Κέντρο Ηµέρας «ΕΣΤΙΑ»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κέντρο Ηµέρας «ΕΣΤΙΑ»"

Transcript

1 Κέντρο Ηµέρας «ΕΣΤΙΑ» Θεραπευτικές διαδικασίες σε ένα πρόγραµµα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης για ανθρώπους µε σχιζοφρένεια Εισαγωγή Το Κέντρο Ηµέρας «ΕΣΤΙΑ» είναι Μονάδα Ψυχικής Υγείας, ανήκει στο δίκτυο κοινοτικών επανενταξιακών υπηρεσιών, στοχεύει στην τριτογενή πρόληψη, ιδρύθηκε και λειτουργεί από το 2002 από την Αστική µη Κερδοσκοπική Εταιρία Έρευνας Εκπαίδευσης και Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης «ΣΥΝΘΕΣΗ» και εποπτεύεται και χρηµατοδοτείται από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης 1. Η ψυχοκοινωνική αποκατάσταση είναι µια συνεχής δυναµική διαδικασία τριτογενούς πρόληψης, που αρχίζει µε τη διάγνωση της νόσου και περιλαµβάνει όλες τις αναγκαίες µεθόδους και τεχνικές για τη µείωση των επιπτώσεων από τη διαδικασία της αρρώστιας ανικανότητας αναπηρίας, µε παράλληλη την κοινωνική ενσωµάτωση του ανάπηρου ανθρώπου. Η αποκατάσταση στοχεύει όχι µόνο σε παρεµβάσεις στο άτοµο αλλά και στο άµεσο περιβάλλον του και την κοινότητα, µε στόχο την ενίσχυση της κοινωνικής του επανένταξης 2. Το Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» απευθύνεται σε άτοµα που ζουν στην κοινότητα (Ανατολική Κεντρική Θεσσαλονίκη) και έχουν ιστορικό σοβαρής ψυχικής διαταραχής ή/και σοβαρών ψυχοκοινωνικών προβληµάτων. Οι ασθενείς-µέλη του Κ.Η. πάσχουν επί το πλείστον (σε ποσοστό περίπου 80%) από σχιζοφρένεια ή άλλες ψυχωτικές διαταραχές 1. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. «Κέντρο Ηµέρας ΕΣΤΙΑ », Επιµέλεια: Πολυχρονιάδης Νίκος. 2. Μαδιανός Γ. Μιχάλης (2000), «Κοινοτική Ψυχιατρική και Κοινοτική Ψυχική Υγιεινή», Καστανιώτης.

2 Αιτιολογία της σχιζοφρένειας και η σηµασία της για την εφαρµογή ψυχοκοινωνικών θεραπευτικών παρεµβάσεων Ο Freud ουσιαστικά διατύπωσε δύο θεωρίες για τη σχιζοφρένεια, τη δοµική θεωρία σύγκρουσης και άµυνας 1,2 και τη θεωρία απόσυρσης ελλείµµατος (ή ανεπάρκειας) 3-5, µε το µεγαλύτερο όγκο των µετέπειτα ψυχολογικών θεωριών να ακολουθεί και να συνθέτει τις δύο αυτές θεµατικές κατευθύνσεις. Ο σχιζοφρενής υποτίθεται ότι είναι καθηλωµένος και παλινδροµεί σε ένα πρώιµο στάδιο τουλάχιστον µη επαρκούς διαφοροποίησης αναπαραστάσεων εαυτού αντικειµένου και βέβαια αδυναµίας σύνθεσης «καλών» και «κακών» αναπαραστάσεων 6-8. Έτσι, δείχνει να βρίσκεται εγκλωβισµένος στο δίληµµα µεταξύ επιθυµίας εγγύτητας και φόβου εγκλωβισµού, απορρόφησης και διάλυσης του εαυτού στη συµβίωση, δίληµµα εν τέλει µεταξύ απελπιστικής µοναξιάς και συµβιωτικής εξάρτησης (Κατά την άποψή µας, στην προέκταση της όλης θεµατικής, συναντούµε τη θεωρία του Bion για τις επιθέσεις στο δεσµό 13,14 ή του Ogden για το στάδιο της µη εµπειρίας 15 ). Έκφραση και συγχρόνως διέξοδο από το κεντρικό δίληµµα και τα συνοδά βιώµατα (π.χ. επιθετικότητα) ο σχιζοφρενής επιτυγχάνει µέσω πρωτογόνων αµυντικών µηχανισµών όπως: πρωτόγονη απόσυρση, άρνηση, παντοδύναµος έλεγχος, πρωτόγονη εξιδανίκευση και υποτίµηση, πρωτόγονες µορφές προβολής και ενδοβολής, προβλητική ταύτιση, διαχωρισµός (splitting) 16. O D. Stern, συνθέτοντας τις οπτικές της ψυχανάλυσης και της αναπτυξιακής ψυχολογίας, υποστηρίζει αντίθετα ότι διαφοροποιηµένος από- και σε σχέση µε- τον άλλον εαυτός υφίσταται από την αρχή της ζωής και ότι συγκεκριµένες αισθήσεις του εαυτού (senses of the self), που η καθεµία καθορίζει µια διαφορετική περιοχή εµπειρίας εαυτού και κοινωνικής σύνδεσης (domain of self-experience and social relatedness), συνιστούν τους κύριους οργανωτές της ψυχικής ζωής. Φαινόµενα όπως η συµβίωση, οι φαντασιώσεις συγχώνευσης, ο διαχωρισµός (splitting), η εξατοµίκευση, η στοµατικότητα, η εµπιστοσύνη, οι παρανοειδείς φαντασιώσεις συλλαµβάνονται νοητικά µόνον αφού αναδυθεί η ικανότητα συµβολισµού µέσω του λόγου µε το πέρας της βρεφικής περιόδου και επεξεργάζονται εντός των περιοχών εµπειρίας εαυτού κατά την πορεία της ζωής, χωρίς να ανάγονται σε ηλικιακά ειδικές ευαίσθητες περιόδους της ανάπτυξης 17.

3 Γενικά, η ψυχαναλυτική θεωρία προτείνει την ύπαρξη κάποιας δυσαρµονίας στην πρώιµη σχέση µητέρας παιδιού και συχνά την παρουσία εγγενών ψυχολογικών ελλειµµάτων, ψυχολογικών περιορισµών ως αντίδραση σε πρώιµες τραυµατικές εµπειρίες ή βιολογικές βλάβες. Τα οικογενειακά διαντιδραστικά µοντέλα (family transaction models) για τη σχιζοφρένεια αποτελούν προσπάθειες κατανόησης της διαταραχής ως αποτέλεσµα παρεκκλινουσών διαντιδράσεων, στάσεων και επικοινωνιών εντός της οικογένειας και προς τον ασθενή Μπορεί να µην έχουν αποδειχθεί ειδικά ή αιτιολογικά της σχιζοφρένειας, όµως το στρες που πηγάζει από τις περιγραφόµενες οικογενειακές διαντιδράσεις δείχνει να συντελεί αρνητικά στην πορεία της διαταραχής. Υπό το πρίσµα αυτό, οι οικογενειακές θεωρίες βρίσκονται σε αρµονία µε την υπόθεση ευαλωτότητας στρες για τη σχιζοφρένεια. Η υπόθεση ευαλωτότητας στρες (vulnerability stress) ή στρες - προδιάθεσης (stress diathesis) συνιστά το αρχικό νευροδυναµικό µοντέλο για τη σχιζοφρένεια 22. Η φύση και η εµπειρία αλληλεπιδρούν και οι ψυχοδυναµικοί παράγοντες παίζουν διευκολυντικό ή προφυλακτικό ρόλο στην έκφραση της διαταραχής. Η ευαλωτότητα γίνεται αντιληπτή ως µια διαρκής τάση προς ανάπτυξη συµπτωµάτων, όχι όµως στατική αλλά επιγενετικά διαµορφούµενη σε κάθε αναπτυξιακό στάδιο και δείχνει να έχει πλευρές γενετικές, άλλες βιολογικές, ενώ δεν µπορεί να αποκλειστεί και η πιθανότητα ψυχοκοινωνικής προέλευσής της. Έχουν προταθεί διάφορες µορφές ευαλωτότητας, όπως ελλείµµατα σε ανώτερες ή κατώτερες γνωσιακές λειτουργίες, ανεπαρκής έλεγχος της αυτόνοµης απαντητικότητας ιδιαίτερα σε ενάντια ερεθίσµατα, διαταραχές στην κοινωνική επάρκεια, ελλείµµατα στις ικανότητας αντιµετώπισης (coping), όπως υπεραξιολόγηση του κινδύνου ή εκτεταµένη χρήση της άρνησης. Πάντως, η χρονική στιγµή της φαινοτυπικής εκδήλωσης της γονοτυπικής ευαλωτότητας ποικίλει. Οι στρεσσογόνοι παράγοντες (εσωτερικά ή εξωτερικά συµβάντα που απαιτούν προσαρµογή) αφορούν στην επίδραση του οικογενειακού περιβάλλοντος κατά την ανάπτυξη και αργότερα, σε κοινωνικοοικονοµικές και πολιτιστικές συνθήκες, στην κοινωνική δικτύωση και σε γεγονότα ή φάσεις ζωής. Στο σηµείο αυτό θα πρέπει να τονίσουµε τη σηµασία της διαµορφωθείσας προσωπικότητας στην πρόκληση στρεσσογόνων συνθηκών αλλά και στην επεξεργασία και αντιµετώπιση εν δυνάµει στρεσσογόνων παραγόντων. Σε σχέση µε το µοντέλο ευαλωτότητας στρες για τη σχιζοφρένεια και την εν γένει συνεισφορά γενετικών και ψυχολογικών παραγόντων κατά την ανάπτυξη,

4 αναφέρουµε την Φινλανδική µελέτη υιοθεσίας του Tienari και συν. 23, που συνέκρινε υιοθετηµένα παιδιά σχιζοφρενών µητέρων µε υιοθετηµένα παιδιά µη σχιζοφρενών µητέρων. ιαπιστώθηκε ότι σηµαντικά αυξηµένη πιθανότητα εκδήλωσης σχιζοφρένειας υπάρχει µόνο στα παιδιά µε γενετική επιβάρυνση και στρεσσογόνο συναισθηµατικό οικογενειακό περιβάλλον. Ένα ακόµα σηµείο στο οποίο χρειάζεται να σταθούµε αφορά στη διαταραχή σειράς γνωσιακών λειτουργιών στη σχιζοφρένεια, ιδιαίτερα από τη στιγµή που κάποιες από αυτές τις διαταραχές έχουν θεωρηθεί ως δείκτες ευαλωτότητας. Οι γνωσιακές θεωρίες της σχιζοφρένειας προσπαθούν να εντοπίσουν τα βασικά ελλείµµατα που να εξηγούν την πληθώρα των γνωσιακών διαταραχών, τα συµπτώµατα και τις λειτουργικές εκπτώσεις. Υπάρχουν σηµαντικές διαφορές µεταξύ τους ως προς τον εστιασµό σε κατώτερες ή ανώτερες γνωσιακές λειτουργίες ή σε ασυνείδητες ή συνειδητές διεργασίες 24-27, ενώ περίπλοκη και όχι αποσαφηνισµένη δείχνει και η σχέση µε τα συµπτώµατα και τη λειτουργικότητα. Τα αποτελέσµατα των µελετών της σχέσης γνωσιακών λειτουργιών και συµπτωµάτων είναι ανάµεικτα και διαφορετικά ερµηνεύσιµα 27. Έχει προταθεί, τέλος, µια σειρά µοντέλων µε στόχο την εξήγηση της σχέσης µεταξύ γνωσιακής λειτουργίας και λειτουργικότητας Το πιο πρόσφατο νευροδυναµικό µοντέλο της σχιζοφρένειας 22 είναι το µοντέλο των συστηµάτων παράλληλα κατανεµηµένης επεξεργασίας (parallel distributed processing systems) 31,32. Πρόκειται για λειτουργικά νευρωνικά δίκτυα τα οποία αποθηκεύουν και ανακαλούν πληροφορίες στη βάση σχηµάτων ενεργοποίησης (patterns of activation) πολλών νευρώνων του δικτύου (π.χ. το σύστηµα της µακρόχρονης µνήµης που περιλαµβάνει τον ιππόκαµπο και περιοχές του φλοιού του εγκεφάλου). Το µοντέλο αυτό του νου βρίσκεται σε αρµονία µε πολλές βασικές ψυχαναλυτικές έννοιες όπως η αρχή του ελεύθερου συνειρµού, οι πρωτογενείς και δευτερογενείς διεργασίες, η αρχή της πολλαπλής λειτουργίας (multiple function), το δυναµικό ασυνείδητο Με βάση τα δυναµικά έλξης (attractor dynamics), την τάση δηλαδή των συστηµάτων να έλκονται προς τα σχήµατα ενεργοποίησης χαµηλής ενεργειακής κατάστασης (low energy state) σχήµατα που διαταράσσουν στο µικρότερο βαθµό το σύστηµα, θεµελιώδης βλάβη στη σχιζοφρένεια θεωρείται η ανάπτυξη παρασιτικών µνηµών (parasitic memories). Πρόκειται για de novo συνθέσεις αναπαραστάσεων ή θραυσµάτων τους, που δεν ακολουθούν καν τους δρόµους της πρωτογενούς διεργασίας, εξαιρετικά χαµηλού ενεργειακού δυναµικού, εκλυόµενες ακόµα και από άσχετες ενδογενείς ή εξωγενείς νύξεις. Οι παρασιτικές

5 µνήµες θα µπορούσαν να εξηγούν πολλά από τα φαινοµενικά παράξενα συµπτώµατα της σχιζοφρένειας (π.χ. χάλαση συνειρµού, ιδέες τοποθέτησης σκέψης, ακουστικές ψευδαισθήσεις), συνυπάρχουν δε και αλληλεπιδρούν περίπλοκα µε άθικτες πρωτογενείς και δευτερογενείς διεργασίες. Αίτια της εµφάνισης παρασιτικών µνηµών θεωρούνται δοµικές και λειτουργικές βλάβες του ιππόκαµπου ή υπερβολική αποψίλωση (pruning) φλοιικών συνάψεων, ιδίως στον µετωπιαίο φλοιό. Η σηµασία του βιολογικού παράγοντα (γενετικοί παράγοντες, βιοχηµικοί παράγοντες, νευροανατοµικοί και νευροφυσιολογικοί παράγοντες) στην αιτιολογία της σχιζοφρένειας είναι αναντίρρητη και θεµελιώδης. Αυτό είναι ήδη φανερό από την προοδευτικά αυξανόµενη βαρύτητα που δίδεται σε αυτόν στις προηγηθείσες περιγραφές. Ωστόσο, κατά την άποψή µας, η βιολογική προσέγγιση δεν θα πρέπει να αγνοεί την αιτιολογική αξία του «ψυχολογικού» κινήτρου και νοήµατος πίσω από µεγάλο αριθµό φαινοµένων και συµπτωµάτων της διαταραχής. Από τις παραπάνω αναφορές αναδύεται εύλογα η αναγκαιότητα πολυδιάστατων, στοχευµένων και εξατοµικευµένων ψυχοκοινωνικών θεραπευτικών παρεµβάσεων στη σχιζοφρένεια. Καθώς η φαρµακοθεραπεία αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπευτικής αντιµετώπισης, η σχέση µε το θεραπευτή ή τον επαγγελµατία φροντιστή, η επεξεργασία του νοήµατος για τον ασθενή της λήψης φαρµακευτικής αγωγής και η ψυχοεκπαίδευση αποκτούν έναν ακόµα ιδιαίτερο ρόλο. Οι θεµελιώδεις καθώς και οι δευτερογενείς συγκρούσεις και αντιδράσεις µπορούν να αποτελούν αντικείµενο επεξεργασίας στο πλαίσιο της σχέσης µε το θεραπευτή και στο πλαίσιο της θεραπευτικής κοινότητας. Έτσι, οι αρνητικές ψυχολογικές συνέπειες της συχνά καταστροφικής αυτής διαταραχής θα πρέπει να ανακουφίζονται, ο άνθρωπος να οδηγείται προς προσαρµοστικότερους µηχανισµούς άµυνας και αντιµετώπισης, αλλά και η ψυχωτική εµπειρία να νοηµατοδοτείται ουσιαστικά, εξασφαλίζοντας την αίσθηση της συνέχειας στον κατακερµατισµένο εαυτό. Η σχέση ασθενούς θεραπευτή είναι κατά την άποψή µας κεντρική, ενώ, µε άλλη ευκαιρία, έχουµε περιγράψει στις ευνοϊκές επιδράσεις της θεραπευτικής κοινότητας. Το οικογενειακό σύστηµα συχνά πάσχει, αν όχι πρωτογενώς, τουλάχιστον δευτερογενώς, όπως συχνά υποφέρουν και οι µονάδες του. Οι οικογενειακές παρεµβάσεις, λοιπόν, µπορεί να είναι αναγκαίες. Η παθογενετική επίδραση του στρες µπορεί να αντιµετωπιστεί αναιρώντας όχι µόνον οικογενειακούς αλλά και ευρύτερους κοινωνικούς στρεσσογόνους παράγοντες (π.χ. κακές συνθήκες διαβίωσης και υγιεινής, έλλειψη απασχόλησης, ανεπαρκής κοινωνική δικτύωση, δυσχερής

6 διασύνδεση µε κοινωνικές υπηρεσίες, κ.τ.λ.), αλλά και καθιστώντας τον ασθενή επαρκέστερο ως προς την επεξεργασία και αντιµετώπιση στρεσσογόνων ερεθισµάτων. Παρεµβάσεις προς την κατεύθυνση της αντιµετώπισης γνωσιακών ελλειµµάτων έχουν κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες αρχίσει να εφαρµόζονται πιο συστηµατικά και να ελέγχεται η αποτελεσµατικότητά τους. Η εκπαίδευση σε κοινωνικές δεξιότητες έχει ως στόχο να αντιµετωπίσει πρωτογενή ή δευτερογενή ελλείµµατα, τα οποία µπορεί να βρίσκονται σε αµφίδροµη σχέση µε τη διαταραχή. Η γενική θεραπευτική κατεύθυνση είναι προς την άµβλυνση των αδυναµιών και προς τη µεγιστοποίηση των δυνάµεων του ασθενούς. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Freud S. (1894), The neuro-psychoses of defence, Standard Edition Freud S. (1896), Further remarks on the neuro-psychoses of defence, Standard Edition Freud S. (1911), Psycho-analytic notes on an autobiographical account of a case of paranoia, Standard Edition Freud S. (1914), On narcissism: an introduction, Standard Edition Freud S. (1924), Neurosis and psychosis, Standard Edition Kernberg O.F. (1976), Object-relations theory and clinical psychoanalysis, Jason Aronson, Inc., New York. 7. Jacobson E. (1964), The Self and the Object World, New York: International Universities Press. 8. Mahler M.S., Pine F., Bergman A. (1975), The psychological birth of the human infant, Hutchinson of London. 9. Burnham D., Gladstone Al., Gibson R.W. (1967), Schizophrenia and the need fear dilemma, New York: International Universities Press. 10. Guntrip H. (1969), Schizoid phenomena, object relations and the self, New York: International Universities Press. 11. Fleck S. (1980), Some observations on the nature and value of psychotherapy with schizophrenic patients in The psychotherapy of schizophrenia, Plenum Medical Book Company.

7 12. Μέντζος Σ. (2005), «Ψυχοδυναµική Ψυχοθεραπεία της Σχιζοφρένειας», για το Συνέδριο «Το Παραλήρηµα και το Υποκείµενο» της Εταιρίας Περιφερειακής Ανάπτυξης και Ψυχικής Υγείας. 13. Bion W. R. (1959), Attacks on linking, International Journal of Psycho- Analysis. 14. Bion W. R. (1962), A theory of thinking, International Journal of Psycho- Analysis. 15. Ogden T. (1982), Projective identification and psychotherapeutic technique, Paterson Marsh Ltd and Jason Aronson Inc. 16. Mc Williams N. (1994), Psychoanalytic Diagnosis, The Guilford Press. 17. Stern D.N. (2000), The interpersonal world of the Infant, Basic Books. 18. Lidz T., Fleck S., Cornelison A. (1965), Schizophrenia and the family, New York: International Universities Press. 19. Bateson G., Jackson D., Haley J. et al. (1956), Toward a theory of schizophrenia, Behav. Sci. 1: Singer M.T., Wynne L.C. (1966), Principles for scoring communication defects and deviances in parents of schizophrenics: Rorschach and TAT scoring manuals, Psychiatry 29: Brown G., Birley J.L.T., Wing J.K. (1972), Influence of family life on the course of schizophrenia, Br. J. Psychiatry 121: Mc Glashan T.H., Hoffman R.E. (2000), Schizophrenia: Psychodynamic to Neurodynamic Theories in Comprehensive Textbook of Psychiatry 7 th Ed, Sadoch and Sadoch, Lippincott Williams and Wilkins. 23. Tienari P. et al. (1985), Τhe Finnish adoptive family study of schizophrenia, Yale J. Biol. Med. 58: Frith C.D. (1992), The cognitive neuropsychology of schizophrenia, Hove, U.K.: Lawrence Erlbaum Associates. 25. Hemsley D.R. (2005), The schizophrenic experience: taken out of context, Schizophrenia Bulletin 31: Cohen J.D. et al. (1999), Context-processing deficits in schizophrenia: converging evidence form three theoretically motivated cognitive tasks, Journal of Abnormal Psychology 108: Wykes T., Reeder C. (2005), Cognitive Remediation Therapy for Schizophrenia. Theory and Practice, Routledge.

8 28. Brenner H.D., Roden V., Hodel B., Kienzle N., Reed D. and Lieberman R.P. (1994), Integrated Psychological Therapy for Schizophrenic Patients (IPT), New York: Hogrefe and Huber. 29. Mc Gurk S.R. and Mueser K.T. (2004), Cognitive functioning, symptoms, and work in supported employment: a review and heuristic model, Schizophrenia Research 70: Spaulding W.D., Sullivan M.E. and Poland J.S. (2003), Treatment and rehabilitation of severe mental illness, New York: Guilford Press. 31. Rumelhart D.D., Mc Clelland J.L. and the POP Research Group (1986), Parallel distributed processing: explorations in the microstructure of cognition, Vols 1 and Rumelhart D.D. (1990), The architecture of mind: a connectionists approach in Foundations of cognitive science. 33. Olds D.D. (1994), Connectionism and psychoanalysis, Journal of American Psychoanalytic Association. 34. Western D. (1999), The scientific status of unconscious processes: Is Freud really dead?, Journal of American Psychoanalytic Association. 35. Western D., Gabbard G.O. (1994), Developments in cognitive neuroscience: I. Conflict, compromise and connectionism, Journal of American Psychoanalytic Association. Προβλητική ταύτιση και συµβολοποίηση Θα µπορούσαµε να πούµε ότι κεντρικός µας στόχος είναι να «υπάρξουµε» σε σχέση µε τους ασθενείς και να «υπάρξουν» οι ασθενείς σε σχέση µε εµάς και µεταξύ τους, κατά την παρατεταµένη και καθηµερινή συναναστροφή µας στο Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ». Συχνά τα συναισθήµατα των φροντιστών σηµατοδοτούν τη λειτουργία της διεργασίας της προβλητικής ταύτισης. Σχηµατικά, ο µηχανισµός της προβλητικής ταύτισης περιλαµβάνει τρεις φάσεις: Αρχικά, µέρος του εαυτού (συµπεριλαµβανοµένων των εσωτερικών αντικειµένων) προβάλλεται στον άλλον διότι βιώνεται ως απειλητικό ή ανεπιθύµητο ή διότι κινδυνεύει να δεχτεί επιθέσεις από άλλες πλευρές του εαυτού και χρειάζεται να διαφυλαχτεί µέσα σε κάποιο άλλο άτοµο. Στη συνέχεια, ασκείται πίεση µέσω της διαπροσωπικής αλληλεπίδρασης, ώστε

9 ο αποδέκτης να λειτουργήσει µε τρόπο σύµφωνο προς την ασυνείδητη προβλητική φαντασίωση. Τέλος, το προβεβληµένο υλικό, αφού υποστεί «ψυχολογική επεξεργασία» από τον αποδέκτη, επανεσωτερικεύεται από αυτόν που προβάλλει. Στόχοι της προβλητικής ταύτισης είναι η άµυνα η επικοινωνία η διατήρηση µιας έστω πρωτόγονης µορφής αντικειµενοτρόπου σχέσης µε ένα µερικώς µόνο ξεχωριστό αντικείµενο η ψυχολογική αλλαγή 1. Οι φροντιστές του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ», ακόµα και πριν έρθουν σε ιδιαίτερη επαφή µε την ψυχολογική γλωσσική διάλεκτο, έχουν περιγράψει και περιγράφουν το συναίσθηµά τους ότι ο ασθενής «εισβάλλει», τους «πνίγει», τους «παραλύει», «κολλάει» πάνω τους, τους «ρουφάει». Άλλες φορές είναι εκείνοι που «ωθούνται» να εισβάλλουν ή να ευνοήσουν σχέσεις συµβιωτικής εξάρτησης. Επιπρόσθετα, σε πολλές άλλες περιστάσεις οι φροντιστές βιώνουν αισθήµατα ανοίκειου, έλλειψης νοήµατος, αποξένωσης, ανυπαρξίας σχέσης ή ανυπαρξίας του ίδιου του ασθενούς. Πρόκειται για τις «στιγµές» που ο ασθενής µας έλκει εντός και αποκαλύπτει µέρος του υπαρξιακού του δράµατος, διατυπώνοντας συγχρόνως το αίτηµά του. Ανεξάρτητα από την αιτιοπαθογενετική του σηµασία ή τη δευτερογενή του συνεπεία των επιπτώσεων της διαταραχής εκδήλωση και ακόλουθη στρεσσογόνο επίδραση, το δίληµµα µεταξύ ναρκισσιστικής απόσυρσης (µε απόσυρση των επενδύσεων από τα εξωτερικά αντικείµενα και κυρίως τις εσωτερικές τους αναπαραστάσεις, µε αµυντική, κατά την άποψή µας, διάσπαση ή καταστροφή του νοήµατος) και συµβιωτικής εξάρτησης (µε απώλεια των ορίων εαυτού-άλλου) δίνει το παρόν, επιβάλλει την παρουσία του. Μάλιστα, σειρά συναισθηµάτων, στάσεων και συµπεριφορών, που διακινούνται µέσω της προβλητικής ταύτισης µεταξύ ασθενών και προσωπικού, µελών και προσώπων αναφοράς τους, όπως για παράδειγµα βιώµατα που συνδέονται µε την επιθετικότητα και τα πεπρωµένα της, διαπιστώνουµε ότι συχνά αναπτύσσονται στο πλαίσιο της προαναφερθείσας βασικής σύγκρουσης µεταξύ ναρκισσιστικών ή αυτόφιλων και αντικειµενοτρόπων ή ετερόφιλων τάσεων 2. Η µεταξύ άλλων κατανόηση της σχιζοφρένειας στη βάση ενός µοντέλου σύγκρουσης-άµυνας, ο ρόλος που αποδίδεται στη διεργασία της προβλητικής ταύτισης και η σηµασία της διαταραχής της συµβολοποίησης στους ανθρώπους µε σχιζοφρένεια δείχνουν να καθορίζουν το γενικό χαρακτήρα των θεραπευτικών µας παρεµβάσεων ή, αν θέλετε, να προσφέρουν µια γενική εξήγηση της θεραπευτικής επίδρασης.

10 Η ψυχαναλύτρια Wilma Bucci, αναθεωρώντας τη φροϋδική µεταψυχολογία και µε βάση τα σύγχρονα ευρήµατα της γνωσιακής επιστήµης, προτείνει τη θεωρία των πολλαπλών κωδίκων (multiple code theory) ως ένα µοντέλο συναισθηµατικής επεξεργασίας της πληροφορίας που θα µπορούσε να υιοθετήσει η σύγχρονη ψυχανάλυση 3. Το συναίσθηµα συνιστά µια ψυχολογική δοµή που αποτελείται από πολλά συστατικά: α) το συστατικό της γνωσιακής αξιολόγησης ερεθισµάτων και καταστάσεων β) το φυσιολογικό συστατικό ενεργοποίησης ή διέγερσης γ) το συστατικό της κινητικής έκφρασης δ) το συστατικό του κινήτρου, περιλαµβανοµένων των συµπεριφορικών προθέσεων ή συµπεριφορικής ετοιµότητας και ε) το συστατικό της υποκειµενικής συναισθηµατικής κατάστασης (Scherer, 1984). Ως συναισθηµατικά σχήµατα (emotion schemas) ορίζονται οι πρότυπες (prototypic) αναπαραστάσεις του εαυτού σε σχέση µε τους άλλους, που διαµορφώνονται µέσα από επαναλήψεις επεισοδίων κοινής συναισθηµατικής κατάστασης. Οι συναισθηµατικές καταστάσεις (affective states) είναι σύνολα αισθητηριακών, σπλαχνικών και κινητικών στοιχείων, σε µεγάλη έκταση υποσυµβολικά (subsymbolic), εντός ή εκτός συνείδησης. Τα πρότυπα επεισόδια, που καταγράφονται στη µνήµη, συνιστούν τη δοµή των συναισθηµατικών σχηµάτων. Πρόκειται για συγκεκριµένα γεγονότα που καθίστανται αφηρηµένα, µεταφορές των συγκυριών της ζωής, που περιλαµβάνουν τι πρόκειται να συµβεί όταν κάποιος έχει µια επιθυµία ή ανάγκη, τι πρόκειται να κάνουν οι άλλοι, πως είναι πιθανό να αισθανθεί. Περιλαµβάνουν εικόνες του αντικειµένου του συναισθήµατος, του ατόµου που µισούµε, φοβόµαστε ή επιθυµούµε σχήµατα σπλαχνικής ή σωµατικής εµπειρίας συνδεόµενα µε την έγερση µιας συναισθηµατικής κατάστασης και σχήµατα συµπεριφορικής ενεργοποίησης. Οι εικόνες των ανθρώπων των πρότυπων επεισοδίων δίνουν συµβολικό διαπροσωπικό νόηµα στους υποσυµβολικούς σχηµατισµούς της πυρηνικής συναισθηµατικής κατάστασης. Σχηµατικά, η διαδικασία αρχίζει µε την υποσυµβολική ενεργοποίηση, την ενεργοποίηση των υποσυµβολικών στοιχείων του συναισθηµατικού πυρήνα και στη συνέχεια η υποσυµβολική εµπειρία κατηγοριοποιείται σε λειτουργικά ισοδύναµες τάξεις (functionally equivalent classes), που ακολούθως αναπαρίστανται ως πρότυπες εικόνες. Η φάση της συµβολοποίησης ολοκληρώνεται µε τη σύνδεση µε το λόγο. Το υποσυµβολικό επίπεδο, το συµβολικό µη λεκτικό και το συµβολικό λεκτικό επίπεδο λειτουργούν παράλληλα και αλληλεπιδρούν.

11 Στη σχιζοφρένεια, λοιπόν, θα µπορούσαµε να υποθέσουµε µια εξαρχής αποτυχία οργάνωσης συναισθηµατικών σχηµάτων γύρω από σύµβολα (όπως ισχυρίζεται η Bucci, άποψη που κινείται µάλλον προς την κατεύθυνση ύπαρξης ενός βασικού ελλείµµατος) ή µια τάση βαθύτατης διάσπασης µεταξύ αισθητηριακών, σωµατικών και κινητικών συστατικών της υποσυµβολικής εµπειρίας και µεταξύ αυτών και των µη λεκτικών και λεκτικών συµβόλων, µε ακόλουθη δυσλειτουργική προσπάθεια επιδιόρθωσης και επανασυµβολισµού. Κάτι τέτοιο θα µπορούσε να συµβεί κάτω από την επίδραση της βασικής σύγκρουσης στην οποία έχουµε αναφερθεί. Με άλλα λόγια, στη σχιζοφρένεια, η βασική σύγκρουση π.χ. µεταξύ ενός «ναρκισσιστικού» και ενός «συµβιωτικού» συναισθηµατικού σχήµατος οδηγεί σε αµυντική διάσπαση και επιδιόρθωση, κάτι που θα µπορούσε να εξηγεί το σύνολο των ποικιλόµορφων και πολυδιάστατων κλινικών εκδηλώσεων 2. Ακόµα, όµως, και όταν ο ασθενής, µε τη βοήθεια της φαρµακευτικής αγωγής, αποµακρύνεται από την παραληρητική εκδοχή του κόσµου των αντικειµένων, από την επίλυση και συµβιβασµό του κεντρικού του διλήµµατος µέσω του παραληρήµατος 4 αυτό συχνά ισχύει µε τους ασθενείς-µέλη του Κ.Η. το δίληµµα συνεχίζει να υφίσταται και η προβλητική ταύτιση, όπως περιγράψαµε προηγουµένως, προδίδει την παρουσία του. Συλλαµβάνοντας, λοιπόν, την ψυχική λειτουργία µέσω υποσυµβολικών και συµβολικών συστηµάτων παράλληλα κατανεµηµένης επεξεργασίας και άρα µε δυνατότητα επίδρασης από όλες τις αφετηρίες και προς όλες τις κατευθύνσεις και τη διεργασία της προβλητικής ταύτισης σε µια διαπροσωπική και άρα αλληλεπιδραστική βάση, στοιχειοθετούµε τη σύνδεση και αµφίδροµη σχέση µεταξύ εσωτερικού και εξωτερικού περιβάλλοντος, µεταξύ ενδοψυχικού έως τις αισθητηριακές και σωµατικές του απαρχές και διαπροσωπικού/διυποκειµενικού. Έτσι, στο Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ», δίνουµε βαρύτητα στην προαγωγή και ενίσχυση της λεκτικοποίησης και γενικότερα της συµβολοποίησης και δραστηριοποιούµαστε προς αυτή την κατεύθυνση στο πλαίσιο των οµάδων, των συναντήσεων µε τα πρόσωπα αναφοράς, σε κάθε στιγµή «συνάντησής» µας µε τους ασθενείς-µέλη του Κ.Η. Συχνά εργαζόµαστε στο προσυνειδητό πεδίο, ευνοώντας συνδέσεις µεταξύ συναισθηµάτων, σκέψεων, αισθητηριακών αντιλήψεων και σωµατικών βιωµάτων, ανακλήσεις και αφηγήσεις εµπειριών και βιωµάτων από τη ζωή του ασθενούς, συνδέσεις παρόντοςπαρελθόντος-σχεδιασµού του µέλλοντος ή παραθέτοντας δικούς µας συνειρµούς. Οµάδες, όπως η οµάδα εικαστικών (η οποία προσπαθεί να αξιοποιήσει τη θεωρία και

12 πρακτική της διαπροσωπικής θεραπείας µέσω της τέχνης) και η εργοθεραπευτική οµάδα «έκφρασης και επικοινωνίας», δίνουν ευκαιρίες χρήσης και αξιοποίησης ποικίλων οπτικών ή ηχητικών µη λεκτικών συµβόλων. Αυτό το κοµµάτι της δουλειάς µας ίσως θυµίζει µέρος της ψυχοθεραπευτικής εργασίας που προτείνεται για τους ασθενείς που χαρακτηρίζονται από «αλεξιθυµία» ή «µηχανιστική σκέψη» 5. Βασική, επίσης, στόχευση είναι η εκµετάλλευση της προβλητικής ταύτισης (και στο σηµείο αυτό η θεραπευτική οµάδα επιτελεί ίσως µια από τις σηµαντικότερες λειτουργίες της) ώστε να κατανοήσουµε, να επεξεργαστούµε ψυχολογικά και να ανταποκριθούµε στον ασθενή. Και συχνά η απάντησή µας αυτή δεν είναι µια ερµηνεία. Είναι µια λεκτική, εξωλεκτική, συµπεριφορική τοποθέτησή µας µια πράξη οριοθέτησης ή αύξησης της συναισθηµατικής εγγύτητας ή επίδειξης αυξηµένης ανοχής και αποδοχής µια «κατασκευή» νοήµατος εκεί που δείχνει να έχει χαθεί µια ενέργεια ή στάση που αναδεικνύει την ετερότητα χωρίς να αποστασιοποιεί. Αν θα έπρεπε, λοιπόν, να περιγράψουµε συνοπτικά αυτή την κατεύθυνση των παρεµβάσεών µας, θα λέγαµε ότι αποσκοπούµε στην ολοκλήρωση, ενίσχυση και εµπλουτισµό των διαδικασιών συµβολοποίησης, στο πλαίσιο των οποίων διαµορφώνονται, ενισχύονται και διατηρούνται συναισθηµατικά σχήµατα ενός απαρτιωµένου εαυτού σε σχέση µε έναν άλλον, ξεχωριστό και καλοήθη. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ogden T. (1982), «Projective identification and psychotherapeutic technique», Paterson Marsh Ltd and Jason Aronson Inc. 2. Μέντζος Σ. (2008), «Νέες τάσεις στην ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία της σχιζοφρένειας», στο «Ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία της σχιζοφρένειας», Επιστηµονική Εποπτεία: Ν. Τζαβάρας. 3. Bucci W. (1997), «Psychoanalysis and Cognitive Science: a multiple code theory», The Guilford Press. 4. Καψαµπέλης Β. (2008), «Η οικονοµία των ψυχωτικών διαταραχών και τα νευροληπτικά», στο «Ψυχαναλυτική ψυχοθεραπεία της σχιζοφρένειας», Επιστηµονική Εποπτεία: Ν. Τζαβάρας.

13 5. «Ψυχαναλυτική ψυχοσωµατική (θεµελιώδη κείµενα της Ψυχοσωµατικής Σχολής του Παρισιού)», Επιµέλεια Μαρίλια Άιζενσταϊν-Αβέρωφ, Κλωντ Σµατζά, Καστανιώτης. Θεραπευτική οµάδα-πρόγραµµα λειτουργίας-θεσµικές λειτουργίες Η θεραπευτική οµάδα του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» περιλαµβάνει ψυχίατρο, που έχει αναλάβει και ρόλο συντονιστή, ψυχολόγο, ειδική εκπαιδεύτρια (παλαιότερα εργοθεραπευτή), νοσηλεύτρια, κοινωνική λειτουργό, φροντίστρια και διοικητική υπάλληλο. Πέραν των προαναφερθέντων, η υιοθέτηση των αρχών της θεραπευτικής κοινότητας και θεραπείας περιβάλλοντος, καθώς και η συµµετοχή κάθε µέλους του προσωπικού σε κάποιες οµάδες ή οµαδικές δραστηριότητες καθιστούν ευνόητη, κατά την άποψή µας, την ταύτιση της οµάδας προσωπικού µε τη θεραπευτική οµάδα. Σε παλαιότερες αναφορές µας, έχουµε περιγράψει τη συνάρθρωση µιας ψυχοδυναµικά προσανατολισµένης αντίληψης και στάσης µε την εφαρµογή των αρχών της θεραπευτικής κοινότητας: ανεκτικότητα, απόδοση πραγµατικότητας, κοινοτισµός και δηµοκρατικότητα. Οι ρόλοι των µελών της θεραπευτικής οµάδας είναι διακριτοί και αλληλεπικαλυπτόµενοι, κάτι που απαιτεί στενή και αρµονική συνεργασία αλλά παρέχει ευελιξία απέναντι στις απαιτήσεις της λειτουργίας της θεραπευτικής κοινότητας και της ανταπόκρισης στις ανάγκες των ασθενών. Κοµβική στη λειτουργία του Κ.Η. είναι η ύπαρξη προσώπου αναφοράς για κάθε ασθενή-µέλος. Οι οµάδες και οι οµαδικές δραστηριότητες υπηρετούν πολλαπλούς σκοπούς, στοχεύοντας σε σειρά πεδίων της ψυχικής ζωής και λειτουργίας, ώστε να αµβλύνονται αδυναµίες και να ενισχύονται δυνατότητες. Να τονίσουµε ότι δε θεωρούµε ασύµβατη τη µετάβαση από το πεδίο των ενδοψυχικών και διαπροσωπικών διεργασιών στο πεδίο της άµεσης παρέµβασης στην ελλειµµατική ή αλλιώς προβληµατική συµπεριφορά. Μια τέτοια συνθετική προσέγγιση έχει σχετικά πλεονεκτήµατα, αφού βελτίωση στο πρώτο πεδίο δε συνεπάγεται απαραίτητα, για σειρά λόγων, ανάλογη βελτίωση στο δεύτερο, ενώ, απ την άλλη, η ενδοψυχική κατάσταση µπορεί να παρεµποδίσει συµπεριφορικές αλλαγές. Για παράδειγµα, συµπεριφορικής κατεύθυνσης παρεµβάσεις µε στόχο (ή νόηµα για τον ασθενή) την αυτονόµησή του µπορεί να συνοδεύονται από αύξηση του άγχους εγκατάλειψης και µοναξιάς.

14 Συνοπτικά, στο Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» λαµβάνουν χώρα οι ακόλουθες οµαδικές δραστηριότητες: «Μεγάλη» οµάδα Οµαδική ψυχοθεραπεία υποστηρικτικού τύπου Οµάδα έκφρασης και επικοινωνίας Οµάδα εικαστικών Οµαδικό πρόγραµµα εκπαίδευσης κοινωνικών δεξιοτήτων Άλλες δραστηριότητες εκπαίδευσης σε ατοµικές και κοινωνικές δεξιότητες Οµάδα ψυχαγωγίας Οµάδα εφηµερίδας Οµάδα πολιτιστικών-video Οµάδα επιτραπέζιων παιχνιδιών Εκµάθηση βασικών στοιχείων Η/Υ Χορωδία Οµάδα θεατρικής έκφρασης Οργανωµένες έξοδοι-εορταστικές εκδηλώσεις-εκδροµές Οµάδα ψυχοεκπαίδευσης Κοινωνική Λέσχη Τα πρόσωπα αναφοράς συναντώνται τακτικά (συνήθως ανά δύο εβδοµάδες) µε τα µέλη, ενώ πραγµατοποιούνται και συµβουλευτικές συναντήσεις µε τις οικογένειες των µελών. Πέραν της εβδοµαδιαίας συνάντησης του προσωπικού, τα πρόσωπα αναφοράς, όπως και οι οµάδες, επιβλέπονται συστηµατικά από τον ψυχίατρο ή την ψυχολόγο. Κάθε χρόνο οργανώνεται εβδοµαδιαίο σεµινάριο, που καλύπτει κατά ενότητες θέµατα ψυχιατρικής, ψυχολογίας, ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης. Σταθερή είναι, τέλος, η συνεργασία µας µε τον θεράποντα του κάθε ασθενούς-µέλους του Κ.Η. Η εν γένει λειτουργία, ο ρόλος του προσώπου αναφοράς και των µελών της θεραπευτικής οµάδας, οι οµαδικές δραστηριότητες περιγράφονται λεπτοµερώς στο βιβλίο µας «Κέντρο Ηµέρας ΕΣΤΙΑ ».

15 Αξιολόγηση και αποτελέσµατα Στη διάρκεια της περιόδου , διεξήχθησαν αρχικές συνεντεύξεις εκτιµήσεις ή και συµµετείχαν σε δραστηριότητες και προγράµµατα του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» 140 ενήλικα άτοµα. Σε 67 από τα άτοµα αυτά, τα οποία παρακολούθησαν το πρόγραµµα του Κ.Η. για τουλάχιστον 6 µήνες, πραγµατοποιήθηκαν από το προσωπικό 2 τουλάχιστον αξιολογήσεις, µε εφαρµογή κλιµάκων, ερωτηµατολογίων και συνεντεύξεων. Η αρχική αξιολόγηση λαµβάνει χώρα 2 µήνες µετά την έναρξη παρακολούθησης του προγράµµατος και ακολουθούν 2 αξιολογήσεις ετησίως ( εκέµβριος Ιανουάριος, Ιούνιος Ιούλιος). Οι υπόλοιποι 73 ασθενείς είτε παρακολουθούν σταθερά το πρόγραµµα του Κ.Η. αλλά δεν έχουν συµπληρώσει 6 µήνες (οπότε δεν έχουν λάβει χώρα 2 αξιολογήσεις) είτε δεν έχουν προσέλθει µετά την αρχική συνέντευξη ή έχουν αποχωρήσει µετά από βραχεία (συνήθως αρκετά µικρότερη των 6 µηνών) παρουσία. Παράγοντες που φαίνεται ότι συντελούν σε αυτό είναι η µειωµένη εναισθησία, η ύπαρξη σοβαρών αρνητικών συµπτωµάτων ή αποδιοργάνωσης της σκέψης και λιγότερο συχνά η εξ αρχής ύπαρξη σοβαρών παραγωγικών συµπτωµάτων ή η σύντοµη σε σχέση µε την έναρξη παρακολούθησης του προγράµµατος και σοβαρή υποτροπή. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η κατάλληλη προετοιµασία του ασθενούς από το θεράποντά του, η κινητοποίηση µέσω της ανάδειξης κινήτρων και η εξασφάλιση της συναίνεσής του παίζουν σηµαντικό ρόλο και δε θα πρέπει να αµελούνται. Αξιολογείται συστηµατικά λοιπόν µια σειρά παραµέτρων: Ψυχοπαθολογία. Λειτουργικότητα. Ποιότητα Ζωής. Συµπεριφορά - Απόδοση στην Απασχόληση. Κοινωνικές εξιότητες, Χρήση Υπηρεσιών, Ασφαλείς Συνθήκες ιαβίωσης. Ικανοποίηση από τις προσφερόµενες υπηρεσίες. Επιβάρυνση στην Οικογένεια. Στον ακόλουθο πίνακα παρουσιάζονται συνοπτικά τα αποτελέσµατα της αξιολόγησης. Η σύγκριση αφορά στην αρχική και την πιο πρόσφατη εκτίµηση, δεν συµπεριλαµβάνονται τυχόν ενδιάµεσες αξιολογήσεις. Τα χρησιµοποιούµενα

16 ερωτηµατολόγια και κλίµακες, η µεθοδολογία και τα αποτελέσµατα της αξιολόγησης παρατίθενται λεπτοµερώς στο βιβλίο «Κέντρο Ηµέρας ΕΣΤΙΑ ». Κλίµακες Ερωτηµατολόγια Αρχική Εκτίµηση Τελική Εκτίµηση ΜΟ ΤΑ ΜΟ ΤΑ Κλίµακα PANSS-Θετική 15,20 5,54 13,27 5,27 Κλίµακα PANSS-Αρνητική 21,58 7,59 18,85 7,24 Κλίµακα PANSS-Γεν. Ψυχοπαθολογία 34,05 8,34 29,36 8,05 Κλίµακα PANSS-Προφίλ Κινδύνου Επιθετικότητας 4,72 2,18 4,17 1,67 Κλίµακα PANSS-Συνολική 75,60 19,96 65,93 18,83 Λειτουργικότητα 34,85 5,36 35,42 5,11 Ποιότητα Ζωής 53,81 9,64 54,85 10,63 Εργασία 44,59 16,91 44,08 16,52 Υπηρεσίες 1,42 1,75 1,12 1,40 Ασφάλεια 1,37 1,67 0,86 1,29 εξιότητες 4,22 2,61 3,12 2,17 Όπου ΜΟ: µέσος όρος, ΤΑ: τυπική απόκλιση Σύγκριση t(58)=3,764 p<0,001 t(58)=6,302 p<0,001 t(57)=7,252 p<0,001 t(57)=2,916 p=0,005 t(58)=7,013 p<0,001 t(58)=-1,312 p=0,195 (NS) t(58)=-0,884 p=0,381 (NS) t(58)=0,938 p=0,352 (NS) t(58)=1,941 p=0,57 t(58)=3,641 p<0,001 t(58)=4,658 p<0,001 Επιπλέον, υπολογίστηκαν οι ηµέρες νοσηλείας σε Μονάδα Ψυχιατρικής Νοσηλείας (Ψυχιατρικό Νοσοκοµείο / Ιδιωτική Ψυχιατρική Κλινική), ανά άτοµο, ανά έτος, πριν και µετά την ένταξη του κάθε ατόµου στα προγράµµατα και τις δραστηριότητες του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ». Αυτό κρίθηκε πως είναι ένας δείκτης αποτελεσµατικότητας των εφαρµοζόµενων προγραµµάτων στο Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ». Για τον υπολογισµό των ηµερών νοσηλείας σε Μονάδα Ψυχιατρικής Νοσηλείας πριν την ένταξη του κάθε ατόµου στα προγράµµατα και τις δραστηριότητες του Κ.Η., λήφθηκαν υπόψη τα 5 προηγούµενα χρόνια από την ένταξη του ατόµου αυτού στο Κ.Η. και υπολογίστηκε ο µέσος όρος της 5ετίας, ανά έτος. Ο µέσος όρος είναι: 22,82 ± 43,89 ηµέρες νοσηλείας, ανά έτος, ανά άτοµο. Καταγράφηκαν επίσης οι τυχόν ηµέρες νοσηλείας σε Μονάδα Ψυχιατρικής Νοσηλείας µετά την ένταξη του κάθε ατόµου στα προγράµµατα και τις δραστηριότητες του Κ.Η. Ο µέσος όρος είναι: 5,09 ± 15,14 ηµέρες νοσηλείας, ανά έτος, ανά άτοµο. Η διαφορά αυτή, µε συσχετισµένο έλεγχο t, είναι στατιστικά σηµαντική t(65)=3,108, p=0,003. Η συµµετοχή, λοιπόν, των ατόµων στα προγράµµατα και τις δραστηριότητες του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» συσχετίζεται σηµαντικά µε µείωση του αριθµού ηµερών νοσηλείας τους σε Μονάδα Ψυχιατρικής Νοσηλείας (Ψυχιατρικό Νοσοκοµείο / Ιδιωτική Ψυχιατρική Κλινική).

17 Προβληµατισµοί και προοπτικές Η εµπειρία των επτά χρόνων λειτουργίας του Κέντρου Ηµέρας φέρνει µαζί της προβληµατισµούς και γεννά προοπτικές, καθώς φιλόδοξος στόχος µας παραµένει ένας συνδυασµός αλλαγών (ή τουλάχιστον έναρξής τους) σε ενδοψυχικό, διαπροσωπικό, συµπεριφορικό και επίπεδο λειτουργικότητας. Ο αριθµός των ασθενών µελών του Κ.Η. δεν ξεπερνά τους είκοσι πέντε. Με βάση τις υποδοµές, τον αριθµό των µελών του προσωπικού και τις κατευθύνσεις της δουλειάς µας, πιστεύουµε ότι µεγαλύτερος αριθµός ασθενών θα λειτουργούσε σε βάρος της ποιότητας παροχής υπηρεσιών. Η διάρκεια παρακολούθησης του προγράµµατος έχει αυξηθεί από ένα σε ενάµισι έτος, ενώ ακολουθεί παράταση µερικής παρακολούθησης του προγράµµατος µέχρι και έξι µηνών. ίνεται έµφαση τόσο στην παρακολούθηση και παρέµβαση στις τόσο σηµαντικές για τους ασθενείς διεργασίες αποχωρισµού όσο και σε πρακτικά ζητήµατα σχετικά µε το µετέπειτα πλαίσιο ζωής τους. Κατά το χρονικό διάστηµα συµµετοχής στο πρόγραµµα, πράγµατι παρατηρούνται και αρχίζουν να σταθεροποιούνται θετικές αλλαγές σε πολλούς ασθενείς, συχνά όµως διαπιστώνουµε ότι υπάρχουν ασθενείς που χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να επιτύχουν αλλαγές ή ασθενείς στους οποίους οι ούτως ή άλλως συνεχιζόµενες ανάγκες των σχιζοφρενών δείχνουν πιο επιτακτικές. Ωστόσο η ύπαρξη νέων παραποµπών και αιτηµάτων προς το παρόν δεν καθιστά δυνατή την αύξηση της διάρκειας παρακολούθησης. εν είµαστε µάλλον σε θέση να µιλήσουµε για δεδοµένη βέλτιστη διάρκεια παρακολούθησης του προγράµµατος, διάρκεια που όµως δεν µπορούµε, για ποικίλους λόγους, να εξατοµικεύσουµε. Η κλινική µας εκτίµηση και η εφαρµογή κλιµάκων, συνεντεύξεων και ερωτηµατολογίων συγκλίνουν στο ότι σηµαντικός αριθµός ασθενών παρουσιάζει βελτίωση σε µεγάλο εύρος ψυχοπαθολογικών εκδηλώσεων. Έχει διαπιστωθεί επίσης σηµαντική µείωση των αναγκών νοσηλείας. Προς το παρόν, δεν είµαστε σε θέση να εκτιµήσουµε τη σχετική συνεισφορά µη ειδικών παραγόντων και εξειδικευµένων παρεµβάσεων ούτε έχουµε διαπιστώσει σαφείς παράγοντες πρόγνωσης της πορείας. Μελέτες που θα χρησιµοποιούσαν οµάδα ελέγχου (ένα ανάλογων χαρακτηριστικών δείγµα ασθενών που λαµβάνει τη «συνήθη» θεραπεία, π.χ. φαρµακοθεραπεία και µηνιαίες επισκέψεις στο θεράποντα) θα επικύρωναν ή όχι την εκτίµησή µας περί θετικής επίδρασης του θεραπευτικού προγράµµατος.

18 Μείζον ζήτηµα αποτελεί η διατήρηση ή όχι του θεραπευτικού αποτελέσµατος που πολλοί ασθενείς επιτυγχάνουν. Η κατοπινή µας πληροφόρηση (µέσω ατοµικών επαφών µε το πρόσωπο αναφοράς, µέσω της Κοινωνικής Λέσχης, µέσω πληροφοριών από άλλες πηγές) δείχνει ότι κάποιοι ασθενείς διατηρούν αυτά που έχουν κερδίσει, ενώ άλλοι εκπίπτουν ή υποτροπιάζουν. Μελέτες που θα εκτιµούσαν την πορεία των ασθενών µετά τη λήξη του προγράµµατος θα ήταν εξαιρετικά χρήσιµες, αλλά, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, το προσωπικό δεν διαθέτει το πλεόνασµα χρόνου για να τις διεξάγει. Η αίσθησή µας είναι ότι ένας σηµαντικός αριθµός ασθενών που θα ωφελούνταν από το πρόγραµµα ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης του Κ.Η. δεν έρχεται ποτέ σε επαφή µε αυτό και οι αιτίες µπορεί να είναι πολλές. Απαιτείται εντατικότερη και συνεχής ενηµέρωση γιατρών και άλλων επαγγελµατιών ψυχικής υγείας, δοµών και υπηρεσιών στην κοινότητα. Απ την άλλη, οι εν δυνάµει παραπέµποντες ίσως δεν γνωρίζουν ή αµφιβάλλουν για την αποτελεσµατικότητα των προσφερόµενων υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης ή, ακόµα, περιορίζονται από το φόρτο εργασίας ή από την απαισιοδοξία σχετικά µε την πρόγνωση ιδιαίτερα των σχιζοφρενών ασθενών. Τέλος, δεν θα πρέπει να λησµονούνται παράγοντες όπως η περιορισµένη εναισθησία των ασθενών, η έντονη αρνητική συµπτωµατολογία και το στίγµα. Πέραν των διεργασιών αποχωρισµού ή αν θέλετε στο πλαίσιό τους, είµαστε προσανατολισµένοι στην επιτακτική ανάγκη, µε το πέρας του προγράµµατος, το ενδιαφέρον των ασθενών να παραµείνει στραµµένο προς διαπροσωπικές, κοινωνικές σχέσεις και δηµιουργικές δραστηριότητες. Οφείλουµε δυστυχώς να οµολογήσουµε, λαµβάνοντας υπόψιν και τους περιορισµούς που η σχιζοφρένεια ούτως ή άλλως συχνά συνεχίζει να θέτει, ότι το δίκτυο υπηρεσιών ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης, δηµιουργικής απασχόλησης, προεπαγγελµατικής εκπαίδευσης, προστατευόµενης εργασίας παραµένει φτωχό. Πρόσφατα έχουν εισαχθεί στο πρόγραµµα λειτουργίας του Κ.Η. δύο νέες οµαδικές δραστηριότητες, η εφαρµογή των οποίων έφερε µαζί της νέους προβληµατισµούς. Η συµπεριφορικού προσανατολισµού οµάδα εκπαίδευσης σε κοινωνικές δεξιότητες οδήγησε µεν σε βελτίωση κοινωνικών ελλειµµάτων στόχων, όµως είµαστε εξαιρετικά επιφυλακτικοί ως προς τη γενίκευση και τη διατήρηση του αποτελέσµατος. Έτσι, στόχος µας είναι, µε βάση σύγχρονα θεωρητικά και ερευνητικά δεδοµένα, η εφαρµογή εντατικότερων (µε µεγαλύτερη συχνότητα συνεδριών,

19 µακρότερη διάρκεια, µεγαλύτερο εστιασµό στις γνωσιακές λειτουργίες, πιο απαιτητικούς και πολυεπίπεδους στόχους) προγραµµάτων εκπαίδευσης. Η ψυχοεκπαίδευση οικογενειών ασθενών-µελών του Κ.Η. µετρά µόνον ένα κύκλο συνεδριών, η εµπειρία είναι σίγουρα µικρή για εξαγωγή συµπερασµάτων, ωστόσο προβληµατιστήκαµε από το µεγάλο ποσοστό αποχωρήσεων. Πιθανολογούµε ότι ο εκπαιδευτικός χαρακτήρας του προγράµµατος (σε αντιδιαστολή µε ένα πιο «υποστηρικτικό» πλαίσιο που ενδεχοµένως προσδοκούσαν οι οικογένειες), η µεγάλη συναισθηµατική καταπόνηση, το άγχος και η άρνηση των συγγενών συνιστούν κάποια από τα αίτια των αποχωρήσεων. Μένει να δούµε στην πορεία αν το φαινόµενο συνεχίζεται και να προσαρµόσουµε, εφόσον χρειαστεί, ανάλογα την τεχνική µας. Σε ό,τι αφορά τις οικογένειες των ασθενών που παρακολουθούν το πρόγραµµα του Κ.Η., συχνά διαπιστώνεται η ύπαρξη δυσλειτουργικών και στρεσσογόνων για τον ασθενή σχηµάτων διαντίδρασης εντός αυτών. Επίσης διαπιστώνεται η ύπαρξη δυσφορικών συναισθηµάτων ή και ψυχικών διαταραχών στα µέλη τους. Φαίνεται, λοιπόν, ότι πέραν των συµβουλευτικών, υπάρχει ανάγκη πιο εξειδικευµένων παρεµβάσεων. Μια σειρά παραγόντων, όπως η έλλειψη εξειδίκευσης, χρονικοί περιορισµοί λόγω φόρτου εργασίας και περιορισµένου αριθµού µελών προσωπικού ή το ότι η ευθύνη του κεντρικού θεραπευτικού σχεδιασµού ανήκει στον θεράποντα ψυχίατρο, δεν έχει επιτρέψει την εφαρµογή οικογενειακών θεραπειών. Απαιτείται, όµως, από την πλευρά µας, καλύτερη διασύνδεση µε υπηρεσίες που παρέχουν οικογενειακή θεραπεία και στενότερη συνεργασία και προς αυτή την κατεύθυνση µε τους θεράποντες. Με βάση τα προηγούµενα, αρχίζει να γίνεται φανερό ότι εντός του συνεκτικού πλαισίου λειτουργίας του Κ.Η., µπορεί να ενδείκνυνται θεραπευτικές παρεµβάσεις που να αφορούν σε υποσύνολα της οµάδας των ασθενών. Για παράδειγµα, κάποιοι από τους ασθενείς µπορεί να χρειάζονται εξειδικευµένη προσπάθεια βελτίωσης των γνωσιακών λειτουργιών, άλλοι των κοινωνικών ελλειµµάτων τους, ενώ άλλοι παρεµβάσεις στην οικογένειά τους. Η εξατοµίκευση συνάδει µε την περίπλοκη και πολυπαραγοντική φύση των σοβαρών ψυχικών διαταραχών και πιστεύουµε ότι έχει θέση εντός οµαδικών προγραµµάτων ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης. Η θεραπευτική οµάδα του Κ.Η. «ΕΣΤΙΑ» είναι και οφείλει να παραµείνει µια «ζωντανή» οµάδα. Έχουµε στραµµένο το ενδιαφέρον µας στις ανάγκες των ασθενών, ερχόµαστε σε επαφή µε τα ποικίλα ρεύµατα επιστηµονικής σκέψης, µαθαίνουµε από την εµπειρία µας και διατηρούµε επίγνωση της ευθύνης του ρόλου που η κοινωνία

20 µας εµπιστεύτηκε απέναντι σε µια από τις πιο ευαίσθητες και δοκιµαζόµενες οµάδες του πληθυσµού της.

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ»

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Κοινωνική Χυχιατρική Η Κοινωνική Χυχιατρική αποτελεί κλάδο της ψυχιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας

H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας H Πορεία προσαρµογής ή Δυσπροσαρµογής των καρκινοπαθών στην Νόσο τους. Η συνεισφορά των Επαγγελµατιών Υγείας Γιάννης Νικολής Ψυχίατρος Ψυχαναλυτής Οµάδας Η έννοια της προσαρµογής Προσαρµογή: Εφαρµογή,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εξαρτησιογόνες ουσίες

Εξαρτησιογόνες ουσίες Ναρκωτικά Ναρκωτικά-Εξάρτηση Ο όρος ναρκωτικά χρησιµοποιείται για να χαρακτηρίσει όλες τις τοξικές ψυχοτρόπες ουσίες που διακινούνται παρανόµως και προκαλούν σοβαρή διαστρέβλωση της προσωπικότητας του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ»

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΓΕΝΙΚΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ, Γ.Ν.Π. «Π.. & Α. ΚΥΡΙΑΚΟΥ» ΟΜEΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙ ΟΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011

EMDR Πρωτόκολλο. Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 EMDR Πρωτόκολλο Πέννυ Παπανικολοπούλου M.Sc. Ph.D Σεπτέμβριος 2011 Τηλεσκοπική Επεξεργασία / Telescopic Processing Σημείο Αναστάτωσης EMD Περιορισμένη Εστίαση σε κάθε σημείο αναστάτωσης Στρατηγική EMDr

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ. Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ. Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος. Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Ψυχοθεραπεία: η θεραπεία των ψυχικών διαταραχών που βασίζεται κατά κύριο λόγο στην επικοινωνία (λεκτική και μη λεκτική) μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης²

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Οικοτροφείο ΕΠΑΚΜΟΣ, Εταιρία Συστημικής Θεραπείας και Παρέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ. Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΣΑΚΚΑ Nευρολόγος-Ψυχίατρος, Πρόεδρος της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών ALZHEIMER ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ ΤΟ ΦΟΡΤΙΟ ΤΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων

Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων Ορόλοςκαιησηµασίατων οµάδων αυτογνωσίας στην εκπαίδευση και εξειδίκευση των ψυχολόγων 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου & Α. Καλαντζή -Αζίζι «ουλειά µε

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας»

«Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» «Το κοινωνικό στίγµα της ψυχικής ασθένειας» Mαρίνα Οικονόµου-Λαλιώτη Επικ. Καθηγήτρια Ψυχιατρικής Επιστηµονικά Υπεύθυνη του Προγράµµατος «αντι-στίγµα» ΕΠΙΨΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Kεφάλαιο 1: Εισαγωγή: Οι αιτίες της συμπεριφοράς και τα κίνητρα... 17 Αιτιακή σκέψη και κίνητρα... 18 Ορισμός κινήτρων... 19 Είδη κινήτρων... 20 Κίνητρα στα ζώα... 20 Σύνοψη...

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8

Διατροφικές Διαταραχές. Κεφάλαια 7 8 Διατροφικές Διαταραχές Κεφάλαια 7 8 7. Πώς να βοηθήσουμε τα άτομα που υποφέρουν από Ψυχογενή Ανορεξία Στόχος η πάσχουσα να τρέφεται κανονικά ώστε να αποκατασταθεί το φυσιολογικό της βάρος. Ο στόχος αυτός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ Γιάννης Μαλογιάννης Ψυχίατρος Βασικοί στόχοι ΓΣΘ στη Σχιζοφρένεια Εναλλακτικές ερµηνείες σχιζοφρενικών συµπτωµάτων Ελάττωση της επίδρασης των θετικών και

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου

Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου Γ. Συµπεράσµατα από οµάδες εργασίας του Συνεδρίου 1. Θα βοηθούσε η ανάπτυξη ενός συντονιστικού οργάνου για θέµατα οικογένειας και παιδιών (π.χ. Υπουργείο Οικογένειας, Παιδιού και Νεότητας) 2. Η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών

ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία. Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Πορεία, Πρόγνωση και Θεραπεία Φίλιππος Γουρζής Καθηγητής Ψυχιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών Πορεία, Πρόγνωση Η πορεία είναι κρίσιμος παράγοντας για την εκτίμηση των κοινωνικών συνεπειών, του κόστους,

Διαβάστε περισσότερα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα

Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Η ψυχιατρική περίθαλψη στην Ελλάδα του 21 ου αιώνα Μ. Μαδιανός Κέντρο Κοινοτικής Ψυχικής Υγιεινής Ζωγράφου, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ψυχιατρική 2002, 13:297-300 Η Ελλάδα, τρία έτη µετά την ένταξή της από το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ

ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΙΙ Παραληρητική ιαταραχή Παραληρητικές ιδέες όχι παράδοξες ή αλλόκοτες (όπως στη Σχιζοφρένεια), αλλά ευλογοφανείς. Οι ακουστικές ή οπτικές ψευδαισθήσεις, αν υπάρχουν,

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες

Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Η εφαρµογή της Γ/Σ θεραπείας στις σεξουαλικές δυσλειτουργίες Κωνσταντίνος Ευθυµίου Εισήγηση για την ιηµερίδα: "Εκπαίδευση στην Γνωσιακή - Συµπεριφοριστική Ψυχοθεραπεία" Αθήνα, Αula Φιλοσοφικής Σχολής Εθνικού

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου

Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Α κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Υπηρεσίας Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας Γραφείου ιασύνδεσης Ιονίου Πανεπιστηµίου Τρόποι αντιµετώπισης του άγχους. Πρόληψη και θεραπεία της κατάθλιψης. Ψυχολόγος - Howard

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής.

Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σε αυτό το τεύχος σας προτείνουµε µερικά ενδιαφέροντα βιβλία που αφορούν βασικές αρχές της Συµβουλευτικής. Arist Von Schlippe, Jochen Schweitzer επιµέλεια: Βιργινία Ιωαννίδου µετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία

Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη Ευπαθών Κοινωνικά Ομάδων Δήμος Solna Σουηδία ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Γεώργιος Κοντορίνης, Δημοτικός Σύμβουλος Solna, Σουηδία Κοινωνική Αλληλεγγύη ΗπόληSolna

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους

Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους ΠΑΙ ΙΚΗ ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ Κάθε χρόνο ένας σηµαντικός αριθµός παιδιών, ακόµα και της πιο τρυφερής βρεφικής ηλικίας, παραπέµπονται σε παιδιατρικά νοσοκοµεία µε ανεξήγητους σωµατικούς τραυµατισµούς που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΑΔΝΗ. θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων. θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων

ΑΡΙΑΔΝΗ. θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων. θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων ΑΡΙΑΔΝΗ θεραπευτικό πρόγραμμα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτημένων Ατόμων θεραπευτικό προγραµµα του Κέντρου Θεραπείας Εξαρτηµένων Ατόµων Θησέας Λαβύρινθος Μινώταυρος Αριάδνη O MYΘΟΣ Η ανθρωπότητα, ο καθένας

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ

ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ANTIKOIΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ KAI TΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΔΙΑΓΩΓΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και στατιστικό εγχειρίδιο για τις ψυχικές νόσους DSM-IV,το κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 6 Τι είναι Νοημοσύνη; Η ικανότητα του ατόμου να αφομοιώνει νέες πληροφορίες, να επωφελείται από τις εμπειρίες του και να προσαρμόζεται ρμ σε νέες

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών

Αγχώδειςδιαταραχές. διαταραχέςκαι Πανικός. Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών. Αθηνών Αγχώδειςδιαταραχές διαταραχέςκαι Πανικός Εµµανουήλ Ν. Κάττουλας MD, PhD Ψυχίατρος- Γνωσιακός Ψυχοθεραπευτής ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών Επιστηµονικός Συνεργάτης Α Ψυχιατικής Κλινικής Παν/µίου Αθηνών Ψυχίατρος

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη περιστατικών (case studies) στο Γνωσιακό Συµπεριφοριστικόµοντέλο:παρουσίαση και ανάλυση περιπτώσεων Οργανωτής: Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας τηςσυµπεριφοράς, Αθήνα Πρόεδρος: Κ. Ευθυµίου Συζητητής:

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες πώνυμο (-α) / Όνομα (-τα) Διεύθυνση (-εις) ΨΑΡΡΑΚΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΡΑΚΗΣ 19, ΑΘΗΝΑ, 17121 Ν.ΣΜΥΡΝΗ Τηλέφωνο (-α) 2109329890, 6948595973 Διεύθυνση E-mail mpsarrakou@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα