Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN 978-960-496-861-9"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: SAVAGE CONTINENT EUROPE IN THE AFTERMATH OF WORLD WAR II Από τις Εκδόσεις Viking, Λονδίνο 2012 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΟΛΕΘΡΟΣ H Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Keith Lowe ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ιωάννης Χαλαζιάς ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Κυριάκος Αθανασιάδης ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Keith Lowe, 2012 First published in Great Britain in the English language by Penguin Groups Ltd. Φωτογραφίας εξωφύλλου: Bettmann/Corbis/SmartMagnas EÊÄÏ ÓÅÉÓ ØÕΧÏ ÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞ íá 2014 Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανομή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ÅÊ ÄÏ ÓÅÉÓ ØÕ XÏ ÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: Ôá ôï À ïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìå ôá ìüñ öù óç Metamorfossi, Greece Âé âëé ï ðù ëåßï: Ìáõ ñï ìé Ü ëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞ íá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 Μετάφραση: Ιωάννης Χαλαζιάς

4 Στη Βέρα

5 Περιεχόμενα Κατάλογος εικόνων Κατάλογος χαρτών Εισαγωγή Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1. Υλική καταστροφή Απουσία Εντοπισμός Λιμός Ηθική καταστροφή Ελπίδα Τοπίο χάους ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΚΔΙΚΗΣΗ 8. Η δίψα για αίμα Τα στρατόπεδα απελευθερώνονται Χαλιναγωγημένη εκδίκηση: Εργάτες-δούλοι Γερμανοί αιχμάλωτοι πολέμου Αχαλίνωτη εκδίκηση: Ανατολική Ευρώπη Ο εσωτερικός εχθρός Εκδίκηση εις βάρος γυναικών και παιδιών Ο σκοπός της εκδίκησης

6 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ 16. Επιλογές κατά την περίοδο του πολέμου Η φυγή των Εβραίων Η εθνοκάθαρση της Ουκρανίας και της Πολωνίας Η εκδίωξη των Γερμανών Η Ευρώπη σε μικρογραφία: Γιουγκοσλαβία Δυτική ανοχή, ανατολική μη ανοχή ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 22. Πόλεμοι εντός πολέμων Πολιτική βία στη Γαλλία και στην Ιταλία Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος Ο κούκος μέσα στη φωλιά: Ο κομουνισμός στη Ρουμανία Η καθυπόταξη της ανατολικής Ευρώπης Η αντίσταση των «Αδελφών του Δάσους» Ο καθρέφτης του Ψυχρού Πολέμου Συμπέρασμα Πηγές Σημειώσεις Ευρετήριο ονομάτων Ευχαριστίες

7 Κατάλογος εικόνων Τμήμα Πρώτο 1. Τα ερείπια της Βαρσοβίας το Μία από τις εκατοντάδες οικογένειες που έστησαν το σπιτικό τους στις σπηλιές της Νάπολης. 3. Πρώην καταναγκασμένοι εργάτες επιστρέφουν στα σπίτια τους στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. 4. Ο 60χρονος Φίλιπ Παλούχ, που επέστρεψε στην πατρίδα, ζητιανεύει φαγητό κοντά στο Ποτβόροφ. 5. Ο Βόσνιος αντάρτης-παιδί Μπόγκνταν Μπελάκοβιτς. 6. Ένας επιζών από το λιμό στην Ελλάδα. 7. Γιατροί στη Γιουγκοσλαβία περιποιούνται ένα άσχημα τραυματισμένο 9χρονο αγόρι το Αμερικανοί ναύτες στη Νάπολη εκμεταλλεύονται εξαθλιωμένες ντόπιες κοπέλες. 9. Σοβιετικοί στρατιώτες παρενοχλούν μία Γερμανίδα στη Λειψία το Ένα καταφύγιο προσφύγων υπό τη διαχείριση της UNRRA στο Χάιλ μπρον. 11. Απελευθερωμένοι εργάτες-δούλοι λεηλατούν έναν γερμανικό σιδηροδρομικό σταθμό. 12. Πτώματα Γερμανών κρέμονται από στύλους φωτισμού και από δέντρα κοντά στο Τερέζιενσταντ. 13. Απελευθερωμένοι κρατούμενοι κακοποιούν έναν από τους πρώην φρουρούς τους στο Νταχάου. 14. Ένας Γάλλος συνεργάτης των Γερμανών ξυλοκοπείται το Φασίστες εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες από παρτιζάνους στο Μιλάνο τον Απρίλιο του Αιχμάλωτοι Γερμανοί στο Ρεμάγκεν κατά την τελευταία εβδομάδα του πολέμου.

8 17. Γερμανοί αιχμάλωτοι διαβιούν μέσα σε τρύπες στο έδαφος στο Ζίντσιχ μετά τον πόλεμο. Τμήμα Δεύτερο 18. Μία Κορσικανή, που κατηγορήθηκε ότι συνευρίσκετο με Γερμανούς στρατιώτες, έχει ξεγυμνωθεί και ξυριστεί. 19. Το Exodus 47, ένα σκάφος που χρησιμοποιήθηκε για να μεταφέρει Εβραίους στην Παλαιστίνη. 20. Πολωνοί φεύγουν κακήν κακώς από τη Βαβόλνιτσα αφότου αυτή πυρπολήθηκε από Ουκρανούς παρτιζάνους το Ουκρανοί θύματα μιας επίθεσης Πολωνών εθνικιστών στο Βιερστσόβινι το Μία οικογένεια από το Ρούντκι, που εξαναγκάστηκε να μεταναστεύσει έπειτα από τις αλλαγές των συνόρων. 23. Γερμανοί πρόσφυγες από την Πομερανία και τη Σιλεσία συνωστίζονται πάνω σε τρένα στο Βερολίνο. 24. Δύο διαδηλωτές που πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν από την αστυνομία της Αθήνας κατά τη διάρκεια μιας αντικυβερνητικής δια δήλωσης το Ένας από τις δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολίτες που φυλακίστηκαν με την υποψία ότι συμπαθούσαν τους κομουνιστές το Ο Πέτρου Γκρόζα εκφωνεί τη νικητήρια ομιλία του έπειτα από εκλογές νοθείας στη Ρουμανία το Μέλη του Κόμματος Ελευθερίας της Ουγγαρίας ετοιμάζονται να πολεμήσουν κομουνιστές τραμπούκους στο Ζέγκεντ το Ο Λιθουανός λαϊκός ήρωας Γιουόζας Λούκσα με δύο αντάρτες συναγωνιστές του το Βετεράνοι του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού σε μία επετειακή παρέλαση στο Λβιβ το Ευχαριστίες για τις φωτογραφίες Ηνωμένα Έθνη, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 20, 22. Aldo de Jaco, I cinque anni che cambiarono l Italia (Ρώμη: Νιούτον Κόμπτον, 1985), 8. Ουλστάιν, 9, 19. Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ, 11, 16, 17. Συλλογή της Αλένα Κράλοβα,

9 12. Σώμα Διαβιβάσεων Στρατού των ΗΠΑ, 13. Getty Images, 14, 18, 23, 24, 25. Κρίστιαν Σίφερ / Κρατικό Αρχείο καντονιού Τίκινο, 15. Περιφερειακό Μουσείο Τόμασοφ Λουμπέλσκι, 21. Associated Press, 26, 27. Μουσείο Θυμάτων Γενοκτονίας στο Βίλνιους, 28. Ria Novosti, 29. Έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να εντοπιστεί και να υπάρξει επαφή με τον κάτοχο των δικαιωμάτων της εικόνας 8. Οι αναγνώστες που έχουν πληροφορίες σχετικά με αυτή τη φωτογραφία καλούνται να έλθουν σε επαφή με τον εκδότη.

10 Κατάλογος χαρτών 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, Οι νεκροί της Ευρώπης, Το αρχιπέλαγος των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης 4. Στρατόπεδα εκτοπισθέντων ατόμων στη Γερμανία, την Αυστρία και τη Βόρεια Ιταλία 5. Η εβραϊκή φυγή προς την Παλαιστίνη 6. Η εκδίωξη των Γερμανών 7. Τοποθεσίες σφαγών στη Γιουγκοσλαβία, Περιοχές που απελευθερώθηκαν από μόνη τη γαλλική Αντίσταση, όπως ήταν στις 23 Αυγούστου Η Ιταλία το Περιοχές της Ελλάδας υπό τον έλεγχο των ανταρτών, Οι βαλτικές χώρες 12. Η διαίρεση της Ευρώπης στον Ψυχρό Πόλεμο

11 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, B Πέτσαµο Μούρµανσκ Σοβιετικές προσαρτήσεις Πολωνικές προσαρτήσεις από τη Γερµανία Άλλες αλλαγές Βόρεια Θάλασσα ΣΟΥΗ ΙΑ Κόλπος της Βοθνίας ΦΙΝΛΑΝ ΙΑ ΚΑΡΕΛΙΑ Λίµνη Λάντογκα ΝΟΡΒΗΓΙΑ Όσλο Στοκχόλµη Βαλτική Θάλασσα Ελσίνκι Ρίγα Ταλίν ΕΣΘΟΝΙΑ ΛΕΤΟΝΙΑ Λένινγκραντ ΟΛΛΑΝ ΙΑ Άµστερνταµ ΑΝΙΑ Βρυξέλλες ΒΕΛΓΙΟ Βόννη ΓΑΛΛΙΑ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ ΥΤΙΚΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Βέρνη ΕΛΒΕΤΙΑ µίλια χιλιόµετρα ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ ΕΣΣ Μεµέλ Κοπεγχάγη Κάουνας Καλίνινγκραντ Βίλνιους Γκντανσκ ΑΝΑΤ. ΠΡΩΣΙΑ Μινσκ ΠΟΜΕΡΑΝΙΑ ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ Στσέτσιν ΑΝΑΤ. ΠΟΛΩΝΙΑ Βερολίνο Βαρσοβία ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΣΙΛΕΣΙΑ Βρότσλαβ Τριέστη ΙΤΑΛΙΑ Πράγα Ρώµη Βιέννη ΑΥΣΤΡΙΑ ΤΣΕΧΟΣΛΟΒAKIA Aδριατική Θάλασσα Μπρατισλάβα Κράκοβο Βελιγράδι Ζάρα (στη Γιουγκοσλαβία) ΑΛΒΑΝΙΑ Τίρανα Λβιβ Βουδαπέστη ΟΥΓΓΑΡΙΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΒΕΝΕΤΣΙΑ ΤΖΟΥΛΙΑ (στη Γιουγκοσλαβία) ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ ΒΟΛΙΝΙΑ ΓΑΛΙΚΙΑ ΥΠΟΚΑΡΠΑΘΙΑ ΡΟΥΘΗΝΙΑ Βουκουρέστι ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Σόφια ΒΟΡΕΙΑ ΒΟΥΚΟΒΙΝΑ ΒΕΣΣΑΡΑΒΙΑ Κίεβο ΟΥΚΡΑΝΙΑ Οδησσός Μαύρη Θάλασσα ΝΟΤΙΑ ΡΟΒΟΥΤΣΑ (στη Βουλγαρία) Κωνσταντινούπολη ΤΟΥΡΚΙΑ

12 Εισαγωγή Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς θεσμούς. Είναι ένας κόσμος όπου τα σύνορα μεταξύ των χωρών δείχνουν να έχουν διαλυθεί, αφήνοντας ένα συμπαγές, ατελείωτο τοπίο πάνω στο οποίο οι άνθρωποι ταξιδεύουν ψάχνοντας για κοινότητες που δεν υπάρχουν πια. Δεν υπάρχουν πλέον κυβερνήσεις, είτε σε εθνικό είτε ακόμη και σε τοπικό επίπεδο. Δεν υπάρχουν σχολεία ή πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες ή αρχεία, καμία πρόσβαση σε καμία απολύτως πληροφορία. Δεν υπάρχει κινηματογράφος και θέατρο, και σίγουρα όχι τηλεόραση. Το ραδιόφωνο λειτουργεί περιστασιακά, αλλά το σήμα είναι μακρινό και σχεδόν πάντα σε κάποια ξένη γλώσσα. Κανείς δεν έχει δει εφημερίδα επί εβδομάδες. Δεν υπάρχουν σιδηρόδρομοι ή μηχανοκίνητα οχήματα, δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή τηλεγραφεία, ταχυδρομεία, καμία απολύτως επικοινωνία εκτός από όσα περνούν από στόμα σε στόμα. Δεν υπάρχουν τράπεζες, αλλά αυτό δεν είναι και μεγάλο δυστύχημα αφού το χρήμα δεν έχει πλέον καμία αξία. Δεν υπάρχουν καταστήματα διότι κανείς δεν έχει τίποτα να πουλήσει. Τίποτα δε φτιάχνεται εδώ: τα μεγάλα εργοστάσια και οι επιχειρήσεις που υπήρχαν έχουν όλα καταστραφεί ή αποσυναρμολογηθεί, όπως συμβαίνει και με τα περισσότερα άλλα κτίρια. Δεν υπάρχουν εργαλεία, εκτός από εκείνα που μπορούν να ξεθαφτούν κάτω από τα ερείπια. Δεν υπάρχουν τρόφιμα. Ο νόμος και η τάξη είναι σχεδόν ανύπαρκτα διότι δεν υπάρχει αστυνομική δύναμη και σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Σε μερικές περιοχές δε φαίνεται πλέον να υπάρχει καμία σαφής αίσθηση για το τι είναι σωστό και τι λάθος. Οι άνθρωποι παίρνουν μόνοι τους ό,τι θέλουν δίχως να λογαριάζουν ιδιοκτησία πράγματι, η ίδια η αίσθηση της ιδιοκτησίας έχει εν πολλοίς εξαφανιστεί. Τα αγαθά ανήκουν μόνο σ εκείνους που είναι αρκετά δυνατοί για να τα κρατήσουν και σ εκείνους που είναι πρόθυμοι να τα περιφρουρήσουν με τη ζωή τους. Άνθρωποι με όπλα περιδιαβαίνουν τους δρόμους παίρνοντας ό,τι θέλουν και απειλώντας οποιονδήποτε βρεθεί μπροστά τους. Γυναίκες όλων των τά ξεων

13 18 KEITH LOWE και ηλικιών εκδίδονται για φαγητό και προστασία. Δεν υπάρχει ντροπή. Δεν υπάρχει ηθική. Υπάρχει μόνο η επιβίωση. Είναι δύσκολο για τις σύγχρονες γενιές να φανταστούν την ύπαρξη ενός τέτοιου κόσμου έξω από τις φαντασίες των σεναριογράφων του Χόλιγουντ. Υπάρχουν ωστόσο εν ζωή σήμερα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βίωσαν αυτές ακριβώς τις συνθήκες όχι σε κάποιες μακρινές γωνιές του πλανήτη αλλά στην καρδιά εκείνης της περιοχής που για δεκαετίες θεωρείτο ως μία από τις πιο σταθερές και ανεπτυγμένες στη Γη. Το 1944 και 1945 μεγάλα τμήματα της Ευρώπης αφέθηκαν στο χάος επί μήνες. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος οπωσδήποτε ο πιο καταστροφικός πόλεμος στην Ιστορία είχε καταστρέψει, όχι μόνο τη φυσική υποδομή, αλλά και τους θεσμούς που κρατούσαν ενωμένες τις χώρες. Το πολιτικό σύστημα είχε καταρρεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε Αμερικανοί παρατηρητές προειδοποιούσαν για την πιθανότητα ενός εμφυλίου πολέμου σε ευρωπαϊκή κλίμακα. 1 Το σκόπιμο κομμάτιασμα των κοινοτήτων είχε σπείρει μια μη αναστρέψιμη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ γειτόνων και η καθολική πείνα είχε καταστήσει την προσωπική ηθική άνευ σημασίας. «Η Ευρώπη», ισχυρίζονταν οι New York Times τον Μάρτιο του 1945, «βρίσκεται σε μια κατάσταση την οποία κανείς Αμερικανός δεν μπορεί να ελπίζει να καταλάβει». Ήταν η «Νέα Σκοτεινή Ήπειρος». 2 Το ότι αυτή η Ευρώπη κατάφερε να βγει μόνη της απ αυτόν το βούρκο και στη συνέχεια να γίνει μια ακμάζουσα, ανεκτική ήπειρος φαντάζει τουλάχιστον ως θαύμα. Αναλογιζόμενος κανείς τα κατορθώματα ανοικοδόμησης που έλαβαν χώρα την εκ νέου κατασκευή δρόμων, σιδηροδρόμων, εργοστασίων, ακόμη και ολόκληρων πόλεων, μπαίνει στον πειρασμό να μη δει τίποτε άλλο παρά μόνο πρόοδο. Η πολιτική αναγέννηση που συνέβη στη Δύση είναι επίσης εντυπωσιακή, ιδίως η αναμόρφωση της Γερμανίας, που μεταμορφώθηκε από ένα κράτος-παρίας σε υπεύθυνο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Κατά τα μεταπολεμικά χρόνια γεννήθηκε επίσης μια νέα επιθυμία για διεθνή συνεργασία, που θα έφερνε όχι μόνο ευημερία αλλά και ειρήνη. Οι δεκαετίες που πέρασαν από το 1945 έχουν χαιρετιστεί ως η πιο μακρά περίοδος διεθνούς ειρήνης στην Ευρώπη από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Δεν είναι να αναρωτιέται κανείς για το γεγονός ότι όσοι γράφουν για τη μεταπολεμική εποχή ιστορικοί, πολιτικοί και οικονομολόγοι την παρουσιάζουν συχνά ως μία περίοδο όπου η Ευρώπη αναδύθηκε

14 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 19 σαν τον Φοίνικα από τις στάχτες της καταστροφής. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η λήξη του πολέμου σηματοδότησε, όχι μόνο το τέλος της καταπίεσης και της βίας, αλλά και την πνευματική, ηθική και οικονομική αναγέννηση ολόκληρης της ηπείρου. Οι Γερμανοί αποκαλούν τους μήνες μετά τον πόλεμο Stunde nul («Ώρα Μηδέν») με την έννοια ότι ήταν μια εποχή όπου το κράτος αποκαθάρθηκε και επιτράπηκε στην Ιστορία να ξαναρχίσει. Δε χρειάζεται όμως μεγάλη φαντασία για να δει κανείς ότι αυτή είναι μια επιτηδευμένα ρόδινη άποψη της μεταπολεμικής ιστορίας. Καταρχάς, ο πόλεμος δε σταμάτησε απλώς με την ήττα του Χίτλερ. Μία σύρραξη της κλίμακας του Β Παγκοσμίου Πολέμου, με όλες τις μικρές εμφύλιες διαμάχες που περιέκλειε, πήρε μήνες, αν όχι χρόνια, μέχρι να σταματήσει, και το τέλος ήρθε σε διαφορετικές εποχές στα διάφορα μέρη της Ευρώπης. Στη Σικελία και στα νότια της Ιταλίας, για παράδειγμα, τελείωσε από το φθινόπωρο του Στη Γαλλία, για τους περισσότερους πολίτες, τελείωσε έναν χρόνο αργότερα, το φθινόπωρο του Σε άλλα τμήματα της Ευρώπης, αντιθέτως, η βία συνεχίστηκε για πολύ μετά την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη. Τα στρατεύματα του Τίτο εξακολουθούσαν να πολεμούν γερμανικές μονάδες στη Γιουγκοσλαβία τουλάχιστον μέχρι τις 15 Μαΐου Εμφύλιοι πόλεμοι, που άναψαν αρχικά από τη γερμανική εμπλοκή, συνέχισαν να μαίνονται στην Ελλάδα, στη Γιουγκοσλαβία και στην Πολωνία για πολλά χρόνια αφότου ο κύριος πόλεμος είχε τελειώσει. Και στην Ουκρανία και στις βαλτικές χώρες εθνικιστές αντάρτες συνέχισαν να μάχονται τα σοβιετικά στρατεύματα έως και τη δεκαετία του Ορισμένοι Πολωνοί έχουν την άποψη ότι ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τελείωσε πραγματικά παρά μόλις ακόμη πιο πρόσφατα: εφόσον η σύρραξη άρχισε με την εισβολή στη χώρα τους τόσο των Ναζί όσο και των Σοβιετικών, δεν τελείωσε παρά μόνο όταν έφυγε από τη χώρα και το τελευταίο σοβιετικό άρμα μάχης το Πολλοί στις βαλτικές χώρες νιώθουν το ίδιο: το 2005 οι πρόεδροι της Εσθονίας και της Λιθουανίας αρνήθηκαν να επισκεφθούν τη Μόσχα για να γιορτάσουν την 60ή επέτειο από την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη, με το σκεπτικό ότι, για τις χώρες τους τουλάχιστον, η απελευθέρωση δεν είχε ήρθε παρά μόνο στις αρχές της δεκαετίας του Αν συνεκτιμήσει κανείς τον Ψυχρό Πόλεμο, που ήταν ουσιαστικά μία κατάσταση διαρκούς σύγκρουσης μεταξύ ανατολικής και δυτικής Ευρώπης, και πολλές εθνικές εξεγέρσεις κατά της σοβιετικής κυριαρχίας, τότε ο ισχυρισμός ότι

15 20 KEITH LOWE τα μεταπολεμικά χρόνια ήταν μια εποχή αδιάλειπτης ειρήνης φαντάζει απελπιστικά υπερβολικός. Εξίσου αμφίβολη είναι η ιδέα τής Stunde nul. Σίγουρα δεν υπήρξε καμία διαγραφή των όσων έγιναν, όσο πολύ κι αν το εύχονταν αυτό οι Γερμανοί πολιτικοί. Την επαύριο του πολέμου κύματα εκδίκησης και ανταπόδοσης ξέσπασαν πάνω σε κάθε σφαίρα της ευρωπαϊκής ζωής. Έθνη στερήθηκαν εδάφη και περιουσίες, κυβερνήσεις και οργανισμοί υπέστησαν εκκαθαρίσεις, και ολόκληρες κοινότητες τρομοκρατήθηκαν γι αυτό που εκλαμβανόταν ότι είχαν πράξει κατά τον πόλεμο. Αρκετή από τη χειρότερη εκδίκηση καταφέρθηκε κατά μεμονωμένων ατόμων. Γερμανοί πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη υπέστησαν ξυλοδαρμούς, συνελήφθησαν, χρησιμοποιήθηκαν ως εργάτες-δούλοι ή απλώς δολοφονήθηκαν. Στρατιώτες και αστυνομικοί που είχαν συνεργαστεί με τους Ναζί συνελήφθησαν και βασανίστηκαν. Γυναίκες που είχαν κοιμηθεί με Γερμανούς στρατιώτες ξεγυμνώνονταν, ξυρίζονταν και δια πομπεύονταν στους δρόμους αλειμμένες με πίσσα. Γερμανίδες, Ουγγαρέζες και Αυστριακές βιάστηκαν κατά εκατομμύρια. Αντί να καθαρίσει τη βρομιά, η επαύριο του πολέμου απλώς διέδωσε τα παράπονα μεταξύ των κοινοτήτων και μεταξύ των εθνών, πολλά από τα οποία είναι ακόμη και σήμερα ζωντανά. Το τέλος του πολέμου δε σηματοδότησε ούτε τη γέννηση μιας νέας εποχής εθνικής αρμονίας στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης οι εθνικές εντάσεις έγιναν χειρότερες. Οι Εβραίοι συνέχισαν να θυματοποιούνται, όπως ακριβώς είχε γίνει και κατά τη διάρκεια του ίδιου του πολέμου. Οι μειονότητες παντού κατέστησαν για μία ακόμη φορά πολιτικοί στόχοι, και σε ορισμένες περιοχές αυτό οδήγησε σε ωμότητες εξίσου αποκρουστικές με εκείνες που διέπραξαν οι Ναζί. Η επαύριο του πολέμου είδε επίσης τη λογική κατάληξη όλων των προσπαθειών των Ναζί να κατηγοριοποιήσουν και να διαχωρίσουν τις διαφορετικές φυλές. Μεταξύ του 1945 και του 1947 δεκάδες εκατομμύρια άντρες, γυναίκες και παιδιά εκδιώχθηκαν από τις χώρες τους σε μερικές από τις μεγαλύτερες ενέργειες εθνοκάθαρσης που είχε δει ποτέ ο κόσμος. Αυτό είναι ένα θέμα που σπανίως συζητιέται από τους θαυμαστές του «ευρωπαϊκού θαύματος», και ακόμη πιο σπάνια γίνεται κατανοητό: ακόμη κι εκείνοι που γνωρίζουν για τις εκδιώξεις των Γερμανών ξέρουν ελάχιστα πράγματα σχετικά με παρόμοιους διωγμούς άλλων μειονοτήτων σε ολόκληρο το εύρος της ανατολικής Ευρώπης. Η πολιτισμική ποικιλομορφία, που αποτελούσε κάπο-

16 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 21 τε συστατικό μέρος του ευρωπαϊκού τοπίου πριν ή ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου, δε δέχτηκε το τελειωτικό θανάσιμο πλήγμα παρά μόνο μετά το τέλος του. Το ότι η ανοικοδόμηση της Ευρώπης ξεκίνησε εν μέσω όλων αυτών των ζητημάτων την καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη. Με τον ίδιο όμως τρόπο που ο πόλεμος πήρε πολύ καιρό να τελειώσει, έτσι και η ανοικοδόμηση πήρε πολύ καιρό για να πάρει μπρος. Οι άνθρωποι που ζούσαν ανάμεσα στα ερείπια των κατεστραμμένων ευρωπαϊκών πόλεων νοιάζονταν περισσότερο για τις μικρολεπτομέρειες της καθημερινής επιβίωσης παρά για την αποκατάσταση των κτισμάτων της κοινωνίας. Ήταν πεινασμένοι, στερημένοι και πικραμένοι για τα χρόνια που υποχρεώθηκαν να υποφέρουν προτού τους δοθεί κάποιο κίνητρο για να αρχίσουν να ανοικοδομούν, χρειάζονταν χρόνο για να εκτονώσουν την οργή τους, να σκεφτούν το παρελθόν και να θρηνήσουν. Οι νέες Αρχές που έρχονταν στην εξουσία σε ολόκληρη την Ευρώπη χρειάζονταν επίσης χρόνο για να καθιερωθούν. Η πρώτη προτεραιότητά τους δεν ήταν να καθαρίσουν τα ερείπια, να επισκευάσουν τις σιδηροδρομικές γραμμές ή να ξανανοίξουν τα εργοστάσια, αλλά απλώς να ορίσουν αντιπροσώπους και συμβούλια σε κάθε περιοχή των χωρών τους. Αυτά τα συμβούλια έπρεπε στη συνέχεια να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των ανθρώπων, η πλειονότητα των οποίων είχε μάθει επί έξι χρόνια οργανωμένων ωμοτήτων να αντιμετωπίζει κάθε θεσμό με πολύ μεγάλη επιφυλακτικότητα. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, η επιβολή κάποιας έννομης τάξης, πόσο μάλλον μιας υλικής ανοικοδόμησης, αποτελούσε κάτι σαν όνειρο. Μόνο εξωτερικές υπηρεσίες οι συμμαχικοί στρατοί, τα Ηνωμένα Έθνη, ο Ερυθρός Σταυρός είχαν την εξουσία και το ανθρώπινο δυναμικό να επιχειρήσουν τέτοια εγχειρήματα. Όπου έλειπαν τέτοιες υπηρεσίες, βασίλευε το χάος. Συνεπώς, η ιστορία της Ευρώπης στην αμέσως μετά τον πόλεμο περίοδο δεν αφορά τόσο την ανοικοδόμηση και την αποκατάσταση: είναι καταρχάς μια ιστορία διολίσθησης στην αναρχία είναι μια ιστορία που δεν έχει γραφτεί ποτέ όπως πρέπει. Δεκάδες έξοχα βιβλία περιγράφουν γεγονότα σε μεμονωμένες χώρες ιδίως στη Γερμανία, αλλά το κάνουν εις βάρος της γενικότερης εικόνας: τα ίδια ζητήματα συμβαίνουν ξανά και ξανά σε ολόκληρη την ήπειρο. Υπάρχουν μια δυο ιστορίες, όπως το Postwar του Τόνι Τζουντ, που βλέπουν την ήπειρο ως σύνολο με μια ευρύτερη άποψη το κάνουν ωστόσο σε μια πολύ μεγαλύτερη χρονική κλίμακα κι έτσι είναι υποχρεωμένες να συνοψίσουν τα γεγονότα των ετών

17 22 KEITH LOWE αμέσως μετά τον πόλεμο σε ελάχιστα μόνο Κεφάλαια. Απ όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει κανένα βιβλίο σε οποιαδήποτε γλώσσα που να περιγράφει ολόκληρη την ήπειρο Ανατολή και Δύση λεπτομερώς κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης και ταραγμένης εποχής. Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί μία μερική προσπάθεια να διορθωθεί αυτή η κατάσταση. Δε θα επιχειρήσει, όπως έχουν κάνει τόσα άλλα βιβλία, να εξηγήσει πώς η ήπειρος ορθώθηκε τελικά από τις στάχτες και πώς προσπάθησε να ανοικοδομηθεί φυσικά, οικονομικά και ηθικά. Δε θα επικεντρωθεί στις δίκες της Νυρεμβέργης ή στο Σχέδιο Μάρσαλ, ή σε οποιαδήποτε άλλη απόπειρα να θεραπευτούν τα τραύματα που είχαν δημιουργηθεί από τον πόλεμο. Αντιθέτως, θα ασχοληθεί με την περίοδο προτού καν τέτοιες απόπειρες αποκατάστασης καταστούν δυνατές, όταν το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης ήταν ακόμη εξαιρετικά εκρηκτικό και η βία μπορούσε να φουντώσει και πάλι με την παραμικρή πρόκληση. Από μία άποψη θα επιχειρήσει το ακατόρθωτο να περιγράψει το χάος. Θα το κάνει επιλέγοντας διαφορετικά στοιχεία μέσα σ αυτό το χάος και προτείνοντας τρόπους με τους οποίους αυτά συνδέονταν με τα κοινά ζητήματα. Θα ξεκινήσουμε δείχνοντας επακριβώς τι είχε καταστραφεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, τόσο από υλική όσο και από ηθική άποψη. Μόνο εκτιμώντας τι είχε χαθεί μπορούμε να καταλάβουμε τα γεγονότα που ακολούθησαν. Το Δεύτερο Μέρος περιγράφει το κύμα εκδίκησης που σάρωσε την ήπειρο και δείχνει τρόπους με τους οποίους αυτό το φαινόμενο χειραγωγήθηκε για πολιτικούς σκοπούς. Η εκδίκηση αποτελεί ένα μόνιμο θέμα αυτού του βιβλίου: η κατανόηση της λογικής της καθώς και των σκοπών που εξυπηρετούσε είναι ουσιώδης αν θέλουμε να καταλάβουμε την ατμόσφαιρα της μεταπολεμικής Ευρώπης. Το Τρίτο και Τέταρτο Μέρος δείχνουν τι συνέβη όταν επιτράπηκε σ αυτή την εκδίκηση και σε άλλες μορφές βίας να ξεφύγουν από τον έλεγχο. Η εθνοκάθαρση, η πολιτική βία και ο εμφύλιος πόλεμος που προέκυψαν ως αποτέλεσμα ήταν μερικά από τα πιο σπουδαία γεγονότα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Έχω την άποψη ότι αυτά ήταν στην πραγματικότητα οι τελευταίοι σπασμοί του Β Παγκοσμίου Πολέμου και σε πολλές περιπτώσεις ένας σχεδόν αδιάσπαστος σύνδεσμος με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου. Συνεπώς το βιβλίο θα καλύψει χονδρικά τα έτη από το 1944 έως το Ένας από τους πολλούς στόχους μου στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου ήταν να ξεφύγω από τη στενή Δυτική οπτική που τείνει να

18 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 23 κυριαρ χήσει στα περισσότερα γραπτά της περιόδου. Επί δεκαετίες τα βιβλία για την επαύριο του πολέμου έχουν επικεντρωθεί στα γεγονότα στη Δυτική Ευρώπη, κυρίως επειδή οι πληροφορίες για την Ανατολή δεν ήταν άμεσα διαθέσιμες, ακόμη και στην ίδια την Ανατολική Ευρώπη. Από την εποχή της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης και των κρατών-δορυφόρων της, αυτές οι πληροφορίες έχουν καταστεί πιο διαθέσιμες, αλλά εξακολουθούν να είναι μάλλον συσκοτισμένες και γενικά εμφανίζονται μόνο σε ακαδημαϊκά βιβλία και περιοδικά, συχνά δε μόνο στη γλώσσα που γράφτηκαν αρχικά. Έτσι, παρόλο που έχει γίνει πολλή πρωτοπόρα δουλειά από Πολωνούς, Τσέχους και Ούγγρους συγγραφείς, αυτή έχει παραμείνει προσβάσιμη μόνο στα πολωνικά, τα τσεχικά και τα ουγγρικά. Έχει επίσης παραμείνει ως επί το πλείστον στα χέρια ακαδημαϊκών κάτι που με φέρνει σε έναν άλλο σκοπό αυτού του βιβλίου: να αναβιώσω αυτή την περίοδο για το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ο τελευταίος, και πιθανώς σημαντικότερος, σκοπός μου είναι να ανοίξω ένα μονοπάτι μέσα από το λαβύρινθο των μύθων που έχουν δια δοθεί σχετικά με την επαύριο του πολέμου. Πολλές από τις «σφαγές» που έχω ερευνήσει αποδεικνύεται, έπειτα από προσεκτική μελέτη, πως ήταν λιγότερο δραματικές απ ό,τι είχε απεικονιστεί αρχικά. Ομοίως, μερικές πραγματικά εκπληκτικές ωμότητες έχουν υποβαθμιστεί, ή απλώς χαθεί μέσα στην πλημμυρίδα άλλων ιστορικών γεγονότων. Μολονότι μπορεί να είναι αδύνατον να έρθει στο φως η ακριβής αλήθεια πίσω από μερικά απ αυτά τα περιστατικά, είναι τουλάχιστον δυνατόν να αφαιρεθούν κάποιες από τις ανακρίβειες. Ένας ιδιαίτερος μπαμπούλας για εμένα είναι η πληθώρα των ασαφών και ανεπιβεβαίωτων στατιστικών που συχνά χρησιμοποιούνται πρόχειρα σε συζητήσεις που αφορούν αυτή την περίοδο. Οι στατιστικές είναι όντως σημαντικές, διότι συχνά χρησιμοποιούνται για πολιτικούς σκοπούς. Μερικά έθνη υπερβάλλουν συστηματικά για τα εγκλήματα των γειτόνων τους, είτε για να αποσπάσουν την προσοχή από τα δικά τους εγκλήματα είτε για να εξυπηρετήσουν τους δικούς τους εθνικούς σκοπούς. Πολιτικά κόμματα όλων των αποχρώσεων αρέσκονται να διογκώνουν τα αδικήματα των αντιπάλων τους και να υποβαθμίζουν εκείνα των συμμάχων τους. Οι ιστορικοί επίσης υπερβάλλουν κάποιες φορές, ή απλώς επιλέγουν τους αριθμούς που προκαλούν μεγαλύτερη εντύπωση από όσους είναι διαθέσιμοι, ώστε να κάνουν τις ιστορίες τους πιο δραματικές. Οι ιστορίες όμως απ αυτή την περίοδο είναι αρ-

19 24 KEITH LOWE κετά «φανταστικές» από μόνες τους δε χρειάζονται υπερβολές. Για το λόγο αυτό έχω προσπαθήσει όπου ήταν δυνατόν να βασίσω όλες τις στατιστικές μου σε επίσημες πηγές, ή σε υπεύθυνες ακαδημαϊκές μελέτες αν απουσιάζουν οι επίσημες πηγές ή αν είναι ύποπτες. Όποτε οι στατιστικές διαφωνούν μεταξύ τους, θα βάζω στο κείμενο εκείνον τον αριθμό που πιστεύω ότι είναι πιο αξιόπιστος, και τους υπόλοιπους αριθμούς σε υποσημειώσεις. Παρά ταύτα, θα ήταν ανόητο να φανταστεί κανείς ότι οι προσπάθειές μου για ακρίβεια δεν μπορούν να βελτιωθούν. Ούτε μπορεί αυτό το βιβλίο να υποκριθεί πως είναι μια «οριστική» ή «περιεκτική» ιστορία της άμεσης μεταπολεμικής περιόδου στην Ευρώπη: το αντικείμενο είναι υπερβολικά ευρύ για κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, αποτελεί μια απόπειρα να ριχτεί φως σε έναν ολόκληρο κόσμο εκπληκτικών και κατά καιρούς τρομακτικών γεγονότων για εκείνους που διαφορετικά μπορεί να μην τα είχαν ανακαλύψει ποτέ. Η ελπίδα μου είναι ότι θα ανοίξει έναν διάλογο σχετικά με το πώς αυτά τα γεγονότα επηρέασαν την ήπειρο κατά τη διάρκεια των πιο οδυνηρών φάσεων της αναγέννησής της και εφόσον υπάρχει τεράστιο περιθώριο για περαιτέρω έρευνα ίσως να ερεθίσει άλλους να τα ερευνήσουν σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Αν το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα, αυτή η περίοδος της ευρωπαϊκής ιστορίας έχει ακόμη τεράστιες περιοχές που φέρουν μόνο τη σήμανση: «Εδώ υπάρχουν δράκοι».

20 Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια Ο χάρτης της Ευρώπης άλλαξε σημαντικά έπειτα από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, και μαζί του άλλαξαν τα ονόματα κωμοπόλεων και πόλεων. Έτσι, για παράδειγμα, η γερμανική πόλη Στετίνο έγινε η πολωνική πόλη Στσέτσιν, το πολωνικό Βίλνο έγινε το λιθουανικό Βίλνιους και το ιταλικό Φιούμε έγινε η γιουγκοσλαβική Ριέκα. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου υπάρχει μια καθιερωμένη αγγλική ονομασία για μια πόλη, έχω προσπαθήσει πάντα να χρησιμοποιώ τα ονόματα όπως θα ήταν γενικά αποδεκτά εκείνη την εποχή. Έτσι, έχω χρησιμοποιήσει το όνομα Στετίνο όταν αναφέρομαι σε γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά το όνομα Στσέτσιν όταν περιγράφω μεταγενέστερα γεγονότα. Ομοίως, έχω δώσει ρωσικά ονόματα σε ουκρανικές πόλεις όπως το Χάρκοβο και το Ντνιπροπετρόφσκ, διότι, ως τμήματα της Σοβιετικής Ένωσης, έτσι αποκαλούνταν πάντα στα έγγραφα της εποχής. Υπήρχαν, και εξακολουθούν να υπάρχουν, ισχυρές εθνικιστικές προθέσεις πίσω από τα ονόματα που δίνονται στις πόλεις, ιδίως σε ευαίσθητες παραμεθόριες περιοχές. Θα ήθελα να διαβεβαιώσω τον αναγνώστη ότι δε συμμερίζομαι απαραιτήτως αυτά τα αισθήματα.

21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Νόμιζα πως θα ήσουν εκεί για να με υποδεχτείς. [ ] Κι όμως: αυτό που με υποδέχτηκε ήταν η αιωρούμενη δυσωδία από στάχτες και οι ξηλωμένες πρίζες του κατεστραμμένου σπιτιού μας. Ο Σάμιουελ Πάτερμαν κατά την επιστροφή του στη Βαρσοβία το Μπορούσαμε να δούμε την υλική καταστροφή, μα οι συνέ πειες της τεράστιας οικονομικής αναστάτωσης και της πολιτικής, κοινωνικής και ψυχολογικής καταστροφής [ ] μας διέφευγαν τε λείως. Ο Ντιν Άτσεσον, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ το 1947

22 1 Υλική καταστροφή Το 1943 ο εκδότης ταξιδιωτικών βιβλίων Καρλ Μπέντεκερ εξέδωσε έναν οδηγό για τη Γενική Διοίκηση εκείνο το τμήμα της κεντρικής και νότιας Πολωνίας που παρέμενε τυπικά χωριστό από το Ράιχ. Όπως συνέβαινε με όλες τις εκδόσεις στη Γερμανία εκείνη την εποχή, ασχολείτο τόσο με τη διάδοση της προπαγάνδας όσο και με το να παράσχει στους αναγνώστες του πληροφορίες. Το κομμάτι για τη Βαρσοβία ήταν μια χαρακτηριστική περίπτωση. Το βιβλίο ήταν ενθουσιώδες σχετικά με τις γερμανικές απαρχές της πόλης, τον γερμανικό χαρακτήρα της και τον τρόπο με τον οποίο είχε γίνει μία από τις μεγάλες πρωτεύουσες του κόσμου «κυρίως μέσα από την προσπάθεια των Γερμανών». Παρότρυνε τους τουρίστες να επισκεφθούν το μεσαιωνικό Βασιλικό Κάστρο, τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και την όμορφη Ιησουιτική Εκκλησία της ύστερης Αναγέννησης όλα προϊόντα της γερμανικής κουλτούρας και επιρροής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το σύμπλεγμα παλατιών ύστερου μπαρόκ γύρω από την Πλατεία Πιλσούδσκι «την πιο όμορφη πλατεία στη Βαρσοβία» που τώρα είχε μετονομαστεί σε Πλατεία Αδόλφου Χίτλερ. Το επίκεντρο ήταν το «Σαξονικό» Παλάτι, χτισμένο φυσικά από Γερμανό, και οι όμορφοι Σαξονικοί Κήποι του, που ήταν επίσης σχεδιασμένοι από Γερμανούς αρχιτέκτονες. Ο ταξιδιωτικός οδηγός παραδεχόταν ότι καναδυό κτίρια είχαν δυστυχώς υποστεί ζημιές κατά τη μάχη της Βαρσοβίας το 1939, αλλά διαβεβαίωνε τους αναγνώστες του πως από τότε η Βαρσοβία «έχει ανοικοδομηθεί και πάλι υπό τη γερμανική ηγεσία». 1 Καμία αναφορά δε γινόταν στα δυτικά προάστια της πόλης, που είχαν μετατραπεί σε γκέτο για τους Εβραίους. Αυτό οφειλόταν ίσως στο γεγονός ότι την εποχή που εκδιδόταν το βιβλίο ξέσπασε εκεί μία εξέγερση που υποχρέωσε τον ταξίαρχο των SS Γιούργκεν Στρόοπ να πυρπολήσει σχεδόν κάθε σπίτι στην περιοχή. 2 Περί τα τέσσερα τετραγω-

23 30 KEITH LOWE νικά χιλιόμετρα της πόλης καταστράφηκαν ολοσχερώς κατ αυτό τον τρόπο. Την επόμενη χρονιά ξέσπασε μια δεύτερη εξέγερση σε όλη την υπόλοιπη πόλη. Αυτή τη φορά επρόκειτο για μια γενικότερη εξέγερση εμπνευσμένη από τον Πολωνικό Στρατό Εθνοφυλακής. Τον Αύγουστο του 1944, ομάδες Πολωνών αντρών, γυναικών και εφήβων άρχισαν να στήνουν ενέδρες σε Γερμανούς στρατιώτες και να κλέβουν τα όπλα και τα πυρομαχικά τους. Για τους επόμενους δύο μήνες οχυρώθηκαν μέσα και γύρω από την Παλιά Πόλη και καθήλωσαν περισσότερους από Γερμανούς στρατιώτες και άνδρες των αντιανταρτικών δυνάμεων. 3 Η εξέγερση έληξε τον Οκτώβριο, αφού προηγήθηκαν μερικές από τις σφοδρότερες μάχες του πολέμου. Κατόπιν, κουρασμένος από την πολωνική απείθεια και έχοντας επίγνωση ότι οι Ρώσοι θα έμπαιναν στην πόλη ούτως ή άλλως, ο Χίτλερ διέταξε να ισοπεδωθεί τε λείως η Βαρσοβία. 4 Έτσι, τα γερμανικά στρατεύματα ανατίναξαν το Βασιλικό Κάστρο που είχε τόσο πολύ εντυπωσιάσει τον Μπέντεκερ. Υπονόμευσαν επίσης με εκρηκτικές ύλες τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και τον ανατίναξαν κι αυτόν. Ύστερα κατέστρεψαν την Ιησουιτική Εκκλησία. Το Σαξονικό Παλάτι ανατινάχτηκε με συστηματικό τρόπο κατά τη διάρκεια τριών ημερών έπειτα από τα Χριστούγεννα του 1944, όπως και ολόκληρο το συγκρότημα των παλατιών μπαρόκ και ροκοκό. Το Ευρωπαϊκό Ξενοδοχείο, που πρότεινε ο Μπέντεκερ, αρχικά πυρπολήθηκε τον Οκτώβριο και μετά, απλώς για να σιγουρευτούν, οι Γερμανοί το ανατίναξαν τον Ιανουάριο του Γερμανοί στρατιώτες πήγαν από σπίτι σε σπίτι, από δρόμο σε δρόμο, καταστρέφοντας συστηματικά ολόκληρη την πόλη: το 93% των κατοικιών της Βαρσοβίας καταστράφηκαν ή υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές. Για να ολοκληρώσουν την καταστροφή, έκαψαν το Εθνικό Αρχείο, τα Αρχεία Αρχαίων Εγγράφων, τα Οικονομικά Αρχεία, τα Δημοτικά Αρχεία, τα Αρχεία Νέων Εγγράφων και την Πολωνική Βιβλιοθήκη. 5 Έπειτα από τον πόλεμο, όταν οι Πολωνοί έστρεφαν τις σκέψεις τους στην ανοικοδόμηση της πρωτεύουσάς τους, το Εθνικό Μουσείο παρουσίασε μία έκθεση δείχνοντας θραύσματα των κτιρίων και των έργων τέχνης που είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί κατά τη γερμανική κατοχή. Παρήγαγε επίσης ένα συνοδευτικό βιβλίο, το οποίο, σε αντίθεση με τον οδηγό του Μπέντεκερ, ήταν καθ ολοκληρία γραμμένο στον αόριστο. Η πρόθεση ήταν να υπομνησθεί στο λαό της Βαρσοβίας και στον ευρύτερο κόσμο τι ακριβώς είχε χαθεί. Υπάρχει μια αναμ-

24 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 31 φίβολη συνειδητοποίηση τόσο στον οδηγό όσο και στην ίδια την έκθεση ότι εκείνοι που έζησαν την καταστροφή της Βαρσοβίας δεν ήταν πλέον σε θέση να εκτιμήσουν το τεράστιο μέγεθος του τι είχε συμβεί στην πόλη τους. Γι αυτούς ο όλεθρος είχε συμβεί βαθμηδόν, αρχίζοντας με το βομβαρδισμό του 1939, συνεχίζοντας με τη γερμανική λεηλασία κατά την κατοχή και τελειώνοντας με την καταστροφή του Γκέτο το 1943 και την τελική συμφορά στα τέλη του Τώρα, λίγους μόλις μήνες μετά την απελευθέρωσή τους, είχαν συνηθίσει να ζουν σε κελύφη σπιτιών, κυκλωμένοι απ όλες τις πλευρές από σωρούς ερειπίων. 6 Η αληθινή κλίμακα της καταστροφής μπορούσε να εκτιμηθεί μόνο από εκείνους που έβλεπαν τα αποτελέσματα δίχως να έχουν υπάρξει πραγματικά μάρτυρες των όσων συνέβησαν. Ο Τζον Βέιχον ήταν ένας νεαρός φωτογράφος που ήρθε στη Βαρσοβία ως μέλος της προσπάθειας ανακούφισης των Ηνωμένων Εθνών έπειτα από τον πόλεμο. Οι επιστολές που έγραψε στη σύζυγό του Πένι τον Ιανουάριο του 1946 δείχνουν την πλήρη έκπληξή του για την κλίμακα της καταστροφής: Είναι μια πραγματικά απίστευτη πόλη και θέλω να σου δώσω μια ιδέα γι αυτή, και δεν ξέρω πώς να το κάνω. Βλέπεις, είναι μια μεγάλη πόλη. Περισσότερο από ένα εκατομμύριο κάτοικοι προπολεμικά. Μεγάλη σαν το Ντιτρόιτ. Τώρα το 90% έχει καταστραφεί ολοσχερώς. [ ] Όπου κι αν περπατήσεις υπάρχουν σκελετοί κτιρίων που στέκουν δίχως στέγες ή χωρίς πολλές τους πλευρές και άνθρωποι που ζουν μέσα σ αυτά. Με εξαίρεση το Γκέτο, που είναι απλώς μία μεγάλη πεδιάδα με τούβλα, με στραβωμένα κρεβάτια, μπανιέρες και τραπεζάκια, πίνακες μέσα σε κορνίζες, κορμούς δέντρων, εκατομμύρια αντικείμενα να ξεπροβάλλουν από τα τούβλα. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί να έχει γίνει αυτό. [ ] Είναι κάτι τόσο μοχθηρό ώστε δεν το πιστεύω. 7 Η όμορφη μπαρόκ πόλη που περιέγραφε ο Καρλ Μπέντεκερ μόλις δύο χρόνια νωρίτερα είχε εξαφανιστεί τελείως. Είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με λογικούς όρους η κλίμακα της υλικής καταστροφής που προκλήθηκε από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Βαρσοβία ήταν απλώς ένα παράδειγμα πόλης που καταστράφηκε υπήρχαν δεκάδες άλλες μόνο στην Πολωνία. Στην Ευρώπη ως σύνολο,

25 32 KEITH LOWE εκατοντάδες πόλεις είχαν καταστραφεί ολοσχερώς ή μερικώς. Οι φωτογραφίες που ελήφθησαν μετά τον πόλεμο δίνουν μια ιδέα για την κλίμακα της καταστροφής μεμονωμένων πόλεων, αλλά όταν προσπαθεί κανείς να πολλαπλασιάσει αυτή την ερήμωση σε όλο το εύρος της ηπείρου το αποτέλεσμα ξεπερνά σίγουρα τη φαντασία. Σε μερικές χώρες ιδίως στη Γερμανία, στην Πολωνία, στη Γιουγκοσλαβία και στην Ουκρανία μία χιλιετία πολιτισμού και αρχιτεκτονικής είχε συντριβεί μέσα σε διάστημα λίγων μόλις ετών. Η βία που είχε φέρει τέτοια ολοσχερή ερήμωση έχει παρομοιαστεί από κάποιους ιστορικούς με τον Αρμαγεδδώνα. 8 Οι άνθρωποι που βίωσαν την καταστροφή των πόλεων της Ευρώπης πάλευαν να συμβιβαστούν ακόμη και με την τοπική καταστροφή που έβλεπαν, και ένα μέρος της καταστροφής μπορεί να το φανταστεί κανείς μόνο μέσα από τις βασανισμένες, ατελείς περιγραφές τους. Προτού όμως έρθουμε σε τέτοιου είδους ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι στο συντετριμμένο και διαλυμένο σκηνικό, είναι αναγκαίο να αναφέρουμε μερικές στατιστικές διότι οι στατιστικές έχουν σημασία, άσχετα με το πόσο απατηλές μπορεί να είναι. Η Βρετανία, το μόνο έθνος που είχε αψηφήσει τον Χίτλερ για ολόκληρη τη διάρκεια του πολέμου, είχε υποφέρει βαριά. Η Λουφτβάφε είχε ρίξει σχεδόν τόνους βομβών στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς, καταστρέφοντας σπίτια και προκαλώντας ζημιές σε άλλα 4,5 εκατομμύρια. 9 Το σφυροκόπημα που δέχτηκαν οι μεγάλες πόλεις της Βρετανίας είναι αρκετά γνωστό, αλλά είναι εκείνο που συνέβη σε μερικές από τις μικρότερες κωμοπόλεις που δείχνει την αληθινή έκταση του βομβαρδισμού. Η αγριότητα των επιθέσεων στο Κόβεντρι γέννησε ένα νέο γερμανικό ρήμα, το coventrinen το να «κοβεντροποιήσω», ή να καταστρέψω ολοσχερώς μια πόλη. Το Κλάιντμπανκ είναι μια σχετικά μικρή βιομηχανική κωμόπολη στα προάστια της Γλασκώβης: από τα σπίτια, μόνο τα 8 γλίτωσαν τις ζημιές. 10 Από την άλλη πλευρά της Μάγχης η ζημιά δεν ήταν τόσο πλήρης, αλλά ήταν πολύ περισσότερο συγκεντρωμένη. Η Καέν, για παράδειγμα, σχεδόν σβήστηκε από το χάρτη όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία το 1944: το 75% της πόλης εξαφανίστηκε από τις συμμαχικές βόμβες. 11 Το Σεν-Λο και η Χάβρη υπέφεραν ακόμη χειρότερα, με το 77% και το 82% των κτιρίων τους να καταστρέφονται. 12 Όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη νότια Γαλλία, περισσότερα από κτίρια στη Μασσαλία καταστράφηκαν μερικώς ή ολοσχερώς. 13 Σύμφω-

26 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 33 να με κυβερνητικές καταγραφές για αξιώσεις αποζημιώσεων και δάνεια από απώλειες πολέμου, κτίρια καταστράφηκαν στη Γαλλία κατά τον πόλεμο, και άλλα 1,9 εκατομμύρια υπέστησαν ζημιές. 14 Όσο ανατολικότερα ταξίδευε κανείς μετά τον πόλεμο, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Στη Βουδαπέστη υπέστη ζημιές το 84% των κτιρίων το 30% απ αυτά τόσο άσχημα, ώστε κατέληξαν να θεωρούνται εντελώς ακατοίκητα. 15 Περίπου το 80% της πόλης Μινσκ στη Λευκορωσία καταστράφηκε: μόνο 19 από τα 332 μεγάλα εργοστάσια της πόλης επέζησαν, και αυτό απλώς επειδή οι νάρκες που τοποθέτησαν οι υποχωρούντες Γερμανοί εξουδετερώθηκαν εγκαίρως από το Μηχανικό του Κόκκινου Στρατού. 16 Τα περισσότερα από τα δημόσια κτίρια στο Κίεβο ναρκοθετήθηκαν όταν οι Σοβιετικοί υποχωρούσαν το 1941 τα υπόλοιπα καταστράφηκαν όταν επέστρεψαν το Το Χάρκοβο στην ανατολική Ουκρανία διεκδικήθηκε τόσες φορές από τους αντιπάλους, ώστε τελικά απέμειναν σ αυτό ελάχιστα πράγματα. Στο Ροστόβ και στο Βορονέζ, σύμφωνα με έναν Βρετανό δημοσιογράφο, «η καταστροφή ήταν σχεδόν 100%». 17 Και ο κατάλογος συνεχίζεται. Περίπου κωμοπόλεις και πόλεις καταστράφηκαν στην ΕΣΣΔ, 714 απ αυτές μόνο στην Ουκρανία. 18 Όσοι ταξίδευαν μέσα απ αυτό το ερημωμένο τοπίο μετά τον πόλεμο έβλεπαν τη μία μετά την άλλη πόλη κατεστραμμένες. Πολύ λίγοι από αυτούς τους ανθρώπους επιχείρησαν έστω και να περιγράψουν ακροθιγώς τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα όσων έβλεπαν αντιθέτως, πά λευαν να συμβιβαστούν με την πιο τοπική ζημιά σε κάθε μεμονωμένη πόλη καθώς περνούσαν απ αυτή. Το Στάλινγκραντ, για παράδειγμα, δεν ήταν τίποτε άλλο από «κομμάτια τοίχων, τετράγωνα μισοκατεστραμμένων κτιρίων, σωροί ερειπίων, μεμονωμένες καμινάδες». 19 Η Σεβαστούπολη «ήταν τώρα μια απερίγραπτη μελαγχολία» όπου «ακόμη και στα προάστια [ ] δε στέκει όρθιο σχεδόν κανένα σπίτι». 20 Τον Σεπτέμβριο του 1945 ο Αμερικανός διπλωμάτης Τζορτζ Φ. Κίναν βρέθηκε στην πρώην φινλανδική και τώρα ρωσική πόλη Βίμποργκ, θαυμάζοντας τον τρόπο που «ακτίνες τής πολύ πρωινής λιακάδας [ ] έλουζαν τα ρημαγμένα κελύφη των πολυκατοικιών, και τα πλημμύριζαν στιγμιαία με μια παγερή, χλομή λάμψη». Εκτός από μια κατσίκα την οποία ξάφνιασε σε ένα από τα ερημωμένα κατώφλια, ο Κίναν φαινόταν να είναι το μόνο ζωντανό άτομο σε ολόκληρη την πόλη. 21 Στο επίκεντρο όλης αυτής της καταστροφής βρισκόταν η Γερμανία, οι πόλεις της οποίας αναμφίβολα υπέστησαν την πιο μεγάλη ζημιά τού

27 34 KEITH LOWE πολέμου. Γύρω στα 3,6 εκατομμύρια γερμανικά διαμερίσματα καταστράφηκαν από τη βρετανική και την αμερικανική αεροπορία δηλαδή, περίπου το ένα πέμπτο όλων των οικιών της χώρας. 22 Σε απόλυτους όρους, η καταστροφή στα σπίτια στη Γερμανία ήταν 18 φορές χειρότερη απ ό,τι ήταν στη Βρετανία. 23 Μεμονωμένες πόλεις υπέφεραν πολύ χειρότερα από τον μέσο όρο. Σύμφωνα με στοιχεία από το Στατιστικό Γραφείο του Ράιχ, το Βερολίνο έχασε έως και το 50% των κατοικιών του, το Ανόβερο το 51,6%, το Αμβούργο το 53,3%, το Ντούιζμπουργκ το 64%, το Ντόρτμουντ το 66% και η Κολονία το 70%. 24 Όταν οι παρατηρητές των Συμμάχων ήρθαν στη Γερμανία μετά τον πόλεμο, οι περισσότεροι απ αυτούς περίμεναν να βρουν καταστροφή στην ίδια κλίμακα που είχαν δει στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς. Ακόμη και αφότου βρετανικές και αμερικανικές εφημερίδες και περιοδικά άρχισαν να τυπώνουν εικόνες και περιγραφές της καταστροφής, ήταν αδύνατο να προετοιμαστούν για το θέαμα της πραγματικότητας. Ο Όστιν Ρόμπινσον, για παράδειγμα, στάλθηκε στη δυτική Γερμανία αμέσως μετά τον πόλεμο για λογαριασμό του βρετανικού υπουργείου Παραγωγής. Η περιγραφή που έδωσε για το Μάιντς ενόσω βρισκόταν εκεί δείχνει την αίσθηση του σοκ που υπέστη: Εκείνος ο σκελετός, με ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα ισοπεδωμένα, τεράστιες περιοχές με τίποτε άλλο εκτός από όρθιους τοίχους, εργοστάσια σχεδόν τελείως ρημαγμένα, ήταν μια εικόνα που ξέρω ότι θα μείνει για πάντα μέσα μου. Το γνώριζε κανείς θεωρητικά, δίχως να το νιώσει συναισθηματικά ή ανθρώπινα. 25 Ο Βρετανός υπολοχαγός Φίλιπ Νταρκ έφριξε εξίσου από το αποκαλυπτικό θέαμα που είδε στο Αμβούργο στο τέλος του πολέμου: Περπατήσαμε προς το κέντρο και αρχίσαμε να μπαίνουμε σε μια πόλη κατεστραμμένη πέρα από κάθε φαντασία. Ήταν κάτι περισσότερο από φρικτό. Μακριά μέχρι εκεί που μπορούσε να δει το μάτι, το ένα τετραγωνικό μίλι μετά το άλλο υπήρχαν άδεια κελύφη κτιρίων με στραβωμένα μεταλλικά δοκάρια σαν σκιάχτρα στον αέρα, τα καλοριφέρ ενός διαμερίσματος να προεξέχουν από το σωλήνα ενός τοίχου που έστεκε ακόμα, σαν σταυρωμένος σκελετός πτεροδάκτυλου. Φρικτά, ειδεχθή σχήματα από καμινάδες ξεπρόβαλλαν από το πλαίσιο ενός τοίχου. Ολόκληρο το μέρος απέ-

28 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 35 πνεε μια ατμόσφαιρα αγέραστης ησυχίας. [ ] Τέτοιες εντυπώσεις δεν μπορεί να τις φανταστεί κανείς παρά μόνο αν τις δει. 26 Υπάρχει μια αίσθηση απόλυτης απελπισίας σε πολλές από τις περιγραφές των γερμανικών πόλεων το Η Δρέσδη, για παράδειγμα, δε θύμιζε πλέον τη «Φλωρεντία στον Έλβα» αλλά περισσότερο κάτι σαν «την επιφάνεια της Σελήνης», και οι διευθυντές σχεδιασμού πίστευαν ότι θα έπαιρνε «τουλάχιστον 70 χρόνια» για να ανοικοδομηθεί. 27 Το Μόναχο είχε καταστραφεί τόσο άσχημα ώστε «έκανε πραγματικά κάποιον να σκέφτεται ότι επίκειτο η Δευτέρα Παρουσία». 28 Το Βερολίνο ήταν «τελείως διαλυμένο απλώς σωροί από μπάζα και σκελετωμένα σπίτια». 29 Η Κολονία ήταν μια πόλη «πεσμένη στο έδαφος, δίχως ομορφιά, άμορφη μέσα στα ερείπια και τη μοναξιά της πλήρους υλικής ήττας». 30 Μεταξύ 18 με 20 εκατομμύρια Γερμανοί έμειναν άστεγοι λόγω της καταστροφής των πόλεών τους όσο ήταν δηλαδή το σύνολο των προπολεμικών πληθυσμών της Ολλανδίας, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου. 31 Άλλοι 10 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ουκρανία ήταν επίσης άστεγοι, δηλαδή περισσότεροι από τον συνολικό προπολεμικό πληθυσμό της Ουγγαρίας. 32 Αυτοί οι άνθρωποι έμεναν σε υπόγεια, σε ερείπια, σε τρύπες στο έδαφος οπουδήποτε μπορούσαν να βρουν ένα ελάχιστο καταφύγιο. Ήταν τελείως στερημένοι από βασικές υπηρε σίες, όπως νερό, αέριο, ηλεκτρικό ρεύμα όπως και εκατομμύρια άλλοι σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Βαρσοβία, για παράδειγμα, είχε μόνο δύο φανάρια στους δρόμους σε λειτουργία. 33 Στην Οδησσό το νερό ήταν δια θέσιμο μόνο από αρτεσιανά πηγάδια, έτσι ώστε ακόμη και στους επίσημους επισκέπτες δινόταν μόνο ένα μπουκάλι κάθε μέρα για πλύσιμο. 34 Δίχως αυτά τα χρειώδη, οι πληθυσμοί των ευρωπαϊκών πόλεων κατάντησαν να ζουν, όπως το περιέγραψε ένας Αμερικανός αρθρογράφος, «με μεσαιωνικό τρόπο, κυκλωμένοι από διαλυμένα μηχανήματα του 20ού αιώνα». 35 Ενώ η καταστροφή ήταν στη δραματικότερη φάση της στις ευρωπαϊκές πόλεις, οι κοινότητες της υπαίθρου συχνά υπέφεραν εξίσου. Σε όλη την ήπειρο αγροκτήματα λεηλατήθηκαν, πυρπολήθηκαν, πλημμύρισαν ή απλώς εγκαταλείφθηκαν εξαιτίας του πολέμου. Τα έλη στη νότια Ιταλία, που τόσο επιμελώς είχε αποξηράνει ο Μουσολίνι, πλημμύρισαν

29 36 KEITH LOWE ξανά εσκεμμένα από τους υποχωρούντες Γερμανούς, προκαλώντας ένα νέο θέριεμα της ελονοσίας. 36 Περισσότερο από δύο εκατομμύρια στρέμματα στην Ολλανδία καταστράφηκαν όταν τα γερμανικά στρατεύματα άνοιξαν εσκεμμένα τους υδατοφράκτες που κρατούσαν τη θάλασσα μακριά. 37 Η απόσταση από τα κύρια θέατρα του πολέμου δεν αποτελούσε προστασία από τέτοια μεταχείριση. Περισσότερο από το ένα τρίτο των κατοικιών στη Λαπωνία καταστράφηκαν από τους υποχωρούντες Γερμανούς. 38 Η ιδέα ήταν να στερήσουν από τις φινλανδικές δυνάμεις που άλλαξαν στρατόπεδο οποιοδήποτε κατάλυμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά είχε επίσης ως αποτέλεσμα να δημιουργήσει περισσότερους από πρόσφυγες. Οι δρόμοι στη βόρεια Νορβηγία και τη Φινλανδία ήταν ναρκοθετημένοι, τηλεφωνικοί στύλοι είχαν γκρεμιστεί και γέφυρες είχαν ανατιναχτεί, δημιουργώντας προβλήματα που θα γίνονταν αισθητά για χρόνια αφότου ο πόλεμος είχε τελειώσει. Για μία ακόμη φορά, όσο ανατολικότερα πήγαινε κανείς, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Η Ελλάδα έχασε το ένα τρίτο των δασών της κατά τη γερμανική κατοχή και περισσότερα από χίλια χωριά πυρπολήθηκαν και αφέθηκαν ακατοίκητα. 39 Στη Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με τη μεταπολεμική Επιτροπή Επανορθώσεων, το 24% των περιβολιών καταστράφηκαν, όπως και το 38% των αμπελιών και περίπου το 60% των ζώων. Η λεηλασία εκατομμυρίων τόνων σιταριού, γάλακτος και μαλλιού συμπλήρωσε την καταστροφή της γιουγκοσλαβικής αγροτικής οικονομίας. 40 Στην ΕΣΣΔ τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα: εδώ έως και χωριά καταστράφηκαν, μαζί με τις κοινότητές τους και ολόκληρη την αγροτική υποδομή. 41 Τέτοια ζημιά δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα των μαχών και του περιστασιακού πλιάτσικου προκλήθηκε από τη συστηματική και εσκεμμένη καταστροφή της γης και της περιουσίας. Αγροκτήματα και χωριά πυρπολούνταν με την παραμικρή υποψία αντίστασης. Τεράστιες εκτάσεις δασών κατά μήκος των πλευρών των δρόμων κόπηκαν για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ενέδρας. Πολλά έχουν γραφτεί σχετικά με το πόσο ανηλεείς ήταν η Γερμανία και η Ρωσία όταν επιτίθονταν η μία στην άλλη, αλλά ήταν εξίσου ανηλεείς και στην άμυνα. Όταν ο γερμανικός στρατός ξεχύθηκε μέσα στο σοβιετικό έδαφος το καλοκαίρι του 1941, ο Στάλιν έκανε ένα ραδιοφωνικό διάγγελμα προς το λαό του λέγοντάς του να πάρει μαζί του οτιδήποτε μπορούσε προτού φύγει: «Όλα τα αντικείμενα αξίας, συμπεριλαμβανομένων των μη σιδηρούχων μετάλλων, τα σιτηρά και τα καύσιμα που δεν μπορούν να μεταφερθούν πρέπει οπωσδήποτε να κα-

30 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 37 ταστραφούν. Σε περιοχές που κατέχονται ήδη από τον εχθρό, οι ανταρτικές μονάδες [ ] πρέπει να βάζουν φωτιά στα δάση, στις αποθήκες και στα μεταφορικά μέσα». 42 Όταν η πλάστιγγα άρχισε να γυρίζει, ο Χίτλερ διέταξε ομοίως πως τίποτα δεν έπρεπε να αφεθεί πίσω για τους Σοβιετικούς που επέστρεφαν. «Άσχετα με τους κατοίκους του, κάθε κατοικημένο σημείο πρέπει να πυρποληθεί και να καταστραφεί για να στερήσει από τον εχθρό εγκαταστάσεις στρατωνισμού», έλεγε μία από τις διαταγές του Χίτλερ προς τους διοικητές των στρατιών του στην Ουκρανία τον Δεκέμβριο του «Οι τοποθεσίες που αφήνονται άθικτες θα πρέπει στη συνέχεια να καταστρέφονται από την αεροπορία». 43 Αργότερα, όταν τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο απεγνωσμένα, ο Χίμλερ διέταξε τους επικεφαλής του των SS να καταστρέψουν τα πάντα: «Ούτε ένα άτομο, ούτε ένα ζώο, ούτε 100 κιλά σιτάρι, ούτε μια σιδηροτροχιά δεν πρέπει να μείνει πίσω. [ ] Ο εχθρός πρέπει να βρει μια χώρα τελείως καμένη και κατεστραμμένη». 44 Ως συνέπεια τέτοιων διαταγών, τεράστιες εκτάσεις αγροτικής γης στην Ουκρανία και στη Λευκορωσία πυρπολήθηκαν όχι μία φορά, αλλά δύο, και μαζί μ αυτές αμέτρητα χωριά και αγροικίες που μπορεί να πρόσφεραν στέγη στον εχθρό. Η βιομηχανία, φυσικά, ήταν από τα πρώτα πράγματα που καταστρέφονταν. Στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, 500 μεγάλα εργοστάσια αποσυναρμολογήθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, περισσότερο από το 90% των υπολοίπων υπέστησαν εσκεμμένα ζημιές ή καταστράφηκαν και σχεδόν όλα τα ανθρακωρυχεία πλημμύρισαν ή κατεδαφίστηκαν. 45 Στην ΕΣΣΔ καταστράφηκαν περίπου εργοστάσια. 46 Στη Γιουγκοσλαβία, η Επιτροπή Επανορθώσεων εκτιμούσε ότι η χώρα είχε χάσει βιομηχανίες αξίας μεγαλύτερης των 9,14 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ή αλλιώς το ένα τρίτο ολόκληρου του βιομηχανικού πλούτου της. 47 Η χειρότερη ίσως ζημιά ήταν εκείνη που βρήκε τη συγκοινωνιακή υποδομή της ηπείρου. Η Ολλανδία, για παράδειγμα, έχασε το 60% των οδικών, σιδηροδρομικών και πλωτών μεταφορών της. Στην Ιταλία έως και το ένα τρίτο του οδικού δικτύου της χώρας είχε αχρηστευτεί, και γέφυρες είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί. Τόσο η Γαλλία όσο και η Γιουγκοσλαβία έχασαν το 77% των ατμομηχανών τους και ένα παρόμοιο ποσοστό βαγονιών. Η Πολωνία έχασε το ένα πέμπτο των δρόμων της, το ένα τρίτο όλων των σιδηροτροχιών της (περίπου χιλιόμετρα συνολικά), το 85% του τροχαίου σιδηροδρομικού υλικού και το 100% της πολιτικής της αεροπορίας. Η Νορβηγία έχασε

31 38 KEITH LOWE το μισό από το προπολεμικό εκτόπισμα του εμπορικού της στόλου, και η Ελλάδα μεταξύ των δύο τρίτων και των τριών τετάρτων του δικού της. Έως το τέλος του πολέμου, η μόνη κοινώς αξιόπιστη μέθοδος ταξιδιού ήταν με τα πόδια. 48 Η υλική καταστροφή της Ευρώπης υπήρξε κάτι περισσότερο από την απώλεια των κτιρίων της και της υποδομής της. Ήταν κάτι περισσότερο ακόμη και από την καταστροφή κουλτούρας και αρχιτεκτονικής αιώνων. Το αληθινά ενοχλητικό πράγμα σχετικά με τα ερείπια ήταν αυτό που συμβόλιζαν. Τα βουνά των μπάζων αποτελούσαν, όπως το έθεσε ένας Βρετανός στρατιώτης, «ένα μνημείο στη δύναμη αυτοκαταστροφής του ανθρώπου». 49 Για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους ήταν μία καθημερινή υπενθύμιση της αγριότητας που είχε βιώσει η ήπειρος μιας αγριότητας που θα μπορούσε να ξαναβγεί στην επιφάνεια ανά πάσα στιγμή. Ο Πρίμο Λέβι, που είχε ζήσει στο Άουσβιτς, ισχυριζόταν ότι υπήρχε κάτι σχεδόν υπερφυσικό στον τρόπο που οι Γερμανοί κατέστρεφαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Γι αυτόν, τα σπασμένα απομεινάρια μιας στρατιωτικής βάσης στο Σλουτσκ, κοντά στο Μινσκ, επιδείκνυαν «την ιδιοφυία της καταστροφής, της αντι-δημιουργίας, εδώ όπως και στο Άουσβιτς. Ήταν η μυστικιστική πίστη στην ερήμωση, πέρα από κάθε απαίτηση του πολέμου ή παρόρμηση για λεία». 50 Η καταστροφή που σκόρπισαν οι Σύμμαχοι ήταν σχεδόν εξίσου βαριά: όταν ο Λέβι είδε τα ερείπια της Βιέννης, κυριεύτηκε από μια «βαριά, απειλητική αίσθηση ενός ανεπανόρθωτου και οριστικού κακού που ήταν πανταχού παρόν, φωλιασμένο στα σπλάχνα της Ευρώπης και του κόσμου: ο σπόρος της μελλοντικής βλάβης». 51 Είναι αυτό το υπόγειο ρεύμα της «αντι-δημιουργίας» και του «οριστικού κακού» που κάνει την καταστροφή των κωμοπόλεων και πόλεων της Ευρώπης τόσο ενοχλητική στο να τη χωνέψει κανείς. Αυτό που συνεπάγεται από όλες τις περιγραφές της εποχής, αλλά δε δηλώνεται ανοιχτά, είναι ότι πέρα από την υλική καταστροφή υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο. Οι «σκελετοί» των σπιτιών και των κορνιζαρισμένων πινάκων που προεξέχουν από τα ερείπια της Βαρσοβίας είναι συμβολικοί: κρυμμένη κάτω από τα ερείπια, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά, υπήρχε άλλη μία ξεχωριστή ανθρώπινη και ηθική συμφορά.

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Μις Μόλυβ ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Γιούλη Μιγγείρου, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Μια φορά κι έναν καιρό φοβόµουν ένα δράκο ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιούλη Μιγγείρου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μις Μόλυβ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010

Θα σε γαργαλήσω! Μάικ ο Φασολάκης. Μαρί Κυριακού. Εικονογράφηση: Λήδα Βαρβαρούση. Μαρί Κυριακού, 2010 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Θα σε γαργαλήσω! ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΘΕΩΡΗΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Μερσίνα

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη

Μετάφραση: οµινίκη Σάνδη ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: WAR ICH AUCH IN MAMAS BAUCH? Από τις Εκδόσεις Loewe, Μπίντλαχ 2010 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ήµουν κι εγώ µέσα στην κοιλιά σου, µαµά; ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Dagmar Geisler ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Dagmar Geisler ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε

Mίλι Μαρότα. Άγρια Σαβάνα. Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα Ζωγραφίστε και χαλαρώστε Mίλι Μαρότα Άγρια Σαβάνα WILD SAVANNAH ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΑΓΡΙΑ ΣΑΒΑΝΑ Εικονογράφησης: Millie Marotta, 2016 Batsford, 2016 First published in Great Britain

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση

ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ÅéêïíïãñÜöçóç: Λήδα Βαρβαρούση ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μάικ ο Φασολάκης Οι περιπέτειες του Μάικ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Μαρί Κυριακού ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Λήδα Βαρβαρούση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μαργαρίτα Τζαννέτου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Κοπέρνικος και ο µικρός Άµπακος ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Άγγελος Αγγέλου Έµη Σίνη ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Μαργαρίτα Τζαννέτου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN

Ελένη Γεωργοστάθη, Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος Έντυπη έκδοση ÉSBN Ηλεκτρονική έκδοση ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το απέναντι νησί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ελένη Γεωργοστάθη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο

Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο Π Ο Λ Ι Τ Ι Σ Μ Ο Σ το Ο επιφανέστερος δημοσιογράφος σε ζητήματα συγκοινωνιών Κρίστιαν Γουόλμαρ γράφει την καταπληκτική ιστορία του πιο σημαντικού τραίνου στον κόσμο της Αργυρώς Μποζώνη 07 Μαΐ. 16 Πρόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:......

Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... Το τετράδιο αυτό ανήκει σε:...... 50 μοτίβα για να χαλαρώσετε INSPIRATION JARDIN Από τις Εκδόσεις Dessain et Tolra/Larousse, Γαλλία 2013 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΤΕΤΡΑΔΙΟ ANTI-STRESS ΚΗΠΟΣ Dessain et Tolra/Larousse,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα

Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα. ένα. ένα. ένα Πόσα κεράκια έχει η τούρτα; Γράψε τη λέξη και τον αριθµό, και µετά χρωµάτισέ την! ένα ένα ένα ένα 4 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο τετράδιο της πρώτης µου γραφής ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ

TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ TO BHMA ΠΟΣΑ ΜΑΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ Ειδική έκδοση για την εφημερίδα TO BHMA ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ζώης Τσώλης Η ειδική αυτή έκδοση για την εφημερίδα TO BHMA είναι φωτογραφική αναπαραγωγή της απόρρητης έκθεσης του Γενικού Λογιστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ )

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Ενότητα Ε - «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 8 Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ. 208 211) Μετά την αποτυχία των Ιταλών να καταλάβουν την Ελλάδα, έσπευσαν να τους

Διαβάστε περισσότερα

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Μαγική Ζούγκλα. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μαγική Ζούγκλα Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Johanna Basford Johanna Basford, 206 All rights reserved including the right of

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Μπουµτριαλαλί µε το κόκκινο λειρί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ : Ναταλία Καπατσούλια ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Δυναμικές προσαρτήσεις της Γερμανίας από το 1936 μέχρι το 1939:.................. 2. Η Στάση των συμμάχων απέναντι στο γερμανικό επεκτατισμό: πολιτική του κατευνασμού

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Ίρις Σαµαρτζή ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μάκης Τσίτας, 2013 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2013 ÉSBN

Εικονογράφηση: Ίρις Σαµαρτζή ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Μάκης Τσίτας, 2013 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá Ðñþôç Ýêäïóç: Μάιος 2013 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Αχ, αυτοί οι γονείς ÓÕÃÃÑÁÖÅΑÓ: Μάκης Τσίτας ΕΞΩΦΥΛΛΟ EIÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ίρις Σαµαρτζή ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ραλλού Ρουχωτά ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα»

Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1. Σ αυτούς θέλουμε να αφιερώσουμε τα έργα μας. Τους έχουν πάρει τα πάντα. Ας τους δώσουμε, λοιπόν, λίγη ελπίδα» Μήνυμα από τους μαθητές του Ε1 «Εμείς, τα παιδιά της Ε1 τάξης, κάναμε μερικά έργα με θέμα τους πρόσφυγες, για να εκφράσουμε την αλληλεγγύη μας σ αυτούς τους κυνηγημένους ανθρώπους. Τους κυνηγάει ο πόλεμος

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι Πειρατές της Καταστροφικής Επιχείρηση «στρογγυλή θεά» ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Παναγιώτης Γιάκας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΤΙΚΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ ΕΛΕΝΗ ΣΑΝΙΚΟΥ. εκδόσεις CaptainBook.gr. μυθιστόρημα

ΑΣΤΙΚΟ ΟΡΑΤΟΡΙΟ ΕΛΕΝΗ ΣΑΝΙΚΟΥ. εκδόσεις CaptainBook.gr. μυθιστόρημα Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Σεπτέµβριος 2010 ΙSBN ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Tο πρώτο µου τετράδιο Mαθαίνω να γράφω µε τον Gummy Bear ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας

Διαβάστε περισσότερα

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε»

«Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» της Άννας Κουππάνου Στις σελίδες που ακολουθούν υπάρχουν δραστηριότητες σχετικά με το βιβλίο: «Η απίστευτη αποκάλυψη του Σεμπάστιαν Μοντεφιόρε» Οι δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΜΕΡΟΣ Α : Στοιχεία για τους επισκέπτες της Ελλάδας 1. Αριθμός ημερών παραμονής στην Ελλάδα... 7 2. Αριθμός επισκέψεων στην Ελλάδα για διακοπές...

Διαβάστε περισσότερα

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός

Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας. Βυθός Χαλαρώστε ζωγραφίζοντας Βυθός COLOUR ME MINDFUL: UNDERWATER Από τις Εκδόσεις Orion, Λονδίνο 2015 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΧΑΛΑΡΩΣΤΕ ΖΩΓΡΑΦΙΖΟΝΤΑΣ ΒΥΘΟΣ Orion, 2015 Α.Ε., Αθήνα 2016 Πρώτη έκδοση: Ιούλιος 2016 ISBN:

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο

Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο 4 Από όλα τα παραμύθια που μου έλεγε ο πατέρας μου τα βράδια πριν κοιμηθώ, ένα μου άρεσε πιο πολύ. Ο Σεβάχ ο θαλασσινός. Επτά ταξίδια είχε κάνει ο Σεβάχ. Για να δει τον κόσμο και να ζήσει περιπέτειες.

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο πόλεμος του Βιετνάμ(1965-1975) ήταν η μεγαλύτερη ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ανατολής κατά την διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το λουλουδόπαιδο και άλλες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Θοδωρής

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η Ευρώπη συνοπτικά Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Είναι Ευρωπαϊκή Είναι μια ένωση = βρίσκεται στην Ευρώπη. = ενώνει τα κράτη και τους ανθρώπους Ας ρίξουμε μια ματιά: Ποιο είναι το κοινό στοιχείο των Ευρωπαίων;

Διαβάστε περισσότερα

Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος

Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος ΔΕΥΤΕΡΑ, 07 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 04:14 Του Γιώργου Λαμπράκου Στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων, το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου σηματοδοτεί αυτομάτως την επάνοδο στη δημοκρατία,

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates

Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου. στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Καταγραφή Εντυπώσεων από τη Συμμετοχή μου στο Πρόγραμμα Erasmus/Socrates Όνομα - Επώνυμο : Αναστασία Ζηκοπούλου Email: env08017@env.aegean.gr Ίδρυμα που πήγα (δώσε και ιστοσελίδα): The Hoge Veluwe National

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος

κι η τιμωρία των κατηγορουμένων. Βέβαια, αν δεν έχεις πάρει καθόλου βάρος, αυτό θα σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος 14 Φτάνοντας λοιπόν ο Νικήτας σε μια από τις γειτονικές χώρες, εντυπωσιάστηκε από τον πλούτο και την ομορφιά της. Πολλά ποτάμια τη διέσχιζαν και πυκνά δάση κάλυπταν τα βουνά της, ενώ τα χωράφια ήταν εύφορα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες.

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ. Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΕΛΠΙΔΑ Είμαι 8 χρονών κα μένω στον καταυλισμό μαζί με άλλες 30 οικογένειες. Μέχρι πριν λίγες μέρες βρισκόμουν στο χωριό μου το Ριζοκάρπασο, αλλά μετά την εισβολή ήρθαμε με την μητέρα μου

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης.

Ευρωπαϊκή Οικονομία. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολή Οικονομικών & Πολιτικών Επιστημών Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Δημόσιας Διοίκησης Ευρωπαϊκή Οικονομία Νίκος Κουτσιαράς σε συνεργασία με την Ειρήνη Τσακνάκη Πηγές- Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 26 Σεπτεμβρίου 2016 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά

Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Βασίλης Κωνσταντούδης Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Τίτλος του Πρωτοτύπου: Παιχνίδια στην Ακροθαλασσιά Συγγραφέας: Βασίλης Κωνσταντούδης Η φωτογραφία στο εξώφυλλο του συγγραφέα ISBN: 978-960-93-5365-6 Επίλεκτες

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής

Εικονογράφηση: Θοδωρής Τιμπιλής TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Πασχαλοσουπίτσα ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος. Λεµπέσης ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Θοδωρής Τιµπιλής ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Ευδοξία Μπινοπούλου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία

Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Σήμερα: Η Λένα Μαντά παρουσιάζει το νέο της βιβλίο στη Λαμία Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016 08:00 Το βιβλιοπωλείο "Μπέτσης" και οι εκδόσεις "Ψυχογιός" σας προσκαλούν στην παρουσίαση του νέου βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία 1. Περιγραφή Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία Μια πρώτη γνωριμία με την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να γίνει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA DIRECTOR OF COUNTRY STUDIES, ECONOMICS DEPARTMENT, OECD TO THE 20 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: SHAKEN AND STIRRED? GREECE: A SKILFUL ACORBAT?

Διαβάστε περισσότερα

Copyright Φεβρουάριος 2016

Copyright Φεβρουάριος 2016 ΣΤΙΓΜΕΣ Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία

Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Εντυπώσεις σεμιναρίου Σεξουαλικότητα & Εφηβεία Καλύτερη πληροφόρηση Ένιωσα σίγουρη για τον εαυτό μου Πολλές απορίες που δεν είχα φανταστεί με σιγούρεψαν Η σημερινή ενημέρωση ήταν από τις καλύτερες που

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Μάνια ούκα, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2012 ÉSBN

Μάνια ούκα, Ðñþôç Ýêäïóç: Ιούνιος 2012 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο µικρός γρύπας µε τα γαλάζια φτερά ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Μάνια ούκα ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Ινώ Καρέλλα ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ:

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΡΙΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΟΡΑΣ Τίτλος πρωτοτύπου: The Librarian of Basra Κείμενο - Εικονογράφηση: Jeanette Winter Μετάφραση: Γιάννης Παπαδόπουλος Διόρθωση: Γιάννης Τσατσαρός

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ el Πολλές άλλες πληροφορίες σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση διατίθενται στο διαδίκτυο μέσω του εξυπηρετητή Europa (http://europa.eu). Δελτίο καταλογογράφησης υπάρχει στο τέλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 1900 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ PROJECT 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΜΑΔΑΣ 1 v ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë

Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Περπατώντας στην ªÂÛ ÈˆÓÈÎ fiïë Σπάνια έχει κάποιος την ευκαιρία να διαβεί 2400 χρόνια ιστορίας, συγκεντρωµένα σε µια έκταση 58,37 εκταρίων που περικλείεται ανάµεσα στα τείχη της Μεσαιωνικής Πόλης. Έναν

Διαβάστε περισσότερα

Μάκης Τσίτας, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2014 ÉSBN

Μάκης Τσίτας, Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2014 ÉSBN TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο αδέσποτος Κώστας ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Μάκης Τσίτας ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Φεύγοντας απ το λιμάνι του Περάματος για το λιμάνι των Παλουκιών της Σαλαμίνας, στο δεξί μας μέρος, βλέπουμε το νησί του Αγίου Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑ OΣ Πειραιάς, Αύγουστος 2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ Η Γενική Γραµµατεία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΡΑΧ ΤΗΣ WALL STREET

ΤΟ ΚΡΑΧ ΤΗΣ WALL STREET ΤΟ ΚΡΑΧ ΤΗΣ WALL STREET -Τι είναι πάλι αυτή η Μαύρη Πέμπτη; Πού να πηγαίνουν όλοι αυτοί οι άνθρωποι; Για να δούμε τα πρόσωπά τους. Ποια μπορεί να είναι τα συναισθήματά τους; -Θα σας πω εγώ παιδιά μου.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.1 Το δουλοκτητικό σύστημα 2.1 ΤΟ ΔΟΥΛΟΚΤΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

{jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ. το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009)

{jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ. το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009) {jfalternative}251 content There are no translations available.{/jfalternative} ΚΥΚΛΟΦΟΡΕΙ το 79ο φύλλο (Ιανουάριος 2009) της Μηνιαίας Πανελλαδικής Αναρχικής Εφημερίδας ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ Σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής Γνωρίζετε τι είναι οι Η.Π.Α σήμερα; Θα δούμε πώς δημιουργήθηκαν και ποια είναι τα θεμέλια της ισχύος τους. Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη

Διαβάστε περισσότερα