Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN 978-960-496-861-9"

Transcript

1

2 ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: SAVAGE CONTINENT EUROPE IN THE AFTERMATH OF WORLD WAR II Από τις Εκδόσεις Viking, Λονδίνο 2012 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΟΛΕΘΡΟΣ H Ευρώπη μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Keith Lowe ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Ιωάννης Χαλαζιάς ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Κυριάκος Αθανασιάδης ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Γιώργος Παζάλος ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Ραλλού Ρουχωτά ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Ι. Πέππας ΑΒΕΕ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ: Κωνσταντίνα Παναγιώτου & ΣΙΑ Ο.Ε. Keith Lowe, 2012 First published in Great Britain in the English language by Penguin Groups Ltd. Φωτογραφίας εξωφύλλου: Bettmann/Corbis/SmartMagnas EÊÄÏ ÓÅÉÓ ØÕΧÏ ÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞ íá 2014 Ðñþ ôç Ýê äï óç: Φεβρουάριος 2014 ISBN Τυπώθηκε σε χαρτί ελεύθερο χημικών ουσιών, προερχόμενο αποκλειστικά και μόνο από δάση που καλλιεργούνται για την παραγωγή χαρτιού. Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται κατά τις διατάξεις του Ελληνικού Νόμου (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και τις διεθνείς συμβάσεις περί πνευματικής ιδιοκτησίας. Απαγορεύεται απολύτως η άνευ γραπτής αδείας του εκδότη κατά οποιονδήποτε τρόπο ή μέσο αντιγραφή, φωτοανατύπωση και εν γένει αναπαραγωγή, διανομή, εκμίσθωση ή δανεισμός, μετάφραση, διασκευή, αναμετάδοση, παρουσίαση στο κοινό σε οποιαδήποτε μορφή (ηλεκτρονική, μηχανική ή άλλη) και η εν γένει εκμετάλλευση του συνόλου ή μέρους του έργου. ÅÊ ÄÏ ÓÅÉÓ ØÕ XÏ ÃÉÏÓ Á.Å. PSICHOGIOS PUBLICATIONS S.A. äñá: Ôá ôï À ïõ 121 Head office: 121, Tatoiou Str Ìå ôá ìüñ öù óç Metamorfossi, Greece Âé âëé ï ðù ëåßï: Ìáõ ñï ìé Ü ëç 1 Bookstore: 1, Mavromichali Str ÁèÞ íá Áthens, Greece Ôçë.: Tel.: Telefax: Telefax:

3 Μετάφραση: Ιωάννης Χαλαζιάς

4 Στη Βέρα

5 Περιεχόμενα Κατάλογος εικόνων Κατάλογος χαρτών Εισαγωγή Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ 1. Υλική καταστροφή Απουσία Εντοπισμός Λιμός Ηθική καταστροφή Ελπίδα Τοπίο χάους ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΚΔΙΚΗΣΗ 8. Η δίψα για αίμα Τα στρατόπεδα απελευθερώνονται Χαλιναγωγημένη εκδίκηση: Εργάτες-δούλοι Γερμανοί αιχμάλωτοι πολέμου Αχαλίνωτη εκδίκηση: Ανατολική Ευρώπη Ο εσωτερικός εχθρός Εκδίκηση εις βάρος γυναικών και παιδιών Ο σκοπός της εκδίκησης

6 ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ ΕΘΝΟΚΑΘΑΡΣΗ 16. Επιλογές κατά την περίοδο του πολέμου Η φυγή των Εβραίων Η εθνοκάθαρση της Ουκρανίας και της Πολωνίας Η εκδίωξη των Γερμανών Η Ευρώπη σε μικρογραφία: Γιουγκοσλαβία Δυτική ανοχή, ανατολική μη ανοχή ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 22. Πόλεμοι εντός πολέμων Πολιτική βία στη Γαλλία και στην Ιταλία Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος Ο κούκος μέσα στη φωλιά: Ο κομουνισμός στη Ρουμανία Η καθυπόταξη της ανατολικής Ευρώπης Η αντίσταση των «Αδελφών του Δάσους» Ο καθρέφτης του Ψυχρού Πολέμου Συμπέρασμα Πηγές Σημειώσεις Ευρετήριο ονομάτων Ευχαριστίες

7 Κατάλογος εικόνων Τμήμα Πρώτο 1. Τα ερείπια της Βαρσοβίας το Μία από τις εκατοντάδες οικογένειες που έστησαν το σπιτικό τους στις σπηλιές της Νάπολης. 3. Πρώην καταναγκασμένοι εργάτες επιστρέφουν στα σπίτια τους στην Ελλάδα μετά τον πόλεμο. 4. Ο 60χρονος Φίλιπ Παλούχ, που επέστρεψε στην πατρίδα, ζητιανεύει φαγητό κοντά στο Ποτβόροφ. 5. Ο Βόσνιος αντάρτης-παιδί Μπόγκνταν Μπελάκοβιτς. 6. Ένας επιζών από το λιμό στην Ελλάδα. 7. Γιατροί στη Γιουγκοσλαβία περιποιούνται ένα άσχημα τραυματισμένο 9χρονο αγόρι το Αμερικανοί ναύτες στη Νάπολη εκμεταλλεύονται εξαθλιωμένες ντόπιες κοπέλες. 9. Σοβιετικοί στρατιώτες παρενοχλούν μία Γερμανίδα στη Λειψία το Ένα καταφύγιο προσφύγων υπό τη διαχείριση της UNRRA στο Χάιλ μπρον. 11. Απελευθερωμένοι εργάτες-δούλοι λεηλατούν έναν γερμανικό σιδηροδρομικό σταθμό. 12. Πτώματα Γερμανών κρέμονται από στύλους φωτισμού και από δέντρα κοντά στο Τερέζιενσταντ. 13. Απελευθερωμένοι κρατούμενοι κακοποιούν έναν από τους πρώην φρουρούς τους στο Νταχάου. 14. Ένας Γάλλος συνεργάτης των Γερμανών ξυλοκοπείται το Φασίστες εκτελούνται με συνοπτικές διαδικασίες από παρτιζάνους στο Μιλάνο τον Απρίλιο του Αιχμάλωτοι Γερμανοί στο Ρεμάγκεν κατά την τελευταία εβδομάδα του πολέμου.

8 17. Γερμανοί αιχμάλωτοι διαβιούν μέσα σε τρύπες στο έδαφος στο Ζίντσιχ μετά τον πόλεμο. Τμήμα Δεύτερο 18. Μία Κορσικανή, που κατηγορήθηκε ότι συνευρίσκετο με Γερμανούς στρατιώτες, έχει ξεγυμνωθεί και ξυριστεί. 19. Το Exodus 47, ένα σκάφος που χρησιμοποιήθηκε για να μεταφέρει Εβραίους στην Παλαιστίνη. 20. Πολωνοί φεύγουν κακήν κακώς από τη Βαβόλνιτσα αφότου αυτή πυρπολήθηκε από Ουκρανούς παρτιζάνους το Ουκρανοί θύματα μιας επίθεσης Πολωνών εθνικιστών στο Βιερστσόβινι το Μία οικογένεια από το Ρούντκι, που εξαναγκάστηκε να μεταναστεύσει έπειτα από τις αλλαγές των συνόρων. 23. Γερμανοί πρόσφυγες από την Πομερανία και τη Σιλεσία συνωστίζονται πάνω σε τρένα στο Βερολίνο. 24. Δύο διαδηλωτές που πυροβολήθηκαν και σκοτώθηκαν από την αστυνομία της Αθήνας κατά τη διάρκεια μιας αντικυβερνητικής δια δήλωσης το Ένας από τις δεκάδες χιλιάδες Έλληνες πολίτες που φυλακίστηκαν με την υποψία ότι συμπαθούσαν τους κομουνιστές το Ο Πέτρου Γκρόζα εκφωνεί τη νικητήρια ομιλία του έπειτα από εκλογές νοθείας στη Ρουμανία το Μέλη του Κόμματος Ελευθερίας της Ουγγαρίας ετοιμάζονται να πολεμήσουν κομουνιστές τραμπούκους στο Ζέγκεντ το Ο Λιθουανός λαϊκός ήρωας Γιουόζας Λούκσα με δύο αντάρτες συναγωνιστές του το Βετεράνοι του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού σε μία επετειακή παρέλαση στο Λβιβ το Ευχαριστίες για τις φωτογραφίες Ηνωμένα Έθνη, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 20, 22. Aldo de Jaco, I cinque anni che cambiarono l Italia (Ρώμη: Νιούτον Κόμπτον, 1985), 8. Ουλστάιν, 9, 19. Εθνικά Αρχεία ΗΠΑ, 11, 16, 17. Συλλογή της Αλένα Κράλοβα,

9 12. Σώμα Διαβιβάσεων Στρατού των ΗΠΑ, 13. Getty Images, 14, 18, 23, 24, 25. Κρίστιαν Σίφερ / Κρατικό Αρχείο καντονιού Τίκινο, 15. Περιφερειακό Μουσείο Τόμασοφ Λουμπέλσκι, 21. Associated Press, 26, 27. Μουσείο Θυμάτων Γενοκτονίας στο Βίλνιους, 28. Ria Novosti, 29. Έχει καταβληθεί κάθε προσπάθεια προκειμένου να εντοπιστεί και να υπάρξει επαφή με τον κάτοχο των δικαιωμάτων της εικόνας 8. Οι αναγνώστες που έχουν πληροφορίες σχετικά με αυτή τη φωτογραφία καλούνται να έλθουν σε επαφή με τον εκδότη.

10 Κατάλογος χαρτών 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, Οι νεκροί της Ευρώπης, Το αρχιπέλαγος των γερμανικών στρατοπέδων συγκέντρωσης 4. Στρατόπεδα εκτοπισθέντων ατόμων στη Γερμανία, την Αυστρία και τη Βόρεια Ιταλία 5. Η εβραϊκή φυγή προς την Παλαιστίνη 6. Η εκδίωξη των Γερμανών 7. Τοποθεσίες σφαγών στη Γιουγκοσλαβία, Περιοχές που απελευθερώθηκαν από μόνη τη γαλλική Αντίσταση, όπως ήταν στις 23 Αυγούστου Η Ιταλία το Περιοχές της Ελλάδας υπό τον έλεγχο των ανταρτών, Οι βαλτικές χώρες 12. Η διαίρεση της Ευρώπης στον Ψυχρό Πόλεμο

11 1. Εδαφικές αλλαγές στην Ευρώπη, B Πέτσαµο Μούρµανσκ Σοβιετικές προσαρτήσεις Πολωνικές προσαρτήσεις από τη Γερµανία Άλλες αλλαγές Βόρεια Θάλασσα ΣΟΥΗ ΙΑ Κόλπος της Βοθνίας ΦΙΝΛΑΝ ΙΑ ΚΑΡΕΛΙΑ Λίµνη Λάντογκα ΝΟΡΒΗΓΙΑ Όσλο Στοκχόλµη Βαλτική Θάλασσα Ελσίνκι Ρίγα Ταλίν ΕΣΘΟΝΙΑ ΛΕΤΟΝΙΑ Λένινγκραντ ΟΛΛΑΝ ΙΑ Άµστερνταµ ΑΝΙΑ Βρυξέλλες ΒΕΛΓΙΟ Βόννη ΓΑΛΛΙΑ ΛΟΥΞΕΜΒΟΥΡΓΟ ΥΤΙΚΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Βέρνη ΕΛΒΕΤΙΑ µίλια χιλιόµετρα ΛΙΘΟΥΑΝΙΑ ΕΣΣ Μεµέλ Κοπεγχάγη Κάουνας Καλίνινγκραντ Βίλνιους Γκντανσκ ΑΝΑΤ. ΠΡΩΣΙΑ Μινσκ ΠΟΜΕΡΑΝΙΑ ΛΕΥΚΟΡΩΣΙΑ Στσέτσιν ΑΝΑΤ. ΠΟΛΩΝΙΑ Βερολίνο Βαρσοβία ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΣΙΛΕΣΙΑ Βρότσλαβ Τριέστη ΙΤΑΛΙΑ Πράγα Ρώµη Βιέννη ΑΥΣΤΡΙΑ ΤΣΕΧΟΣΛΟΒAKIA Aδριατική Θάλασσα Μπρατισλάβα Κράκοβο Βελιγράδι Ζάρα (στη Γιουγκοσλαβία) ΑΛΒΑΝΙΑ Τίρανα Λβιβ Βουδαπέστη ΟΥΓΓΑΡΙΑ ΡΟΥΜΑΝΙΑ ΒΕΝΕΤΣΙΑ ΤΖΟΥΛΙΑ (στη Γιουγκοσλαβία) ΓΙΟΥΓΚΟΣΛΑΒΙΑ ΒΟΛΙΝΙΑ ΓΑΛΙΚΙΑ ΥΠΟΚΑΡΠΑΘΙΑ ΡΟΥΘΗΝΙΑ Βουκουρέστι ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Σόφια ΒΟΡΕΙΑ ΒΟΥΚΟΒΙΝΑ ΒΕΣΣΑΡΑΒΙΑ Κίεβο ΟΥΚΡΑΝΙΑ Οδησσός Μαύρη Θάλασσα ΝΟΤΙΑ ΡΟΒΟΥΤΣΑ (στη Βουλγαρία) Κωνσταντινούπολη ΤΟΥΡΚΙΑ

12 Εισαγωγή Φανταστείτε έναν κόσμο χωρίς θεσμούς. Είναι ένας κόσμος όπου τα σύνορα μεταξύ των χωρών δείχνουν να έχουν διαλυθεί, αφήνοντας ένα συμπαγές, ατελείωτο τοπίο πάνω στο οποίο οι άνθρωποι ταξιδεύουν ψάχνοντας για κοινότητες που δεν υπάρχουν πια. Δεν υπάρχουν πλέον κυβερνήσεις, είτε σε εθνικό είτε ακόμη και σε τοπικό επίπεδο. Δεν υπάρχουν σχολεία ή πανεπιστήμια, βιβλιοθήκες ή αρχεία, καμία πρόσβαση σε καμία απολύτως πληροφορία. Δεν υπάρχει κινηματογράφος και θέατρο, και σίγουρα όχι τηλεόραση. Το ραδιόφωνο λειτουργεί περιστασιακά, αλλά το σήμα είναι μακρινό και σχεδόν πάντα σε κάποια ξένη γλώσσα. Κανείς δεν έχει δει εφημερίδα επί εβδομάδες. Δεν υπάρχουν σιδηρόδρομοι ή μηχανοκίνητα οχήματα, δεν υπάρχουν τηλέφωνα ή τηλεγραφεία, ταχυδρομεία, καμία απολύτως επικοινωνία εκτός από όσα περνούν από στόμα σε στόμα. Δεν υπάρχουν τράπεζες, αλλά αυτό δεν είναι και μεγάλο δυστύχημα αφού το χρήμα δεν έχει πλέον καμία αξία. Δεν υπάρχουν καταστήματα διότι κανείς δεν έχει τίποτα να πουλήσει. Τίποτα δε φτιάχνεται εδώ: τα μεγάλα εργοστάσια και οι επιχειρήσεις που υπήρχαν έχουν όλα καταστραφεί ή αποσυναρμολογηθεί, όπως συμβαίνει και με τα περισσότερα άλλα κτίρια. Δεν υπάρχουν εργαλεία, εκτός από εκείνα που μπορούν να ξεθαφτούν κάτω από τα ερείπια. Δεν υπάρχουν τρόφιμα. Ο νόμος και η τάξη είναι σχεδόν ανύπαρκτα διότι δεν υπάρχει αστυνομική δύναμη και σύστημα απονομής δικαιοσύνης. Σε μερικές περιοχές δε φαίνεται πλέον να υπάρχει καμία σαφής αίσθηση για το τι είναι σωστό και τι λάθος. Οι άνθρωποι παίρνουν μόνοι τους ό,τι θέλουν δίχως να λογαριάζουν ιδιοκτησία πράγματι, η ίδια η αίσθηση της ιδιοκτησίας έχει εν πολλοίς εξαφανιστεί. Τα αγαθά ανήκουν μόνο σ εκείνους που είναι αρκετά δυνατοί για να τα κρατήσουν και σ εκείνους που είναι πρόθυμοι να τα περιφρουρήσουν με τη ζωή τους. Άνθρωποι με όπλα περιδιαβαίνουν τους δρόμους παίρνοντας ό,τι θέλουν και απειλώντας οποιονδήποτε βρεθεί μπροστά τους. Γυναίκες όλων των τά ξεων

13 18 KEITH LOWE και ηλικιών εκδίδονται για φαγητό και προστασία. Δεν υπάρχει ντροπή. Δεν υπάρχει ηθική. Υπάρχει μόνο η επιβίωση. Είναι δύσκολο για τις σύγχρονες γενιές να φανταστούν την ύπαρξη ενός τέτοιου κόσμου έξω από τις φαντασίες των σεναριογράφων του Χόλιγουντ. Υπάρχουν ωστόσο εν ζωή σήμερα εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι που βίωσαν αυτές ακριβώς τις συνθήκες όχι σε κάποιες μακρινές γωνιές του πλανήτη αλλά στην καρδιά εκείνης της περιοχής που για δεκαετίες θεωρείτο ως μία από τις πιο σταθερές και ανεπτυγμένες στη Γη. Το 1944 και 1945 μεγάλα τμήματα της Ευρώπης αφέθηκαν στο χάος επί μήνες. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος οπωσδήποτε ο πιο καταστροφικός πόλεμος στην Ιστορία είχε καταστρέψει, όχι μόνο τη φυσική υποδομή, αλλά και τους θεσμούς που κρατούσαν ενωμένες τις χώρες. Το πολιτικό σύστημα είχε καταρρεύσει σε τέτοιο βαθμό ώστε Αμερικανοί παρατηρητές προειδοποιούσαν για την πιθανότητα ενός εμφυλίου πολέμου σε ευρωπαϊκή κλίμακα. 1 Το σκόπιμο κομμάτιασμα των κοινοτήτων είχε σπείρει μια μη αναστρέψιμη έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ γειτόνων και η καθολική πείνα είχε καταστήσει την προσωπική ηθική άνευ σημασίας. «Η Ευρώπη», ισχυρίζονταν οι New York Times τον Μάρτιο του 1945, «βρίσκεται σε μια κατάσταση την οποία κανείς Αμερικανός δεν μπορεί να ελπίζει να καταλάβει». Ήταν η «Νέα Σκοτεινή Ήπειρος». 2 Το ότι αυτή η Ευρώπη κατάφερε να βγει μόνη της απ αυτόν το βούρκο και στη συνέχεια να γίνει μια ακμάζουσα, ανεκτική ήπειρος φαντάζει τουλάχιστον ως θαύμα. Αναλογιζόμενος κανείς τα κατορθώματα ανοικοδόμησης που έλαβαν χώρα την εκ νέου κατασκευή δρόμων, σιδηροδρόμων, εργοστασίων, ακόμη και ολόκληρων πόλεων, μπαίνει στον πειρασμό να μη δει τίποτε άλλο παρά μόνο πρόοδο. Η πολιτική αναγέννηση που συνέβη στη Δύση είναι επίσης εντυπωσιακή, ιδίως η αναμόρφωση της Γερμανίας, που μεταμορφώθηκε από ένα κράτος-παρίας σε υπεύθυνο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Κατά τα μεταπολεμικά χρόνια γεννήθηκε επίσης μια νέα επιθυμία για διεθνή συνεργασία, που θα έφερνε όχι μόνο ευημερία αλλά και ειρήνη. Οι δεκαετίες που πέρασαν από το 1945 έχουν χαιρετιστεί ως η πιο μακρά περίοδος διεθνούς ειρήνης στην Ευρώπη από την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Δεν είναι να αναρωτιέται κανείς για το γεγονός ότι όσοι γράφουν για τη μεταπολεμική εποχή ιστορικοί, πολιτικοί και οικονομολόγοι την παρουσιάζουν συχνά ως μία περίοδο όπου η Ευρώπη αναδύθηκε

14 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 19 σαν τον Φοίνικα από τις στάχτες της καταστροφής. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, η λήξη του πολέμου σηματοδότησε, όχι μόνο το τέλος της καταπίεσης και της βίας, αλλά και την πνευματική, ηθική και οικονομική αναγέννηση ολόκληρης της ηπείρου. Οι Γερμανοί αποκαλούν τους μήνες μετά τον πόλεμο Stunde nul («Ώρα Μηδέν») με την έννοια ότι ήταν μια εποχή όπου το κράτος αποκαθάρθηκε και επιτράπηκε στην Ιστορία να ξαναρχίσει. Δε χρειάζεται όμως μεγάλη φαντασία για να δει κανείς ότι αυτή είναι μια επιτηδευμένα ρόδινη άποψη της μεταπολεμικής ιστορίας. Καταρχάς, ο πόλεμος δε σταμάτησε απλώς με την ήττα του Χίτλερ. Μία σύρραξη της κλίμακας του Β Παγκοσμίου Πολέμου, με όλες τις μικρές εμφύλιες διαμάχες που περιέκλειε, πήρε μήνες, αν όχι χρόνια, μέχρι να σταματήσει, και το τέλος ήρθε σε διαφορετικές εποχές στα διάφορα μέρη της Ευρώπης. Στη Σικελία και στα νότια της Ιταλίας, για παράδειγμα, τελείωσε από το φθινόπωρο του Στη Γαλλία, για τους περισσότερους πολίτες, τελείωσε έναν χρόνο αργότερα, το φθινόπωρο του Σε άλλα τμήματα της Ευρώπης, αντιθέτως, η βία συνεχίστηκε για πολύ μετά την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη. Τα στρατεύματα του Τίτο εξακολουθούσαν να πολεμούν γερμανικές μονάδες στη Γιουγκοσλαβία τουλάχιστον μέχρι τις 15 Μαΐου Εμφύλιοι πόλεμοι, που άναψαν αρχικά από τη γερμανική εμπλοκή, συνέχισαν να μαίνονται στην Ελλάδα, στη Γιουγκοσλαβία και στην Πολωνία για πολλά χρόνια αφότου ο κύριος πόλεμος είχε τελειώσει. Και στην Ουκρανία και στις βαλτικές χώρες εθνικιστές αντάρτες συνέχισαν να μάχονται τα σοβιετικά στρατεύματα έως και τη δεκαετία του Ορισμένοι Πολωνοί έχουν την άποψη ότι ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος δεν τελείωσε πραγματικά παρά μόλις ακόμη πιο πρόσφατα: εφόσον η σύρραξη άρχισε με την εισβολή στη χώρα τους τόσο των Ναζί όσο και των Σοβιετικών, δεν τελείωσε παρά μόνο όταν έφυγε από τη χώρα και το τελευταίο σοβιετικό άρμα μάχης το Πολλοί στις βαλτικές χώρες νιώθουν το ίδιο: το 2005 οι πρόεδροι της Εσθονίας και της Λιθουανίας αρνήθηκαν να επισκεφθούν τη Μόσχα για να γιορτάσουν την 60ή επέτειο από την Ημέρα της Νίκης στην Ευρώπη, με το σκεπτικό ότι, για τις χώρες τους τουλάχιστον, η απελευθέρωση δεν είχε ήρθε παρά μόνο στις αρχές της δεκαετίας του Αν συνεκτιμήσει κανείς τον Ψυχρό Πόλεμο, που ήταν ουσιαστικά μία κατάσταση διαρκούς σύγκρουσης μεταξύ ανατολικής και δυτικής Ευρώπης, και πολλές εθνικές εξεγέρσεις κατά της σοβιετικής κυριαρχίας, τότε ο ισχυρισμός ότι

