Το Αναπτυξιακό Ανιχνευτικό Τεστ Denver II στα Ελληνόπουλα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Το Αναπτυξιακό Ανιχνευτικό Τεστ Denver II στα Ελληνόπουλα"

Transcript

1 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 91 Το Αναπτυξιακό Ανιχνευτικό Τεστ Denver II στα Ελληνόπουλα Ε. Δουλιανάκη, Ι. Τσίκουλας, Ο. Πεδιαδιτάκη, Ε. Βαργιάμη, Γ. Δρόσου, Β. Αργυροπούλου, Φ. Τζοβάρας, Ε. Παπαζολούδη, Δ. Τρύφωνας, Α. Χυτόπουλος, Χ. Σαχίνογλου, Ε. Κοντόπουλος, Μ. Αθανασίου-Μεταξά. Α' Παιδιατρική Κλινική ΑΠΘ - Κέντρο Αναπτυξιακής Παιδιατρικής «Α. Φωκάς», ΓΝΘ "Ιπποκράτειο" ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ The Developmental Screening Test DENVER II in Greek Children Doulianaki E, Tsikoulas I, Pediaditaki O, Vargiami E, Drossou G, Argyropoulou V, Tzovaras F, Papazoloudi E, Trifonas D, Chittopoylos A, Sachinoglou Ch, Kontopoulos E, Athanasiou-Metaxa M. 1 st Pediatric Clinic of Aristoteles University of Thessaloniki - Centre of Developmental Pediatrics "A. Fokas", Hippokration Hospital Περίληψη: Η εφαρμογή του αναπτυξιακού ανιχνευτικού τεστ Denver έγειρε προβληματισμούς με την πάροδο των ετών στην επιστημονική κοινότητα αναφορικά με συγκεκριμένα στοιχεία. Αυτό τελικά οδήγησε τους ειδικούς στη μεγάλη αναδιαμόρφωση και στην τελική επιλογή των 125 δεξιοτήτων του Denver II, τα οποία βασίζονται στα παρακάτω κριτήρια: την ευκολία εφαρμογής και αξιολόγησης, την ανταπόκριση της δεξιότητας στο παιδί και τον εξεταστή, την αξιοπιστία τόσο μεταξύ των εξεταστών την ίδια χρονική στιγμή όσο και μεταξύ διαφορετικών χρονικών στιγμών από τον ίδιο εξεταστή, τις ελάχιστες βαθμολογήσεις με «άρνηση» και τις ελάχιστες βαθμολογήσεις «χωρίς ευκαιρία» και μία απρόσκοπτη εξέλιξη, σε όλες τις ηλικίες στις οποίες το 90% των παιδιών μπορούσαν να εκτελέσουν τη δεξιότητα-στόχο. Σε αυτή τη μελέτη εφαρμόσαμε το αναθεωρημένο αναπτυξιακό ανιχνευτικό τεστ Denver II σε 2090 Ελληνόπουλα ηλικίας 15 ημερών έως 6 ετών. Χρησιμοποιώντας την ανάδρομη ανάλυση, προσδιορίσαμε τους αναπτυξιακούς σταθμούς των δεξιοτήτων για όλο το δείγμα. Οι κυριότερες διαφοροποιήσεις του αναπτυξιακού ανιχνευτικού τεστ Denver που σταθμίστηκε πριν 25 χρόνια στα Ελληνόπουλα με το Denver II που εφαρμόσαμε στην παρούσα μελέτη, σημειώνονται στα εξής: οι γλωσσικές δεξιότητες αυξήθηκαν κατά 86% και προστέθηκαν δύο δεξιότητες άρθρωσης, νέα ηλικιακή κλίμακα και νέα ερμηνεία των δεξιοτήτων προκειμένου να εντοπιστούν ήπιες καθυστερήσεις, καινούρια κλίμακα διαβάθμισης της συμπεριφοράς και καινούρια εργαλεία για το τεστ. Abstract: The worldwide utilization of the Denver Developmental Screening Test raised concerns through the years by test users about specific items and features and led to a major revision and restandardization of the test with a final selection of the 125 Denver II items, based on the following criteria: ease of administration and scoring, item appeal to child and examiner, item test-retest and inter-rater reliability, minimal refusal scores, minimal no opportunity scores and a smooth step-like progression of ages at which 90% of children could perform the tasks. In this study, we administered the revised Denver II Developmental Screening Test in 2090 Greek children aged 15 days till 6 years. Using regression analysis we determined the Greek age norms for the total sample. The major differences between the Denver Developmental Screening Test, which was standardized in Greek children 25 years ago and Denver II are: an 86% increase in language items, two articulation items, a new age scale, a new category of item interpretation to identify milder delays, a behaviour rating scale and new training materials.

2 92 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 Εισαγωγή Η ανάπτυξη του παιδιού (σωματική, πνευματική, ψυχική) χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή εμφάνιση συγκεκριμένων δεξιοτήτων. Κάθε δεξιότητα εμφανίζεται σε ορισμένη ηλικία, η οποία ονομάζεται «κρίσιμη ηλικία» της συγκεκριμένης δεξιότητας. Αναπτυξιακές διαταραχές είναι οι διαταραχές που παρεμβάλλονται στη φυσιολογική ανάπτυξη του παιδιού, με αποτέλεσμα την πρόκληση μιας συνεχιζόμενης ανικανότητας σώματος, πνεύματος ή ψυχής. Οι αναπτυξιακές διαταραχές αφορούν στους τέσσερις τομείς της ψυχοκινητικής ανάπτυξης, την κοινωνική συμπεριφορά και αυτοεξυπηρέτηση, τη λεπτή κινητικότητα σε συνάρτηση με την όραση, την ομιλία σε συνάρτηση με την ακοή και την αδρή κινητικότητα του παιδιού. Ο έλεγχος της ανάπτυξης πρέπει να γίνεται κατά τακτά διαστήματα. Οι ηλικίες που έχουν επιλεγεί για τον έλεγχο είναι: η 8 η εβδομάδα, ο 8 ος, 12 ος, 18 ος μήνας και ο 2 ος, 3 ος,4 ος και 5 ος χρόνος ζωής και ονομάζονται «ηλικίες κλειδιά» καθόσον χαρακτηριστικές αναπτυξιακές δεξιότητες κατακτιόνται στις ηλικίες αυτές 1. Το εργαλείο για τον έλεγχο της ανάπτυξης και ως εκ τούτου της έγκαιρης διάγνωσης των αναπτυξιακών διαταραχών είναι οι ανιχνευτικές αναπτυξιακές δοκιμασίες (developmental screening tests) όπως είναι το Denver Test (DDST). Το DDST χρησιμοποιείται πάνω από 40 χρόνια παγκοσμίως ως το πρώτο αδρό ανιχνευτικό εργαλείο αναπτυξιακών διαταραχών σε βρέφη και παιδιά. Στην Ελλάδα σταθμίστηκε και δημοσιεύθηκε το 1986 από τον Ι. Τσίκουλα και τους συνεργάτες του. 2 Επίσης, έχει μεταφραστεί και σταθμιστεί σε πάνω από δώδεκα χώρες, και έχει χρησιμοποιηθεί για την ανίχνευση αναπτυξιακών διαταραχών σε περισσότερα από πενήντα εκατομμύρια παιδιά. Καθώς όμως το τεστ χρησιμοποιούνταν από εκατοντάδες επιστήμονες σε όλο τον κόσμο, προέκυψε η ανάγκη να προστεθούν περισσότερες δεξιότητες στον τομέα της ομιλίας-γλώσσας, παρατηρήθηκε η δυσκολία στην ερμηνεία και τη βαθμολόγηση συγκεκριμένων δεξιοτήτων, προέκυψε το ερώτημα της καταλληλότητας του τεστ για συγκεκριμένα υποσύνολα παιδιών (που σχετίζονταν με την εθνικότητα, τα διαφορετικά φύλα, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων, τον τόπο διαμονής). Οι προβληματισμοί αυτοί οδήγησαν το δημιουργό του W.K. Frankenburg και τους συνεργάτες του στην ανασύσταση του τεστ και τη δημιουργία του Denver Developmental Screening Test ΙΙ (DDST II), το οποίο σήμερα χρησιμοποιείται σε πολλές χώρες του κόσμου ως μέρος του τακτικού παιδιατρικού ελέγχου, στα πλαίσια της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας του παιδιού 3. Επίσης, κατά τη διαδικασία της στάθμισης αποδείχθηκαν ξανά η αξιοπιστία και η εγκυρότητα της δοκιμασίας 4. Σκοπός Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν η εφαρμογή του αναθεωρημένου αναπτυξιακού ανιχνευτικού τεστ δεξιοτήτων Denver II (DDSTII) και η εύρεση των ηλικιακών ορίων που ορίζουν κάθε δεξιότητα (αναπτυξιακό ορόσημο) του τεστ σε δείγμα 2090 βρεφών και παιδιών όλης της Ελλάδας. Υλικό - Μεθοδολογία Εξετάστηκαν με το DDSTII 2090 βρέφη και παιδιά ηλικίας 15 ημερών έως 6 χρονών από 27 δήμους όλης της Ελλάδας. Το δείγμα συλλέχθηκε από παιδιά που ζούσαν σε αστικές, ημιαστικές και αγροτικές περιοχές της ηπειρωτικής και νησιωτικής Ελλάδας και είχαν μητρική γλώσσα τα Ελληνικά. Τα παιδιά ταξινομήθηκαν σε υποσύνολα σύμφωνα με τα παρακάτω δημογραφικά στοιχεία: μορφωτικό επίπεδο των γονέων, φύλο, τόπος διαμονής (αστικές περιοχές > κατοίκους, ημιαστικές < και >2500 κατοίκους και αγροτικές περιοχές 2500 κατοίκους). Προϋπόθεση για την συμμετοχή στην εξέταση ήταν η καλή σωματική και ψυχοσωματική υγεία των βρεφών και των παιδιών, η οποία ελεγχόταν από το βιβλιάριο υγείας του παιδιού και το λεπτομερές ιστορικό του. Αποκλείστηκαν από τη μελέτη παιδιά με ιστορικό προωρότητας, εξωσωματικής γονιμοποίησης, παθολογικού περιγεννητικού ιστορικού, καθώς και παιδιά αλλοδαπών ή παιδιά που μεγάλωναν σε δίγλωσσο περιβάλλον. Οι κύριοι σταθμοί αναφοράς για τη διεξαγωγή του τεστ ήταν για τη Βόρεια Ελλάδα το Κέντρο Αναπτυξιακής Παιδιατρικής της Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ. στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης και για την Κεντρική και Νότια Ελλάδα, καθώς επίσης και για τη Νησιωτική Ελλάδα, το Διαδημοτικό Δίκτυο Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης ΟΤΑ στο Μαρούσι Αττικής. Η ανάπτυξη του DDSTII Κατά μήκος του εντύπου του τεστ, στην άνω και

3 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 93 κάτω πλευρά, σημειώνονται οι ηλικίες (από τον 1 ο μήνα έως τον 24 ο, ανά μήνα, και από τον 24 ο μήνα έως το 6 έτος ανά τρίμηνο). Κάθε δεξιότητα αποδίδεται στο έντυπο σαν παραλληλόγραμμο όπου η αριστερή κάθετη πλευρά του αντιστοιχεί στη ηλικία που το 25% των παιδιών επιτυγχάνει την συγκεκριμένη δεξιότητα, και η δεξιά κάθετη πλευρά του αντιστοιχεί στην ηλικία που το 90% των παιδιών επιτυγχάνουν αυτή τη δεξιότητα. Μέσα στο παραλληλόγραμμο υπάρχει επίσης προσδιοριστικό σημάδι για το πότε το 50% των παιδιών επιτυγχάνει τη δεξιότητα, ενώ το αριστερό άκρο της σκιασμένης περιοχής δείχνει το 75%, όπως ακριβώς και στο DDST 2 (Σχήμα 1). Σχ.1 Ποσοστό % των παιδιών που επιτυγχάνει τη δεξιότητα Το τεστ περιλαμβάνει 126 δεξιότητες γραμμένες κατά σειρά ηλικίας επιτυχίας. Με βάση την ακριβή ημερομηνία γέννησης ο εξεταστής τραβά μια κάθετη γραμμή στην χρονολογική ηλικία που τέμνει συγκεκριμένες δεξιότητες. Οι δεξιότητες χωρίζονται σε τέσσερις τομείς: Κοινωνική Συμπεριφορά - Αυτοεξυπηρέτηση (όπου εξετάζεται η ικανότητα του παιδιού να αυτοεξυπηρετείται και να συνεργάζεται), Λεπτή Κινητικότητα (εδώ υπάγονται οι λεπτοί χειρισμοί και η αντίληψη σε σχέση με τις ικανότητες όρασης), Γλώσσα- Ομιλία (ελέγχονται οι ικανότητες ακοής, ομιλίας, εκτέλεσης εντολών), Αδρή Κινητικότητα (εξετάζονται οι ικανότητες κίνησης και ισορροπίας). O εξεταστής ελέγχει την απόδοση του βρέφουςπαιδιού, ξεκινώντας με 3 δεξιότητες αριστερά από την τέμνουσα σε κάθε τομέα, δηλαδή με 3 δεξιότητες πίσω από την ηλικιακή γραμμή και συνεχίζει, μετά τις δεξιότητες που τέμνουν την ηλικία, με τις επόμενες 3 που βρίσκονται δεξιά από την τέμνουσα σε κάθε τομέα, δηλαδή με 3 δεξιότητες μετά την ηλικιακή γραμμή. Οι 126 δεξιότητες του τεστ συμπληρώνονται από την άμεση παρατήρηση του βρέφους ή παιδιού και από ερωτήσεις στα ίδια τα παιδιά. Για κάποιες δεξιότητες μας αρκεί η αναφορά του γονέα. Σε αυτές φαίνεται ένα R (report) στο κουτί της δεξιότητας. Ο χρόνος που απαιτείται για την διενέργεια του τεστ είναι περίπου 10 λεπτά και εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού και από το πόσο συνεργάσιμο είναι. Για κάθε ένα από τα 2090 παιδιά χρησιμοποιήθηκε ξεχωριστό φύλλο του Denver ΙΙ τεστ (Σχήμα 2), όπου σημειώνονταν η επίδοσή του: για κάθε δεξιότητα που επιτύγχανε, βαθμολογούνταν με P (pass). Το «pass» σηματοδοτούσε το «τώρα», δηλαδή τι μπορούσε το παιδί να επιτύχει τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή που διεξαγόταν το τεστ. Το «fail» σηματοδοτούσε το «μέλλον», δηλαδή τι θα μπορέσει το παιδί να επιτύχει στο μέλλον που τώρα δεν έχει κατακτήσει ακόμη. Παράλληλα, σε μία ξεχωριστή κλίμακα συμπεριφορικής αξιολόγησης που αποτυπώνεται στο δεξί κάτω άκρο του εντύπου του τεστ, ο εξεταστής, στα πλαίσια της κλινικής του παρατήρησης, βαθμολογούσε τη συμμόρφωση του παιδιού κατά τη διάρκεια του τεστ, το ενδιαφέρον του παιδιού προς το περιβάλλον, το φόβο του παιδιού ως προς τον εξεταστή και την ικανότητα προσοχής και αυτοσυγκέντρωσης του παιδιού κατά τη διάρκεια διεξαγωγής του τεστ. Η στατιστική ανάλυση Για να προσδιοριστούν οι ηλικίες στις οποίες το 25%, το 50%, το 75% και το 90% των παιδιών έχει κατακτήσει μια δεξιότητα, χρησιμοποιήθηκε η στατιστική μέθοδος της λογιστικής ανάδρομης ανάλυσης (logistic regression analysis). Για τον ακριβή προσδιορισμό των ηλικιών που το 25% το 50%, το75% και το 90% των παιδιών μπορούσαν να κατακτήσουν τη δεξιότητα, το δείγμα των παιδιών βαθμολογήθηκε κατά τις ακόλουθες ηλικιακές ομάδες: 0-2 μηνών, 2-4 μηνών, 4-7 μηνών, 7-10 μηνών, μηνών, μηνών, μηνών, μηνών, μηνών, μηνών, κι αυτό γιατί οι αναπτυξιακές αλλαγές γίνονται με πολύ γρηγορότερο ρυθμό στη βρεφική ηλικία από ότι σε μεγαλύτερες ηλικίες. Αποτελέσματα Αναπτυξιακά ορόσημα: Η ανάλυση των αποτελεσμάτων στους τέσσερις τομείς της ψυχοκινητικής ανάπτυξης φαίνεται στους παρακάτω πίνακες 1, 2, 3 και 4, όπου d=ημέρες, m=μήνες και y=χρόνια:

4 94 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 Πίνακας 1. Α. ΤΟΜΕΑΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ - ΑΥΤΟΕΞΥΠΗΡΕΤΗΣΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ 25% 50% 75% 90% ΚΟΙΤΑΖΕΙ ΠΡΟΣΩΠΟ 1d 1d 1d 1m8d ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΟΜΕΝΟ 18d 24d 1m3d 1m23d ΧΑΜΟΓΕΛΑ ΑΥΘΟΡΜΗΤΑ 7d 21d 1m9d 1m28d ΠΑΡΑΤΗΡΕΙ ΤΟ ΧΕΡΙ ΤΟΥ 1m10d 2m1d 3m4d 4m8d ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΠΙΑΣΕΙ ΠΑΙΧΝΙΔΙ 3m26d 4m15d 5m5d 5m22d ΤΡΩΕΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ 4m20d 5m11d 5m27d 6m18d ΚΑΝΕΙ ΠΑΛΑΜΑΚΙΑ 6m18d 8m24d 10m5d 11m6d ΚΑΝΕΙ ΚΑΤΑΝΟΗΤΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ 7m2d 8m29d 10m22d 12m21d ΚΑΝΕΙ ΓΕΙΑ ΣΟΥ - ΓΕΙΑ ΣΟΥ 7m7d 8m4d 9m2d 13m18d ΠΑΙΖΕΙ ΜΠΑΛΑ ΜΕ ΤΟΝ ΕΞΕΤΑΣΤΗ 9m9d 10m13d 11m16d 15m9d ΜΙΜΕΙΤΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 9m13d 10m25d 11m27d 14m29d ΠΙΝΕΙ ΜΕ ΚΥΠΕΛΟ 10m1d 12m18d 15m5d 17m8d ΒΟΗΘΑΕΙ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ 12m7d 13m26d 15m14d 17m10d ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΚΟΥΤΑΛΙ/ΠΙΡΟΥΝΙ 13m6d 15m11d 17m21d 20m27d ΒΓΑΖΕΙ ΡΟΥΧΑ 13m14d 16m29d 20m1d 2y0m11d ΤΑΪΖΕΙ ΚΟΥΚΛΑ 14m10d 16m13d 18m3d 23m1d ΦΟΡΑΕΙ ΡΟΥΧΑ 20m3d 23m28d 2y2m1d 2y7m11d ΠΛΕΝΕΙ ΔΟΝΤΙΑ ΜΕ ΒΟΗΘΕΙΑ 16m14d 21m7d 2y2m17d 2y8m19d ΠΛΕΝΕΙ ΚΑΙ ΣΚΟΥΠΙΖΕΙ ΧΕΡΙΑ 18m17d 21m9d 2y1m1d 2y10m29d ΛΕΕΙ ΟΝΟΜΑ ΦΙΛΟΥ 2y3m15d 2y5m11d 2y7m23d 2y11m13d ΒΑΖΕΙ ΜΠΛΟΥΖΑΚΙ 2y1m27d 2y7m18d 2y11m24d 3y5m18d ΝΤΥΝΕΤΑΙ ΧΩΡΙΣ ΒΟΗΘΕΙΑ 2y11m26d 3y4m11d 3y10m20d 4y6m20d ΠΑΙΖΕΙ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ/ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ 2y8m27d 3y2m24d 3y10m20d 4y9m17d ΠΛΕΝΕΙ ΔΟΝΤΙΑ ΧΩΡΙΣ ΒΟΗΘΕΙΑ 2y6m23d 3y3m3d 4y1m14d 4y10m25d ΕΤΟΙΜΑΖΕΙ ΤΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ ΤΟΥ 2y11m16d 3y7m7d 4y3m1d 5y0m27d

5 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 95 Πίνακας 2. Β. ΤΟΜΕΑΣ: ΛΕΠΤΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ 25% 50% 75% 90% ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΜΕΣΗ ΓΡΑΜΜΗ 1d 1d 15d 1m7d ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΣΗ ΓΡΑΜΜΗ 24d 1m2d 1m21d 2m19d ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΚΟΥΔΟΥΝΙΣΤΡΑ 2m18d 3m7d 3m20d 4m2d ΕΝΩΝΕΙ ΤΑ ΧΕΡΙΑ 2m3d 2m14d 2m23d 3m29d ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙ ΜΕΧΡΙ 180 ο 2m5d 2m27d 3m17d 4m13d ΚΟΙΤΑΖΕΙ ΣΤΑΦΙΔΑ 2m20d 3m14d 4m8d 5m5d ΑΠΛΩΝΕΙ ΧΕΡΙΑ 4m7d 4m20d 4m29d 5m18d ΨΑΧΝΕΙ ΤΟ ΚΟΥΒΑΡΙ 4m23d 5m18d 6m9d 7m4d ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΣΤΑΦΙΔΑ 5m13d 5m26d 6m13d 7m11d ΠΕΡΝΑΕΙ ΚΥΒΟ ΑΠΌ ΧΕΡΙ ΣΕ ΧΕΡΙ 4m6d 6m1d 6m25d 7m21d ΠΑΙΡΝΕΙ 2 ΚΥΒΟΥΣ 5m19d 6m4d 7m7d 9m11d ΣΥΛΛΑΜΒΑΝΕΙ ΜΕ ΑΝΤΙΧΕΙΡΑ ΚΑΙ ΔΕΙΚΤΗ 7m8d 8m14d 9m6d 10m12d ΧΤΥΠΑ 2 ΚΥΒΟΥΣ ΠΟΥ ΚΡΑΤΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ 6m16d 7m13d 9m27d 11m10d ΒΑΖΕΙ ΚΥΒΟ ΣΤΟ ΚΥΠΕΛΟ 10m5d 10m28d 11m22d 13m7d ΜΟΥΤΖΟΥΡΩΝΕΙ 11m20d 13m2d 14m16d 16m8d ΑΔΕΙΑΖΕΙ ΣΤΑΦΙΔΑ ΑΠΟ ΜΠΟΥΚΑΛΙ ΜΕΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗ 12m29d 14m8d 15m14d 19m13d ΚΑΝΕΙ ΠΥΡΓΟ- 2 ΚΥΒΟΥΣ 13m20d 14m28d 16m20d 20m24d ΚΑΝΕΙ ΠΥΡΓΟ- 4 ΚΥΒΟΥΣ 16m13d 19m14d 21m25d 2y0m7d ΚΑΝΕΙ ΠΥΡΓΟ- 6 ΚΥΒΟΥΣ 19m18d 21m26d 2y1m16d 2y6m29d ΜΙΜΕΙΤΑΙ ΚΑΘΕΤΗ ΓΡΑΜΜΗ 2y1m24d 2y5m26d 2y10m27d 3y2m29d ΚΑΝΕΙ ΠΥΡΓΟ- 8 ΚΥΒΟΥΣ 23m14d 2y2m5d 2y8m5d 3y4m4d ΛΥΓΙΖΕΙ ΑΝΤΙΧΕΙΡΕΣ ΡΥΘΜΙΚΑ 2y7m22d 3y0m5d 3y3m25d 3y9m10d ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΙ Ο 3y0m2d 3y3m29d 3y7m2d 3y11m27d ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ ΑΝΘΡΩΠΟ - 3 ΜΕΛΗ 3y5m2d 3y8m3d 4y0m1d 4y8m7d ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΙ + 3y3m28d 3y6m16d 3y11m4d 4y8m22d ΔΙΑΛΕΓΕΙ ΜΑΚΡΥΤΕΡΗ ΓΡΑΜΜΗ 2y10m19d 3y2m26d 3y11m27d 5y2m8d ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΙ ΜΕΤΑ ΕΠΙΔΕΙΞΗ 3y8m4d 4y0m5d 4y6m12d 5y2m17d ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ ΑΝΘΡΩΠΟ - 6 ΜΕΛΗ 3y10m8d 4y3m5d 4y8m12d 5y3m9d ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΙ ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗ 4y4m27d 4y10m25d 5y2m23d 5y10m21d

6 96 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 Πίνακας 3. Γ. ΤΟΜΕΑΣ: ΑΚΟΗ - ΟΜΙΛΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ 25% 50% 75% 90% ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΝΕΤΑΙ ΣΤΟ ΚΟΥΔΟΥΝΙ 1d 1d 1d 13d ΦΩΝΗΣΗ 1d 1d 1d 20d ΛΕΕΙ «ΟΟΟ/ΑΑΑ» 23d 1m9d 1m15d 2m16d ΓΕΛΑΕΙ 1m12d 1m25d 2m16d 3m7d ΤΣΙΡΙΖΕΙ 1m6d 1m18d 2m21d 4m5d ΓΥΡΙΖΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΟΥΔΟΥΝΙ ΠΟΥ ΧΤΥΠΑ 2m29d 3m22d 4m18d 5m19d ΓΥΡΙΖΕΙ ΠΡΟΣ ΤΗ ΦΩΝΗ 4m1d 4m14d 5m17d 6m24d ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΣΥΛΛΑΒΕΣ 4m21d 5m12d 6m16d 7m20d ΜΙΜΕΙΤΑΙ ΗΧΟΥΣ ΟΜΙΛΙΑΣ 3m3d 4m6d 5m19d 8m21d ΛΕΕΙ «ΜΑΜΑ/ΜΠΑΜΠΑ» ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΑ 5m17d 6m11d 7m18d 9m13d ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΣΥΛΛΑΒΕΣ 5m22d 6m16d 7m29d 10m9d «ΜΠΑΜΠΑΛΙΖΕΙ» 5m24d 7m4d 8m1d 11m27d ΛΕΕΙ «ΜΑΜΑ/ΜΠΑΜΠΑ» ΣΥΝΕΙΔΗΤΑ 9m4d 10m10d 11m6d 13m26d ΛΕΕΙ 1 ΛΕΞΗ 10m13d 11m23d 13m2d 15m11d ΛΕΕΙ 2 ΛΕΞΕΙΣ 12m7d 13m25d 15m14d 17m3d ΛΕΕΙ 3 ΛΕΞΕΙΣ 13m8d 16m1d 17m20d 19m19d ΛΕΕΙ 6 ΛΕΞΕΙΣ 15m15d 17m6d 18m27d 22m24d ΔΕΙΧΝΕΙ 2 ΕΙΚΟΝΕΣ 17m15d 19m9d 20m22d 23m16d ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΛΕΞΕΙΣ 17m25d 20m3d 23m10d 2y3m3d ΟΝΟΜΑΤΙΖΕΙ 1 ΕΙΚΟΝΑ 18m19d 20m13d 22m18d 2y4m2d ΔΕΙΧΝΕΙ ΣΩΜΑ - 6 ΜΕΛΗ 18m25d 21m2d 23m25d 2y5m20d ΔΕΙΧΝΕΙ 4 ΕΙΚΟΝΕΣ 20m16d 21m24d 23m9d 2y7m6d ΛΟΓΟΣ-ΚΑΤΑΝΟΗΤΟΣ ΣΤΟ ΗΜΙΣΗ 1y5m29d 1y8m4d 2y0m10d 2y11m16d ΟΝΟΜΑΤΙΖΕΙ 4 ΕΙΚΟΝΕΣ 2y0m29d 2y3m24d 2y5m29d 3y1m3d ΓΝΩΡΙΖΕΙ 2 ΔΡΑΣΕΙΣ 2y0m8d 2y3m26d 2y8m14d 3y2m21d ΓΝΩΡΙΖΕΙ 2 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥΣ (ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΥΣ/ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΥΣ) 2y4m21d 2y7m17d 2y11m28d 3y6m8d ΛΕΕΙ 1 ΧΡΩΜΑ 2y2m11d 2y8m4d 3y1m9d 3y6m25d ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΧΡΗΣΗ 2 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ 2y7m4d 2y11m24d 3y2m22d 3y9m3d ΒΓΑΖΕΙ 1 ΚΥΒΟ 2y9m5d 3y0m26d 3y5m23d 3y11m27d ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΧΡΗΣΗ 3 ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ 2y7m26d 3y0m1d 3y4m4d 4y0m8d ΓΝΩΡΙΖΕΙ 4 ΔΡΑΣΕΙΣ 2y6m26d 2y9m25d 3y2m5d 4y1m18d ΛΟΓΟΣ- ΑΠΟΛΥΤΑ ΚΑΤΑΝΟΗΤΟΣ 2y0m3d 2y7m17d 3y2m11d 4y4m25d ΚΑΤΑΝΟΕΙ 4 ΠΡΟΘΕΣΕΙΣ 2y9m17d 3y2m21d 3y7m25d 4y8m18d ΛΕΕΙ 4 ΧΡΩΜΑΤΑ 2y9m15d 3y4m25d 4y0m25d 4y8m29d ΟΡΙΖΕΙ 5 ΛΕΞΕΙΣ 3y2m3d 3y8m1d 4y5m19d 5y2m7d ΓΝΩΡΙΖΕΙ 3 ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥΣ (ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΥΣ/ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟΥΣ) 2y9m10d 3y1m11d 3y8m25d 5y9m1d ΒΓΑΖΕΙ 5 ΚΥΒΟΥΣ 4y0m24d 4y5m22d 4y10m20d 5y5m18d ΑΝΤΙΘΕΤΑ - 2 3y6m4d 4y2m26d 4y9m3d 5y7m17d ΟΡΙΖΕΙ 7 ΛΕΞΕΙΣ 3y11m6d 4y4m26d 5y1m16d 5y10m11d

7 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 97 Πίνακας 4. Δ. ΤΟΜΕΑΣ: ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ 25% 50% 75% 90% ΣΥΜΜΕΤΡΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ 1d 1d 1d 13d ΣΗΚΩΝΕΙ ΚΕΦΑΛΙ 1d 1d 1d 15d ΚΕΦΑΛΙ ΠΑΝΩ ΜΕΧΡΙ 45 ο 4d 20d 1m18d 2m19d ΚΕΦΑΛΙ ΠΑΝΩ ΜΕΧΡΙ 90 ο 1m15d 2m10d 2m29d 3m18d ΚΑΘΙΣΜΕΝΟ - ΚΕΦΑΛΙ ΣΤΑΘΕΡΟ 1m17d 2m8d 3m4d 3m22d ΣΤΗΡΙΖΕΙ ΒΑΡΟΣ ΣΤΑ ΠΟΔΙΑ 1m20d 2m18d 3m16d 4m13d ΣΤΗΘΟΣ ΕΠΑΝΩ - ΣΤΗΡΙΞΗ ΒΡΑΧΙΟΝΕΣ 2m19d 3m6d 4m4d 4m21d ΓΥΡΙΖΕΙ (ΥΠΤΙΑàΠΡΗΝΗàΥΠΤΙΑ) 3m16d 4m7d 4m19d 6m1d ΕΛΞΗ ΝΑ ΚΑΘΙΣΕΙ - ΔΕΝ ΚΑΘΥΣΤΕΡΕΙ ΚΕΦΑΛΙ 3m12d 3m25d 4m13d 6m9d ΚΑΘΕΤΑΙ ΧΩΡΙΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ 5m11d 5m20d 6m8d 7m7d ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΟΡΘΙΟ ΑΚΟΥΜΠΩΝΤΑΣ 6m22d 7m13d 8m2d 8m22d ΠΙΑΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΗΚΩΝΕΤΑΙ 7m19d 8m16d 9m6d 9m24d ΕΡΧΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΣΤΗ ΘΕΣΗ 7m13d 8m11d 9m1d 10m4d ΣΤΕΚΕΤΑΙ 2sec 9m9d 9m28d 10m23d 11m22d ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΤΟΥ 10m5d 11m10d 12m15d 13m18d ΣΚΥΒΕΙ ΚΑΙ ΣΗΚΩΝΕΤΑΙ 10m27d 12m2d 13m3d 14m26d ΠΕΡΠΑΤΑΕΙ ΚΑΛΑ 11m12d 12m8d 13m13d 15m5d ΠΕΡΠΑΤΑΕΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΙΣΩ 12m12d 13m19d 15m3d 16m14d ΤΡΕΧΕΙ 13m18d 15m20d 17m2d 19m25d ΑΝΕΒΑΙΝΕΙ ΣΚΑΛΟΠΑΤΙΑ 14m11d 16m17d 19m2d 21m29d ΚΛΩΤΣΑΕΙ ΜΠΑΛΑ 15m15d 17m5d 20m1d 22m24d ΠΗΔΑΕΙ ΕΠΙ ΤΟΠΟΥ 20m7d 23m6d 2y1m22d 2y5m3d ΠΕΤΑΕΙ ΜΠΑΛΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΚΕΦΑΛΙ 17m13d 20m4d 2y1m1d 2y10m26d ΜΕΓΑΛΟ ΠΗΔΗΜΑ 2y3m21d 2y6m3d 2y9m5d 3y2m4d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 1 sec 2y2m17d 2y4m27d 2y8m3d 3y3m9d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 2 sec 2y6m23d 2y9m8d 3y1m28d 3y10m9d ΧΟΡΟΠΗΔΑΕΙ 3y2m28d 3y6m27d 3y10m15d 4y4m1d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 3 sec 2y8m28d 3y2m29d 3y8m27d 4y7m2d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 4 sec 3y2m6d 3y8m19d 4y5m10d 4y11m11d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 5 sec 3y6m9d 3y10m7d 4y8m2d 5y4m13d ΠΕΡΠΑΤΑΕΙ ΦΤΕΡΝΑ - ΔΑΧΤΥΛΑ 4y0m6d 4y7m9d 5y0m17d 5y9m2d ΙΣΟΡΡΟΠΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΟΔΙ 6 sec 3y10m29d 4y6m21d 4y11m5d 5y10m18d Το εφαρμοσμένο στα Ελληνόπουλα τεστ απεικονίζεται στο ΣΧΗΜΑ 2

8 98 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 Σχ 2. Το Αναπτυξιακό Ανιχνευτικό Τεστ DENVER II στα ελληνικά

9 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 99 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΙΚΟΥ ΤΕΣΤ DENVERII 1. Προσπαθήστε να κάνετε το παιδί να χαμογελάσει χωρίς να το αγγίξετε, χαμογελώντας, μιλώντας του ή γνέφοντας. 2. Το βρέφος πρέπει να κοιτάζει το χέρι του αρκετά δευτερόλεπτα. 3. Ο γονέας μπορεί να βοηθήσει το παιδί να πάρει την οδοντόβουρτσα και να βάλει οδοντόπαστα. 4. Το παιδί δεν οφείλει να μπορεί να δέσει τα κορδόνια του ή να κουμπωθεί ή να ανεβάσει το φερμουάρ πίσω του. 5. Περίπου είκοσι εκατοστά πάνω από το πρόσωπο του βρέφους, κουνήστε το κουβάρι αργά δίκειν τόξου, από τη μια πλευρά ως την άλλη σε τροχιά 180 ο. 6. Το βρέφος επιτυγχάνει τη δεξιότητα όταν πιάσει την κουδουνίστρα, καθώς ο εξεταστής τη φέρνει και την ακουμπάει στην εξωτερική επιφάνεια των δακτύλων του βρέφους. 7. Το βρέφος επιτυγχάνει τη δεξιότητα όταν το παιδί προσπαθεί να δει πού πήγε το κουβάρι. Καθώς ο εξεταστής κρατάει το κουβάρι στο οπτικό πεδίο του παιδιού, πρέπει να το αφήσει να πέσει απότομα από το χέρι του, χωρίς να κουνήσει τον ώμο του. 8. Το βρέφος πρέπει να περάσει τον κύβο από το ένα χέρι στο άλλο χωρίς τη βοήθεια του κορμού, του σώματος ή του τραπεζιού. 9. Το βρέφος επιτυγχάνει τη δεξιότητα όταν πιάσει τη σταφίδα με το δείκτη και οποιοδήποτε μέρος του αντίχειρα. 10. Η γραμμή μπορεί να αποκλίνει έως 30 ο από τη γραμμή του εξεταστή 11. Κάντε τα χέρια σας γροθιά με τους αντίχειρες να δείχνουν προς τα πάνω και κουνήστε τους αντίχειρές σας πάνω κάτω. Το παιδί επιτυγχάνει τη δεξιότητα όταν σας μιμηθεί και κουνήσει πάνω κάτω τους δικούς του αντίχειρες, όχι τα άλλα του δάχτυλα. 12. Επιτυγχάνει όταν κλείσει το σχήμα. Αποτυγχάνει όταν κάνει συνεχείς κυκλικές κινήσεις. 13. Ποια είναι η πιο μακριά γραμμή; (όχι μεγαλύτερη) Γυρίστε το χαρτί ανάποδα και επαναλάβετε την ερώτηση. Επιτυχής: 3/3 ή 5/ Επιτυχής όταν οι γραμμές τέμνονται κοντά στη μεσότητα. 15. Πείτε στο παιδί να σχεδιάσει το σχήμα. Αν αποτύχει, σχεδιάστε το εσείς πρώτα (επίδειξη). Όταν εξετάζετε τις δεξιότητας 12, 13, 14, 15, μη λέτε τα ονόματα των σχημάτων. Στα 12 και 14 μην κάνετε επίδειξη. 16. Στη μέτρηση - πόσα μέλη σώματος-, κάθε ζεύγος, μετράει σαν ένα μέλος (χέρι=2 χέρια, πόδι=2 πόδια) 17. Τοποθετήστε ένα κύβο στο ποτήρι και πλησιάστε το στο αυτί του βρέφους, από το πίσω μέρος της κεφαλής του βρέφους. Κουνήστε το απαλά, χωρίς να το φέρετε στο οπτικό πεδίο του βρέφους. Επαναλάβετε τη διαδικασία στο άλλο αυτί. 18. Δείξτε στο παιδί μία μία τις εικόνες και ζητήστε του να τις ονομάσει. Αν ονομάσει λιγότερες από τέσσερις σωστά, πείτε τα ονόματα εσείς και ζητήστε από το παιδί να τα δείχνει καθώς τα λέτε. (Αν αναφέρει μόνο ήχους, δεν επιτυγχάνει) 19. Δείχνοντας στο παιδί την κούκλα, πείτε του: Δείξε μου τη μύτη, τα μάτια, τα αυτιά, το στόμα, τα χέρια, τα πόδια, την κοιλιά, τα μαλλιά. Επιτυχία: αν πει 6 από τα 8 μέλη. 20. Δείξτε στο παιδί τις εικόνες και ρωτήστε: ποιο πετάει;, ποιο κάνει νιάου,νιάου;, ποιο γαβγίζει;, ποιο καλπάζει;, ποιος μιλάει; 21. Ρωτήστε το παιδί: Τι κάνεις όταν κρυώνεις; Τι κάνεις όταν είσαι κουρασμένος; Τι κάνεις όταν πεινάς; Επιτυχής 2/3 ή 3/ Ρωτήστε το παιδί: τι κάνεις με ένα ποτήρι; Γιατί χρειάζεται η καρέκλα; Γιατί χρησιμοποιούμε το μολύβι; Οι απαντήσεις πρέπει να περιλαμβάνουν λέξεις που δείχνουν την ενέργεια. 23. Επιτυχής αν το παιδί βγάλει από το χαρτί σωστά τους κύβους (1,5) και πει λεκτικά πόσους κύβους έβγαλε (1,5). 24. Πείτε στο παιδί: Τοποθέτησε τον κύβο πάνω στο τραπέζι, κάτω από το τραπέζι, μπροστά μου, πίσω μου. Επιτυχής απάντηση 4/4. 25*. Ρωτήστε στο παιδί: τί είναι η μπάλα, η θάλασσα, το τραπέζι, το σπίτι, η μπανάνα, η κουρτίνα, το μπαλκόνι, το ταβάνι;.. Επιτυχής αν προσδιορίσει τις λέξεις με άξονα τη χρήση, το σχήμα, τη σύσταση ή τη γενική κατηγορία (όπως στη μπανάνα, οφείλει να πει ότι είναι φρούτο ή ότι τρώγεται και όχι απλά ότι είναι κίτρινη). Επιτυχής 5/8, 7/8. * Στην ελληνική εφαρμογή του τεστ αντικαταστάθηκε η λέξη «λίμνη» με τη λέξη «θάλασσα» και ο «φράχτης» με το «μπαλκόνι», λόγω των δημογραφικών στοιχείων, της εξοικείωσης και της ευκολότερης κατανόησης που είχαν τα Ελληνόπουλα στις λέξεις αυτές. 26. Ρωτήστε το παιδί: Αν το άλογο είναι μεγάλο, το ποντίκι είναι.; Αν η φωτιά είναι ζεστή, ο πάγος είναι ; Αν ο ήλιος λάμπει την ημέρα, το φεγγάρι βγαίνει.; Επιτυχής 2/3 ή 3/ Το παιδί μπορεί να ακουμπάει στον τοίχο ή στο κάγκελο στης σκάλας καθώς ανεβαίνει αλλά όχι σε άλλο άτομο. Δεν πρέπει να μπουσουλάει. 28. Το παιδί πρέπει να πετάξει τη μπάλα μπροστά, πάνω από το ύψος του ώμου του σε απόσταση 90εκ. 29. Το παιδί πρέπει να πηδήξει πάνω από ένα φύλλο χαρτί (π.χ.α4 σε πλάτος) - απόσταση 20εκ. 30. Ζητήστε από το παιδί να περπατήσει προς τα εμπρός - δάκτυλα-πτέρνα: Ο εξεταστής μπορεί να το επιδείξει ο ίδιος. Το παιδί πρέπει να κάνει 4 συνεχόμενα βήματα.

10 100 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, 2 Συζήτηση Στόχος των ανιχνευτικών αναπτυξιακών τεστ είναι η πρόληψη, δηλαδή η πρώιμη αναγνώριση βρεφών και παιδιών προσχολικής ηλικίας που είναι υψηλού κινδύνου (at risk). Υψηλού κινδύνου θεωρούνται τα βρέφη και τα παιδιά που είναι υποψήφια να εμφανίσουν αναπτυξιακές διαταραχές, πριν όμως τις εμφανίσουν. Τα αναπτυξιακά ανιχνευτικά τεστ αποδίδουν τον αναπτυξιακό «καθρέφτη» του παιδιού στους 4 τομείς της ψυχοκινητικής του ανάπτυξης τη χρονική στιγμή της εξέτασης. Το βάθος χρόνου, στο οποίο ένα παιδί θα κατακτήσει τα αναπτυξιακά ορόσημα που ορίζει η χρονολογική του ηλικία, προσδιορίζεται από μια πληθώρα παραγόντων (π.χ. το ιστορικό του παιδιού, η σωματική αρτιμέλεια, η συναισθηματική υγεία, το ψυχοκοινωνικό περιβάλλον κ.α.). Γι αυτό, πολλές φορές το αποτέλεσμα των αναπτυξιακών τεστ είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων, όπως το οικογενειακό περιβάλλον, το γνωστικό υπόβαθρο του παιδιού κ.α. Αυτό που χαρακτηρίζει ένα αναπτυξιακό ανιχνευτικό τεστ ως επιτυχές είναι η αξιοπιστία του, η εγκυρότητά του και η ευαισθησία για τον πληθυσμό στον οποίο απευθύνεται. Το Denver II Developmental Screening Test (DDSTII) είναι το πιο αναγνωρισμένο και πολυχρησιμοποιημένο εργαλείο ανίχνευσης αναπτυξιακών διαταραχών παγκοσμίως. Η εγκυρότητα και η αξιοπιστία του τεστ είναι καλά τεκμηριωμένες στη διεθνή βιβλιογραφία 3,4. Το DDSTII βασίζεται α) στην κλινική παρατήρηση των δεξιοτήτων του βρέφους ή του παιδιού, β) σε οδηγίες προς το ίδιο το παιδί για να εκτελέσει διάφορα σχήματα και κατασκευές με κύβους και γ) σε ερωτήσεις προς το γονέα σχετικά με τις δεξιότητες του βρέφους και του παιδιού. Οι ερωτήσεις προς τους γονείς είναι συνήθως μία πρώτη εκτίμηση στο screening των παιδιών. Η μαρτυρία των γονέων αποτελεί το πρώτο βήμα στην ανίχνευση παιδιών με αναπτυξιακές διαταραχές. Γι αυτό, οι ερωτήσεις του DDSTII που σχεδιάστηκαν για τους γονείς, εφαρμόζονται και σε ξεχωριστό τεστ που ονομάζεται Denver II Prescreening Developmental Questionnaire 6. Το DDSTII σχεδιάστηκε με βασικό άξονα την ανάπτυξη ενός ευρέος φάσματος ετερογενών μεταξύ τους δεξιοτήτων. Τα δεδομένα (δηλαδή οι δεξιότητες) παρουσιάζονται ως ηλικιακές μεταβολές. Οι δημιουργοί δεν το σχεδίασαν με το σκεπτικό ανεύρεσης του αναπτυξιακού δείκτη ή δείκτη νοημοσύνης (IQ). Δηλαδή, δεν είναι τεστ νοημοσύνης, αλλά ένα τεστ που δείχνει ποιους αναπτυξιακούς σταθμούς κατέκτησε το παιδί ως τη χρονική στιγμή της εξέτασης, σύμφωνα με τη χρονολογική του ηλικία. Στο σημείο αυτό πρέπει να τονιστεί ότι ο κάθε εξεταστής που θα εφαρμόσει το τεστ σε κάποιο παιδί ή βρέφος πρέπει να έχει εκπαιδευθεί στο τεστ και να ξέρει ακριβώς πως θα ζητήσει από το παιδί κάθε εντολή, πότε θεωρείται επιτυχής η προσπάθεια και πότε όχι, καθώς επίσης πρέπει να γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες που απαιτούνται γύρω από την καθεμιά δεξιότητα ώστε να μπορεί να ξεχωρίσει την επιτυχία (Pass) από την αποτυχία (Fail) σε κάθε δεξιότητα και να αξιολογήσει ορθά το τεστ. Το DDSTII είναι το πρώτο αδρό screening που μπορεί να γίνεται σε κάθε παιδί του γενικού πληθυσμού που είναι φαινομενικά υγιές, δηλαδή δε φαίνεται να παρουσιάζει κανένα απολύτως πρόβλημα τη στιγμή εφαρμογής του τεστ, αλλά μπορεί αργότερα να εμφανίσει σοβαρά ή ελάσσονα προβλήματα 7. Στόχος του εργαλείου αυτού είναι να αναγνωρίσει σημαντικές αποκλίσεις στα αναπτυξιακά ορόσημα του παιδιού που διελαύνουν απαρατήρητα και να ευαισθητοποιήσει τον παιδίατρο και τους γονείς για περαιτέρω έλεγχο του προβλήματος του παιδιού που αποκλίνει. Το DDSTII δεν είναι ψυχομετρικό τεστ και δεν αποσκοπεί στο να ορίσει ποιο είναι το πρόβλημα της νευροαναπτυξιακής κατάστασης του παιδιού ή ποια είναι η αιτία του. Δεν είναι σχεδιασμένο για να αποδώσει ούτε το δείκτη νοημοσύνης ούτε το δείκτη συναισθηματικής νοημοσύνης του παιδιού, όπως ήδη τονίστηκε, αλλά ούτε και για να προβλέψει ποιες αναπτυξιακές διαταραχές θα εμφανιστούν στο μέλλον. Σχεδιάστηκε για να αναγνωρίζει παιδιά που οριακά ακολουθούν την ηλικία τους ή καθυστερούν, σε οτιδήποτε κι αν οφείλεται αυτό, με απώτερο σκοπό την έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση 8. Αυτό είναι το νόημα του screening, ο εντοπισμός των παιδιών υψηλού κινδύνου και η παραπομπή τους σε περαιτέρω έλεγχο, γι αυτό πρέπει να γίνεται κατά την αναπτυξιακή παρακολούθηση του παιδιού στις ηλικίες κλειδιά: 8 η εβδομάδα, 8 ος, 12 ος, 18 ος μήνας και 2 ος, 3 ος,4 ος και 5 ος χρόνος ζωής 1. Όταν ένα παιδί αποτυγχάνει σε μία μόνο δεξιότητα που το 75-90% των υπολοίπων έχει επιτύχει, τότε αυτή η πληροφορία από μόνη της μπορεί να μην είναι αξιολογήσιμη. Τίθεται όμως η έννοια της προειδοποίησης (Caution), πράγμα που σημαίνει ότι το παιδί καλό είναι να επανελεγχθεί σε έναν μήνα για να αξιολογηθεί εκ νέου η αναπτυξιακή του κατάσταση. Αν όμως το παιδί αποτυγχάνει σε αρκε-

11 Παιδιατρική ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ, 23, τές δεξιότητες, στις οποίες το 75-90% των παιδιών της ηλικιακής του ομάδας έχουν επιτύχει, τότε αυτό αποτελεί δείκτη ανησυχίας και το παιδί πρέπει να παραπεμφθεί άμεσα για νευροαναπτυξιακό έλεγχο. Οι συγγραφείς του DDSTII 3 αναφέρουν την επίδοση του εξεταζόμενου παιδιού στο τεστ ως: ΑΜΦΙΛΕΓΟΜΕΝΗ όταν το παιδί καθυστερεί για την ηλικία του σε 1 δεξιότητα, δηλαδή έχει αποτύχει σε μία δεξιότητα η οποία είναι πίσω από την ηλικιακή του γραμμή (1 Delay) ή όταν αποτυγχάνει σε 2 ή περισσότερες δεξιότητες που βρίσκονται στη σκιασμένη περιοχή 75-90% της ηλικιακής του γραμμής (2 ή περισσότερα Caution) ΜΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ όταν το παιδί καθυστερεί σε 2 ή περισσότερες δεξιότητες δηλαδή αποτυγχάνει σε 2 ή περισσότερες δεξιότητες που είναι πίσω από την ηλικιακή του γραμμή (2 ή περισσότερα Delay). Παρόλο που το DDST είχε ήδη χρησιμοποιηθεί ευρέως από επιστήμονες σε πολλές χώρες του κόσμου, η εφαρμογή του τεστ πήρε παγκόσμιο χαρακτήρα με την ανάπτυξη του DDSTII, το οποίο συστήνεται από την Αμερικανική Ακαδημία Παιδιάτρων 9 να γίνεται από τους παιδιάτρους σε όλες τις ηλικίες κλειδιά κατά τον προγραμματισμένο παιδιατρικό έλεγχο. Γι αυτό το λόγο επισυνάπτεται στα κυριότερα διεθνή παιδιατρικά συγγράμματα 5. Οι κυριότερες διαφορές του DDST από το DDSTII είναι: 1) το DDSTII έχει 86% περισσότερες δεξιότητες στο λόγο ομιλία από το DDST 2) το DDSTII έχει 20% περισσότερες δεξιότητες που εκτιμώνται από την αναφορά των γονέων (Report) 3) Στο DDSTII δεν περιέχεται καμία δεξιότητα που μπορεί να παρερμηνευτεί ή να εφαρμοστεί δύσκολα, όπως συνέβαινε με ορισμένες δεξιότητες του DDST 4) Στο DDSTII εισάγεται για πρώτη φορά ή έννοια της προειδοποίησης που παραπέμπει στον επανέλεγχο, κάτι πολύ σημαντικό που δεν προϋπήρχε στο DDST. Επίλογος Η ανίχνευση (screening) πιθανών αναπτυξιακών διαταραχών που διελαύνουν απαρατήρητες στη βρεφική και προσχολική ηλικία, έχει ιδιαίτερη σημασία διότι η πρώιμη διάγνωση οδηγεί στην έγκαιρη αντιμετώπιση και την όσο το δυνατό καλύτερη αποκατάστασή τους. Πιστεύουμε ότι η εφαρμογή του ανιχνευτικού αναπτυξιακού τεστ Denver II στα Ελληνόπουλα, βασιζόμενη στις οριακές ηλικίες που προέκυψαν από την πανελλαδική μας έρευνα, θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση αυτή. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Ι Τσίκουλας, Ε Κοντόπουλος, Βασική Παιδιατρική. 2η εκδ University Press, Θεσσαλονίκη: Φ. Κανακούδη- Τσακαλίδου, Γ. Κατζός, 2005: Ι Τσίκουλας. Μελέτη της ψυχοκινητικής ανάπτυξης των Ελληνόπαιδων από τη νεογνική μέχρι τη σχολική ηλικία με το Denver Developmental Screening Test (DDST). Στάθμιση του DDST στην Ελλάδα. Θεσσαλονίκη, 1983: Υφηγεσία. 3. William K Frankenburg, Josiah Dodds, Philip Archer, Howard Shapiro and Beverly Bresnick. The Denver II: A Major Revision and Restandardization of the Denver Developmental Screening Test. Pediatrics 1992;89; Glascoe FP, Byrne KE, Ashford LG, Johnson KL, Chang B, Strickland B. Accuracy of the Denver-II in developmental screening. Pediatrics Jun;89(6 Pt 2): The Harriet Lane Handbook The Johns Hopkins Hospital. 16th,17th edition, pp Burgess DB, Asher KN, Doucet HJ 3rd, Reardon K, Daste ML. Parent report as a means of administering the prescreening developmental questionnaire: an evaluation study. J Dev Behav Pediatr Aug;5(4): Brachlow A, Jordan AE, Tervo R. Developmental screenings in rural settings: a comparison of the child development review and the Denver II Developmental Screening Test. J Rural Health Summer;17(3): Santos RS, Araújo AP, Porto MA. Early diagnosis of abnormal development of preterm newborns: assessment instruments. J Pediatr (Rio J) Jul- Aug;84(4): Keith J Goulden, MD, FAAP. American Academy of Pediatrics, SODBP News Autumn 2004, p.16 Αλληλογραφία Ελένη Δουλιανάκη Vila Ritz B2 - Κένεντι Πυλαία, Θεσσαλονίκη Τηλ.: Corresponding author Eleni Doulianaki Vila Ritz B2-64 Kennedy Str Pilea, Thessaloniki, Greece Tel:

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ 0-4 ΧΡΟΝΩΝ 1 ΟΣ ΜΗΝΑΣ ΣΤΑΣΗ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΔΡΗ ΚΙΝΗΤΙΚΟΤΗΤΑ Σε ύπτια θέση: το κεφάλι γυρίζει προς μία πλευρά Στην τοποθέτηση σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται πίσω Όταν το κρατούν σε καθιστή θέση: το κεφάλι κρέμεται

Διαβάστε περισσότερα

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 )

Berg Balance Scale (Α/Α:, Ημερομηνία: / /20 ) Α/Α Περιγραφή Σκορ (0-4) 1. Σήκωμα από κάθισμα 2. Όρθια στάση χωρίς στήριξη 3. Κάθισμα χωρίς στήριξη πλάτης 4. Κάθισμα από όρθια στάση 5. Μεταφορές 6. Όρθια στάση, χωρίς στήριξη, με μάτια κλειστά 7. Όρθια

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα

Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Εργαλείο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης για παιδιά µε Αυτισµό στο Γνωστικό τοµέα Οπτική αντίληψη Ακουστική αντίληψη Γνωστικός - εκτελεστικός τοµέας Γνωστικός - εκφραστικός τοµέας Μίµηση Οπτική µνήµη Λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΣΤ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ WPPSI-III UK

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΣΤ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ WPPSI-III UK ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΤΕΣΤ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ WPPSI-III UK ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κος ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών)

ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ROWPVT & EOWPVT 3 rd Edition (Μια συνδυαστική πιλοτική μεταφορά και αξιολόγηση τους στην ηλικιακή ομάδα των 2 ετών έως 2 ετών και 11 μηνών) Κουμούλλη Τσαμπίκα (Α.Μ.: 10155)

Διαβάστε περισσότερα

entaxis Test ανίχνευσης αναπτυξιακών διαταραχών

entaxis Test ανίχνευσης αναπτυξιακών διαταραχών Κλίμακες για ανίχνευση αναπτυξιακών διαταραχών πηγή www.epeaek.ncsr.gr Περίληψη Προκειμένου να αξιολογήσουμε τη συμπεριφορά, τις επιδόσεις ή τις δυσκολίες ενός παιδιού τόσο σε επίπεδο πρώιμης ανίχνευσης

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περίπτωση αυτή, παρακαλούμε επικοινωνήστε με τις εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ στο τηλ. 210 3302828 ή στείλτε e-mail στο info@dioptra.gr

Στην περίπτωση αυτή, παρακαλούμε επικοινωνήστε με τις εκδόσεις ΔΙΟΠΤΡΑ στο τηλ. 210 3302828 ή στείλτε e-mail στο info@dioptra.gr Αν το βιβλίο που κρατάτε στα χέρια σας ή οποιοδήποτε άλλο βιβλίο των εκδόσεων ΔΙΟΠΤΡΑ, δεν φέρει το ιριδίζον ολόγραμμα με το διακριτικό σήμα των εκδόσεων ΔΙΟΠΤΡΑ στο εξώφυλλό του, είναι κλεψίτυπο και η

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2

Bάτραχοι στη λίμνη. Παιχνίδια Συνεργασίας 2014. Επίπεδο 1,2 Bάτραχοι στη λίμνη 1,2 Οργάνωση: Εργασία με όλη την τάξη. Τα παιδιά είναι γύρω από το αλεξίπτωτο, τη λίμνη και το κρατούν στο ύψος της μέσης. Τα σακουλάκια πάνω στο αλεξίπτωτο είναι οι βάτραχοι. Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη

21-24 μήνες...84 Ενδεικτικές καθημερινές αναπτυξιακές δραστηριότητες για εσάς και το παιδί σας (6-24 μηνών)...90 2 έως 3 ετών...93 Η εκπαίδευση στη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...9 Εισαγωγή...11 Βασικές αρχές της ανάπτυξης... 13 Βρεφική ανάπτυξη (σωματική, κινητική, γνωστική, γλωσσική, ψυχοσυναισθηματική)...18 Η ανάπτυξη του εγκεφάλου...22 Η σημασία των ερεθισμάτων...24

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκινητική εξέλιξη

Ψυχοκινητική εξέλιξη Ψυχοκινητική εξέλιξη Ορισμός Ψυχοκινητική εξέλιξη ή ανάπτυξη, είναι η λειτουργική διαφοροποίηση του οργανισμού, κατά την διάρκεια της οποίας αποκτώνται συνεχώς νέες ικανότητες, που διαμορφώνονται από την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΣΧΕ ΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑ: εξιότητες κοψίματος Σβούρες ΤΑΞΗ: Α-Β ΗΜ/ΝΙΑ ΠΟΡΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Σεπτέμβριος Αφόρμηση: ίνω στα παιδιά σε χαρτόνι φωτοτυπημένη μια σβούρα και τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα

Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής. Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Σύλλογος γονέων & κηδεµόνων παιδικών σταθµών Αγίας Παρασκευής Δυσλεξία Ανάπτυξη Λόγου & Κίνησης Παιδοψυχολόγος: Νότα Ζέρβα Το παιδί µου δεν µιλάει καθαρά... Έως 2 ετών πρέπει να... Καταλαβαίνει σύνθετες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Mαρία Παπαντωνίου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΣΥΛΛΟΓΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια

Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Αυτοεξέταση Μαστών : Οδηγίες κατά στάδια Η αυτοεξέταση μαστών είναι η πρώτη ασπίδα που έχει η γυναίκα κατά του καρκίνου του μαστού. Η Αμερικάνικη Ογκολογική Εταιρία συστήνει στις γυναίκες να κάνουν κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΙΧΝΙ ΙΑ ΜΙΝΙ-ΤΕΝΙΣ ιάλεξη Α Αργύρης Θεοδοσίου Ασκήσεις μετακίνησης Στόχος: προθέρμανση των παικτών, εκμάθηση των βασικών μετακινήσεων στο τένις (footwork) Τρέξιμο με αργό ρυθμό από το πίσω μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού

Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Ανιχνευτικές εξετάσεις (screening) στη φροντίδα του παιδιού Μάιος 2007 Τ. Παναγιωτόπουλος Τομέας υγείας του παιδιού Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας «Όλα τα προγράμματα screening προκαλούν βλάβη, ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ ΦΥΣΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΗ

ΤΕΣΤ ΦΥΣΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΗ ΤΕΣΤ ΦΥΣΙΚΩΝ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ ΔΥΝΑΜΗ 1) Έλξεις στο μονόζυγο για αγόρια. Έχουμε τα χέρια με λαβή στραμμένα προς το σώμα και ζητάμε από τον μαθητή να κάνει όσες περισσότερες έλξεις μπορεί. Προσέχουμε, ώστε να

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

0-3 Μηνών. Γνωστικές Ικανότητες. Επικοινωνιακές Δεξιότητες

0-3 Μηνών. Γνωστικές Ικανότητες. Επικοινωνιακές Δεξιότητες 0-3 Μηνών Παρατηρεί οπτικά τα ερεθίσματα Επαναλαμβάνει κινήσεις με τα χέρια για να συνεχίσει μια δραστηριότητα- παιχνίδι Κοιτάει μπρος- πίσω ανάμεσα σε δυο αντικείμενα Κρατάει ένα παιχνίδι για 10-15" Τρομάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΥΜΠΙΟΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΤΡΩΝ Βόλου και Μειλίχου, Κάτω Συχαινά, Πάτρα Τηλ.: 2610. 464000

ΟΛΥΜΠΙΟΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΤΡΩΝ Βόλου και Μειλίχου, Κάτω Συχαινά, Πάτρα Τηλ.: 2610. 464000 ΟΛΥΜΠΙΟΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΡΙΟ ΓΕΝΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΤΡΩΝ Βόλου και Μειλίχου, Κάτω Συχαινά, Πάτρα Τηλ.: 2610. 464000 ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΓΟΝΑΤΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΟΝΟΜΑ ΑΣΘΕΝΗ: ΘΕΡΑΠΩΝ ΙΑΤΡΟΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει

Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Κλείσε ένα ραντεβού ζωής Αφιέρωσε 10 λεπτά στον εαυτό σου για μια μαστογραφία Όσα θα θέλατε να μάθετε για τον καρκίνο του μαστού Η πρώιμη διάγνωση σώζει. Ο ειδικός θεραπεύει Τι είναι ο καρκίνος του μαστού;

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηδαμιανός Θεόδωρος, Φυσικοθεραπευτής, Σακελλάρη Βασιλική, Φυσικοθεραπεύτρια, MSc, PhD.

Χατζηδαμιανός Θεόδωρος, Φυσικοθεραπευτής, Σακελλάρη Βασιλική, Φυσικοθεραπεύτρια, MSc, PhD. «Σχεδιασμός προγράμματος ασκήσεων σε άτομα τρίτης ηλικίας.» Χατζηδαμιανός Θεόδωρος, Φυσικοθεραπευτής, Σακελλάρη Βασιλική, Φυσικοθεραπεύτρια, MSc, PhD. Τμήμα Φυσικοθεραπείας, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια.

Κυρίως μέρος. Εισαγωγή. 1.Τα παιδιά τρέχουν ελεύθερα στο χώρο με ένα φτερό στο χέρι, το πετούν ψηλά και το πιάνουν με ένα ή δυο χέρια. 1 Ο ΩΡΙΑΙΟ ΠΛΑΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΑΤΜΙΝΤΟΝ ΤΑΞΗ: Γ-Δ Αρ. Μαθητ.: 20 Σκοπός: ΚΙΝΗΤΙΚΟΣ Βασικός στόχος: ΕΚΜΑΘΗΣΗ ΛΑΒΩΝ- ΣΕΡΒΙΣ ΨΗΛΟΚΡΕΜΑΣΤΟ CLEAR ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΩΜΟ 20 ρακέτες,20 πλαστικά φτερά,ένα λάστιχο ίσο με

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Διδακτικού Σεναρίου

Τίτλος Διδακτικού Σεναρίου Τίτλος Διδακτικού Σεναρίου Οι εντολές ελέγχου εάν τότε & εάν τότε αλλιώς στο Scratch 2.0, μέσα από τη δημιουργία διαδραστικού παιχνιδιού. Φάση 4 Δημιουργία Διαδραστικού Παιχνιδιού Χρόνος Υλοποίησης: 1

Διαβάστε περισσότερα

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης.

Οι ποντικοί και το τυρί Δεξιότητες: Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Σταμάτημα και αλλαγή κατεύθυνσης. Οι ποντικοί και το τυρί Τρέξιμο σε διάφορες κατευθύνσεις και με διάφορες ταχύτητες. Οργάνωση: Εργασία σε ζευγάρια. Τα δυο παιδιά είναι οι ποντικοί και η μπάλα το τυρί. Ο ένας ποντικός κρατά το τυρί Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης

Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Από τα παιδιά της Α 2 τάξης Αυγοδρομίες Οι αυγοδρομίες ήταν ένα παιχνίδι που έπαιζαν τα παιδιά το Πάσχα στην πλατεία του χωριού. Είναι ένας διαγωνισμός όπου τα παιδιά κρατούν στο στόμα τους κουτάλια με

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19. Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας

Περιεχόμενα. Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19. Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας Περιεχόμενα Πρόλογος 15 Ευχαριστίες 19 Κεφάλαιο 1 Ιστορική Αναδρομή & Ορισμός της Ψυχομετρίας 1.1. Η Εμφάνιση της Ψυχομετρίας 21 1.1.1. Κατά τη Νεολιθική Περίοδο 21 1.1.2. Κατά την Αιγυπτιακή και Σουμερική

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι

Μάθετε να γράφετε 4/5. ετών. Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής. να κάνετε στο σπίτι Υ Ο Μ Σ Η Φ Α Ρ Γ ΙΟ Α ΤΟ ΤΕΤΡ Μάθετε να γράφετε 4/5 ετών Από τελείες στη γραµµή γραµµές και διακοσµήσεις από τη γραµµή της επιστολής να κάνετε στο σπίτι 2 Από το σχολείο στο σπίτι Από το σχολείο στο σπίτι

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ

ΣΕΡΒΙΣ ΒΑΤΣΑΚΛΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ Γ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑΣ ΣΕΡΒΙΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ένα καλό σέρβις είναι ένα από τα πιο σημαντικά χτυπήματα επειδή μπορεί να δώσει ένα μεγάλο πλεονέκτημα στην αρχή του πόντου. Το σέρβις είναι το πιο σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας

ΑΥΤΙΣΜΟΣ. Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΑΥΤΙΣΜΟΣ Μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας ΟΡΙΣΜΟΣ Οι Neisworth και Wolfe (2005) ορίζουν τον αυτισμό ως «αναπτυξιακή διαταραχή που χαρακτηρίζεται από σημειωμένη δυσκολία στην επικοινωνία και τις κοινωνικές

Διαβάστε περισσότερα

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260

TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. Τηλ. 210 48 11 260 TECHNO ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ A.E. 25 ης Μαρτίου 12-177 78 Ταύρος Τηλ. 210 48 11 260 Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και η αναπαραγωγή του παρόντος βιβλίου με οποιοδήποτε τρόπο ή μορφή, τμηματικά ή περιληπτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΤΟ ΣΕΡΒΙΣ Το σερβίς είναι το στοιχείο της τεχνικής με το οποίο αρχίζει το παιχνίδι Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΙΟΥ: ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΣΘΕΝΗ Ασκήσεις για εύρος κινήσεων Κάμψη ισχίου και γόνατος: Ξαπλωμένος με τη πλάτη και τα πόδια τεντωμένα, τα δάκτυλα των ποδιών να βλέπουν κατά το ταβάνι και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε.

ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ. Ένας «χάρτης» από λέξεις. αρθρώσεις. σκελετό. είναι γερό όταν. φροντίζουμε. για τη διατροφή μας. προσέχουμε. 103-112_22ENOTHTA5 4/3/2013 12:35 µµ Page 103 ENOTHTA 5 ENOTHTA 5 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ (Άτομο - Άνθρωπος) Ένας «χάρτης» από λέξεις μυς αρθρώσεις σκελετό άλλα όργανα: μάτια, έχει έχει έχει

Διαβάστε περισσότερα

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων

8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων 8. Σύνθεση και ανάλυση δυνάμεων Βασική θεωρία Σύνθεση δυνάμεων Συνισταμένη Σύνθεση δυνάμεων είναι η διαδικασία με την οποία προσπαθούμε να προσδιορίσουμε τη δύναμη εκείνη που προκαλεί τα ίδια αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου

Βλέπω και Μαθαίνω. Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. 1. Κατάλογος Ελέγχου Πρώτου Λεξιλογίου Ενδεικτικά εργαλεία αξιολόγησης γλωσσικής ετοιμότητας για την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Βλέπω και Μαθαίνω Οι πρώτες μου δεξιότητες στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα Εργαλεία Αξιολόγησης: 1. Κατάλογος Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα

Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων. Παράδειγμα Δύο κύριοι τρόποι παρουσίασης δεδομένων Παράδειγμα Με πίνακες Με διαγράμματα Ονομαστικά δεδομένα Εδώ τα περιγραφικά μέτρα (μέσος, διάμεσος κλπ ) δεν έχουν νόημα Πήραμε ένα δείγμα από 25 άτομα και τα ρωτήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΤΥΠΗ AΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΥ ΣΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το παιδί «Η Παμμακάριστος» Αξιολόγηση Συλλογή πληροφοριών Ερμηνεία Στόχοι της παρέμβασης Η Αξιολόγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακός Έλεγχος. Έγκαιρη αναγνώριση. Έγκαιρη δράση. www.autismhellas.gr. Τι σημαίνει ο όρος «ανάπτυξη του παιδιού»;

Αναπτυξιακός Έλεγχος. Έγκαιρη αναγνώριση. Έγκαιρη δράση. www.autismhellas.gr. Τι σημαίνει ο όρος «ανάπτυξη του παιδιού»; Τι σημαίνει ο όρος «ανάπτυξη του παιδιού»; Η ανάπτυξη ενός παιδιού δεν είναι απλώς μία σωματική διεργασία. Τα παιδιά αναπτύσσονται και μαθαίνουν σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους, ξεκινώντας από τη στιγμή

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου

Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Το βιβλίο αφιερώνεται σε όλα τα απίθανα μωρά του κόσμου Ευχαριστίες Πολλά ευχαριστώ: æ Στην Αν Μήκερ Μίλερ, τη δημιουργό των παιχνιδιών με τραγουδάκια του βιβλίου. Στην υπέροχη επιμελήτριά μου, Κάθι Τσάρνερ,

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας

Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Οδηγίες για το CABRI - GEOMETRY II Μωυσιάδης Πολυχρόνης - Δόρτσιος Κώστας Εκτελώντας το πρόγραμμα παίρνουμε ένα παράθυρο εργασίας Γεωμετρικών εφαρμογών. Τα βασικά κουμπιά και τα μενού έχουν την παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΟΝΗΣΗΣ EXECUTING STANDARD GB4706.1-2005/GB4706.10-2003

ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΟΝΗΣΗΣ EXECUTING STANDARD GB4706.1-2005/GB4706.10-2003 ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΕΩΣ ΠΛΑΤΦΟΡΜΑ ΔΟΝΗΣΗΣ EXECUTING STANDARD GB4706.1-2005/GB4706.10-2003 Σας ευχαριστούμε για την αγορά του VEKTOR FINLO. Διαβάστε προσεκτικά αυτές τις οδηγίες προτού να χρησιμοποιήσετε το μηχάνημα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΟΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΘΕΤΕΣ ΑΝΑΠΗΡΙΕΣ Περιεχόμενα Σελίδα 1. Εισαγωγή 3 Για τις κλίμακες παρατήρησης 3 Για την εφαρμογή της

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΙΔΙ Θ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠANEΠIΣTHMIO IΩANNINΩN - IATPIKH ΣXOΛH TOMEAΣ YΓEIAΣ TOY ΠAIΔIOY T.Θ. 1186, 451 10 IΩANNINA, - Tηλ. 2651-007544 - Fax: 2651-007032 Ηλ. ταχυδροµείο: paediatr@cc.uoi.gr - Ιστός: http://users.uoi.gr/paediatr

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις για τον αυχένα

Ασκήσεις για τον αυχένα Ασκήσεις για τον αυχένα Παπαδόπουλος Ανδρέας Ορθοπαιδικός Χειρουργός Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Ο καλύτερος τρόπος για την πρόληψη τραυματισμών είναι η ύπαρξη ισχυρών, ευέλικτων μυών και αρθρώσεων.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α (μονάδες 30) Το μέρος Α αποτελείται από έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε και στα έξι (6). Κάθε θέμα βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες.

ΜΕΡΟΣ Α (μονάδες 30) Το μέρος Α αποτελείται από έξι (6) θέματα. Να απαντήσετε και στα έξι (6). Κάθε θέμα βαθμολογείται με πέντε (5) μονάδες. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΠ. ΛΟΥΚΑ ΚΟΛΟΣΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 211-212 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ - ΙΟΥΝΙΟΥ 212 Μάθημα: ΦΥΣΙΚΗ Ημερομηνία: 3/5/212 Τάξη: Α ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Διάρκεια εξέτασης: 2 ώρες Ονοματεπώνυμο:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που

Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που Τίτλος προγράμματος: «Παιχνίδια στο χθες, παιχνίδια στο σήμερα, παιχνίδια δίχως σύνορα» Υπεύθυνη προγράμματος: Μπότη Ευαγγελή Εκπαιδευτικός που συμμετέχει: Κακάρη Κωνσταντίνα Παρακολουθώντας τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ

Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Σχεδιασμός και Τεχνολογία Α και Β ΦΑΡΜΑ Από Ειρήνη Πετράκη (δασκάλα / σύμβουλο ΣΧ.Τ.) ΦΑΡΜΑ ομές ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΜΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ 1 Ο 40λεπτο Τα ζώα της φάρμας ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ Ζώα της φάρμας ή αλλιώς ήμερα ζώα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη

Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή. Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Εισαγωγή στην Κανονική Κατανομή Παιδαγωγικό Τμήμα ημοτικής Εκπαίδευσης ημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Αλεξανδρούπολη Ένα πρόβλημα Πρόβλημα: Ένας μαθητής είχε επίδοση στο τεστ Μαθηματικών 18 και στο τεστ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΛΙΝΙΚΩΝ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ Ως ινιακή πλαγιοκεφαλία χαρακτηρίζεται η ασυμμετρία και αποπλάτυνση του οπισθίου τμήματος της κεφαλής (βρεγματοϊνιακή χώρα) (όπως αναφέρεται και στο κεφάλαιο των κρανιοσυνοστεώσεων). Ο προσδιορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Σταθερότητα Ευστάθεια

Σταθερότητα Ευστάθεια Σταθερότητα Ευστάθεια Περιεχόµενα Ισορροπία Περιστροφή Επιπλέον ραστηριότητες Ισορροπίας Περιγραφή Η ασφάλεια κατά την προσγείωση είναι μία σημαντική δεξιότητα για να τη μάθουν όλα τα παιδιά. Ουσιαστικά,

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους.

Τέτοια προγράμματα και ιδίως καθημερινά, σπάνια βλέπουμε να δίνονται σε παιδιά για τις διακοπές τους. Πρόγραμμα προπόνησης, συντήρησης και εξάσκησης, καθώς και διατροφής, κατά την διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών, κοινοποίησε στην σελίδα της στο ίντερνετ, η σχολή ποδοσφαίρου του Ολυμπιακού Πειραιώς στην

Διαβάστε περισσότερα

TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ

TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ TΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΜΑΝΔΑΛΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΑΡΙΑ-ΕΛΕΝΗ ΚΟΥΡΕΛΗ ΑΡΧΑΙΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ1 # Πλαγγόνα Ξύλινο ΑλογάκιΤροχός Σβουρα Μπάλα ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΕΠΕΖΑΝ ΟΙ ΓΟΝΕΙΣ ΜΑΣ Κρυφτό Κυνηγητό Ψείρες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι. Εισαγωγή. Κεφάλαιο 1. Η ψυχολογία ως επιστήμη: σύντομη γνωριμία... 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 Το αντικείμενο του συγγράμματός μας... 13 Οι στόχοι και το κοινό μας... 14 Οργάνωση του βιβλίου... 15 Άλλα χαρακτηριστικά του βιβλίου... 16 Ευχαριστίες... 18 ΜΕΡΟΣ Ι Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Γλώσσα Α Δημοτικού Τεύχος 1ο. Οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη

Γλώσσα Α Δημοτικού Τεύχος 1ο. Οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη Γλώσσα Α Δημοτικού Τεύχος 1ο Οδηγός εκπαιδευτών ή γονέων. Μαρία Ζάππα-Κασαπίδη Γλώσσα Α Δημοτικού Τεύχος 1ο Στην εισαγωγική ενότητα του βιβλίου τα παιδιά έρχονται σε πρώτη επαφή με τους ήρωες που θα τους

Διαβάστε περισσότερα

http://users.sch.gr/oxyzoglou

http://users.sch.gr/oxyzoglou ΑΝΘΡΩΠΟΜΕΤΡΙΚΗ & ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «ΕΥ-ΖΗΝ» Θέμα: Η σηµασία της αξιολόγησης για τους μαθητές τριες και πως πραγματοποιείται Θεσσαλονίκη, 14 Φεβρουαρίου 2014 Νίκος Οξύζογλου Σχολικός Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Ήπια φθορίαση Ήπια φθορίαση Σοβαρή φθορίαση. Όπως αναφέραμε και πιο πάνω, η οδοντόπαστα για να έχει όφελος στα δόντια χωρίς να βλάπτει, πρέπει

Ήπια φθορίαση Ήπια φθορίαση Σοβαρή φθορίαση. Όπως αναφέραμε και πιο πάνω, η οδοντόπαστα για να έχει όφελος στα δόντια χωρίς να βλάπτει, πρέπει Κατανοούν οι γονείς παιδιών προσχολικής ηλικίας τις οδηγίες χρήσης όσον αφορά την ποσότητα της φθοριούχου οδοντόπαστας που πρέπει να χρησιμοποιούν; Ποιοί οι κίνδυνοι από την υπέρ δοσολογία; CE Huebner,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων

Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Παιχνίδια για βελτίωση ικανοτήτων Διασκεδαστικά παιχνίδια για να βελτιωθούν οι ικανότητες του παιδιού σας Βελτίωση της κριτικής σκέψης του παιδιού σας Όμορφο ανακάτεμα. Οι ικανότητες της κριτικής σκέψης

Διαβάστε περισσότερα

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα.

Εάν όμως πείτε να κάνετε το πάρτι γενεθλίων στο σπίτι ή τον κήπο σας, τα πράγματα δυσκολέυουν. Πρέπει να οργανώσετε μόνοι σας ένα σωρό πράγματα. Ιδέες για Γενέθλια παιδιών Πόσες φορές σπάσατε το κεφάλι σας, που να κάνετε το πάρτι γενεθλίων των παιδιών σας; Στο σπίτι, στον κήπο ή τελικά σε κάποιον παιδότοπο; Εάν επιλέξετε έναν παιδότοπο, τα πράγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1.

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS. Έκδοση 1. ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ Educator Certified in Learning Difficulties Screening SYLLABUS Vellum Global Educational Services A.E. 2015 Έκδοση 1.0 Εξεταστέα Ύλη 2015

Διαβάστε περισσότερα

Το διαστημόπλοιο. Γνωστικό Αντικείμενο: Φυσική (Δυναμική σε μία διάσταση - Δυναμική στο επίπεδο) Τάξη: Α Λυκείου

Το διαστημόπλοιο. Γνωστικό Αντικείμενο: Φυσική (Δυναμική σε μία διάσταση - Δυναμική στο επίπεδο) Τάξη: Α Λυκείου Το διαστημόπλοιο Γνωστικό Αντικείμενο: Φυσική (Δυναμική σε μία διάσταση - Δυναμική στο επίπεδο) Τάξη: Α Λυκείου Χρονική Διάρκεια Προτεινόμενη χρονική διάρκεια σχεδίου εργασίας: 5 διδακτικές ώρες Διδακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ. Τρέξιμο θέση Ετοιμότητας..

ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ. Τρέξιμο θέση Ετοιμότητας.. ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ Τρέξιμο θέση Ετοιμότητας.. ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ...έπειτα Ισορροπία στις μύτες... Συντονισμός χεριών και ποδιών στο τρέξιμο Σταμάτημα και ισορροπία με λυγισμένα γόνατα και πόδια χωριστά Κεφάλι ψηλά και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης για Pouch

Οδηγίες Χρήσης για Pouch Αστεράκι Slings Μαλακοί Μάρσιπποι Αγκαλιάς Οδηγίες Χρήσης για Pouch Το μωράκι σας θέλει συνέχεια την αγκαλιά σας κι εσείς θέλετε τα χέρια σας ελεύθερα! Μάθετε περισσότερα για το babywearing, φορέστε το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ:

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΑΓΧΟΥΣ ΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ: Τι είναι άγχος: Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά το μυαλό και το σώμα σας σε κάθε νέα απειλητική ή συγκινησιακή ( συναρπαστική ) κατάσταση.

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

1 Blumenthal, M., & Julien, M. (2000). Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid. Logopedie & Foniatrie, 1, 13-17.

1 Blumenthal, M., & Julien, M. (2000). Geen diagnose zonder anamnese meertaligheid. Logopedie & Foniatrie, 1, 13-17. Ιστορικό Πολύγλωσσων Παιδιών Οµάδα µελέτης πολύγλωσσων παιδιών Η λίστα µε τα διαθέσιµα ιστορικά βρίσκεται στην ιστοσελίδα www.sig-net.be σε µορφή PDF. Πρώτη έκδοση 2006 εύτερη έκδοση 2011 Sig vzw Kerkham

Διαβάστε περισσότερα

Η κατασκευή με τις δύο πινέζες και το νήμα

Η κατασκευή με τις δύο πινέζες και το νήμα Η κατασκευή με τις δύο πινέζες και το νήμα Στη δραστηριότητα αυτή θα εξερευνήσετε ίσως την πλέον κοινή μέθοδο κατασκευής μιας έλλειψης. Προκειμένου να θέσετε το πλαίσιο για την κατασκευή αυτή, πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

TRIDIO 190016 TRIDIO 1

TRIDIO 190016 TRIDIO 1 TRIDIO 190016 1 Τι είναι το Tridio; Το Tridio είναι μια ανεξάρτητη μέθοδος εργασίας με σκοπό να υποστηρίξει τις τρέχουσες μεθόδους διδασκαλίας μαθηματικών στους τομείς της ανάπτυξης της χωρικής ικανότητας,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ασκήσεις ισορροπίας. Άσκηση 1

Βασικές ασκήσεις ισορροπίας. Άσκηση 1 Το παρακάτω πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί για τη βελτίωση της ισορροπίας και της ιδιοδεκτικότητας (η ικανότητα να αισθανόμαστε ή να γνωρίζουμε που βρίσκονται οι αρθρώσεις μας στο χώρο, χωρίς να έχουμε οπτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ

ΠΑΙΖΩ ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΩ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ 1oς ΚΥΚΛΟΣ - ΠΑΙΖΟΥΜΕ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΟΥΜΕ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ Α Ενότητα Ανακαλύπτουμε τις ιδιότητες των υλικών μας, τα τοποθετούμε σε ομάδες και διατυπώνουμε κριτήρια ομαδοποίησης Οι μαθητές μαθαίνουν να αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης

Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης Ασκήσεις εμπιστοσύνης, ισορροπίας και ενδυνάμωσης.. τα δύο σώματα γίνονται ένα σύστημα σωμάτων κι αποκτούν κοινό κέντρο βάρους, με ισοκατανομή δυνάμεων το κεφάλι, η πλάτη, η κοιλιά και οι γλουτοί βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4 η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΟΜΙΛΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ Επώνυµο / Όνοµα: Ηλικία: Ηµερ. Γεν: Ηµεροµηνία πρώτης συνάντησης: ιεύθυνση: Τηλ: Παραποµπή από: Προηγούµενη αξιολόγηση Πού; Πότε; Ποιος; Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών

Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Θεωρίας του Νου και Αυτισμός: Ανασκόπηση Θεωρητικών Προσεγγίσεων και Κλινικών Εφαρμογών Α. Γενά & Ε. Τσιρέμπολου Εθνικό & Καποδιστριακό Παν/μιο Αθηνών Θεωρία του Νου «ανάγνωση το νου»: κατανόηση των επιθυμιών

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες

Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες Μαθαίνοντας στα παιδιά να ολοκληρώνουν με ανεξαρτησία τις καθημερινές δραστηριότητες Το «Center on the Social and Emotional Foundations for Early Learning (CSEFEL)» των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης²

Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ. Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Η ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ: ΜΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΔΡΑΣΗΣ Γεωργία Γκαντώνα¹ & Νικόλαος Παρίτσης² Οικοτροφείο ΕΠΑΚΜΟΣ, Εταιρία Συστημικής Θεραπείας και Παρέμβασης

Διαβάστε περισσότερα

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός!

Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων. Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Οι «μύθοι» της κυριαρχίας των σκύλων Συμπεριφορά ο μύθος Ο σκύλος, σας γαβγίζει, για να σας δείξει ποιος είναι ο αρχηγός! Υπάρχουν πολύ κρυμμένοι λόγοι που μπορούν να οδηγήσουν στο υπερβολικό γάβγισμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Καλαθοσφαίριση σε αναπηρικό αμαξίδιο wheelchair basketball

Καλαθοσφαίριση σε αναπηρικό αμαξίδιο wheelchair basketball Καλαθοσφαίριση σε αναπηρικό wheelchair basketball Σοφία Μπάτσιου Οκτώβρης 2013 Καλαθοσφαίριση σε αναπηρικό (Wheelchair basketball) Άτομα με κινητικά προβλήματα Αναπηρικό Ο αγώνας διεξάγεται στο γήπεδο

Διαβάστε περισσότερα