Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN 978-960-496-861-9"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: SAVAGE CONTINENT EUROPE IN THE AFTERMATH OF WORLD WAR II Από τις Εκδόσεις Viking, Λονδίνο 2012 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΟΛΕΘΡΟΣ H Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Keith Lowe ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ιωάννης Χαλαζιάς ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Κυριάκος Αθανασιάδης ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Keith Lowe, 2012 First published in Great Britain in the English language by Penguin Groups Ltd. Φωτογραφίας εξωφύλλου: Bettmann/Corbis/SmartMagnas EÊÄÏ ÓÅÉÓ ØÕΧÏ ÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞ íá 2014 Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανομή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ÅÊ ÄÏ ÓÅÉÓ ØÕ XÏ ÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: Ôá ôï À ïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìå ôá ìüñ öù óç Metamorfossi, Greece Âé âëé ï ðù ëåßï: Ìáõ ñï ìé Ü ëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞ íá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 Μετάφραση: Ιωάννης Χαλαζιάς

4 Στη Βέρα

5 Περιεχόμενα Κατάλογος εικόνων Κατάλογος χαρτών Εισαγωγή Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1. Υλική καταστροφή Απουσία Εντοπισμός Λιμός Ηθική καταστροφή Ελπίδα Τοπίο χάους ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΚΔΙΚΗΣΗ 8. Η δίψα για αίμα Τα στρατόπεδα απελευθερώνονται Χαλιναγωγημένη εκδίκηση: Εργάτες-δούλοι Γερμανοί αιχμάλωτοι πολέμου Αχαλίνωτη εκδίκηση: Ανατολική Ευρώπη Ο εσωτερικός εχθρός Εκδίκηση εις βάρος γυναικών και παιδιών Ο σκοπός της εκδίκησης

6 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ 16. Επιλογές κατά την περίοδο του πολέμου Η φυγή των Εβραίων Η εθνοκάθαρση της Ουκρανίας και της Πολωνίας Η εκδίωξη των Γερμανών Η Ευρώπη σε μικρογραφία: Γιουγκοσλαβία Δυτική ανοχή, ανατολική μη ανοχή ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 22. Πόλεμοι εντός πολέμων Πολιτική βία στη Γαλλία και στην Ιταλία Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος Ο κούκος μέσα στη φωλιά: Ο κομουνισμός στη Ρουμανία Η καθυπόταξη της ανατολικής Ευρώπης Η αντίσταση των «Αδελφών του Δάσους» Ο καθρέφτης του Ψυχρού Πολέμου Συμπέρασμα Πηγές Σημειώσεις Ευρετήριο ονομάτων Ευχαριστίες

7 Κατάλογος εικόνων Τμήμα Πρώτο 1. Τα ερείπια της Βαρσοβίας το Μία από τις εκατοντάδες οικογένειες που έστησαν το σπιτικό τους στις σπηλιές της Νάπολης. 3. Πρώην καταναγκασμένοι εργάτες επιστρέφουν στα σπίτια τους στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. 4. Ο 60χρονος Φίλιπ Παλούχ, που επέστρεψε στην πατρίδα, ζητιανεύει φαγητό κοντά στο Ποτβόροφ. 5. Ο Βόσνιος αντάρτης-παιδί Μπόγκνταν Μπελάκοβιτς. 6. Ένας επιζών από το λιμό στην Ελλάδα. 7. Γιατροί στη Γιουγκοσλαβία περιποιούνται ένα άσχημα τραυματισμένο 9χρονο αγόρι το Αμερικανοί ναύτες στη Νάπολη εκμεταλλεύονται εξαθλιωμένες ντόπιες κοπέλες. 9. Σοβιετικοί στρατιώτες παρενοχλούν μία Γερμανίδα στη Λειψία το Ένα καταφύγιο προσφύγων υπό τη διαχείριση της UNRRA στο Χάιλ μπρον. 11. Απελευθερωμένοι εργάτες-δούλοι λεηλατούν έναν γερμανικό σιδηροδρομικό σταθμό. 12. Πτώματα Γερμανών κρέμονται από στύλους φωτισμού και από δέντρα κοντά στο Τερέζιενσταντ. 13. Απελευθερωμένοι κρατούμενοι κακοποιούν έναν από τους πρώην φρουρούς τους στο Νταχάου. 14. Ένας Γάλλος συνεργάτης των Γερμανών ξυλοκοπείται το Φασίστες εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες από παρτιζάνους στο Μιλάνο τον Απρίλιο του Αιχμάλωτοι Γερμανοί στο Ρεμάγκεν κατά την τελευταία εβδομάδα του πολέμου.

8 17. Γερμανοί αιχμάλωτοι διαβιούν μέσα σε τρύπες στο έδαφος στο Ζίντσιχ μετά τον πόλεμο. Τμήμα Δεύτερο 18. Μία Κορσικανή, που κατηγορήθηκε ότι συνευρίσκετο με Γερμανούς στρατιώτες, έχει ξεγυμνωθεί και ξυριστεί. 19. Το Exodus 47, ένα σκάφος που χρησιμοποιήθηκε για να μεταφέρει Εβραίους στην Παλαιστίνη. 20. Πολωνοί φεύγουν κακήν κακώς από τη Βαβόλνιτσα αφότου αυτή πυρπολήθηκε από Ουκρανούς παρτιζάνους το Ουκρανοί θύματα μιας επίθεσης Πολωνών εθνικιστών στο Βιερστσόβινι το Μία οικογένεια από το Ρούντκι, που εξαναγκάστηκε να μεταναστεύσει έπειτα από τις αλλαγές των συνόρων. 23. Γερμανοί πρόσφυγες από την Πομερανία και τη Σιλεσία συνωστίζονται πάνω σε τρένα στο Βερολίνο. 24. Δύο διαδηλωτές που πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν από την αστυνομία της Αθήνας κατά τη διάρκεια μιας αντικυβερνητικής δια δήλωσης το Ένας από τις δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολίτες που φυλακίστηκαν με την υποψία ότι συμπαθούσαν τους κομουνιστές το Ο Πέτρου Γκρόζα εκφωνεί τη νικητήρια ομιλία του έπειτα από εκλογές νοθείας στη Ρουμανία το Μέλη του Κόμματος Ελευθερίας της Ουγγαρίας ετοιμάζονται να πολεμήσουν κομουνιστές τραμπούκους στο Ζέγκεντ το Ο Λιθουανός λαϊκός ήρωας Γιουόζας Λούκσα με δύο αντάρτες συναγωνιστές του το Βετεράνοι του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού σε μία επετειακή παρέλαση στο Λβιβ το Ευχαριστίες για τις φωτογραφίες Ηνωμένα Έθνη, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 20, 22. Aldo de Jaco, I cinque anni che cambiarono l Italia (Ρώμη: Νιούτον Κόμπτον, 1985), 8. Ουλστάιν, 9, 19. Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ, 11, 16, 17. Συλλογή της Αλένα Κράλοβα,

9 12. Σώμα Διαβιβάσεων Στρατού των ΗΠΑ, 13. Getty Images, 14, 18, 23, 24, 25. Κρίστιαν Σίφερ / Κρατικό Αρχείο καντονιού Τίκινο, 15. Περιφερειακό Μουσείο Τόμασοφ Λουμπέλσκι, 21. Associated Press, 26, 27. Μουσείο Θυμάτων Γενοκτονίας στο Βίλνιους, 28. Ria Novosti, 29. Έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να εντοπιστεί και να υπάρξει επαφή με τον κάτοχο των δικαιωμάτων της εικόνας 8. Οι αναγνώστες που έχουν πληροφορίες σχετικά με αυτή τη φωτογραφία καλούνται να έλθουν σε επαφή με τον εκδότη.

10 Κατάλογος χαρτών 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, Οι νεκροί της Ευρώπης, Το αρχιπέλαγος των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης 4. Στρατόπεδα εκτοπισθέντων ατόμων στη Γερμανία, την Αυστρία και τη Βόρεια Ιταλία 5. Η εβραϊκή φυγή προς την Παλαιστίνη 6. Η εκδίωξη των Γερμανών 7. Τοποθεσίες σφαγών στη Γιουγκοσλαβία, Περιοχές που απελευθερώθηκαν από μόνη τη γαλλική Αντίσταση, όπως ήταν στις 23 Αυγούστου Η Ιταλία το Περιοχές της Ελλάδας υπό τον έλεγχο των ανταρτών, Οι βαλτικές χώρες 12. Η διαίρεση της Ευρώπης στον Ψυχρό Πόλεμο

11 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, B Πέτσαµο Μούρµανσκ Σοβιετικές προσαρτήσεις Πολωνικές προσαρτήσεις από τη Γερµανία Άλλες αλλαγές Βόρεια Θάλασσα ΣΟΥΗ ΙΑ Κόλπος της Βοθνίας ΦΙΝΛΑΝ ΙΑ ΚΑΡΕΛΙΑ Λίµνη Λάντογκα ΝΟΡΒΗΓΙΑ Όσλο Στοκχόλµη Βαλτική Θάλασσα Ελσίνκι Ρίγα Ταλίν ΕΣΘΟΝΙΑ ΛΕΤΟΝΙΑ Λένινγκραντ ΟΛΛΑΝ ΙΑ Άµστερνταµ ΑΝΙΑ Βρυξέλλες ΒΕΛΓΙΟ Βόννη ΓΑΛΛΙΑ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ ΥΤΙΚΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Βέρνη ΕΛΒΕΤΙΑ µίλια χιλιόµετρα ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ ΕΣΣ Μεµέλ Κοπεγχάγη Κάουνας Καλίνινγκραντ Βίλνιους Γκντανσκ ΑΝΑΤ. ΠΡΩΣΙΑ Μινσκ ΠΟΜΕΡΑΝΙΑ ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ Στσέτσιν ΑΝΑΤ. ΠΟΛΩΝΙΑ Βερολίνο Βαρσοβία ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΣΙΛΕΣΙΑ Βρότσλαβ Τριέστη ΙΤΑΛΙΑ Πράγα Ρώµη Βιέννη ΑΥΣΤΡΙΑ ΤΣΕΧΟΣΛΟΒAKIA Aδριατική Θάλασσα Μπρατισλάβα Κράκοβο Βελιγράδι Ζάρα (στη Γιουγκοσλαβία) ΑΛΒΑΝΙΑ Τίρανα Λβιβ Βουδαπέστη ΟΥΓΓΑΡΙΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΒΕΝΕΤΣΙΑ ΤΖΟΥΛΙΑ (στη Γιουγκοσλαβία) ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ ΒΟΛΙΝΙΑ ΓΑΛΙΚΙΑ ΥΠΟΚΑΡΠΑΘΙΑ ΡΟΥΘΗΝΙΑ Βουκουρέστι ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Σόφια ΒΟΡΕΙΑ ΒΟΥΚΟΒΙΝΑ ΒΕΣΣΑΡΑΒΙΑ Κίεβο ΟΥΚΡΑΝΙΑ Οδησσός Μαύρη Θάλασσα ΝΟΤΙΑ ΡΟΒΟΥΤΣΑ (στη Βουλγαρία) Κωνσταντινούπολη ΤΟΥΡΚΙΑ

12 Εισαγωγή Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς θεσμούς. Είναι ένας κόσμος όπου τα σύνορα μεταξύ των χωρών δείχνουν να έχουν διαλυθεί, αφήνοντας ένα συμπαγές, ατελείωτο τοπίο πάνω στο οποίο οι άνθρωποι ταξιδεύουν ψάχνοντας για κοινότητες που δεν υπάρχουν πια. Δεν υπάρχουν πλέον κυβερνήσεις, είτε σε εθνικό είτε ακόμη και σε τοπικό επίπεδο. Δεν υπάρχουν σχολεία ή πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες ή αρχεία, καμία πρόσβαση σε καμία απολύτως πληροφορία. Δεν υπάρχει κινηματογράφος και θέατρο, και σίγουρα όχι τηλεόραση. Το ραδιόφωνο λειτουργεί περιστασιακά, αλλά το σήμα είναι μακρινό και σχεδόν πάντα σε κάποια ξένη γλώσσα. Κανείς δεν έχει δει εφημερίδα επί εβδομάδες. Δεν υπάρχουν σιδηρόδρομοι ή μηχανοκίνητα οχήματα, δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή τηλεγραφεία, ταχυδρομεία, καμία απολύτως επικοινωνία εκτός από όσα περνούν από στόμα σε στόμα. Δεν υπάρχουν τράπεζες, αλλά αυτό δεν είναι και μεγάλο δυστύχημα αφού το χρήμα δεν έχει πλέον καμία αξία. Δεν υπάρχουν καταστήματα διότι κανείς δεν έχει τίποτα να πουλήσει. Τίποτα δε φτιάχνεται εδώ: τα μεγάλα εργοστάσια και οι επιχειρήσεις που υπήρχαν έχουν όλα καταστραφεί ή αποσυναρμολογηθεί, όπως συμβαίνει και με τα περισσότερα άλλα κτίρια. Δεν υπάρχουν εργαλεία, εκτός από εκείνα που μπορούν να ξεθαφτούν κάτω από τα ερείπια. Δεν υπάρχουν τρόφιμα. Ο νόμος και η τάξη είναι σχεδόν ανύπαρκτα διότι δεν υπάρχει αστυνομική δύναμη και σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Σε μερικές περιοχές δε φαίνεται πλέον να υπάρχει καμία σαφής αίσθηση για το τι είναι σωστό και τι λάθος. Οι άνθρωποι παίρνουν μόνοι τους ό,τι θέλουν δίχως να λογαριάζουν ιδιοκτησία πράγματι, η ίδια η αίσθηση της ιδιοκτησίας έχει εν πολλοίς εξαφανιστεί. Τα αγαθά ανήκουν μόνο σ εκείνους που είναι αρκετά δυνατοί για να τα κρατήσουν και σ εκείνους που είναι πρόθυμοι να τα περιφρουρήσουν με τη ζωή τους. Άνθρωποι με όπλα περιδιαβαίνουν τους δρόμους παίρνοντας ό,τι θέλουν και απειλώντας οποιονδήποτε βρεθεί μπροστά τους. Γυναίκες όλων των τά ξεων

13 18 KEITH LOWE και ηλικιών εκδίδονται για φαγητό και προστασία. Δεν υπάρχει ντροπή. Δεν υπάρχει ηθική. Υπάρχει μόνο η επιβίωση. Είναι δύσκολο για τις σύγχρονες γενιές να φανταστούν την ύπαρξη ενός τέτοιου κόσμου έξω από τις φαντασίες των σεναριογράφων του Χόλιγουντ. Υπάρχουν ωστόσο εν ζωή σήμερα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βίωσαν αυτές ακριβώς τις συνθήκες όχι σε κάποιες μακρινές γωνιές του πλανήτη αλλά στην καρδιά εκείνης της περιοχής που για δεκαετίες θεωρείτο ως μία από τις πιο σταθερές και ανεπτυγμένες στη Γη. Το 1944 και 1945 μεγάλα τμήματα της Ευρώπης αφέθηκαν στο χάος επί μήνες. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος οπωσδήποτε ο πιο καταστροφικός πόλεμος στην Ιστορία είχε καταστρέψει, όχι μόνο τη φυσική υποδομή, αλλά και τους θεσμούς που κρατούσαν ενωμένες τις χώρες. Το πολιτικό σύστημα είχε καταρρεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε Αμερικανοί παρατηρητές προειδοποιούσαν για την πιθανότητα ενός εμφυλίου πολέμου σε ευρωπαϊκή κλίμακα. 1 Το σκόπιμο κομμάτιασμα των κοινοτήτων είχε σπείρει μια μη αναστρέψιμη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ γειτόνων και η καθολική πείνα είχε καταστήσει την προσωπική ηθική άνευ σημασίας. «Η Ευρώπη», ισχυρίζονταν οι New York Times τον Μάρτιο του 1945, «βρίσκεται σε μια κατάσταση την οποία κανείς Αμερικανός δεν μπορεί να ελπίζει να καταλάβει». Ήταν η «Νέα Σκοτεινή Ήπειρος». 2 Το ότι αυτή η Ευρώπη κατάφερε να βγει μόνη της απ αυτόν το βούρκο και στη συνέχεια να γίνει μια ακμάζουσα, ανεκτική ήπειρος φαντάζει τουλάχιστον ως θαύμα. Αναλογιζόμενος κανείς τα κατορθώματα ανοικοδόμησης που έλαβαν χώρα την εκ νέου κατασκευή δρόμων, σιδηροδρόμων, εργοστασίων, ακόμη και ολόκληρων πόλεων, μπαίνει στον πειρασμό να μη δει τίποτε άλλο παρά μόνο πρόοδο. Η πολιτική αναγέννηση που συνέβη στη Δύση είναι επίσης εντυπωσιακή, ιδίως η αναμόρφωση της Γερμανίας, που μεταμορφώθηκε από ένα κράτος-παρίας σε υπεύθυνο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Κατά τα μεταπολεμικά χρόνια γεννήθηκε επίσης μια νέα επιθυμία για διεθνή συνεργασία, που θα έφερνε όχι μόνο ευημερία αλλά και ειρήνη. Οι δεκαετίες που πέρασαν από το 1945 έχουν χαιρετιστεί ως η πιο μακρά περίοδος διεθνούς ειρήνης στην Ευρώπη από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Δεν είναι να αναρωτιέται κανείς για το γεγονός ότι όσοι γράφουν για τη μεταπολεμική εποχή ιστορικοί, πολιτικοί και οικονομολόγοι την παρουσιάζουν συχνά ως μία περίοδο όπου η Ευρώπη αναδύθηκε

14 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 19 σαν τον Φοίνικα από τις στάχτες της καταστροφής. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η λήξη του πολέμου σηματοδότησε, όχι μόνο το τέλος της καταπίεσης και της βίας, αλλά και την πνευματική, ηθική και οικονομική αναγέννηση ολόκληρης της ηπείρου. Οι Γερμανοί αποκαλούν τους μήνες μετά τον πόλεμο Stunde nul («Ώρα Μηδέν») με την έννοια ότι ήταν μια εποχή όπου το κράτος αποκαθάρθηκε και επιτράπηκε στην Ιστορία να ξαναρχίσει. Δε χρειάζεται όμως μεγάλη φαντασία για να δει κανείς ότι αυτή είναι μια επιτηδευμένα ρόδινη άποψη της μεταπολεμικής ιστορίας. Καταρχάς, ο πόλεμος δε σταμάτησε απλώς με την ήττα του Χίτλερ. Μία σύρραξη της κλίμακας του Β Παγκοσμίου Πολέμου, με όλες τις μικρές εμφύλιες διαμάχες που περιέκλειε, πήρε μήνες, αν όχι χρόνια, μέχρι να σταματήσει, και το τέλος ήρθε σε διαφορετικές εποχές στα διάφορα μέρη της Ευρώπης. Στη Σικελία και στα νότια της Ιταλίας, για παράδειγμα, τελείωσε από το φθινόπωρο του Στη Γαλλία, για τους περισσότερους πολίτες, τελείωσε έναν χρόνο αργότερα, το φθινόπωρο του Σε άλλα τμήματα της Ευρώπης, αντιθέτως, η βία συνεχίστηκε για πολύ μετά την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη. Τα στρατεύματα του Τίτο εξακολουθούσαν να πολεμούν γερμανικές μονάδες στη Γιουγκοσλαβία τουλάχιστον μέχρι τις 15 Μαΐου Εμφύλιοι πόλεμοι, που άναψαν αρχικά από τη γερμανική εμπλοκή, συνέχισαν να μαίνονται στην Ελλάδα, στη Γιουγκοσλαβία και στην Πολωνία για πολλά χρόνια αφότου ο κύριος πόλεμος είχε τελειώσει. Και στην Ουκρανία και στις βαλτικές χώρες εθνικιστές αντάρτες συνέχισαν να μάχονται τα σοβιετικά στρατεύματα έως και τη δεκαετία του Ορισμένοι Πολωνοί έχουν την άποψη ότι ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τελείωσε πραγματικά παρά μόλις ακόμη πιο πρόσφατα: εφόσον η σύρραξη άρχισε με την εισβολή στη χώρα τους τόσο των Ναζί όσο και των Σοβιετικών, δεν τελείωσε παρά μόνο όταν έφυγε από τη χώρα και το τελευταίο σοβιετικό άρμα μάχης το Πολλοί στις βαλτικές χώρες νιώθουν το ίδιο: το 2005 οι πρόεδροι της Εσθονίας και της Λιθουανίας αρνήθηκαν να επισκεφθούν τη Μόσχα για να γιορτάσουν την 60ή επέτειο από την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη, με το σκεπτικό ότι, για τις χώρες τους τουλάχιστον, η απελευθέρωση δεν είχε ήρθε παρά μόνο στις αρχές της δεκαετίας του Αν συνεκτιμήσει κανείς τον Ψυχρό Πόλεμο, που ήταν ουσιαστικά μία κατάσταση διαρκούς σύγκρουσης μεταξύ ανατολικής και δυτικής Ευρώπης, και πολλές εθνικές εξεγέρσεις κατά της σοβιετικής κυριαρχίας, τότε ο ισχυρισμός ότι

15 20 KEITH LOWE τα μεταπολεμικά χρόνια ήταν μια εποχή αδιάλειπτης ειρήνης φαντάζει απελπιστικά υπερβολικός. Εξίσου αμφίβολη είναι η ιδέα τής Stunde nul. Σίγουρα δεν υπήρξε καμία διαγραφή των όσων έγιναν, όσο πολύ κι αν το εύχονταν αυτό οι Γερμανοί πολιτικοί. Την επαύριο του πολέμου κύματα εκδίκησης και ανταπόδοσης ξέσπασαν πάνω σε κάθε σφαίρα της ευρωπαϊκής ζωής. Έθνη στερήθηκαν εδάφη και περιουσίες, κυβερνήσεις και οργανισμοί υπέστησαν εκκαθαρίσεις, και ολόκληρες κοινότητες τρομοκρατήθηκαν γι αυτό που εκλαμβανόταν ότι είχαν πράξει κατά τον πόλεμο. Αρκετή από τη χειρότερη εκδίκηση καταφέρθηκε κατά μεμονωμένων ατόμων. Γερμανοί πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη υπέστησαν ξυλοδαρμούς, συνελήφθησαν, χρησιμοποιήθηκαν ως εργάτες-δούλοι ή απλώς δολοφονήθηκαν. Στρατιώτες και αστυνομικοί που είχαν συνεργαστεί με τους Ναζί συνελήφθησαν και βασανίστηκαν. Γυναίκες που είχαν κοιμηθεί με Γερμανούς στρατιώτες ξεγυμνώνονταν, ξυρίζονταν και δια πομπεύονταν στους δρόμους αλειμμένες με πίσσα. Γερμανίδες, Ουγγαρέζες και Αυστριακές βιάστηκαν κατά εκατομμύρια. Αντί να καθαρίσει τη βρομιά, η επαύριο του πολέμου απλώς διέδωσε τα παράπονα μεταξύ των κοινοτήτων και μεταξύ των εθνών, πολλά από τα οποία είναι ακόμη και σήμερα ζωντανά. Το τέλος του πολέμου δε σηματοδότησε ούτε τη γέννηση μιας νέας εποχής εθνικής αρμονίας στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης οι εθνικές εντάσεις έγιναν χειρότερες. Οι Εβραίοι συνέχισαν να θυματοποιούνται, όπως ακριβώς είχε γίνει και κατά τη διάρκεια του ίδιου του πολέμου. Οι μειονότητες παντού κατέστησαν για μία ακόμη φορά πολιτικοί στόχοι, και σε ορισμένες περιοχές αυτό οδήγησε σε ωμότητες εξίσου αποκρουστικές με εκείνες που διέπραξαν οι Ναζί. Η επαύριο του πολέμου είδε επίσης τη λογική κατάληξη όλων των προσπαθειών των Ναζί να κατηγοριοποιήσουν και να διαχωρίσουν τις διαφορετικές φυλές. Μεταξύ του 1945 και του 1947 δεκάδες εκατομμύρια άντρες, γυναίκες και παιδιά εκδιώχθηκαν από τις χώρες τους σε μερικές από τις μεγαλύτερες ενέργειες εθνοκάθαρσης που είχε δει ποτέ ο κόσμος. Αυτό είναι ένα θέμα που σπανίως συζητιέται από τους θαυμαστές του «ευρωπαϊκού θαύματος», και ακόμη πιο σπάνια γίνεται κατανοητό: ακόμη κι εκείνοι που γνωρίζουν για τις εκδιώξεις των Γερμανών ξέρουν ελάχιστα πράγματα σχετικά με παρόμοιους διωγμούς άλλων μειονοτήτων σε ολόκληρο το εύρος της ανατολικής Ευρώπης. Η πολιτισμική ποικιλομορφία, που αποτελούσε κάπο-

16 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 21 τε συστατικό μέρος του ευρωπαϊκού τοπίου πριν ή ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου, δε δέχτηκε το τελειωτικό θανάσιμο πλήγμα παρά μόνο μετά το τέλος του. Το ότι η ανοικοδόμηση της Ευρώπης ξεκίνησε εν μέσω όλων αυτών των ζητημάτων την καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη. Με τον ίδιο όμως τρόπο που ο πόλεμος πήρε πολύ καιρό να τελειώσει, έτσι και η ανοικοδόμηση πήρε πολύ καιρό για να πάρει μπρος. Οι άνθρωποι που ζούσαν ανάμεσα στα ερείπια των κατεστραμμένων ευρωπαϊκών πόλεων νοιάζονταν περισσότερο για τις μικρολεπτομέρειες της καθημερινής επιβίωσης παρά για την αποκατάσταση των κτισμάτων της κοινωνίας. Ήταν πεινασμένοι, στερημένοι και πικραμένοι για τα χρόνια που υποχρεώθηκαν να υποφέρουν προτού τους δοθεί κάποιο κίνητρο για να αρχίσουν να ανοικοδομούν, χρειάζονταν χρόνο για να εκτονώσουν την οργή τους, να σκεφτούν το παρελθόν και να θρηνήσουν. Οι νέες Αρχές που έρχονταν στην εξουσία σε ολόκληρη την Ευρώπη χρειάζονταν επίσης χρόνο για να καθιερωθούν. Η πρώτη προτεραιότητά τους δεν ήταν να καθαρίσουν τα ερείπια, να επισκευάσουν τις σιδηροδρομικές γραμμές ή να ξανανοίξουν τα εργοστάσια, αλλά απλώς να ορίσουν αντιπροσώπους και συμβούλια σε κάθε περιοχή των χωρών τους. Αυτά τα συμβούλια έπρεπε στη συνέχεια να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των ανθρώπων, η πλειονότητα των οποίων είχε μάθει επί έξι χρόνια οργανωμένων ωμοτήτων να αντιμετωπίζει κάθε θεσμό με πολύ μεγάλη επιφυλακτικότητα. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, η επιβολή κάποιας έννομης τάξης, πόσο μάλλον μιας υλικής ανοικοδόμησης, αποτελούσε κάτι σαν όνειρο. Μόνο εξωτερικές υπηρεσίες οι συμμαχικοί στρατοί, τα Ηνωμένα Έθνη, ο Ερυθρός Σταυρός είχαν την εξουσία και το ανθρώπινο δυναμικό να επιχειρήσουν τέτοια εγχειρήματα. Όπου έλειπαν τέτοιες υπηρεσίες, βασίλευε το χάος. Συνεπώς, η ιστορία της Ευρώπης στην αμέσως μετά τον πόλεμο περίοδο δεν αφορά τόσο την ανοικοδόμηση και την αποκατάσταση: είναι καταρχάς μια ιστορία διολίσθησης στην αναρχία είναι μια ιστορία που δεν έχει γραφτεί ποτέ όπως πρέπει. Δεκάδες έξοχα βιβλία περιγράφουν γεγονότα σε μεμονωμένες χώρες ιδίως στη Γερμανία, αλλά το κάνουν εις βάρος της γενικότερης εικόνας: τα ίδια ζητήματα συμβαίνουν ξανά και ξανά σε ολόκληρη την ήπειρο. Υπάρχουν μια δυο ιστορίες, όπως το Postwar του Τόνι Τζουντ, που βλέπουν την ήπειρο ως σύνολο με μια ευρύτερη άποψη το κάνουν ωστόσο σε μια πολύ μεγαλύτερη χρονική κλίμακα κι έτσι είναι υποχρεωμένες να συνοψίσουν τα γεγονότα των ετών

17 22 KEITH LOWE αμέσως μετά τον πόλεμο σε ελάχιστα μόνο Κεφάλαια. Απ όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει κανένα βιβλίο σε οποιαδήποτε γλώσσα που να περιγράφει ολόκληρη την ήπειρο Ανατολή και Δύση λεπτομερώς κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης και ταραγμένης εποχής. Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί μία μερική προσπάθεια να διορθωθεί αυτή η κατάσταση. Δε θα επιχειρήσει, όπως έχουν κάνει τόσα άλλα βιβλία, να εξηγήσει πώς η ήπειρος ορθώθηκε τελικά από τις στάχτες και πώς προσπάθησε να ανοικοδομηθεί φυσικά, οικονομικά και ηθικά. Δε θα επικεντρωθεί στις δίκες της Νυρεμβέργης ή στο Σχέδιο Μάρσαλ, ή σε οποιαδήποτε άλλη απόπειρα να θεραπευτούν τα τραύματα που είχαν δημιουργηθεί από τον πόλεμο. Αντιθέτως, θα ασχοληθεί με την περίοδο προτού καν τέτοιες απόπειρες αποκατάστασης καταστούν δυνατές, όταν το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης ήταν ακόμη εξαιρετικά εκρηκτικό και η βία μπορούσε να φουντώσει και πάλι με την παραμικρή πρόκληση. Από μία άποψη θα επιχειρήσει το ακατόρθωτο να περιγράψει το χάος. Θα το κάνει επιλέγοντας διαφορετικά στοιχεία μέσα σ αυτό το χάος και προτείνοντας τρόπους με τους οποίους αυτά συνδέονταν με τα κοινά ζητήματα. Θα ξεκινήσουμε δείχνοντας επακριβώς τι είχε καταστραφεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, τόσο από υλική όσο και από ηθική άποψη. Μόνο εκτιμώντας τι είχε χαθεί μπορούμε να καταλάβουμε τα γεγονότα που ακολούθησαν. Το Δεύτερο Μέρος περιγράφει το κύμα εκδίκησης που σάρωσε την ήπειρο και δείχνει τρόπους με τους οποίους αυτό το φαινόμενο χειραγωγήθηκε για πολιτικούς σκοπούς. Η εκδίκηση αποτελεί ένα μόνιμο θέμα αυτού του βιβλίου: η κατανόηση της λογικής της καθώς και των σκοπών που εξυπηρετούσε είναι ουσιώδης αν θέλουμε να καταλάβουμε την ατμόσφαιρα της μεταπολεμικής Ευρώπης. Το Τρίτο και Τέταρτο Μέρος δείχνουν τι συνέβη όταν επιτράπηκε σ αυτή την εκδίκηση και σε άλλες μορφές βίας να ξεφύγουν από τον έλεγχο. Η εθνοκάθαρση, η πολιτική βία και ο εμφύλιος πόλεμος που προέκυψαν ως αποτέλεσμα ήταν μερικά από τα πιο σπουδαία γεγονότα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Έχω την άποψη ότι αυτά ήταν στην πραγματικότητα οι τελευταίοι σπασμοί του Β Παγκοσμίου Πολέμου και σε πολλές περιπτώσεις ένας σχεδόν αδιάσπαστος σύνδεσμος με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου. Συνεπώς το βιβλίο θα καλύψει χονδρικά τα έτη από το 1944 έως το Ένας από τους πολλούς στόχους μου στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου ήταν να ξεφύγω από τη στενή Δυτική οπτική που τείνει να

18 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 23 κυριαρ χήσει στα περισσότερα γραπτά της περιόδου. Επί δεκαετίες τα βιβλία για την επαύριο του πολέμου έχουν επικεντρωθεί στα γεγονότα στη Δυτική Ευρώπη, κυρίως επειδή οι πληροφορίες για την Ανατολή δεν ήταν άμεσα διαθέσιμες, ακόμη και στην ίδια την Ανατολική Ευρώπη. Από την εποχή της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης και των κρατών-δορυφόρων της, αυτές οι πληροφορίες έχουν καταστεί πιο διαθέσιμες, αλλά εξακολουθούν να είναι μάλλον συσκοτισμένες και γενικά εμφανίζονται μόνο σε ακαδημαϊκά βιβλία και περιοδικά, συχνά δε μόνο στη γλώσσα που γράφτηκαν αρχικά. Έτσι, παρόλο που έχει γίνει πολλή πρωτοπόρα δουλειά από Πολωνούς, Τσέχους και Ούγγρους συγγραφείς, αυτή έχει παραμείνει προσβάσιμη μόνο στα πολωνικά, τα τσεχικά και τα ουγγρικά. Έχει επίσης παραμείνει ως επί το πλείστον στα χέρια ακαδημαϊκών κάτι που με φέρνει σε έναν άλλο σκοπό αυτού του βιβλίου: να αναβιώσω αυτή την περίοδο για το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ο τελευταίος, και πιθανώς σημαντικότερος, σκοπός μου είναι να ανοίξω ένα μονοπάτι μέσα από το λαβύρινθο των μύθων που έχουν δια δοθεί σχετικά με την επαύριο του πολέμου. Πολλές από τις «σφαγές» που έχω ερευνήσει αποδεικνύεται, έπειτα από προσεκτική μελέτη, πως ήταν λιγότερο δραματικές απ ό,τι είχε απεικονιστεί αρχικά. Ομοίως, μερικές πραγματικά εκπληκτικές ωμότητες έχουν υποβαθμιστεί, ή απλώς χαθεί μέσα στην πλημμυρίδα άλλων ιστορικών γεγονότων. Μολονότι μπορεί να είναι αδύνατον να έρθει στο φως η ακριβής αλήθεια πίσω από μερικά απ αυτά τα περιστατικά, είναι τουλάχιστον δυνατόν να αφαιρεθούν κάποιες από τις ανακρίβειες. Ένας ιδιαίτερος μπαμπούλας για εμένα είναι η πληθώρα των ασαφών και ανεπιβεβαίωτων στατιστικών που συχνά χρησιμοποιούνται πρόχειρα σε συζητήσεις που αφορούν αυτή την περίοδο. Οι στατιστικές είναι όντως σημαντικές, διότι συχνά χρησιμοποιούνται για πολιτικούς σκοπούς. Μερικά έθνη υπερβάλλουν συστηματικά για τα εγκλήματα των γειτόνων τους, είτε για να αποσπάσουν την προσοχή από τα δικά τους εγκλήματα είτε για να εξυπηρετήσουν τους δικούς τους εθνικούς σκοπούς. Πολιτικά κόμματα όλων των αποχρώσεων αρέσκονται να διογκώνουν τα αδικήματα των αντιπάλων τους και να υποβαθμίζουν εκείνα των συμμάχων τους. Οι ιστορικοί επίσης υπερβάλλουν κάποιες φορές, ή απλώς επιλέγουν τους αριθμούς που προκαλούν μεγαλύτερη εντύπωση από όσους είναι διαθέσιμοι, ώστε να κάνουν τις ιστορίες τους πιο δραματικές. Οι ιστορίες όμως απ αυτή την περίοδο είναι αρ-

19 24 KEITH LOWE κετά «φανταστικές» από μόνες τους δε χρειάζονται υπερβολές. Για το λόγο αυτό έχω προσπαθήσει όπου ήταν δυνατόν να βασίσω όλες τις στατιστικές μου σε επίσημες πηγές, ή σε υπεύθυνες ακαδημαϊκές μελέτες αν απουσιάζουν οι επίσημες πηγές ή αν είναι ύποπτες. Όποτε οι στατιστικές διαφωνούν μεταξύ τους, θα βάζω στο κείμενο εκείνον τον αριθμό που πιστεύω ότι είναι πιο αξιόπιστος, και τους υπόλοιπους αριθμούς σε υποσημειώσεις. Παρά ταύτα, θα ήταν ανόητο να φανταστεί κανείς ότι οι προσπάθειές μου για ακρίβεια δεν μπορούν να βελτιωθούν. Ούτε μπορεί αυτό το βιβλίο να υποκριθεί πως είναι μια «οριστική» ή «περιεκτική» ιστορία της άμεσης μεταπολεμικής περιόδου στην Ευρώπη: το αντικείμενο είναι υπερβολικά ευρύ για κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, αποτελεί μια απόπειρα να ριχτεί φως σε έναν ολόκληρο κόσμο εκπληκτικών και κατά καιρούς τρομακτικών γεγονότων για εκείνους που διαφορετικά μπορεί να μην τα είχαν ανακαλύψει ποτέ. Η ελπίδα μου είναι ότι θα ανοίξει έναν διάλογο σχετικά με το πώς αυτά τα γεγονότα επηρέασαν την ήπειρο κατά τη διάρκεια των πιο οδυνηρών φάσεων της αναγέννησής της και εφόσον υπάρχει τεράστιο περιθώριο για περαιτέρω έρευνα ίσως να ερεθίσει άλλους να τα ερευνήσουν σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Αν το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα, αυτή η περίοδος της ευρωπαϊκής ιστορίας έχει ακόμη τεράστιες περιοχές που φέρουν μόνο τη σήμανση: «Εδώ υπάρχουν δράκοι».

20 Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια Ο χάρτης της Ευρώπης άλλαξε σημαντικά έπειτα από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, και μαζί του άλλαξαν τα ονόματα κωμοπόλεων και πόλεων. Έτσι, για παράδειγμα, η γερμανική πόλη Στετίνο έγινε η πολωνική πόλη Στσέτσιν, το πολωνικό Βίλνο έγινε το λιθουανικό Βίλνιους και το ιταλικό Φιούμε έγινε η γιουγκοσλαβική Ριέκα. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου υπάρχει μια καθιερωμένη αγγλική ονομασία για μια πόλη, έχω προσπαθήσει πάντα να χρησιμοποιώ τα ονόματα όπως θα ήταν γενικά αποδεκτά εκείνη την εποχή. Έτσι, έχω χρησιμοποιήσει το όνομα Στετίνο όταν αναφέρομαι σε γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά το όνομα Στσέτσιν όταν περιγράφω μεταγενέστερα γεγονότα. Ομοίως, έχω δώσει ρωσικά ονόματα σε ουκρανικές πόλεις όπως το Χάρκοβο και το Ντνιπροπετρόφσκ, διότι, ως τμήματα της Σοβιετικής Ένωσης, έτσι αποκαλούνταν πάντα στα έγγραφα της εποχής. Υπήρχαν, και εξακολουθούν να υπάρχουν, ισχυρές εθνικιστικές προθέσεις πίσω από τα ονόματα που δίνονται στις πόλεις, ιδίως σε ευαίσθητες παραμεθόριες περιοχές. Θα ήθελα να διαβεβαιώσω τον αναγνώστη ότι δε συμμερίζομαι απαραιτήτως αυτά τα αισθήματα.

21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Νόμιζα πως θα ήσουν εκεί για να με υποδεχτείς. [ ] Κι όμως: αυτό που με υποδέχτηκε ήταν η αιωρούμενη δυσωδία από στάχτες και οι ξηλωμένες πρίζες του κατεστραμμένου σπιτιού μας. Ο Σάμιουελ Πάτερμαν κατά την επιστροφή του στη Βαρσοβία το Μπορούσαμε να δούμε την υλική καταστροφή, μα οι συνέ πειες της τεράστιας οικονομικής αναστάτωσης και της πολιτικής, κοινωνικής και ψυχολογικής καταστροφής [ ] μας διέφευγαν τε λείως. Ο Ντιν Άτσεσον, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ το 1947

22 1 Υλική καταστροφή Το 1943 ο εκδότης ταξιδιωτικών βιβλίων Καρλ Μπέντεκερ εξέδωσε έναν οδηγό για τη Γενική Διοίκηση εκείνο το τμήμα της κεντρικής και νότιας Πολωνίας που παρέμενε τυπικά χωριστό από το Ράιχ. Όπως συνέβαινε με όλες τις εκδόσεις στη Γερμανία εκείνη την εποχή, ασχολείτο τόσο με τη διάδοση της προπαγάνδας όσο και με το να παράσχει στους αναγνώστες του πληροφορίες. Το κομμάτι για τη Βαρσοβία ήταν μια χαρακτηριστική περίπτωση. Το βιβλίο ήταν ενθουσιώδες σχετικά με τις γερμανικές απαρχές της πόλης, τον γερμανικό χαρακτήρα της και τον τρόπο με τον οποίο είχε γίνει μία από τις μεγάλες πρωτεύουσες του κόσμου «κυρίως μέσα από την προσπάθεια των Γερμανών». Παρότρυνε τους τουρίστες να επισκεφθούν το μεσαιωνικό Βασιλικό Κάστρο, τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και την όμορφη Ιησουιτική Εκκλησία της ύστερης Αναγέννησης όλα προϊόντα της γερμανικής κουλτούρας και επιρροής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το σύμπλεγμα παλατιών ύστερου μπαρόκ γύρω από την Πλατεία Πιλσούδσκι «την πιο όμορφη πλατεία στη Βαρσοβία» που τώρα είχε μετονομαστεί σε Πλατεία Αδόλφου Χίτλερ. Το επίκεντρο ήταν το «Σαξονικό» Παλάτι, χτισμένο φυσικά από Γερμανό, και οι όμορφοι Σαξονικοί Κήποι του, που ήταν επίσης σχεδιασμένοι από Γερμανούς αρχιτέκτονες. Ο ταξιδιωτικός οδηγός παραδεχόταν ότι καναδυό κτίρια είχαν δυστυχώς υποστεί ζημιές κατά τη μάχη της Βαρσοβίας το 1939, αλλά διαβεβαίωνε τους αναγνώστες του πως από τότε η Βαρσοβία «έχει ανοικοδομηθεί και πάλι υπό τη γερμανική ηγεσία». 1 Καμία αναφορά δε γινόταν στα δυτικά προάστια της πόλης, που είχαν μετατραπεί σε γκέτο για τους Εβραίους. Αυτό οφειλόταν ίσως στο γεγονός ότι την εποχή που εκδιδόταν το βιβλίο ξέσπασε εκεί μία εξέγερση που υποχρέωσε τον ταξίαρχο των SS Γιούργκεν Στρόοπ να πυρπολήσει σχεδόν κάθε σπίτι στην περιοχή. 2 Περί τα τέσσερα τετραγω-

23 30 KEITH LOWE νικά χιλιόμετρα της πόλης καταστράφηκαν ολοσχερώς κατ αυτό τον τρόπο. Την επόμενη χρονιά ξέσπασε μια δεύτερη εξέγερση σε όλη την υπόλοιπη πόλη. Αυτή τη φορά επρόκειτο για μια γενικότερη εξέγερση εμπνευσμένη από τον Πολωνικό Στρατό Εθνοφυλακής. Τον Αύγουστο του 1944, ομάδες Πολωνών αντρών, γυναικών και εφήβων άρχισαν να στήνουν ενέδρες σε Γερμανούς στρατιώτες και να κλέβουν τα όπλα και τα πυρομαχικά τους. Για τους επόμενους δύο μήνες οχυρώθηκαν μέσα και γύρω από την Παλιά Πόλη και καθήλωσαν περισσότερους από Γερμανούς στρατιώτες και άνδρες των αντιανταρτικών δυνάμεων. 3 Η εξέγερση έληξε τον Οκτώβριο, αφού προηγήθηκαν μερικές από τις σφοδρότερες μάχες του πολέμου. Κατόπιν, κουρασμένος από την πολωνική απείθεια και έχοντας επίγνωση ότι οι Ρώσοι θα έμπαιναν στην πόλη ούτως ή άλλως, ο Χίτλερ διέταξε να ισοπεδωθεί τε λείως η Βαρσοβία. 4 Έτσι, τα γερμανικά στρατεύματα ανατίναξαν το Βασιλικό Κάστρο που είχε τόσο πολύ εντυπωσιάσει τον Μπέντεκερ. Υπονόμευσαν επίσης με εκρηκτικές ύλες τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και τον ανατίναξαν κι αυτόν. Ύστερα κατέστρεψαν την Ιησουιτική Εκκλησία. Το Σαξονικό Παλάτι ανατινάχτηκε με συστηματικό τρόπο κατά τη διάρκεια τριών ημερών έπειτα από τα Χριστούγεννα του 1944, όπως και ολόκληρο το συγκρότημα των παλατιών μπαρόκ και ροκοκό. Το Ευρωπαϊκό Ξενοδοχείο, που πρότεινε ο Μπέντεκερ, αρχικά πυρπολήθηκε τον Οκτώβριο και μετά, απλώς για να σιγουρευτούν, οι Γερμανοί το ανατίναξαν τον Ιανουάριο του Γερμανοί στρατιώτες πήγαν από σπίτι σε σπίτι, από δρόμο σε δρόμο, καταστρέφοντας συστηματικά ολόκληρη την πόλη: το 93% των κατοικιών της Βαρσοβίας καταστράφηκαν ή υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές. Για να ολοκληρώσουν την καταστροφή, έκαψαν το Εθνικό Αρχείο, τα Αρχεία Αρχαίων Εγγράφων, τα Οικονομικά Αρχεία, τα Δημοτικά Αρχεία, τα Αρχεία Νέων Εγγράφων και την Πολωνική Βιβλιοθήκη. 5 Έπειτα από τον πόλεμο, όταν οι Πολωνοί έστρεφαν τις σκέψεις τους στην ανοικοδόμηση της πρωτεύουσάς τους, το Εθνικό Μουσείο παρουσίασε μία έκθεση δείχνοντας θραύσματα των κτιρίων και των έργων τέχνης που είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί κατά τη γερμανική κατοχή. Παρήγαγε επίσης ένα συνοδευτικό βιβλίο, το οποίο, σε αντίθεση με τον οδηγό του Μπέντεκερ, ήταν καθ ολοκληρία γραμμένο στον αόριστο. Η πρόθεση ήταν να υπομνησθεί στο λαό της Βαρσοβίας και στον ευρύτερο κόσμο τι ακριβώς είχε χαθεί. Υπάρχει μια αναμ-

24 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 31 φίβολη συνειδητοποίηση τόσο στον οδηγό όσο και στην ίδια την έκθεση ότι εκείνοι που έζησαν την καταστροφή της Βαρσοβίας δεν ήταν πλέον σε θέση να εκτιμήσουν το τεράστιο μέγεθος του τι είχε συμβεί στην πόλη τους. Γι αυτούς ο όλεθρος είχε συμβεί βαθμηδόν, αρχίζοντας με το βομβαρδισμό του 1939, συνεχίζοντας με τη γερμανική λεηλασία κατά την κατοχή και τελειώνοντας με την καταστροφή του Γκέτο το 1943 και την τελική συμφορά στα τέλη του Τώρα, λίγους μόλις μήνες μετά την απελευθέρωσή τους, είχαν συνηθίσει να ζουν σε κελύφη σπιτιών, κυκλωμένοι απ όλες τις πλευρές από σωρούς ερειπίων. 6 Η αληθινή κλίμακα της καταστροφής μπορούσε να εκτιμηθεί μόνο από εκείνους που έβλεπαν τα αποτελέσματα δίχως να έχουν υπάρξει πραγματικά μάρτυρες των όσων συνέβησαν. Ο Τζον Βέιχον ήταν ένας νεαρός φωτογράφος που ήρθε στη Βαρσοβία ως μέλος της προσπάθειας ανακούφισης των Ηνωμένων Εθνών έπειτα από τον πόλεμο. Οι επιστολές που έγραψε στη σύζυγό του Πένι τον Ιανουάριο του 1946 δείχνουν την πλήρη έκπληξή του για την κλίμακα της καταστροφής: Είναι μια πραγματικά απίστευτη πόλη και θέλω να σου δώσω μια ιδέα γι αυτή, και δεν ξέρω πώς να το κάνω. Βλέπεις, είναι μια μεγάλη πόλη. Περισσότερο από ένα εκατομμύριο κάτοικοι προπολεμικά. Μεγάλη σαν το Ντιτρόιτ. Τώρα το 90% έχει καταστραφεί ολοσχερώς. [ ] Όπου κι αν περπατήσεις υπάρχουν σκελετοί κτιρίων που στέκουν δίχως στέγες ή χωρίς πολλές τους πλευρές και άνθρωποι που ζουν μέσα σ αυτά. Με εξαίρεση το Γκέτο, που είναι απλώς μία μεγάλη πεδιάδα με τούβλα, με στραβωμένα κρεβάτια, μπανιέρες και τραπεζάκια, πίνακες μέσα σε κορνίζες, κορμούς δέντρων, εκατομμύρια αντικείμενα να ξεπροβάλλουν από τα τούβλα. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί να έχει γίνει αυτό. [ ] Είναι κάτι τόσο μοχθηρό ώστε δεν το πιστεύω. 7 Η όμορφη μπαρόκ πόλη που περιέγραφε ο Καρλ Μπέντεκερ μόλις δύο χρόνια νωρίτερα είχε εξαφανιστεί τελείως. Είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με λογικούς όρους η κλίμακα της υλικής καταστροφής που προκλήθηκε από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Βαρσοβία ήταν απλώς ένα παράδειγμα πόλης που καταστράφηκε υπήρχαν δεκάδες άλλες μόνο στην Πολωνία. Στην Ευρώπη ως σύνολο,

25 32 KEITH LOWE εκατοντάδες πόλεις είχαν καταστραφεί ολοσχερώς ή μερικώς. Οι φωτογραφίες που ελήφθησαν μετά τον πόλεμο δίνουν μια ιδέα για την κλίμακα της καταστροφής μεμονωμένων πόλεων, αλλά όταν προσπαθεί κανείς να πολλαπλασιάσει αυτή την ερήμωση σε όλο το εύρος της ηπείρου το αποτέλεσμα ξεπερνά σίγουρα τη φαντασία. Σε μερικές χώρες ιδίως στη Γερμανία, στην Πολωνία, στη Γιουγκοσλαβία και στην Ουκρανία μία χιλιετία πολιτισμού και αρχιτεκτονικής είχε συντριβεί μέσα σε διάστημα λίγων μόλις ετών. Η βία που είχε φέρει τέτοια ολοσχερή ερήμωση έχει παρομοιαστεί από κάποιους ιστορικούς με τον Αρμαγεδδώνα. 8 Οι άνθρωποι που βίωσαν την καταστροφή των πόλεων της Ευρώπης πάλευαν να συμβιβαστούν ακόμη και με την τοπική καταστροφή που έβλεπαν, και ένα μέρος της καταστροφής μπορεί να το φανταστεί κανείς μόνο μέσα από τις βασανισμένες, ατελείς περιγραφές τους. Προτού όμως έρθουμε σε τέτοιου είδους ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι στο συντετριμμένο και διαλυμένο σκηνικό, είναι αναγκαίο να αναφέρουμε μερικές στατιστικές διότι οι στατιστικές έχουν σημασία, άσχετα με το πόσο απατηλές μπορεί να είναι. Η Βρετανία, το μόνο έθνος που είχε αψηφήσει τον Χίτλερ για ολόκληρη τη διάρκεια του πολέμου, είχε υποφέρει βαριά. Η Λουφτβάφε είχε ρίξει σχεδόν τόνους βομβών στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς, καταστρέφοντας σπίτια και προκαλώντας ζημιές σε άλλα 4,5 εκατομμύρια. 9 Το σφυροκόπημα που δέχτηκαν οι μεγάλες πόλεις της Βρετανίας είναι αρκετά γνωστό, αλλά είναι εκείνο που συνέβη σε μερικές από τις μικρότερες κωμοπόλεις που δείχνει την αληθινή έκταση του βομβαρδισμού. Η αγριότητα των επιθέσεων στο Κόβεντρι γέννησε ένα νέο γερμανικό ρήμα, το coventrinen το να «κοβεντροποιήσω», ή να καταστρέψω ολοσχερώς μια πόλη. Το Κλάιντμπανκ είναι μια σχετικά μικρή βιομηχανική κωμόπολη στα προάστια της Γλασκώβης: από τα σπίτια, μόνο τα 8 γλίτωσαν τις ζημιές. 10 Από την άλλη πλευρά της Μάγχης η ζημιά δεν ήταν τόσο πλήρης, αλλά ήταν πολύ περισσότερο συγκεντρωμένη. Η Καέν, για παράδειγμα, σχεδόν σβήστηκε από το χάρτη όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία το 1944: το 75% της πόλης εξαφανίστηκε από τις συμμαχικές βόμβες. 11 Το Σεν-Λο και η Χάβρη υπέφεραν ακόμη χειρότερα, με το 77% και το 82% των κτιρίων τους να καταστρέφονται. 12 Όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη νότια Γαλλία, περισσότερα από κτίρια στη Μασσαλία καταστράφηκαν μερικώς ή ολοσχερώς. 13 Σύμφω-

26 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 33 να με κυβερνητικές καταγραφές για αξιώσεις αποζημιώσεων και δάνεια από απώλειες πολέμου, κτίρια καταστράφηκαν στη Γαλλία κατά τον πόλεμο, και άλλα 1,9 εκατομμύρια υπέστησαν ζημιές. 14 Όσο ανατολικότερα ταξίδευε κανείς μετά τον πόλεμο, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Στη Βουδαπέστη υπέστη ζημιές το 84% των κτιρίων το 30% απ αυτά τόσο άσχημα, ώστε κατέληξαν να θεωρούνται εντελώς ακατοίκητα. 15 Περίπου το 80% της πόλης Μινσκ στη Λευκορωσία καταστράφηκε: μόνο 19 από τα 332 μεγάλα εργοστάσια της πόλης επέζησαν, και αυτό απλώς επειδή οι νάρκες που τοποθέτησαν οι υποχωρούντες Γερμανοί εξουδετερώθηκαν εγκαίρως από το Μηχανικό του Κόκκινου Στρατού. 16 Τα περισσότερα από τα δημόσια κτίρια στο Κίεβο ναρκοθετήθηκαν όταν οι Σοβιετικοί υποχωρούσαν το 1941 τα υπόλοιπα καταστράφηκαν όταν επέστρεψαν το Το Χάρκοβο στην ανατολική Ουκρανία διεκδικήθηκε τόσες φορές από τους αντιπάλους, ώστε τελικά απέμειναν σ αυτό ελάχιστα πράγματα. Στο Ροστόβ και στο Βορονέζ, σύμφωνα με έναν Βρετανό δημοσιογράφο, «η καταστροφή ήταν σχεδόν 100%». 17 Και ο κατάλογος συνεχίζεται. Περίπου κωμοπόλεις και πόλεις καταστράφηκαν στην ΕΣΣΔ, 714 απ αυτές μόνο στην Ουκρανία. 18 Όσοι ταξίδευαν μέσα απ αυτό το ερημωμένο τοπίο μετά τον πόλεμο έβλεπαν τη μία μετά την άλλη πόλη κατεστραμμένες. Πολύ λίγοι από αυτούς τους ανθρώπους επιχείρησαν έστω και να περιγράψουν ακροθιγώς τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα όσων έβλεπαν αντιθέτως, πά λευαν να συμβιβαστούν με την πιο τοπική ζημιά σε κάθε μεμονωμένη πόλη καθώς περνούσαν απ αυτή. Το Στάλινγκραντ, για παράδειγμα, δεν ήταν τίποτε άλλο από «κομμάτια τοίχων, τετράγωνα μισοκατεστραμμένων κτιρίων, σωροί ερειπίων, μεμονωμένες καμινάδες». 19 Η Σεβαστούπολη «ήταν τώρα μια απερίγραπτη μελαγχολία» όπου «ακόμη και στα προάστια [ ] δε στέκει όρθιο σχεδόν κανένα σπίτι». 20 Τον Σεπτέμβριο του 1945 ο Αμερικανός διπλωμάτης Τζορτζ Φ. Κίναν βρέθηκε στην πρώην φινλανδική και τώρα ρωσική πόλη Βίμποργκ, θαυμάζοντας τον τρόπο που «ακτίνες τής πολύ πρωινής λιακάδας [ ] έλουζαν τα ρημαγμένα κελύφη των πολυκατοικιών, και τα πλημμύριζαν στιγμιαία με μια παγερή, χλομή λάμψη». Εκτός από μια κατσίκα την οποία ξάφνιασε σε ένα από τα ερημωμένα κατώφλια, ο Κίναν φαινόταν να είναι το μόνο ζωντανό άτομο σε ολόκληρη την πόλη. 21 Στο επίκεντρο όλης αυτής της καταστροφής βρισκόταν η Γερμανία, οι πόλεις της οποίας αναμφίβολα υπέστησαν την πιο μεγάλη ζημιά τού

27 34 KEITH LOWE πολέμου. Γύρω στα 3,6 εκατομμύρια γερμανικά διαμερίσματα καταστράφηκαν από τη βρετανική και την αμερικανική αεροπορία δηλαδή, περίπου το ένα πέμπτο όλων των οικιών της χώρας. 22 Σε απόλυτους όρους, η καταστροφή στα σπίτια στη Γερμανία ήταν 18 φορές χειρότερη απ ό,τι ήταν στη Βρετανία. 23 Μεμονωμένες πόλεις υπέφεραν πολύ χειρότερα από τον μέσο όρο. Σύμφωνα με στοιχεία από το Στατιστικό Γραφείο του Ράιχ, το Βερολίνο έχασε έως και το 50% των κατοικιών του, το Ανόβερο το 51,6%, το Αμβούργο το 53,3%, το Ντούιζμπουργκ το 64%, το Ντόρτμουντ το 66% και η Κολονία το 70%. 24 Όταν οι παρατηρητές των Συμμάχων ήρθαν στη Γερμανία μετά τον πόλεμο, οι περισσότεροι απ αυτούς περίμεναν να βρουν καταστροφή στην ίδια κλίμακα που είχαν δει στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς. Ακόμη και αφότου βρετανικές και αμερικανικές εφημερίδες και περιοδικά άρχισαν να τυπώνουν εικόνες και περιγραφές της καταστροφής, ήταν αδύνατο να προετοιμαστούν για το θέαμα της πραγματικότητας. Ο Όστιν Ρόμπινσον, για παράδειγμα, στάλθηκε στη δυτική Γερμανία αμέσως μετά τον πόλεμο για λογαριασμό του βρετανικού υπουργείου Παραγωγής. Η περιγραφή που έδωσε για το Μάιντς ενόσω βρισκόταν εκεί δείχνει την αίσθηση του σοκ που υπέστη: Εκείνος ο σκελετός, με ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα ισοπεδωμένα, τεράστιες περιοχές με τίποτε άλλο εκτός από όρθιους τοίχους, εργοστάσια σχεδόν τελείως ρημαγμένα, ήταν μια εικόνα που ξέρω ότι θα μείνει για πάντα μέσα μου. Το γνώριζε κανείς θεωρητικά, δίχως να το νιώσει συναισθηματικά ή ανθρώπινα. 25 Ο Βρετανός υπολοχαγός Φίλιπ Νταρκ έφριξε εξίσου από το αποκαλυπτικό θέαμα που είδε στο Αμβούργο στο τέλος του πολέμου: Περπατήσαμε προς το κέντρο και αρχίσαμε να μπαίνουμε σε μια πόλη κατεστραμμένη πέρα από κάθε φαντασία. Ήταν κάτι περισσότερο από φρικτό. Μακριά μέχρι εκεί που μπορούσε να δει το μάτι, το ένα τετραγωνικό μίλι μετά το άλλο υπήρχαν άδεια κελύφη κτιρίων με στραβωμένα μεταλλικά δοκάρια σαν σκιάχτρα στον αέρα, τα καλοριφέρ ενός διαμερίσματος να προεξέχουν από το σωλήνα ενός τοίχου που έστεκε ακόμα, σαν σταυρωμένος σκελετός πτεροδάκτυλου. Φρικτά, ειδεχθή σχήματα από καμινάδες ξεπρόβαλλαν από το πλαίσιο ενός τοίχου. Ολόκληρο το μέρος απέ-

28 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 35 πνεε μια ατμόσφαιρα αγέραστης ησυχίας. [ ] Τέτοιες εντυπώσεις δεν μπορεί να τις φανταστεί κανείς παρά μόνο αν τις δει. 26 Υπάρχει μια αίσθηση απόλυτης απελπισίας σε πολλές από τις περιγραφές των γερμανικών πόλεων το Η Δρέσδη, για παράδειγμα, δε θύμιζε πλέον τη «Φλωρεντία στον Έλβα» αλλά περισσότερο κάτι σαν «την επιφάνεια της Σελήνης», και οι διευθυντές σχεδιασμού πίστευαν ότι θα έπαιρνε «τουλάχιστον 70 χρόνια» για να ανοικοδομηθεί. 27 Το Μόναχο είχε καταστραφεί τόσο άσχημα ώστε «έκανε πραγματικά κάποιον να σκέφτεται ότι επίκειτο η Δευτέρα Παρουσία». 28 Το Βερολίνο ήταν «τελείως διαλυμένο απλώς σωροί από μπάζα και σκελετωμένα σπίτια». 29 Η Κολονία ήταν μια πόλη «πεσμένη στο έδαφος, δίχως ομορφιά, άμορφη μέσα στα ερείπια και τη μοναξιά της πλήρους υλικής ήττας». 30 Μεταξύ 18 με 20 εκατομμύρια Γερμανοί έμειναν άστεγοι λόγω της καταστροφής των πόλεών τους όσο ήταν δηλαδή το σύνολο των προπολεμικών πληθυσμών της Ολλανδίας, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου. 31 Άλλοι 10 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ουκρανία ήταν επίσης άστεγοι, δηλαδή περισσότεροι από τον συνολικό προπολεμικό πληθυσμό της Ουγγαρίας. 32 Αυτοί οι άνθρωποι έμεναν σε υπόγεια, σε ερείπια, σε τρύπες στο έδαφος οπουδήποτε μπορούσαν να βρουν ένα ελάχιστο καταφύγιο. Ήταν τελείως στερημένοι από βασικές υπηρε σίες, όπως νερό, αέριο, ηλεκτρικό ρεύμα όπως και εκατομμύρια άλλοι σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Βαρσοβία, για παράδειγμα, είχε μόνο δύο φανάρια στους δρόμους σε λειτουργία. 33 Στην Οδησσό το νερό ήταν δια θέσιμο μόνο από αρτεσιανά πηγάδια, έτσι ώστε ακόμη και στους επίσημους επισκέπτες δινόταν μόνο ένα μπουκάλι κάθε μέρα για πλύσιμο. 34 Δίχως αυτά τα χρειώδη, οι πληθυσμοί των ευρωπαϊκών πόλεων κατάντησαν να ζουν, όπως το περιέγραψε ένας Αμερικανός αρθρογράφος, «με μεσαιωνικό τρόπο, κυκλωμένοι από διαλυμένα μηχανήματα του 20ού αιώνα». 35 Ενώ η καταστροφή ήταν στη δραματικότερη φάση της στις ευρωπαϊκές πόλεις, οι κοινότητες της υπαίθρου συχνά υπέφεραν εξίσου. Σε όλη την ήπειρο αγροκτήματα λεηλατήθηκαν, πυρπολήθηκαν, πλημμύρισαν ή απλώς εγκαταλείφθηκαν εξαιτίας του πολέμου. Τα έλη στη νότια Ιταλία, που τόσο επιμελώς είχε αποξηράνει ο Μουσολίνι, πλημμύρισαν

29 36 KEITH LOWE ξανά εσκεμμένα από τους υποχωρούντες Γερμανούς, προκαλώντας ένα νέο θέριεμα της ελονοσίας. 36 Περισσότερο από δύο εκατομμύρια στρέμματα στην Ολλανδία καταστράφηκαν όταν τα γερμανικά στρατεύματα άνοιξαν εσκεμμένα τους υδατοφράκτες που κρατούσαν τη θάλασσα μακριά. 37 Η απόσταση από τα κύρια θέατρα του πολέμου δεν αποτελούσε προστασία από τέτοια μεταχείριση. Περισσότερο από το ένα τρίτο των κατοικιών στη Λαπωνία καταστράφηκαν από τους υποχωρούντες Γερμανούς. 38 Η ιδέα ήταν να στερήσουν από τις φινλανδικές δυνάμεις που άλλαξαν στρατόπεδο οποιοδήποτε κατάλυμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά είχε επίσης ως αποτέλεσμα να δημιουργήσει περισσότερους από πρόσφυγες. Οι δρόμοι στη βόρεια Νορβηγία και τη Φινλανδία ήταν ναρκοθετημένοι, τηλεφωνικοί στύλοι είχαν γκρεμιστεί και γέφυρες είχαν ανατιναχτεί, δημιουργώντας προβλήματα που θα γίνονταν αισθητά για χρόνια αφότου ο πόλεμος είχε τελειώσει. Για μία ακόμη φορά, όσο ανατολικότερα πήγαινε κανείς, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Η Ελλάδα έχασε το ένα τρίτο των δασών της κατά τη γερμανική κατοχή και περισσότερα από χίλια χωριά πυρπολήθηκαν και αφέθηκαν ακατοίκητα. 39 Στη Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με τη μεταπολεμική Επιτροπή Επανορθώσεων, το 24% των περιβολιών καταστράφηκαν, όπως και το 38% των αμπελιών και περίπου το 60% των ζώων. Η λεηλασία εκατομμυρίων τόνων σιταριού, γάλακτος και μαλλιού συμπλήρωσε την καταστροφή της γιουγκοσλαβικής αγροτικής οικονομίας. 40 Στην ΕΣΣΔ τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα: εδώ έως και χωριά καταστράφηκαν, μαζί με τις κοινότητές τους και ολόκληρη την αγροτική υποδομή. 41 Τέτοια ζημιά δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα των μαχών και του περιστασιακού πλιάτσικου προκλήθηκε από τη συστηματική και εσκεμμένη καταστροφή της γης και της περιουσίας. Αγροκτήματα και χωριά πυρπολούνταν με την παραμικρή υποψία αντίστασης. Τεράστιες εκτάσεις δασών κατά μήκος των πλευρών των δρόμων κόπηκαν για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ενέδρας. Πολλά έχουν γραφτεί σχετικά με το πόσο ανηλεείς ήταν η Γερμανία και η Ρωσία όταν επιτίθονταν η μία στην άλλη, αλλά ήταν εξίσου ανηλεείς και στην άμυνα. Όταν ο γερμανικός στρατός ξεχύθηκε μέσα στο σοβιετικό έδαφος το καλοκαίρι του 1941, ο Στάλιν έκανε ένα ραδιοφωνικό διάγγελμα προς το λαό του λέγοντάς του να πάρει μαζί του οτιδήποτε μπορούσε προτού φύγει: «Όλα τα αντικείμενα αξίας, συμπεριλαμβανομένων των μη σιδηρούχων μετάλλων, τα σιτηρά και τα καύσιμα που δεν μπορούν να μεταφερθούν πρέπει οπωσδήποτε να κα-

30 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 37 ταστραφούν. Σε περιοχές που κατέχονται ήδη από τον εχθρό, οι ανταρτικές μονάδες [ ] πρέπει να βάζουν φωτιά στα δάση, στις αποθήκες και στα μεταφορικά μέσα». 42 Όταν η πλάστιγγα άρχισε να γυρίζει, ο Χίτλερ διέταξε ομοίως πως τίποτα δεν έπρεπε να αφεθεί πίσω για τους Σοβιετικούς που επέστρεφαν. «Άσχετα με τους κατοίκους του, κάθε κατοικημένο σημείο πρέπει να πυρποληθεί και να καταστραφεί για να στερήσει από τον εχθρό εγκαταστάσεις στρατωνισμού», έλεγε μία από τις διαταγές του Χίτλερ προς τους διοικητές των στρατιών του στην Ουκρανία τον Δεκέμβριο του «Οι τοποθεσίες που αφήνονται άθικτες θα πρέπει στη συνέχεια να καταστρέφονται από την αεροπορία». 43 Αργότερα, όταν τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο απεγνωσμένα, ο Χίμλερ διέταξε τους επικεφαλής του των SS να καταστρέψουν τα πάντα: «Ούτε ένα άτομο, ούτε ένα ζώο, ούτε 100 κιλά σιτάρι, ούτε μια σιδηροτροχιά δεν πρέπει να μείνει πίσω. [ ] Ο εχθρός πρέπει να βρει μια χώρα τελείως καμένη και κατεστραμμένη». 44 Ως συνέπεια τέτοιων διαταγών, τεράστιες εκτάσεις αγροτικής γης στην Ουκρανία και στη Λευκορωσία πυρπολήθηκαν όχι μία φορά, αλλά δύο, και μαζί μ αυτές αμέτρητα χωριά και αγροικίες που μπορεί να πρόσφεραν στέγη στον εχθρό. Η βιομηχανία, φυσικά, ήταν από τα πρώτα πράγματα που καταστρέφονταν. Στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, 500 μεγάλα εργοστάσια αποσυναρμολογήθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, περισσότερο από το 90% των υπολοίπων υπέστησαν εσκεμμένα ζημιές ή καταστράφηκαν και σχεδόν όλα τα ανθρακωρυχεία πλημμύρισαν ή κατεδαφίστηκαν. 45 Στην ΕΣΣΔ καταστράφηκαν περίπου εργοστάσια. 46 Στη Γιουγκοσλαβία, η Επιτροπή Επανορθώσεων εκτιμούσε ότι η χώρα είχε χάσει βιομηχανίες αξίας μεγαλύτερης των 9,14 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ή αλλιώς το ένα τρίτο ολόκληρου του βιομηχανικού πλούτου της. 47 Η χειρότερη ίσως ζημιά ήταν εκείνη που βρήκε τη συγκοινωνιακή υποδομή της ηπείρου. Η Ολλανδία, για παράδειγμα, έχασε το 60% των οδικών, σιδηροδρομικών και πλωτών μεταφορών της. Στην Ιταλία έως και το ένα τρίτο του οδικού δικτύου της χώρας είχε αχρηστευτεί, και γέφυρες είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί. Τόσο η Γαλλία όσο και η Γιουγκοσλαβία έχασαν το 77% των ατμομηχανών τους και ένα παρόμοιο ποσοστό βαγονιών. Η Πολωνία έχασε το ένα πέμπτο των δρόμων της, το ένα τρίτο όλων των σιδηροτροχιών της (περίπου χιλιόμετρα συνολικά), το 85% του τροχαίου σιδηροδρομικού υλικού και το 100% της πολιτικής της αεροπορίας. Η Νορβηγία έχασε

31 38 KEITH LOWE το μισό από το προπολεμικό εκτόπισμα του εμπορικού της στόλου, και η Ελλάδα μεταξύ των δύο τρίτων και των τριών τετάρτων του δικού της. Έως το τέλος του πολέμου, η μόνη κοινώς αξιόπιστη μέθοδος ταξιδιού ήταν με τα πόδια. 48 Η υλική καταστροφή της Ευρώπης υπήρξε κάτι περισσότερο από την απώλεια των κτιρίων της και της υποδομής της. Ήταν κάτι περισσότερο ακόμη και από την καταστροφή κουλτούρας και αρχιτεκτονικής αιώνων. Το αληθινά ενοχλητικό πράγμα σχετικά με τα ερείπια ήταν αυτό που συμβόλιζαν. Τα βουνά των μπάζων αποτελούσαν, όπως το έθεσε ένας Βρετανός στρατιώτης, «ένα μνημείο στη δύναμη αυτοκαταστροφής του ανθρώπου». 49 Για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους ήταν μία καθημερινή υπενθύμιση της αγριότητας που είχε βιώσει η ήπειρος μιας αγριότητας που θα μπορούσε να ξαναβγεί στην επιφάνεια ανά πάσα στιγμή. Ο Πρίμο Λέβι, που είχε ζήσει στο Άουσβιτς, ισχυριζόταν ότι υπήρχε κάτι σχεδόν υπερφυσικό στον τρόπο που οι Γερμανοί κατέστρεφαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Γι αυτόν, τα σπασμένα απομεινάρια μιας στρατιωτικής βάσης στο Σλουτσκ, κοντά στο Μινσκ, επιδείκνυαν «την ιδιοφυία της καταστροφής, της αντι-δημιουργίας, εδώ όπως και στο Άουσβιτς. Ήταν η μυστικιστική πίστη στην ερήμωση, πέρα από κάθε απαίτηση του πολέμου ή παρόρμηση για λεία». 50 Η καταστροφή που σκόρπισαν οι Σύμμαχοι ήταν σχεδόν εξίσου βαριά: όταν ο Λέβι είδε τα ερείπια της Βιέννης, κυριεύτηκε από μια «βαριά, απειλητική αίσθηση ενός ανεπανόρθωτου και οριστικού κακού που ήταν πανταχού παρόν, φωλιασμένο στα σπλάχνα της Ευρώπης και του κόσμου: ο σπόρος της μελλοντικής βλάβης». 51 Είναι αυτό το υπόγειο ρεύμα της «αντι-δημιουργίας» και του «οριστικού κακού» που κάνει την καταστροφή των κωμοπόλεων και πόλεων της Ευρώπης τόσο ενοχλητική στο να τη χωνέψει κανείς. Αυτό που συνεπάγεται από όλες τις περιγραφές της εποχής, αλλά δε δηλώνεται ανοιχτά, είναι ότι πέρα από την υλική καταστροφή υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο. Οι «σκελετοί» των σπιτιών και των κορνιζαρισμένων πινάκων που προεξέχουν από τα ερείπια της Βαρσοβίας είναι συμβολικοί: κρυμμένη κάτω από τα ερείπια, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά, υπήρχε άλλη μία ξεχωριστή ανθρώπινη και ηθική συμφορά.

την κοινωνική συμπεριφορά

την κοινωνική συμπεριφορά ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑ την κοινωνική συμπεριφορά ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μεγαλύτερες κουβέντες με τη μαμά ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Αθηνά Ανδρουτσοπούλου ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Κατερίνα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη

ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Ημερομηνία 25/2/2015 Μέσο Συντάκτης Link diastixo.gr Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης http://diastixo.gr/sinentefxeis/xenoi/3524-william-landay ΟΥΙΛΙΑΜ ΛΑΝΤΕΪ συνέντευξη στον Ελπιδοφόρο Ιντζέμπελη Δημοσιεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6

& TM 2010 Gummybear International Inc./Christian Schneider. Πρώτη έκδοση: Μάρτιος 2010 ΙSBN 978-960-453-809-6 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Μαθαίνω µε τον Gummy Bear Το αλφάβητο ΚΕΙΜΕΝΑ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: Ευδοξία Μπινοπούλου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ιονύσης Καραβίας ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0

Ρένα Ρώσση-Ζα ρη, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Σεπτέµβριος 2013 ÉSBN 978-960-496-835-0 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Μπουµτριαλαλί µε το κόκκινο λειρί ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ρένα Ρώσση-Ζα ρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ : Ναταλία Καπατσούλια ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Άννα Μαράντη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6

Γιώργος Κατσέλης, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0224-6 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Οι Πειρατές της Καταστροφικής Επιχείρηση «στρογγυλή θεά» ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Γιώργος Κατσέλης ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Παναγιώτης Γιάκας ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα

Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Ευγένιος Τριβιζάς Η πασχαλίτσα με τη μία κουκκιδίτσα Εικονογράφηση: Λίζα Ηλιού Eυγeνιος Tριβιζaς «MΕΤΡ ΤΟΥ ΧΙΟΥΜΟΡ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΝΑΤΡΟΠΩΝ» Σίσσυ Μόρφη Όπως ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, έτσι και ο Ευγένιος Τριβιζάς

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ «Δεν γράφω για να είμαι αγαπητή» Βικτόρια Χίσλοπ: «Τον Ερντογάν τον φοβάμαι. Είναι δικτάτορας!» H Βικτόρια Χίσλοπ Η συγγραφέας Βικτόρια Χίσλοπ, γνωστή για «Το Νησί» που μεταφέρθηκε με μεγάλη επιτυχία στην

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το λουλουδόπαιδο και άλλες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Θοδωρής

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος

Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος Η άγρια ευρωπαϊκή ήπειρος ΔΕΥΤΕΡΑ, 07 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 04:14 Του Γιώργου Λαμπράκου Στο μυαλό των περισσότερων ανθρώπων, το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου σηματοδοτεί αυτομάτως την επάνοδο στη δημοκρατία,

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΜΕΡΟΣ Α : Στοιχεία για τους επισκέπτες της Ελλάδας 1. Αριθμός ημερών παραμονής στην Ελλάδα... 7 2. Αριθμός επισκέψεων στην Ελλάδα για διακοπές...

Διαβάστε περισσότερα

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση;

Η Ευρώπη συνοπτικά. Ευρώπη η ήπειρός μας. Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Η Ευρώπη συνοπτικά Τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Είναι Ευρωπαϊκή Είναι μια ένωση = βρίσκεται στην Ευρώπη. = ενώνει τα κράτη και τους ανθρώπους Ας ρίξουμε μια ματιά: Ποιο είναι το κοινό στοιχείο των Ευρωπαίων;

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΕΕ el Πολλές άλλες πληροφορίες σχετικά με την Ευρωπαϊκή Ένωση διατίθενται στο διαδίκτυο μέσω του εξυπηρετητή Europa (http://europa.eu). Δελτίο καταλογογράφησης υπάρχει στο τέλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015

Εικονογράφηση: Χρύσα Σπυρίδωνος ΠΡΩΤΗ ΕΚ ΟΣΗ. Ράνια Μπουµπουρή, 2015 EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015. Ðñþôç Ýêäïóç: Μάρτιος 2015 2-4 :... TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο φίλος µου ο ύπνος ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Ράνια Μπουµπουρή ΕΞΩΦΥΛΛΟ ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Χρύσα Σπυρίδωνος ΘΕΩΡΗΣΗ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Αγγελική Μόσχου ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Μερσίνα Λαδοπούλου ΜΑΚΕΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ο H ΙΕΥΡΥΝΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ 6.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μετά από δέκα χρόνια διαπραγµατεύσεις και τις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συµβουλίου της Κοπεγχάγης (12-13 εκεµβρίου 2002), η Ευρωπαϊκή Ένωση αναµένει

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 31 Οκτωβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από τα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών.

τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ τουριστικής περιόδου σε σχέση µε τα αντίστοιχα στοιχεία προηγούµενων ετών. Πειραιάς, 25 Σεπτεµβρίου 2015 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το ταξίδι στην 11η διάσταση

Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το ταξίδι στην 11η διάσταση Το κείμενο αυτό δεν αντιπροσωπεύει το πώς παρουσιάζονται οι 11 διστάσεις βάση της θεωρίας των υπερχορδών! Είναι περισσότερο «τροφή για σκέψη» παρά επιστημονική άποψη. Οι σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê

Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Ìéá áëçèéíþ éóôïñßá áðü ôï ÉñÜê Η ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΑΡΙΟΣ ΤΗΣ ΒΑΣΟΡΑΣ Τίτλος πρωτοτύπου: The Librarian of Basra Κείμενο - Εικονογράφηση: Jeanette Winter Μετάφραση: Γιάννης Παπαδόπουλος Διόρθωση: Γιάννης Τσατσαρός

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας

Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας Οι Στάσεις της Κοινής Γνώμης απέναντι στην Πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας & στο ζήτημα της ονομασίας Οκτώβριος 2008 0857 / Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΑΝΑΘΕΣΗ: ΤΥΠΟΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν.

Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις. Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Αποστόλη Λαμπρινή (brines39@ymail.com) ΔΥΝΑΜΗ ΨΥΧΗΣ Στην ζωή πρέπει να ξέρεις θα σε κάνουν να υποφέρεις Μην λυγίσεις να σταθείς ψηλά! Εκεί που δεν θα μπορούν να σε φτάσουν. Θα σε χτυπάνε, θα σε πονάνε,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Eλληνες, μη Εβραίοι, σε φασιστικά και ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως: Εμπειρίες και μαρτυρίες 1942-1945. Σάββατο 6 Ιουνιου 2015, ώρα 7: 30 μ.μ.

Eλληνες, μη Εβραίοι, σε φασιστικά και ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως: Εμπειρίες και μαρτυρίες 1942-1945. Σάββατο 6 Ιουνιου 2015, ώρα 7: 30 μ.μ. ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ Το «Αρχείο Πολέμου» έχει την τιμή να σας προσκαλέσει σε εκδήλωση με θεμα Eλληνες, μη Εβραίοι, σε φασιστικά και ναζιστικά στρατόπεδα συγκεντρώσεως: Εμπειρίες και μαρτυρίες 1942-1945 Σάββατο 6

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε.

κάνουμε τι; Γιατί άμα είναι να είμαστε απλώς ενωμένοι, αυτό λέγεται παρέα. Εγώ προτιμώ να παράγουμε ένα Έργο και να δούμε. Εισήγηση του Ν. Λυγερού στη 2η Παγκόσμια Συνδιάσκεψη Ποντιακής Νεολαίας "Οι προκλήσεις του 21ου αιώνα, η ποντιακή νεολαία και ο ρόλος της στο οικουμενικό περιβάλλον". Συνεδριακό Κέντρο Ιωάννης Βελλίδης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου

ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου ÅéêïíïãñÜöçóç: Μάρω Αλεξάνδρου TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Ο Ελληνούλης, το χάρτινο καραβάκι ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Χρυσηίδα ηµουλίδου ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟ: Μάρω Αλεξάνδρου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ PETER SANFEY REGIONAL ECONOMIST FOR SOUTHEASTE EUROPE AND GREECE, EBRD TO THE EVENT «RESURRECTING THE GREEK ECONOMY: GREAT EXPECTATIONS?» ΠΕΜΠΤΗ 9 ΙΟΥΛΙΟΥ 2015 THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Microsoft Access Τα εργαστήρια που ακολουθούν έγιναν στο 7 ο Γυµνάσιο Ζωγράφου κατά το σχολικό έτος 2004-05 Περιεχόµενα 1. ηµιουργία πίνακα 2. ηµιουργία φόρµας 3. ηµιουργία έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή για τις γερμανικές αποζημιώσεις

Ομιλία του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή για τις γερμανικές αποζημιώσεις ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΥ Αθήνα, 10 Μαρτίου 2015 Ομιλία του Πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα στη Βουλή για τις γερμανικές αποζημιώσεις Κυρία Πρόεδρε, Κυρίες και Κύριοι Βουλευτές, Παίρνω σήμερα το λόγο στην ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου

Antoine de Saint-Exupéry. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου Antoine de Saint-Exupéry Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση από τα Γαλλικά Ηρακλής Λαμπαδαρίου 1 13 Ο τέταρτος πλανήτης ήταν αυτός του επιχειρηματία. Αυτός ο άνθρωπος ήταν τόσο πολύ απασχολημένος που δεν σήκωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Φεύγοντας απ το λιμάνι του Περάματος για το λιμάνι των Παλουκιών της Σαλαμίνας, στο δεξί μας μέρος, βλέπουμε το νησί του Αγίου Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία

Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία Αγροτική και βιομηχανική παραγωγή Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Αγροτική παραγωγή: Ελλάδα Νορβηγία Γεωγραφία Περιγραφή Η Ελλάδα και η Νορβηγία είναι δύο ευρωπαϊκές χώρες. Η πρώτη είναι μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος

Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος λευκή σελίδα λευκή σελίδα Π. Νάσκου - Περράκη ΚΩΔΙΚΑΣ Πράξεων Διεθνούς Ανθρωπιστικού Δικαίου Νομολογία - Λημματικός Κατάλογος Θεσσαλονίκη 2013 Π. Νάσκου - Περράκη & Εκδόσεις Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή:

Naoki HigasHida. Γιατί χοροπηδώ. Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού. david MiTCHELL. Εισαγωγή: Naoki HigasHida Γιατί χοροπηδώ Ένα αγόρι σπάει τη σιωπή του αυτισμού Εισαγωγή: david MiTCHELL 41 Ε13 Προτιμάς να είσαι μόνος σου; «Α, μην ανησυχείτε γι αυτόν προτιμά να είναι μόνος του». Πόσες φορές το

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014. Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του

Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014. Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΑΟΥΣΒΙΤΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΒΟΥΛΗΣ 4/4/2014 Πρώτη θα συζητηθεί η με αριθμό 760/1-4-204 επίκαιρη ερώτηση του Βουλευτή Ηρακλείου των Ανεξαρτήτων Ελλήνων κ. Επαμεινώνδα Μαριά προς τον Υπουργό Εξωτερικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ

ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟΥ ΤΡΟΜΟΥ - Α,α,α,α,α,α,α! ούρλιαξε η Νεφέλη - Τρομερό! συμπλήρωσε η Καλλιόπη - Ω, Θεέ μου! αναφώνησα εγώ - Απίστευτα τέλειο! είπε η Ειρήνη και όλες την κοιτάξαμε λες και είπε

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις από τα παιδιά των τάξεων Ε και Στ, στα πλαίσια του μαθήματος «Γνωρίζω τον κόσμο μου»

Παρουσιάσεις από τα παιδιά των τάξεων Ε και Στ, στα πλαίσια του μαθήματος «Γνωρίζω τον κόσμο μου» Παρουσιάσεις από τα παιδιά των τάξεων Ε και Στ, στα πλαίσια του μαθήματος «Γνωρίζω τον κόσμο μου» ΣΗΜΑΙΑ ΓΑΛΛΙΑΣ Χριστόδουλος Λουκία ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΓΑΛΛΙΑ ; 65 700 000 632 760 km2 ΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΤΑ ΓΑΛΛΙΚΑ ΓΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Δυναμική 3η συνεχόμενη χρονιά!

Αναπτυξιακή Δυναμική 3η συνεχόμενη χρονιά! Αναπτυξιακή Δυναμική 3η συνεχόμενη χρονιά! 2015 Απολογισμός 57 αεροσκάφη προορισμοί 134 + 7 (3 νέα) διαθέσιμες θέσεις + 17 νέοι + 2,1 εκ. 15,1εκ. Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2015 Συνολικοί Επιβάτες +17% Επιβάτες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

ΙΚΜΠΑΛ ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ JEANETTE WINTER JEANETTE WINTER. Βραβείο. ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr JEANETTE WINTER ΙΚΜΠΑΛ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΑΓΟΡΙ JEANETTE WINTER ΜΑΛΑΛΑ ΕΝΑ ΓΕΝΝΑΙΟ ΚΟΡΙΤΣΙ Βραβείο ΜΑΛΑΛΑ ΓΙΟΥΣΑΦΖΑΪ ΝΟΜΠΕΛ ΕΙΡΗΝΗΣ ISBN 978-960-569-305-3 Κωδ. μηχ/σης 12.263 ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ www.epbooks.gr

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Γρίφος 1 ος Ένας έχει μια νταμιτζάνα με 20 λίτρα κρασί και θέλει να δώσει σε φίλο του 1 λίτρο. Πώς μπορεί να το μετρήσει, χωρίς καθόλου απ' το κρασί να πάει χαμένο, αν διαθέτει μόνο ένα δοχείο των 5 λίτρων

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά

Χριστούγεννα. Ελάτε να ζήσουμε τα. όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Ελάτε να ζήσουμε τα όπως πραγματικά έγιναν όπως τα γιορτάζει η εκκλησία μας όπως τα νιώθουν τα μικρά παιδιά Χριστούγεννα (μέσα από ιστορίες και χριστουγεννιάτικα παιχνίδια) 1 Στόχοι: Μέσα από διάφορες

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr Ιστορία ζώσα 2 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944 www.axion.edu.gr Όποιος την ιστορία του τόπου του αγνοεί ορφανός νιώθει και ευάλωτος είναι. Επιμέλεια και οργάνωση του projectστ. Λίτσας Μαθηματικός Πρ. Εκπ/κου

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα

Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Εκδόσεις Λευκή Σελίδα ΠΑΡΑΜΥΘΙ Κέλλυ Παντελίδη Ένας δράκος στην Ανάποδη Παραμυθοχώρα Διορθώσεις: Ελένη Ζαφειρούλη Σελιδοποίηση: Γιάννης Χατζηχαραλάμπους Μακέτα εξωφύλλου:

Διαβάστε περισσότερα

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τρελό µου αµαξίδιο ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Μερκούριος Αυτζής ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Ιταλία Τι είδαμε, τι κάναμε και πώς περάσαμε στην Ιταλία? Ημερολόγιο Comenius Ιταλία Για να δείξω πως περάσαμε στην Ιταλία θα φτιάξω ένα ημερολόγιο. Το ημερολόγιο θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!»

Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση όμως είναι!» Ημερομηνία 27/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link www.thinkover.gr Ανδριάνα Βούτου http://www.thinkover.gr/2015/04/27/stefanos-livos/ Στέφανος Λίβος: «Η συγγραφή δεν είναι καθημερινή ανάγκη για μένα. Η έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΛΛΗΝΑ ΕΚΛΟΓΕΑ ΚΑΤΟΙΚΟΥ Ε.Ε. ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 Στο παρόν περιγράφονται τα βήματα για την ορθή συμπλήρωση και υποβολή της αίτησης των Ελλήνων Εκλογέων Κατοίκων

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου

Μεγάλο βραβείο, μεγάλοι μπελάδες. Μάνος Κοντολέων. Εικονογράφηση: Τέτη Σώλου Συλλογή Περιστέρια 148 Εικονογράφηση εξωφύλλου: Εύη Τσακνιά 1. Το σωστό γράψιμο Έχεις προσέξει πως κάποια βιβλία παρακαλούμε να μην τελειώσουν ποτέ κι άλλα, πάλι, από την πρώτη κιόλας σελίδα τα βαριόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΔΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΠΑΣΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΑΚΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ, ΕΤΟΥΣ 2005 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς, 5 Ιουλίου 26 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

Λόγου Χάριν. οσελότος. οσελότος ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ναταλία Ναταλία Ταμιωλάκη Ταμιωλάκη Λόγου Χάριν ΕΚ ΟΣΕΙΣ οσελότος ΕΚΔΟΣΕΙΣ οσελότος Τιτλος Λόγου χάριν Συγγραφέας Ναταλία Ταμιωλάκη Σειρα Ποίηση [2358]0312/03 Copyright 2011 Ναταλία Ταμιωλάκη Πρώτη Εκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα