Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ"

Transcript

1 Φωτ. ΛΟΥΚΙΑ ΝΟΜΙΚΟΥ / 1990 στὴν ΑΙΓΙΝΑ

2 ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ * Τὸ1 μυαλό μου δὲν σταμάτησε ποτὲς νὰ «δουλεύει» καὶ νὰ παίρνει στροφές. Καὶ τὸ χέρι ( ἀπὸ κοντὰ) σημείωνε, στὸ ὅποιο χαρτὶ ἔβρισκε πρόχειρο μπροστά του, ὅ,τι δὲν ἔπρεπε νὰ ξεχαστεῖ, γιατὶ ἤτανε σχετικὸ μὲ τὴν ἐπαγγελματική μου ἀπασχόληση. Κι ὅπως δηλ. ὁ νοῦς μου ( καὶ ὅλη μου ἡ ψυχὴ) ἤτανε πάντα ( καὶ πιὸ πολὺ) γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική, μαζὶ καὶ γιὰ ὅ,τι ἄλλο μποροῦσε νὰ ἔχει κάποια σχέση μαζί της. Κι ὁπότε, ὅπου κι ἂν βρισκόμουνα, ἀκόμα καὶ ὅταν σκαρφάλωνα σὲ κάποιο βουνό, ἢ ὅταν ἔκανα κάποιο μακροβούτι στὴ θάλασσα ( κι ἂς μοιάζει αὐτὴ ἡ δεύτερη περίπτωση κάπως παράξενη ), ἔπρεπε νὰ ἔχω μαζί μου ἕνα σημειωματάριο καὶ ἕνα μολύβι. Καὶ ποὺ τὰ δύο αὐτὰ «σύνεργα» τὰ ἔβαζα καὶ στὸ προσκέφαλό μου ὅταν πήγαινα τὶς νύχτες γιὰ ὕπνο. Γιατὶ τότες ἤτανε, δά, ποὺ μοῦ ἔρχονταν οἱ ἐμπνεύσεις. Ποὺ νὰ μὴν μπορεῖ νὰ μὲ πάρει ὁ ὕπνος. Κι ὅταν, ἀκόμα, κάποιες φορὲς ξύπναγα μέσα στὰ ἄγρια μεσάνυχτα μὲ κάποιαν «ἰδέα», ποὺ ἔπρεπε νὰ τήνε καταγράψω, στὰ γρήγορα, μπὰς καὶ τήνε χάσω καὶ τήνε ξεχάσω, ἂν δὲν τήν ἀκινητοποιοῦσα στὸ χαρτί μου. Κάτι ποὺ μὲ τὸν καιρὸ νόμισα πὼς θὰ μποροῦσα νὰ τὸ ἀποφεύγω. Γιατὶ εἶχα πιστέψει πὼς ὅ,τι τὸ ἀξιόλογο περάσει σὲ κάποια στιγμὴ ἀπὸ τὸ νοῦ, θὰ ξανάρθει κάποτες πάλι κι ἂς μὴν τὸ ἔχω καταγράψει. Καὶ ποὺ αὐτὸ συμβαίνει, βέβαια, συχνά. Ὅμως, κάποιος μικρὸς διάβολος μὲ ἔκανε νά ἀλλαξοπιστήσω. Καὶ γιὰ νὰ διερωτηθῶ : μετὰ ἀπὸ πόσον καιρὸ θὰ ξανάρθει ὅ,τι * Ἀναδημοσιεύεται ἀπὸ τὸ βιβλίο ΤΑ προλεγομενα, Ἐκδόσεις Ἄγρα, 1989, σελ

3 ἄφησα νὰ μοῦ φύγει ; Κι ὅταν πρόσεξα δηλ. πὼς καμιὰ φορὰ δὲν ξανάρχεται ἡ «ἰδέα», ἡ «σκέψη», ὁ «στοχασμὸς» ποὺ δὲν σημειώθηκε, σὲ κάποιο χαρτί, τὴ στιγμὴ ποὺ πρόβαλε κάπως πηγαῖα καὶ μὲ τὴ δροσιὰ τῆς κάποιας φρεσκάδας. Κι ὁπότε, ἡ μόνη λύση ἤτανε τὸ σημειωματάριο καὶ τὸ μολύβι, ὅπου κι ἂν θὰ βρισκόμουνα, ἀκόμα καὶ ἐκεῖ ποὺ πήγαινα γιὰ νὰ μὴν κοιμηθῶ, ἔτσι ὅπως μὲ ταλανίζανε καὶ κάποιες νυχτερινὲς ὁδοιπορίες. Γιατὶ, πραγματικά : ἕνα μικρὸ ( ἢ μεγάλο) ὁδοιπορικὸ εἶναι αὐτὰ τὰ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ. Ποὺ ὅταν τὰ ξεφυλλίζω σήμερα, μὲ πιάνει μιὰ μικρὴ χαρὰ ( μαζὶ καὶ μιὰ νοσταλγική εὐφορία), λὲς καὶ ἔχω καταφέρει, μὲ τὰ χρόνια, κάτι τὸ πολὺ σπουδαῖο. Καὶ ποὺ ἂν δὲν εἶναι καὶ καθόλου «σπουδαῖα», τὰ ὅσα σημείωνα κάπως ἀδιάκοπα, ἐδῶ καὶ πάνω ἀπὸ 40 χρόνια, εἶναι ὡστόσο μιὰ χρονολογικὴ καταγραφή, ποὺ ἔχει τὴν κάποια σημασία της. Γιατὶ δείχνεται, μὲ ἡμερολογιακὴ ἀκρίβεια καὶ συνέπεια, μιὰ πορεία στὶς σκέψεις μου γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική, ἕνα ξεκίνημα, ἕνα προχώρημα καὶ κάποτε, ἴσως, καὶ ἕνα σταμάτημα. Καί, στὰ σίγουρα, τὴν καλὴ προσπάθεια γιὰ νὰ πλησιάσω ὅ,τι νόμιζα πὼς μπορεῖ νὰ σταθεῖ, γιὰ τὴν προσωπική μου «περιπέτεια», τὸ πιὸ τέλειο, τὸ πιὸ ἀληθινό. Καὶ ἔτσι, ποὺ συχνὰ μιὰ παλιὰ «σκέψη» ξανάρχεται, ἀπὸ μόνη της, ὕστερα ἀπὸ χρόνια, ἴδια καὶ ἀπαράλλαχτη, ὅμως ἴδια, ἀλλὰ πιὸ καθαρὴ στὴ διατύπωση καὶ στὴ «μορφή» της. Καὶ πιὸ λιγόλογη καὶ πιὸ γερὰ θεμελιωμένη μέσα ἀπὸ τὶς ἐμπειρίες ποὺ κερδίζει κανεὶς ὅσο περνάει καὶ κυλάει ὁ χρόνος. Καὶ γιὰ νὰ πῶ τώρα καὶ κάτι ἄλλο. Πὼς αὐτὰ τὰ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΑ ΣΗ- ΜΕΙΩΜΑΤΑ τὰ χρωστάω καὶ στὶς εὐκαιρίες ( καὶ στὶς δυνατότητες) ποὺ εἶχα γιὰ νὰ χτίζω, στὸ ἕνα ἢ ἄλλο τοπίο. Καὶ ὅπου τότες, δηλ. ὅσο εἶχα νὰ χτίζω, ἤτανε ποὺ ἡ σκέψη μου ( ὁ νοῦς μου, οἱ αἰσθήσεις μου) ἔπιανε καὶ πουλιὰ στὸν ἀέρα. Κι ὅπως, ὅμως, καὶ σὲ στιγμὲς κάποιας ἀναδουλειᾶς ἢ κι ὅταν τεμπέλιαζα ( ἐπειδὴ μοῦ ἔρχονταν νὰ μὴν κάνω τίποτα ) νά ποὺ πάλι φτερούγιζε ἡ σκέψη μου, ὥστε νὰ πιάνω καὶ ἄλλα πουλιά, ποὺ τώρα ἤτανε ( μέσα ἀπὸ τὴ γλύκα τῆς τεμπελιᾶς) ἴσως καὶ ἀπὸ τὰ πιὸ ὄμορφα. Καὶ γιατὶ θέλω νὰ πῶ, λοιπόν, πὼς εἴτε δούλευα, εἴτε καὶ ὄχι ( καὶ ὅταν ἔχτιζα καὶ ὅταν δὲν ἔχτιζα) πάντα ἤξερα νὰ ἔχω ἀνοιχτὸ τὸ μυαλό μου γιὰ νὰ «παράγω». Καὶ ἐπειδὴ 10

