Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα"

Transcript

1 Κεφάλαιο 43 Αλκαλοειδή της βίνκα ρόζεα Ε. Ξυδάκης Γ. Μαρκάτος 732 ΓΕΝΙΚΑ ΧΗΜΙΚΗ ΔΟΜΗ Τα αλκαλοειδή της βίνκα (vinca alkaloids) είναι μεταξύ των πρώτων κυτταροτοξικών φαρμάκων που αποκαλύφθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στην αντιμετώπιση των νεοπλασματικών νόσων. Τα αλκαλοειδή της βίνκα λαμβάνονται από τα φύλλα του φυτού Catharanthus roseus ή παράγονται ημισυνθετικά. Το φυτό αυτό, με παλαιότερη ονομασία Vinca rosea, ήταν γνωστό για τις υποτιθέμενες υπογλυκαιμικές του ιδιότητες, ωστόσο η φαρμακολογική έρευνα αποκάλυψε το 1959 ότι κάποια από τα συστατικά του εμφανίζουν έντονη κυτταροτοξική δράση 1. Από όλα τα αλκαλοειδή της βίνκα που υπάρχουν στη φύση, μόνον η βινκριστίνη (vincristine) και η βινβλαστίνη (vinblastine) χρησιμοποιούνται στην κλινική πράξη. Επίσης, δύο ημισυνθετικά παράγωγα της βινβλαστίνης, η βινδεσίνη (vindesine) και η βινορελμπίνη (vinorelbine) έχουν ευρεία κλινική εφαρμογή 2. Τα αλκαλοειδή της βίνκα (εικόνες 1 και 2) είναι μεγάλα διμερή ασύμμετρα μόρια που αποτελούνται από δύο τμήματα με πολλαπλούς δακτυλίους: ένα πυρήνα ινδόλης (καθαρανθίνη) και ένα πυρήνα διυδρο ινδόλης (βινδολίνη). Παρόλο που η βινκριστίνη και η βινβλαστίνη διαφέρουν μόνο σε μια ομάδα στον πυρήνα της βινδολίνης (η βινκριστίνη έχει φορμυλική ενώ η βινβλαστίνη μεθυλική ομάδα), το αντινεοπλασματικό φάσμα και οι παρενέργειές τους εμφανίζουν εντυπωσιακές διαφορές. Εικόνα 1. Χημική δομή βινβλαστίνης, βινκριστίνης και βινδεσίνης Εικόνα 2. Χημική δομή της βινορελμπίνης Η βινδεσίνη (διακετυλ βινβλαστίνη) είναι ημισυνθετικό παράγωγο αλλά και φυσιολογικός μεταβολίτης της βινβλαστίνης, διαφέρει δε από αυτήν σε δύο ομάδες στον πυρήνα της βινδολίνης. Η βινορελμπίνη (5 υδρο βινβλαστίνη) είναι ημισυνθετικό παράγωγο της βινβλαστίνης, με δομική τροποποίηση του πυρήνα της καθαρανθίνης 2,3.

2 ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΔΡΑΣΗΣ Τα αλκαλοειδή της βίνκα είναι ειδικοί του κυτταρικού κύκλου αντινεοπλασματικοί παράγοντες και η κυτταροτοξική τους δράση οφείλεται στην προκαλούμενη από αυτά διαταραχή της οργάνωσης και της λειτουργίας των μικροσωληναρίων 4. Ως γνωστόν, τα μικροσωληνάρια αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κυτταροσκελετού και διαδραματίζουν πρωτεύοντα ρόλο σε πολλές ζωτικές λειτουργίες των κυττάρων, όπως στη διαίρεση, στη χημειοταξία, στην πρόσφυση, στην ενδοκυτταρική διακίνηση και αποθήκευση ουσιών, στην μεταφορά μυνημάτων από υποδοχείς της κυτταρικής μεμβράνης στο εσωτερικό των κυττάρων κλπ 5. Τα μικροσωληνάρια αποτελούνται από πολυμερισμένα ετεροδιμερή δύο παρόμοιων πολυπεπτιδίων, της τουμπουλίνης α (tubulin α) και της τουμπουλίνης β (tubulin β). Οι τουμπουλίνες περιέχουν περίπου 450 αμινοξέα και έχουν μοριακό βάρος kda. Τα μόρια της τουμπουλίνης α συνδέονται εν σειρά με τα μόρια της τουμπουλίνης β και σχηματίζουν τα πρωτοϊνίδια. Η ένωση συνολικά 13 πρωτοϊνιδίων οδηγεί στο σχηματισμό του μικροσωληναρίου 5,6. Τα αλκαλοειδή της βίνκα αναστέλλουν τον πολυμερισμό των διμερών των τουμπουλινών και τον σχηματισμό των πρωτοϊνιδίων και των μικροσωληναρίων και επάγουν τον αποπολυμερισμό των μικροσωληναρίων 7. Τα αλκαλοειδή της βίνκα συνδέονται άμεσα με τις τουμπουλίνες α και β σε δύο τουλάχιστον θέσεις, που είναι διαφορετικές από τις θέσεις σύνδεσης της κολχικίνης, των ταξανών και της τριφωσφορικής γουανοσίνης. Η μια θέση σύνδεσης χαρακτηρίζεται από υψηλή συγγένεια προς τα αλκαλοειδή της βίνκα και βρίσκεται στα άκρα των μικροσωληναρίων, ενώ η άλλη παρουσιάζει χαμηλή συγγένεια προς αυτά και βρίσκεται στις πλάγιες περιοχές τους. Η αναστολή του σχηματισμού της μιτωτικής ατράκτου από τα αλκαλοειδή της βίνκα συνεπάγεται τη διακοπή της μίτωσης στη μετάφαση, την αναστολή του κυτταρικού πολλαπλασιασμού και την επαγωγή της απόπτωσης 5,7. Εκτός από την δράση τους στα μικροσωληνάρια, τα αλκαλοειδή της βίνκα παρουσιάζουν και άλλες βιολογικές δράσεις, άγνωστης προς το παρόν κλινικής σημασίας, που περιλαμβάνουν (α) την αύξηση του ρυθμού σύνθεσης του c AMP, (β) την τροποποίηση της εξαρτώμενης από την καλμοδουλίνη μεταφοράς ιόντων ασβεστίου, (γ) τη μείωση του σχηματισμού t RNA και DNA πολυμεράσης, (δ) την αναστολή της εισόδου γλουταμικού οξέος στα κύτταρα, και (ε) τη μείωση της σύνθεσης συγκεκριμένων πρωτεϊνών και λιπιδίων 3,6. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Για την in vitro ταχεία ανάπτυξη αντίστασης στα αλκαλοειδή της βίνκα ευθύνονται δύο κυρίως μηχανισμοί. Ο πρώτος αφορά τη γνωστή σαν αντίσταση σε πολλαπλά φάρμακα (multidrug resistance, MDR) ενώ ο δεύτερος περιλαμβάνει την αντίσταση που προέρχεται από τη δομική ή λειτουργική τροποποίηση των τουμπουλινών. Η MDR οφείλεται στην υπερέκφραση του mdr 1 γονιδίου που κωδικοποιεί για μια διαμεμβρανική πρωτεΐνη αμινοξέων, την Ρ γλυκοπρωτεΐνη ή Ρ170, με μοριακό βάρος 170 kda 8. Η Ρ170, που φυσιολογικά εκφράζεται στο επιθήλιο των νεφρικών σωληναρίων, στο βλεννογόνο του εντέρου, στο ήπαρ, στο πά 733

3 γκρεας, στο μυελό των επινεφριδίων και σε άλλους ιστούς, δρα ως αντλία εξόδου ποικίλων ουσιών και φαρμάκων από τα κύτταρα. Η λειτουργία της Ρ170 απαιτεί την παρουσία ενέργειας, που φυσιολογικά προσφέρεται από την ΑΤΡ. Η παρουσία της Ρ170 οδηγεί σε μείωση της ενδοκυττάριας συγκέντρωσης των αλκαλοειδών της βίνκα και, κατά συνέπεια, σε κυτταρική αντοχή. Τα νεοπλασματικά κύτταρα με υπερέκφραση της Ρ γλυκοπρωτεΐνης είναι ανθεκτικά όχι μόνο στα αλκαλοειδή της βίνκα αλλά και σε πολλούς άλλους αντινεοπλασματικούς παράγοντες, που περιλαμβάνουν τις ανθρακυκλίνες, τη μιτοξαντρόνη, την ετοποσίδη, την ακτινομυσίνη D, τη μιτομυκίνη C, τις ταξάνες κλπ 8. Το 1994 αποκαλύφθηκε μια άλλη διαμεμβρανική πρωτεΐνη, η σχετιζόμενη με την πλειοτροπική φαρμακευτική αντίσταση πρωτεΐνη 1 (multidrug resistance associated protein 1, MRP1), με μοριακό βάρος 190 kda, που έχει 15% ομολογία με την Ρ170 (9). Το γονίδιο για την MRP1 εδράζεται στο χρωμόσωμα 16p13.1 ενώ αυτό για την Ρ 170 στο χρωμόσωμα 7q21.1. Η υπερέκφραση της MRP1, συνεπεία ενίσχυσης του γονιδίου της, οδηγεί σε ελαττωμένη συγκέντρωση των αντινεοπλασματικών φαρμάκων στο εσωτερικό των κυττάρων και σε τροποποίηση της ενδοκυττάριας κατανομής τους. Παρόμοια με την Ρ170, η MRP1 προσφέρει α ντίσταση προς αρκετούς αντινεοπλασματικούς παράγοντες, μεταξύ των ο ποίων και τα αλκαλοειδή της βίνκα. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της MDR αποτελεί η δυνατότητα υπέρβασής της με διάφορους φαρμακολογικούς παράγοντες. Σε in vitro μελέτες η MDR αναστέλλεται με την εφαρμογή σχετικά υ 734 ψηλών συγκεντρώσεων βεραπαμίλης, κινιδίνης, διλτιαζέμης, αμιοδαρόνης, κινιδίνης, κυκλοσπορίνης Α και τριφλουπεραζίνης 10. Η χρησιμοποίηση αυτών των παραγόντων στην κλινική πράξη, σε δόσεις επαρκείς για την αναστολή της φαρμακευτικής αντίστασης, είναι προβληματική εξαιτίας των σοβαρών τους παρενεργειών. Προκλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι η χορήγηση μονοκλωνικών αντισωμάτων έναντι της Ρ γλυκοπρωτεΐνης μειώνει τα επίπεδά της, και σήμερα εξετάζονται σε κλινικές μελέτες 6. Ο δεύτερος μηχανισμός αντίστασης στα αλκαλοειδή της βίνκα σχετίζεται με δομικές ή λειτουργικές μεταβολές των α και β τουμπουλινών, που μπορεί να προέρχονται είτε από μεταλλάξεις των γονιδίων τους είτε από μετα μεταφραστικές τροποποιήσεις τους 11. Οι διαταραχές αυτές των τουμπουλινών έχουν σαν συνέπεια τη μείωση της συνδεσής τους με τα αλκαλοειδή της βίνκα, ενώ παράλληλα αυξάνουν την αντίσταση των μικροσωληναρίων στην αποσυναρμολόγηση. Εκτός από τους επίκτητους μηχανισμούς αντίστασης υπάρχουν και εγγενείς παράγοντες που προσδιορίζουν την ευαισθησία και την αντίσταση των διαφόρων ιστών στα αλκαλοειδή της βίνκα. Αυτοί περιλαμβάνουν την κατανομή των ισότυπων των τουμπουλινών στους διάφορους ιστούς, την ενδοκυτταρική συγκέντρωση των αλκαλοειδών της βίνκα, το χρόνο παραμονής τους στο κύτταρο και την παρουσία ουσιών που τροποποιούν την αλληλεπίδρασή τους με τις τουμπουλίνες. Οι παράγοντες αυτοί ερμηνεύουν τις ευρείες διακυμάνσεις της συγκέντρωσης των αλκαλοειδών της βίνκα στους διάφορους ιστούς, καθώς

4 και τις διαφορετικές φαρμακολογικές και τοξικές τους επιδράσεις 2,4. ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ KAI ΦΑΡΜΑΚΟΚΙ ΝΗΤΙΚΗ Από τα αλκαλοειδή της βίνκα, μόνον η βινορελμπίνη χορηγείται από το στόμα και παρεντερικά, ενώ οι τρεις άλλοι παράγοντες χορηγούνται μόνο παρεντερικά. Υψηλές συγκεντρώσεις των αλκαλοειδών της βίνκα στο πλάσμα επιτυγχάνονται αμέσως μετά την ταχεία ενδοφλέβια έγχυσή τους, γρήγορα όμως μειώνονται εξαιτίας της σύνδεσής τους με τις τουμπουλίνες στους διάφορους ιστούς. Η απομάκρυνση από το πλάσμα είναι τριφασική, με μεγάλο τελικό χρόνο ημίσειας ζωής 12. Ο όγκος κατανομής των αλκαλοειδών της βίνκα είναι μεγάλος και ο ρυθμός κάθαρσης υψηλός. Η βινκριστίνη έχει το μεγαλύτερο τελικό χρόνο ημίσειας ζωής και το μικρότερο ρυθμό κάθαρσης, η βινβλαστίνη έχει το μικρότερο τελικό χρόνο ημίσειας ζωής και το μεγαλύτερο ρυθμό κάθαρσης, ενώ η βινδεσίνη και η βινορελμπίνη παρουσιάζουν ενδιάμεσες τιμές 2. Ο μεγάλος τελικός χρόνος ημίσειας ζωής και ο μικρός ρυθμός κάθαρσης της βινκριστίνης είναι ενδεχόμενο να ευθύνονται για τη σημαντική νευροτοξική της δράση. Τα αλκαλοειδή της βίνκα μεταβολίζονται στο ήπαρ από τον ισότυπο CYP3A του κυτοχρώματος P 450 και απεκκρίνονται κυρίως από τη χολή. Από τα ούρα απεκκρίνεται μόνο ένα μικρό ποσοστό του φαρμάκου 6,12. Κατά συνέπεια, η δόση τους θα πρέπει να μειώνεται δραστικά σε περίπτωση ηπατικής ανεπάρκειας, και συγκεκριμένα να μειώνεται κατά 50% όταν η τιμή της χολερυθρίνης είναι 1,5 3mg% και κατά 75% όταν η τιμή της χολερυθρίνης είναι άνω δεν απαιτείται σε περίπτωση νεφρικής ανεπάρκειας. Η φαρμακολογία και η φαρμακοκινητική των αλκαλοειδών της βίνκα διαφέρουν σημαντικά από άτομο σε άτομο, εξαιτίας των διαφορών στα επίπεδα των ιστικών πρωτεϊνών και στο ρυθμό του ηπατικού μεταβολισμού και της χολικής κάθαρσης 2,3. ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΜΕ ΑΛΛΑ ΦΑΡ ΜΑΚΑ Σε in vitro μελέτες τα αλκαλοειδή της βίνκα αναστέλλουν την είσοδο των επιποδοφυλλοτοξινών στα νεοπλασματικά κύτταρα και μειώνουν την κυτταροτοξική τους δράση, η κλινική όμως σημασία αυτής της αλληλεπίδρασης δεν είναι γνωστή 13. Σε in vitro επίσης μελέτες, η παρουσία βινκριστίνης και βινβλαστίνης συνεπάγεται αύξηση της ενδοκυττάριας συγκέντρωσης της μεθοτρεξάτης 14. Ω στόσο, η ταυτόχρονη θεραπεία με αλκαλοειδή της βίνκα και μεθοτρεξάτη δεν φαίνεται να δημιουργεί προβλήματα στην κλινική πράξη, αφού η ελάχιστη συγκέντρωση των αλκαλοειδών που απαιτείται γι αυτήν τη δράση διατηρείται για βραχύ μόνο χρονικό διάστημα μετά την ενδοφλέβια χορήγησή τους. Η L ασπαραγινάση μειώνει την ηπατική κάθαρση των αλκαλοειδών της βίνκα και αυξάνει την τοξικότητά τους και, επομένως, αντενδείκνυται η ταυτόχρονη χορήγησή τους. Τα αλκαλοειδή της βίνκα θα πρέπει να χορηγούνται 12 έως 24 ώρες πριν τη χορήγηση της L ασπαριγινάσης 3. Ο συνδυασμός της μιτομυκίνης C με τα αλκαλοειδή της βίνκα μπορεί να προκαλέσει δύσπνοια και βρογχόσπασμο 15. Η ταυτόχρονη χορήγηση φαρμάκων που αναστέλλουν τον ισότυπο CYP3A του κυτοχρώματος Ρ 450 (ερυθρομυκίνη, των 3mg%. Τροποποίηση της δοσολογίας κλαριθρομυκίνη, κετοκοναζόλη, ιτρακο 735

5 ναζόλη, φλουκοναζόλη, διλτιαζέμη, βεραπαμίλη, τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά, κορτικοστεροειδή, ομεπραζόλη, ταμοξιφαίνη, αμιοδαρόνη) οδηγεί σε μείωση του ηπατικού μεταβολισμού και αύξηση της τοξικότητας των αλκαλοειδών της βίνκα. Τα αλκαλοειδή της βίνκα μειώνουν τη συγκέντρωση της φαινυτοΐνης στο πλάσμα και μπορεί να οδηγήσουν στην εκδήλωση επιληπτικών κρίσεων (16). Μειωμένα επίπεδα φαινυτοΐνης έχουν παρατηρηθεί μέχρι και 10 η μέρες μετά τη χορήγηση βινκριστίνης και βιμπλαστίνης. ΝΕΥΡΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ Αν και δομικά παρόμοια, τα αλκαλοειδή της βίνκα διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους όσον αφορά τις παρενέργειες. Η βινκριστίνη είναι το μοναδικό κυτταροτοξικό φάρμακο που η δοσοπεριοριστική του τοξικότητα είναι η περιφερική νευροπάθεια 17. Η δοσοπεριοριστική τοξικότητα των άλλων αλκαλοειδών της βίνκα είναι η μυελοκαταστολή. Ο πρώτος αντινεοπλασματικός παράγοντας που αναγνωρίστηκε σαν νευροτοξικός ήταν η βινκριστίνη. Οι νευρολογικές διαταραχές αφορούν το περιφερικό, το κεντρικό και το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το παθοφυσιολογικό υπόβαθρο της νευροτοξικότητας είναι η εκφύλιση των νευραξόνων και η ελάττωση της ικανότητάς τους για μεταβίβαση των ερεθισμάτων 17,18. Αρχικά εμφανίζονται συμμετρική διαταραχή της αισθητικότητας και παραισθησίες στα περιφερικά τμήματα των άνω και κάτω άκρων που, εφόσον συνεχιστεί η θεραπεία, επεκτείνονται στα κεντρικότερα τμήματα των άκρων. Σε μερικές περιπτώσεις οι παραισθησίες συνοδεύονται από καυστικό άλγος. Τις διαταραχές της αισθητικότητας ακο 736 λουθούν αδυναμία των άκρων, νευριτικός πόνος, μείωση ή απώλεια των εν τω βάθει τενόντιων αντανακλαστικών, α ταξία και κινητικές διαταραχές, όπως πτώση του άκρου ποδός και του καρπού, πάρεση και παράλυση 18. Η προσβολή των κρανιακών νεύρων είναι ασυνήθης και εκδηλώνεται με βράγχος φωνής, οφθαλμοπληγία, πάρεση του προσωπικού νεύρου, καθώς και με άλγος στο φάρυγγα, την παρωτίδα και τις γνάθους 6,17. Η συγκέντρωση της βινκριστίνης στο κεντρικό νευρικό σύστημα είναι μικρή και κατά συνέπεια, οι τοξικές εκδηλώσεις από αυτό είναι σπάνιες. Από το κεντρικό νευρικό σύστημα είναι πιθανό να εμφανιστούν ανησυχία, σύγχυση, κατάθλιψη, αϋπνία, οπτικές διαταραχές, παραισθήσεις, σπασμοί, κώμα και απρόσφορη έκκριση της αντιδιουρητικής ορμόνης 3,18. Η προσβολή του αυτόνομου νευρικού συστήματος είναι σπάνια και παρατηρείται συνήθως μετά από χορήγηση υ ψηλών δόσεων ή σε ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία. Η τοξικότητα από το αυτόνομο νευρικό σύστημα εκδηλώνεται με δυσκοιλιότητα, κοιλιακές κράμπες, παραλυτικό ειλεό, διαταραχές της στύσης και της εκσπερμάτισης, επίσχεση των ούρων και ορθοστατική υπόταση 2,18. Η επίπτωση και η βαρύτητα της νευροτοξικότητας σχετίζεται άμεσα με την ιδιαίτερη κάθε φορά δόση της βινκριστίνης καθώς και με τη διάρκεια της θεραπείας και τη συνολική δόση του φαρμάκου. Η συνήθης πρακτική στους ενήλικες είναι ο περιορισμός της ανώτερης κάθε φορά δόσης στα 2mg, αφού η χορήγηση υψηλότερων δόσεων συνδυάζεται με βαριά νευροτοξικότητα 19. Οι πλείστοι ασθενείς θα εμφανίσουν νευρολογικές διαταραχές μετά από μια συνολι

6 κή δόση ίση ή μεγαλύτερη από 25mg. Ασθενείς με ηπατική δυσλειτουργία ή με προϋπάρχουσα νευροπάθεια (διαβητική, αλκοολική ή οικογενή νόσος των Charot Marie Tooth) μπορεί να εμφανίσουν σοβαρή νευροτοξικότητα με μικρότερη συνολική δόση βινκριστίνης. Η ταυτόχρονη χορήγηση νευροτοξικών παραγόντων, όπως για παράδειγμα πλατίνας ή ταξάνης, αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής νευροτοξικότητας 6,17. Οι ενήλικες είναι περισσότερο ευαίσθητοι, σε σχέση με τα παιδιά, και μπορεί να παρουσιάσουν νευροτοξικότητα πρώιμα, μετά από τις πρώτες δόσεις της βινκριστίνης, αν και συνήθως γίνεται κλινικά έκδηλη μετά από συνολική δόση 15 20mg. Γενικά, υπάρχουν μεγάλες διαφορές στην ευαισθησία από άτομο σε άτομο. Η νευροτοξικότητα είναι συνήθως αναστρέψιμη, αν και κάποια συμπτώματα μπορεί να επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη διακοπή της θεραπείας ή ακόμη και δια βίου. Η πρόληψη της νευροτοξικότητας δεν είναι σήμερα εφικτή. Σε μια μελέτη διαπιστώθηκε ότι η χορήγηση γλουταμικού οξέος από το στόμα μειώνει κάπως την περιφερική νευροπάθεια από τη βινκριστίνη, με άγνωστο ακόμη μηχανισμό 20. Σύμφωνα με δύο μικρές μελέτες, τη νευροτοξικότητα από τα αλκαλοειδή της βίνκα φαίνεται να μειώνουν ο insulinlike growth factor 1 και το ανάλογο της ΑCTH 4 9, η ORG 2766, ωστόσο δεν υπάρχει επιβεβαίωση των αποτελεσμάτων των μελετών αυτών 21,22. Η προφυλακτική χορήγηση των βιταμινών Β1, Β6 και Β12, όπως και του φυλλικού οξέος είναι αναποτελεσματική. Στην κλινική πράξη, οι ασθενείς θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά και να τροποποιείται η θεραπεία σε περίπτωση εμφάνισης νευροτοξικότητας. Γενικά, η αντιμετώπιση της ήπιας νευροτοξικότητας περιλαμβάνει τη μείωση της δόσης ή την αραίωση των μεσοδιαστημάτων χορήγησης της βινκριστίνης, ενώ σε περίπτωση εκδήλωσης σοβαρής νευροτοξικότητας απαιτείται μόνιμη διακοπή της θεραπείας. Η νευροτοξικότητα των άλλων αλκαλοειδών της βίνκα είναι πιο σπάνια και λιγότερο σοβαρή σε σχέση με αυτήν της βινκριστίνης 2,6. Η νευροτοξικότητα ε ξαρτάται από την ιδιαίτερη κάθε φορά δόση του φαρμάκου όπως και από τη συνολική του δόση, ενώ οι κλινικές εκδηλώσεις είναι παρόμοιες με αυτές που αναφέρθηκαν για τη βινκριστίνη. Οι παράγοντες αυτοί φαίνεται να προκαλούν συνηθέστερα βλάβη του αυτόνομου νευρικού συστήματος, που εκδηλώνεται με δυσκοιλιότητα και, σε σοβαρότερες καταστάσεις, με παραλυτικό ειλε ό 17,18. Η βινορελμπίνη παρουσιάζει την μικρότερη από όλα τα αλκαλοειδή συγγένεια με τα μικροσωληνάρια των νευραξόνων και εμφανίζει τη μικρότερη ε πίπτωση σοβαρής νευροπάθειας. ΑΛΛΕΣ ΠΑΡΕΝΕΡΓΕΙΕΣ Η κύρια δοσοπεριοριστική τοξικότητα της βινβλαστίνης, της βινδεσίνης και της βινορελμπίνης είναι η ουδετεροπενία 2,3. Λιγότερο συχνά παρουσιάζονται αναιμία και θρομβοπενία. Η μυελοκαταστολή εκδηλώνεται στην αρχή της δεύτερης εβδομάδας μετά τη θεραπεία και διαρκεί συνήθως 5 10 ημέρες. Η βινκριστίνη, στις κλινικά χορηγούμενες δόσεις, δεν εμφανίζει μυελοτοξική δράση. Τα αλκαλοειδή της βίνκα δεν προκαλούν αθροιστική μυελοτοξικότητα. Η βλεννογονίτιδα είναι συχνή παρενέργεια της βινβλαστίνης, εμφανίζεται σπανιότερα με τη βινορελμπίνη και τη 737

7 βινδεσίνη και ακόμη πιο σπάνια με τη βινκριστίνη. Μεμονωμένες περιπτώσεις παγκρεατίτιδας έχουν αναφερθεί μετά από χορήγηση βινορελμπίνης 23. Η ενδοφλέβια χορήγηση των αλκαλοειδών της βίνκα μπορεί να προκαλέσει φλεβίτιδα και σκλήρυνση της φλέβας, ιδιαίτερα όταν αυτή δεν ξεπλένεται με φυσιολογικό ορό μετά το πέρας της έγχυσης του φαρμάκου. Η εξαγγείωση των αλκαλοειδών της βίνκα συνεπάγεται σοβαρή ιστική καταστροφή, γι αυτό και η χορήγησή τους απαιτεί κατάλληλη φλέβα, η λειτουργία της οποίας θα πρέπει απαραιτήτως να ελέγχεται πριν την έγχυση του φαρμάκου. Σε περίπτωση εξαγγείωσης διακόπτεται άμεσα η έγχυση και επιχειρείται αναρρόφηση του φαρμάκου που έχει διαφύγει στους γειτονικούς ιστούς. Η άμεση υποδόρια χορήγηση μονάδων υαλουρονιδάσης αραιωμένης σε φυσιολογικό ορό μειώνει την ιστική καταστροφή. Η υαλουρονιδάση ενίεται σε 6 διαφορετικές θέσεις κυκλοτερώς γύρω από το σημείο της εξαγγείωσης 3,24. Παράλληλα εφαρμόζονται τοπικά θερμά επιθέματα επί μία ώρα, κάθε 6 ώρες, για 3 5 ημέρες. Μελέτες σε πειραματόζωα δεν ανέδειξαν σημαντικό όφελος από τη χορήγηση υδροκορτιζόνης, διφαινυδραμίνης, ισοπροτερενόλης, διττανθρακικών και λευκοβορίνης. Μια ιδιαίτερη παρενέργεια όλων των αλκαλοειδών της βίνκα είναι το σύνδρομο της απρόσφορης έκκρισης της αντιδιουρητικής ορμόνης που εκδηλώνεται λίγες ώρες μετά τη χορήγησή τους και διαρκεί για 2 3 ημέρες 2,12. Οι ασθενείς παρουσιάζουν αύξηση του σωματικού βάρους, ανορεξία, ναυτία, εμέτους, μυϊκή αδυναμία, ταχυκαρδία και δύσπνοια, σε σοβαρότερες δε περιπτώσεις κεφαλαλγία, διαταραχές της συμπεριφοράς, απώλεια της προσοχής, σύγχυση, υπνηλία, σπασμούς και κώμα. Τα οιδήματα χαρακτηριστικά απουσιάζουν. Η κλινική εικόνα επιβαρύνεται σε περίπτωση παρεντερικής χορήγησης υγρών. Ο εργαστηριακός έλεγχος αποκαλύπτει υπονατριαιμία και μείωση της ωσμωτικής πίεσης του πλάσματος. Η ωσμωτική πίεση των ούρων είναι μεγαλύτερη από εκείνη του πλάσματος και η συγκέντρωση του νατρίου στα ούρα είναι σχετικά υψηλή παρά την υπονατριαιμία. Η αντιμετώπιση του συνδρόμου περιλαμβάνει βασικά τη στέρηση των υγρών και τη χορήγηση φουροσεμίδης. Σε βαριά συμπτωματική υπονατριαιμία χορηγείται με προσοχή υπέρτονο διάλυμα χλωριούχου νατρίου 5% 6,12. Σπάνιες παρενέργειες των αλκαλοειδών της βίνκα είναι η αλωπεκία, η οξεία καρδιακή ισχαιμία, το θωρακικό άλγος χωρίς ενδείξεις ισχαιμίας, ο πυρετός, το φαινόμενο Raynaud, το σύνδρομο παλαμών πελμάτων, η πνευμονίτιδα, η ηπατική βλάβη (αύξηση τρανσαμινασών και χολερυθρίνης), το άλγος στην περιοχή του όγκου, η δερματίτιδα, τα ε ξανθήματα και η φωτοευαισθησία 3. ΒΙΝΚΡΙΣΤΙΝΗ Μετά από ταχεία ενδοφλέβια χορήγηση 1,4mg/m 2, η μέγιστη συγκέντρωση στο αίμα ανέρχεται σε 0,4μmol 6. Συνδέεται με τις πρωτεϊνες του ορού σε ποσοστό 48 75%. Η βινκριστίνη διέρχεται ε λάχιστα τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Η κάθαρση από το πλάσμα είναι βραδεία και ο τελικός χρόνος ημίσειας ζωής ποικίλει από ώρες 12. Μεταβολίζεται στο ήπαρ και απεκκρίνεται κυρίως με τη χολή. Ποσοστό μόλις 12% της ραδιοσημασμένης βινκριστίνης απεκκρίνεται στα ούρα εντός 72 ωρών (το ήμισυ 738

8 περίπου αφορά μεταβολίτες της βινκριστίνης). Η βινκριστίνη χρησιμοποιείται, σε συνδυασμό με άλλους αντινεοπλασματικούς παράγοντες, στη θεραπεία της οξείας λεμφοβλαστικής λευχαιμίας, της νόσου του Hodgkin, των λεμφωμάτων non Hodgkin s, των σαρκωμάτων των μαλακών μορίων, του σαρκώματος Ewing και του μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα. Επίσης χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση της ιδιοπαθούς θρομβοπενικής πορφύρας. Σε εβδομαδιαία σχήματα, η δόση της βινκριστίνης είναι 0,050 0,065 mg/kg/εβδομάδα στα παιδιά και 1,4mg/m 2 /εβδομάδα στους ενήλικες. Η συνολική κάθε φορά δόση δεν θα πρέπει να υπερβαίνει τα 2mg. Σε πολλαπλούν μυέλωμα χορηγείται σε συνεχή ενδοφλέβια έγχυση 96 ωρών, σε δόση 0,2mg/m 2 /ημερησίως (μαζί με αδριαμυκίνη και δεξαμεθαζόνη σχήμα VAD). ΒΙΝΒΛΑΣΤΙΝΗ Μετά από ταχεία ενδοφλέβια χορήγηση της συνήθους δόσης των 6mg/m 2 η μέγιστη συγκέντρωση στον ορό ανέρχεται σε 0,4μmol. Ο τελικός χρόνος ημίσειας ζωής είναι ώρες 12. Η βινβλαστίνη μεταβολίζεται από το κυτόχρωμα P 450 CYP3A και ένας από τους δραστικούς της μεταβολίτες είναι η 4 deacetylvinblastine (δηλαδή η βινδεσίνη). Όπως και η βινκριστίνη, απεκκρίνεται κυρίως με τη χολή, και η δόση της θα πρέπει να μειώνεται σε ηπατική ανεπάρκεια 2,6. Η βινβλαστίνη χορηγείται συνήθως σε δόση 6 mg/m 2, ενώ σε καρκίνο του μαστού χορηγείται και σε δόση 1,5 2mg/m 2 σε συνεχή ενδοφλέβια έγχυση για 5 η μέρες σε συνδυασμό με τη μιτομυκίνη C. Σε διάφορους συνδυασμούς χρησιμοποιείται στην αντιμετώπιση της νόσου 739 του Hodgkin s, των λεμφωμάτων non Hodgkin s, του σαρκώματος Kaposi, του χοριοκαρκινώματος, της ιστιοκυττάρωσης Χ και του καρκίνου των όρχεων, του νεφρού, της ουροδόχου κύστης και του μαστού. ΒΙΝΔΕΣΙΝΗ Η μέγιστη συγκέντρωση στον ορό, μετά από την ταχεία ενδοφλέβια έγχυση 3 mg/m 2 βινδεσίνης, ανέρχεται σε 0,1 1,0 μmol, ενώ ο τελικός χρόνος ημίσειας ζωής είναι ώρες 2,6. Συνήθως, η βινδεσίνη χορηγείται ταχέως ενδοφλεβίως σε δόση 4mg/m 2 στα παιδιά και 3mg/m 2 στους ενήλικες, κάθε εβδομάδα. Ωστόσο έχουν χρησιμοποιηθεί και άλλα σχήματα, όπως 1,3mg/m 2 ημερησίως για 5 ημέρες σε κύκλο των 21 ημερών ή συνεχής στάγδην ενδοφλέβια έγχυση 3. Η βινδεσίνη χρησιμοποιείται κυρίως στη θεραπεία του μη μικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα (σε συνδυασμό με πλατίνα ή μιτομυσίνη), αν και τα τελευταία χρόνια έχει εν πολλοίς αντικατασταθεί από τη βινορελμπίνη. Δραστικότητα παρουσιάζει επίσης σε οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία, σε συμπαγείς όγκους των παιδιών, σε κακόηθες μελάνωμα και σε καρκίνο του νεφρού, του οισοφάγου, του τραχήλου της μήτρας και του μαστού. ΒΙΝΟΡΕΛΜΠΙΝΗ Η βινορελμπίνη είναι το μοναδικό αλκαλοειδές της βίνκα που χορηγείται τόσο από το στόμα όσο και παρεντερικά. Ο τελικός χρόνος ημίσειας ζωής της βινορελμπίνης είναι ώρες 2,6. Η βινορελμπίνη δεσμεύεται στις πρωτεϊνες του ορού και στα αιμοπετάλια. Είναι το πλέον λιπόφιλο από τα αλκαλοειδή της βίνκα και, κατά συνέπεια, εμφανίζει υψηλή συγκέντρωση στους διάφορους ιστούς,

9 όχι όμως στο κεντρικό νευρικό σύστημα αφού δεν διέρχεται τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό. Όπως και με τα άλλα αλκαλοειδή της βίνκα, ο μεταβολισμός της επιτελείται στο ήπαρ, μέσω του ισοενζύμου CYP3A του P 450. Απεκκρίνεται κυρίως με τη χολή, ενώ από τους νεφρούς απομακρύνεται το 16 25% 2,3. Η βινορελμπίνη χορηγείται ενδοφλέβια σε δόση 25 30mg/m 2 κάθε εβδομάδα. Η βιοδιαθεσιμότητα της από του στόματος χορηγούμενης βινορελμπίνης είναι 43%. Η από του στόματος δοσολογία της βινορελμπίνης είναι 60 80mg/m 2 κάθε εβδομάδα. Οι μέγιστες συγκεντρώσεις του φαρμάκου στον ορό εμφανίζονται 1 2 ώρες μετά την χορήγηση από το στόμα. Η βινoρελμπίνη συνιστά βασικό φάρμακο στην αντιμετώπιση του μημικροκυτταρικού καρκίνου του πνεύμονα τόσο σε ασθενείς με πρώιμη νόσο, σε συνδυασμό με την πλατίνα, όσο και σε ασθενείς με τοπικά προχωρημένη ή μεταστατική νόσο είτε σαν μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες. Επίσης, είναι ιδιαίτερα δραστική σε καρκίνο του μαστού, όπου χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλους κυτταροτοξικούς παράγοντες ή με μονοκλωνικά αντισώματα (Herceptin) 2,6. Επιπρόσθετα, η βινορελμπίνη έχει αξιόλογη δράση στη νόσο του Hodgkin, στα λεμφώματα μη Hodgkin και στον καρκίνο της ωοθήκης, του τραχήλου της μήτρας και του προστάτη 2. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Johnson IS, Armstrong JG, Gorman M, Burnett JP. The Vinca alkaloids: a new class of oncolytic agents. Cancer Res, 23: 1390, Rowinsky Ε, Tolcher Α. Antimicrotubule Agents. In: DeVita VT, Hellman S, 740 Rosenberg SA, eds. Cancer: Principles and Practice of Oncology, 7th Edition. Philadelphia: JB Lippincott Williams & Wilkins, Rowinsky E, Conehower R. Microtubule Targeting Drugs. In: Perry M, Editor. The Chemotherapy Source Book, 2nd Edition. Baltimore: Williams & Wilkins, Jordan MA. Mechanism of action of antitumor drugs that interact with microtubules and tubulin. Curr Med Chem Anti Canc Agents, 2: 1, Gelfand VI, Bershadsky AD. Microtubule dynamics: mechanism, regulation, and function. Annu Rev Cell Biol, 7: 93, Beck W, Cass C, Houghton P. Microtubuletargeting anticancer drugs derived from plant and microbes. In: Holland Frei, Cancer Medicine, 5th Edition, Correia JJ, Lobert S. Physiochemical aspects of tubulin interacting antimitotic drugs. Curr Pharm Des, 7: 1213, van der Bliek AM, Borst P. Multidrug resistance. Adv Cancer Res, 52: 165, Zaman GJ, Floens JM, van Leusden MR, et al. The human multidrug resistanceprotein MRP is a plasma membrane drugefflux pump. Proc Natl Acad Sci U S A, 91: 8822, Beck WT. Multidrug resistance and its circumvention. Eur J Cancer, 26: 513, Druckman S, Kavallaris M. Microtubule alterations and resistance to tubulin binding agents. Int J Oncol, 21: 621, Rowinsky EK, Donehower RC. The clinical pharmacology and use of antimicrotubule agents in cancer chemotherapeutics. Pharmacol Ther, 52: 35, Yalowich JC. Effect of microtubule inhibition on etoposide accumulation and DNA damage in human K562 cells in vitro. Cancer Res, 47: 1010, Bender RA, Bleyer WA, Frisby SA. Alteration of methotrexate uptake in human leukemia cells by other agents. Cancer Res, 35: 1305, Chan JD. Pharmacokinetic drug interactions of vinca alkaloids. Summary of case

10 reports. Pharmacotherapy, 18: 1304, Jarosinski PF, Moscow JA, Alexander MS, et al. Altered phenytoin clearance during intensive chemotherapy for acute lymphoblastic leukaemia. J Pediatr, 112: 996, Weiss R. Adverse Effects of Treatment Neurotoxicity. In: DeVita VT, Hellman S, Rosenberg SA, eds. Cancer: Principles and Practice of Oncology, 7th Edition. Philadelphia: JB Lippincott Williams & Wilkins, Peltier AC, Russell JW. Recent advances in drug induced neuropathies. Curr Opin Neurol, 15: 633, Haim N, Epelbaum R, Ben Shahar M, et al. Full dose vincristine (without 2 mg dose limit) in the treatment of lymphomas. Cancer, 73: 2515, Jackson DV, Wells HB, Atkins JN, et al. Amelioration of vincristine neurotoxicity by glutamic acid. Am J Med, 84: 1016, 1988). 21. Strong DB, Wenk ML, Contreras PC. Effects of insulin like growth factor 1 on the neurotoxicity and efficacy of antineoplastic agents (abstract). Proc Am Assoc Cancer Res, 35: A1921, van Kooten B, van Diemen HAM, Groenhout KM, et al. A pilot study on the influence of a corticotrophin (4 9) analogue on vinca alkaloid induced neuropathy. Arch Neurol, 49: 1027, Tester W, Forbes W, Leighton J. Vinorelbine induced pancreatitis. J Natl Cancer Inst 89: 1631, Schrijvers DL. Extravasation: a dreaded complication of chemotherapy. Ann Oncol, 14 [Suppl 3]: iii26 30,

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά

Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Κεφάλαιο 42 Αλκυλιούντες παράγοντες και αντινεοπλασματικά αντιβιοτικά Σ. Ντρουφάκου ΑΛΚΥΛΙΟΥΝΤΕΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αλκυλιούντες παράγοντες στοχεύουν το DNA και είναι κυτταροτοξικές, μεταλλαξιογόνες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων

Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Κεφάλαιο 57 Εκλεκτικοί τροποποιητές των ορμονικών υποδοχέων Ε. Ξυδάκης ΟΙΣΤΡΟΓΟΝΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Ως γνωστόν, τα οιστρογόνα αποτελούν σημαντικότατους για τη φυσιολογία του οργανισμού παράγοντες.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα

Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Κεφάλαιο 49 Αντινεοπλασματικά φάρμακα με περιορισμένες ενδείξεις και αμφισβητούμενης κατάταξης αντινεοπλασματικά χημειοθεραπευτικά φάρμακα Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό περιελάβαμε κυρίως παλαιότερα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές

Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Κεφάλαιο 56 Αντίδοτα και φάρμακα διάσωσης από την τοξικότητα της θεραπείας και τις επιπλοκές Γ. Πανάγος 985 ΛΕΥΚΟΒΟΡΙΝΗ Συνώνυμα: Calcium Folinate, Citrovorum factor, Φυλλινικό ασβέστιο, LEUCOVO RIN Vials

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες

Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Κεφάλαιο 47 Αντιμεταβολίτες Χ. Πανόπουλος 763 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι αντιμεταβολίτες είναι φάρμακα με δομή όμοια με φυσικές ουσίες, που α παιτούνται για την ομαλή λειτουργία του κυττάρου. Η δομική αυτή ομοιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ταξάνες Χ. Πανόπουλος ΠΑΚΛΙΤΑΞΕΛΗ (TAXOL) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κεφάλαιο 46 Ταξάνες Χ. Πανόπουλος 756 Τα κύτταρα υποστηρίζονται από ένα κυτταροσκελετό που αποτελείται από πρωτεϊνικές ίνες. Ένας αστεροειδής σχηματισμός από μικροσωληνίσκους, εκτείνεται από το κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ

ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΟΥΣΙΩΝ Σύμφωνα με τα διεθνή συστήματα ταξινόμησης ICD 10 και DSM IV υπάρχουν 2 κατηγορίες διαταραχών που σχετίζονται με ουσίες. Στην πρώτη κατηγορία εντάσσονται οι διαταραχές που σχετίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 55 Θεραπεία ναυτίας και εμέτου από χημειοθεραπεία Β. Μπαρμπούνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ναυτία και ο έμετος που προκαλούνται από τη χορήγηση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων είναι μεταξύ των πλέον δυσάρεστων εμπειριών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία

Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Κεφάλαιο 63 Μη στερινοειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα στην ογκολογία Μ. Σαμάρκος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (Non steroidal anti inflammatory drugs, NSAID ΜΣΑΦ) είναι μια κατηγορία φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου

Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Κεφάλαιο 48 Ανοσοτρποποιητικά αντινεοπλασματικά φάρμακα, αναστολείς της τυροσινικής κινάσης, και αναστολείς του πρωτεοσωματίου Γ. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο κεφάλαιο αυτό θα αναφερθούμε σε νεότερα φάρμακα που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη?

ΜΕΙΖΩΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. Από τι προκαλείται η κατάθλιψη? Η μείζων κατάθλιψη ανήκει σε μια κατηγορία ψυχικών διαταραχών που ονομάζονται διαταραχές της διάθεσης. Η κατάθλιψη είναι αρκετά συχνή. Υπολογίζεται ότι 15 στους 100 ανθρώπους θα πάθουν κατάθλιψη κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου

Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Κεφάλαιο 64 Τα οπιοειδή στην αναλγησία του χρόνιου καρκινικού πόνου Χ. Μπούκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκινικός πόνος είναι κυρίως χρόνιος πόνος, η διάρκεια του είναι μεγαλύτερη των 3 μηνών, εμφανίζεται σχεδόν καθημερινά,

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν

Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν 1 1. Αποδοχή κληρονομίας Έννοια. Η αποδοχή της κληρονομίας αποτελεί δικαίωμα του κληρονόμου, άρα δεν μπορεί να ασκηθεί από τους δανειστές του κληρονόμου, τον εκτελεστή της διαθήκης, τον κηδεμόνα ή εκκαθαριστή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου

ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου ΥΠΑΡΑΧΝΟΕΙΔΗΣ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑ : «ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΕΝ ΑΙΘΡΙΑ» Του Δρος Χρήστου Γεωργόπουλου Τι είναι Υπαραχνοειδής αιμορραγία είναι ένας ιδιαίτερος τύπος εγκεφαλικής αιμορραγίας που συνήθως εκδηλώνεται αιφνιδιαστικά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ-ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate Κατηγορίες οφέλους και κόστους που προέρχονται από τις δημόσιες δαπάνες Για την αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg)

Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Οι γέφυρες του ποταμού... Pregel (Konigsberg) Β Δ Β Δ Γ Γ Κύκλος του Euler (Euler cycle) είναι κύκλος σε γράφημα Γ που περιέχει κάθε κορυφή του γραφήματος, και κάθε ακμή αυτού ακριβώς μία φορά. Για γράφημα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων

Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Κεφάλαιο 59 Ο ρόλος των μονοκλωνικών αντισωμάτων στην αντιμετώπιση συμπαγών όγκων Χ. Π. Καλόφωνος Π. Δ. Γρίβας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που διέπουν την πορεία της κακο ήθους εξαλλαγής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53

Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Κεφάλαιο 38 Κυτταρικός κύκλος, φαρμακευτική αντίσταση και ογκοκατασταλτικό γονίδιο p53 Δ. Μουρατίδου Α. Μπούτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ανάμεσα σε όλα τα φαινόμενα που σχετίζονται με τη διατήρηση ενός κυτταρικού πληθυσμού,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος

Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Κεφάλαιο 7 Ορμόνες και καρκίνος Σ. Τσαγκαράκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοεξαρτώμενη καρκινογένεση αφορά την πρόκληση νεοπλασματικών εξεργασιών στους ενδοκρινείς αδένες και ιστούς στόχους των ορμονών από ενδογενώς

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας

Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Κεφάλαιο 40 Ένταση και πυκνότητα χορήγησης χημειοθεραπείας Χ. Ζουμπλιός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο ιδανικός στόχος κάθε θεραπευτικής αγωγής είναι η ίαση. Στην κλινική πράξη όμως, για πάρα πολλά νοσήματα ό λων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου

Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Κεφάλαιο 11 Επιδημιολογία του καρκίνου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ανθρώπινες απώλειες που προκαλεί ο καρκίνος είναι τεράστιες. Παραμένει η κυριότερη αιτία θανάτου μετά τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο επιτελείο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία

ΘΕΜΑ: Aποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία ΘΕΜΑ: ποτελεσματικότητα της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής σε μια ανοικτή οικονομία Σύνταξη: Μπαντούλας Κων/νος, Οικονομολόγος, Ms Χρηματοοικονομικών 1 Η πρώτη θεωρία σχετικά με τον αυτόματο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση

ΑΙΤΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Αίτια πριν τη γέννηση ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ Ο ορισμός που δίνεται από το DSM IV και το ICD 10 ορίζει τη νοητική υστέρηση ως την ύπαρξη νοητικού πηλίκου μικρότερου από 70, όπως αυτό ορίζεται από τα ψυχομετρικά τεστ. Πρέπει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα

Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Κεφάλαιο 53 Η θέση της χημειοπροφυλάξεως στα κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα Μ. Μ. Βασλαματζής 863 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Παρά τις προσπάθειες για την βελτίωση των θεραπειών σε κακοήθη συμπαγή νεοπλάσματα προχωρημένων σταδίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ. Μορφές δημόσιου δανεισμού. Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΘΕΜΑ Μορφές δημόσιου δανεισμού Σύνταξη: Παπαδόπουλος Θεοχάρης, Οικονομολόγος, MSc, PhD Candidate 1 Ανάλογα με την πηγή προελεύσεως των πόρων Με βάση το κριτήριο αυτό, ο δανεισμός διακρίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Κεφάλαιο 3 Χημική καρκινογένεση Μ. Μπόνιος Ε. Ρεπάσος Μ. Πούλου Χ. Μελεξοπούλου Μ. Παπαδάκου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι πρώτες παρατηρήσεις ότι χημικές ουσίες μπορεί να σχετίζονται με τη δημιουργία νεοπλασμάτων τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους»

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο και των φροντιστών τους» ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Το Τμήμα του, το ΓΟΝ «Άγιοι, το ΠΜΣ «ΜΕΘ και Επείγουσα Νοσηλευτική» και η Ελληνική Εταιρεία Έρευνας και Εκπαίδευσης (ΕΕΝΕΕ) Πραγματοποιούν Χειμερινό Σχολείο με Θέμα: «Υποστήριξη ασθενών με καρκίνο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία

Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Κεφάλαιο 51 Συνδυασμένη ακτινο χημειοθεραπεία Γ. Α. Πλατανιώτης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην προσπάθεια για αύξηση της κυτταροκτόνου δράσης της ακτινοβολίας στα νεοπλασματικά κύτταρα, έχουν χρησιμοποιηθεί διάφοροι παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υπουργείου Οικονομικών, με κορυφαίο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983

ΑΣΕΠ 2000 ΑΣΕΠ 2000 Εμπορική Τράπεζα 1983 Υπουργείο Κοιν. Υπηρ. 1983 20 Φεβρουαρίου 2010 ΑΣΕΠ 2000 1. Η δεξαμενή βενζίνης ενός πρατηρίου υγρών καυσίμων είναι γεμάτη κατά τα 8/9. Κατά τη διάρκεια μιας εβδομάδας το πρατήριο διέθεσε τα 3/4 της βενζίνης αυτής και έμειναν 4000

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία

Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Κεφάλαιο 41 Γενικές παράμετροι τελικού ελέγχου αξιολόγησης της ανταπόκρισης στη θεραπεία Χ. Κουρούσης Λ. Χέλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εκτίμηση της ανταπόκρισης στην αντινεοπλασματική θεραπεία αποτελεί συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί

Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Κεφάλαιο 58 Ορμονικοί χειρισμοί Α. Ποταμιάνου 1020 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ορμονοθεραπεία στην αντιμετώπιση του καρκίνου και δη του καρκίνου του μαστού έχει χρησιμοποιηθεί για πρώτη φορά πριν από 100 χρόνια. Όλες οι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος

Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Κεφάλαιο 28 Η σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση των μεταστάσεων του κεντρικού νευρικού συστήματος Ν. Ι. Κορδιολής Δ. Καζαντζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όπως διαπιστώνεται, οι μεταστάσεις στον εγκέφαλο την σπονδυλική στήλη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου

Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κεφάλαιο 22 Πολυσυστηματική πολυπαραγοντική προσέγγιση του καρκίνου Κ. Σ. Γεννατάς ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αρχική αντιμετώπιση ενός ασθενούς με καρκίνο διαιρείται σε τρία στάδια: α) τη διάγνωση, β) τη σταδιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΛΑΔΟΣ: ΠΕ11 ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μάθημα: Ενόργανη Γυμναστική Χρήσιμα θεωρία στο κεφάλαιο της ενόργανης γυμναστικής για το γνωστικό αντικείμενο ΠΕ11 της Φυσικής Αγωγής από τα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια Κολλίντζα.

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία

Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Κεφάλαιο 34 Βραχυθεραπεία Μ. Ι. Μπαλαφούτα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υπάρχουν δύο τύποι ακτινοθεραπείας, η εξωτερικής δέσμης (Ε ΑΚΘ) ή τηλεθεραπεία και η εσωτερική η οποία υποδιαιρείται στην των κλειστών ραδιενεργών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ. ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΓΚΛΗΜΑΤΩΝ ΟΜΙΛΗΤΗΣ Υπαστυνόμος Α ΡΑΓΚΟΣ Κωνσταντίνος ΑΠΑΤΗ Αδίκημα διαχρονικό. Εξελίσσεται και μετασχηματίζεται. Η δημιουργία εκτεταμένου ηλεκτρονικού δικτύου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων

Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Κεφάλαιο 18 Δείκτες ορού επί κακοήθων συμπαγών νεοπλασμάτων Λ. Κυρίου Μάλλη Μ. Μ. Βασλαματζής ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ιστορία προσδιορισμού νεοπλασματικών δεικτών ξεκινά το 1848 με την α νακάλυψη της μυελωματικής πρωτεΐνης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος

Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Κεφάλαιο 9 Ο κυτταρικός κύκλος Γ. Ρήγας Α. Αθανασίου 127 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κάθε ζωντανός οργανισμός αποτελείται από μονάδες που ονομάζονται κύτταρα, τα οποία συγκροτούν ομάδες, τα όργανα, που με την σειρά τους

Διαβάστε περισσότερα

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε:

Α) Ανάλογα με τη φύση των κονδυλίων που περιλαμβάνουν οι προϋπολογισμοί διακρίνονται σε: Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση

Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Κεφάλαιο 2 Ιική καρκινογένεση Σ. Δ. Κοτταρίδης ΕΙΣΑΓΩΓΗ H επιστήμη της ιολογίας συμπεριλαμβάνει μελέτες που στοχεύουν το μηχανισμό με τον οποίο οι ιοί προκαλούν νόσους καθώς επίσης τη χρήση των ιών ως

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις

Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Κεφάλαιο 66 Ραδιοϊσοτοπική συστηματική θεραπεία του πόνου από οστικές μεταστάσεις Χ. Γιαννοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη,

Διαβάστε περισσότερα

17 Μαρτίου 2013, Βόλος

17 Μαρτίου 2013, Βόλος Συνήθεις ιαφορικές Εξισώσεις 1ης Τάξης Σ Ε 1ης τάξης, Πεδία κατευθύνσεων, Υπαρξη και μοναδικότητα, ιαχωρίσιμες εξισώσεις, Ολοκληρωτικοί παράγοντες, Αντικαταστάσεις, Αυτόνομες εξισώσεις Μανόλης Βάβαλης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς

Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Κεφάλαιο 61 Οι αυξητικοί παράγοντες της λευκής σειράς Ε. Δεμίρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μυελοκαταστολή αποτελεί συχνή παρενέργεια πολλών χημειοθεραπευτικών σχημάτων και αυτό περιορίζει την χορήγησή τους. 1 Επιπλέον

Διαβάστε περισσότερα

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου

21/11/2005 Διακριτά Μαθηματικά. Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ Δ Ι. Γεώργιος Βούρος Πανεπιστήμιο Αιγαίου Γραφήματα ΒΑΣΙΚΗ ΟΡΟΛΟΓΙΑ : ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΚΑΙ ΚΥΚΛΟΙ A Ε B Ζ Η Γ K Θ Δ Ι Ορισμός Ένα (μη κατευθυνόμενο) γράφημα (non directed graph) Γ, είναι μία δυάδα από σύνολα Ε και V και συμβολίζεται με Γ=(Ε,V). Το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΔΙΚΑΣΤΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, ΜΔΕ Δημοσίου Δικαίου, Υπ. Διδάκτωρ Νομικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. ΘΕΜΑΤΙΚΗ : Η αρμοδιότητα των διοικητικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Διδάσκων : Πομπιέρη Βασιλεία, Δικηγόρος, LLM UCL Πτωχευτικό Δίκαιο Σημαντικότερες ρυθμίσεις σε προπτωχευτικό στάδιο. Εισαγωγή της διαδικασίας συνδιαλλαγής Σκοπός Η διάσωση και εξυγίανση

Διαβάστε περισσότερα

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος

Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Εκθετικά πινάκων. 9 Απριλίου 2013, Βόλος ιαφορικές Εξισώσεις Εξαναγκασμένες ταλαντώσεις, Ιδιοτιμές με πολλαπλότητα, Ατελείς ιδιοτιμές Εκθετικά πινάκων Μανόλης Βάβαλης Τμήμα Μηχανικών Η/Υ Τηλεπικοινωνιών και ικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΟΝΟΜΑ: ΟΜΑΔΑ Α Για τις προτάσεις Α1 μέχρι και Α6 να

Διαβάστε περισσότερα

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη

1. Σε περίπτωση κατά την οποία η τιμή ενός αγαθού μειωθεί κατά 2% και η ζητούμενη Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια «ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ» προετοιμάζοντας σε ολιγομελείς ομίλους τους υποψήφιους για τον επικείμενο διαγωνισμό του Υ- πουργείου Οικονομικών και στοχεύοντας στην όσο το δυνατό πληρέστερη

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να

- 1 - Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή αγαθών, ορισμένες φορές, είναι δύσκολο να - 1 - Ο παράξενος πραματευτής Ανθολόγιο Ε & Στ τάξης: 277-279 Οικονομικές έννοιες Ανταλλαγή Αντιπραγματισμός Εμπόριο Ερωτήσεις Ποιοι κερδίζουν από το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών; Γιατί η άμεση ανταλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κινητική Μάθηση Μέρος Πρώτο : Ανθρώπινη απόδοση εκτέλεση 1. Εισαγωγή «Η ικανότητα που έχει κάποιος, να πετυχαίνει ένα τελικό αποτέλεσμα με την μεγαλύτερη δυνατή σιγουριά και τη

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου. Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10

Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου. Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10 Φροντιστήριο 2: Ανάλυση Αλγόριθμου Εκλογής Προέδρου με O(nlogn) μηνύματα Νικόλας Νικολάου ΕΠΛ432: Κατανεμημένοι Αλγόριθμοι 1 / 10 Περιγραφικός Αλγόριθμος Αρχικά στείλε μήνυμα εξερεύνησης προς τα δεξιά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας

Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Κεφάλαιο 30 Γενικές αρχές ακτινοθεραπείας Ι. Ρ. Κούβαρης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ακτινοθεραπεία είναι η κλινική ογκολογική ειδικότητα αντιμετώπισης του καρκίνου με τη χρήση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας. H εξάσκησή της

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων

Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Κεφάλαιο 26 Χειρουργική των μεταστάσεων Γ. Σαββανής 414 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα από τα χαρακτηριστικά των κακοήθων όγκων είναι η ικανότητά τους να δημιουργούν μεταστάσεις οι οποίες αποτελούν την κύρια αιτία θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 2 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Απριλίου, 2006 Ώρα: 10:30-13:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίµιο αποτελείται από τρία (3) µέρη µε σύνολο δώδεκα (12) θέµατα. 2) Επιτρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος

Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Κεφάλαιο 4 Παράγοντες του τρόπου ζωής και καρκίνος Α. Αρδαβάνης Δ. Τρυφωνόπουλος 60 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο εικοστός αιώνας θα μπορούσε να ονομαστεί από τους ιστορικούς ως ο αι ώνας του καπνίσματος και του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS

ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS 09 Νοεµβρίου 2009 01 Απριλίου 2010 DISNEYLAND 4 3 2 1 4 3 2 1 4 3 2 1 CHD ΠΑΚΕΤΟ 2N/3Μ 350 419 558 973 392 475 641 1140 491 607 840 1538 117 ΠΑΚΕΤΟ 3N/4Μ 464 562 760 1353

Διαβάστε περισσότερα

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία

Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Eισηγητής: Μουσουλή Μαρία Κλασικός Αθλητισμός Δρόμοι : Μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις Ταχύτητες Σκυταλοδρομίες Δρόμοι με εμπόδια Δρόμοι Μεσαίων και Μεγάλων αποστάσεων Στην αρχαία εποχή ο δρόμος που είχε

Διαβάστε περισσότερα

Το Ερευνητικό Μετρό. Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων.

Το Ερευνητικό Μετρό. Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων. Το Ερευνητικό Μετρό Το ερευνητικόό µμετρόό του ΕΙΕ ταξιδεύύει στις «γραµμµμέές» σχεδιασµμούύ και ανακάάλυψης φαρµμάάκων. Αθήήνα 2015 Πού συναντά*ε τους *ικροοργανισ*ούς; Παντού!!! Οι 2ιο γνωστές «κρυψώνες»

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία

Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Κεφάλαιο 8 Τεχνικές μοριακής ιστοπαθολογίας στην Ογκολογία Ν. Καπράνος Δ. Ροντογιάννη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σύγχρονη ιατρική είναι άρρηκτα δεμένη με την επαναστατική εξέλιξη της μοριακής βιολογίας. Με την εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι:

1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: 1. Ας υποθέσουμε ότι η εισοδηματική ελαστικότητα ζήτησης για όσπρια είναι ίση με το μηδέν. Αυτό σημαίνει ότι: α) Ανεξάρτητα από το ύψος της τιμής των οσπρίων, ο καταναλωτής θα δαπανά πάντα ένα σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά

Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων. Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά Κεφάλαιο 2.3: Marketing Κοινωνικών Επιχειρήσεων Περίληψη Κεφαλαίου: Στο παρόν κεφάλαιο παρουσιάζονται εν τάχει τα βασικά χαρακτηριστικά του μείγματος Marketing (Μ.Κ.Τ.), στο πλαίσιο της εύρυθμης λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική

Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Κεφάλαιο 33 Στερεοτακτική ακτινοχειρουργική Γ. Ι. Πισσάκας Π. Γεωργοπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η θεραπευτική μέθοδος της στερεοτακτικής ακτινοχειρουργικής (stereotactic radiosurgery, SRS), υλοποιεί στο μέγιστο την

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά

Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά Κεφάλαιο 54 Διφωσφονικά Ν. Μυλωνάκης 944 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι οστικές μεταστάσεις είναι συνήθεις σε ασθενείς με καρκίνο του μαστού, του προστάτη, του πνεύμονα, πολλαπλούν μυέλωμα κλπ. Στους συμπαγείς όγκους η εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία

Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Κεφάλαιο 25 Γενικές αρχές παρηγορητικής και θεραπευτικής χειρουργικής στην ογκολογία Γ. Πλατανιώτης 407 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο χειρουργός ογκολόγος είναι υπεύθυνος πολλές φορές για την αρχική διάγνωση, την σταδιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης

Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Κεφάλαιο 6 Καρκινογένεση εξ ακτινοθεραπείας και σύνδρομα ραδιοευαισθητοποίησης Β. Τάραντο ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καρκινογένεση οφείλεται στην επίδραση επάνω στο κύτταρο και ιδιαίτερα στο DNA αυτού τριών βλαπτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα!

Ψηφιακή Εικόνα. Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Σημερινό μάθημα! Ψηφιακή Εικόνα Αναλογική εικόνα Ψηφιοποίηση (digitalization) Δειγματοληψία Κβαντισμός Δυαδικές δ έ (Binary) εικόνες Ψηφιακή εικόνα & οθόνη Η/Υ 1 Ψηφιακή Εικόνα Μια ακίνητη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 19 Τρέχοντα δεδομένα και προοπτικές στην οστεομυελική βιοψία

Κεφάλαιο 19 Τρέχοντα δεδομένα και προοπτικές στην οστεομυελική βιοψία Κεφάλαιο 19 Τρέχοντα δεδομένα και προοπτικές στην οστεομυελική βιοψία Δ. Αναγνώστου Κεραμίδα Ε. Πούλιου 355 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O τίτλος του βιβλίου που πρόσφατα εκδόθηκε από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO),

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 65 Επικουρικά αναλγητικά φάρμακα και οπιοειδή χορηγούμενα από εναλλακτικές οδούς χορήγησης

Κεφάλαιο 65 Επικουρικά αναλγητικά φάρμακα και οπιοειδή χορηγούμενα από εναλλακτικές οδούς χορήγησης Κεφάλαιο 65 Επικουρικά αναλγητικά φάρμακα και οπιοειδή χορηγούμενα από εναλλακτικές οδούς χορήγησης Π. Νικολόπουλος Γ.Η. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο πόνος αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα των ασθενών με νεοπλασματικά

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος

Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος Κεφάλαιο 21 Ποιότητα ζωής και κατάσταση λειτουργικής ικανότητος Ε. Ρεπάσος Γ. Η. Πανάγος ΕΙΣΑΓΩΓΗ Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών έχει σημειωθεί κατακόρυφη αύξηση του ενδιαφέροντος σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ

ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ ΑΥΤΙΣΜΟΣ ΑΥΤΙΣΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Βουλγαρίδου Μαρία (Διδάκτωρ Ψυχολογίας, Eκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής) Ο Αυτισμός είναι μια διάχυτη διαταραχή της ψυχολογικής ανάπτυξης του ατόμου. Ο όρος Διάχυτη Αναπτυξιακή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου

Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου Κεφάλαιο 16 Η κλασική ακτινοδιαγνωστική στην σταδιοποίηση του καρκίνου Α. Μαλαγάρη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η κλασική Ακτινολογία κατά κύριο λόγο συμβάλει στην αρχική αναγνώριση ή επιβεβαίωση του νεοπλασματικού νοσήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ ΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ ΑΣΗ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΥΡΗΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΩΝ ΣΩΜΑΤΙ ΙΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Π. ΨΩΝΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΗΣ ΕΝΤΡΟΠΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΕ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας

Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κεφάλαιο 12 Είδη κακοήθων νεοπλασμάτων, ιστολογική ταυτοποίηση, ταξινόμηση των όγκων, ιστολογικός βαθμός κακοήθειας Κ. Πετράκη 185 ΟΡΙΣΜΟΙ Ο όρος όγκος χρησιμοποιήθηκε αρχικώς για να προσδιορίσει μια φλεγμονώδους

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας

Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Κεφάλαιο 68 Σχεδιασμός κλινικών μελετών και διαχείριση δεδομένων έρευνας Γ. Η. Πανάγος 1195 ΟΡΘΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ΚΛΙ ΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΏΝ Η ορθή πρακτική διεξαγωγής των κλινικών δοκιμών (GCP) είναι ένα διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Αναλογιστική Επιστήμη και Διοικητική Κινδύνου

Πανεπιστήμιο Πειραιώς. Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Αναλογιστική Επιστήμη και Διοικητική Κινδύνου Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Στατιστικής και Ασφαλιστικής Επιστήμης Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Αναλογιστική Επιστήμη και Διοικητική Κινδύνου Παραμετρικά Μοντέλα Επιβίωσης που προκύπτουν από μεταβολές

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και

Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και Κεφάλαιο 2.4: Τα βασικά στοιχεία ενός Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Περίληψη Κεφαλαίου: Μέσα από αυτό το κεφάλαιο φαίνεται ότι αφενός η σωστή δημιουργία και αφετέρου η σωστή εφαρμογή του Επιχειρηματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Διευκρινήσεις για τη χορήγηση αδειών στους δημοσίους υπαλλήλους βάσει του νέου Υπαλληλικού Κώδικα.

ΘΕΜΑ: Διευκρινήσεις για τη χορήγηση αδειών στους δημοσίους υπαλλήλους βάσει του νέου Υπαλληλικού Κώδικα. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ, ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Αθήνα, 14 Μαϊου 2007 Αριθμ. Πρωτ.: ΔΙΔΑΔ/Φ.51/538/12254

Διαβάστε περισσότερα

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης

Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης. (β) Η απόλυτη υπεραξία. Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Ημέρα 4 η (α) Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης (β) Η απόλυτη υπεραξία Αγορά και πώληση της εργασιακής δύναμης Στο κεφάλαιο για την αγορά και την πώληση της εργατικής δύναμης (ελληνική έκδοση: τόμος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου

Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου Κεφάλαιο 24 Η χειρουργική στη διάγνωση και σταδιοποίηση του καρκίνου Ζ. Τουλούμης Κ. Αυγερινός Χ. Δερβένης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συνεχιζόμενη ανάπτυξη της εξέλιξης της ιατρικής τεχνολογίας κυρίως στον τομέα της απεικόνισης

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων

1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων 1. Η Μακροοικονομική ασχολείται με τη λειτουργία και τα προβλήματα: α) των δημοσίων επιχειρήσεων και των οργανισμών. β) των ιδιωτικών επιχειρήσεων γ) του στενού δημόσιου τομέα. δ) της συμπεριφοράς ολόκληρης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες

Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες Κεφάλαιο 62 Ιντερφερόνες Π. Β. Γκινόπουλος Κ. Α. Λέτσας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στην δεκαετία του 1970 1980 1,2,3,88, η χρωματογραφική ανάλυση (HPLC) δειγμάτων ορού ασθενών με ιογενή λοίμωξη κατέδειξε τρεις αιχμές (α,β,γ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Μούλου Ευγενία

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Μούλου Ευγενία ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΡΧΕΙΑ Ο πιο γνωστός τρόπος οργάνωσης δεδομένων με τη χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών είναι σε αρχεία. Ένα αρχείο μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε σαν ένα σύνολο που αποτελείται από οργανωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης

Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Συνιστώσες Βιώσιμης Ανάπτυξης 1 Η στρατηγική ανάπτυξης των αστικών κέντρων αναπτύσσεται ως συνδυασμός τεσσάρων στοιχείων. Πολυκεντρικότητα Δικτύωση Βελτίωση και ανάπτυξη των υποδομών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Πάρος 19/11/2008 ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Αρ.Πρωτ.: 16428 ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Πάρος 19/11/2008 ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Αρ.Πρωτ.: 16428 ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Πάρος 9//2008 ΝΟΜΟΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Αρ.Πρωτ.: 6428 ΔΗΜΟΣ ΠΑΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Πληροφορίες :Σκιαδάς Λουκάς Γρ. Πληροφορικής Τηλ. Επικοιν. 228402200

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων

Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Κεφάλαιο 27 Χειρουργική θεραπεία και αντιμετώπιση των πνευμονικών μεταστάσεων Ι. Τούμπουλης Ί. Μπελένης 452 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά το ήπαρ, οι πνεύμονες αποτελούν το δεύτερο συχνότερο όργανο ε ντόπισης μεταστάσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα

Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα Κεφάλαιο 39 In vitro έλεγχος ευαισθησίας στα κυτταροτοξικά φάρμακα Ε. Μπριασούλης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο διαρκώς αυξανόμενος αριθμός διαθέσιμων χημειοθεραπευτικών φαρμάκων την τελευταία δεκαετία, προβάλει ισχυρά το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ Ηλεκτρονικό Ταχυδρομείο: kipan@central.ntua.gr Ιστοσελίδα: http://www.ntua.gr/anavathmisi/ Αγαπητοί Συνάδελφοι, Ευχόμαστε σε όλους μια ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΘΗΝΑ, 1 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2008 ΚΑΛΗ,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΑΝΘΟΥΛΑ ΓΟΡΑΝΤΩΝΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΩΣΙΔΟΥ. ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:Δρ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ

ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ: ΑΝΘΟΥΛΑ ΓΟΡΑΝΤΩΝΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΡΩΣΙΔΟΥ. ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:Δρ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΑΓΓΕΛΑΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ «Διερεύνηση της σχέσης του εμμηνορρυσιακού κύκλου και των διαταραχών εμμηνορρυσίας με την εργασία και την ποιότητα ζωής των γυναικών στις διάφορες ηλικιακές ομάδες». ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2005 88 ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΕΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε

Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Ποια έντομα είναι εχθροί των φυτών και πώς θα τα αντιμετωπίσετε Δυστυχώς είναι μια πραγματικότητα της ζωής ότι αν διατηρείτε στο σπίτι σας φυτά, υπάρχει πάντα η πιθανότητα να υποστούν ζημίες από βλαβερούς

Διαβάστε περισσότερα

VI. ΕΠΙΣΚΕΥΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΒΛΑΒΩΝ ΛΟΓΩ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ

VI. ΕΠΙΣΚΕΥΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΒΛΑΒΩΝ ΛΟΓΩ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ VI. ΕΠΙΣΚΕΥΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΕΙΣ ΑΝΑ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΒΛΑΒΩΝ ΛΟΓΩ ΠΥΡΚΑΓΙΑΣ Στο Κεφάλαιο αυτό γίνεται αντιστοίχιση των βλαβών λόγω πυρκαγιάς με προτεινόμενες μεθόδους επισκευών ενισχύσεων. Σημειώνεται ότι, σε γενικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν Οι κοινές πολιτικές στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Ένωσης : Οικονομική και Νομισματική Πολιτική,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του

Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του Κεφάλαιο 23 Η ψυχολογική υποστήριξη του καρκινοπαθούς και της οικογένειάς του Γ. Α. Ρηγάτος Τα τελευταία είκοσι χρόνια ολοένα και περισσότερο οι γιατροί απομακρύνονται από το παραδοσιακό μονοδιάστατο βιοϊατρικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας

Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας Κεφάλαιο 31 Ενδείξεις εξωτερικής ακτινοθεραπείας Γ. Κύργιας Μ. Καλογερίδη 526 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Διεθνής Επιτροπή Ακτινικών Μονάδων και Μετρήσεων (ICRU International Commission on Radiation Units and Measurements)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΑΠΟ 13 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 & 03 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 13

ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΑΠΟ 13 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 & 03 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 13 ΤΙΜΕΣ DISNEYLAND RESORT PARIS 13 Νοεμβρίου 2014-31 Μαρτίου 2015 ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΑΠΟ 13 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2014 & 03 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 13 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 & 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΜΕΧΡΙ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015

Διαβάστε περισσότερα

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται

α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα του εμπορικού ισοζυγίου δεν μεταβάλλεται 1. Ο πληθωρισμός ορίζεται ως εξής: (Δ= μεταβολή, Ρ= επίπεδο τιμών, Ρ e = προσδοκώμενο επίπεδο τιμών): α) Δ Ρ e /Ρ β) Ρ e / Ρ γ) Δ Ρ/Ρ δ) (Ρ Ρ e )/Ρ 2. Όταν οι εξαγωγές αυξάνονται: α) Το έλλειμμα ή το πλεόνασμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια σύνταξης απαντήσεων: Μαρία Πέτρα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Επιμέλεια σύνταξης απαντήσεων: Μαρία Πέτρα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Κλάδος: ΠΕ 60 ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Ειδική Διδακτική και Παιδαγωγικά Γενική Διδακτική) Κυριακή 1-2-2009 ΕΡΩΤΗΜΑ 2ο: Την τελευταία περίπου πενταετία εφαρμόζεται στα νηπιαγωγεία

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη Χωρική Ανάπτυξη. Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού Και Αξιολόγησης (ΕΥΣΣΑ) Μονάδα Α Στρατηγικής και Παρακολούθησης Πολιτικών

Ολοκληρωμένη Χωρική Ανάπτυξη. Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού Και Αξιολόγησης (ΕΥΣΣΑ) Μονάδα Α Στρατηγικής και Παρακολούθησης Πολιτικών Ολοκληρωμένη Χωρική Ανάπτυξη Ειδική Υπηρεσία Στρατηγικής, Σχεδιασμού Και Αξιολόγησης (ΕΥΣΣΑ) Μονάδα Α Στρατηγικής και Παρακολούθησης Πολιτικών Ξάνθη, 12 Μαΐου 2015 Χωρική Συνοχή σύνολο αρχών για την αρμονική,

Διαβάστε περισσότερα