15 20 KEITH LOWE τα μεταπολεμικά χρόνια ήταν μια εποχή αδιάλειπτης ειρήνης φαντάζει απελπιστικά υπερβολικός. Εξίσου αμφίβολη είναι η ιδέα τής Stunde nul. Σίγουρα δεν υπήρξε καμία διαγραφή των όσων έγιναν, όσο πολύ κι αν το εύχονταν αυτό οι Γερμανοί πολιτικοί. Την επαύριο του πολέμου κύματα εκδίκησης και ανταπόδοσης ξέσπασαν πάνω σε κάθε σφαίρα της ευρωπαϊκής ζωής. Έθνη στερήθηκαν εδάφη και περιουσίες, κυβερνήσεις και οργανισμοί υπέστησαν εκκαθαρίσεις, και ολόκληρες κοινότητες τρομοκρατήθηκαν γι αυτό που εκλαμβανόταν ότι είχαν πράξει κατά τον πόλεμο. Αρκετή από τη χειρότερη εκδίκηση καταφέρθηκε κατά μεμονωμένων ατόμων. Γερμανοί πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη υπέστησαν ξυλοδαρμούς, συνελήφθησαν, χρησιμοποιήθηκαν ως εργάτες-δούλοι ή απλώς δολοφονήθηκαν. Στρατιώτες και αστυνομικοί που είχαν συνεργαστεί με τους Ναζί συνελήφθησαν και βασανίστηκαν. Γυναίκες που είχαν κοιμηθεί με Γερμανούς στρατιώτες ξεγυμνώνονταν, ξυρίζονταν και δια πομπεύονταν στους δρόμους αλειμμένες με πίσσα. Γερμανίδες, Ουγγαρέζες και Αυστριακές βιάστηκαν κατά εκατομμύρια. Αντί να καθαρίσει τη βρομιά, η επαύριο του πολέμου απλώς διέδωσε τα παράπονα μεταξύ των κοινοτήτων και μεταξύ των εθνών, πολλά από τα οποία είναι ακόμη και σήμερα ζωντανά. Το τέλος του πολέμου δε σηματοδότησε ούτε τη γέννηση μιας νέας εποχής εθνικής αρμονίας στην Ευρώπη. Στην πραγματικότητα, σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης οι εθνικές εντάσεις έγιναν χειρότερες. Οι Εβραίοι συνέχισαν να θυματοποιούνται, όπως ακριβώς είχε γίνει και κατά τη διάρκεια του ίδιου του πολέμου. Οι μειονότητες παντού κατέστησαν για μία ακόμη φορά πολιτικοί στόχοι, και σε ορισμένες περιοχές αυτό οδήγησε σε ωμότητες εξίσου αποκρουστικές με εκείνες που διέπραξαν οι Ναζί. Η επαύριο του πολέμου είδε επίσης τη λογική κατάληξη όλων των προσπαθειών των Ναζί να κατηγοριοποιήσουν και να διαχωρίσουν τις διαφορετικές φυλές. Μεταξύ του 1945 και του 1947 δεκάδες εκατομμύρια άντρες, γυναίκες και παιδιά εκδιώχθηκαν από τις χώρες τους σε μερικές από τις μεγαλύτερες ενέργειες εθνοκάθαρσης που είχε δει ποτέ ο κόσμος. Αυτό είναι ένα θέμα που σπανίως συζητιέται από τους θαυμαστές του «ευρωπαϊκού θαύματος», και ακόμη πιο σπάνια γίνεται κατανοητό: ακόμη κι εκείνοι που γνωρίζουν για τις εκδιώξεις των Γερμανών ξέρουν ελάχιστα πράγματα σχετικά με παρόμοιους διωγμούς άλλων μειονοτήτων σε ολόκληρο το εύρος της ανατολικής Ευρώπης. Η πολιτισμική ποικιλομορφία, που αποτελούσε κάπο-

16 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 21 τε συστατικό μέρος του ευρωπαϊκού τοπίου πριν ή ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου, δε δέχτηκε το τελειωτικό θανάσιμο πλήγμα παρά μόνο μετά το τέλος του. Το ότι η ανοικοδόμηση της Ευρώπης ξεκίνησε εν μέσω όλων αυτών των ζητημάτων την καθιστά ακόμη πιο αξιοσημείωτη. Με τον ίδιο όμως τρόπο που ο πόλεμος πήρε πολύ καιρό να τελειώσει, έτσι και η ανοικοδόμηση πήρε πολύ καιρό για να πάρει μπρος. Οι άνθρωποι που ζούσαν ανάμεσα στα ερείπια των κατεστραμμένων ευρωπαϊκών πόλεων νοιάζονταν περισσότερο για τις μικρολεπτομέρειες της καθημερινής επιβίωσης παρά για την αποκατάσταση των κτισμάτων της κοινωνίας. Ήταν πεινασμένοι, στερημένοι και πικραμένοι για τα χρόνια που υποχρεώθηκαν να υποφέρουν προτού τους δοθεί κάποιο κίνητρο για να αρχίσουν να ανοικοδομούν, χρειάζονταν χρόνο για να εκτονώσουν την οργή τους, να σκεφτούν το παρελθόν και να θρηνήσουν. Οι νέες Αρχές που έρχονταν στην εξουσία σε ολόκληρη την Ευρώπη χρειάζονταν επίσης χρόνο για να καθιερωθούν. Η πρώτη προτεραιότητά τους δεν ήταν να καθαρίσουν τα ερείπια, να επισκευάσουν τις σιδηροδρομικές γραμμές ή να ξανανοίξουν τα εργοστάσια, αλλά απλώς να ορίσουν αντιπροσώπους και συμβούλια σε κάθε περιοχή των χωρών τους. Αυτά τα συμβούλια έπρεπε στη συνέχεια να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των ανθρώπων, η πλειονότητα των οποίων είχε μάθει επί έξι χρόνια οργανωμένων ωμοτήτων να αντιμετωπίζει κάθε θεσμό με πολύ μεγάλη επιφυλακτικότητα. Κάτω από τέτοιες συνθήκες, η επιβολή κάποιας έννομης τάξης, πόσο μάλλον μιας υλικής ανοικοδόμησης, αποτελούσε κάτι σαν όνειρο. Μόνο εξωτερικές υπηρεσίες οι συμμαχικοί στρατοί, τα Ηνωμένα Έθνη, ο Ερυθρός Σταυρός είχαν την εξουσία και το ανθρώπινο δυναμικό να επιχειρήσουν τέτοια εγχειρήματα. Όπου έλειπαν τέτοιες υπηρεσίες, βασίλευε το χάος. Συνεπώς, η ιστορία της Ευρώπης στην αμέσως μετά τον πόλεμο περίοδο δεν αφορά τόσο την ανοικοδόμηση και την αποκατάσταση: είναι καταρχάς μια ιστορία διολίσθησης στην αναρχία είναι μια ιστορία που δεν έχει γραφτεί ποτέ όπως πρέπει. Δεκάδες έξοχα βιβλία περιγράφουν γεγονότα σε μεμονωμένες χώρες ιδίως στη Γερμανία, αλλά το κάνουν εις βάρος της γενικότερης εικόνας: τα ίδια ζητήματα συμβαίνουν ξανά και ξανά σε ολόκληρη την ήπειρο. Υπάρχουν μια δυο ιστορίες, όπως το Postwar του Τόνι Τζουντ, που βλέπουν την ήπειρο ως σύνολο με μια ευρύτερη άποψη το κάνουν ωστόσο σε μια πολύ μεγαλύτερη χρονική κλίμακα κι έτσι είναι υποχρεωμένες να συνοψίσουν τα γεγονότα των ετών

17 22 KEITH LOWE αμέσως μετά τον πόλεμο σε ελάχιστα μόνο Κεφάλαια. Απ όσο γνωρίζω, δεν υπάρχει κανένα βιβλίο σε οποιαδήποτε γλώσσα που να περιγράφει ολόκληρη την ήπειρο Ανατολή και Δύση λεπτομερώς κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης και ταραγμένης εποχής. Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί μία μερική προσπάθεια να διορθωθεί αυτή η κατάσταση. Δε θα επιχειρήσει, όπως έχουν κάνει τόσα άλλα βιβλία, να εξηγήσει πώς η ήπειρος ορθώθηκε τελικά από τις στάχτες και πώς προσπάθησε να ανοικοδομηθεί φυσικά, οικονομικά και ηθικά. Δε θα επικεντρωθεί στις δίκες της Νυρεμβέργης ή στο Σχέδιο Μάρσαλ, ή σε οποιαδήποτε άλλη απόπειρα να θεραπευτούν τα τραύματα που είχαν δημιουργηθεί από τον πόλεμο. Αντιθέτως, θα ασχοληθεί με την περίοδο προτού καν τέτοιες απόπειρες αποκατάστασης καταστούν δυνατές, όταν το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης ήταν ακόμη εξαιρετικά εκρηκτικό και η βία μπορούσε να φουντώσει και πάλι με την παραμικρή πρόκληση. Από μία άποψη θα επιχειρήσει το ακατόρθωτο να περιγράψει το χάος. Θα το κάνει επιλέγοντας διαφορετικά στοιχεία μέσα σ αυτό το χάος και προτείνοντας τρόπους με τους οποίους αυτά συνδέονταν με τα κοινά ζητήματα. Θα ξεκινήσουμε δείχνοντας επακριβώς τι είχε καταστραφεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, τόσο από υλική όσο και από ηθική άποψη. Μόνο εκτιμώντας τι είχε χαθεί μπορούμε να καταλάβουμε τα γεγονότα που ακολούθησαν. Το Δεύτερο Μέρος περιγράφει το κύμα εκδίκησης που σάρωσε την ήπειρο και δείχνει τρόπους με τους οποίους αυτό το φαινόμενο χειραγωγήθηκε για πολιτικούς σκοπούς. Η εκδίκηση αποτελεί ένα μόνιμο θέμα αυτού του βιβλίου: η κατανόηση της λογικής της καθώς και των σκοπών που εξυπηρετούσε είναι ουσιώδης αν θέλουμε να καταλάβουμε την ατμόσφαιρα της μεταπολεμικής Ευρώπης. Το Τρίτο και Τέταρτο Μέρος δείχνουν τι συνέβη όταν επιτράπηκε σ αυτή την εκδίκηση και σε άλλες μορφές βίας να ξεφύγουν από τον έλεγχο. Η εθνοκάθαρση, η πολιτική βία και ο εμφύλιος πόλεμος που προέκυψαν ως αποτέλεσμα ήταν μερικά από τα πιο σπουδαία γεγονότα της ευρωπαϊκής ιστορίας. Έχω την άποψη ότι αυτά ήταν στην πραγματικότητα οι τελευταίοι σπασμοί του Β Παγκοσμίου Πολέμου και σε πολλές περιπτώσεις ένας σχεδόν αδιάσπαστος σύνδεσμος με την έναρξη του Ψυχρού Πολέμου. Συνεπώς το βιβλίο θα καλύψει χονδρικά τα έτη από το 1944 έως το Ένας από τους πολλούς στόχους μου στη συγγραφή του παρόντος βιβλίου ήταν να ξεφύγω από τη στενή Δυτική οπτική που τείνει να

18 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 23 κυριαρ χήσει στα περισσότερα γραπτά της περιόδου. Επί δεκαετίες τα βιβλία για την επαύριο του πολέμου έχουν επικεντρωθεί στα γεγονότα στη Δυτική Ευρώπη, κυρίως επειδή οι πληροφορίες για την Ανατολή δεν ήταν άμεσα διαθέσιμες, ακόμη και στην ίδια την Ανατολική Ευρώπη. Από την εποχή της διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης και των κρατών-δορυφόρων της, αυτές οι πληροφορίες έχουν καταστεί πιο διαθέσιμες, αλλά εξακολουθούν να είναι μάλλον συσκοτισμένες και γενικά εμφανίζονται μόνο σε ακαδημαϊκά βιβλία και περιοδικά, συχνά δε μόνο στη γλώσσα που γράφτηκαν αρχικά. Έτσι, παρόλο που έχει γίνει πολλή πρωτοπόρα δουλειά από Πολωνούς, Τσέχους και Ούγγρους συγγραφείς, αυτή έχει παραμείνει προσβάσιμη μόνο στα πολωνικά, τα τσεχικά και τα ουγγρικά. Έχει επίσης παραμείνει ως επί το πλείστον στα χέρια ακαδημαϊκών κάτι που με φέρνει σε έναν άλλο σκοπό αυτού του βιβλίου: να αναβιώσω αυτή την περίοδο για το ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ο τελευταίος, και πιθανώς σημαντικότερος, σκοπός μου είναι να ανοίξω ένα μονοπάτι μέσα από το λαβύρινθο των μύθων που έχουν δια δοθεί σχετικά με την επαύριο του πολέμου. Πολλές από τις «σφαγές» που έχω ερευνήσει αποδεικνύεται, έπειτα από προσεκτική μελέτη, πως ήταν λιγότερο δραματικές απ ό,τι είχε απεικονιστεί αρχικά. Ομοίως, μερικές πραγματικά εκπληκτικές ωμότητες έχουν υποβαθμιστεί, ή απλώς χαθεί μέσα στην πλημμυρίδα άλλων ιστορικών γεγονότων. Μολονότι μπορεί να είναι αδύνατον να έρθει στο φως η ακριβής αλήθεια πίσω από μερικά απ αυτά τα περιστατικά, είναι τουλάχιστον δυνατόν να αφαιρεθούν κάποιες από τις ανακρίβειες. Ένας ιδιαίτερος μπαμπούλας για εμένα είναι η πληθώρα των ασαφών και ανεπιβεβαίωτων στατιστικών που συχνά χρησιμοποιούνται πρόχειρα σε συζητήσεις που αφορούν αυτή την περίοδο. Οι στατιστικές είναι όντως σημαντικές, διότι συχνά χρησιμοποιούνται για πολιτικούς σκοπούς. Μερικά έθνη υπερβάλλουν συστηματικά για τα εγκλήματα των γειτόνων τους, είτε για να αποσπάσουν την προσοχή από τα δικά τους εγκλήματα είτε για να εξυπηρετήσουν τους δικούς τους εθνικούς σκοπούς. Πολιτικά κόμματα όλων των αποχρώσεων αρέσκονται να διογκώνουν τα αδικήματα των αντιπάλων τους και να υποβαθμίζουν εκείνα των συμμάχων τους. Οι ιστορικοί επίσης υπερβάλλουν κάποιες φορές, ή απλώς επιλέγουν τους αριθμούς που προκαλούν μεγαλύτερη εντύπωση από όσους είναι διαθέσιμοι, ώστε να κάνουν τις ιστορίες τους πιο δραματικές. Οι ιστορίες όμως απ αυτή την περίοδο είναι αρ-

19 24 KEITH LOWE κετά «φανταστικές» από μόνες τους δε χρειάζονται υπερβολές. Για το λόγο αυτό έχω προσπαθήσει όπου ήταν δυνατόν να βασίσω όλες τις στατιστικές μου σε επίσημες πηγές, ή σε υπεύθυνες ακαδημαϊκές μελέτες αν απουσιάζουν οι επίσημες πηγές ή αν είναι ύποπτες. Όποτε οι στατιστικές διαφωνούν μεταξύ τους, θα βάζω στο κείμενο εκείνον τον αριθμό που πιστεύω ότι είναι πιο αξιόπιστος, και τους υπόλοιπους αριθμούς σε υποσημειώσεις. Παρά ταύτα, θα ήταν ανόητο να φανταστεί κανείς ότι οι προσπάθειές μου για ακρίβεια δεν μπορούν να βελτιωθούν. Ούτε μπορεί αυτό το βιβλίο να υποκριθεί πως είναι μια «οριστική» ή «περιεκτική» ιστορία της άμεσης μεταπολεμικής περιόδου στην Ευρώπη: το αντικείμενο είναι υπερβολικά ευρύ για κάτι τέτοιο. Αντιθέτως, αποτελεί μια απόπειρα να ριχτεί φως σε έναν ολόκληρο κόσμο εκπληκτικών και κατά καιρούς τρομακτικών γεγονότων για εκείνους που διαφορετικά μπορεί να μην τα είχαν ανακαλύψει ποτέ. Η ελπίδα μου είναι ότι θα ανοίξει έναν διάλογο σχετικά με το πώς αυτά τα γεγονότα επηρέασαν την ήπειρο κατά τη διάρκεια των πιο οδυνηρών φάσεων της αναγέννησής της και εφόσον υπάρχει τεράστιο περιθώριο για περαιτέρω έρευνα ίσως να ερεθίσει άλλους να τα ερευνήσουν σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Αν το παρελθόν είναι μια ξένη χώρα, αυτή η περίοδος της ευρωπαϊκής ιστορίας έχει ακόμη τεράστιες περιοχές που φέρουν μόνο τη σήμανση: «Εδώ υπάρχουν δράκοι».

20 Σημείωση σχετικά με τα τοπωνύμια Ο χάρτης της Ευρώπης άλλαξε σημαντικά έπειτα από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, και μαζί του άλλαξαν τα ονόματα κωμοπόλεων και πόλεων. Έτσι, για παράδειγμα, η γερμανική πόλη Στετίνο έγινε η πολωνική πόλη Στσέτσιν, το πολωνικό Βίλνο έγινε το λιθουανικό Βίλνιους και το ιταλικό Φιούμε έγινε η γιουγκοσλαβική Ριέκα. Με εξαίρεση τις περιπτώσεις όπου υπάρχει μια καθιερωμένη αγγλική ονομασία για μια πόλη, έχω προσπαθήσει πάντα να χρησιμοποιώ τα ονόματα όπως θα ήταν γενικά αποδεκτά εκείνη την εποχή. Έτσι, έχω χρησιμοποιήσει το όνομα Στετίνο όταν αναφέρομαι σε γεγονότα που έλαβαν χώρα εκεί κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά το όνομα Στσέτσιν όταν περιγράφω μεταγενέστερα γεγονότα. Ομοίως, έχω δώσει ρωσικά ονόματα σε ουκρανικές πόλεις όπως το Χάρκοβο και το Ντνιπροπετρόφσκ, διότι, ως τμήματα της Σοβιετικής Ένωσης, έτσι αποκαλούνταν πάντα στα έγγραφα της εποχής. Υπήρχαν, και εξακολουθούν να υπάρχουν, ισχυρές εθνικιστικές προθέσεις πίσω από τα ονόματα που δίνονται στις πόλεις, ιδίως σε ευαίσθητες παραμεθόριες περιοχές. Θα ήθελα να διαβεβαιώσω τον αναγνώστη ότι δε συμμερίζομαι απαραιτήτως αυτά τα αισθήματα.

21 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Η ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ Νόμιζα πως θα ήσουν εκεί για να με υποδεχτείς. [ ] Κι όμως: αυτό που με υποδέχτηκε ήταν η αιωρούμενη δυσωδία από στάχτες και οι ξηλωμένες πρίζες του κατεστραμμένου σπιτιού μας. Ο Σάμιουελ Πάτερμαν κατά την επιστροφή του στη Βαρσοβία το Μπορούσαμε να δούμε την υλική καταστροφή, μα οι συνέ πειες της τεράστιας οικονομικής αναστάτωσης και της πολιτικής, κοινωνικής και ψυχολογικής καταστροφής [ ] μας διέφευγαν τε λείως. Ο Ντιν Άτσεσον, υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ το 1947

22 1 Υλική καταστροφή Το 1943 ο εκδότης ταξιδιωτικών βιβλίων Καρλ Μπέντεκερ εξέδωσε έναν οδηγό για τη Γενική Διοίκηση εκείνο το τμήμα της κεντρικής και νότιας Πολωνίας που παρέμενε τυπικά χωριστό από το Ράιχ. Όπως συνέβαινε με όλες τις εκδόσεις στη Γερμανία εκείνη την εποχή, ασχολείτο τόσο με τη διάδοση της προπαγάνδας όσο και με το να παράσχει στους αναγνώστες του πληροφορίες. Το κομμάτι για τη Βαρσοβία ήταν μια χαρακτηριστική περίπτωση. Το βιβλίο ήταν ενθουσιώδες σχετικά με τις γερμανικές απαρχές της πόλης, τον γερμανικό χαρακτήρα της και τον τρόπο με τον οποίο είχε γίνει μία από τις μεγάλες πρωτεύουσες του κόσμου «κυρίως μέσα από την προσπάθεια των Γερμανών». Παρότρυνε τους τουρίστες να επισκεφθούν το μεσαιωνικό Βασιλικό Κάστρο, τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και την όμορφη Ιησουιτική Εκκλησία της ύστερης Αναγέννησης όλα προϊόντα της γερμανικής κουλτούρας και επιρροής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε το σύμπλεγμα παλατιών ύστερου μπαρόκ γύρω από την Πλατεία Πιλσούδσκι «την πιο όμορφη πλατεία στη Βαρσοβία» που τώρα είχε μετονομαστεί σε Πλατεία Αδόλφου Χίτλερ. Το επίκεντρο ήταν το «Σαξονικό» Παλάτι, χτισμένο φυσικά από Γερμανό, και οι όμορφοι Σαξονικοί Κήποι του, που ήταν επίσης σχεδιασμένοι από Γερμανούς αρχιτέκτονες. Ο ταξιδιωτικός οδηγός παραδεχόταν ότι καναδυό κτίρια είχαν δυστυχώς υποστεί ζημιές κατά τη μάχη της Βαρσοβίας το 1939, αλλά διαβεβαίωνε τους αναγνώστες του πως από τότε η Βαρσοβία «έχει ανοικοδομηθεί και πάλι υπό τη γερμανική ηγεσία». 1 Καμία αναφορά δε γινόταν στα δυτικά προάστια της πόλης, που είχαν μετατραπεί σε γκέτο για τους Εβραίους. Αυτό οφειλόταν ίσως στο γεγονός ότι την εποχή που εκδιδόταν το βιβλίο ξέσπασε εκεί μία εξέγερση που υποχρέωσε τον ταξίαρχο των SS Γιούργκεν Στρόοπ να πυρπολήσει σχεδόν κάθε σπίτι στην περιοχή. 2 Περί τα τέσσερα τετραγω-

23 30 KEITH LOWE νικά χιλιόμετρα της πόλης καταστράφηκαν ολοσχερώς κατ αυτό τον τρόπο. Την επόμενη χρονιά ξέσπασε μια δεύτερη εξέγερση σε όλη την υπόλοιπη πόλη. Αυτή τη φορά επρόκειτο για μια γενικότερη εξέγερση εμπνευσμένη από τον Πολωνικό Στρατό Εθνοφυλακής. Τον Αύγουστο του 1944, ομάδες Πολωνών αντρών, γυναικών και εφήβων άρχισαν να στήνουν ενέδρες σε Γερμανούς στρατιώτες και να κλέβουν τα όπλα και τα πυρομαχικά τους. Για τους επόμενους δύο μήνες οχυρώθηκαν μέσα και γύρω από την Παλιά Πόλη και καθήλωσαν περισσότερους από Γερμανούς στρατιώτες και άνδρες των αντιανταρτικών δυνάμεων. 3 Η εξέγερση έληξε τον Οκτώβριο, αφού προηγήθηκαν μερικές από τις σφοδρότερες μάχες του πολέμου. Κατόπιν, κουρασμένος από την πολωνική απείθεια και έχοντας επίγνωση ότι οι Ρώσοι θα έμπαιναν στην πόλη ούτως ή άλλως, ο Χίτλερ διέταξε να ισοπεδωθεί τε λείως η Βαρσοβία. 4 Έτσι, τα γερμανικά στρατεύματα ανατίναξαν το Βασιλικό Κάστρο που είχε τόσο πολύ εντυπωσιάσει τον Μπέντεκερ. Υπονόμευσαν επίσης με εκρηκτικές ύλες τον καθεδρικό ναό του 14ου αιώνα και τον ανατίναξαν κι αυτόν. Ύστερα κατέστρεψαν την Ιησουιτική Εκκλησία. Το Σαξονικό Παλάτι ανατινάχτηκε με συστηματικό τρόπο κατά τη διάρκεια τριών ημερών έπειτα από τα Χριστούγεννα του 1944, όπως και ολόκληρο το συγκρότημα των παλατιών μπαρόκ και ροκοκό. Το Ευρωπαϊκό Ξενοδοχείο, που πρότεινε ο Μπέντεκερ, αρχικά πυρπολήθηκε τον Οκτώβριο και μετά, απλώς για να σιγουρευτούν, οι Γερμανοί το ανατίναξαν τον Ιανουάριο του Γερμανοί στρατιώτες πήγαν από σπίτι σε σπίτι, από δρόμο σε δρόμο, καταστρέφοντας συστηματικά ολόκληρη την πόλη: το 93% των κατοικιών της Βαρσοβίας καταστράφηκαν ή υπέστησαν ανεπανόρθωτες ζημιές. Για να ολοκληρώσουν την καταστροφή, έκαψαν το Εθνικό Αρχείο, τα Αρχεία Αρχαίων Εγγράφων, τα Οικονομικά Αρχεία, τα Δημοτικά Αρχεία, τα Αρχεία Νέων Εγγράφων και την Πολωνική Βιβλιοθήκη. 5 Έπειτα από τον πόλεμο, όταν οι Πολωνοί έστρεφαν τις σκέψεις τους στην ανοικοδόμηση της πρωτεύουσάς τους, το Εθνικό Μουσείο παρουσίασε μία έκθεση δείχνοντας θραύσματα των κτιρίων και των έργων τέχνης που είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί κατά τη γερμανική κατοχή. Παρήγαγε επίσης ένα συνοδευτικό βιβλίο, το οποίο, σε αντίθεση με τον οδηγό του Μπέντεκερ, ήταν καθ ολοκληρία γραμμένο στον αόριστο. Η πρόθεση ήταν να υπομνησθεί στο λαό της Βαρσοβίας και στον ευρύτερο κόσμο τι ακριβώς είχε χαθεί. Υπάρχει μια αναμ-

24 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 31 φίβολη συνειδητοποίηση τόσο στον οδηγό όσο και στην ίδια την έκθεση ότι εκείνοι που έζησαν την καταστροφή της Βαρσοβίας δεν ήταν πλέον σε θέση να εκτιμήσουν το τεράστιο μέγεθος του τι είχε συμβεί στην πόλη τους. Γι αυτούς ο όλεθρος είχε συμβεί βαθμηδόν, αρχίζοντας με το βομβαρδισμό του 1939, συνεχίζοντας με τη γερμανική λεηλασία κατά την κατοχή και τελειώνοντας με την καταστροφή του Γκέτο το 1943 και την τελική συμφορά στα τέλη του Τώρα, λίγους μόλις μήνες μετά την απελευθέρωσή τους, είχαν συνηθίσει να ζουν σε κελύφη σπιτιών, κυκλωμένοι απ όλες τις πλευρές από σωρούς ερειπίων. 6 Η αληθινή κλίμακα της καταστροφής μπορούσε να εκτιμηθεί μόνο από εκείνους που έβλεπαν τα αποτελέσματα δίχως να έχουν υπάρξει πραγματικά μάρτυρες των όσων συνέβησαν. Ο Τζον Βέιχον ήταν ένας νεαρός φωτογράφος που ήρθε στη Βαρσοβία ως μέλος της προσπάθειας ανακούφισης των Ηνωμένων Εθνών έπειτα από τον πόλεμο. Οι επιστολές που έγραψε στη σύζυγό του Πένι τον Ιανουάριο του 1946 δείχνουν την πλήρη έκπληξή του για την κλίμακα της καταστροφής: Είναι μια πραγματικά απίστευτη πόλη και θέλω να σου δώσω μια ιδέα γι αυτή, και δεν ξέρω πώς να το κάνω. Βλέπεις, είναι μια μεγάλη πόλη. Περισσότερο από ένα εκατομμύριο κάτοικοι προπολεμικά. Μεγάλη σαν το Ντιτρόιτ. Τώρα το 90% έχει καταστραφεί ολοσχερώς. [ ] Όπου κι αν περπατήσεις υπάρχουν σκελετοί κτιρίων που στέκουν δίχως στέγες ή χωρίς πολλές τους πλευρές και άνθρωποι που ζουν μέσα σ αυτά. Με εξαίρεση το Γκέτο, που είναι απλώς μία μεγάλη πεδιάδα με τούβλα, με στραβωμένα κρεβάτια, μπανιέρες και τραπεζάκια, πίνακες μέσα σε κορνίζες, κορμούς δέντρων, εκατομμύρια αντικείμενα να ξεπροβάλλουν από τα τούβλα. Δεν μπορώ να καταλάβω πώς μπορεί να έχει γίνει αυτό. [ ] Είναι κάτι τόσο μοχθηρό ώστε δεν το πιστεύω. 7 Η όμορφη μπαρόκ πόλη που περιέγραφε ο Καρλ Μπέντεκερ μόλις δύο χρόνια νωρίτερα είχε εξαφανιστεί τελείως. Είναι δύσκολο να αποτυπωθεί με λογικούς όρους η κλίμακα της υλικής καταστροφής που προκλήθηκε από τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Βαρσοβία ήταν απλώς ένα παράδειγμα πόλης που καταστράφηκε υπήρχαν δεκάδες άλλες μόνο στην Πολωνία. Στην Ευρώπη ως σύνολο,

25 32 KEITH LOWE εκατοντάδες πόλεις είχαν καταστραφεί ολοσχερώς ή μερικώς. Οι φωτογραφίες που ελήφθησαν μετά τον πόλεμο δίνουν μια ιδέα για την κλίμακα της καταστροφής μεμονωμένων πόλεων, αλλά όταν προσπαθεί κανείς να πολλαπλασιάσει αυτή την ερήμωση σε όλο το εύρος της ηπείρου το αποτέλεσμα ξεπερνά σίγουρα τη φαντασία. Σε μερικές χώρες ιδίως στη Γερμανία, στην Πολωνία, στη Γιουγκοσλαβία και στην Ουκρανία μία χιλιετία πολιτισμού και αρχιτεκτονικής είχε συντριβεί μέσα σε διάστημα λίγων μόλις ετών. Η βία που είχε φέρει τέτοια ολοσχερή ερήμωση έχει παρομοιαστεί από κάποιους ιστορικούς με τον Αρμαγεδδώνα. 8 Οι άνθρωποι που βίωσαν την καταστροφή των πόλεων της Ευρώπης πάλευαν να συμβιβαστούν ακόμη και με την τοπική καταστροφή που έβλεπαν, και ένα μέρος της καταστροφής μπορεί να το φανταστεί κανείς μόνο μέσα από τις βασανισμένες, ατελείς περιγραφές τους. Προτού όμως έρθουμε σε τέτοιου είδους ανθρώπινες αντιδράσεις απέναντι στο συντετριμμένο και διαλυμένο σκηνικό, είναι αναγκαίο να αναφέρουμε μερικές στατιστικές διότι οι στατιστικές έχουν σημασία, άσχετα με το πόσο απατηλές μπορεί να είναι. Η Βρετανία, το μόνο έθνος που είχε αψηφήσει τον Χίτλερ για ολόκληρη τη διάρκεια του πολέμου, είχε υποφέρει βαριά. Η Λουφτβάφε είχε ρίξει σχεδόν τόνους βομβών στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς, καταστρέφοντας σπίτια και προκαλώντας ζημιές σε άλλα 4,5 εκατομμύρια. 9 Το σφυροκόπημα που δέχτηκαν οι μεγάλες πόλεις της Βρετανίας είναι αρκετά γνωστό, αλλά είναι εκείνο που συνέβη σε μερικές από τις μικρότερες κωμοπόλεις που δείχνει την αληθινή έκταση του βομβαρδισμού. Η αγριότητα των επιθέσεων στο Κόβεντρι γέννησε ένα νέο γερμανικό ρήμα, το coventrinen το να «κοβεντροποιήσω», ή να καταστρέψω ολοσχερώς μια πόλη. Το Κλάιντμπανκ είναι μια σχετικά μικρή βιομηχανική κωμόπολη στα προάστια της Γλασκώβης: από τα σπίτια, μόνο τα 8 γλίτωσαν τις ζημιές. 10 Από την άλλη πλευρά της Μάγχης η ζημιά δεν ήταν τόσο πλήρης, αλλά ήταν πολύ περισσότερο συγκεντρωμένη. Η Καέν, για παράδειγμα, σχεδόν σβήστηκε από το χάρτη όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη Νορμανδία το 1944: το 75% της πόλης εξαφανίστηκε από τις συμμαχικές βόμβες. 11 Το Σεν-Λο και η Χάβρη υπέφεραν ακόμη χειρότερα, με το 77% και το 82% των κτιρίων τους να καταστρέφονται. 12 Όταν οι Σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στη νότια Γαλλία, περισσότερα από κτίρια στη Μασσαλία καταστράφηκαν μερικώς ή ολοσχερώς. 13 Σύμφω-

26 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 33 να με κυβερνητικές καταγραφές για αξιώσεις αποζημιώσεων και δάνεια από απώλειες πολέμου, κτίρια καταστράφηκαν στη Γαλλία κατά τον πόλεμο, και άλλα 1,9 εκατομμύρια υπέστησαν ζημιές. 14 Όσο ανατολικότερα ταξίδευε κανείς μετά τον πόλεμο, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Στη Βουδαπέστη υπέστη ζημιές το 84% των κτιρίων το 30% απ αυτά τόσο άσχημα, ώστε κατέληξαν να θεωρούνται εντελώς ακατοίκητα. 15 Περίπου το 80% της πόλης Μινσκ στη Λευκορωσία καταστράφηκε: μόνο 19 από τα 332 μεγάλα εργοστάσια της πόλης επέζησαν, και αυτό απλώς επειδή οι νάρκες που τοποθέτησαν οι υποχωρούντες Γερμανοί εξουδετερώθηκαν εγκαίρως από το Μηχανικό του Κόκκινου Στρατού. 16 Τα περισσότερα από τα δημόσια κτίρια στο Κίεβο ναρκοθετήθηκαν όταν οι Σοβιετικοί υποχωρούσαν το 1941 τα υπόλοιπα καταστράφηκαν όταν επέστρεψαν το Το Χάρκοβο στην ανατολική Ουκρανία διεκδικήθηκε τόσες φορές από τους αντιπάλους, ώστε τελικά απέμειναν σ αυτό ελάχιστα πράγματα. Στο Ροστόβ και στο Βορονέζ, σύμφωνα με έναν Βρετανό δημοσιογράφο, «η καταστροφή ήταν σχεδόν 100%». 17 Και ο κατάλογος συνεχίζεται. Περίπου κωμοπόλεις και πόλεις καταστράφηκαν στην ΕΣΣΔ, 714 απ αυτές μόνο στην Ουκρανία. 18 Όσοι ταξίδευαν μέσα απ αυτό το ερημωμένο τοπίο μετά τον πόλεμο έβλεπαν τη μία μετά την άλλη πόλη κατεστραμμένες. Πολύ λίγοι από αυτούς τους ανθρώπους επιχείρησαν έστω και να περιγράψουν ακροθιγώς τον ολοκληρωτικό χαρακτήρα όσων έβλεπαν αντιθέτως, πά λευαν να συμβιβαστούν με την πιο τοπική ζημιά σε κάθε μεμονωμένη πόλη καθώς περνούσαν απ αυτή. Το Στάλινγκραντ, για παράδειγμα, δεν ήταν τίποτε άλλο από «κομμάτια τοίχων, τετράγωνα μισοκατεστραμμένων κτιρίων, σωροί ερειπίων, μεμονωμένες καμινάδες». 19 Η Σεβαστούπολη «ήταν τώρα μια απερίγραπτη μελαγχολία» όπου «ακόμη και στα προάστια [ ] δε στέκει όρθιο σχεδόν κανένα σπίτι». 20 Τον Σεπτέμβριο του 1945 ο Αμερικανός διπλωμάτης Τζορτζ Φ. Κίναν βρέθηκε στην πρώην φινλανδική και τώρα ρωσική πόλη Βίμποργκ, θαυμάζοντας τον τρόπο που «ακτίνες τής πολύ πρωινής λιακάδας [ ] έλουζαν τα ρημαγμένα κελύφη των πολυκατοικιών, και τα πλημμύριζαν στιγμιαία με μια παγερή, χλομή λάμψη». Εκτός από μια κατσίκα την οποία ξάφνιασε σε ένα από τα ερημωμένα κατώφλια, ο Κίναν φαινόταν να είναι το μόνο ζωντανό άτομο σε ολόκληρη την πόλη. 21 Στο επίκεντρο όλης αυτής της καταστροφής βρισκόταν η Γερμανία, οι πόλεις της οποίας αναμφίβολα υπέστησαν την πιο μεγάλη ζημιά τού

27 34 KEITH LOWE πολέμου. Γύρω στα 3,6 εκατομμύρια γερμανικά διαμερίσματα καταστράφηκαν από τη βρετανική και την αμερικανική αεροπορία δηλαδή, περίπου το ένα πέμπτο όλων των οικιών της χώρας. 22 Σε απόλυτους όρους, η καταστροφή στα σπίτια στη Γερμανία ήταν 18 φορές χειρότερη απ ό,τι ήταν στη Βρετανία. 23 Μεμονωμένες πόλεις υπέφεραν πολύ χειρότερα από τον μέσο όρο. Σύμφωνα με στοιχεία από το Στατιστικό Γραφείο του Ράιχ, το Βερολίνο έχασε έως και το 50% των κατοικιών του, το Ανόβερο το 51,6%, το Αμβούργο το 53,3%, το Ντούιζμπουργκ το 64%, το Ντόρτμουντ το 66% και η Κολονία το 70%. 24 Όταν οι παρατηρητές των Συμμάχων ήρθαν στη Γερμανία μετά τον πόλεμο, οι περισσότεροι απ αυτούς περίμεναν να βρουν καταστροφή στην ίδια κλίμακα που είχαν δει στη Βρετανία κατά τη διάρκεια του Μπλιτς. Ακόμη και αφότου βρετανικές και αμερικανικές εφημερίδες και περιοδικά άρχισαν να τυπώνουν εικόνες και περιγραφές της καταστροφής, ήταν αδύνατο να προετοιμαστούν για το θέαμα της πραγματικότητας. Ο Όστιν Ρόμπινσον, για παράδειγμα, στάλθηκε στη δυτική Γερμανία αμέσως μετά τον πόλεμο για λογαριασμό του βρετανικού υπουργείου Παραγωγής. Η περιγραφή που έδωσε για το Μάιντς ενόσω βρισκόταν εκεί δείχνει την αίσθηση του σοκ που υπέστη: Εκείνος ο σκελετός, με ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα ισοπεδωμένα, τεράστιες περιοχές με τίποτε άλλο εκτός από όρθιους τοίχους, εργοστάσια σχεδόν τελείως ρημαγμένα, ήταν μια εικόνα που ξέρω ότι θα μείνει για πάντα μέσα μου. Το γνώριζε κανείς θεωρητικά, δίχως να το νιώσει συναισθηματικά ή ανθρώπινα. 25 Ο Βρετανός υπολοχαγός Φίλιπ Νταρκ έφριξε εξίσου από το αποκαλυπτικό θέαμα που είδε στο Αμβούργο στο τέλος του πολέμου: Περπατήσαμε προς το κέντρο και αρχίσαμε να μπαίνουμε σε μια πόλη κατεστραμμένη πέρα από κάθε φαντασία. Ήταν κάτι περισσότερο από φρικτό. Μακριά μέχρι εκεί που μπορούσε να δει το μάτι, το ένα τετραγωνικό μίλι μετά το άλλο υπήρχαν άδεια κελύφη κτιρίων με στραβωμένα μεταλλικά δοκάρια σαν σκιάχτρα στον αέρα, τα καλοριφέρ ενός διαμερίσματος να προεξέχουν από το σωλήνα ενός τοίχου που έστεκε ακόμα, σαν σταυρωμένος σκελετός πτεροδάκτυλου. Φρικτά, ειδεχθή σχήματα από καμινάδες ξεπρόβαλλαν από το πλαίσιο ενός τοίχου. Ολόκληρο το μέρος απέ-

28 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 35 πνεε μια ατμόσφαιρα αγέραστης ησυχίας. [ ] Τέτοιες εντυπώσεις δεν μπορεί να τις φανταστεί κανείς παρά μόνο αν τις δει. 26 Υπάρχει μια αίσθηση απόλυτης απελπισίας σε πολλές από τις περιγραφές των γερμανικών πόλεων το Η Δρέσδη, για παράδειγμα, δε θύμιζε πλέον τη «Φλωρεντία στον Έλβα» αλλά περισσότερο κάτι σαν «την επιφάνεια της Σελήνης», και οι διευθυντές σχεδιασμού πίστευαν ότι θα έπαιρνε «τουλάχιστον 70 χρόνια» για να ανοικοδομηθεί. 27 Το Μόναχο είχε καταστραφεί τόσο άσχημα ώστε «έκανε πραγματικά κάποιον να σκέφτεται ότι επίκειτο η Δευτέρα Παρουσία». 28 Το Βερολίνο ήταν «τελείως διαλυμένο απλώς σωροί από μπάζα και σκελετωμένα σπίτια». 29 Η Κολονία ήταν μια πόλη «πεσμένη στο έδαφος, δίχως ομορφιά, άμορφη μέσα στα ερείπια και τη μοναξιά της πλήρους υλικής ήττας». 30 Μεταξύ 18 με 20 εκατομμύρια Γερμανοί έμειναν άστεγοι λόγω της καταστροφής των πόλεών τους όσο ήταν δηλαδή το σύνολο των προπολεμικών πληθυσμών της Ολλανδίας, του Βελγίου και του Λουξεμβούργου. 31 Άλλοι 10 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ουκρανία ήταν επίσης άστεγοι, δηλαδή περισσότεροι από τον συνολικό προπολεμικό πληθυσμό της Ουγγαρίας. 32 Αυτοί οι άνθρωποι έμεναν σε υπόγεια, σε ερείπια, σε τρύπες στο έδαφος οπουδήποτε μπορούσαν να βρουν ένα ελάχιστο καταφύγιο. Ήταν τελείως στερημένοι από βασικές υπηρε σίες, όπως νερό, αέριο, ηλεκτρικό ρεύμα όπως και εκατομμύρια άλλοι σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η Βαρσοβία, για παράδειγμα, είχε μόνο δύο φανάρια στους δρόμους σε λειτουργία. 33 Στην Οδησσό το νερό ήταν δια θέσιμο μόνο από αρτεσιανά πηγάδια, έτσι ώστε ακόμη και στους επίσημους επισκέπτες δινόταν μόνο ένα μπουκάλι κάθε μέρα για πλύσιμο. 34 Δίχως αυτά τα χρειώδη, οι πληθυσμοί των ευρωπαϊκών πόλεων κατάντησαν να ζουν, όπως το περιέγραψε ένας Αμερικανός αρθρογράφος, «με μεσαιωνικό τρόπο, κυκλωμένοι από διαλυμένα μηχανήματα του 20ού αιώνα». 35 Ενώ η καταστροφή ήταν στη δραματικότερη φάση της στις ευρωπαϊκές πόλεις, οι κοινότητες της υπαίθρου συχνά υπέφεραν εξίσου. Σε όλη την ήπειρο αγροκτήματα λεηλατήθηκαν, πυρπολήθηκαν, πλημμύρισαν ή απλώς εγκαταλείφθηκαν εξαιτίας του πολέμου. Τα έλη στη νότια Ιταλία, που τόσο επιμελώς είχε αποξηράνει ο Μουσολίνι, πλημμύρισαν

29 36 KEITH LOWE ξανά εσκεμμένα από τους υποχωρούντες Γερμανούς, προκαλώντας ένα νέο θέριεμα της ελονοσίας. 36 Περισσότερο από δύο εκατομμύρια στρέμματα στην Ολλανδία καταστράφηκαν όταν τα γερμανικά στρατεύματα άνοιξαν εσκεμμένα τους υδατοφράκτες που κρατούσαν τη θάλασσα μακριά. 37 Η απόσταση από τα κύρια θέατρα του πολέμου δεν αποτελούσε προστασία από τέτοια μεταχείριση. Περισσότερο από το ένα τρίτο των κατοικιών στη Λαπωνία καταστράφηκαν από τους υποχωρούντες Γερμανούς. 38 Η ιδέα ήταν να στερήσουν από τις φινλανδικές δυνάμεις που άλλαξαν στρατόπεδο οποιοδήποτε κατάλυμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, αλλά είχε επίσης ως αποτέλεσμα να δημιουργήσει περισσότερους από πρόσφυγες. Οι δρόμοι στη βόρεια Νορβηγία και τη Φινλανδία ήταν ναρκοθετημένοι, τηλεφωνικοί στύλοι είχαν γκρεμιστεί και γέφυρες είχαν ανατιναχτεί, δημιουργώντας προβλήματα που θα γίνονταν αισθητά για χρόνια αφότου ο πόλεμος είχε τελειώσει. Για μία ακόμη φορά, όσο ανατολικότερα πήγαινε κανείς, τόσο χειρότερη γινόταν η καταστροφή. Η Ελλάδα έχασε το ένα τρίτο των δασών της κατά τη γερμανική κατοχή και περισσότερα από χίλια χωριά πυρπολήθηκαν και αφέθηκαν ακατοίκητα. 39 Στη Γιουγκοσλαβία, σύμφωνα με τη μεταπολεμική Επιτροπή Επανορθώσεων, το 24% των περιβολιών καταστράφηκαν, όπως και το 38% των αμπελιών και περίπου το 60% των ζώων. Η λεηλασία εκατομμυρίων τόνων σιταριού, γάλακτος και μαλλιού συμπλήρωσε την καταστροφή της γιουγκοσλαβικής αγροτικής οικονομίας. 40 Στην ΕΣΣΔ τα πράγματα ήταν ακόμη χειρότερα: εδώ έως και χωριά καταστράφηκαν, μαζί με τις κοινότητές τους και ολόκληρη την αγροτική υποδομή. 41 Τέτοια ζημιά δεν ήταν απλώς αποτέλεσμα των μαχών και του περιστασιακού πλιάτσικου προκλήθηκε από τη συστηματική και εσκεμμένη καταστροφή της γης και της περιουσίας. Αγροκτήματα και χωριά πυρπολούνταν με την παραμικρή υποψία αντίστασης. Τεράστιες εκτάσεις δασών κατά μήκος των πλευρών των δρόμων κόπηκαν για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος ενέδρας. Πολλά έχουν γραφτεί σχετικά με το πόσο ανηλεείς ήταν η Γερμανία και η Ρωσία όταν επιτίθονταν η μία στην άλλη, αλλά ήταν εξίσου ανηλεείς και στην άμυνα. Όταν ο γερμανικός στρατός ξεχύθηκε μέσα στο σοβιετικό έδαφος το καλοκαίρι του 1941, ο Στάλιν έκανε ένα ραδιοφωνικό διάγγελμα προς το λαό του λέγοντάς του να πάρει μαζί του οτιδήποτε μπορούσε προτού φύγει: «Όλα τα αντικείμενα αξίας, συμπεριλαμβανομένων των μη σιδηρούχων μετάλλων, τα σιτηρά και τα καύσιμα που δεν μπορούν να μεταφερθούν πρέπει οπωσδήποτε να κα-

30 ΟΛΕΘΡΟΣ H ΕΥΡΩΠΗ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ 37 ταστραφούν. Σε περιοχές που κατέχονται ήδη από τον εχθρό, οι ανταρτικές μονάδες [ ] πρέπει να βάζουν φωτιά στα δάση, στις αποθήκες και στα μεταφορικά μέσα». 42 Όταν η πλάστιγγα άρχισε να γυρίζει, ο Χίτλερ διέταξε ομοίως πως τίποτα δεν έπρεπε να αφεθεί πίσω για τους Σοβιετικούς που επέστρεφαν. «Άσχετα με τους κατοίκους του, κάθε κατοικημένο σημείο πρέπει να πυρποληθεί και να καταστραφεί για να στερήσει από τον εχθρό εγκαταστάσεις στρατωνισμού», έλεγε μία από τις διαταγές του Χίτλερ προς τους διοικητές των στρατιών του στην Ουκρανία τον Δεκέμβριο του «Οι τοποθεσίες που αφήνονται άθικτες θα πρέπει στη συνέχεια να καταστρέφονται από την αεροπορία». 43 Αργότερα, όταν τα πράγματα άρχισαν να γίνονται πιο απεγνωσμένα, ο Χίμλερ διέταξε τους επικεφαλής του των SS να καταστρέψουν τα πάντα: «Ούτε ένα άτομο, ούτε ένα ζώο, ούτε 100 κιλά σιτάρι, ούτε μια σιδηροτροχιά δεν πρέπει να μείνει πίσω. [ ] Ο εχθρός πρέπει να βρει μια χώρα τελείως καμένη και κατεστραμμένη». 44 Ως συνέπεια τέτοιων διαταγών, τεράστιες εκτάσεις αγροτικής γης στην Ουκρανία και στη Λευκορωσία πυρπολήθηκαν όχι μία φορά, αλλά δύο, και μαζί μ αυτές αμέτρητα χωριά και αγροικίες που μπορεί να πρόσφεραν στέγη στον εχθρό. Η βιομηχανία, φυσικά, ήταν από τα πρώτα πράγματα που καταστρέφονταν. Στην Ουγγαρία, για παράδειγμα, 500 μεγάλα εργοστάσια αποσυναρμολογήθηκαν και μεταφέρθηκαν στη Γερμανία, περισσότερο από το 90% των υπολοίπων υπέστησαν εσκεμμένα ζημιές ή καταστράφηκαν και σχεδόν όλα τα ανθρακωρυχεία πλημμύρισαν ή κατεδαφίστηκαν. 45 Στην ΕΣΣΔ καταστράφηκαν περίπου εργοστάσια. 46 Στη Γιουγκοσλαβία, η Επιτροπή Επανορθώσεων εκτιμούσε ότι η χώρα είχε χάσει βιομηχανίες αξίας μεγαλύτερης των 9,14 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ή αλλιώς το ένα τρίτο ολόκληρου του βιομηχανικού πλούτου της. 47 Η χειρότερη ίσως ζημιά ήταν εκείνη που βρήκε τη συγκοινωνιακή υποδομή της ηπείρου. Η Ολλανδία, για παράδειγμα, έχασε το 60% των οδικών, σιδηροδρομικών και πλωτών μεταφορών της. Στην Ιταλία έως και το ένα τρίτο του οδικού δικτύου της χώρας είχε αχρηστευτεί, και γέφυρες είχαν υποστεί ζημιές ή είχαν καταστραφεί. Τόσο η Γαλλία όσο και η Γιουγκοσλαβία έχασαν το 77% των ατμομηχανών τους και ένα παρόμοιο ποσοστό βαγονιών. Η Πολωνία έχασε το ένα πέμπτο των δρόμων της, το ένα τρίτο όλων των σιδηροτροχιών της (περίπου χιλιόμετρα συνολικά), το 85% του τροχαίου σιδηροδρομικού υλικού και το 100% της πολιτικής της αεροπορίας. Η Νορβηγία έχασε

31 38 KEITH LOWE το μισό από το προπολεμικό εκτόπισμα του εμπορικού της στόλου, και η Ελλάδα μεταξύ των δύο τρίτων και των τριών τετάρτων του δικού της. Έως το τέλος του πολέμου, η μόνη κοινώς αξιόπιστη μέθοδος ταξιδιού ήταν με τα πόδια. 48 Η υλική καταστροφή της Ευρώπης υπήρξε κάτι περισσότερο από την απώλεια των κτιρίων της και της υποδομής της. Ήταν κάτι περισσότερο ακόμη και από την καταστροφή κουλτούρας και αρχιτεκτονικής αιώνων. Το αληθινά ενοχλητικό πράγμα σχετικά με τα ερείπια ήταν αυτό που συμβόλιζαν. Τα βουνά των μπάζων αποτελούσαν, όπως το έθεσε ένας Βρετανός στρατιώτης, «ένα μνημείο στη δύναμη αυτοκαταστροφής του ανθρώπου». 49 Για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους ήταν μία καθημερινή υπενθύμιση της αγριότητας που είχε βιώσει η ήπειρος μιας αγριότητας που θα μπορούσε να ξαναβγεί στην επιφάνεια ανά πάσα στιγμή. Ο Πρίμο Λέβι, που είχε ζήσει στο Άουσβιτς, ισχυριζόταν ότι υπήρχε κάτι σχεδόν υπερφυσικό στον τρόπο που οι Γερμανοί κατέστρεφαν τα πάντα στο πέρασμά τους. Γι αυτόν, τα σπασμένα απομεινάρια μιας στρατιωτικής βάσης στο Σλουτσκ, κοντά στο Μινσκ, επιδείκνυαν «την ιδιοφυία της καταστροφής, της αντι-δημιουργίας, εδώ όπως και στο Άουσβιτς. Ήταν η μυστικιστική πίστη στην ερήμωση, πέρα από κάθε απαίτηση του πολέμου ή παρόρμηση για λεία». 50 Η καταστροφή που σκόρπισαν οι Σύμμαχοι ήταν σχεδόν εξίσου βαριά: όταν ο Λέβι είδε τα ερείπια της Βιέννης, κυριεύτηκε από μια «βαριά, απειλητική αίσθηση ενός ανεπανόρθωτου και οριστικού κακού που ήταν πανταχού παρόν, φωλιασμένο στα σπλάχνα της Ευρώπης και του κόσμου: ο σπόρος της μελλοντικής βλάβης». 51 Είναι αυτό το υπόγειο ρεύμα της «αντι-δημιουργίας» και του «οριστικού κακού» που κάνει την καταστροφή των κωμοπόλεων και πόλεων της Ευρώπης τόσο ενοχλητική στο να τη χωνέψει κανείς. Αυτό που συνεπάγεται από όλες τις περιγραφές της εποχής, αλλά δε δηλώνεται ανοιχτά, είναι ότι πέρα από την υλική καταστροφή υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο. Οι «σκελετοί» των σπιτιών και των κορνιζαρισμένων πινάκων που προεξέχουν από τα ερείπια της Βαρσοβίας είναι συμβολικοί: κρυμμένη κάτω από τα ερείπια, τόσο κυριολεκτικά όσο και μεταφορικά, υπήρχε άλλη μία ξεχωριστή ανθρώπινη και ηθική συμφορά.

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά

Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Μετάφραση: Χριστίνα Μανιά Millénium 3 & 4 Dupuis 2014, by Man, Homs and Runberg Millenium 2014 Stieg Larsson and Moggliden AB www.dupuis.com All rights reserved. EÊÄÏÓÅÉÓ ØÕ ÏÃÉÏÓ Á.Å., ÁèÞíá 2015 ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Διαβάστε περισσότερα

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2

Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, 2013. Ðñþôç Ýêäïóç: Οκτώβριος 2013 ÉSBN 978-618-01-0222-2 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Το λουλουδόπαιδο και άλλες ιστορίες ÓÕÃÃÑÁÖÅÁÓ: Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Αιµιλία Κονταίου ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ΣΥΝΘΕΣΗ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ: Θοδωρής

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2

Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη, 2015. Πρώτη έκδοση: Ιανουάριος 2015. Έντυπη έκδοση ISBN 978-618-01-0908-5 Ηλεκτρονική έκδοση ΙSBN 978-618-01-0909-2 ΤΙΤΛΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Η Ντανιέλα και τα Επτά Λυκάκια ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: Ρένα Ρώσση-Ζαΐρη ΕΞΩΦΥΛΛΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: Σπύρος Γούσης ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: Άννα Μαράντη ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ: Βάσω Βύρρα ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4

Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ταυτότητα της Έρευνας... σελ. 4 ΜΕΡΟΣ Α : Στοιχεία για τους επισκέπτες της Ελλάδας 1. Αριθμός ημερών παραμονής στην Ελλάδα... 7 2. Αριθμός επισκέψεων στην Ελλάδα για διακοπές...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Microsoft Access Τα εργαστήρια που ακολουθούν έγιναν στο 7 ο Γυµνάσιο Ζωγράφου κατά το σχολικό έτος 2004-05 Περιεχόµενα 1. ηµιουργία πίνακα 2. ηµιουργία φόρµας 3. ηµιουργία έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους

Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους Ειδικό ευρωβαρόμετρο 386 Οι Ευρωπαίοι και οι γλώσσες τους ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στον πληθυσμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ευρύτερα ομιλούμενη μητρική γλώσσα είναι η γερμανική (16%), έπονται η ιταλική και η αγγλική (13%

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ;

ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; ΜΑΜΑ, ΘΑ ΜΕ ΘΗΛΑΣΕΙΣ; Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν. 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης

Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης Συνάντηση κορυφής ευρωπαϊκών γεύσεων. Οι κουζίνες της Ευρώπης 11 12 13 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2014 ΑΘΛΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ «Δ. ΤΟΦΑΛΟΣ» - ΠΑΤΡΑ Δικτύωση εκδηλώσεις έκθεση γαστρονομία Παρουσίαση γαστρονομίας 28 28 χωρών της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)

Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 31 Οκτωβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ ( ΟΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ) Από τα

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία)

ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ 2013 (προσωρινά στοιχεία) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ Πειραιάς, 30 Σεπτεµβρίου 2014 ΑΦΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΙΑΝΥΚΤΕΡΕΥΣΕΙΣ ΣΤΑ ΚΑΤΑΛΥΜΑΤΑ ΞΕΝΟ ΟΧΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΑΙ ΚΑΜΠΙΝΓΚ: ΕΤΟΥΣ (προσωρινά στοιχεία) Από

Διαβάστε περισσότερα

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9

Μερκούριος Αυτζής, 2014. Ðñþôç Ýêäïóç: Απρίλιος 2014 ÉSBN 978-618-01-0294-9 TÉÔËÏÓ ÂÉÂËÉÏÕ: Τρελό µου αµαξίδιο ÓÕÃÃÑÁÖΕΙΣ: Μερκούριος Αυτζής ÅÉÊÏÍÏÃÑÁÖÇÓÇ: Ελίζα Βαβούρη ÅÐÉÌÅËÅÉÁ ÄÉÏÑÈÙÓÇ ÊÅÉÌÅÍÏÕ: Χρυσούλα Τσιρούκη ÇËÅÊÔÑÏÍÉÊÇ ÓÅËÉÄÏÐÏÉÇÓÇ: Ελένη Σταυροπούλου ΜΑΚΕΤΑ ΕΞΩΦΥΛΛΟΥ:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ - ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ Α) Προσδιορισµός ύψους υποτροφίας Β) Δικαιολογητικά για την κινητικότητα προσωπικού (διοικητικό ή διδακτικό προσωπικό) για επιµόρφωση Γ) Χρονοδιάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Ιταλία Τι είδαμε, τι κάναμε και πώς περάσαμε στην Ιταλία? Ημερολόγιο Comenius Ιταλία Για να δείξω πως περάσαμε στην Ιταλία θα φτιάξω ένα ημερολόγιο. Το ημερολόγιο θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Χαιρετισμοί. Ατομικά Στοιχεία. Οικογένεια

Ενότητα 1: Χαιρετισμοί. Ατομικά Στοιχεία. Οικογένεια 1. Συμπληρώστε τα κενά 1. Γειας σας, κύριε. Τι...; Καλά ευχαριστώ. Εσείς; 2. Πώς...Ελένη; Είμαι θάυμα, Μαρία μου! 3. Καλημέρα Κώστα. Τι...; Έτσι κι έτσι 4. Πώς... ο πατέρας σου; Γιώργος 5. Πώς...λένε;

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Η ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΛΛΟΜΕΝΩΝ ΧΩΡΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΟΙ Σ.Α.Δ.Φ. ΣΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ Η αναγκαιότητα για την εναρμόνιση της άμεσης φορολογίας των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας...

Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Διαβάστε αποσπασματικά το παραμύθι: Ο Αϊ-Βασίλης και...το όνομα του παιδιού σας... Το παραμύθι είναι και για αγοράκι αλλά, για της ανάγκες του δείγματος σας παρουσιάζουμε πώς μπορεί να δημιουργηθεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Dr. Άρης Ίκκος Εισαγωγή - 1 70% εισερχόμενου τουρισμού έρχεται αεροπορικώς στην Ελλάδα Το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 90% σε πολλά νησιά Ο προγραμματισμός θέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943

Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 1 of 5 14/10/2014 12:12 µµ Καλάβρυτα. 13 εκεµβρίου 1943 Γονική Κατηγορία: Ιστορική Βιβλιοθήκη Κατηγορία: Έπος 1940-2ος Παγκόσµιος Πόλεµος ηµοσιευµένο στις Τρίτη, 13 εκέµβριος 2011 05:25 Από τον/την http://users.sch.gr/pchaloul/kalavrita.htm

Διαβάστε περισσότερα

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»*

Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Η ΥΠΟΘΕΣΗ «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ» 13 Αντί Εισαγωγής Όταν τα διαγράμματα «μιλούν»* Στο διάστημα από τον Οκτώβριο του 2009 μέχρι το Μάιο του 2010, η Ελλάδα δέχτηκε μια πρωτοφανή χρηματοπιστωτική επίθεση, που οδήγησε

Διαβάστε περισσότερα

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ.

Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Άννα Κατερίνα Μαρία Μ. Η Ιαπωνία είναι µια από τις ισχυρότερες βιοµηχανικές χώρες και µαζί µε άλλες αποτελούν σήµερα µια ισχυρή βιοµηχανική και εµπορική ζώνη που ανταγωνίζονται τις Η.Π.Α και την Ευρώπη.

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014

Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Ζήτηση αεροπορικών θέσεων Σύγκριση 2013-2014 Dr. Άρης Ίκκος Εισαγωγή - 1 Ως γνωστόν, περίπου 70% του συνόλου του εισερχόμενου τουρισμού στην Ελλάδα, έρχεται στην χώρα αεροπορικώς. Μάλιστα σε πολλά νησιά

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL

Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Πίνακας αποτελεσμάτων της Ένωσης για την Καινοτομία το 2015. Σύνοψη Γλωσσική έκδοση ΕL Εσωτερική Αγορά, Βιομηχανία, Επιχειρηματικότη τα και ΜΜΕ ΣΥΝΟΨΗ Πίνακας επιδόσεων της Ένωσης για την Καινοτομία το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΥ 1. ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: συχνά η θεματική πρόταση διασαφηνίζεται και αναπτύσσεται καλύτερα με την παράθεση συγκεκριμένων παραδειγμάτων. Όσο πιο κοντά μας διαδραματίζεται ένα γεγονός,

Διαβάστε περισσότερα

ISBN: 978-618-5093-18-1

ISBN: 978-618-5093-18-1 ΤΟ ΜΑΤΙ ΤΟΥ ΤΑΥΡΟΥ Το παρόν έργο πνευματικής ιδιοκτησίας προστατεύεται από τις διατάξεις της ελληνικής νομοθεσίας (Ν 2121/1993 όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα) και από τις διεθνείς συμβάσεις περί

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Η Λίμνη Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Κείμενο Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη Γραφιστική επιμέλεια Χριστιάνα Χαραλάμπους Επιμέλεια κειμένου και εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

Χημικά και βιολογικά όπλα

Χημικά και βιολογικά όπλα Χημικά και βιολογικά όπλα ΑNAZHTΩNTAΣ τους λόγους για τους οποίους η ιστορία βρίθει παραδειγμάτων χρήσης χημικών και βιολογικών όπλων, φτάνει κανείς εύκολα στο συμπέρασμα ότι οι λόγοι αυτοί παραμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες

Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία Βασικά μεγέθη & συγκριτικοί δείκτες ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΠΟΛΥΚΕΝΤΡΟ Διοσκούρων 4 & Πολυγνώτου ΑΘΗΝΑ 105 55 Τηλ. 2103310080, Fax: 2103310083 E-mail: info@kpolykentro.gr Τριμηνιαία ενημέρωση για την απασχόληση, τις συνθήκες διαβίωσης και την οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑ LIFE SENTRAGOAL WOMENONLY ELLE ΣΙΝΕΜΑ CAR&DRIVER

ΕΘΝΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑ LIFE SENTRAGOAL WOMENONLY ELLE ΣΙΝΕΜΑ CAR&DRIVER 1 of 5 12/28/2014 9:37 PM ΕΘΝΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑ LIFE SENTRAGOAL WOMENONLY ELLE ΣΙΝΕΜΑ CAR&DRIVER Κυριακή, 28/12/2014 Γράφουν οι Ιωάννης Ασκοξυλάκης - Ανδρέας Σφακιανάκης Email Like forum forum Μέγεθος γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΟΜ 102 Α'ΤΡΙΜΗΝΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2014 ΕΒΔΟΜΑΔΑ 7 Μια μαύρη δεκαετία για την ανθρωπότητα καθώς ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος είναι στο προσκήνιο. Η επιβίωση του ανθρώπου είναι πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία για το Συνέδριο στην Κύπρο, «Εμπορία Γυναικών με σκοπό την Εργασιακή Εκμετάλλευση στην Οικιακή Εργασία»

Ομιλία για το Συνέδριο στην Κύπρο, «Εμπορία Γυναικών με σκοπό την Εργασιακή Εκμετάλλευση στην Οικιακή Εργασία» Λευκωσία, 12/06/2015 Ομιλία για το Συνέδριο στην Κύπρο, «Εμπορία Γυναικών με σκοπό την Εργασιακή Εκμετάλλευση στην Οικιακή Εργασία» Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση Είμαι χαρούμενη που βρίσκομαι εδώ,

Διαβάστε περισσότερα

Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) 28 Οκτωβρίου 1940. Ελληνοϊταλικός Πόλεμος

Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) 28 Οκτωβρίου 1940. Ελληνοϊταλικός Πόλεμος Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) Ο Μουσολίνι (χαιρετάει φασιστικά) και ο Χίτλερ (με το σύμβολο του ναζισμού, τη σβάστικα, στο περιβραχιόνιό του.) Οι δύο δικτάτορες ήταν υπεύθυνοι για τον πιο αιματηρό πόλεμο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα

Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες. Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Γυναίκες πολεµίστριες και ηρωίδες Έρευνα-επιλογή:Μ. Λόος Μετάφραση: Μ. Σκόµπα Επιµέλεια: Β. Καντζάρα Cleopatra (Κλεοπάτρα) 69 30 π.χ. Αίγυπτος Βασίλισσα Η Κλεοπάτρα γεννήθηκε το 69 π.x και βασίλεψε στην

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για το μήνα Φεβρουάριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΕΘΝΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΙΟΥ Τετάρτη, 18 Απριλίου ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές. φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει;

Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές. φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει; ΑΠΟΚΡΙΕΣ 2011 Τι φασαρία είναι αυτή; Τι ξεχωριστό συμβαίνει φέτος τις Αποκριές στους δρόμους της Πλάκας; Τι ακούω; Ένα νταούλι; Κουδουνάκια; Τύμπανα; φωτογραφική της μηχανή και βγήκε μας. Τι να δει; Όλο

Διαβάστε περισσότερα

O xαρταετός της Σμύρνης

O xαρταετός της Σμύρνης ...... O xαρταετός της Σμύρνης Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2009 MANOΣ KONTOΛEΩN & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη 271 & Γεωργίου Παπανδρέου

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ

ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΑΞΙΔΙΩΤΩΝ alco THE PULSE OF SOCIETY ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ: ΕΝΤΟΛΕΑΣ: ΤΥΠΟΣ: ΔΕΙΓΜΑ: ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑ: ΧΡΟΝΟΣ: ALCO Ε.Ο.Τ. ΠΟΣΟΤΙΚΗ (ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ) 1.500

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά

Ημερίδα: Πολιτισμός της μνήμης και συνεργασία νέων 15.-17.9.2012 στην Παραμυθιά Πάνελ 1: Σύγχρονη μετάδοση της ιστορίας από νέους για νέους - Τι κάνει ένα μνημείο ελκυστικό για νέους? - Πως μπορεί να διαμορφωθεί η ιστορική-πολιτική παιδεία? - Τι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την ενθυμίση?

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ Β ΘΕΜΑ Β1 Μονάδες 30 ΚΕΙΜΕΝΟ Α ΚΕΙΜΕΝΟ Β

ΟΜΑΔΑ Β ΘΕΜΑ Β1 Μονάδες 30 ΚΕΙΜΕΝΟ Α ΚΕΙΜΕΝΟ Β ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4)

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη.

Η ιστορία μάς διδάσκει ότι όποτε η Ελλάδα κλυδωνίζεται, μαζί της κλυδωνίζεται και η Ευρώπη. The Economist 19 th Roundtable with Government of Greece EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? Brainstorming with the new Greek government and world leaders Ξενοδοχείο InterContinental, 14-15/5/2015

Διαβάστε περισσότερα

Σας διαβιβάζουμε συνημμένα σχέδιο προγράμματος δράσης του ΟΠΕ για το έτος 2009, αναφορικά με την συμμετοχή του Οργανισμού στις κλαδικές εκθέσεις.

Σας διαβιβάζουμε συνημμένα σχέδιο προγράμματος δράσης του ΟΠΕ για το έτος 2009, αναφορικά με την συμμετοχή του Οργανισμού στις κλαδικές εκθέσεις. K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr Αριθμ. πρωτ: 14/36 Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗΕΠΙΣΤΗΜΩΝΤΗΣΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΤΜΗΜΑΔΗΜΟΤΙΚΗΣΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΙV :. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΚΙΑΓΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Α.Μ.: 4918 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ: Z Μάθημα:Φυσική Τάξη:Ε'Μαθητές:19

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα ΕΝΑΛΛΑΓΕΣ ΣΕ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΑΝΑΠΛ. α. ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ ΑΓΟΡΑΝΟΜΙΑΣ (υφυπουργείο) 2 2 2 ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ 7 9 10 2 12 ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ Η πολυπόθητη μέρα για την εκδρομή μας στην Κωνσταντινούπολη είχε φτάσει! Βαλίτσες, φωτογραφικές μηχανές, τα λόγια που είχε να μάθει ο καθένας από όσους συμμετέχουμε

Διαβάστε περισσότερα

περιηγήσεις στην Ελλάδα Μνημεία πόλεων στον Ελλαδικό χώρο! στην Ξάνθη! Στη σημερινή μας στήλη θα ασχοληθούμε με την Ιστορία και τα μνημεία της πόλης της Ξάνθης, η οποία σε πληθυσμό φθάνει σχεδόν τους 53.000

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2

ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2 ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ ΚΩΣΤΗΣ ΚΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ Α 2 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ INTERNET Το Internet είναι ένα πλέγμα από εκατομμύρια διασυνδεδεμένους υπολογιστές που εκτείνεται σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη και παρέχει τις υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΩΝ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΥ το 2013 Ατυχήματα στην Ελλάδα Σε 3.828 ανήλθε το 2013 ο αριθμός των ατυχημάτων από αυτοκίνητα με ξένες πινακίδες στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Η Πόλη έξω από τα Â Ë

Η Πόλη έξω από τα Â Ë Η Πόλη έξω από τα Â Ë Είναι τόσα πολλά αυτά που έχει να κάνει και να δει ο επισκέπτης της Πόλης της Ρόδου, τόσες πολλές οι επιλογές που σίγουρα δεν θα πλήξει. Μέρες ολόκληρες θα µπορούσε κανείς να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Δευτέρα, 2 Φεβρουαρίου 2015 Ημέρα μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος. 70 χρόνια μετά Από τη Μαρτυρία στην Παιδεία

Δευτέρα, 2 Φεβρουαρίου 2015 Ημέρα μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος. 70 χρόνια μετά Από τη Μαρτυρία στην Παιδεία Δευτέρα, 2 Φεβρουαρίου 2015 Ημέρα μνήμης Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων και Ηρώων του Ολοκαυτώματος 70 χρόνια μετά Από τη Μαρτυρία στην Παιδεία Αξιότιμοι προσκεκλημένοι, Σας καλωσορίζω στη σημερινή εκδήλωση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα

Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ. Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Η ZENTIVA ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ Στόχος μας είναι να γίνουμε ο πολύτιμος εταίρος σας στα γενόσημα φάρμακα Ηνωμένο Βασίλειο Γαλλία Πορτογαλία Πολωνία Δημοκρατία της Τσεχίας Γερμανία Εσθονία Λετονία Λιθουανία Σλοβακία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης

ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO. Αγγελόπουλος Βασίλης ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΣΤΟ GRAFFITI ΚΑΙ ΣΤΟ TATTOO Αγγελόπουλος Βασίλης Το γκράφιτι βρίσκεται πολλά χρόνια στην ζωή μας. Είτε το καταλαβαίνουμε είτε όχι οι τοίχοι γύρω μας είναι γεμάτοι από αυτά δίνοντας χρώμα και ζωντάνια

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

αφίσες από την Ισπανική Επανάσταση

αφίσες από την Ισπανική Επανάσταση Η παρακάτω αφίσα (όπως και πολλές άλλες παρόμοιες) αναφέρεται στην έλλειψη τροφίμων που ήταν βασικό πρόβλημα στη ημοκρατική ζώνη. Αρκετές ήταν οι αιτίες που προκαλούσαν αυτή την έλλειψη. Πρώτον, το σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Πολυσταδιακή δειγματοληψία με χρήση quota ως προς τη γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού, το φύλο και την ηλικία.

Πολυσταδιακή δειγματοληψία με χρήση quota ως προς τη γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού, το φύλο και την ηλικία. Επωνυμία Εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία όνομα Εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ Έρευνα κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά*

Το αληθινό παραμύθι της βίας. Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Α. ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Διαβάζουμε το κείμενο. Το αληθινό παραμύθι της βίας Από τον Ευγένιο Τριβιζά* Η εκφοβιστική και επιθετική συμπεριφορά παιδιών εναντίον συμμαθητών τους είναι ένα πολύμορφο και

Διαβάστε περισσότερα