4 εἶχα καὶ κάτι ἀπὸ μέσα μου ( μιὰ σιγουριά, μιὰ πίστη, κάποια μικρὴ ἀγάπη) ὥστε νὰ μὴν κοπιάζω μονάχα γιὰ ὅσα θὰ εἶχε νὰ μοῦ προσφέρει ἕνας ἔξω κόσμος. Ποὺ ἔχει, βέβαια, κι αὐτὸς τὰ καλά του καὶ τὴν πιὸ δική του δύναμη. Κι ὅπως, ὅμως, καὶ μὲ ἄλλα λόγια, ὁ τίμιος στοχαστὴς τρέφεται καὶ ἀπὸ τὰ μέσα του καὶ ἀπὸ τὰ ἔξω του. Καὶ ἔτσι : μιὰ στὰ μέσα, μιὰ στὰ ἔξω. Μιὰ στὴ μοναξιὰ ( μὲ τὸ «μέσα»), μιὰ στὴ συναναστροφὴ μὲ τοὺς ἄλλους ( μὲ τὸ «ἔξω»). Κι ὅπως μετρᾶνε, συμπληρωματικὰ ( ὅσο καὶ ἀδιαφιλονίκητα) καὶ τὰ πολλά, ἢ τὰ πιὸ λίγα, διαβάσματα. Καὶ ὄχι μονάχα ἀπὸ βιβλία ( σοβαρὰ καὶ φιλοσοφημένα), ἀλλὰ καὶ ἀπὸ περιοδικὰ ( ἔστω καὶ εὐτράπελα), ὅσο καὶ ἀπὸ ἐφημερίδες, μὲ τὶς δημοσιογραφικές τους ἐπιπολαιότητες καὶ ἀσυναρτησίες. Καὶ ὅπως μιὰ φράση ( μιὰ λέξη) ἀπὸ κάποιο βιβλίο, ἀπὸ κάποιο περιοδικό, ἀπὸ τὸ ὅποιο ἔντυπο, γίνεται ἡ ἀφορμὴ γιὰ νὰ διατυπωθεῖ ἕνας σωστὸς συλλογισμὸς κι ἂς εἶναι αὐτὴ ἡ φράση ( ἡ λέξη) καὶ κάπως κούφια. Γιατὶ συχνὰ εἶναι ποὺ ἀπὸ ἀντίδραση σὲ μιὰ προχειρολογία μπορεῖ νὰ ξεπηδήσει ὁ πιὸ φιλοσοφημένα ἄρτιος λόγος. Καὶ ποὺ ὅσο μιὰ εἰκόνα ( σὲ βιβλίο, σὲ περιοδικό, σὲ ἐφημερίδα) μπορεῖ νὰ εἶναι ἀνούσια καὶ ἀποκρουστική, τόσο πιὸ ἀληθινὰ ὄμορφα μπορεῖ νὰ χτιστεῖ, τὴν ἴδιανε στιγμή, ἕνα καθαρὸ ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο. Καὶ ἐπειδή, κοντολογίς, καὶ ἀπὸ τὶς ψευτιὲς καὶ ἀπὸ τὶς ἀσχήμιες καὶ ἀπὸ τὶς ἀναποδιὲς μπορεῖ νὰ γεννηθοῦνε κάποιες γόνιμες ἀλήθειες καὶ ἔργα δυνατὰ σὲ ὅλο τους τὸ ἀνάστημα. Ὅταν δηλ. θὰ ἔχουνε ξεπεραστεῖ οἱ φτηνὲς καθημερινότητες καὶ ὅσο ἡ πνευματικὴ ὡριμότητα θὰ ἔχει νικήσει τὴν ὑλικὴ εὐτέλεια. Κι ὅπως, ἀκόμα, θὰ ἔχουνε λείψει καὶ οἱ ζητιανιὲς σὲ κάποια ἀνούσια «νοικοκυριὰ» ( ἰδιωτικὰ ὅσο καὶ κρατικὰ) ποὺ τὸ μόνο ποὺ ξέρουνε νὰ κάνουνε ( ἐπιδεικτικὰ ὅσο καὶ μὲ δόσεις φιλανθρωπικῆς ὑστερίας) εἶναι νὰ φθείρουνε καὶ νὰ διαφθείρουνε καὶ νὰ διαλύουνε καὶ νὰ παραμορφώνουνε τὰ πάντα καὶ τοὺς πάντες Καὶ γιὰ νὰ διευκρινίσω ὅμως, ἀκόμα, πὼς τὰ πρῶτα ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ ξεκινήσανε κιόλας ἀπὸ τὴ χρονιὰ τοῦ 1937 ( τότες ποὺ ἔχτισα καὶ τὸ πρῶτο μου σπίτι). Καὶ πὼς καὶ τὸν καιρὸ ποὺ βρέθηκα, μὲ τὸν πόλεμο τοῦ 40, στὴν Ἀλβανία, δὲν κατάφερα νὰ μὴν κρατάω κάποιες σημειώσεις, ὅταν πήγαινε ὁ νοῦς μου στὰ χωράφια τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ποὺ ὅλο καὶ τὰ ἔβλεπα στὸν ὕπνο μου, ὅσο καὶ ὅταν ἔστεκα ξυπνὸς σὲ ὄμορ- 11

5 φες συχνὰ τοποθεσίες καὶ σὲ ὄμορφα χτισμένα φτωχόσπιτα. Καὶ ποὺ ἔτσι πῆρα, λοιπόν, φόρα καὶ τὴ συνήθεια νὰ καταγράφω ὅσα μοῦ ἔρχονταν στὸ νοῦ. Καὶ γιὰ νὰ μπορῶ νὰ πῶ πώς τὸ «κακὸ» ( ἢ τὸ καλὸ) γίνονταν ὅλο καὶ πιὸ ἐπιτακτικό, ὅσο ἔρχονταν καὶ φεύγανε τὰ χρόνια. Καὶ ὅταν κάποτε σταμάτησα νὰ χτίζω ( ἐκεῖ γύρω στὸ 1968), ἒ τότε ἤτανε ποὺ ἄρχισα νὰ σημειώνω, σχεδὸν καθημερινά, τὶς κάθε «σο φίες» ποὺ ἔβγαζε ὁ νοῦς μου. Καὶ λέω «σοφίες», ὄχι γιὰ νὰ εἰρωνευτῶ τὸν ἑαυτό μου, ἀλλὰ γιατὶ ἔχοντας σιγὰ σιγὰ φορτώσει τὴ ράχη μου μὲ κάποιες γόνιμες ἐμπειρίες ( κερδισμένες καὶ μὲ κόπο καὶ μὲ ἀγάπη καὶ μὲ κάποιο κέφι ) εἶχα βρεῖ τὸν τρόπο νὰ βαδίζω ὅλο καὶ σὲ πιὸ καθαρὰ μονοπάτια. Καί, ἄλλωστε : ποτές μου δὲν εἶχα διανοηθεῖ νὰ ἐνεργῶ πονηρὰ καὶ ἐπιτήδεια καὶ γιὰ μικρόψυχες κατακτήσεις. Ἢ γιὰ νὰ ἐπιβληθῶ ἐξουσιαστικὰ στοὺς τριγυρνούς μου. Καὶ μὲ διάφορα τεχνάσματα ( ἐπαγγελματικῆς ἐφευρετικότητας) ποὺ θὰ μοῦ ἐξασφαλίζανε μιὰ σίγουρη «προκοπὴ» καὶ μιὰν ἀνάλογη «δόξα». Καὶ ποὺ ἂν δὲν ἤμουνα δὰ ἕνας κακός, ἢ ἀδέξιος, «ἐπαγγελματίας». Κι ὅπως τὸ δείχνουνε αὐτὸ καὶ τὰ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ μου. Δηλ. καὶ ὁ τρόπος ποὺ διατυπώνεται ἡ κάθε μου σκέψη, ἡ κάθε μου «ἀνησυχία». Καὶ ὅπου δείχνεται, θέλω νὰ πῶ, καὶ ἡ ἀποστροφή μου γιὰ ἐκείνη τή θεότητα τῆς μόδας, ποὺ δὲν θέλησα ποτέ μου νὰ παραδεχτῶ τὴν ὕπαρξή της, οὔτε καὶ νὰ προσκυνήσω τὴν ψεύτικη ὄψη της. Ποὺ ξέρει μόνο νὰ ἀναστατώνει κάθε τόσο, τὸν κάθε ἐξυπνοανόητο. Κι ἐπειδή, λοιπόν, μοῦ ἤτανε ἀδύνατο νὰ βγῶ ἀπὸ τοὺς βηματισμοὺς ποὺ πίστευα πὼς θὰ μὲ ὁδηγούσανε μὲ σιγουριὰ σὲ ὅ,τι πίστευα πὼς θὰ μὲ ἔφερνε ὅλο καὶ πιὸ κοντὰ στήν ἀρχιτεκτονικὴ τῆς ἀρχιτεκτονικῆς, ποὺ γύρευα νὰ πιάσω τὴν ὕπαρξή της. Καὶ ποὺ λέω, λοιπόν, Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ γιὰ νὰ τονίσω ὅσο γίνεται πιὸ ἐμφαντικὰ πὼς ἔχει καὶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ τοὺς τρόπους γιὰ νὰ ὀργανώνει ( μὲ κανόνες καὶ μὲ πειθαρχίες καὶ μέσα ἀπὸ μιὰν στέρεη δομὴ) πρωτοβουλίες ποὺ θὰ θεμελιώνουνε μιὰν συνετὴ πορεία, ὥστε νὰ ἐξασφαλίζεται ἕνα ἀποτέλεσμα ποὺ θὰ στέφει μιὰν ἐπιτυχία μὲ τὸ κύρος τοῦ ἔργου ποὺ θὰ μπορεῖ νὰ ἔχει μιὰν ἄνετη καὶ γόνιμη ζωή. Γιατὶ χωρὶς μιὰν ἀρχιτεκτονημένη σκέψη, χωρὶς κάποιο ἀρχιτεκτονημένο αἰσθητήριο, τὸ κάθε ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο γίνεται ἀνούσιο καὶ βλαβερό. Καὶ γιὰ νὰ τοῦ λείπει, ἀκόμα, ἡ χαρμόσυνη ὄψη, τὸ εὐγενικὰ πλασμένο πρόσωπο, ἡ εὐπρόσδεκτη 12

6 παρουσία. Ὅπως γίνεται μὲ ἕνα βιβλίο, ἂς ποῦμε, ποὺ τὸ χαρακτηρίζουμε ἀρχιτεκτονημένο ἐπειδὴ ἔχει μιὰ στέρεη δομή, ὅπως ξεχωρίζουμε ἕναν πολιτικὸ καὶ τὸν ἀποκαλοῦμε «ἀρχιτέκτονα τῆς νίκης», ἐπειδὴ ἤξερε, σὲ μιὰν ἐμπόλεμη κατάσταση, νὰ πιάνει τὰ πράγματα ἀπὸ τὴν καλή τους πλευρὰ καὶ νὰ τὰ ἐνορχηστρώνει σὲ μιὰν εὔστοχα ἀποφασιστικὴ δομή. Καὶ ἄλλωστε : τὸ κάθε ἀληθινὰ ἀρχιτεκτονημένο ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο εἶναι πάντοτε μιὰ νίκη ἀπέναντι στὶς ὅποιες ἐχθρότητες καὶ κακίες τῆς καθημερινῆς ζωῆς καὶ μιά, ἐπιπρόσθετα, πνευματικὴ καὶ καλλιτεχνικὴ ὑπεροχή, μέσα σὲ ἕναν κόσμο ποὺ θέλει νὰ κρατάει στὶς αἰώνιες ρίζες του καὶ νὰ ΕΙΝΑΙ καὶ νὰ ΥΠΑΡΧΕΙ ἀληθινὰ στὸ χτές, στὸ σήμερα, στὸ αὔριο. 13

7 Μῆνες τώρα διαβάζω μὲ πολλὴ προσοχὴ τὰ ΑΠΑΝΤΑ τοῦ ΣΟΛΩ- ΜΟΥ στὴν ἔκδοση ποὺ ἔκανε τὸ 1921 ὁ ΕΚΔΟΤΙΚΟΣ ΟΙΚΟΣ «ΕΛΕΥ- ΘΕΡΟΥΔΑΚΗΣ». Καὶ ἔχω σταθεῖ σὲ ὁρισμένες φράσεις ποὺ τὶς βρίσκω σημαντικὲς καὶ γιὰ τὴν τέχνη τῆς ἀρχιτεκτονικῆς. Γι αὐτὸ καὶ τὶς καταγράφω πιὸ κάτω μαζεμένες σημειώνοντας μόνο τὸν ἀριθμὸ τῆς σελίδας ὅπου τὶς βρῆκα. Κι ὅπως ἔπεφτε τὸ μάτι μου πότε στὴ μιά, πότε στὴν ἄλλη σελίδα χωρὶς νὰ κρατάω πάντα τὴ σειρὰ ποὺ ἔχουνε στὸ βιβλίο. Κι ὅπως ἄλλωστε τὸ ξεφύλλιζα αὐτὸ τὸ βιβλίο πότε ἀπὸ ἐμπρὸς πρὸς τὰ πίσω καὶ πότε ἀντίστροφα ἀπὸ τὰ πίσω του πρὸς τὰ μπρός. Μιὰ καὶ δὲν εἶχα νὰ διαβάζω κάποιο ἀστυνομικὸ μυθιστόρημα ἢ κάποιο ρομάντζο ποὺ γιὰ νὰ τὸ παρακολουθήσω στὴν ἐξέλιξή του ἔπρεπε νὰ τὸ ξεκινήσω ἀπὸ τὴν πρώτη του σελίδα γιὰ νὰ φτάσω μὲ κάποια τακτικὴ σειρὰ ὣς τὴν τελευταία του καὶ γιὰ νὰ μὴ χάσω τίποτα ἀπὸ τὴν «ὑπόθεσή» του : σελ. 100 : «Ὄμορφος κόσμος ἠθικὸς ἀγγελικὰ πλασμένος». σελ. 28 : «Ἄλλος σοῦ ἔταξε βοήθεια καὶ σὲ γέλασε φρικτά». σελ. 92 : «Εἶν τὰ χώματα τοῦ Ὁμήρου ποὺ τὸ πόδι σας πα - τεῖ». σελ. 96 : «μὲ καιρὸ καὶ μὲ κόπο». σελ. 57 : «Ἡ ἁρμονία τοῦ στίχου δὲν εἶναι πρᾶγμα ὅλο μηχανικό, ἀλλὰ εἶναι ξεχείλισμα τῆς ψυχῆς». 15

8 σελ. 168 : «Ὁ θεμελιώδης ρυθμὸς τοῦ ποιήματος ἂς εἶναι, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ὣς τὸ τέλος, τὸ κοινὸ καὶ τὸ Κύριο (PROPRIO) ἂς ἐργάζεται (τὸ ποίημα) ἀδιάκοπα γιὰ τὴν ἀληθινὴν οὐσίαν» «καὶ ἂς ὑψώνεται κάθετα» «ὡσὰν ἕνας αὐτοΰπαρχτος κόσμος μαθηματικὰ βαθμολογημένος πλούσιος καὶ βαθύς». σελ. 192 : «Μὲ λογισμὸ καὶ μ ὄνειρο» «Λογισμὸς κ ἔργο κι ὄνειρο» «ἔργα καὶ λόγια, στοχασμοί». σελ. 165 : «Ἀνοιχτὰ πάντα κι ἄγρυπνα τὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου». σελ. 189 : «Πάντ ἀνοιχτά, πάντ ἄγρυπνα τὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου». σελ. 171 : «Μεῖνε σταθερὸς σὲ τούτη τὴν ὑψηλὴ θέση». «Ἡ τέχνη σιωπηλὴ λατρεύει τὴ φύση, καὶ τούτη, ὡς ἀνταμοιβὴ τῆς μακρυνῆς ἀγάπης, ἐβάλθηκε γυμνὴ νὰ χορεύει ἐμπροστά της». σελ. 190 : «Σ ἐλέγχ ἡ πέτρα ποὺ κρατεῖς, καὶ κλεῖ φωνὴ κι αὐτήνη» «Μέσ ς τ Ἅγιο Βῆμα τῆς ψυχῆς» «πολλοί ν οἰ δρόμοι πὤχει ὁ νοῦς». σελ. 150 : «Τὸ χάσμα π ