Η ΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ: ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ: ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ"

Transcript

1 Σκούρτου, Ε. (υπό έκδοση) Η ιγλωσσία στη Σχολική Τάξη: Παρεµβάσεις Εκπαιδευτικών. Πρακτικά Συνεδρίου «ιγλωσσία και Εκπαίδευση», Αλεξανδρούπολη: ηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Η ΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ: ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Ελένη Σκούρτου Επίκ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστήµιο Αιγαίου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παρουσία δίγλωσσων µαθητών στο ελληνικό σχολείο υπήρξε η αιτία για την ανάπτυξη στη Ελλάδα ενός επιστηµονικού λόγου, όπου επιδιώκεται η περιγραφή και η ανάλυση του φαινοµένου της διγλωσσίας και της πολιτισµικής ετερότητας στην εκπαίδευση (π.χ. αµανάκης 2002, Γκόβαρης 2000, Γκότοβος 2002, Αθανασίου & Γκότοβος υπό έκδοση). Ένας χώρος όπου αναπτύσσεται ιδιαίτερη δραστηριότητα είναι αυτός της διδασκαλίας της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας (π.χ. Κοιλιάρη κ. ά. 2001, Σακελλαρίου 2000, Χατζηδάκη 2000). Εδώ θα παρουσιάσουµε µια σειρά θεµάτων που αφορούν, από τη µια πλευρά, τη διαδικασία της µάθησης εκ µέρους των δίγλωσσων µαθητών και, από την άλλη πλευρά, την οργάνωση 1

2 της διδασκαλίας µε βάση το γεγονός ότι οι τάξεις είναι γλωσσικά ανοµοιογενείς. Θα προσεγγίσουµε το θέµα της γλώσσας ενσωµατωµένο στη διαδικασία µάθησης µέσα στο σχολείο και όχι ως ανεξάρτητο γλωσσικό µάθηµα. Αυτό ανταποκρίνεται στη σχολική πραγµατικότητα, όπου η γλώσσα του σχολείου δεν διδάσκεται απλά, αλλά χρησιµοποιείται για να διδαχθούν άλλα αντικείµενα. Τέλος, θα εστιάσουµε την προσοχή µας στην προσέγγιση του νοήµατος, της κατανόησης του και της παραγωγής νέου νοήµατος. Θα βασιστούµε κυρίως στα θεωρητικά εργαλεία των Krashen (1985), Wells (1999), Cummins (2000). 1. ΙΓΛΩΣΣΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όταν µιλάµε για διγλωσσία στο σχολείο, αναφερόµαστε κυρίως σε δύο θέµατα: (α) πώς µαθαίνουν τα παιδιά µέσω µιας δεύτερης (και όχι της µητρικής τους) γλώσσας και (β) πώς οργανώνεται η διδασκαλία όλων ή κάποιων µαθηµάτων µέσω δύο (ή και περισσότερων) γλωσσών. Το σηµείο (α) αφορά συνήθως µαθητές, παιδιά µεταναστών ή µέλη µειονοτικών και εθνοτικών οµάδων που έχουν πρώτη γλώσσα άλλη από αυτή του σχολείου. Στους µαθητές αυτούς επιβάλλεται από το σχολείο η µάθηση µέσω µιας γλώσσας που 2

3 είναι άλλη από τη γλώσσα της οικογένειας. Στην περίπτωση αυτή, η εµπειρία της διγλωσσίας επιβάλλεται παρά επιλέγεται. Το σηµείο (β) αφορά συνήθως µαθητές, µέλη της κυρίαρχης πλειονότητας. Σ αυτή την περίπτωση προσφέρεται η δυνατότητα συµµετοχής σε δίγλωσσα εκπαιδευτικά προγράµµατα, όπου µέρος ή το σύνολο των µαθηµάτων διδάσκονται µέσω µιας δεύτερης γλώσσας. Στην περίπτωση αυτή, η διγλωσσία αποτελεί µια επιλογή. Στην Ελλάδα, αυτό που µας απασχολεί άµεσα είναι το σηµείο (α), λόγω του αυξανόµενου αριθµού δίγλωσσων µαθητών στο ελληνικό σχολείο. Για τον ίδιο λόγο, δεν θα αναφερθώ σε προγράµµατα δίγλωσσης εκπαίδευσης, αλλά θα χρησιµοποιήσω την περίφραση εκπαίδευση δίγλωσσων µαθητών που θεωρώ ότι ανταποκρίνεται µε µεγαλύτερη ακρίβεια στην ελληνική πραγµατικότητα Οι δίγλωσσοι µαθητές µας Η εικόνα που µας δίνουν οι δίγλωσσοι ή αλλόγλωσσοι µαθητές δεν είναι µονοδιάστατη, αφού δεν προέρχονται όλοι από την ίδια γλωσσική κοινότητα ούτε γνωρίζουν την Ελληνική στον ίδιο βαθµό ούτε έχουν τις ίδιες σχολικές εµπειρίες, καθώς άλλοι αρχίζουν τη σχολική τους ζωή στην Ελλάδα, ενώ άλλοι έρχονται αφού έχουν ήδη βιώσει τη σχολική τους ζωή στη χώρα προέλευσης. Από τη στιγµή όµως που βρίσκονται σε γλωσσικό περιβάλλον διαφορετικό από αυτό της χώρας καταγωγής, όλοι οι δίγλωσσοι µαθητές έχουν να εκπληρώσουν µια βασική επικοινωνιακή υποχρέωση: να αναπτύξουν την ικανότητα να χρησιµοποιούν εναλλακτικά τις 3

4 γλώσσες τους, ανάλογα µε το πού βρίσκονται, µε ποιον επικοινωνούν, για ποιο θέµα συζητούν (Fishman 1965). Όποιος µαθητής, υπακούοντας στις απαιτήσεις του εκάστοτε χώρου χρήσης γλώσσας, χρησιµοποιεί µε ευχέρεια την πρέπουσα ποικιλία ή το ανάλογο κειµενικό είδος, αυτός θεωρείται από τους εκάστοτε µονόγλωσσους ως επαρκώς δίγλωσσος. Για την ελληνική πλευρά, το σηµαντικό και αυτονόητο είναι να βοηθηθούν οι δίγλωσσοι µαθητές να µάθουν το συντοµότερο δυνατόν την Ελληνική, ώστε να ενταχθούν οµαλά στο σχολικό σύστηµα, να ωφεληθούν ακαδηµαϊκά µέσα απ αυτό και να ενσωµατωθούν έτσι κοινωνικά. Θεωρείται δε αναµενόµενο ότι εκείνος ο δίγλωσσος µαθητής που θα εκτεθεί το περισσότερο δυνατόν στη γλώσσα στόχο (δηλαδή στην Ελληνική) θα αναπτύξει γρηγορότερα και καλύτερα τη γνώση της γλώσσας (υπόθεση της µέγιστης δυνατής έκθεσης στη γλώσσα maximum exposure), (Cummins 1999). Το µη αυτονόητο είναι ότι η όποια πρώτη γλώσσα αυτών των παιδιών έχει να παίξει ένα σηµαντικό ρόλο για την εκµάθηση της Ελληνικής, και η περαιτέρω ανάπτυξή της όχι µόνο δεν παρεµβάλλεται αρνητικά στη γλώσσα, αλλά λειτουργεί ενισχυτικά ως προς αυτή Ο εκπαιδευτικός και η διγλωσσία των µαθητών του Όταν ένας ή περισσότεροι µαθητές σε µια σχολική τάξη δεν έχουν ως πρώτη (µητρική) γλώσσα τη γλώσσα του σχολείου, τότε αυτονόητα τίθεται το ζήτηµα πώς οι δίγλωσσοι αυτοί µαθητές µαθαίνουν τη γλώσσα του σχολείου και πώς µαθαίνουν αυτά που 4

5 διδάσκονται µέσω αυτής της γλώσσας. Βέβαια, υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι δίγλωσσοι µαθητές είναι περίπου «αόρατοι», άρα ο εκπαιδευτικός δεν θεωρεί ότι τον αφορά το θέµα της διγλωσσίας ως «πρόβληµα» των δίγλωσσων µαθητών και πολύ λιγότερο ως ευκαιρία διεύρυνσης του πολιτισµικού και γλωσσικού ορίζοντα των µονόγλωσσων µαθητών. Αυτό παρατηρείται όταν το όνοµα, η φυσιογνωµία, η προφορά των δίγλωσσων µαθητών δεν προδίδει κάτι το «ξένο», ενώ η επίδόση τους δεν προκαλεί ιδιαίτερα την προσοχή του εκπαιδευτικού. Περιπτώσεις εκπαιδευτικών που δεν γνώριζαν το πλήρες γλωσσικό δυναµικό της τάξης τους έχει παρατηρηθεί στη Ρόδο, σε τάξεις µε παιδιά από πολιτισµικά µικτές οικογένειες µε πατέρα Έλληνα και µητέρα αλλοδαπή (Βρατσάλης & Σκούρτου 2000). Όταν συµβαίνει αυτό, τότε µπορούµε να υποθέσουµε ότι οι δίγλωσσοι µαθητές περνούν µέσα από το σχολικό σύστηµα και µαθαίνουν αυτά που τους διδάσκει το σχολείο σχεδόν ερήµην των δασκάλων τους, ενώ ο Βρατσάλης (υπό έκδοση) υποστηρίζει ότι «από την κατασκευή του µέσου µαθητή µοιάζει να απουσιάζει τις περισσότερες φορές ο ξένος µαθητής». Σίγουρα «ορατοί» γίνονται οι δίγλωσσοι µαθητές στα αντίθετα άκρα ενός άξονα που ορίζεται από τη σχολική «επιτυχία / αποτυχία», είτε ως «άριστοι» είτε ως ιδιαίτερα «αδύναµοι» µαθητές (Σκούρτου 2000, Φιλιππάρδου 1997). Πολλοί εκπαιδευτικοί αναζητούν τους λόγους της σχολικής επιτυχίας ή αντίστοιχα της αποτυχίας των δίγλωσσων µαθητών τους: I. σε ατοµικές διαφορές (π.χ. ταλέντο για τις γλώσσες), II. στη συγγένεια ή όχι των γλωσσών του δίγλωσσου µαθητή (π.χ. αν οι γλώσσες του έχουν πολλά κοινά σηµεία, τότε ο µαθητής τις µαθαίνει εύκολα), 5

6 III. στο χρόνο παραµονής τους στην Ελλάδα (π.χ. νεοφερµένοι αλλοδαποί), IV. στην υποστήριξη από το σπίτι (π.χ. προτίµηση στη χρήση της Ελληνικής και όχι µητρικής γλώσσας) που µεγιστοποιεί την έκθεση του µαθητή στη γλώσσα στόχο, και, αντίστροφα, V. στην µη υποστήριξη από το σπίτι (π.χ. προτίµηση στη χρήση της µητρικής γλώσσας και όχι της Ελληνικής στο σπίτι) που ελαχιστοποιεί την έκθεση του µαθητή στη γλώσσα στόχο, και, συχνά VI. στο ίδιο το γεγονός ότι είναι δίγλωσσοι. Ειδικά, οι υψηλές επιδόσεις πολλές φορές αποδίδονταν σε ατοµικά χαρακτηριστικά των µαθητών αυτών (π.χ. ο µαθητής είναι ιδιαίτερα έξυπνος ή θαρραλέος κτλ.) και όχι στην εµπειρία της διγλωσσίας. Τα ατοµικά χαρακτηριστικά παίζουν αυτονόητα κάποιο ρόλο, αλλά όχι το βασικό. Όµως τα πράγµατα δεν µένουν στάσιµα: Οι αλλαγές που συντελούνται λόγω του αυξανόµενου αριθµού οικονοµικών µεταναστών και άλλων αλλοδαπών στην Ελλάδα, επέφεραν και µια βαθµιαία αλλαγή στη στάση των εκπαιδευτικών απέναντι στους δίγλωσσους µαθητές τους. Όπως καταγράφεται στην έκθεση αξιολόγησης του προγράµµατος «Ακαδηµαϊκή και Εκπαιδευτική Αναβάθµιση» (γνωστό ως Πρόγραµµα Εξοµοίωσης ) του Πανεπιστηµίου Αιγαίου που πραγµατοποιήθηκε στη ωδεκάνησο και στις Κυκλάδες στο διάστηµα (ΥΠΠΕΘ 2002), οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν στις περιοχές αυτές, κατονόµασαν την παρουσία δίγλωσσων µαθητών στις τάξεις τους ως ένα βασικό ζήτηµα για το οποίο δεν ένιωθαν 6

7 προετοιµασµένοι και για το οποίο ζήτησαν επιπλέον ενηµέρωση και βοήθεια. Στη διάρκεια των επιµορφωτικών µαθηµάτων παρατηρήσαµε επίσης ότι οι εκπαιδευτικοί δεν είχαν όλοι τις ίδιες απόψεις για τη διγλωσσία των µαθητών τους, αλλά σχεδόν όλοι ήταν ενήµεροι του γεγονότος ότι οι τάξεις τους ήταν γλωσσικά και πολιτισµικά ανοµοιογενείς, ενώ αρκετοί εκπαιδευτικοί έκαναν προσπάθειες να ενεργοποιήσουν την πρώτη γλώσσα των µαθητών στην προσπάθεια να τους διδάξουν την Ελληνική (Σκούρτου 2002). 2. ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΕΥΤΕΡΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Θα προσπαθήσουµε εδώ να προσεγγίσουµε το ζήτηµα της µάθησης µέσω µιας δεύτερης γλώσσας εστιάζοντας στα εξής σηµεία: A. στη διαφοροποίηση µεταξύ καθηµερινής και ακαδηµαϊκής γλώσσας, B. στη σηµασία της αξιοποίησης της προηγούµενης γνώσης. Το σηµείο (Α) παραπέµπει στη διαφοροποίηση µεταξύ «επικοινωνιακής ευχέρειας», διακριτών γλωσσικών δεξιοτήτων και «ακαδηµαϊκής γλωσσικής ικανότητας» (Cummins 1999, υπό έκδοση). Το σηµείο (Β) παραπέµπει στο πλαίσιο «γλώσσα διδασκαλίας, γνωστική δραστηριότητα και πλαισιακή στήριξη» (Cummins 1999), στο πλαίσιο «εστίαση στο νόηµα εστίαση στη µορφή της γλώσσας εστίαση στη χρήση της γλώσσας» (Cummins 2000), στο πλαίσιο «γλώσσες έννοιες - περιεχόµενο» 7

8 (Σκούρτου 2002) και στη δηµιουργία µιας «κοινότητας διαλογικής διερεύνησης» (Wells 1999). Ειδικότερα, ως προς το σηµείο (Α), πρέπει να τονίσουµε ότι καµία γλώσσα δεν είναι τόσο οµοιογενής ώστε η κατάκτηση ή η γνώση της να ταυτίζεται µε τη γνώση και την ικανότητα χρήσης µιας και µοναδικής µορφής, ποικιλίας ή ενός κειµενικού είδους της. Η ικανότητα χρήσης µιας γλώσσας ταυτίζεται µε την ικανότητα επιλογής της πρέπουσας ποικιλίας σύµφωνα µε συγκεκριµένες απαιτήσεις χώρων χρήσης της γλώσσας. Από αυτή την άποψη, το σχολείο, ως ευκρινώς οροθετηµένος χώρος χρήσης της κυρίαρχης γλώσσας (στην περίπτωσή µας, της Ελληνικής) απαιτεί από τους χρήστες ικανότητα κατανόησης και χρήσης µιας συγκεκριµένης µορφής της γλώσσας, που ονοµάζουµε «ακαδηµαϊκή», η διδασκαλία της οποίας συνδυάζεται µε την κατάκτηση δεξιοτήτων για την ολοένα και πιο αφαιρετική και εξειδικευµένη χρήση της. Οι µαθητές, µε την εισαγωγή τους στο σχολείο, κατέχουν ήδη τη γλώσσα τους στο επικοινωνιακό επίπεδο, αλλά χρειάζεται να περάσουν άλλα δώδεκα χρόνια σχολικής φοίτησης στη διάρκεια της οποίας ένα κύριο µάθηµα κορµού αποτελεί η διδασκαλία της γλώσσας στην ακαδηµαϊκή µορφή της. Το πρόβληµα µε τους δίγλωσσους µαθητές τίθεται µε φαινοµενικά αντιφατικό τρόπο κατά τη στιγµή της εισόδου τους στο σχολείο και στην περαιτέρω πορεία τους. Συγκεκριµένα, πολλές φορές, οι µαθητές έρχονται στο σχολείο µη γνωρίζοντας ακόµα την Ελληνική, είναι δηλαδή αλλόγλωσσοι ή µονόγλωσσοι στην πρώτη τους γλώσσα. Η σαφής εικόνα µονογλωσσίας που µας δίνουν τότε αυτοί οι µαθητές µας επιτρέπει να ισχυριστούµε 8

9 ότι το ελληνικό σχολείο θα τους κάνει δίγλωσσους διδάσκοντάς τους την Ελληνική. Από αυτή την άποψη, οι αλλόγλωσσοι (κατά την είσοδο τους στο σχολείο) µαθητές αναµένεται να εξελιχθούν στην πορεία σε δίγλωσσους. Η διγλωσσία τους, όµως, φαίνεται να αφορά το σχολείο µόνο ως προς το ένα της σκέλος, αυτό της Ελληνικής. Υπάρχουν όµως και εκείνοι οι µαθητές που έρχονται ήδη δίγλωσσοι στο ελληνικό σχολείο, παρουσιάζοντας µια σηµαντική ευχέρεια στη χρήση της Ελληνικής. Το ελληνικό σχολείο (δια των εκπαιδευτικών) αναµένει από τους µαθητές αυτούς εξέλιξη ανάλογη µε την αρχική τους ευχέρεια. Αυτό, όµως, πολλές φορές δεν συµβαίνει. Αντίθετα, οι ίδιοι µαθητές, που αρχικά εµφανίζονται ως ικανοί χρήστες της Ελληνικής, στη συνέχεια, παρότι εκτίθενται για µεγάλο χρονικό διάστηµα της ηµέρας στην Ελληνική, παρουσιάζουν αδυναµίες στα γλωσσικά µαθήµατα. Στη βιβλιογραφία υπάρχει εκτενής τεκµηρίωση για τη σχέση ανάµεσα στην έκθεση σε µια γλώσσα και στη µάθηση µέσω αυτής ή άλλης γλώσσας (Cummins 1999). Ως προς το σηµείο (Β), το ίδιο θέµα τίθεται διαφορετικά: Ένας µαθητής µε πρώτη γλώσσα άλλη από την Ελληνική έρχεται στο ελληνικό σχολείο. Η δεύτερη γλώσσα του, η Ελληνική, την οποία εµείς, ως εκπαιδευτικοί, θέλουµε να ενισχύσουµε, διδάσκεται ερήµην της πρώτης, αλλά µαθαίνεται αναπόφευκτα σε αλληλεξάρτηση µ αυτήν. Τι σηµαίνει αυτό: Ο µαθητής, για να µάθει το οποιοδήποτε περιεχόµενο µαθήµατος που του διδάσκεται στη γλώσσα που γνωρίζει λιγότερο, ενεργοποιεί έννοιες που γνωρίζει ήδη από την πρώτη του γλώσσα. Αξιοποιεί, δηλαδή, ο 9

10 µαθητής το ήδη γνωστό ή κάτι ανάλογο από την πρώτη του γλώσσα για να κατανοήσει το άγνωστο. Αυτό για τον εκπαιδευτικό συχνά γίνεται ορατό στο επίπεδο µεταφοράς γλωσσικών στοιχείων από τη µια γλώσσα στην άλλη και κυρίως εκλαµβάνεται ως γλωσσικό λάθος (Σκούρτου 2000). Ο εκπαιδευτικός διορθώνει το λάθος και η ιστορία σταµατάει εδώ ή επαναλαµβάνεται µε µικρές διαφοροποιήσεις. Αυτό όµως είναι η κορυφή του παγόβουνου. Η αθέατη βάση του παγόβουνου µας παραπέµπει σε βαθύτερες έννοιες που είναι απαραίτητο να δοµήσει ο κάθε οµιλητής της οποιασδήποτε γλώσσας, ώστε να µπορεί να χρησιµοποιεί τη γλώσσα ή τις γλώσσες του ως εργαλείο για µάθηση άλλων πραγµάτων και άλλων γλωσσών. Μπορούµε να χρησιµοποιήσουµε πολλά παραδείγµατα για να το κατανοήσουµε αυτό. Ας το κοιτάξουµε στο επίπεδο του λεξιλογίου: ο δίγλωσσος µαθητής που στη δεύτερή του γλώσσα, την Ελληνική, µαθαίνει τη λέξη διαβάζω δεν χρειάζεται να µάθει εξαρχής το εννοιολογικό περιεχόµενό της. Μάλιστα, όσο περισσότερο είναι εξοικειωµένος από το σπίτι του µε πρακτικές ανάγνωσης τόσο πιο εύκολα µαθαίνει τη νέα λέξη. Οι λέξεις που µαθαίνουµε κτίζονται πάνω σε έννοιες που ήδη γνωρίζουµε: οι µονόγλωσσοι στα πλαίσια της ίδιας γλώσσας, οι δίγλωσσοι στα πλαίσια της πιο ισχυρής γλώσσας. Το ίδιο πράγµα από την αντίστροφη πλευρά: Αν δεν έχουν οικοδοµηθεί (στα πλαίσια µιας ή περισσοτέρων γλωσσών) βασικές έννοιες, είναι πολύ δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να αναπτύξουµε τη γλώσσα ή τις γλώσσες µας και να µάθουµε νέες. ύο αλληλοσυµπληρούµενα πλαίσια ενεργοποιούνται εδώ: 10

11 (α) το πλαίσιο της αλληλεξάρτησης των γλωσσών, που παραπέµπει στη διγλωσσική ικανότητα και στην κοινή υποκείµενη γλωσσική ικανότητα (σχήµα 1) των γλωσσών που συγκροτούν το γλωσσικό ρεπερτόριο του δίγλωσσου ατόµου και (β) το πλαίσιο της σχέσης γλωσσών εννοιών - γνωστικού περιεχοµένου (σχήµα 2). Σχήµα 1 Στο κλασικό αυτό σχήµα του Cummins, οι διακριτές κορυφές του παγόβουνου παραπέµπουν στους ξεχωριστούς κώδικες, ενώ η αθέατη, υποκείµενη πλευρά υποδηλώνει την εννοιολογική υποδοµή του δίγλωσσου οµιλητή. Η ανάπτυξη της γλώσσας του µαθητή τον εµπλουτίζει µε έννοιες που µπορεί να αξιοποιήσει στη διαδικασία εκµάθησης των ίδιων ή ανάλογων ή νέων εννοιών µέσω µιας δεύτερης γλώσσας. Σχήµα 2 Όπως αναφέρουµε πιο πάνω, οι λέξεις που µαθαίνουµε κτίζονται πάνω στις έννοιες που ήδη γνωρίζουµε. Το πλαίσιο της αλληλεξάρτησης των γλωσσών µας δείχνει πόσο σηµαντική είναι η διεύρυνση του εννοιολογικού υπόβαθρου. Στο σχήµα 2, το πλαίσιο της σχέσης γλώσσες έννοιες - γνωστικό περιεχόµενο (Σκούρτου 2002), παρουσιάζει την κεντρική θέση των εννοιών που µεταφέρονται από γλώσσα σε γλώσσα και αξιοποιούνται στη µάθηση. Το σχήµα αυτό µπορεί να διαβαστεί αµφίδροµα και να 11

12 καταδείξει µια µαθησιακή πορεία που καλούνται να κάνουν τόσο οι µαθητές όσο και οι δάσκαλοί τους και που δεν ταυτίζεται οπωσδήποτε µε τα όποια αποτελέσµατά της. Ο Wells (1999) ονοµάζει αυτή την πορεία knowing σε αντιπαράθεση µε την έννοια knowledge που παραπέµπει σε κάποιο τελικό µαθησιακό αποτέλεσµα και όχι στη διαδικασία προς αυτό. Οι µαθητές που έχουν πρώτη γλώσσα διαφορετική από αυτή του σχολείου, (Γ1 Γ2), όταν έρχονται σ επαφή µε µια άγνωστη έννοια στη γλώσσα του σχολείου, για να την κατανοήσουν, ενεργοποιούν την ανάλογη έννοια που γνωρίζουν ήδη µέσω της πρώτης τους γλώσσας (Ε1 Ε2) και µαθαίνουν έτσι ένα γνωστικό περιεχόµενο που είναι κοινό (Π1=Π2) για όλους τους µαθητές, δίγλωσσους και µη. Ο δάσκαλος, για να διδάξει ένα γνωστικό περιεχόµενο κοινό για όλους τους µαθητές του (Π1=Π2), ενθαρρύνει τους δίγλωσσους µαθητές να ανακαλέσουν έννοιες που ήδη γνωρίζουν από την πρώτη τους γλώσσα (Ε1 Ε2) και που τους φαίνονται ότι αναλογούν στις έννοιες που διδάσκονται στο σχολείο. Μπορεί έτσι ο εκπαιδευτικός να φτάσει στην όποια πρώτη γλώσσα των δίγλωσσων µαθητών και να τους ενθαρρύνει να εντοπίσουν οµοιότητες, αναλογίες και διαφορές σε σχέση µε τη γλώσσα του σχολείου (Γ1 Γ2) σε διάφορα επίπεδα: λεξιλόγιο, σύνταξη, γραµµατικοί κανόνες, ιδιωµατισµοί. Αυτό βοηθά όχι µόνο το δίγλωσσο µαθητή στην κατάκτηση της γλώσσας-στόχου και στην ενεργοποίηση του εννοιολογικού του δυναµικού, αλλά και τον µονόγλωσσο µαθητή στην κατανόηση της δικής του γλώσσας, που ταυτίζεται µ αυτή του σχολείου (Αζέζ 1999), και τελικά τον ίδιο το δάσκαλο, επειδή τον βοηθά να κατανοήσει βαθύτερα τι βοηθά και τι εµποδίζει τους δίγλωσσους µαθητές στη µάθηση. Πρόκειται για µια πρακτική ανάπτυξης της γλωσσικής εγρήγορσης ή 12

13 συνειδητοποίησης (Tulasiewicz & Adams 1998) που ενσωµατώνεται στη διδασκαλία της όποιας γλωσσικής δοµής και του γνωστικού περιεχοµένου (βλ. πιο κάτω Εστίαση στη Γλώσσα). 3. ΙΓΛΩΣΣΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Πολλοί γονείς δίγλωσσων παιδιών έρχονται στους δασκάλους των παιδιών τους µε τη συχνή ερώτηση ποια πρέπει να είναι η γλώσσα επικοινωνίας στο σπίτι, ώστε το παιδί να βοηθηθεί στο σχολείο. Η απάντηση δεν πρέπει ν αφορά τη γλώσσα, αλλά την επικοινωνία: στη γλώσσα που ο γονέας γνωρίζει καλύτερα και νιώθει πιο άνετα στην επικοινωνία. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι µετατοπίζεται το κέντρο βάρους από την επιλογή ανάµεσα στην µία ή στην άλλη γλώσσα στην επιλογή ανάµεσα σε γλώσσα που διευκολύνει την επικοινωνία και σε γλώσσα που τη δυσχεραίνει. Είναι η επικοινωνία (και όχι µια συγκεκριµένη γλώσσα σε σύγκριση µε µια άλλη) που επιτρέπει την ανάπτυξη βασικών εννοιών. Άνθρωποι που επικοινωνούν κτίζουν έννοιες, άνθρωποι που δεν επικοινωνούν εµποδίζονται σ αυτό. Στο σχήµα 1 σχηµατοποιείται η σηµασία της κοινής υποκείµενης γλωσσικής ικανότητας ως ικανότητας του δίγλωσσου ατόµου να αντλεί από µια δεξαµενή εννοιών, τις έννοιες εκείνες που θα το βοηθήσουν να µάθει νέες έννοιες στη γλώσσα στόχο. Με αυτό τον τρόπο το δίγλωσσο άτοµο διευρύνει όχι µόνο τις γλωσσικές του ικανότητες αλλά και γενικότερα την ικανότητα του για µάθηση. Στο σχήµα 2 παραστατικοποιείται η κεντρική θέση 13

14 των εννοιών στη διαδικασία της µάθησης, όταν οι γλώσσες των µαθητών είναι διαφορετικές (άλλη η γλώσσα του σχολείου, άλλη της οικογένειας), ενώ το γνωστικό περιεχόµενο είναι κοινό για όλους τους µαθητές, δίγλωσσους και µονόγλωσσους Παρεµβάσεις εκπαιδευτικών Στο πρόγραµµα «Ακαδηµαϊκής και Εκπαιδευτικής Αναβάθµισης» του Πανεπιστηµίου Αιγαίου, ένας εκπαιδευτικός παρουσίασε την περίπτωση ξένης µητέρας που του ζήτησε συµβουλή για το ποια γλώσσα να χρησιµοποιεί στο σπίτι µε το παιδί της. Η µητέρα εκείνη τελικά αποφάσισε να µην ακολουθήσει τη συµβουλή του δασκάλου. Όπως ανάφερε ο δάσκαλος: «µέχρι σήµερα δεν είχα καταλάβει πώς ο µαθητής τα πήγε καλά στο σχολείο, αφού η µητέρα του δεν ακολούθησε τη συµβουλή µου να του µιλάει Ελληνικά στο σπίτι»! Αυτό το παράδειγµα, που είναι αυθεντικό και όχι υποθετικό, συµπυκνώνει κατά τη γνώµη µου ένα φαινοµενικά οξύµωρο σχήµα: την πρωτεύουσα θέση της επικοινωνίας απέναντι στη γλώσσα, αλλά και την εξάρτηση της επικοινωνίας από µια γλώσσα που έχει νόηµα για τους οµιλητές της και προσφέρεται για την οικοδόµηση εννοιών. Το ίδιο παράδειγµα δείχνει και κάτι άλλο: Οι εκπαιδευτικοί που δίνουν στους γονείς τη συµβουλή να µιλούν την Ελληνική και όχι τη γλώσσα τους στο σπίτι, δεν θεωρούν ότι η άλλη γλώσσα έχει κάποια σηµασία για την Ελληνική, αφού την εκλαµβάνουν µάλλον ως εµπόδιο. Ή ακόµα και αν δεν θεωρούν τη διγλωσσία κάτι το αρνητικό, θεωρούν τις γλώσσες των δίγλωσσων µαθητών τους ως ανεξάρτητες µονάδες µεταξύ τους. Χωρίς να το αντιλαµβάνονται, 14

15 οι εκπαιδευτικοί που συµβουλεύουν τους γονείς δίγλωσσων µαθητών να λειτουργούν µονογλωσσικά, λειτουργούν µε θεωρητικό εργαλείο την υπόθεση της χωριστής υποκείµενης γλωσσικής ικανότητας. Πρόκειται για την θεώρηση εκείνη που θέλει τις γλώσσες ν αντιπροσωπεύουν ξεχωριστά αυτόνοµα συστήµατα και µεγέθη, χωρίς εννοιολογικές ή γλωσσικές επικαλύψεις. Ό, τι µαθαίνεται µέσω της µιας γλώσσας δεν έχει σχέση µε αυτό που µαθαίνεται µέσω της άλλης. Κατ επέκταση, η ανάπτυξη µιας γλώσσας περνά αποκλειστικά µέσα από κανάλια αυτής της ίδιας της γλώσσας. Στην περίπτωση των αλλόγλωσσων και δίγλωσσων µαθητών στην Ελλάδα, αυτό θα σήµαινε ότι η οποιαδήποτε γνώση που έχει δοµηθεί µέσω της πρώτης γλώσσας είναι ουσιαστικά άχρηστη για την εκµάθηση και κατάκτηση της δεύτερης γλώσσας. Αν θέλουµε να µάθουν την Ελληνική, θα πρέπει οι µαθητές αυτοί να διδάσκονται µόνο την Ελληνική. Η συχνή προτροπή των δασκάλων προς τους γονείς δίγλωσσων µαθητών να προτιµούν στην επικοινωνία τους µε τα παιδιά τους στο σπίτι τη γλώσσα του σχολείου αντί την µητρική αποτελεί µια ισχυρή παρέµβαση στην επικοινωνία ανάµεσα στις γενεές των µελών γλωσσικών κοινοτήτων. εν πρέπει να συγχέουµε το εξής: η βαθµιαία γλωσσική µετατόπιση σε βάθος χρόνου (Fishman 1991) είναι κάτι διαφορετικό από την προσπάθεια άµεσης αντικατάστασης µιας γλώσσας από µια άλλη. Θεωρώντας τις γλώσσες ως ανεξάρτητες µονάδες, είναι σαν να λέµε στους δίγλωσσους µαθητές µας ότι για να µάθουν την Ελληνική και για να τα πάνε καλά στο σχολείο πρέπει να θυσιάσουν την επικοινωνία µε τους γονείς και το ευρύτερο 15

16 συγγενικό περιβάλλον. Είναι σαν να θέτουµε γλώσσα και επικοινωνία σε αντίθετους πόλους. 4. ΕΣΤΙΑΣΗ ΣΤΟ ΝΟΗΜΑ, ΤΗ ΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Ας επαναθέσουµε εδώ το ερώτηµα διδακτικής που αφορά το πώς µαθαίνουν οι δίγλωσσοι µαθητές µέσω της δεύτερης γλώσσας και ας προσπαθήσουµε να σχεδιάσουµε εκείνο το µαθησιακό περιβάλλον που βελτιστοποιεί τη δυνατότητα αυτών των µαθητών να µάθουν αξιοποιώντας τη διγλωσσία τους. ύο σηµεία έχουν ήδη τεθεί: αυτό της κατάκτησης / εκµάθησης των γλωσσών ως σχέση (αλληλεξάρτηση των γλωσσών) και εκείνο της κεντρικής θέσης των εννοιών (γλώσσες - έννοιες - γνωστικό περιεχόµενο). Το ζητούµενο στη µάθηση µέσω δεύτερης γλώσσας είναι να διαφυλάττουµε και να αποκαθιστούµε τη συνέχεια και συνοχή στη µάθηση εκεί όπου υπάρχει κίνδυνος να δηµιουργηθούν χάσµατα. Χάσµατα µπορούν να δηµιουργηθούν στη µετάβαση από τη γλώσσα και τον πολιτισµό της οικογένειας στη γλώσσα και τον πολιτισµό του σχολείου. Αν κατανοήσουµε το θέµα της αλληλεξάρτησης, µπορούµε να σχεδιάσουµε διδακτικά εργαλεία, ώστε στη βάση αυτής της αλληλεξάρτησης να αξιοποιούνται όσα ήδη ο δίγλωσσος µαθητής γνωρίζει και να διατηρείται, στο µέτρο του δυνατού, η συνέχεια στη µαθησιακή του εµπειρία. 16

17 Σ αυτό µας βοηθάει ιδιαίτερα το πλαίσιο για την ανάπτυξη της ακαδηµαϊκής δεξιότητας (Cummins 2000). Στη βάση αυτού του πλαισίου, η µάθηση οργανώνεται ως τριπλή εστίαση: καταρχήν στο νόηµα, στη συνέχεια στη µορφή της γλώσσας και, τέλος, στη χρήση αυτής της γλώσσας για δηµιουργία κειµένων (σχήµα 3). Πρέπει να σηµειώσουµε εδώ ότι η αναφορά µας στο σχήµα 3 δεν καλύπτει όλα τα στοιχεία που αναφέρονται σ αυτό, αλλά εστιάζουµε την προσοχή µας στο σηµείο που αναλογεί στο νόηµα, θεωρώντας ότι αυτό είναι ένα ιδιαίτερα κοµβικό σηµείο. Σχήµα 3 Σε κάθε έναν από τους πόλους εστίασης στο πιο πάνω πλαίσιο, ενσωµατώνονται επιµέρους θεωρητικά πλαίσια που λειτουργούν συµπληρωµατικά µε στόχο την παράλληλη µάθηση της γλώσσας και του γνωστικού περιεχοµένου Εστίαση στο νόηµα Αφετηρία αποτελεί η προσπάθεια να ξεπεραστεί το όποιο γλωσσικό εµπόδιο που θέτει η γλώσσα του σχολείου στους µαθητές. Έτσι, ως πρώτο µέληµα παρουσιάζεται η εστίαση στην κατανόηση του τι λέγεται στην ώρα του µαθήµατος. Έχουµε εδώ την υπόθεση της «κατανοητής εισερχόµενης πληροφορίας» ή «κατανοητού εισερχόµενου ερεθίσµατος» του Krashen (1981), σύµφωνα µε την οποία, οι γλωσσικοί τύποι µαθαίνονται όταν γίνεται κατανοητό το περιεχόµενο του διδασκόµενου κειµένου. Ο 17

18 Krashen είναι κατηγορηµατικός σ αυτό: Μαθαίνουµε / κατακτούµε τη γλώσσα µόνο στο βαθµό που έχουµε πρόσβαση σε πολλές κατανοητές εισερχόµενες πληροφορίες στη γλώσσα στόχο. Η υπόθεση αυτή έτυχε ιδιαίτερης προσοχής από τη στιγµή της διατύπωσής της και συνεχίζει να γίνεται αντικείµενο περαιτέρω επεξεργασίας, γιατί ενώνει δύο πράγµατα που συχνά λειτουργούν ασύνδετα: τη διδασκαλία κειµένων µε νόηµα για τους µαθητές και τη διδασκαλία της ίδιας της γλώσσας. Ένα παραδοσιακό µάθηµα γλώσσας µπορεί να είναι έτσι οργανωµένο, ώστε τα κείµενα στη γλώσσα στόχο να έχουν περιεχόµενα άσχετα µε τα ενδιαφέροντα των µαθητών. Αυτό λειτουργεί ανασταλτικά ως προς το σκοπό του ίδιου του µαθήµατος, γιατί οι µαθητές διδάσκονται γλωσσικούς κανόνες µε αφορµή κείµενα που τους είναι αδιάφορα. Αν αυτό ισχύει για το µάθηµα γλώσσας σε µονόγλωσσους µαθητές, ισχύει πολλαπλάσια για το µάθηµα µέσω γλώσσας σε δίγλωσσους µαθητές που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισµικά περιβάλλοντα, αφού είναι πολύ πιθανόν ότι για κάποιους, τουλάχιστον, δίγλωσσους µαθητές τα διδασκόµενα κείµενα έχουν περιεχόµενα άσχετα µε τις δικές τους εµπειρίες (Κούρτη-Καζούλλη 2000). Στο σηµείο αυτό, τίθεται το ζήτηµα πώς γίνεται κατανοητό ένα νόηµα που είναι διατυπωµένο σε γλώσσα που δεν γνωρίζουν οι µαθητές. Κεντρική θέση και εδώ κατέχουν οι έννοιες: ένα νόηµα γίνεται κατανοητό καταρχήν στο επίπεδο των εννοιών, στη συνέχεια στο επίπεδου του λεξιλογίου και, τελικά, στο επίπεδο του κριτικού αλφαβητισµού ή γραµµατισµού (Cope & Kalantzis 2000, Cummins 2000). Ο προσανατολισµός αυτός υποδηλώνει ότι η εστίαση στο νόηµα ξεπερνά την επιφανειακή, κυριολεκτική 18

19 κατανόηση ενός κειµένου και φτάνει σε βαθύτερα επίπεδα γλωσσικών και γνωστικών διαδικασιών. Θα λέγαµε ότι το νόηµα, για να γίνει κατανοητό, πρέπει πρώτα να γίνει ορατό, ώστε να υπάρξει σύνδεση µε προηγούµενες εµπειρίες του δίγλωσσου µαθητή. Ο Cummins (2000) βλέπει την εστίαση στο νόηµα να εξελίσσεται σε πέντε φάσεις που αρχίζουν µε τη σύνδεση µε την ήδη υπάρχουσα εµπειρία του µαθητή (ενεργοποίηση της προηγούµενης γνώσης / εµπειρική φάση) και οδηγούν βαθµιαία µέσα από την κυριολεκτική / περιγραφική, την ερµηνευτική και τη φάση της κριτικής ανάλυσης, στη φάση της δηµιουργικής φάσης εκ µέρους του δίγλωσσου µαθητή. Σε ένα παραδοσιακό µάθηµα, συχνά η κυριολεκτική / περιγραφική φάση υπερέχει σε τέτοια βαθµό, που οι υπόλοιπες φάσεις µένουν τελείως αδρανείς και οι εισερχόµενες πληροφορίες γίνονται κατανοητές µε µια περιορισµένη έννοια. Στο προτεινόµενο πλαίσιο, η εστίαση στο νόηµα και όχι στην ίδια τη γλώσσα, αφήνει µεγάλα περιθώρια τόσο για τη χρήση διαφορετικών γλωσσών, διαφορετικών ποικιλιών και κειµενικών ειδών της ίδιας γλώσσας όσο και για τη χρήση πολλαπλών τρόπων έκφρασης του νοήµατος, πέρα από τη γλώσσα. Το σχήµα 2, όπου παρουσιάζεται η ενεργοποίηση των γνωστών εννοιών από την πρώτη γλώσσα, αποκτά εδώ µια ιδιαίτερη βαρύτητα. Ένα πολύ σηµαντικό ρόλο στην κατανόηση του νοήµατος µέσα από την ενεργοποίηση γνωστών εννοιών και νοητικών σχηµάτων, παίζει η χρήση εικόνας και κινούµενης εικόνας καθώς και η δραµατοποίηση, που παραστατικοποιούν ένα κείµενο κάνοντας το νόηµα του ορατό. Θα λέγαµε ότι σε αυτό ακριβώς το σηµείο σπάνε τα δεσµά της γλώσσας που λειτουργούν ανασταλτικά, 19

20 ιδιαίτερα για τους νεοφερµένους µαθητές, και προσφέρεται πρακτικά η δυνατότητα για τη διατύπωση και κατανόηση νοηµάτων µε διάφορους τρόπους όχι αναγκαστικά γλωσσικούς (δηµιουργική φάση). Ο Wells (1999), βασιζόµενος στον Halliday (1978) αποδίδει τη διαδικασία κατανόησης και διατύπωσης νοηµάτων µε την περίφραση φτιάξιµο νοήµατος (meaning making), έτσι ώστε να δίδεται έµφαση στη δυνατότητα των υποκειµένων που επικοινωνούν να κατανοούν και να δηµιουργούν νοήµατα. Ο Kress (2000) τονίζει µε ιδιαίτερη έµφαση τη σηµασία που έχει η δυνατότητα έκφρασης νοήµατος µέσα από διάφορους σηµειωτικούς τρόπους (εικόνα, µη λεκτική επικοινωνία, µουσική, πολυµέσα / κινούµενη εικόνα) και όχι µόνο µέσω της γλώσσας, όπως συνηθίζεται στο σχολείο Εστίαση στη γλώσσα Είναι το σηµείο όπου τα κλασικά µέρη του γλωσσικού µαθήµατος (π.χ. διδασκαλία της γραµµατικής, της ανάγνωσης, του λεξιλογίου κτλ.) τοποθετούνται κάτω από την οµπρέλα της γλωσσικής συνειδητοποίησης και γίνονται έτσι αναπόσπαστα µέρη µιας συνειδητής ενεργοποίησης ήδη γνωστών εννοιών από την πρώτη γλώσσα, µε την προσθήκη ότι εδώ οι έννοιες συνδέονται άµεσα µε τη ρηµατοποίηση στη γλώσσα του σχολείου σε σχέση µε τη ρηµατοποίησή τους στην πρώτη γλώσσα. Στο σηµείο αυτό γίνεται κατανοητή και η διάκριση που προτείνει ο Cummins (υπό έκδοση) ανάµεσα στην επικοινωνιακή ευχέρεια, στις συγκεκριµένες γλωσσικές δεξιότητες και την ακαδηµαϊκή γλωσσική ικανότητα. Στο προτεινόµενο πλαίσιο η εστίαση στη γλώσσα είναι 20

21 κεντρικό κοµµάτι επειδή αποκτά νόηµα (εστίαση στο νόηµα) και επειδή εφαρµόζεται για να παραχθούν νέα κείµενα (εστίαση στη χρήση). Η αναφορά στη διδασκαλία συγκεκριµένων γλωσσικών δεξιοτήτων είναι βασική, γιατί παραπέµπει στο γεγονός ότι υπάρχουν δραστηριότητες που διδάσκονται στα αρχικά στάδια του γλωσσικού µαθήµατος και στη συνέχεια αυτοµατοποιούνται (π.χ. γλωσσική συνειδητοποίηση) ενώ υπάρχουν άλλες δραστηριότητες που συνεχίζουν να αναπτύσσονται και να διαφοροποιούνται (π.χ. εξοικείωση µε ειδικές συντακτικές δοµές και διαφορετικά είδη λόγου) παράλληλα µε την ανάπτυξη της ακαδηµαϊκής γλώσσας Εστίαση στη χρήση της γλώσσας Η εστίαση στη χρήση της γλώσσας λειτουργεί ως κατάληξη των προηγούµενων, αφού εδώ αυτό που έχει γίνει κατανοητό χρησιµοποιείται για τη δηµιουργία νέων κειµένων από τους µαθητές, τα οποία στη συνέχεια µπορούν να γίνουν αυτά το υλικό για πρακτικές γλωσσικής συνειδητοποίησης. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Από τα πιο πάνω προκύπτει ότι για τους δίγλωσσους µαθητές η διδασκαλία της Ελληνικής είναι άρρηκτα συνδεδεµένη µε τη διδασκαλία όλων των άλλων γνωστικών αντικειµένων στο σχολείο. Για καλύτερα αποτελέσµατα, πρέπει να οικοδοµηθεί µια τέτοια µαθησιακή συνθήκη που να επιτρέπει, να ενθαρρύνει και να µεγιστοποιεί την αξιοποίηση της προηγούµενης γλωσσικής και 21

22 πολιτισµικής γνώσης στη διαδικασία κατανόησης και δηµιουργίας νοήµατος στη γλώσσα στόχο. Τα θεωρητικά πλαίσια που παρουσιάσαµε δεν λειτουργούν στο κενό. Ιδιαίτερα το πλαίσιο της σχέσης γλωσσών εννοιών γνωστικού περιεχοµένου και το πλαίσιο της εστίασης σε νόηµα γλώσσα χρήση της γλώσσας ενεργοποιούνται µέσα σε πραγµατικές επικοινωνιακές σχέσεις ανάµεσα στους µαθητές και στους εκπαιδευτικούς. Μέσα σ αυτήν ακριβώς την ανθρώπινη σχέση τα υποκείµενα επικοινωνούν, δηµιουργούν κείµενα και διαπραγµατεύονται νοήµατα. Αν οι γλώσσες των µαθητών και η επικοινωνία µε τους συµµαθητές και τους δασκάλους παγιωθούν σε διαµετρικά αντίθετα σηµεία, τότε δηµιουργούνται χάσµατα και είναι δύσκολο να επιτευχθεί µάθηση. Το αντίδοτο δεν είναι η αντικατάσταση των άλλων γλωσσών από την κοινή γλώσσα του σχολείου, αλλά η αξιοποίηση αυτών των άλλων γλωσσών για τη µάθηση τόσο της γλώσσας του σχολείου όσο και όλων των άλλων γνωστικών αντικειµένων που προσφέρει το σχολείο. Αν αυτή η αξιοποίηση λειτουργήσει µακροχρόνια ως µεταβατικό στάδιο από µια διγλωσσία σε µια νέα µονογλωσσία, δηλ. στη γλώσσα του σχολείου, ή ως εµπλουτισµός του γλωσσικού ρεπερτορίου του οµιλητή και κατ επέκταση της γλωσσικής πολυµορφίας της κοινωνίας, αυτό είναι κάτι που δεν µπορεί να προδικασθεί. Το µόνο το οποίο µπορούµε να ισχυριστούµε µε κάποια βεβαιότητα είναι η αλληλεξάρτηση των γλωσσών µεταξύ τους και µε τη µάθηση γενικότερα. Βιβλιογραφία 22

23 Ελληνόγλωσση Αθανασίου, Λ. & Γκότοβος, Αθ. (υπό έκδοση): Η ιγλωσσία των διαφορετικών Αντιλήψεις και Στάσεις των Εκπαιδευτικών Προσχολικής Αγωγής απέναντι στη διγλωσσία των Μεταναστών και Παλιννοστούντων Μαθητών, στο: Επιστήµες Αγωγής, Θεµατικό Τεύχος Αζέζ, Κλ. (1999): Το Παιδί ανάµεσα σε δύο Γλώσσες, Αθήνα: Πόλις. Βρατσάλης, Κ. (υπό έκδοση): Το Παιδαγωγικό Εµπόδιο στην Επιµόρφωση των Εκπαιδευτικών Η περίπτωση της επιµόρφωσης των Εκπαιδευτικών στα νησιά του Νοτίου Αιγαίου. Βρατσάλης, Κ. & Σκούρτου, Ε. (2000): άσκαλοι και Μαθητές σε Τάξεις Πολιτισµικής Ετερότητας Ζητήµατα Μάθησης, στο: Εκπαιδευτική Κοινότητα, 54, (26-33). Γκόβαρης, Χρ. (2000): Εισαγωγή στη ιαπολιτισµική Εκπαίδευση, Αθήνα: Ατραπός. Γκότοβος, Αθ. (2002): Εκπαίδευση και Ετερότητα Ζητήµατα ιαπολιτισµικής Παιδαγωγικής, Αθήνα: Μεταίχµιο. αµανάκης, Μ. (2001): Εισαγωγή, στο: Baker, C. Εισαγωγή στη ιγλωσσία και στη ίγλωσση Εκπαίδευση, Αθήνα: Gutenberg, (επιµ. µετφρ. αµανάκης, Μ.) 23

24 Κούρτη - Καζούλλη, Β. (2000): «Το Μοντέλο της Γλωσσικής ικανότητας όπως το βλέπει ένας άσκαλος: Ταξιδεύοντας στο Πλαίσιο του Jim Cummins», στο: Τετράδια Εργασίας Ρόδου: ιγλωσσία και Μάθηση στο ιαδίκτυο, (Επιµ. Σκούρτου, Ε.), Ρόδος: Πανεπιστήµιο Αιγαίου : Κοιλιάρη. Αγγ., Αγοραστός, Γ. & Ζάγκα, Ε. (2001): «Αναζητώντας µια Αποτελεσµατική Πρόταση για τη ιδασκαλία της Νέας Ελληνικής ως εύτερης Γλώσσας (ΝΕΓ2) σε Παλιννοστούντες και Αλλοδαπούς Μαθητές», στο: Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 32/2001, (38-56). Σακελλαρίου, Αγγ. (2000): ιδακτική της Ελληνικής ως εύτερης / Ξένης Γλώσσας, Αθήνα: Γρηγόρης. Σκούρτου (2002): «ιγλωσσία και ιδασκαλία εύτερης Γλώσσας», Πάτρα: Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο, Υλικά για τη Θεµατική Ενότητα: ιαπολιτισµική εκπαίδευση, Τόµος Ι. Σκούρτου (2000): «Ο Καλός και ο Κακός ίγλωσσος Μαθητής», στο: Τετράδια Εργασίας Νάξου: ιγλωσσία, (επιµ. Σκούρτου, Ε.), Ρόδος: Πανεπιστήµιο Αιγαίου: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων (2002): Αξιολόγηση του Ακαδηµαϊκού Μέρους του Προγράµµατος ΕΠΕΑΕΚ «Ακαδηµαϊκή και Επαγγελµατική Αναβάθµιση 24

25 Εκπαιδευτικών Α βάθµιας Εκπαίδευσης», Ρόδος , ωδεκάνησα Κυκλάδες, Ρόδος: ΥΠΕΠΘ / Πανεπιστήµιο Αιγαίου. Φιλιππάρδου, Χρ. (1997): «Απόψεις εκπαιδευτικών για τη διγλωσσία στα δηµοτικά Σχολεία της Πόλης της Ρόδου», στο: Σκούρτου, Ε. (επιµ.): Θέµατα ιγλωσσίας και Εκπαίδευσης, Αθήνα: νήσος. Χατζιδάκη, Α (2000): «Η ιδασκαλία της Ελληνικής ως εύτερης Γλώσσας στις Κανονικές Τάξεις», στο: Τετράδια Εργασίας Νάξου: ιγλωσσία, (επιµ. Σκούρτου, Ε.), Ρόδος: Πανεπιστήµιο Αιγαίου, Ξενόγλωσση Cope, B. & Kalantzis, M. (eds), (2000): Multiliteracies Literacy Learning and the Design of Social Futures, London & New York: Routledge. Cummins, J. (υπό έκδοση): Reading and the ESL Student Cummins, J. (2000): «A Pedagogical Framework for Second Language Learning in the Context of Computer-Supported Sister Class Networks», στο: Τετράδια Εργασίας Ρόδου: ιγλωσσία και Μάθηση στο ιαδίκτυο, (επιµ. Σκούρτου, Ε.), Ρόδος: Πανεπιστήµιο Αιγαίου, 25

26 Cummins, J. (1999): Ταυτότητες υπό ιαπραγµάτευση Εκπαίδευση µε σκοπό την Ενδυνάµωση σε µια Κοινωνία της Ετερότητας, (επιµ. Σκούρτου, Ε., µετφρ. Αργύρη, Σ.), Αθήνα: Gutenberg. Fishman, J.A. (1991): Reversing Language Shift, Clevedon: Multilingual Matters. Fishman, J.A. (1965): «Who speaks, what language to whom and when?» La Linguistique, 2, (67-88). Halliday, M.A.K. (1978): Language as Social Semiotic The social Inerpretation of Language and Meaning, London: Arnold. Krashen, St. (1981): Second Language Acquisition and second language Learning, London: Pergamon Press. Kress, G. (2000): Design and Transformation New Theories of Meaning, στο: Cope, B. & Kalantzis, M. (eds), (2000): Multiliteracies Literacy Learning and the Design of Social Futures, London & New York: Routledge. Tulaciewicz, W. & Adams, A. (1998): Teaching the Mother Tongue in a Multilingual Europe, London / New York: Cassell. Wells, G. (1999): Dialogic Inquiry Towards a Sociocultural Practice and Theory of Education, Cambridge: Cambridge University Press. 26

Σκούρτου, Ε. (2002) ίγλωσσοι Μαθητές στο ελληνικό Σχολείο, στο: Επιστήµες Αγωγής, Θεµατικό Τεύχος 2002, (11-20) ίγλωσσοι µαθητές στο ελληνικό σχολείο

Σκούρτου, Ε. (2002) ίγλωσσοι Μαθητές στο ελληνικό Σχολείο, στο: Επιστήµες Αγωγής, Θεµατικό Τεύχος 2002, (11-20) ίγλωσσοι µαθητές στο ελληνικό σχολείο Σκούρτου, Ε. (2002) ίγλωσσοι Μαθητές στο ελληνικό Σχολείο, στο: Επιστήµες Αγωγής, Θεµατικό Τεύχος 2002, (11-20) ίγλωσσοι µαθητές στο ελληνικό σχολείο Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήµιο Αιγαίου Εισαγωγική σηµείωση

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας

Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας Διδασκαλία γλώσσας σε συνθήκες γλωσσικής ετερότητας: Αξιοποίηση των γλωσσών των μαθητών μας στη διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης γλώσσας Σκούρτου Ελένη Πανεπιστήμιο Αιγαίου Περίληψη Οι σχολικές τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος

Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος Σκούρτου, Ε. (2005) Οι Εκπαιδευτικοί και οι ίγλωσσοι Μαθητές τους, στο: Βρατσάλης, Κ.(επιµλ.) ιδακτική Εµπειρία και Παιδαγωγική Θεωρία, Αθήνα: Νήσος Οι εκπαιδευτικοί και οι δίγλωσσοι µαθητές τους Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου. Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου. Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου. Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Παιδαγωγική Εταιρεία Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Κυπριακός Όμιλος Ενιαίας Εκπαίδευσης (ΚΟΕΕ) 10ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΠΡΟΥ "ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΕΡΕΥΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου

Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης. Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Σχολική Επίδοση Δίγλωσσων Μαθητών Αποτίμηση της Κατάστασης και Προτάσεις Βελτίωσης Ελένη Σκούρτου Πανεπιστήμιο Αιγαίου Εισαγωγή Το θέμα της σχολικής επίδοσης σχετίζεται άμεσα με την ικανότητα των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Διγλωσσία και Μάθηση Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλός και ο κακός δίγλωσσος μαθητής Ελένη Σκούρτου* Εισαγωγική παρατήρηση Στο κείμενο που ακολουθεί βασίζομαι στα θεωρητικά μοντέλα του Cummins για το θέμα της αλληλεξάρτησης των γλωσσών, της μέγιστης

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη θεματική:

Εισαγωγή στη θεματική: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έργο «Εκπαίδευση αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών» Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιμόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση

Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Επιμορφωτικό Σεμινάριο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου 21-22/3/2014, Λευκωσία 16-17/5/2014, Λεμεσός Διδάσκοντας την ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στη Δημοτική Εκπαίδευση Άννα Αναστασιάδη-Συμεωνίδη Ομότιμη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε. Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Το σεμινάριο αυτό Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών

Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών. Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Εφαρμογές πρακτικών της παιδαγωγικής του γραμματισμού και των πολυγραμματισμών Άννα Φτερνιάτη Επίκουρη Καθηγήτρια ΠΤΔΕ Παν/μίου Πατρών Οι σύγχρονες τάσεις που κυριαρχούν στη διδακτική του γλωσσικού μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού

Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού Εξωσχολικές ψηφιακές πρακτικές γραμματισμού Μαρία Χατζηνικολάου Μεταπτυχιακή φοιτήτρια εφαρμοσμένης γλωσσολογίας Α.Π.Θ. Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την ψηφιακή πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Συνοπτική

Διαβάστε περισσότερα

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών

Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού Ι (ΚΑ) 2015-2016 Έρευνα Δράσης Βελτίωση Ορθογραφίας Μαθητών Προφίλ σχολείου λειτούργησε το 1967-68, και μετακόμισε σε καινούριο κτήριο το 2014-2015 (ΚΑ) 129 μαθητές 10 εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α)

Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Βασικά ερωτήματα- άξονες σχεδιασμού της διδ/λίας (α) Ποιους καλούμαι να διδάξω και ποιες παραδοχές θα πρέπει να λάβω υπόψη σε σχέση με αυτό; ποιες οι ομάδες-στόχοι ως προς την προέλευση και τα επίπεδα

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη

Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό Σεμινάριο Διδάσκοντας σε πολυπολιτισμική τάξη ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 8, 12 και 15

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

Μικρές γλώσσες σ ένα µεγάλο δίκτυο Το παράδειγµα της διδασκαλίας της Ελληνικής ως δεύτερης / ξένης γλώσσας µέσω διαδικτύου

Μικρές γλώσσες σ ένα µεγάλο δίκτυο Το παράδειγµα της διδασκαλίας της Ελληνικής ως δεύτερης / ξένης γλώσσας µέσω διαδικτύου Σκούρτου, Ε. (2003) Μικρές Γλώσσες σ ένα Μεγάλο ίκτυο. Το Παράδειγµα της ιδασκαλίας της Ελληνικής ως εύτερης / Ξένης Γλώσσας µέσω ιαδικτύου. Πρακτικά Συνεδρίου: «Η Αξιοποίηση των Νέων Τεχνολογιών στη ιδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ

Σύνδεσµος Καθηγητών Γαλλικής Γλώσσας 1 Πανεπιστηµιακής Εκπαίδευσηςwww.apf.gr .» ΜΑΡΝΗ 43 104 38 ΑΘΗΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΩΝ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΩΝ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Κυριακή 28-1-2007 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΑ - ΓΕΝΙΚΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ (συντελεστής βαρύτητας 40%) 1. Στο δηµόσιο σχολείο,

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα. Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης

Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα. Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης Η εφαρμογή της διαπολιτισμικής προσέγγισης στην Ελλάδα Ασπασία Χατζηδάκη Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Κρήτης aspahatz@edc.uoc.gr Η προσέγγιση της Δ.Π. σύμφωνα με τον Νόμο 2413/96 (1/3) «Σκοπός της διαπολιτισμικής

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο. Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Επιμορφωτικό σεμινάριο. Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές εφαρμογές ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιμορφωτικό σεμινάριο Διδάσκοντας σε πολύγλωσση τάξη: Θεωρητικές προσεγγίσεις και πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, Λειτουργός Π.Ι. ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Επικοινωνιακή διδασκαλία της γλώσσας: η ίδια η γλώσσα συνιστά και ορίζεται ως κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή.

Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα. συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη τιµή. Σενάριο 6. Συµµεταβολές στο ισοσκελές τρίγωνο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Β' Λυκείου. Συµµεταβολή µεγεθών. Εµβαδόν ισοσκελούς τριγώνου. Σύστηµα συντεταγµένων. Γραφική παράσταση συνάρτησης. Μέγιστη - ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο»

Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα στο Δημοτικό Σχολείο» Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Επιμορφωτικό σεμινάριο «Διδάσκοντας την Ελληνική ως δεύτερη γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών

Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών Το Μάθημα της Γλώσσας στο Δημοτικό του Κολλεγίου Αθηνών 1 η Τάξη Στόχοι Τα παιδιά: Αναπτύσσουν, σε κάθε ευκαιρία, τον προφορικό λόγο. Ως ομιλητές απαντούν σε απλές ερωτήσεις, ανακοινώνουν, περιγράφουν,

Διαβάστε περισσότερα

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης

Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας. Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Η στοχοθεσία της Ελληνικής ως δεύτερης και ως ξένης γλώσσας Α. Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μίου Κρήτης Δεύτερη γλώσσα (1/2) Όταν ένας ομιλητής μαθαίνει ή/και χρησιμοποιεί μια Χ γλώσσα ως δεύτερη,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη)

Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη) Εισαγωγή (Ελένη Σκούρτου & Βασιλεία Κούρτη-Καζούλλη) Η ειρηνική ή συγκρουσιακή συνύπαρξη γλωσσών και η λόγω αυτής ανάπτυξη γλωσσικής ετερότητας (πολυγλωσσίας/πολυμορφίας) είναι ένα ευρέως διαδεδομένο φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο:

Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας. Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: Τμήμα: Προσχολικής & Πρωτοβάθμιας Φωκίδας Φορέας ιεξαγωγής: ΠΕΚ Λαμίας Συντονιστής: ημητρακάκης Κωνσταντίνος Τηλέφωνο: 2231081842 Χώρος υλοποίησης: ΕΚΦΕ Φωκίδας Υπεύθυνος: Μπεμπή Ευαγγελία Τηλέφωνο επικοινωνίας:

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα

Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα Σενάριο 3. Τα µέσα των πλευρών τριγώνου Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Γ' Γυµνασίου: Παραλληλία πλευρών, αναλογίες γεωµετρικών µεγεθών, οµοιότητα τριγώνων, τριγωνοµετρικοί αριθµοί περίµετρος και εµβαδόν.

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση»

«Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» «Ταξίδι γεύσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση» Εκπαιδευτικός: Βαμβουνάκη Άρτεμις (ΠΕ 70) Επιβλέπων επιμορφωτής: Μανωλάκης Κωνσταντίνος Σχολείο Διεξαγωγής: Εκπαιδευτήρια Μαυροματάκη-Μητέρα Χανιά, Μάιος 2016 Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ. 2. Ηλικία Θέση εργασίας Μόνιμος Αναπληρωτής ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ Α. Δημογραφικά χαρακτηριστικά 1. Φύλο Άνδρας Γυναίκα 2. Ηλικία 22 30 31 40 41 50 51 + 3. Χρόνια υπηρεσίας 1 5 6 15 16+ 4. Σημειώστε τα πτυχία που κατέχετε Πτυχίο Παιδαγωγικής Ακαδημίας Πτυχίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE)

ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ, ΓΙΑ ΤΑ ΑΣΗ, ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΑΒΑΚΙΟΥ (E-SLATE) Βασιλοπούλου Ευαγγελία, Γιαννακόπουλος ηµήτρης, Εκπαιδευτικοί,

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων.

Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο. Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Σενάριο 5. Μετασχηµατισµοί στο επίπεδο Γνωστική περιοχή: Γεωµετρία Α' Λυκείου. Συµµετρία ως προς άξονα. Σύστηµα συντεταγµένων. Απόλυτη τιµή πραγµατικών αριθµών. Συµµεταβολή σηµείων. Θέµα: Στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας

Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Η αξιολόγηση ως μηχανισμός ανατροφοδότησης της εκπαιδευτικής διαδικασίας Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους, ΕΜΕ Φιλολογικών Μαθημάτων Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αξιολόγηση του μαθητή Βασικός στόχος της αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή

Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Διδακτική πρόταση 2 1 : Οι μετακινήσεις ανθρώπων σε άλλες περιοχές της γης κατά την Αρχαϊκή Εποχή Ερώτημα-κλειδί 2 Οι άνθρωποι της Αρχαϊκής Εποχής μετακινούνταν για τους ίδιους λόγους και με τον ίδιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396

Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396 Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ έκδοση 396 2.4. Άξονες ανάγνωσης του τρόπου διδακτικής αξιοποίησης των ψηφιακών μέσων (ΤΠΕ) στη γλωσσική εκπαίδευση: το

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Στόχος του μαθήματος «Διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας» είναι να προσφέρει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τις βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Μάθηση & διδασκαλία στην προσχολική εκπαίδευση: βασικές αρχές Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην

Διαβάστε περισσότερα

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου

Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα.. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Το Π.Σ. της Α Λυκείου με ένα παράδειγμα. Κουτσογιάννης, Κ. Ντίνας, Σ. Χατζησσαβίδης συνεισφορά στο παράδειγμα: Μ. Αλεξίου Αρχικές αναζητήσεις στη γλωσσική διδασκαλία Σύνδεση της ανάγνωσης με θρησκευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές:

Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: τουρκόφωνους/ μουσουλμάνους μαθητές: Δοµή της παρουσίασης Διδακτικό υλικό σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή που απευθύνεται σε: παλιννοστούντες και αλλοδαπούς μαθητές: http://www.keda.uoa.gr/ed_material.html http://eppas.web.auth.gr/didaktiko/didaktiko.html

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή

Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά. Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Δίγλωσση εκπαίδευση: Η περίπτωση των προγραμμάτων εμβάπτισης του Καναδά Ανδρονίκη Χατζηαποστόλου Γιούλη Βαϊοπούλου Ευγενία Τσιουπλή Bilingual education: The case of immersion classes in Canada Androniki

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας 1. Εισαγωγή Σχολιασµός των εργασιών της 16 ης παράλληλης συνεδρίας µε θέµα «Σχεδίαση Περιβαλλόντων για ιδασκαλία Προγραµµατισµού» που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «ιδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΑΥΘΕΝΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Κατερίνα Κασιμάτη Επίκ. Καθηγήτρια, Γενικό Τμήμα Παιδαγωγικών Μαθημάτων Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Ερωτήσεις.. Πώς το παραδοσιακό διδακτικό πλαίσιο διαμορφώνει το αξιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς. Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Διαφοροποίηση.. τι. γιατί. και πώς Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχ. Σύμβουλος 10 ης ΕΠ ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τι σημαίνει Διαφοροποίηση; Είναι μια συνθετική παιδαγωγική προσέγγιση που συνάδει με τις

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών Ε. Κολέζα Κάτω υπό ποιες προϋποθέσεις το σχολείο θα αποτελέσει κέντρο δράσης και δηµιουργικότητας; 1. Εκπαίδευση των µαθητών µέσα από τη δηµιουργία «µαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης

Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός. A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης Μέθοδος-Προσέγγιση- Διδακτικός σχεδιασμός A. Xατζηδάκη, Π.Τ.Δ.Ε. Παν/μιο Κρήτης 1. MΕΘΟΔΟΣ Ο όρος μέθοδος, έτσι όπως χρησιμοποιείται στην Εφαρμοσμένη Γλωσσολογία, έχει ποικίλες σημασίες. Διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Αδελφοποίηση σχολικών τάξεων στο διαδίκτυο: Μάθηση µέσω ηλεκτρονικής σύνδεσης

Αδελφοποίηση σχολικών τάξεων στο διαδίκτυο: Μάθηση µέσω ηλεκτρονικής σύνδεσης 1 Σκούρτου, Ε. (2001) Αδελφοποίηση σχολικών τάξεων στο διαδίκτυο - Μάθηση µέσω ηλεκτρονικής σύνδεσης, στο: Γλωσσικός Υπολογιστής, τεύχος 2/2001 (www.komvos.edu.gr) Ελένη Σκούρτου Αδελφοποίηση σχολικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ Κριτήρια αξιολόγησης θέµατος ελεύθερης ανάπτυξης & Οδηγίες Βαθµολόγησης Κλάδος ΠΕ60-70 Εισαγωγή Στη διεθνή ερευνητική πρακτική χρησιµοποιούνται, συνήθως, δύο µέθοδοι αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές

Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Σχεδιάζοντας τη διδασκαλία των Μαθηματικών: Βασικές αρχές Φοιτητής: Σκαρπέντζος Γεώργιος Καθηγήτρια: Κολέζα Ευγενία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βασικές θεωρίες σχεδιασμού της διδασκαλίας Δραστηριότητες και κατανόηση εννοιών

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 1: Σκοποί της διδασκαλίας της λογοτεχνίας l Βενετία Αποστολίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Αμαραντίδου Κυριακή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70, υποψ. PhD Πουγαρίδου Παρασκευή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70,

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχολικό Έτος: 2014-2015 Σχολική Μονάδα: ΓΕΛ ΚΡΑΝΙΔΙΟΥ Τίτλος Ερευνητικής Εργασίας: Εργαλεία Web 2.0 για την τάξη ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα

Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία Ελλάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ (Θεωρητική Κατεύθυνση) Η κοινωνική και πολιτική οργάνωση στην Αρχαία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής

Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής Πρόγραμμα Ενδοϋπηρεσιακής Επιμόρφωσης εκπαιδευτικών, Εκπαιδευτικών Ψυχολόγων και εκπαιδευτικών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικής Αγωγής 21-22 Μαρτίου 2014, Λευκωσία 16-17 Μαΐου 2014, Λεμεσός Η αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ & ΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΑ ΤΕΕ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ & ΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΑ ΤΕΕ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 2 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 543 ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΙΚΕΣ & ΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΑ ΤΕΕ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Καρτσιώτης Θόδωρος Συντονιστής Επιμόρφωσης έργου Λαέρτη kartsiot@auth.gr Ρενιέρη Νικολίνα Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΠΕ στα ηµοτικά Σχολεία. Κωνσταντίνος Χαρατσής ρ Ηλεκτρολόγος Μηχ & Μηχ. Η/Υ Εκπαιδευτικός ΠΕ19

ΤΠΕ στα ηµοτικά Σχολεία. Κωνσταντίνος Χαρατσής ρ Ηλεκτρολόγος Μηχ & Μηχ. Η/Υ Εκπαιδευτικός ΠΕ19 ΤΠΕ στα ηµοτικά Σχολεία Κωνσταντίνος Χαρατσής ρ Ηλεκτρολόγος Μηχ & Μηχ. Η/Υ Εκπαιδευτικός ΠΕ19 Παρουσίαση ιαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγράµµατος Σπουδών Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών, ΕΠΠΣ-ΑΠΣ Υλικό Επιµόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος }

Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς. Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Π ρ ο α ι ρ ε τ ι κό σ ε μ ι ν ά ρ ι ο ε π ι μ ό ρ φ ω σ η ς Νοέμβριος 2015 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος } Είδη αξιολόγησης: αρχική-διαγνωστική, συντρέχουσαδιαμορφωτική, τελική Μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΦΥΣΙΚΑ Ε & Στ ΣΤΕΛΙΟΣ ΚΡΑΣΣΑΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Φυσικές Επιστήμες Θεματικό εύρος το οποίο δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο του σχολικού μαθήματος. Έμφαση στην ποιότητα, στη συστηματική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις βασικές έννοιες Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Elliot, S. N., Kratochwill, T. R., Cook, J. L., & Travers, J. F. (2008). Εκπαιδευτική Ψυχολογία: Αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου

Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου Υποστήριξη Επαγγελματικής Μάθησης «Διδασκαλία Κατανόηση Γραπτού Λόγου Ανάγκη εκπαιδευτικών για αυτοαξιολόγηση σχολικής μονάδας Ανάγκη για αξιολόγηση δράσης για σχολική βελτίωση (2013-14) με τη βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα