταση στα βιβλία και στα κτήρια. Τα τελευταία δεν μεταφέρουν μόνο την λειτουργική συμβατικότητα της γραφής αλλά και το προσωπικό στυλ και τα βαθύτερα νοήματα. Το κείμενο, με την ευρύτερη έννοια, δεν είναι μόνο ο γραπτός λόγος αλλά η αντίληψη είναι και αυτή ένα είδος κειμένου. Η γραφή 21 ξετυλίγει την πλοκή, φανερώνει, παράλληλα όμως εσωκλείει και κάτι άλλο, έναν άλλο κώδικα που απαιτεί προσεκτικότερη ανάγνωση και ερμηνεία και έχει κρυμμένα νοήματα για την ανθρώπινη εξέλιξη. Το βιβλίο και το κτήριο είναι τα μέσα επικοινωνίας των δεκτών 22 με τον συγγραφέα και τον αρχιτέκτονα αντίστοιχα. Η αφήγηση λαμβάνει χώρα διαμέσου των έργων τους. 20 Μαργαρίτη, Φωτεινή (2007). Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ Η έννοια εμπερικλείει πέρα από τον γραπτό λόγο και τον αρχιτεκτονική λόγο. Η σύνθεση χωρικών στοιχείων είναι μια μορφή γραφής. 22 Όπου δέκτης θεωρείται ο αναγνώστης ενός βιβλίου και ο χρήστης/επισκέπτης ενός κτηρίου. 19

19 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ iv. Αναγνώστης - Επισκέπτης Users ability to create meanings for their surroundings and act on them is not radically different from designers ability to develop a design and encourage its implementation by others. Krippendorf, K (2006). The semantic turn. A new foundation for design. Σελ. 145 Σε αυτήν την ενότητα θα αναλύσουμε τους λόγους που συσχετίζουν τον αναγνώστη ενός λογοτεχνικού κειμένου με τον επισκέπτη ή χρήστη ενός κτηρίου. Ο ρόλος του αναγνώστη στην λογοτεχνική επικοινωνία δεν είναι παθητικός. Ενώ στον πραγματικό χώρο μένει στάσιμος, με το νου του περιδιαβαίνει στους χώρους που διαδραματίζεται η ιστορία, μετατοπίζεται συνεχώς χρονικά μέσα σε λίγες αράδες και προσπαθεί να ερμηνεύσει και να νοηματοδοτήσει αυτά που «λέει» ο συγγραφέας. Συνεπώς, είναι ενεργητικός δέκτης που μέσα από την αναγνωστική πράξη, δίνει ένα συγκεκριμένο νόημα στο κείμενο. Η αναγνωστική πράξη είναι μια δημιουργική διαδικασία που εξαρτάται από: το ίδιο το κείμενο, που ως ένα βαθμό κατευθύνει τον αναγνώστη, χωρίς να του στερεί κάθε ελευθερία τον ψυχισμός του αναγνώστη τις γνώσεις και τις προσωπικές εμπειρίες σε σχέση τόσο με τον πραγματικό κόσμο όσο και με την λογοτεχνία 23. Ο συγγραφέας επιδιώκει να εγκλωβίσει τον αναγνώστη στον νοητό κόσμο αποστασιοποιώντας τον από τον κόσμο 23 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

20 ΑΝΑΓΝΩΣΤΗΣ - ΕΠΙΣΚΕΠΤΗΣ προέλευσής του και να του παρέχει μια εμπειρία που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως ταξιδιωτική. Ο ψυχισμός του αναγνώστη και η ανακάλεση καταγεγραμμένων μνημών είναι σημαντικοί παράγοντες στην θεώρηση της αναγνωστικής διαδικασίας ως δημιουργικής πράξης. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί χωρικά στοιχεία και ποιότητες που είναι οικεία στον αναγνώστη, ώστε ο τελευταίος επαναφέροντας καταγεγγραμμένες μνήμες και συναισθήματα, να έχει την αίσθηση πως υπάρχει σε αυτόν τον χώρο και αλληλεπιδρά μαζί του. Ο ενεργός ρόλος του αναγνώστη-δέκτη εξηγεί και το ζήτημα πώς το ίδιο λογοτεχνικό έργο γίνεται αντιληπτό με εντελώς διαφορετικό τρόπο από εποχή σε εποχή και από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ακόμα και ο ίδιος άνθρωπος πολλές φορές ερμηνεύει διαφορετικά το ίδιο κείμενο, αν το διαβάσει σε δύο διαφορετικές περιόδους της ζωής του 24. Η ερμήνευση είναι το τελευταίο στάδιο της αναγνωστικής διαδικασίας μέσα από την οποία ο αναγνώστης καλείται να βρει την νοηματική πληρότητα του λογοτεχνικού έργου καθώς και την βαθύτερη σχέση του με τον κόσμο γύρω μας. Η ερμηνεία θεωρείται ως προέκταση του κειμένου, με τον ερμηνευτή να κινείται ελεύθερα, όχι απαραίτητα ανακαλύπτοντας κάποιο κρυμμένο νόημα, αλλά δημιουργώντας νέα νοήματα. Σύμφωνα με τον Derrida, με αυτόν τον τρόπο ο εκάστοτε αναγνώστης αφήνει το ίχνος του. Τα ίχνη, στο σύνολό τους, ενσωματώνονται στο έργο και αποτελούν κομμάτι του. Με αυτήν την λογική, ένα έργο βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Ο Umberto Eco αναφέρει πως σε ένα κείμενο δεν υπάρχει ένα και μοναδικό νόημα, αλλά ούτε και άπειρα καθώς το κείμενο 24 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

21 ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ-ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΙ ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΙ από μόνο του θέτει κάποιους περιορισμούς. Όπως προαναφέρθηκε, η χωρική αντίληψη είναι ένα είδος κειμένου. Όπως στα βιβλία, έτσι και στην αρχιτεκτονική, ο επισκέπτης-δέκτης εισερχόμενος σε ένα χώρο αρχικά, θέτει σε λειτουργία τους αντιληπτικούς μηχανισμούς και έπειτα διαβάζει χωρικά στοιχεία και σχέσεις για να τον ορίσει. Η κίνηση του δίνει την δυνατότητα να αντιληφθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια τον χώρο, να επενδύσει συναισθηματικά σε αυτόν και εν τέλει, να εμβυθιστεί. Σε αντίθεση με την λογοτεχνία, η αρχιτεκτονική έχει το πλεονέκτημα πως ο δέκτης βλέπει και βιώνει τον χώρο στην πραγματικότητα, και όχι νοητικά, και άρα δέχεται πιο άμεσα τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Η αρχιτεκτονική γίνεται άμεσα αντιληπτή στον φυσικό χώρο και ο δέκτης αλληλεπιδρά με το έργο με όλες του τις αισθήσεις. Τα κτήρια μας μιλάνε και εμπερικλείουν μηνύματα. Ο δέκτης καλείται να τα διαβάσει και να τα νοηματοδοτήσει. Τα νοήματα του έργου και η ικανότητα του να φέρει σημασίες, πέρα από την υλική του υπόσταση, προσδίδουν σε αυτό μια αύρα 25. Όσες πιο πολλές επιλογές δίνει ένα αρχιτεκτονικό έργο στον επισκέπτη του τόσο πιο ενεργό ρόλο έχει και από απλός παρατηρητής γίνεται ενεργός χρήστης συμβάλλοντας και στην διαμόρφωση του έργου. 25 Παπαδοπούλου, Αθηνά(2009). Μεταδίδοντας το Αρχιτεκτονικό Μήνυμα: από το κείμενο στο υπερκείμενο. Ερευνητική εργασία στο Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης. Σελ

22 02 Εισαγωγή στο case study O Paul Klee είπε πως «η δουλειά μας είναι η υλοποιημένη μορφή που μπορεί να μετασχηματιστεί σε έναν αυτόνομο λειτουργικό οργανισμό. Όχι να συναγωνίζεται την φύση, αλλα να παράγει κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί φυσικό. Δεν υπάρχει αντιγραφή ή αναπαραγωγή, αλλά περισσότερο μετασχηματισμός και νέα δημιουργία». Μαργαρίτη, Φωτεινή. Το εργαστήρι του συγγραφέα, το εργαστήρι του αρχιτέκτονα και μια συνομιλία με τον Νάνο Βαλαωρίτη. Αθήνα: Καστανιώτη. Σελ

23 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Σε αυτό το κεφάλαιο και εφόσον ως case study θα χρησιμοποιηθεί η διπλωματική εργασία των Βοραδάκη Γεωργία και Τράλο Άλμα, θα γίνει μία ανάλυση της πρότασης για το νέο αεροδρόμιο στο Ηράκλειο, ώστε ο αναγνώστης της παρούσας εργασίας να κατανοήσει την σχεδιαστική λογική που διέπει αυτήν την αρχιτεκτονική πρόταση και την μετέπειτα σύνδεση της αφηγηματολογικής θεωρίας με αυτό. Το νέο αεροδρόμιο τοποθετείται στο Καστέλι, στην περιοχή του παλιού στρατιωτικού αεροδρομίου(εικόνα 05). Προορίζεται να εξυπηρετεί περίπου 2 εκατ. επιβάτες το χρόνο και έχει μέγεθος m². Το κτηριολογικό πρόγραμμα του αεροδρομίου χωρίζεται σε τρεις ενότητες: στις υποχρεωτικές λειτουργίες (processing activities), στις προαιρετικές (discretionary activities) και στους χώρους διοίκησης (administration areas). Οι τρεις αυτές ζώνες παίρνουν την μορφή τριών λωρίδων που μπλέκονται στον χώρο (εικόνα 06). Η ζώνη των προαιρετικών δραστηριοτήτων, που περιλαμβάνει εστιατόρια, καφετέριες κλπ, εμβολίζει τον όγκο των υποχρεωτικών λειτουργιών, και μαζί σχηματίζουν τον βασικό κορμό του αεροδρομίου. Η ζώνη της διοίκησης αρχίζει από το χαμηλότερο σημείο που βρίσκεται το parking και καταλήγει σε μια είδους κορύφωση στο ψηλότερο σημείο που βρίσκεται ο πύργος ελέγχου. Από έξω προς το μέσα και από το μέσα προς τα έξω το κτήριο αντιμετωπίζεται ως οργανισμός, και ως οργανισμός βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη. Η εξωτερική του επιφάνεια με τα οργανικά ανοίγματα παραπέμπει σε εικόνες παρμένες από την φύση και αναγνώζεται ποικιλοτρόπος, ως δέρμα φιδιού, zoom-in φύλλου κλπ. Η χρήση του στοιχείου του νερού στο κεντρικό αίθριο επιλέγεται τόσο για την χρήση ορίου μεταξύ των κτηριακών όγκων όσο και μεταφορικά, ως η βασική τροφή ενός οργανισμού. O βασικός 24

24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 05. Masterplan 25

25 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 06. Διαγράμματα μορφής είσοδος check-in έλεγχος πύλες Εικόνα 07. Διαγραμματική κάτοψη 26

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY συνθετικός στόχος δεν περιορίζεται σε ένα κτήριο που θα εξυπηρετεί μόνο την μετακίνηση και τον καταναλωτισμό. Με δεδομένο ότι στο αεροδρόμιο βρίσκονται ταυτόχρονα άνθρωποι από όλα τα πλάτη και μήκη της γης, άγνωστοι μεταξύ τους, φέροντας ο καθένας τον δικό του πολιτισμό, τα ήθη, τις παραδόσεις, τον τρόπο σκέψης του, τις μνήμες, τις εμπειρίες του, τη δική του ιστορία, η επικοινωνία και η αλληλεπίδραση ανθρώπων γίνεται ένας εξίσου ισχυρός στόχος. Η χρήση της αφηγηματολογικής θεωρίας στοχεύει στην δημιουργία χώρων που θα ευνοήσουν την ανταλλαγή πληροφοριών/ιστοριών. Αυτό είναι κάτι που θα μπορούσε να συμβεί σε ένα αεροδρόμιο, δεδομένου του πληθυσμού και της διαφορετικότητας των ατόμων που συνυπάρχουν σ αυτό. Σύμφωνα με τον C. Geertz: Αν θέλουμε να μάθουμε σε τι συνίσταται ο άνθρωπος, αυτό μπορούμε να το βρούμε μόνο στο τι είναι οι άνθρωποι: και το τι είναι οι άνθρωποι πάνω απ όλα ποικίλει. (...) Αν θέλουμε, με λίγα λόγια, να συναντήσουμε την ανθρωπότητα πρόσωπο με πρόσωπο, πρέπει να υπεισέλθουμε στις λεπτομέρειες, πέρα από τις παραπλανητικές ταμπέλες, τους μεταφυσικούς τύπους, τις κενές ομοιότητες, για να συλλάβουμε τον ουσιατικό χαρακτήρα όχι μόνο των διαφόρων πολιτισμών, αλλά και των διαφόρων ειδών ατόμων του ίδιου πολιτισμού. Σ αυτήν την περιοχή, ο δρόμος προς το γενικό, προς την αποκαλυπτική απλότητα της επιστήμης, κατακτάται μέσα από την ενασχόληση με τη λεπτομέρεια, το περιστασιακό, το συγκεκριμένο (...) 26. Το σύγχρονο (διεθνές) αεροδρόμιο είναι ο ορισμός του μη-τόπου και ως μη-τόπος εξαλείφει οποιαδήποτε ατομική ταυτότητα. Η προσωπικότητα 26 Geertz, Clifford (2003). H ερμηνεία των πολιτισμών/μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Σελ

27 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY Εικόνα 08. Λειτουργικό διάγραμμα Εικόνα 09. Οπτική των τριών ζωνών 28

28 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ CASE STUDY καταργείται και η προσωπική εμπειρία και ιστορία του καθενός παγώνει έως την τελική έξοδο. Ωστόσο, έχοντας ως δεδομένο το παραπάνω, η εσωτερική διάρθρωση των χώρων στην πρόταση για το νέο αεροδρόμιο του Ηρακλείου αποσκοπεί στο να φέρει κοντά τους ανθρώπους σε μια κοινή επιδίωξη για επικοινωνία. Κάθε προσωπική ιστορία περικλείει και μεταφέρει γνώση και η οποία είναι τόσο μοναδική όσο το δακτυλικό αποτύπωμα του ανθρώπου. Για τον λόγο αυτό, οι μεγάλοι, αχανής χώροι του αεροδρομίου, τεμαχίζονται σε μικρότερες ενότητες πάνω και μέσα στις οποίες μπορούν να ευδοκιμήσουν διαπροσωπικές σχέσεις μεταξύ των επισκετών. Η επιδιωκόμενη αυτή αλληλεπίδραση οδηγεί σε γνώση και η γνώση ανήκει στην ευρύτερη έννοια του πολιτισμού. Η αφήγηση πέρα από πληροφορίες, μεταφέρει και γνώση, άμεση ή έμμεση, διαμέσου των πληροφοριών και της ιστορίας. Σύμφωνα με τον Jerome Bruner ο ανθρώπινος νους έχει έχει δύο εντελώς διαφορετικούς τρόπους να γνωρίζει την πραγματικότητα: αυτόν που αποκαλεί παραδειγματικό (paradigmatic) δηλαδή τον ταξινομικό, επαγωγικό (inductive) ή παραγωγικό (deductive) της επιστήμης, και δεύτερο τον αφηγηματικό (narrative), που είναι διαφορετικός του πρώτου σε μορφή, πρόθεση και λειτουργία και οι δύο τρόποι, ενώ μπορούν να συνεργαστούν, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν ο ένας τον άλλον 27. Η μελέτη επομένως του τρόπου που αφηγούμαστε και η χρήση των εργαλείων που προκύπτουν από την ανάλυση της αφηγηματολογικής θεωρίας μπορεί να οδηγήσουν την αρχιτεκτονική σε μια περαιτέρω εξέλιξη του κλάδου που μπορεί να αποβεί ιδιαίτερα ωφέλιμη για τον άνθρωπο. 27 Δοξιάδης, Απόστολος στο Σελ. 2 29

29 30

30 03 Ταχύτητα της αφήγησης Η αρχιτεκτονική είναι μία ολότητα που υπάρχει στον χώρο και στον χρόνο. Είναι ένα ανοιχτό σύστημα που επιδέχεται πολλαπλές αναγνώσεις και γίνεται αντιληπτεί με διαφορετικούς τρόπους, από τον ίδιο τον συνθέτη και από αυτόν που τη ζει. Οι βασικές κατηγορίες ανάλυσης της αρχιτεκτονικής, χρησιμοποιώντας τους καθημερινούς, συμβατικούς όρους και γενικεύοντας, είναι οι αντίστοιχες τρεις: η χρηστική οργάνωση η αντιληπτική οργάνωση και η τεχνική, κατασκευαστική οργάνωση 28. Σε αυτό το κεφάλαιο η ανάλυση θα περιοριστεί στην αντιληπτική οργάνωση και στην κατανόηση των χώρων του νέου αεροδρομίου. Στα πλαίσια αυτά θα εισάγουμε τον όρο της ταχύτητας της αφήγησης, όπως έχει οριστεί από τον G. Genette και τα επιμέρους στοιχεία από τα οποία απαρτίζεται (την παύση, την έλλειψη, την σύνοψη και την σκηνή). Η ταχύτητα της αφήγησης έχει επιλεχθεί σε αυτήν την εργασία ως το κομμάτι της αφηγηματολογικής θεωρίας του Genette το οποίο θα μεταφραστεί σε αρχιτεκτονική σύνθεση καθώς διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση της ιστορίας και στην εμβύθιση του αναγνώστη. Η σωστή εναλλαγή των επιμέρους στοιχείων που συνθέτουν την ταχύτητα της αφήγησης, δίνει τον ρυθμό στο βιβλίο και ο ρυθμός από μόνος του είναι ικανός να απορροφήσει τον αναγνώστη. Η ταχύτητα της αφήγησης στην αρχιτεκτονική 28 Φατούρος, Δημήτρης (1995). Ένα συντακτικό της αρχιτεκτονικής σύνθεσης. Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Σελ

31 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ συνδέεται άμεσα και με την ταχύτητα κίνησης του χρήστη, καθώς η κίνηση σε ένα χώρο θεωρείται ως ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες στην σφαιρική κατανόηση του χώρου. Στόχος είναι να αποδείξουμε την συσχέτιση που μπορεί να υπάρξει μεταξύ του τρόπου που συνθέτεται και διαβάζεται ένα λογοτεχνικό έργο με τον τρόπο που συνθέτεται και αναγνώζεται ένα κτήριο. Η συσχέτιση αυτή μπορεί να βοηθήσει τον αρχιτέκτονα να διατυπώσει πιο εύκολα και κατανοητά τις προθέσεις και προσδοκίες του για τον χώρο, προθέσεις οι οποίες πηγάζουν από την γενικότερη θεώρηση του για τον κόσμο και τις ανθρώπινες σχέσεις και που απαρτίζουν την ιδεολογία, φιλοσοφία του έργου του. Με τον όρο ταχύτητα (speed) εννοούμε την σχέση μεταξύ μιας χρονικής και χωρικής διάστασης (m/sec), αναφερόμαστε δηλαδή, στην σχέση ανάμεσα στην χρονική διάρκεια των γεγονότων στην ιστορία (ΧΙ), και στην έκταση που καταλαμβάνει η αφήγηση αυτών στο κείμενο, δηλαδή τον χρόνο της αφήγησης (ΧΑ). Για να μπορέσει να την εξετάσει, ο Genette χωρίζει το κείμενο σε επιμέρους κομμάτια στα σημεία που συμβαίνει μια χρονική ή/και μια χωρική αλλαγή. Θεωρητικά, υπάρχει μια συνεχόμενη κλιμάκωση της ταχύτητας της αφήγησης ενός αφηγηματικού κειμενικού. Η αφηγηματική παράδοση έχει επιλέξει τέσσερις βασικές έννοιες που απαρτίζουν τον ρυθμό μιας αφήγησης, δανειζόμενη στοιχεία από τους κανόνες της κλασσικής μουσικής, την έλλειψη, την αφηγηματική παύση (ellipsis and narrative pause) και τα δύο ενδιάμεσα στάδια, την σκηνή (scene) και την σύνοψη (summary). Την παρούσα έρευνα, πρωτίστως την ενδιαφέρουν τα χαρακτηριστικά που διέπουν τον κάθε όρο και τον ρόλο που επιτελούν στην αφήγηση, και δευτερευόντως ο άρρηκτος 32

32 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ορισμός τους με βάση τον χρόνο της αφήγησης και τον χρόνο της ιστορίας. Με δεδομένο τους συσχετισμούς που έγιναν στο κεφάλαιο 1 προκύπτει ότι: α. το βιβλίο εμπεριέχει μια ιστορία την οποία ο συγγραφέας ξεδιπλώνει στο κοινό του μέσω της αφήγησης. β. Το κτήριο εμπεριέχει μηνύματα, λιγότερο ή περισσότερο κωδικοποιημένα, που ο επισκέπτης καλείται να αναγνώσει και να ερμηνεύσει. Άρα και μια είδους αφήγηση λαμβάνει μέρος στο κτήριο. Επιπλέον, σε συνδυασμό με το δεδομένο της διπλής χρονικότητας (ΧΑ/ΧΙ) που ενυπάρχει σε κάθε μορφή αφήγησης, στην παρακάτω ενότητα αυτοί οι χρόνοι θα μεταφραστούν σε δύο διαφορετικές χρονικότητες στο κτήριο του αεροδρομίου ώστε να κατανοηθεί εν συνεχεία η μετάφραση των όρων που απαρτίζουν την ταχύτητα της αφήγησης σε αρχιτεκτονικές χειρονομίες. 33

33 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ i. Χρονικός δυϊσμός Η αφήγηση είναι αδιαμφισβήτητα μια χρονική ακολουθία. Υπάρχει ο χρόνος που λαμβάνει μέρος η ιστορία και ο χρόνος που παρουσιάζεται. Στην γλώσσα της σημειολογίας θα μπορούσαμε να το μεταφράσουμε ως τον χρόνο του σημαίνοντος και το χρόνο του σημαινόμενου. Επομένως, μία από τις λειτουργίες της αφήγησης είναι να επινοεί μια χρονική πραγματικότητα στα πλαίσια της οποίας θα εγκιβωτιστεί μια δεύτερη χρονική πραγματικότητα, αυτή της ιστορίας. Ο χρονικός δυϊσμός (μεταξύ story time και narrative/reading time) είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των ειδών της αφήγησης σε λογοτεχνία, στον κινηματογράφο και σε κάθε μορφή τέχνης. Συνήθως, σε ένα λογοτεχνικό κείμενο υπάρχει μια βασική ιστορία, η οποία έχει πηγάσει από την κεντρική ιδέα του συγγραφέα, περικλείει το βασικό νόημα που θέλει να δώσει ο ίδιος, ξετυλίγεται σταδιακά και ονομάζεται κύρια αφήγηση. Ο αφηγητής δεν παρουσιάζει τα γεγονότα της κύριας αφήγησης στην πραγματική τους χρονική διάρκεια, αλλά μετατοπίζεται συνεχώς από το «τώρα» στο «τότε» ή στο μέλλον της ιστορίας που αφηγείται και εμπλουτίζει την κύρια αφήγηση με άλλες δευτερεύουσες ιστορίες που παρεμβάλλονται στην εξέλιξη της αρχικής (οι λεγόμενες δευτερεύουσες αφηγήσεις). Το φαινόμενο που μόλις περιγράψαμε, δηλαδή κάθε φορά που έχουμε ενσωμάτωση μιας αφήγησης σε μια άλλη, ονομάζεται εγκιβωτισμός 29. Με την χρήση του εγκιβωτισμού, νοητά ο αναγνώστης, μετατοπίζεται χρονικά και χωρικά, από το ένα γεγονός στο 29 Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων (2005). Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Αθήνα: Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων. Σελ

34 ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΔΥΙΣΜΟΣ άλλο και από το ένα σημείο σε ένα άλλο, συμπαρασύρεται όλο και περισσότερο στο περιεχόμενο του βιβλίου καθώς του ξετυλίγονται όλο και περισσότερες λεπτομέρειες και τελικά εμβυθίζεται σε αυτό και βιώνει τις καταστάσεις ως δικές του. Τα τελευταία χρόνια στην αρχιτεκτονική μιλάμε όλο και περισσότερο για χώρους βιωματικούς που θα ενισχύσουν την εμβυθιστική διαδικασία του επισκέπτη. Το κτήριο δεν αντιμετωπίζεται ως ένα σύστημα κανόνων παγωμένο στο χρόνο αλλά ως ένας δυναμικός οργανισμός ο οποίος έχει τη δυνατότητα να μεταμορφώνεται ανάλογα με διάφορες παραμέτρους, πετυχαίνοντας συγχώνευση πολλαπλών και ετερόκλητων δραστηριοτήτων 30. Ως δυναμικός οργανισμός η αρχιτεκτονική αποτελείται από χώρο και χρόνο. Ο χρόνος, πλέον, αντιμετωπίζεται ως βασικό συστατικό του σχεδιασμού επιτρέποντας την εμφάνιση απροσδόκητων γεγονότωνεπεισοδίων 31. Η ρευστότητα των δεδομένων λαμβάνονται υπόψιν κατά την διάρκεια της δημιουργίας του σεναρίου, αφήνοντας στον χώρο ένα βαθμό ελευθερίας έτσι που το συνεχώς μεταβαλλόμενο πρόγραμμα να μπορεί κάθε φορά να ενσωματωθεί σε αυτόν 32. Η διττή χρονική φύση, επομένως, της αρχιτεκτονικής έγκειται στο γεγονός πως στην σύνθεση λαμβάνονται υπόψιν τόσο η ανάγκη διάρθρωσης χώρων για την εξυπηρέτηση της λειτουργίας του κτηρίου όσο και οι πολλαπλές οικειοποιήσεις του χώρου από τους επισκέπτες σε βάθος χρόνου και την ενσωμάτωση μελλοντικών λειτουργιών και καταστάσεων. Οι Jesse Reiser και Nanako Umemoto έχουν θεσπίσει τον όρο «built time» (χτισμένος χρόνος) για να αναπτύξουν την θεωρία τους ότι ο χώρος μένει ανοιχτός για 30 Χρυσοχοϊδη, Έλσα (2004). Ο χρόνος ως δυναμικός παράγων στη διαδικασία παραγωγής μορφής. Στο Θέματα Χώρου και Τεχνών 35/2004. Σελ Ibid. Σελ Ibid. Σελ

35 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ την εισαγωγή προγράμματος, ότι το μέλλον εξαρτάται από την παρούσα κατάσταση, άρα ότι δύο διαφορετικές χρονικότητες συνυπάρχουν στο ίδιο κτήριο. Ο χρόνος, δηλαδή, είναι έννοια άμεσα συνυφασμένη με την δραστηριότητα του κτηρίου 33. Με δεδομένο την διπλή χρονικότητα που υπάρχει σε ένα κτήριο καθώς και με δεδομένο τον χρονικό δυϊσμό που υπάρχει σε κάθε αφήγηση, όπως αναφέρθηκε παραπάνω, στο παράδειγμα του αεροδρομίου, θέτουμε ως χρόνο της ιστορίας τον λειτουργικό χρόνο, αυτόν που απαιτείται ώστε ο επισκέπτης να μεταβεί από την είσοδο του κτηρίου, στις πύλες και κατ επέκταση στην έξοδο του από τον χώρο του αεροδρομίου. Με άλλα λόγια, ο χρόνος της ιστορίας στο παραδειγμά μας ορίζεται ως ο χρόνος διεκπαιρέωσης των απαραίτητων λειτουργικών διαδικασιών και η γραμμική πορεία από την είσοδο, στο check-in, στον σωματικό έλεγχο ως την πύλη και την τελική επιβίβαση στο αεροπλάνο (εικόνα 09). Κατά την διάρκεια αυτού του χρόνου, ο επισκέπτης δεν αντιλαμβάνεται το κτήριο ως ένα πολυδιάστατο σύνολο. Ο στόχος του είναι η εκτέλεση των υποχρεωτικών, λειτουργικών διαδικασιών που θα τον φέρουν ολοένα και πιο κοντά στο ταξίδι του. Η προσήλωσή του αυτή δεν του αφήνει πολλά περιθώρια αντίληψης του ευρύτερου χώρου. Από την άλλη πλευρά, ως χρόνο της αφήγησης στο αεροδρόμιο, θα ορίσουμε την χρονική διάρκεια μεταξύ του χρονικού σημείου t 0 που το οπτικό πεδίο του επισκέπτη ανοίγει και αγκαλιάζει το κτήριο καθώς πλησιάζει σε αυτό έως την χρονική διάρκεια t 1 που επιβιβασμένος πλέον στο αεροπλάνο απομακρύνεται από αυτό. Σε αυτό το διάστημα, ο επισκέπτης ενεργοποιεί 33 Χρυσοχοϊδη, Έλσα (2004). Ο χρόνος ως δυναμικός παράγων στη διαδικασία παραγωγής μορφής. Στο Θέματα Χώρου και Τεχνών 35/2004. Σελ

36 ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΔΥΙΣΜΟΣ τους αντιληπτικούς του μηχανισμούς, καλείται να διαβάσει το περιεχόμενο του κτηρίου, συμμετέχοντας και ο ίδιος ενεργά στην πλοκή της ιστορίας και να αφήσει το ίχνος του μέσα σε αυτό. Η κίνηση μέσα στον χώρο είναι βασικός παράγοντας για την κατανόηση του κτηρίου και για τον λόγο αυτό ο χρόνος της αφήγησης είναι μεγαλύτερος από τον χρόνο της ιστορίας. Ο χρόνος της αφήγησης εσωκλείει τον λειτουργικό, διεκπαιρεωτικό χρόνο της ιστορίας καθώς και τον χρόνο περιπλάνησης στις προαιρετικές λειτουργίες που προτίνει το αεροδρόμιο. Το τελευταίο νοείται και ως βιωματικός, προσωπικός χρόνος, καθώς η διάρκειά του εξαρτάται αποκλειστικά από τον επισκέπτη και πόσο χρόνο θέλει να επενδύσει στον κόσμο του κτηρίου. Εικόνα 10. Χρόνος της ιστορίας/αφήγησης 37

37 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ ii. Έλλειψη (Ellipsis) Ως έλλειψη, στην κατά Genette θεωρία της αφηγηματολογίας, θεωρούμε μία χρονική περίοδο στην ιστορία που αποσιωπάται. Η έλλειψη χαρακτηρίζεται από την μεγαλύτερη δυνατή επιτάχυνση, διότι γεγονότα που είχαν διάρκεια στον χρόνο της ιστορίας, στον χρόνο της αφήγησης παραλείπονται, ισχύει δηλαδή, ΧΑ=0, ΧΙ=n (εικόνα 10). Ο Genette κατηγοριοποιεί την έλλειψη σε τρεις ομάδες: την ρητή, σαφή έλλειψη, στην οποία δηλώνεται ο χρόνος που συνέβησαν τα παρελθοντικά γεγονότα (some years of happiness passed, after some years of happiness), την υπονοούμενη, σιωπηρή έλλειψη, η οποία δεν παρουσιάζεται στο κείμενο, αλλά ο αναγνώστης καλείται να καλύψει μόνος του τα χρονολογικά κενά που δημιουργούνται βάση των πληροφοριών που του αποκαλύπτονται. Τα χρονολογικά κενά ο αναγνώστης δεν μπορεί να τα προσδιορίσει πλήρως, ωστόσο μπορεί να τα εντάξει μεταξύ δύο ή περισσότερων κενών. Τέλος, την υποθετική έλλειψη, την οποία είναι αδύνατο να την εντοπίσεις σε ένα συγκεκριμένο τόπο και πολλές φορές να την τοποθετήσεις σε ένα χρονικό πλαίσιο, και αποκαλύπτεται αφού συμβεί ένα γεγονός. Αυτού του είδους η έλλειψη ταλαντεύεται ανάμεσα στα όρια της αφηγηματικής συνοχής και κάποιες φορές ο αναγνώστης μπορεί να μην δώσει ιδιαίτερη βαρύτητα στις πληροφορίες που του δίνει γιατί δεν βρίσκει την ένωση με την υπόλοιπη αφήγηση. Ως έλλειψη στην αρχιτεκτονική θα ορίσουμε τους χώρους εκείνους που επιτελούν την καθαρά λειτουργική χρήση του κτηρίου και εστιάζουν στην διαδικασία και όχι στο ευρύτερο πλαίσιο και νόημα του κτηρίου. Η περιπλάνηση 38

38 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 11. Διάγραμμα έλλειψης Εικόνα 12. Σωματικός έλεγχος 39

39 ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΕΛΛΕΙΨΗ του ατόμου στον χώρο, που του επέτρεπε την αντίληψη του κτηρίου με όλες του τις αισθήσεις απαλείφεται και την σκυτάλη αναλαμβάνει ο χρηστικός ρόλος του κτηρίου. Το σώμα και οι αισθήσεις απομονώνονται σε αυτούς τους χώρους και εστιάζουν στις απαραίτητες λειτουργίες που πρέπει να εκτελεστούν. Ο χρόνος της ιστορίας, όπως ορίστηκε προηγουμένως συνεχίζεται, ενώ ο χρόνος της αφήγησης σταματά. Ο βαθμός ελευθερίας κίνησης μειώνεται αισθητά και η πορεία του επισκέπτη είναι πλέον προκαθορισμένη. Στην περίπτωση του αεροδρομίου, τέτοιο παράδειγμα θεωρείται η διαδικασία σωματικού ελέγχου. Οι τοίχοι ορθώνονται σταδιακά και περιορίζουν το βλέμμα στον χώρου του ελέγχου προετοιμάζοντας έτσι τον χρήστη για την διαδικασία που ακολουθεί (εικόνα 12). Η χρήση της έλλειψης μπορεί να αποφανθεί ιδιαίτερα σημαντική στην αφήγηση, καθώς με την παράλειψη στοιχείων το ενδιαφέρον γίνεται αμείωτο και ο αναγνώστης προβαίνει σε μια συνεχή αναζήτηση των πληροφοριών που του αποκρύπτονται με αποτέλεσμα να απορροφάται όλο και περισσότερο στο βιβλίο. Αντίστοιχα, στην αρχιτεκτονική και στο παράδειγμά μας, το zic zac των κάθετων στοιχείων επιτρέπει μικρές φυγές στο βλέμμα με αποτέλεσμα ο επισκέπτης να προβαίνει σε σκέψεις και να αγωνιά, κατά κάποιο τρόπο, για το τι έπεται. Η χρήση της αρχιτεκτονικής έλλειψης μπορεί να δημιουργήσει χώρους ιδιαίτερα γοητευτικούς με μια δόση μυστηρίου και να εντείνει την εμβυθιστική διαδικασία σε ένα κτήριο. 40

40 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ iii. Σύνοψη (Summary) Ως σύνοψη στην αφηγηματολογία θεωρούμε την αφήγηση σε κάποιες παραγράφους ή μερικές σελίδες πολλών ημερών, μηνών ή χρόνων δίχως λεπτομέρειες δράσης ή διαλόγων. Χαρακτηρίζεται από ρυθμούς επιτάχυνσης, λιγότερο γοργούς όμως από αυτούς της έλλειψης και ισχύει: ΧΑ<ΧΙ. Μπορούμε, για παράδειγμα, να συνοψίσουμε μέσα σε λίγες φράσεις την ζωή ενός ανθρώπου. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί την σύνοψη όταν θέλει να διανύσει μια χρονική περίοδο που έχει μικρή σημασία στην εξέλιξη της ιστορίας για να καταλήξει σε αυτήν που παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον, δηλαδή η σύνοψη χρησιμοποιείται μεταξύ δύο σκηνών και η εναλλαγή σκηνής και σύνοψης δίνει ρυθμό στην αφήγηση. Μέσω της σύνοψης, ο αναγνώστης εξακολουθεί να βρίσκεται στην χρονική τροχιά των γεγονότων και μεταφέρεται ομαλά από την μία σκηνή στην άλλη, χωρίς να έχει μεγάλα χρονικά κενά που δεν θα του επιτρέψουν να παρακολουθήσει τα επερχόμενα συμβάντα. Αντιμετωπίζει τα δεδομένα που του παρουσιάζονται ως γεγονότα που θα τον βοηθήσουν στην περαιτέρω κατανόηση, και όχι ως γεγονότα που επηρεάζουν άμεσα την ψυχοσύνθεσή του. Επίσης, καταλαμβάνει μικρή κειμενική διάρκεια διότι η βραχύτητά της της δίνει μια ποσοτική κατωτερότητα στα περιγραφικά κεφάλαια και γι αυτό περιορίζεται σε λίγα σημεία στην αφήγηση. Στο βιβλίο του Gustave Flaubert, Madam Bovary, ο συγγραφέας κλείνει σχεδόν κάθε κεφάλαιο με μία σύνοψη, για να συνεχίσει στο επόμενο κεφάλαιο με μια σκηνή καίριας σημασίας για την συνέχεια της πλοκής του έργου. Επιπλέον, η σύνοψη στα λογοτεχνικά έργα μέχρι και τον 19ο αιώνα, παρέμενε όχι μόνο ως ένας από τους συνήθης 41

41 ΣΥΝΟΨΗ τρόπους μεταβίβασης από την μία σκηνή στην άλλη, αλλά και ως το φόντο που διαδραματιζόταν η εκάστοτε σκηνή. Η χρήση της σύνοψης στην περιγραφή του σκηνικού, του φόντου των κύριων αφηγηματικών κομματιών, ενισχύει την αντίληψή του αναγνώστη για το έργο. Ο συγγραφέας στην προσπάθειά του να εμβυθίσει τον αναγνώστη του περισσότερο στην πλοκή, περιγράφει αφαιρετικά το πλαίσιο που διαδραματίζονται οι σκηνές,. Με τον τρόπο αυτό, ο αναγνώστης, με την βοήθεια και της φαντασίας του, επεναφέρει καταγγεγραμμένες μνήμες, χωρικά στοιχεία και ποιότητες χώρων με αποτέλεσμα να εμβυθίζεται όλο και περισσότερο στο περιεχόμενο του βιβλίου. Στην αρχιτεκτονική, ως σύνοψη μπορούμε να ορίσουμε τους χώρους αυτούς που σε βγάζουν από την προσωπική κλίμακα και σε τοποθετούν σε μία μεγαλύτερη, όπως χώρους που σου επιτρέπουν πανοραμική θέα, χώροι που βρίσκονται σε αρκετά μεγάλο ύψος και δίνουν την δυνατότητα σφαιρικής αντίληψης χώρου (εικόνα 13). Ενώ στην παύση (όρος που θα αναλυθεί στην συνέχεια) μιλάμε για σωματική στάση, στην σύνοψη, το σώμα συνεχίζει να κινείται μέσα στον χώρο. Η κίνηση σε τέτοιους χώρους επιτρέπει στον οπτικό ορίζοντα να περιλαμβάνει περισσότερους χώρους που βρίσκονται πέρα από τα πλησιέστερα όρια που μας περιβάλλουν, δηλαδή το οπτικό μας πεδίο μας επιτρέπει μια ευρύτερη εποπτεία 34. Μέσω της αρχιτεκτονικής σύνοψης ο περιπατητής αποκτά γνώση της συνοχής, της οργάνωσης του έργου και των διατάξεων των χώρων. Λόγω παρατήρησης από απόσταση, αντιλαμβάνεται διαφορετικά τις αναλογίες των τοιχών, των επιφανειών, 34 Πεπονής, Γιάννης (2003). Χωρογραφίες. Ο αρχιτεκτονικός σχηματισμός του νοήματος. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. σελ

42 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ τους τρόπους με τους οποίους οι χώροι παρατίθονται. Επίσης, αντιλαμβάνεται καλύτερα τον χώρο ως δομή της κίνησης και υποδοχή των ανθρώπινων σχέσεων, καθώς παρατηρεί πυκνώματα και αραιώματα ανθρώπινης κίνησης, σε ποιούς χώρους και γιατί. Η περιφερειακή αντίληψη του χώρου χρησιμεύει ώστε να γίνεται αντιληπτό το συνολικό πλαίσιο της οπτικής σκηνής. Έχει ιδιαίτερη αξία ως σύστημα προειδοποίησης και ως σύστημα που θα ορίσει τις μετέπειτα κινήσεις μέσα στον χώρο. Η οξύτητα της όρασης αλλάζει. Στην περιφέρεια χάνονται οι πολλές λεπτομέρειες και μένει η γενική εντύπωση της σκηνής, παρέχοντας έτσι μια αφαιρετική εικόνα, παρόμοια με εκείνη που παρέχεται στην σύνοψη της λογοτεχνία με την απουσία λεπτομερειών δράσης και διαλόγων. Στο παράδειγμα του αεροδρομίου, ως σύνοψη μπορεί να χαρακτηριστεί το ψηλότερο σημείο του χώρου. Το έδαφος αρχίζει να σηκώνεται σχηματίζονατς μια σκάλα η οποία ανεβάζει τον επισκέπτη στον χώρο που βρίσκονται τα VIP rooms (εικόνα 14). Από αυτό το σημείο, ο επισκέπτης έχει την δυνατότητα να παρατηρεί από ψηλά τον χώρο του αεροδρομίου, αποκτώνοντας μια καινούρια οπτική του χώρου. Η οπτική ανοίγει και η ορατότητα του, που δεν εμποδίζεται από κάθετα στοιχεία, του επιτρέπει οπτική επαφή από τον χώρο εισόδου του κτηρίου, στον έλεγχο μέχρι και τις πύλες. Ο επισκέπτης βρισκόμενος στο ψηλότερο σημείο του αεροδρομίου, νιώθει μια ψυχική ανάταση, αίσθημα που προκαλεί η επίβλεψη από ψηλά γενικότερα. Παρατηρεί πανοραμικά τις σχέσεις των χώρων μεταξύ τους, τους ανθρώπους που κινούνται σε αυτούς και εμβυθίζεται όλο και περισσότερο στο σκηνικό που ξεδιπλώνεται μπροστά του. 43

43 ΣΥΝΟΨΗ Εικόνα 13. Μεγάλο ύψος/πανοραμική θέα 44

44 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 14. Οπτική από το ψηλότερο σημείο του αεροδρομίου 45

45 ΣΥΝΟΨΗ Επιπέον, ως αρχιτεκτονική έλλειψη μπορούμε να θέσουμε και τον χώρο του check-in καθώς και τον χώρο των γραφείων. Ο χρόνος που καταναλώνει κάποιος στον χώρο των check-in και των γραφείων νοείται ως ο χρόνος της ιστορίας, καθώς περιλαμβάνει τις καθαρά λειτουργικές διαδικασίες του αεροδρομίου. Στον χώρο του check-in ένα στέγαστρο σχηματίζει ομάδες των τεσσάρων μηχανημάτων που γίνεται η επικύρωση των εισιτηρίων. Η χρήση του στοιχείου του στεγάστρου έχει στόχο την μείωση της κλίμακας σε αυτόν τον χώρο, ώστε ο επισκέπτης να νιώσει πιο οικεία. Η ομαδοποίηση των μηχανημάτων ανά τέσσερις στοχεύει και αυτή στο να νιώσει ο χρήστης ότι ανήκει σε ένα μικρότερο σύνολο. Κατά την διαδικασία επικύρωσης των εισιτηρίων, ο χρήστης δεν χάνει οπτική επαφή με τον υπόλοιπο χώρο που διαδραματίζονται άλλα γεγονότα. Εν αντιθέσει με τον τρόπο που γίνεται σήμερα η επικύρωση των εισιτηρίων σε ένα αεροδρόμιο (εικόνα 15), στην πρόταση για το νέο αεροδρόμιο (εικόνα 16), ο χρήστης, παρόλο που εστιάζει σε ένα διαδικαστικό κομμάτι, η οπτική του του επιτρέπει να παρακολουθεί τεκτενόμενα στον ευρύτερο χώρο. Αυτό το χαρακτηριστικό του χώρου αιτιολογεί την σχέση ΧΑ<ΧΙ που χαρακτηρίζει την έλλειψη. Κάτι αντίστοιχο, συμβαίνει και στον χώρο των γραφείων (εικόνα 17), όπου ο επισκέπτης συνεχίζει να έχει σφαιρική αντίληψη του χώρου. Η χρήση της έννοιας της έλλειψης στην αρχιτεκτονική λειτουργεί ως ενισχυτικός παράγοντας στην αλληλεπίδραση χρήστη-περιβάλλοντος. Η αποφυγή απόλυτου διαχωρισμού λειτουργικών χώρων και βιωματικών, δεν αφήνει περιθώρια στον χρήστη να συγκεντρώνεται απόλυτα στην καθαρά λειτουργική διαδικασία, αλλά κρατάει τους αντιληπτικούς μηχανισμούς του σε επαγρύπνησει, καθώς έρχεται πάντα σε οπτική επαφή με τον ευρύτερο χώρο που τον περιβάλλει, κάτι που αντείνει την εμβυθιστική διαδικασία. 46

46 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 15. Συνηθισμένη διαδικασία επικύρωσης εισιτηρίων 47

47 ΣΥΝΟΨΗ Εικόνα 16. Check-in 48

48 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ Εικόνα 17. Ticket counter 49

49 ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΤΗΣ ΑΦΗΓΗΣΗΣ iv. Αφηγηματική Παύση (Narrative Pause) Θεωρούμε πως παύση στην αφήγηση υπάρχει όταν περιγράφεται ένα αντικείμενο, ένα τοπίο ή σκέψεις του ήρωα. Με τον τρόπο αυτό ο αφηγητής εγκαταλείπει για λίγο την συνέχεια της αφήγησής του και από την δική του οπτική γωνία προβαίνει σε περιγραφές σκηνών, σκέψεων, συναισθημάτων για να δώσει περισσότερες πληροφορίες στον αναγνώστη. Στην παύση ισχύει: ΧΑ=n, XI=0 και τα εμπλεκόμενα πρόσωπα είναι ο αφηγητής και ο αναγνώστης, ενώ οι ήρωες της ιστορίας θα λάβουν την σκυτάλη όταν ο αφηγητής αποφασίσει να συνεχίσει την πλοκή (εικόνα 18). Η παύση χαρακτηρίζεται από την μεγαλύτερη δυνατή επιβράδυνση καθώς η αφήγηση συνεχίζεται, ωστόσο η ιστορία έχει σταματήσει να εκτυλίσσεται. Έχοντας ως αφετηρία την σχέση ΧΑ=n, ΧΙ=0, στην αρχιτεκτονική θεωρούμε ως παύσεις εκείνα τα σημεία του χώρου που ο επισκέπτης σταματά για να να αναγνώσει τον χώρο, να τον σκανάρει, να ορίσει την θέση του σε αυτόν και σε ένα βαθμό να τον οικειοποιηθεί. Το σώμα παραμένει καθηλωμένο, ενώ τα μάτια περιεργάζονται τον χώρο και βοηθούν τον επισκέπτη να μεταβεί από μια κατάσταση ανοίκειου, σε μια κατάσταση οικείου και γνωστού. Ο χρόνος της ιστορίας σταματάει, ενώ ο χρόνος της αφήγησης συνεχίζεται, καθώς ο επισκέπτης λαμβάνει ρόλο παρατηρητή και συνεχίζει να διαβάζει τον χώρο, τα πρόσωπα και τα συμβάντα μέσα σε αυτόν, αν και στάσιμος. Οι παύσεις του επισκέπτη δεν γίνονται κατ ανάγκη στα σημεία που ο αρχιτέκτονας έχει σχεδιάσει ως χώρους στάσεων, όπως στα σημεία που υπάρχουν καθίσματα και τραπέζια (εικόνα 20), αλλά μπορούν να συμβούν και τοπικά σε σημεία που 50

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής

Εισαγωγικό Σημείωμα. Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής Εισαγωγικό Σημείωμα Αγαπητοί γονείς, Η είσοδος στο νηπιαγωγείο είναι ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς της ζωής κάθε παιδιού. Οι στέρεες βάσεις και τα θεμέλια της μάθησης και της ολόπλευρης ανάπτυξής

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 1 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ 1.1 Να δοθεί ο ορισμός του προβλήματος καθώς και τρία παραδείγματα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ

ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ Γράφοντας με την κάμερα μια διασκεδαστική πρόταση για τους μαθητές της Β Λυκείου Σε ένα λογοτεχνικό και σε ένα κινηματογραφικό έργο συναντάμε παραπλήσια μερικές φορές και ίδια στοιχεία. Προαπαιτούμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας

Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Παράδειγμα σχεδιασμού και παρουσίασης μικροδιδασκαλίας Στο τρίτο άρθρο αυτής της σειράς, η οποία αποτελεί μια πρώτη, μικρή απάντηση στις ανάγκες των εκπαιδευτών του σεμιναρίου της 12 ης & 13 ης Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΜΑΘΗΤΩΝ 1. Ατομικά ΑΤΟΜΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ Επειδή οι φάκελοι κατατίθενται στο τέλος του τετραμήνου (μαζί με την Ερευνητική Έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014)

Σε γαλάζιο φόντο ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ (2013 2014) Σε μαύρο φόντο ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΤΟΣ ΔΙΔΑΚΤΕΑΣ ΥΛΗΣ (2013-2014) > Φυσική Β Γυμνασίου >> Αρχική σελίδα ΔΥΝΑΜΗ ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς μμ εε ααππααννττήή σσεει ιςς (σελ. 1) ΕΕρρωττήήσσεει ιςς ΑΑσσκκήήσσεει ιςς χχωρρί ίςς ααππααννττήήσσεει ιςς (σελ. 5) ΙΑΒΑΣΕ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι Κ Ο Ε Τ Ο Σ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ III ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Ο Σ Σ Χ Ε Δ Ι Α Σ Μ Ο Σ 3 : Κ Α Τ Ο Ι Κ Ι Α / Α Κ Α Δ Η Μ Α Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18. 18 Μηχανική Μάθηση ΚΕΦΑΛΑΙΟ 18 18 Μηχανική Μάθηση Ένα φυσικό ή τεχνητό σύστηµα επεξεργασίας πληροφορίας συµπεριλαµβανοµένων εκείνων µε δυνατότητες αντίληψης, µάθησης, συλλογισµού, λήψης απόφασης, επικοινωνίας και δράσης

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο του μαθήματος

Περιεχόμενο του μαθήματος ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Απαιτήσεις Λογισμικού Περιπτώσεις χρήσης Δρ Βαγγελιώ Καβακλή Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εαρινό Εξάμηνο 2012-2013 1 Περιεχόμενο του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου

«Οι καθημερινές δραστηριότητες στην πόλη» Β. Καρβουντζή, Μ. Παπαβασιλείου Η ανάμειξη των δραστηριοτήτων στην πόλη επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες. Το περιβάλλον (φυσικό και ανθρωπογενές) είναι ένας από τους παράγοντες που επηρεάζει τις δραστηριότητες. Β. Καρβουντζή, Μ.

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος

TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ. Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος TEACCH: ΘΕΡΑΠΕΙΑ & ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ & ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Β. Α. Παπαγεωργίου Παιδοψυχίατρος Τι Είναι ο Αυτισμός; 1. Διαταραχή Επικοινωνίας: Επηρεάζει την κατανόηση και τη χρήση όλων των

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι!

Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Η συγγραφέας και ψυχολόγος Γιούλη Μιγγείρου στο agrinio-life Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι! Με ένα πραγματικά απλό και κατανοητό λόγο, η κυρία Μιγγείρου στο νέο της βιβλίο Μαμά, μπαμπά σας χρειάζομαι, που

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο

Δραστηριότητα. Μια. βόλτα στο. στο πάρκο Δραστηριότητα Μια βόλτα στο στο πάρκο ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ «ΤΕΣΤ» ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ Περιγραφή : Ένας από τους συμμετέχοντες καλείται να διαβάσει μια δήλωση που παρουσιάζεται μέσα σε ένα τρίγωνο. Το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για το νέο HSK

Πληροφορίες για το νέο HSK Πληροφορίες για το νέο HSK Μετάφραση από την ιστοσελίδα http://www.chinesetesting.cn/gosign.do?id=1&lid=0# Το νέο HSK δημιουργήθηκε από το Χανπάν σε μια προσπάθεια καλύτερης εξυπηρέτησης των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΔΥΝΑΜΕΙΣ 3.1 Η έννοια της δύναμης ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΩΡΙΑΣ Στο κεφάλαιο των κινήσεων ασχοληθήκαμε με τη μελέτη της κίνησης χωρίς να μας απασχολούν τα αίτια που προκαλούν την κίνηση

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ

ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 1.2 ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΕ ΜΙΑ ΔΙΑΣΤΑΣΗ 1. Τι λέμε δύναμη, πως συμβολίζεται και ποια η μονάδα μέτρησής της. Δύναμη είναι η αιτία που προκαλεί τη μεταβολή της κινητικής κατάστασης των σωμάτων ή την παραμόρφωσή

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας

Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας Σχεδιασμός διαφοροποιημένης διδασκαλίας ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Ένας λαγός, ένα πουλί, ένα ψάρι, ένας σκίουρος, μια πάπια και διάφορα άλλα ζώα αποφάσισαν να ανοίξουν ένα σχολείο. Συστήθηκε λοιπόν μια επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ

Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ Ε Υ Θ Υ Γ Ρ Α Μ Μ Η Κ Ι Ν Η Σ Η - Α Σ Κ Η Σ Ε Ι Σ 0 1 Στρατηγική επίλυσης προβλημάτων Α. Κάνε κατάλληλο σχήμα,τοποθέτησε τα δεδομένα στο σχήμα και ονόμασε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ EΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΩΝ ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 10 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου»

ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου» ΚΣΕ ΚΕΚ ΕΥΡΩΪ ΕΑ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου» ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 1 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Τα µέσα συγκοινωνίας και µεταφοράς» (Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα