ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ"

Transcript

1 CHRISTIAN GONSA ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΩΝ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟΝ Β' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ Μετά τη μεταπολίτευση του 1974 νομιμοποιήθηκε το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας για πρώτη φορά από το Οι νέες συνθήκες επέτρεψαν σε πολλούς κομμουνιστές που είχαν φύγει από την Ελλάδα να επιστρέψουν στην πατρίδα τους' μεταξύ αυτών και στους πρόσφυγες του Εμφύλιου Πολέμου, που μετά από την ήττα του Δημοκρατικού Στρατού το 1949 είχαν εγκατασταθεί στις «ανατολικές» χώρες. Αυτοί οι παλιοί αγωνιστές αλλά και άλλοι που είχαν μείνει στην Ελλάδα, πολλές φορές σε φυλακές άρχισαν να προβαίνουν στον απολογισμό του παρελθόντος τους και να γράφουν αυτοβιογραφικά κείμενα. Αυτά τα κείμενα, σαν μαρτυρίες μιας εποχής, προσέλκυαν διαρκώς μεγαλύτερη προσοχή, ερευνητές άρχισαν να συγκεντρώνουν αυτοβιογραφικό υλικό και να ενθαρρύνουν τους συγγραφείς στην προσπάθεια τους. Οι συγγραφείς είναι οπαδοί ή πρώην οπαδοί του ΚΚΕ (ΣΕΚΕ), έχουν μια συγκεκριμένη άποψη για την πορεία της ιστορίας και την ελληνική πολιτική και, όπως υποθέτει ο αναγνώστης, προσαρμόζουν τις προσωπικές τους εμπειρίες σ' αυτήν την άποψη. Κατά την ανάγνωση διαπιστώνει κανείς ότι υπάρχουν πολλές και όχι μόνο ιδεολογικές αιτίες που οδηγούν στη συγγραφή ενός κειμένου και ότι είναι πολλοί οι παράγοντες που συγκαθορίζουν τη μορφή και το περιεχόμενο του. Ένας από αυτούς τους παράγοντες είναι το ίδιο το είδος του κειμένου. Πρέπει να διακρίνουμε μεταξύ αναμνήσεων, αυτοβιογραφιών και άλλων μορφών οι οποίες περιλαμβάνουν αυτοβιογραφικά στοιχεία, όπως το ημερολόγιο, η επιστολή και η συνέντευξη. Τα χαρακτηριστικά της αυτοβιογραφίας, των

2 I OS Christian Gonsa απομνημονευμάτων και των αναμνήσεων 1 είναι το μεγάλο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ γεγονότος και συγγραφής και η ελεύθερη επιλογή των θεμάτων εκ μέρους του συγγραφέα (σε αντίθεση με τη συνέντευξη π.χ.). Η διήγηση δεν είναι σειρά στιγμιότυπων αλλά μοιάζει κινηματογραφικό έργο που έχει προκαθορισμένο σενάριο 2. Ως επακόλουθο, το γεγονός μεταπλάθεται για να ταιριάζει στο σύνολο του έργου. Αλλά και το πρόσωπο του συγγραφέα υπόκειται σ' αυτό τον συντονισμό. Ο συγγραφέας θα προσπαθήσει να δώσει στις σκέψεις και τις πράξεις του συνέχεια. Από την κειμενολογία ξέρουμε ότι κατά κανόνα ένας συγγραφέας έχει ένα κύριο κίνητρο για τη σύνθεση ενός κειμένου, κάτι που τον ωθεί στο να γράφει και που καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο γράφει. Είναι αυτό το κίνητρο στο οποίο βασίζεται η συνοχή του κειμένου. Τα αυτοβιογραφικά κείμενα δεν είναι λογοτεχνικά έργα, στα οποία αποσιωπούνται οι προθέσεις του συγγραφέα. Γι' αυτό το λόγο στις εισαγωγές ή και σε άλλα μέρη της αυτοβιογραφίας γίνεται πολλές φορές ρητή αναφορά στα κίνητρα και τις προθέσεις των συγγραφέων. Θεώρησα λοιπόν γόνιμο να αξιολογήσω αυτές τις εκπεφρασμένες σκέψεις των ίδιων των συγγραφέων για το έργο τους. Το έργο και το κίνητρο δε μπορεί να εξεταστεί ξεχωριστά από το εξωτερικό κοινωνικό πλαίσιο και την ιστορική εξέλιξη. Ηλικία, πολιτικές αλλαγές, ανάπτυξη του είδους, υποδοχή ή προσδοκώμενη υποδοχή του έργου εκ μέρους του κοινού, επηρεάζουν το περιεχόμενο και τη μορφή του. Σε γενικές γραμμές, μπορούμε να ξεχωρίσουμε δύο περιόδους της ανάπτυξης του είδους* η πρώτη περιλαμβάνει την περίοδο πριν από τη μεταπολίτευση, η δεύτερη τα χρόνια από το 1974 και μετά. Ενώ η πρώτη είναι μια φάση σχετικά λίγων κειμένων αυτοβιογραφικού χαρακτήρα, το είδος γνωρίζει μετά το 1974 σημαντική ανάπτυξη και ως προς την τυπολογία του και ως προς το φάσμα των θεμάτο^ν ή τον αριθμό και το μέγεθος των έργων. Στηρίζομαι αποκλειστικά σε δημοσιευμένο υλικό, γιατί πρώτον με ενδιαφέρουν κείμενα τα οποία με τη δημοσίευση τους έπαιξαν διαμορφωτικό ρόλο στην εξέλιξη του συγκεκριμένου φιλολογικού είδους, και δεύτερον γιατί η αξιοποίηση αρχειακού υλικού θα υπερέβαινε τα όρια αυτού του άρθρου, που επιδιώκει τη συγκρότηση ενός πρώτου πλαισίου για μια μελλοντική αξιοποίηση αυτοβιογραφικών κειμένων κομμουνιστών με ευρύτερη βάση. Λόγω των πολύτιμων πληροφοριών που περιέχουν χρησιμοποίησα όμως 1. Η αυτοβιογραφία ασχολείται κυρίως με την προσωπικότητα και την προσωπική εξέλιξη του συγγραφέα' απομνημονεύματα και αναμνήσεις λέξη που χρησιμοποιείται από πολλούς κομμουνιστές περιγράφουν μια εποχή, ο συγγραφέας γράφει ως μάρτυρας των γεγονότων. 2. Σχετικά με την αυτοβιογραφία βλ. Günther Niggl (επιμ.), Die Autobiographie, Darmstadt 1989 (= Wege der Forschung 585).

3 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 109 και κείμενα με αυτοβιογραφικά στοιχεία που δεν είναι αυτοβιογραφίες με την έννοια που ορίστηκε το είδος παραπάνω, καθώς δεν υπάρχει η ελεύθερη επιλογή θέματος' πρόκειται, κατά κύριο λόγο, για αυτοβιογραφικά σημειώματα, δηλαδή σχετικά σύντομα κείμενα μελο')ν του ΚΚΕ με πληροφορίες για την ιδιωτική τους ζωή και την κομματική τους σταδιοδρομία. Ιδιαίτερα μετά την ηρωική περίοδο της αντίστασης, όταν το κόμμα επανήλθε στην αυστηρή εφαρμογή της γραμμής, ζητήθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν τα αυτοβιογραφικά σημειώματα, τα οποία συνεχίζουν να γράφονται μέχρι σήμερα" φαίνεται ότι υπήρχε συγκεκριμένο ερωτηματολόγιο που αφορούσε την οικογένεια, το επάγγελμα του πατέρα, την εκπαίδευση του μέλους, τις συνθήκες της ένταξης του στο κόμμα, τη δράση του, και περιελάμβανε λεπτομερή αναφορά στις συλλήψεις και τη διαμονή στη φυλακή και την εξορία. Στο πλαίσιο του παρόντος άρθρου χρησιμοποιήθηκαν μόνο δημοσιευμένα σημειώματα, όπως βρίσκονται κυρίως σε άρθρα που έχουν σαν αφορμή την επέτειο σημαντικών γεγονότων ή το θάνατο ενός βετεράνου του κόμματος μερικά μη αυτοβιογραφικά βιβλία κομμουνιστών περιέχουν σύντομες αυτοβιογραφικές πληροφορίες και είτε μοιάζουν είτε είναι πραγματικά κομματικά αυτοβιογραφικά σημειώματα. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν και ορισμένες από τις συνεντεύξεις με αντικείμενο το ΣΕΚΕ και το ΚΚΕ, που δημοσιεύτηκαν στο Βήμα το 1978, οι οποίες παρέχουν και βιογραφικά στοιχεία και παράλληλα σηματοδοτούν μια στροφή του ενδιαφέροντος του κοινού για τη ζωή των πρωταγωνιστών του αριστερού κινήματος κατά το Μεσοπόλεμο. Σε μια μεμονωμένη περίπτωση το υλικό περιλαμβάνει και επιστολές. Γίνεται συνεπώς σύγκριση ανομοιογενούς υλικού, καθώς οι πηγές ανήκουν σε διαφορετικά είδη. Μια τέτοια σύγκριση προϋποθέτει αρκερά ευρύ πλαίσιο αναφοράς. Προσπάθησα να θέσω τις πληροφορίες σ' ένα όσο το δυνατό περισσότερο ευρύ πλαίσιο, δηλαδή να συγκρίνω πολλές μαρτυρίες, να λαμβάνω υπόψη τα συμφραζόμενα μιας πληροφορίας (ολόκληρο το κείμενο στο οποίο εντάσσεται) και προ πάντων να εξετάζω μακροπρόθεσμες εξελίξεις. Μέσω αυτής της μεθόδου πιστεύω ότι παρέχεται η δυνατότητα μιας σωστής αξιολόγησης κάθε πληροφορίας. Τέτοιες μακροπρόθεσμες εξελίξεις αναλύονται στο κεφάλαιο Β' για την ένταξη και το ρόλο των μελών διάφορων ομάδων μέσα στο κόμμα. Έτσι οι αυτοβιογραφίες δεν είναι πια αποκλειστικά πηγές για γεγονότα στα οποία πήραν μέρος και κομμουνιστές αλλά για τον ίδιο τον κομμουνιστή και το μικρόκοσμο του κόμματος του. Χρονικά η έρευνα μου εκτείνεται στο Μεσοπόλεμο, γιατί πρόκειται για μια περίοδο που τη γνώση της θεωρώ κατά κάποιον τρόπο μια αναγκαία προϊστορία, μια προϋπόθεση για την κατανόηση και αξιολόγηση της κατοπινής δράσης του ΚΚΕ στην Κατοχή και τον Εμφύλιο Πόλεμο. Συνολικά χρησιμοποίησα ως πηγή τα αυτοβιογραφικά κείμενα 27 κομ-

4 110 Christian Gonsa μουνιστών 3. Από αυτούς ο μεγαλύτερος γεννήθηκε το 1882 και η νεώτερη το Στο εξής παρουσιάζεται μια επισκόπηση του υλικού, που ταξινομήθηκε με βάση τη σύνθεση και δημοσίευση των κειμένων και όχι την ηλικία του συγγραφέα. Ι. Κείμενα μέχρι τη μεταπολίτευση 1) Η πρώτη πηγή που μπορούμε να χαρακτηρίσουμε αυτοβιογραφική είναι μια σειρά άρθρων του Εβραίου σοσιαλιστή Αβραάμ Μπεναρόγια που δημοσιεύτηκε το 1931 στην εφημερίδα Μακεδόνικος Ταχυδρόμος και βγήκε το 1975 σε βιβλίο με τον τίτλο Η πρώτη σταδιοδρομία του ελληνικού προλεταριάτου^. 2) Μετά από την κατοχή και πριν από τον Εμφύλιο Πόλεμο κυκλοφόρησαν ανεμπόδιστα βιβλία της αριστεράς τα οποία περιέχουν και αυτοβιογραφικό υλικό (του Δημήτρη Γληνού και του Γιάννη Πετσόπουλου). 3) Αυτοβιογραφικά σημειώματα γράφτηκαν από τους Γιάννη Ζέβγο (ψευδώνυμο του Γ. Ταλαγάνη), Νίκο Πλουμπίδη, Γιάννη Ιωαννίδη και Γιάννη Κορδάτο. 4) Μια σειρά άρθρων του Ελευθερίου Σταυρίδη το 1951 στην εφημερίδα Το Έθνος που βγήκε σε βιβλίο με τίτλο Τα παρασκήνια του ΚΚΕ περιέχει και αυτοβιογραφικά στοιχεία. 5) Δύο αναμνήσεις για την ΟΚΝΕ (Οργάνωση της Κομμουνιστικής Νεολαίας Ελλάδας) παρέχουν πληροφορίες για τους συγγραφείς τους Αύρα Παρτσαλίδου (πατρικό: Βλάση) και Πέτρο Ρούσσο. Γραμμένες τον καιρό της παρανομίας του κόμματος αλλά δημοσιευμένες στην Ελλάδα μετά την πτώση της Χούντας συμβολίζουν τη μετάβαση στη μεταδικτατορική περίοδο 5. Π. Η μεταδικτατορική περίοδος 1) Μέχρι το 1978 δημοσιεύουν οι ακόλουθοι συγγραφείς αυτοβιογραφικά 3. Το παρόν άρθρο αποτελεί περίληψη ευρύτερης μελέτης, στα πλαίσια της οποίας συνέταξα 27 βιογραφίες κομμουνιστών που έγραψαν αυτοβιογραφικά κείμενα. 4. Αβραάμ Μπεναρόγιας, Η πρώτη σταδιοδρομία τον ελληνικού προλεταριάτου, Αθήνα 1986 (ανατύπωση του 1975). Άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα του Μπεναρύγια: Κώστας Σταματίου (επιμ.), «Αβραάμ Μπεναρόγια: Αυτοβιογραφία», εφ. Τα Νέα, 21, 22 και 24 Μαΐου 1979 Μιχάλης Δημητρίου (επιμ.), «Αβραάμ Μπεναρόγια: Στα χέρια των χιτλερικών», Αντί, 126 (1979), σ Άρθρα και επιστολές βλ. Θεόδωρος Μπενάκης (επιμ.), Ελπίδες και πλάνες, Αθήνα Μια συνέντευξη στο: Μιχάλης Δημητρίου, ((Έτσι γεννήθηκε το ΚΚΕ», εφ. Το Βήμα, 5-26 Νοεμβρίου Και άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα που δημοσιεύτηκαν μετά το 1974 γράφηκαν από πριν αλλά διαφέρουν ως προς τη μορφή και τον προσδοκώμενο παραλήπτη, βλ. κεφ. Α'.

5 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 111 κείμενα - Βασίλης Νεφελούδης, Α. Στίνας (ψευδώνυμο του Σπύρου Πρίφτη), Γιάννης Μανούσακας 6. 2) Η σειρά για το ΣΕΚΕ και το ΚΚΕ στο Βήμα του Μιχάλη Δημητρίου παρουσιάζει, εκτός από συνεντεύξεις με πρόσωπα που έχουν γράψει και αυτοβιογραφικά κείμενα, στοιχεία για τους: Αριστείδη Δημητράτο, Μιχάλη Οικονόμου, Κώστα Σκλάβο (ψευδώνυμο: Κ. Νέος) και Γιάννη Μοναστηριώτη 7. 3) Κείμενα μετά το 1980 εκδίδονται από τους: Βασίλη Τσουκαλίδη, Σάββα Αργυρόπουλο, Καίτη Ζεύγου (σύζυγο του Γιάννη Ζέβγου, πατρικό Νισηρίου), Αντώνη Φλούντζη, Μάρκο Βαφειάδη, Δημήτρη Βλαντά, Βασίλη Μπαρτζιώτα, Δημήτρη Μιχελίδη, Βάσο Γεωργίου, Μαρία Καραγιώργη (πατρικό Αγριγιαννάκη) και Μανώλη Ρουμελιωτάκη. Η εποχή που εξετάζεται μέσα απ' αυτά τα κείμενα κλείνει με τις διώξεις και συλλήψεις της μεταξικής περιόδου. Μερικά κείμενα όμως που δεν περιλαμβάνονται σ' αυτό το χρονικό πλαίσιο παρέχουν ενδιαφέροντα συμπληρωματικά στοιχεία. Πρόκειται για τις μαρτυρίες του Γιώργη Τρικαλινού, της Μαργαρίτας Κωτσάκη, του Ελευθερίου Αποστόλου, του Πέτρου Αποστολίδη, 6. Οι πηγές σε αλφαβητική σειρά είναι οι εξής: Σάββας Αργυρόπουλος, Προσφυγιά, Αντάρτικο, Εξορία , Αθήνα 1980 Μάρκος Βαφειάδης, Απομνημονεύματα, τ. Α'- Γ', Αθήνα Δημήτρης Βλαντάς, Βασανιστική πορεία, Αθήνα χ.χ. (1985 ή 1986) Βάσος Γεωργίου, Η ζωή μου, τ. Α', Αθήνα «σχέδια μιας αυτοβιογραφίας, γράμματα και διάφορα άλλα αυτοβιογραφικά του Δημήτρη Γληνού», βλ. Α. Σβώλος κ.ά., Στη μνήμη του Δημήτρη Γληνού, Αθήνα 1946 (= Ιστορική Βιβλιοθήκη 4), και Φίλιππος Ηλιου (επιμ.), Δημήτρης Γληνός: Άπαντα, Α', Β', Αθήνα Γιάννης Ζέβγος, «Αυτοβιογραφικό σημείωμα», στο Καίτη Ζεύγου, Με το Γιάννη Ζέβγο στο επαναστατικό κίνημα, Αθήνα 1980" Καίτη Ζεύγου, ό.π: Αλέκος Παπαπαναγιώτου (επιμ.), Γιάννης Ιωαννίδης: Αναμνήσεις, Αθήνα 1979" Μαρία Καραγιώργη, Μέχρι την απόδραση, Αθήνα 1989' «αυτοβιογραφικά σημειώματα του Γιάννη Κορδάτου του 1961» (κατά το Δήμο Μέξη), βλ. Δήμος Μέξης, Ο ιστορικός Γιάννης Κορδάτος και το έργο του, Αθήνα 1975" Γιάννης -Μανούσακας, Ο Χαλασμός, Αθήνα 1978' Δημήτρης Μιχελίδης, Ο μυστικός πράκτορας στο ΚΚΕ, Αθήνα 1986' Βασίλης Μπαρτζιώτας, Στις φυλακές και τις εξορίες, Αθήνα 1978 του ίδιου, Εξήντα χρόνια κομμουνιστής, Αθήνα 1986" Αβραάμ Μπεναρόγια, βλ. υποσημείωση 2* Βασίλης Νεφελούδης, Αχτίνα Θ', Αθήνα 1974 του ίδιου, Μαρτυρίες ( ), Αθήνα 1983" Αύρα Παρτσαλίδου, Αναμνήσεις από τη ζωή της ΟΚΝΕ, Αθήνα 1976* Γιάννης Πετσόπουλος, Τα πραγματικά αίτια της διαγραφής μου από το ΚΚΕ, Αθήνα 1946" «αυτοβιογραφικό σημείωμα του Νίκου Πλουμπίδη», βλ. Γιώργος Μαύρος, «Η εκτέλεση του Νίκου Πλουμπίδη», εφ. Ελευθεροτυπία, 2-8 Μαίου 1984" Χρήστος Ρουμελιωτάκης, «Μανώλης Ρουμελιωτάκη ς: Σώπα πατέρα», Πλανόδιον, 14 (Ιούνιος 1991), σ " Πέτρος Ρούσσος, Της πρώτης νιότης, Αθήνα 1987" Α. Στίνας, Αναμνήσεις, Αθήνα Βασίλης Τρουκαλίδης, Χρονικά του αγώνα και οι ήρωες αυτών των χρονικών, Αθήνα 1980' Αντώνης Φλούντζης, Το φοιτητικό κίνημα , Αθήνα Βλ. Μ. Δημητρίου, «Έτσι γεννήθηκε το Κ.Κ.Ε.», ό.π. (υποσημ. 4), και τις συνεντεύξεις στο έργο του ίδιου, Το ελληνικό σοσιαλιστικό κίνημα, Α' : Από τους ουτοπιστές στους σοσιαλιστές, Αθήνα 1985.

6 112 Christian Gonsa του Στρατή Σωμερίτη και του Στέφανου Σαράφη. Ξεχωριστή ομάδα αποτελούν αυτοβιογραφίες καλλιτεχνών ή μυθιστορήματα με αυτοβιογραφικό χαρακτήρα προ πάντων τα έργα του Ασημάκη Πανσέληνου, της Έλλης Αλεξίου, της Μαρίας Ιορδανίδου και του Μίκη Θεοδωράκη. Αποσπάσματα αναμνήσεων του Κώστα Παπαρρήγα βρίσκονται σ' ένα βιβλίο για την ΟΚΝΕ 8. Α. ΚΙΝΗΤΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ Ι. Βιογραφικά Στο γεγονός ότι ο Αβραάμ Μπεναρόγια έζησε πολλά χρόνια οφείλεται η ύπαρξη δύο αυτοβιογραφικών κειμένων του ίδιου προσώπου, μεταξύ των οποίων μεσολαβεί ένα διάστημα περισσότερο από σαράντα χρόνια. Πώς παρουσιάζει ο Μπεναρόγια σ' αυτά τα κείμενα τον εαυτό του; Στα άρθρα του 1931 λέει σχετικά με τους εθελοντές που βρέθηκαν στο στρατό των Νεότουρκων το 1909: ((Μεταξύ των εθελοντών κατετάχθησαν πλείστοι "Ελληνες και Βούλγαροι και μερικοί Ίσραηλΐται ακόμη» 9. Ο ίδιος ο Μπεναρόγια ήταν ένας από τους «Ισραηλίτες» που πήραν μέρος στην εκστρατεία. Γυρίζοντας από την εκστρατεία μερικοί από τους εθελοντές άσκησαν κάποια επίδραση στους εργάτες της Θεσσαλονίκης: «Εις έξ αυτών, μικρόσωμος ισραηλίτης τυπογράφος διεκρίθη μεταξύ των ισραηλιτών εργατών, διά τους χαρακτηριστικούς σοσιαλιστικούς λόγους» 10. Φυσικά ο μικρόσωμος ισραηλίτης τυπογράφος είναι ο ίδιος ο Αβραάμ Μπεναρόγια. Πρόκειται για κρυφές αυτοβιογραφικές ενδείξεις. Τι όμως γράφει το 1979; «Ή ζωή μου. 'Αξίζει να σας τη διηγηθώ. Είμαι πια ένενηντάρης και στην ζωή μου συνέβησαν πολλά, παρά πολλά (...) στη ζωή μου έχω αλλάξει τρεις φορές εθνικότητα, έγνώρισα τρεις γυναίκες (πριν παντρευθώ μια τέταρτη) και στα σχολεία σχεδόν πάντα είχα τον αριθμό 3 (...) Καθ' δλην την ζωήν μου, μου συνέβησαν πολλά τραγικά γεγονότα, σπάνια δε είχα λό- 8. Έλλη Αλεξίου, Από πολύ κοντά (Αυτοβιογραφικό), Αθήνα Πέτρος Αποστολίδης, Όσα θυμάμαι , Β': Η συνέχεια και , Αθήνα 1983' Ελευθερίου Αποστόλου, Το ξεκίνημα του ΕΑΜ, Αθήνα 1982 Μίκης Θεοδωράκης, Οι δρόμοι του αρχαγγέλου, Α', Αθήνα * Μαρία Ιορδανίδου, Σαν τα τρελά πουλ,ιά, Αθήνα Μαργαρίτα Κωτσάκη, Μια ζωή γεμάτη αγώνες, Αθήνα 1974" Ασημάκης Πανσέληνος, Τότε που ζούσαμε, Αθήνα 1974' Στέφανος Σαράφης, Ιστορικές Αναμνήσεις, Αθήνα 1952 Γιώργης Τρικαλινός, Δρόμος μακρύς και δύσκολος, Αθήνα 1981 ' «αποσπάσματα αναμνήσεων του Κώστα Παπαρρήγα» βλ. Χρήστος Ν. Τσιντζιλώνης, ΟΚΝΕ , Αθήνα Α. Μπεναρόγια, ό.π., σ Ό.π., σ. 46.

7 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 113 γους νά είμαι ευχαριστημένος. Ποτέ δμως δεν έγνώρισα την απελπισία και πάντα έπίστευα δτι κάτι το καλύτερον θα συνέβαινε αργότερα» 11. Τα παλιά παραθέματα δείχνουν μια συνειδητή επιφυλακτική στάση στην παρουσίαση του εαυτού του. Προσπαθώντας να γράφει όσο το δυνατό πιο αντικειμενικά αποφεύγει «προσωπικές», υποκειμενικές αναφορές. Το 1979 ο αναγνώστης δε θα καταλάβαινε μια τέτοια υφή του κειμένου, ενώ, αντίστροφα, το 1931 ο επικός τόνος και η μεγάλη συμβολική σημασία του αριθμού που εκφράζει την προσπάθεια να δώσει μια συνεπή εικόνα της ζωής του, να της δώσει νόημα δε θα ήταν δυνατά. Πενήντα χρόνια αργότερα ο αναγνώστης ζητά περισσότερες πληροφορίες από τον ίδιο το συγγραφέα, που λόγω της ηλικίας του έγινε ο ίδιος μέρος της ιστορίας και αντικείμενο περιέργειας. Πολλοί παλιοί κομμουνιστές βρέθηκαν μετά από τη νομιμοποίηση του ΚΚΕ σε μια παρόμοια θέση. Ηλικιωμένοι πια, δεν αρκούσε να δώσουν τη δική τους εκδοχή των ιστορικών γεγονότων η νέα γενιά ήθελε να ξέρει κάτι για τις συνθήκες της ζωής τους: «Άλλα πέρα άπο τα γενικά, επίμονα ζητούσαν να μάθουν καί κάτι για μας σαν ανθρώπους, πώς ζούσαμε, πώς δουλεύαμε σε συνθήκες παρανομίας, πώς ήταν ή καθημερινή μας ζωή, πώς λειτουργούσαμε τις οργανώσεις καί άπειρες λεπτομέρειες για το πώς πορεύεται καθημερινά κάποιος πού μπήκε σε ενα τέτοιο κανάλι, με τα μικρά του καί τα μεγάλα του, τα σημαντικά του καί τα ασήμαντα» 12. Σ' αυτές τις απαιτήσεις ανταποκρίνεται η αυτοβιογραφία. Όπως είδαμε, ο ηλικιωμένος άνθρωπος συνδέει με την εξιστόρηση της ζωής και την προσπάθεια να συνοψίσει τις εμπειρίες του, να βγάλει κάποιο νόημα και να το μεταδώσει. Όσο μεγαλύτερη η ηλικία τόσο μεγαλύτερη και η επιθυμία να εκφράσει τις διδαχές πριν πεθάνει. Ο Α. Στίνας γράφει ότι τα γραπτά του δεν είναι παρά «...μια περίληψη δσων θεωρούσα εντελώς απαραίτητο να αναφέρω, επειδή ή ηλικία καί ή αρρώστια μ' έκαναν να φοβάμαι πώς δεν θα προλάβαινα να τα κάνω γνωστά» 13. Και ο Μπεναρόγια λέει: «Να κάτσεις να σ' τα πω Ολα. Έγώ θα πεθάνω καί πρέπει να υπάρχει» 14. Ο Βλαντάς προσθέτει σ' αυτό το μοτίβο μια άλλη διάσταση. Κατά την αποσταλινοποίηση ο Βλαντάς είχε απομακρυνθεί από την ηγεσία του ΚΚΕ και έγραψε τα έργα του στην εξορία στη Ρουμανία. Διαπιστώνει ότι απέτυχε στη μακρόχρονη προσπάθεια για ένα καλύτερο μέλλον 15 και εξηγεί: «Άπο τότε ασχολούμαι με συγγραφική εργασία, σαν τελευταία συνεισφορά για έναν καλύτερο κό- 11. Κ. Σταματίου, ό.π., 21 Μαΐου Μ. Καραγιώργη, ό.π., σ Α. Στίνας, ό.π., σ Μ. Δημητρίου, «Έτσι γεννήθηκε», ό.π., 5 Νοεμβρίου Δ. Βλαντάς, ό.π., α

8 114 Christian Gonsa σμο» 16. Το γράψιμο γίνεται πια μια τελευταία προσπάθεια να δώσει στη ζωή του μια στροφή εκ των υστέρων. Μερικοί συγγραφείς όπως η Καίτη Ζεύγου και η Μαρία Καραγιώργη αναφέρουν σαν αντιπροσώπους αυτών που ζητούν πληροφορίες και τα δικά τους παιδιά. Η Ζεύγου γράφει για την κόρη της που θέλει να γνωρίσει τη ζωή των γονέων της «...Επειδή ξέρει ελάχιστα άπα τη ζωή του πατέρα της και τή δικιά μου, μια πού ελάχιστα ζήσαμε μαζί» 17. Και ο Σάββας Αργυρόπουλος αφιερώνει το βιβλίο στην κόρη του: «'Αφιερώνεται στην κόρη μου Χαρά 'Αργυροπούλου πού δεν ένιωσε τή στοργή καί αγάπη του πατέρα» Ορθοδοξία και κριτική Πολλοί συγγραφείς τονίζουν τη σημασία της συλλογικότητας, όπως παραδείγματος χάριν ο Βασίλης Μπαρτζιώτας: «Δεν έχω καμία διάθεση να παρουσιάσω τον εαυτό μου γιά... ήρωα. Γιά μας τους κομμουνιστές ό πραγματικός ήρωας είναι ό λαός!... "Αλλωστε για κάθε κομμουνιστή ή δράση του ανήκει στο ΚΚΕ και δ,τι καλό, θετικό έκανε στή ζωή του το οφείλει στο Κόμμα του πού τον γαλούχησε καί τον ανάπτυξε» 19. Η συλλογικότητα στην οποία οι συγγραφείς ανήκουν μπορεί να είναι ανάλογα με τις περιστάσεις το κόμμα, ένα συνδικάτο, μια ομάδα φυλακισμένων αλλά και ολόκληρος ο λαός. Εκφράσεις όπως «δεν είμαι παρά απλός αγωνιστής», «απλός εργάτης», ο οποίος δεν έχει να πει τίποτα το ιδιαίτερο, είναι κοινοί τόποι σε αφιερώσεις και προλόγους. Ο κομμουνιστής δε διακρίνεται από τους άλλους, εντάσσεται σ' ένα κοινό μέτωπο για ένα κοινό αγώνα. Αυτή η στάση έχει σαν συνέπεια μερικές ιδιομορφίες των κομμουνιστικών αυτοβιογραφικών κειμένων. Οι συγγραφείς δηλώνουν στη συντριπτική τους πλειοψηφία ότι αν και καταγράφουν αναγκαστικά την προσωπική τους εμπειρία σ' αυτό το σημείο κάνουν λεπτές διακρίσεις" θέλουν να είναι μόνο μάρτυρες των γεγονότων, μεσολαβητές, δε θέλουν να βρίσκονται στο κέντρο αυτή η εμπειρία δεν είναι παρά παράδειγμα της καθημερινής ζωής της εποχής εκείνης, αυτών που έζησαν και όλοι οι σύντροφοι τους. Αποτέλεσμα αυτής της προοπτικής είναι πιθανώς και ο τύπος κειμένων που έχει σαν ήρωα όχι πρόσωπα αλλά το «κίνημα»: Τίτλοι όπως Το φοιτητικό κίνημα, ή Αναμνήσεις από τη ζωή της ΟΚΝΕ δείχνουν αυτήν την τάση. Γι' αυτό το λόγο οι συγγραφείς αντιτίθενται και στη χρησιμοποίηση του 16. Ό.π., σ Κ. Ζεύγου, ό.π., σ Σ. Αργυρόπουλος, ό.π., αφιέρωση. 19. Β. Μπαρτζιώτας, Στις φυλακές, ό.π., σ. 14.

9 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 115 όρου «αυτοβιογραφία» στα έργα τους (φυσικά μόνο όσοι διακρίνουν ανάμεσα στην αυτοβιογραφία και στα απομνημονεύματα). Η αυτοβιογραφία που ασχολείται κυρίως με την προσωπική, ιδιωτική, «εσωτερική» ιστορία του ήρωα τους φαίνεται ατομική, ματαιόδοξη, απολιτική. Η συγγραφή ενός βιβλίου δικαιολογείται κυρίως όταν υπηρετεί τους κοινούς στόχους της ομάδας στην οποία ανήκει ο συγγραφέας. Συνεπώς ο συγγραφέας απευθύνεται άμεσα στην ομάδα του. Ο Πέτρος Ρούσσος γράφει σ' ένα βιβλίο για την ΟΚΝΕ: «Στα νιάτα πού θα χτίσουν ελεύθερη, δημοκρατική και σοσιαλιστική πατρίδα» 20. Η Αύρα Παρτσαλίδου πιστεύει ότι ο λαός θα νικήσει τους εχθρούς «... γιατί πάνω στη ματοβαμένη του σημαία είναι γραμμένη ή καταδίκη τους, είναι γραμμένο το φωτεινό μέλλον του ήρωϊκοΰ λάου μας» 21. Η σημασία αυτών των συνθημάτων δεν περιορίζεται μόνο στη στερεότυπη απόδειξη επαναστατικού πνεύματος. Η χρήση τους εντάσσεται στα πλαίσια μιας πιο συγκεκριμένης τακτικής. Δεν είναι τυχαίο ότι τα βιβλία αυτά γράφτηκαν στην παράνομη περίοδο του ΚΚΕ, του Ρούσσου το 1972 στο Λονδίνο και της Παρτσαλίδου το 1965 σε μια ελληνική φυλακή. Κάτω από τέτοιες συνθήκες το σύνθημα σήμαινε: αντιστάσου, άντεξε, θα δεις καλύτερες μέρες! Και είναι αξιοσημείωτο ότι το παράδειγμα των νέων της ΟΚΝΕ και η ένταξη της σύγχρονης γενιάς στην ηρωική παράδοση τους είναι τα μέσα με τα οποία ο συγγραφέας επιδιώκει το στόχο του. Αυτή η σύνδεση της ιστορίας του κόμματος με το σύγχρονο κόμμα είχε σαν συνέπεια, η ζωή των παλιών κομμουνιστών και η μορφή με την οποία παρουσιάζεται να είναι πια πολιτικό θέμα. Το ορθόδοξο ΚΚΕ που ανάλαβε μετά από τη νομιμοποίηση τη διαχείριση και ερμηνεία της κληρονομιάς διατηρεί τον επαναστατικό του χαρακτήρα κυρίως μέσω της αναφοράς στο ηρωικό παρελθόν. Ο ρόλος του αγωνιστή ως παραδειγματικού κομμουνιστή ευνοούσε τη δημιουργία της τυποποιημένης, προκαθορισμένης, αγνής «αγιογραφίας», όπως την ακούει ή τη διαβάζει κανείς στις επίσημες επετείους του κινήματος, στους εορτασμούς και στις νεκρολογίες για τους παλαίμαχους 22. Από το υλικό που παρουσιάζεται στη μελέτη αυτή ανταποκρίνεται κυρίως ο Βασίλης Μπαρτζιώτας σ' αυτόν τον τύπο η αυτοβιογραφία του διαβάζεται σαν ένα εκτεταμένο αυτοβιογραφικό σημείωμα: όλα τα ιδιωτικά, οικογενειακά συμβάντα μεταβάλλονται σε συντελεστές του αγώνα, παρουσιάζεται μια ζωή αφιερωμένη στο κόμμα, από την πρώτη αναπνοή μέχρι το θάνατο. 20. Π. Ρούσσος, ό.π., σ Α. Παρτσαλίδου, ό.π., σ Στο Νέο Κόσμο και την Κομμουνιστική Επιθεώρηση βρίσκονται πολλά παραδείγματα, βλ. Βιβλιογραφία στο Heinz Richter, Griechenland und Zypern seit Bibliographie zur Zeitgeschichte, Heidelberg 1984.

10 116 Christian Gonsa Οι περισσότεροι συγγραφείς ξεπέρασαν τα στενά πλαίσια της πολιτικής βιογραφίας και της συλλογικότητας. Η Μαρία Καραγιώργη γράφει: «Ό,τι επιτρεπόταν να βγει προς τα έ'ξω το έβρισκες στα επίσημα υλικά του κόμματος ολομέλειες, συνέδρια, αποφάσεις, κ.λπ., κ.λπ. Τί είχα να πώ εγώ, ένας καλός βέβαια κομμουνιστής, άλλα σάν τις χιλιάδες άλλους πού υπήρχαν; Αύτη ήταν ή ψυχολογία όλων μας. 'Αλλά οί γενιές αλλάζουν, άνθρωποι καί καταστάσεις ωριμάζουν. Μαζί τους, έτσι πού έπί δεκαετίες "δουλεύτηκα" ανάμεσα στο σφυρί καί στο αμόνι, ωρίμασα καί εγώ» 23. Συνέπεια αυτής της διαδικασίας ωρίμανσης είναι συχνά και μια κάποια απομάκρυνση από το κόμμα. Οι συγγραφείς ασκούν μια κριτική που κινείται συχνά μέσα στα πλαίσια του κόμματος, που μπορεί όμως και να οδηγήσει στη διαγραφή ή την αποχώρηση. Σχεδόν όλοι πάντως παραμένουν κομμουνιστές κατά το δικό τους ορισμό τουλάχιστον και περιπτώσεις όπως αυτές του Ελευθερίου Σταυρίδη και του Αριστείδη Δημητράτου που πέρασαν στην αντίπαλη πλευρά είναι εξαιρέσεις. Το φάσμα κριτικής όμως που ασκείται στο ΚΚΕ είναι πολύ ευρύ και αρχίζει από την προσεκτικά εκφραζόμενη διαφωνία μέχρι κατηγορίες και μίσος. Πολλά από τα μέλη του ΚΚΕ (και του ΣΕΚΕ) που έφυγαν ή διαγράφηκαν εγκατέλειψαν την πολιτική και δεν άσκησαν ανοιχτή κριτική. Μερικοί όμως, όπως ο Α. Στίνας, εξελίχτηκαν από φανατικούς οπαδούς του ΚΚΕ σε αδιάλλακτους εχθρούς του: ενώ παλιά είχε συμμετάσχει σε διαγραφές άλλων χωρίς να δείξει αμφιβολίες για την ορθότητα της γραμμής της Διεθνούς και του κόμματος, μετά την πλήρη αποτυχία της επαναστατικής γραμμής της λεγόμενης «Τρίτης Περιόδου» του καπιταλισμού το 1930 και 1931 και μετά τα πρώτα βήματα της ηγεσίας εναντίον του πήρε απόφαση να προχωρήσει, «αδιαφορώντας γιά την πειθαρχία σέ ενα κόμμα πού ή πολιτική του ολοένα καί περισσότερο ερχόταν σέ αντίθεση μέ τα συμφέροντα της εργατικής τάξης καί της προλεταριακής επανάστασης» 24. Τα συμφέροντα της εργατικής τάξης αντιπροσώπευε από τη στιγμή εκείνη ο ίδιος ο Στίνας. Πολλά στελέχη που είχαν διαγραφεί ή περιθωριοποιηθεί συσπειρώθηκαν μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 γύρω από το ΚΚΕ-εσωτερικού. Αυτή η διάσπαση δεν είχε μεγάλες συνέπειες για το ΚΚΕ σε ψήφους, αλλά σήμαινε τη διάλυση της παλιάς ηγετικής ομάδας. Ξαφνικά υπήρχαν δύο κόμματα που διεκδικούσαν την κληρονομιά του κινήματος, δύο κόμματα που εκπροσωπούσαν ανταγωνιστικές αντιλήψεις της ιστορίας του ΚΚΕ. Αν και σήμερα αυτές οι διαιρέσεις έχουν αντικατασταθεί από άλλες διασπάσεις, στα έργα των συγγραφέων κυριαρχούν ακόμα οι παλιές αντιπαραθέσεις 25. Οι συγγραφείς που 23. Μ. Καραγιώργη, ό.π., α Α. Στίνας, ό.π., σ Βλ. Oleg Smith, «Parteigeschichte und Parteilichkeit: Die Bewältigung der

11 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμοννιστοιν 117 κλίνουν προς το ΚΚΕ εσωτερικού έχουν μια κάπως αντιφατική εικόνα για το παρελθόν. Από τη μία μεριά δέχονται την ευθύνη για τις πράξεις τους, όπως ο Βασίλης Νεφελούδης: «Πρέπει να πω απ' την αρχή πώς στην συνείδηση μου ή ευθύνη μου γιά λάθη και παραμορφώσεις πού έγιναν από συλλογικά όργανα \ t ~ ~ / ) / OR Γ\ ι > στα οποία μετείχα, παραμένει ακέραιη». θεωρεί τον εαυτό του υποχρεωμένο να απολογηθεί για τις πράξεις του και τις αποφάσεις του κόμματος γενικά, κάτι που αποκλείεται για έναν ορθόδοξο του οποίου η συνείδηση σαν μέλος του κόμματος βασίζεται σε μια κωδικοποιημένη ιστορία* η γενική πορεία πρέπει να μείνει άθικτη, μόνο «βελτιώσεις» είναι δυνατές, όχι «αλλαγές». Από την άλλη όμως η κριτική δεν ξεπερνάει ένα ορισμένο σημείο: κατακρίνουν μεν την εξάρτηση του κόμματος του Μεσοπολέμου από τη Σοβιετική Ένωση, την προσωπολατρεία, τις μεγάλες εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του '30, τα λάθη της ηγεσίας, όμως τα μέτωπα, οι εχθροί είναι οι ίδιοι, ο αγώνας παραμένει δίκαιος, σωστός. Η γενική αμφισβήτηση της αξίας του αγώνα θα αφαιρούσε κάθε νόημα από τις προσπάθειες των ίδιων των συγγραφέων αυτήν την εποχή και θα σήμαινε και την προδοσία εναντίον αυτών που πέθαναν στην πορεία. Ο πόθος να μην ξεχαστούν οι παλιοί φίλοι και το μαρτύριο τους είναι από τα πιο σημαντικά κίνητρα για τη συγγραφή των γεγονότων. Γι' αυτούς και όχι λόγω κάποιας κομματικής γραμμής εξιδανικεύουν το παρελθόν. Πολλοί έπρεπε να πεθάνουν για τις πεποιθήσεις τους και οι επιζήσαντες πιέζονται από τις σκιές τους, όπως και η Μαρία Καραγιώργη: «"Ημουν μόνη μου καί έλεγα: "Ζω με τά φαντάσματα μου". Και οι πεθαμένοι μου ήταν σαν να μου ψιθύριζαν απελπισμένα: "'Εσύ έζησες, εμάς μας ξέχασες;"... Σας θυμάμαι πάντα, Σύντροφοι μου. Πάντα με αγάπη καί συγκίνηση. Και είναι πολλοί σαν καί μένα. Γι' αυτό θέλω να ξαναφέρω για λίγο την ΰπαρξή σας στη ζωή. Για να σας γνωρίσουν καί τα παιδιά μας καί τα εγγόνια μας. Πού είναι καί τα δικά σας παιδιά καί εγγόνια, άφοϋ οι περισσότεροι άπο σας φύγατε πολύ νέοι καί δεν προλάβατε να αποχτήσετε δικά σας)) 27. Το κύρος των νεκρών είναι τόσο μεγάλο ώστε όλες οι παρατάξεις προσπαθούν να το αξιοποιήσουν. Το ΚΚΕ κατόρθωσε να στηρίζει το μύθο του ενιαίου και αδιάσπαστου κόμματος μέσω των στελεχών που πέθαναν σαν εκπρόσωποι και σύμβολα της ορθής γραμμής (και δε μπορούν άλλωστε να αποκλίνουν πια από το σωστό δρόμο). Φανερό παράδειγμα είναι η Ηλέκτρα Αποστόλου, αδελφή του Λευτέρη Αποστόλου, ο οποίος ήταν λιγότερο πιστός στη Vergangenheit in der griechischen kommunistischen Bewegung», στο Jürgen Werner (επιμ.), Modernes Griechenland - Modernes Zypern, Amsterdam Β. Νεφελούδης, Αχτίνα &, ό.π., σ Βλ. Μ. Καραγιώργη, ό.π., σ. 8 κ.ε.

12 118 Christian Gonsa γραμμή. H Αποστόλου ήταν την περίοδο του Μεσοπολέμου απ' τα ηγετικά στελέχη της ΟΚΝΕ και βασανίστηκε και δολοφονήθηκε στην Κατοχή. Αλλά και ο Α. Στίνας παρουσιάζει τα θύματα του δικού του κινήματος, τα θύματα του σταλινισμού, για να υποστηρίξει τις απόψεις του. Ο Βασίλης Τσουκαλίδης προσπαθεί να δημιουργήσει καινούρια παράδοση ξεχασμένων κομμουνιστών ηρώων, και η ίδια η Κεντρική Επιτροπή του 1956 μετά την απομάκρυνση του Νίκου Ζαχαριάδη και της ομάδας του έχει ένα μάρτυρα: το Νίκο Πλουμπίδη που εκτελέστηκε το 1953 στην Ελλάδα ενώ η ηγεσία Ζαχαριάδη τον είχε χαρακτηρίσει πράκτορα και χαφιέ. 3. Τα αυτοβιογραφικά κείμενα μετά το 1974 Μετά την μεταπολίτευση εξωγενείς παράγοντες ευνοούσαν την ανάπτυξη του είδους, όπως δείχνουν και ο αριθμός νέων κειμένων και η ποιότητα τους. Τα κείμενα όμως έχουν μια ξεχωριστή ιστορία που εξαρτάται, βέβαια, από εξωγενείς παράγοντες την πολιτική δε βαδίζει όμως παράλληλα μ' αυτούς, έχει το δικό της ρυθμό. Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρισκόταν και βρίσκεται ακόμα η «Μεγάλη Δεκαετία» του ΚΚΕ, δηλαδή η περίοδος της Αντίστασης και του Εμφυλίου. Τπάρχει ογκώδης βιβλιογραφία για την εποχή, πολύτομες ιστορίες, υπάρχουν μελέτες, απομνημονεύματα, «άσπρα» και «μαύρα» βιβλία. Τεράστιος αριθμός άρθρων σε περιοδικά και σε εφημερίδες, προκαλεί μέχρι σήμερα συζητήσεις και διαμάχες για τα γεγονότα ανάμεσα στους παλιούς αγωνιστές. Με τον καιρό μπορεί να παρατηρήσει κανείς μια κάποια στροφή του ενδιαφέροντος προς την «προϊστορία» των συγκρούσεων της δεκαετίας , προς την εποχή του Μεσοπολέμου. Σ' αυτή τη στροφή απάντησαν με τον καιρό και οι συγγραφείς με κείμενα για την προϊστορία των γεγονότων και τη σταδιοδρομία τους. Στα έργα του Βασίλη Νεφελούδη φαίνεται η διαφορά. Το βιβλίο του Αχτίνα Θ' δημοσιεύτηκε το Περιέχει τις προσωπικές αναμνήσεις από τη σύλληψη του το 1938 κατά τη δικτατορία του Μεταξά μέχρι το 1943 και περιγράφει τις συνθήκες κράτησης και τις επαφές μεταξύ των κρατουμένων στις φυλακές της Κέρκυρας 28. Μια γενική εισαγωγή ασχολείται με την πολιτική του ΚΚΕ στο Μεσοπόλεμο αλλά και με εσωκομματικά προβλήματα όπως την προσωπολατρεία. Σε σύγκριση με άλλα απομνημονεύματα, η Αχτίνα Θ' παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί επικεντρώνεται στην αφήγηση ενός σχεδόν άγνωστου κεφαλαίου της ιστορίας του ΚΚΕ* παρόμοιο ενδιαφέρον όμως για άλλες άγνωστες πτυχές της ιστορίας του Μεσοπολέμου προφανώς δεν υπήρχε. Το βιβλίο δεν περιλαμβάνει προσωπικές αναμνήσεις 28. Β. Νεφελούδης, Αχτίνα Θ', ό.π.

13 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 119 του τότε μέλους του Πολιτικού Γραφείου που θα κάλυπταν μεγάλα κενά της ιστορίας του κόμματος της εποχής. Το 1984 η στάση είχε αλλάξει. Οι Μαρτυρίες ( ) έχουν προσωπική υφή όπως φαίνεται ήδη από την πρώτη πρόταση: «Γεννήθηκα στα Μουδανιά της Μικρας 'Ασίας, τον Φεβρουάριο του Ό πατέρας μου...» 29. Πολλοί συγγραφείς που έγραψαν περισσότερα από ένα βιβλία ακολουθούν αυτό το πρότυπο. Δημοσιεύουν τις παιδικές τους αναμνήσεις μετά από τις αποκαλύψεις τους για την περίοδο του πολέμου. Έτσι ο Γιάννης Μανούσακας, ο Δημήτρης Βλαντάς, ο Αντώνης Φλούντζης και ο Βασίλης Μπαρτζιώτας δημοσιεύουν κείμενα για την προπολεμική περίοδο μετά την έκδοση των βιβλίων τους που αναφέρονται στη δεκαετία του '40. 'Αλλοι προσθέτουν τα παιδικά χρόνια σε νέες εκδόσεις παλιότερων έργων, όπως ο Πέτρος Ρούσσος στο βιβλίο του Της πρώτης νιότης 30. Σ' αυτό το σημείο τα πράγματα γίνονται κάπως περίπλοκα. Όπως διαπιστώσαμε, ο συγγραφέας πολλές φορές προσαρμόζει τα θέματα του αυτοβιογραφικού κειμένου στη ζήτηση. Συμβαίνει όμως και το αντίθετο. Υπάρχουν αρκετά απομνημονεύματα που γράφτηκαν πριν υπάρξουν οι πολιτικές προϋποθέσεις ή ένα ευρύτερο ενδιαφέρον στην αγορά για να δημοσιευτούν, υπάρχει δηλαδή και η περίπτωση στην οποία κείμενο και ενδιαφέρον για το κείμενο δε συμπίπτουν. Αυτό οδηγεί σε δύο συμπεράσματα. Πρώτον ορίζει το σημείο στο οποίο μπορούν να διαχωριστούν δύο διαφορετικά κίνητρα για τη συγγραφή στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους αλλά κατ' αρχήν όχι ίδια. Στη μια πλευρά είναι η έρευνα των αιτίων για τις εξελίξεις της δεκαετίας του σαράντα, στην άλλη μια προσωπική πρόσβαση στο θέμα, που είναι ανεξάρτητη από τις εξωτερικές συνθήκες και που είναι καμιά φορά ένα σημάδι αντίστασης εναντίον του περιβάλλοντος. Δεύτερον υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο της δημόσιας ζήτησης που είναι σε θέση να ρυθμίζει την εκδοτική πολιτική των εκδοτικών οίκων και των ίδιων των συγγραφέων. Μπορεί να διαπιστώσει κανείς ότι στη δεκαετία του ογδόντα κανένα από τα βιβλία δεν αγνοεί πια τα νεανικά χρόνια του συγγραφέα και μοιάζει και στη δομή πιο πολύ με αυτοβιογραφία, δηλαδή εξιστορεί τη ζωή από την αρχή. Τη στροφή αυτή ορίζουν το 1978 η δημοσίευση της αυτοβιογραφίας του Γιάννη Μανούσακα και μια σειρά άρθρων για το ΚΚΕ και το ΣΕΚΕ που βασίζεται σε συνεντεύξεις. Ο Μανούσακας έγραψε το βιβλίο Ο Χαλασμός, όπως και τα άλλα έργα του στην περίοδο της χούντας. Το 1975 κυκλοφόρησε Η Ακροναυπλία για την κομμουνιστική ομάδα αυτής της φυλακής της Μεταξικής δικτατορίας 29. Του ίδιου, Μαρτυρίες, ό.π., σ Π. Ρούσσος, ό.π., σ. 11.

14 120 Christian Gonsa και της Κατοχής, το 1978 Ο Χαλασμός 31. Σ' αυτό περιγράφει τη ζωή στο κρητικό χωριό από την προοπτική του παιδιού που ήταν, δίνοντας μια ζωντανή εικόνα της παλιάς Κρήτης, και απομακρύνεται αρκετά από τα μέχρι τότε δημοσιευμένα κομμουνιστικά αυτοβιογραφικά κείμενα. Δεν είναι τυχαίο ότι το έργο του δεν συγκρίθηκε από την κριτική μ' αυτά τα κείμενα αλλά με τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη 32. Η σειρά του Μιχάλη Δημητρίου που δημοσιεύτηκε στο Βήμα τον ίδιο χρόνο δεν σώζει μόνο τη μαρτυρία πολλών κομμουνιστών για την ιστορία του κόμματος, αλλά τους ζητάει και πληροφορίες για ολόκληρη τη σταδιοδρομία τους. Από κει και πέρα επεκτείνεται και διαφοροποιείται το είδος σε μεγάλο βαθμό και δημοσιεύονται και παλιότερα κείμενα (π.χ. της Μαρίας Καραγιώργη και του Μανώλη Ρουμελιωτάκη). Από τις σχετικές δηλώσεις στα έργα προκύπτει ότι οι συγγραφείς ξέρουν μόνο τι ακριβώς δε θέλουν να είναι τα έργα τους. Όπως είδαμε, πολλοί αρνούνται να χρησιμοποιούν τον όρο «αυτοβιογραφία» για τα κείμενα τους. Διστάζουν όμως και να αποκαλέσουν τα έργα τους «ιστοριογραφία». Από τη μία λείπει κατά τη γνώμη τους η αντικειμενικότητα του ιστορικού που δεν πήρε μέρος στα γεγονότα και που μπορεί να συγκρίνει τις μαρτυρίες με άλλες πηγές, από την άλλη οι παρατηρήσεις τους τους φαίνονται ως όχι ιδιαίτερης σημασίας. Λιγότερο σαφείς είναι όταν πρόκειται για θετικούς προσδιορισμούς. Ο όρος «αναμνήσεις» που προτιμούν πολλοί διαφέρει στην έννοια του από συγγραφέα σε συγγραφέα. Περιληπτικά θα μπορούσε να πει κανείς ότι οι αναμνήσεις (χρησιμοποιείται και η λέξη «απομνημονεύματα» με την ίδια σημασία) διηγούνται την προσωπική ζωή κάποιου, χωρίς να είναι αυτοβιογραφία, και παρουσιάζουν ιστορικά γεγονότα χωρίς να είναι ιστοριογραφία ένας κάπως νεφελώδης προσδιορισμός. Ο Βάσος Γεωργίου είναι αυτός που διαπιστώνει στο έργο του ότι ο χαρακτήρας της διήγησης αλλάζει ανάλογα με τη φάση της ζωής στην οποία βρίσκεται ο πρωταγωνιστής 33. Όταν οι συγγραφείς διηγούνται τις νεανικές τους αναμνήσεις γράφουν περισσότερο αυτοβιογραφικά, όταν φτάνουν στην κομματική τους δράση γίνονται μάρτυρες, πηγές, όταν κάνουν γενικές παρατηρήσεις για την πολιτική και την κατάσταση της χώρας είναι παντογνώστες ιστορικοί. 31. Γιάννης Μανούσακας, II Ακροναυπλία, Αθήνα 1974, και του ίδιου, Ο Χαλασμός, ό.π. 32. Βλ. π.χ. Αλέξης Ζήρας, «Η αυτοβιογραφία. Κατάθεση ακατάβλητης πίστης», εφ. Η Καθημερινή, 26 Ιουλίου Β. Γεωργίου, ό.π., σ. 6.

15 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 121 Β. ΔΡΟΜΟΙ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΜΟ Με βάση τις βιογραφίες των συγγραφέων που συγκρότησα από τα κείμενα των ίδιων, μπορούν να εξεταστούν τα κίνητρα του ατόμου για την προσχώρηση του στην αριστερά" το άτομο εντάσσεται σε ομάδες με κοινά στοιχεία. Μπορεί κανείς να διακρίνει ομάδες με κριτήριο την κοινωνική ένταξη (διανοούμενοι, εργάτες), την τοπική καταγωγή (πρόσφυγες), την ένταξη σε κάποια μειονότητα (π.χ. Εβραίοι) ή το φύλο. Τπό την προϋπόθεση ότι τα χαρακτηριστικά μιας ομάδας ασκούν καθοριστική επίδραση στη συμπεριφορά του ατόμου που ανήκει σ' αυτήν, τα ειδικά προβλήματα της κάθε ομάδας καθορίζουν και την πρόσβαση του στο κόμμα, η οποία διαφέρει από ομάδα σε ομάδα. Αρκετές φορές τα συμφέροντα των ομάδων είναι και ανταγωνιστικά. Στα πλαίσια αυτού του άρθρου εξετάζονται παραδειγματικά ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Διανοούμενοι και προλετάριοι α. Διανοούμενοι Όπως φαίνεται από τα λόγια του Αντώνη Φλούντζη σχετικά με την υποτίμηση του φοιτητικού κινήματος, οι ίδιοι οι κομμουνιστές αντιλαμβάνονται ταξικές διαφορές στις γραμμές τους: «Ξεκινώντας από στενές δογματικές αντιλήψεις δεν του έδιναν την πρέπουσα σημασία. Γι' αυτούς το Α και το Ω ήταν οί εργάτες και το εργατικό κίνημα και σε δεύτερη μοίρα οι αγρότες και το αγροτικό. Ήταν κίνημα ακαδημαϊκών πολιτών, διανοουμένων. Δεν ήταν εργατικό... Με τέτοιες στενές φαινομενικά "επαναστατικές" αντιλήψεις δεν ήταν δυνατή ή ανάπτυξη και ή σωστή καθοδήγηση του κινήματος της νέας γενιάς γενικά καί της σπουδάζουσας νεολαίας ειδικότερα» 34. Δικαιολογημένα ή όχι, οι διαιρέσεις αυτές αποτελούν σοβαρά προβλήματα για τον κομμουνιστή. Ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια του ΣΕΚΕ σφραγίστηκαν από τους λεγόμενους διανοουμένους, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς εύκολα κοιτάζοντας το ιδρυτικό ψήφισμα του ΣΕΚΕ το Ιδρυτικοί φορείς του κόμματος ήταν εκτός από τη Φεντερασιόν της Θεσσαλονίκης σοσιαλιστικοί όμιλοι και οργανώσεις νεολαίας. Τα μέλη τους ήταν στην πλειοψηφία τους δικηγόροι, γιατροί, δάσκαλοι και φοιτητές 35. Αν και οι ιδρυτές ακολούθησαν άλλα πρότυπα από τους πρώτους τους δασκάλους, οι καταβολές τους 34. Α. Φλούντζης, ό.π., σ. 447 κ.ε. 35. Στοιχεία για την απασχόληση προ πάντων στις συνεντεύξεις στο Μ. Δημητρίου, «Έτσι γεννήθηκε το ΚΚΕ», ό.π. Ονόματα και οργανώσεις βρίσκονται στο Ιστορικό Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ (επιμ.), Το Πρώτο Συνέδριο τον ΣΕΚΕ, Αθήνα 1982.

16 122 Christian Gonsa βρίσκονται στους σοσιαλιστικούς ομίλους όπως τους περιγράφουν π.χ. ο Α. Στίνας ή ο Αριστείδης Δημητράτος για τα Επτάνησα 36 και στο σοσιαλισμό των δημοτικιστών όπως τον γνωρίζουμε από τη γερμανική ομάδα φοιτητών γύρω από το Γεώργιο Σκληρό (Αλέξανδρος Δελμούζος, Δημήτρης Γληνός, Μανώλης Τριανταφυλλίδης κ.ά.) 37 και τις συζητήσεις του Νονμά στην πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα 38 αν και πολλοί απ' τους παλιούς σοσιαλιστές και τους δημοτικιστές δε βρήκαν θέση στο καινούριο κόμμα. Οι επιδράσεις ήταν αρκετές φορές άμεσες, πήραν διαστάσεις σχέσεων δασκάλου, συχνά μέσω των δημοσιευμάτων. Μπορούμε να συνθέσουμε γενεαλογίες: ο Γληνός μαθητής του Σκληρού, ο Γληνός δάσκαλος του Γιάννη Κορδάτου, τα βιβλία του Κορδάτου επηρεάζουν μια ολόκληρη γενιά κομμουνιστών. Ο Γιάννης Ιορδανίδης δίνει στην Καίτη Ζεύγου ένα βιβλίο του Κορδάτου, ο Ιορδανίδης είναι δάσκαλος στην Αίγυπτο τη δεύτερη δεκαετία του εικοστού αιώνα και έρχεται σε επαφή με το Γεώργο Σκληρό. Οι εκφράσεις που χρησιμοποιούν περιγράφοντας τις μεταβολές που έγιναν μέσα τους με το διάβασμα των σχετικών βιβλίων μοιάζουν με περιγραφές θαυμάτων. Ο Δελμούζος π.χ. περιγράφει την ανάγνωση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου που του είχε δείξει ο Σκληρός: «Σα να μ' άρπαξε ενα σιδερένιο χέρι άπο τα σύννεφα στο χώμα. Ό συγκλονισμος και ό θαυμασμός ήταν τέτοιος, πού σε σχετικές πολύωρες συζητήσεις με το Σκληρό, αν και ολόκληρος ό εαυτός μου ήταν καθολική μεγάλη αντίρρηση, δεν μπορούσα να αντιτάξω παρά ασήμαντα επιχειρήματα» 39. Η Καίτη Ζεύγου γράφει: «"Οταν ήμασταν στην κατασκήνωση ζήτησα άπο τον Ίορδανίδη να μου φέρει κάποιο βιβλίο για τις ώρες της σχόλης μου. Περίμενα λογοτεχνικό. Μοΰφερε τη "Νεοελληνική πολιτική Ιστορία" του Γιάννη Κορδάτου, πού μόλις είχε κυκλοφορήσει. Τη διάβασα μονορούφι. Σεισμός μέσα μου. 'Ανατροπή όλης της βάσης, δπου στηρίζονταν μέχρι τότε οι ιστορικές μου γνώσεις και κοινωνικές μου αντιλήψεις και πλήθος ερωτηματικά. Κι ό Ίορδανίδης πρόθυμος να μου εξηγεί τήν κάθε μου απορία...» 40. Οι Έλληνες φοιτητές στο εξωτερικό στις αρχές του αιώνα και οι ανήσυχοι φοιτητές και δάσκαλοι είκοσι χρόνια αργότερα επέκριναν την κοινω- 36. Μ. Δημητρίου, «Έτσι γεννήθηκε το ΚΚΕ», ό.π., 5 Νοεμβρίου 1978" Α. Στίνας, ό.π., σ. 83 κ.ε. και σ. 88 κ.ε. 37. Βλ. σχόλια του Φ. Ηλιου στο Φ. Ηλιου, ό.π., Α'. 38. Για το Νονμά και το Γεώργιο Σκληρό βλ. Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου (επιμ.), Δημοτικισμός και κοινωνικό πρόβλημα, Αθήνα 1974, της ίδιας, Ο Γ. Σκληρός στην Αίγυπτο, Αθήνα 1988 για τη σκέψη του Σκληρού βλ. Παύλος Ν. Τζερμιάς, Μαρξισμός και ιστοριογραφία στην Ελλάδα, Αθήνα 1987, έργα του βλ. Λουκάς Αξελός (επιμ.), Γ. Σκλη ρός: Έργα, Αθήνα Ρ. Σταυρίδη-Πατρικίου, Δημοτικισμός, ό.π., εισαγωγή, σ Κ. Ζεύγου, ό.π., σ. 42.

17 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 123 νική ανισότητα, το πολιτικό σύστημα και την εκκλησία. Ψάχνοντας για μοντέλα για τη λύση των ζητημάτων, πολλοί βρήκαν στο Μαρξισμό όχι μόνο μια εξήγηση της ελληνικής πραγματικότητας αλλά και την επαγγελία μιας ριζικής αλλαγής. Ο προσωρινός δεσμός του δημοτικισμού και του σοσιαλισμού εξηγείται από την ομοιομορφία των στόχων: την ελληνική ανανέωση. Ένα μέρος θα προσπαθούσε να την πραγματοποιήσει προσχωρώντας στο Φιλελεύθερο Κόμμα, ένα μέρος διαλέγοντας τη ριζοσπαστική αριστερά. β. Εργάτες Ο μεσολαβητής πάντως όλων αυτών των ιδεών είναι ο δάσκαλος, το βιβλίο, το διάβασμα, που διακρίνουν την ομάδα των διανοουμένων ριζικά από τον εργάτη. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους οι οργανωμένοι εργάτες ξεκινούν από τελείως διαφορετικές προϋποθέσεις. Ο κόσμος του εργάτη-συνδικαλιστή είναι ο συνδικαλιστικός αγώνας, η πάλη για ψηλότερους μισθούς και για καλύτερες συνθήκες εργασίας. Δεν ασχολείται με τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής κοινωνίας, προωθεί τα άμεσα συμφέροντα του. Ο Βασίλης Νεφελούδης, πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία, δούλεψε σ' ένα κατάστημα χαλιών πριν διοριστεί τροχιοδρομικός υπάλληλος το 1925: «Οι εμποροϋπάλληλοι ήταν σκόρπιοι σε χιλιάδες μικρομάγαζα, ανοργάνωτοι και γι' αυτό ανυπεράσπιστοι. Εκτεθειμένοι στην εργοδοτική υπερεκμετάλλευση και απληστία. 'Αντίθετα οι τροχιοδρομικοί, οργανωμένοι άπο πολλά χρόνια στον Σύνδεσμο τους εξασφάλιζαν μια προοδευτική βελτίωση της θέσης τους. Και το συμπέρασμα έβγαινε άπο μόνο του: Για τον εργάτη και τον υπάλληλο, ήταν οχι απλώς χρήσιμη, άλλα και απαραίτητη ή οργάνωση καί ό αγώνας. 'Οδηγημένος, αβίαστα, στο πιο πάνω συμπέρασμα με βάση τις δικές μου εμπειρίες, έδωσα άπο τήν αρχή στον εαυτό μου τήν υπόσχεση πώς ποτέ δεν θα κάνω κάτι πού θα έρχεται σε αντίθεση με το γενικό συμφέρον του εργαζομένου» 41. Προσχωρεί στην κομμουνιστική παράταξη της ομοσπονδίας γιατί, όπως γράφει, οι κομμουνιστές ήταν οι καλύτεροι συνδικαλιστές: «Συντάχθηκα με τήν αριστερή παράταξη, καί γιατί ποτέ κανένας άπο τους ηγέτες της αριστεράς δεν πάτησε στο γραφείο εϊτε για να ζητήσει κάποιο ρουσφέτι (αλλαγή βάρδιας ή ανάπαυση τήν Κυριακή, ή άδεια για να πάει στο χωριό κ.τ.λ.) ε'ίτε για να συνεργασθεί στη σύνταξη των άπεργοσπαστικών καταλόγων» 42. Δε συναντάμε ούτε μία αναφορά στην ιδεολογία ή στο σοσιαλιστικό μέλλον Β. Νεφελούδης, Μαρτυρίες, ό.π., σ Ό.π., σ Ο Νεφελούδης γράφει για το ((χρέος» του προς τους προμάχους των εργατικών αγώνων, το οποίο έπρεπε να εξοφλήσει, ό.π., σ. 24.

18 124 Christian Gonsa Εκτός από το κείμενο του Νεφελούδη υπάρχουν και άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα κομμουνιστών συνδικαλιστών: των Μάρκου Βαφειάδη, Βασίλη Τσουκαλίδη, Δημήτρη Μιχελίδη, Ιωακείμ Τσατσάκου καθώς και οι μαρτυρίες της Μαρίας Καραγιώργη για τον πατέρα της. Στα αυτοβιογραφικά κείμενα και σε μελέτες για το κόμμα παρουσιάζονται σαν ριζοσπαστικά στελέχη χωρίς ενδιαφέρον για ιδεολογικά ζητήματα. Κατά τον Τσατσάκο «... φτάσαμε στην ηγεσία του κόμματος χωρίς να έχουμε καταλάβει καλά-καλά τί ήταν αυτό πού λέγανε λικβινταρισμός, τί αυτοδιάθεση καί τί αυτονομία στο Μακεδόνικο» 44. Αυτό που χαρακτηρίζει όλους είναι η ταύτιση του «εργάτη» με το «συνδικαλιστή». Η δουλειά και η συμμετοχή στις συνδικαλιστικές δραστηριότητες προσδιορίζει τον εργάτη. γ. Φτώχεια, έλλειψη μόρφωσης και μίσος Αυτός ο προσδιορισμός μέσω της απασχόλησης ανταποκρίνεται στη γενική εικόνα που δίνουν οι μαρτυρίες. Διαπιστώνουμε ότι οι περισσότεροι συγγραφείς κατάγονται από αγροτικό ή μικροαστικό περιβάλλον. Η πολιτική συγκυρία και πιο συχνά η εκπαίδευση καθορίζουν την κατοπινή σταδιοδρομία του ατόμου και την ένταξη του σε μια συγκεκριμένη ομάδα 45. Η πρόσβαση στην εκπαίδευση εξαρτιόταν από τους πόρους της οικογένειας, αλλά και από την οικογενειακή στρατηγική. Ο Κρητικός Μανώλης Ρουμελιωτάκης θυμάται: «Στη μόρφωση, τα παιδιά τ' αφεντικού είχαν το προνόμιο, αυτά στο γυμνάσιο, στο Πανεπιστήμιο, στις θέσεις στο κρατικό μηχανισμό, στην πολιτική. Τα παιδιά των μικρονοικοκύρηδων το πολύ-πολύ νά βγαναν το γυμνάσιο, να μάθεναν καμιά τέχνη, κι αυτό αν είχαν πολυμελή οικογένεια, πού να μπορούν να δουλεύουν οι άλλοι να τους συντηρούν τον καιρό της μαθητείας ή της φοίτησης. Τα παιδιά των εξαρτημένων πολλά δε τέλειωναν οΰτε το δημοτικό καί ακολουθούσαν τη τύχη της οικογένειας τους» 46. Από τα κείμενα φαίνεται ότι και πιο φτωχές οικογένειες έστελναν τα παιδιά τους στο Γυμνάσιο και στο εξής στο Πανεπιστήμιο, αλλά όχι όλα. Στο σχολείο στέλνονταν κυρίως τα μικρότερα παιδιά αν είχαν τις ικανότητες, ο μεγαλύτερος γιος μάθαινε μια τέχνη ή βοηθούσε τον πατέρα στα χωράφια. Ο Κρητικός Γιάννης Μανούσακας ήταν ένας από αυτούς τους μεγαλύτερους γιους. Ο μικρός του αδελφός πήγαινε στο γυμνάσιο και μια μέρα ο Γιάννης Μανούσακας ήθελε να πάρει τα αποτελέσματα του από το διευθυντή που του μίλησε στην καθαρεύουσα. Ο Μανούσακας δε μπορούσε να τον καταλάβει και ο διευθυντής του φέρθηκε 44. Μ. Δημητρίου, ((Έτσι γεννήθηκε», ό.π., 24 Νοεμβρίου Οι Α. Φλούντζης και Β. Γεωργίου προέρχονται από τέτοιες οικογένειες. 46. Μ. Ρουμελιωτάκης, ό.π., σ. 92.

19 Αυτοβιογραφικά κείμενα Ελλήνων κομμουνιστών 125 περιφρονητικά: «... κι έφυγα καταντροπιασμένος και ποτέ στη ζωή μου δεν ξέχασα κείνη την προσβολή μα και τή στεναχώρια πού ένιωσα άπο κείνη τη μειονεχτικότητα, το σβήσιμο, οτι δεν ήξερα τή γλώσσα μας!... Νά! άπο κάτι τέτοια πού άναθυμάμαι, κι οχι μόνο άπο τήν ανισότητα στους ανθρώπους, είναι πού λέω πώς αν γινόμουνα πάλι εκείνο το άξιολύπητο πλάσμα, δεν θα είχα να διαλέξω άλλον δρόμο άπο αύτόνε πού πέρασα...» 47. Ένας τρίτος Κρητικός, ο Δημήτρης Βλαντάς, υπέφερε από τις συνέπειες του αποκλεισμού των Συμμάχων κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η οικονομία του χωριού δέχτηκε βαρύ πλήγμα και ο δεκάχρονος Βλαντάς έπρεπε να διακόψει το Δημοτικό και να κουβαλάει ξύλο στο Ηράκλειο για λίγη τροφή. Μετά από χρόνια θα μάθαινε να διαβάζει και να γράφει από το γραμματέα του τοπικού πυρήνα του κόμματος. Αυτοί οι συγγραφείς εκφράζουν καθαρά τις συνέπειες της φτώχειας, της πείνας και του αποκλεισμού από την εκπαίδευση: το μίσος απέναντι στους πλούσιους και στην κρατούσα τάξη. Στο κείμενο του Σάββα Αργυρόπουλου βρίσκεται μια μικρή και αποκαλυπτική αφήγηση. Ψάχνοντας στους δρόμους της Αθήνας μάταια για δουλειά είδε μια κοπέλλα που έκανε μανικιούρ σ' ένα άντρα: «Του έκαμνε μανικιούρ. Δεν ξέρω τί μούρθε. Κοκκάλωσα στή θέση μου καί κοίταξα το θέαμα... "Ημουνα τόσο αγανακτισμένος, πού σαν βρισκόταν κείνη τή στιγμή κάποιος καί μούλεγε: Νά! πάρε αυτή τή βόμβα καί τίναξε τα ολα στον αγέρα! θα το έκαμνα μέ τή μεγαλύτερη ευχαρίστηση καί ας πήγαινα καί έγώ μαζύ τους» 48. Στη θερμή ατμόσφαιρα μιας βραδιάς του ΚΚΕ ενθουσιάστηκε με τα αγωνιστικά τραγούδια που άκουσε: «... τραγουδούσα τή πρώτη στροφή "Ω! Κόκκινη σημαία μας / χρώμα αγάπης καί ζωής / πόσες φορές έσκέπασες / τους ήρωες μας καταγής! 'Ονειρευόμουν τον εαυτό μου ξαπλωμένο, κατά γης νεκρό καί σκεπασμένο μέ τήν κόκκινη σημαία καί γύρω κόσμος μέ τις γροθιές σηκωμένες στον αγέρα νά φωνάζει Εκδίκηση!» 49. Φτώχεια και μίσος συνδέονται με ρομαντικές εικόνες που είχαν σαν περιεχόμενο ηρωισμό και εκδίκηση. Για το Μανώλη Ρουμελιωτάκη οι πλούσιοι ήταν ένοχοι για το θάνατο του πατέρα του από ελονοσία. Αγόρασε ένα τουφέκι να πάρει εκδίκηση και το διηγήθηκε σ' ένα κομμουνιστή του χωριού του: «*Αν μου λέει, θέλεις νά εκδικηθείς, υπάρχει τρόπος, καί οργάνωση, πλιο ασφαλή καί πλιο αποτελεσματική στην εκδίκηση. "Αρχισε νά μου λέει για το Κόμμα των αδικημένων, σαν τον πατέρα μου, καί πώς χιλιάδες πολλές, σέ ούλο το κόσμο άγωνίζουνται νά ρίξουν τήν αδικία, νά επικρατήσει ή δικαιοσύνη καί ή αγάπη στο κόσμο. 47. Γ. Μανούσακας, Χαλασμός, 6.π., σ. 239 κ.ε. 48. Σ. Αργυρόπουλος, ό.π., σ Ό.π., σ. 21.

20 126 Christian Gonsa Πώς στη Ρωσία έγιναν κυβέρνηση, κ' έδιωξαν τσοί βασιλιάδες...» 50. Ο Μάρκος Βαφειάδης εκφράζει τη βασική προσέγγιση του αδικημένου στην περιγραφή της στρατολόγησης του: «"Ετσι, σ' αυτόν τον κύκλο, άκουσα τα πρώτα μαρξιστικά μαθήματα, γνωρίστηκα με μπροσούρες άπλες δπως ό Κροπότκιν κλπ. "Αλλα καταλάβαινα, άλλα δεν καταλάβαινα, άλλα το πρόβλημα είναι οτι κείνο πού τράβαγε περισσότερο ήτανε πώς κάτι το ξεχωριστό μπόραγες να διακρίνεις, να σκέφτεσαι γιατί στο κάτω-κάτω είναι φτιαγμένα έτσι τα πράγματα πού άλλοι ζοΰνε έτσι πλουσιοπάροχα χωρίς να δουλεύουν και άλλοι φυτοζωοΰν» 51. Κατ' αρχήν το ΚΚΕ ήταν ένα κόμμα για όλους. Ιδιαίτερα στα αυτοβιογραφικά κείμενα είναι το κόμμα που θα διώξει τους «βασιλιάδες», τους πλούσιους, και θα φέρει δικαιοσύνη για τους αδικημένους. Είναι το κόμμα των πεινασμένων, των αποκλεισμένων ένα μαζικό κόμμα. Τα μέλη του Πολιτικού Γραφείου συζητούσαν για το σοσιαλφασισμό, μερικοί περιόριζαν την «εργατική τάξη» στους συνδικαλιστές και δεν ήθελαν να αποδεχτούν το λεγόμενο «λούμπεν προλεταριάτ» 52. Τα τοπικά στελέχη στο χωριό όμως προσαρμόστηκαν καλύτερα στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος τους. δ. Συγκρούσεις Μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις οι κομμουνιστές που ήταν παιδιά στη δεκαετία του είκοσι εξάσκησαν το ίδιο επάγγελμα με τους γονείς τους, έζησαν στον ίδιο τόπο, ήταν οπαδοί του ίδιου κόμματος. Αν και οι οικογενειακοί δεσμοί μπορεί να παραμένουν άθικτοι οι κομμουνιστές ζουν τις μεταβολές πιο έντονα. Η ένταξη στο ΚΚΕ σήμαινε ρήξη με το παρελθόν που μπορούσε να οδηγήσει μέχρι και σε κρίση ταυτότητας. Κατά κανόνα ο μη εργάτης προσπαθούσε να προσαρμοστεί στο κόμμα της εργατικής τάξης, προσπάθεια που οδήγησε σε αλλαγές στο ντύσιμο, μια επαναστατική μόδα 53, στην αλλαγή παρέας, αλλά και σε προσπάθειες να δουλέψουν σε εργοστάσια, όπως περιγράφει η Καίτη Ζεύγου που προσπάθησε να ιδρύσει ένα κομματικό πυρήνα σ' ένα εργοστάσιο υφαντουργίας. Απέτυχε γιατί απομονώθηκε γρήγορα από τις πρωτεργάτριες και έπρεπε να κάνει ιδιαίτερα δύσκολη δουλειά στο σίδερο, αλλά εξομολογείται: «Κι υστέρα ήταν και το άλλο. "Οσο και το προσπαθούσα δεν τά κατάφερνα να ταυτιστώ με τις εργάτριες, να γίνω ένα μαζί τους. Δε μουρχότανε στη γλώσσα μου να βρίσω, να πώ χοντρά αστεία, να κάνω χειρονομίες. Κι οι εργάτριες έδώ και σαράντα- 50. Μ. Ρουμελιωτάκης, ό.π., σ Μ. Βαφειάδης, ό.π., Α', σ. 60 κ.ε. 52. Άγγελος Ελεφάντης, Η επαγγελία της αδύνατης επανάστασης, 1979, σ. 71 κ.ε. 53. Για τη μόδα βλ. π.χ. Π. Ρούσσος, ό.π., σ. 54.

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη

Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής. Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Το διπλό βιβλίο-δημήτρης Χατζής Χαρά Ζαβρού Γ 6 Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Καθηγήτρια: Βασιλική Σελιώτη Γενικά Δημήτρης Χατζής Περιεχόμενα «Το διπλό βιβλίο» Περίληψη Ιστορικό πλαίσιο Τίτλος του έργου Δομή

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοι είναι οι συγγραφείς;

Ποιοι είναι οι συγγραφείς; Ποιοι είναι οι συγγραφείς; Η Άλκη Ζέη γεννήθηκε στην Αθήνα και πέρασε τα πρώτα παιδικά της χρόνια στη Σάμο. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Αθηνών, στη Δραματική Σχολή του Ωδείου Αθηνών και σεναριογραφία στο Κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας

Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας Η σύντομη ιστορία της ποδοσφαιρικής ομάδας του Νίκου Ζαχαριάδη Σταύρος Τζίμας Η ενδεκάδα του ΚΚΕ στην Πολωνία με το «εθνόσημο» στην μπλούζα, που δημιουργήθηκε στο Ζγκόρτζελετς το 1950 με εντολή Ζαχαριάδη.

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

11 Μαΐου 2016 Φιλομήλα Λαπατά στο klik: «Ο Έλληνας είχε πάντα τη νοοτροπία του θύματος»

11 Μαΐου 2016 Φιλομήλα Λαπατά στο klik: «Ο Έλληνας είχε πάντα τη νοοτροπία του θύματος» 11 Μαΐου 2016 Φιλομήλα Λαπατά στο klik: «Ο Έλληνας είχε πάντα τη νοοτροπία του θύματος» Μετά τα μπεστ σέλερ «Η ξυπόλυτη των Αθηνών» και «Η χήρα του Πειραιά», η συγγραφέας Φιλομήλα Λαπατά επέστρεψε με το

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη

Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Ιωαννίνων. Αριθμητικός Γραμματισμός. Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας Ιωαννίνων Αριθμητικός Γραμματισμός Εισηγήτρια : Σεντελέ Καίτη ΘΕΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ «Προγραμματισμός-Οργάνωση και υλοποίηση μιας διδακτικής ενότητας στον Αριθμητικό Γραμματισμό» ΠΡΟΣΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Δελτίο Τύπου 19-10-2015 Ιβήριδος 9, T.K. 54351 Θεσσαλονίκη, τηλ.: 2310 905164, fax: 2310 903721 Email επικοινωνίας: anestis_anastasiadis@yahoo.gr, axmetaloulis@gmail.com Ιστοσελίδα: www.loutropoleis.com Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση προφορικού λόγου

Κατανόηση προφορικού λόγου Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 25 λεπτά Ερώτημα 1 Θα ακούσετε δύο (2) φορές έναν συγγραφέα να διαβάζει ένα απόσπασμα από το βιβλίο του με θέμα τη ζωή του παππού του. Αυτά που ακούτε σας αρέσουν, γι αυτό κρατάτε

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά: Εξηγεί γιατί αναθεώρησε και δίνει βιβλίο της να μεταφερθεί στην τηλεόραση Ημερομηνία: 16/05/2016

Λένα Μαντά: Εξηγεί γιατί αναθεώρησε και δίνει βιβλίο της να μεταφερθεί στην τηλεόραση Ημερομηνία: 16/05/2016 Λένα Μαντά: Εξηγεί γιατί αναθεώρησε και δίνει βιβλίο της να μεταφερθεί στην τηλεόραση Ημερομηνία: 16/05/2016 Λίγες μέρες πριν την παρουσίαση του νέου της βιβλίου στην Κύπρο, η συγγραφέας των Best Seller

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C)

ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) ΕΝΟΤΗΤΑ 1η (318E-320C) Μπορεί η αρετή να γίνει αντικείμενο διδασκαλίας; Ο Πρωταγόρας εξηγεί στον Σωκράτη τι διδάσκει στους νέους που παρακολουθούν τα μαθήματά του. Οι αντιρρήσεις του Σωκράτη. «Το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κατά τη διάρκεια των ερωτήσεων τα παιδιά θα διαπιστώσουν ότι άλλα παιδιά προχώρησαν µπροστά, άλλα έµειναν πίσω και άλλα είναι κάπου στη µέση. Στο σηµε

Κατά τη διάρκεια των ερωτήσεων τα παιδιά θα διαπιστώσουν ότι άλλα παιδιά προχώρησαν µπροστά, άλλα έµειναν πίσω και άλλα είναι κάπου στη µέση. Στο σηµε «Κοινότητα για το Ευρωπαϊκό Έτος Καταπολέµησης της Φτώχειας και του Κοινωνικού Αποκλεισµού» ραστηριότητα 1 η : «Ανακαλύπτοντας συµπεριφορές και στάσεις απέναντι στην Φτώχεια και τον Κοινωνικό αποκλεισµό»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ TETAΡTH 24 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α Α Α.1.1 Πότε, για ποιο λόγο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μανώλης Ανδριωτάκης στο Εργαστήρι του συγγραφέα

Ο Μανώλης Ανδριωτάκης στο Εργαστήρι του συγγραφέα Home / Το εργαστήρι του συγγραφέα / Ο Μανώλης Ανδριωτάκης στο Εργαστήρι του συγγραφέα 27 VIEWS Ο Μανώλης Ανδριωτάκης στο Εργαστήρι του συγγραφέα Το πρώτο μου μυθιστόρημα ξεκίνησε να γράφεται στην εφηβεία

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25

Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή, 14 Φεβρουαρίου :25 Ημερομηνία 14/2/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Κυριάκος Κουζούμης http://now24.gr/o-singrafeas-giorgos-papadopoulos-milai-sto-now24/ Ο συγγραφέας Γιώργος Παπαδόπουλος μιλάει στο NOW24 Κυριακή,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας

ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ. Εργασία. των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ Εργασία των μαθητών της Α3 τάξης του 2 ου Γυμνασίου Ελευσίνας ΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΠΑ ΜΕΡΑΜΠΙ ΤΣΑΝΑΒΑ Ελευσίνα, Μάιος 2012 ΟΡΙΣΜΟΣ Κοινωνικός ρατσισμός ή κοινωνικός αποκλεισμός είναι ο υποτιμητικός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Αγαπητέ μαθητή/ αγαπητή μαθήτρια, Διεξάγουμε μια έρευνα και θα θέλαμε να μάθουμε την άποψή σου για τo περιβάλλον μάθησης που επικρατεί στην τάξη σου. Σε παρακαλούμε

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13

Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος :13 Πένυ Παπαδάκη : «Με οδηγούν και οι ίδιοι οι ήρωες στο τέλος που θα ήθελαν» Τετάρτη, 29 Μάρτιος 2017-11:13 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη καταπιάνεται με ένα ακόμα κοινωνικό θέμα στο νέο

Διαβάστε περισσότερα

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές Ενότητα 1 Σελίδα 1 Διάλογος 1: Αρχική επικοινωνία με την οικογένεια για πρόσληψη Διάλογος 2: Προετοιμασία υποδοχής ασθενούς Διάλογος 3: Η επικοινωνία με τον ασθενή Διάλογος 4: Συνομιλία ανάμεσα σε φροντιστές

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν.

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. 1. Όλη η προπαγάνδα και η αναταραχή, πρέπει να φέρουν έναν πραγματικά κομμουνιστικό χαρακτήρα και σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Όλα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Διάλογος στα Χανιά. Eρώτηση: Επειδή απέτυχε η Ελιά, βγήκε το Ποτάμι;

Ο Διάλογος στα Χανιά. Eρώτηση: Επειδή απέτυχε η Ελιά, βγήκε το Ποτάμι; Ο Διάλογος στα Χανιά Eρώτηση: Επειδή απέτυχε η Ελιά, βγήκε το Ποτάμι; Απάντηση: Η αλήθεια είναι ότι το σκηνικό ήταν κάπως έτσι Ήμουν στο τηλέφωνο και περίμενα. Και σε κάποια στιγμή που η Ελιά δεν προχωρούσε,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ

ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Π.Ο.Ε. Ο.Τ.Α. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΤΗΣ Π.Ο.Ε. Ο.Τ.Α. ΚΑΙ ΤΗΣ Π.Ο.Π. Ο.Τ.Α. ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 Π.Ο.Ε. Ο.Τ.Α. ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ Θ. ΜΠΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Π.Ο.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21

Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου :21 Ημερομηνία 12/12/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://now24.gr/ Μαίρη Γκαζιάνη http://now24.gr/i-singrafeas-giota-gouveli-ke-i-proti-kiria/ Η συγγραφέας Γιώτα Γουβέλη και «Η πρώτη κυρία» Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

CHIN ΡΑΔΙΟ. Dr. Love. Για τον Σπύρος Πήτερ Γούδας. Μετάφραση στα Ελληνικά απο την Ασπασια Κουρτεσιωτη

CHIN ΡΑΔΙΟ. Dr. Love. Για τον Σπύρος Πήτερ Γούδας. Μετάφραση στα Ελληνικά απο την Ασπασια Κουρτεσιωτη CHIN ΡΑΔΙΟ Dr. Love Για τον Σπύρος Πήτερ Γούδας Μετάφραση στα Ελληνικά απο την Ασπασια Κουρτεσιωτη Ο Dr. LOVE ΑΠΟ ΤΟ ΡΑΔΙΟΦΩΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ CHIN 1993 ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΤΟΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΑ κ. ΣΠΥΡΟ-ΠΗΤΕΡ ΓΟΥΔΑ Tο

Διαβάστε περισσότερα

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου

Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου Λήστευαν το δημόσιο χρήμα - Το Α' Μέρος με τους αποκαλυπτικούς διαλόγους Άκη Σμπώκου - Έλα - πέρασες μια φορά ε; Σε είδα σε μια στιγμή αλλά δεν ήμουν βέβαιος, δεν με είδες; - πέρασα με το αμάξι και έκανα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Επιμέλεια: Μαρία Πουλάκου, Φιλόλογος Μεθοδολογία επιστολής Η επιστολή είναι γραπτός λόγος που χρησιμοποιούμε, για να επικοινωνήσουμε με πρόσωπα τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ»

Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Ομαδική Εργασία Παραγωγής Γραπτού Λόγου με θέμα: «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» Δ τάξη, 2013-2014 Παρουσίαση γραπτής εργασίας «ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΟΥ» ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2013 Τα βήματα που ακολουθήσαμε ήταν: 1. Αφού η δασκάλα μας έγραψε

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου

Κείμενο. Με αγάπη Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Κείμενο Αγαπητό μου παιδί Θέλω να σου μιλήσω για ένα φίλο που τρώγεται! Ένα φίλο που, όσο παράξενο κι αν σου φανεί, τον λένε βιβλίο. «Αυτός είναι σωστός βιβλιοφάγος» δε λέμε για όποιον διαβάζει πολλά βιβλία;

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ

ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Ο κεντρικός λόγος της παιδείας σε μια δημοκρατική κοινωνία είναι αναμφισβήτητος. Και δεν μιλώ για την παιδεία που παρέχει το «υπουργείο Παιδείας». Η παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση

Μαθησιακά Αποτελέσματα Matrix Ελληνική Έκδοση , Matrix, Ελληνική έκδοση Matrix Ελληνική Έκδοση Συντάχθηκε από: LMETB Μεταφράστηκε από: CARDET , Matrix Εισαγωγικό Επίπεδο (για μαθητές ηλικίας 12 14 χρονών) Προσωπικό προφίλ ( ) (να θεωρηθούν από τη

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα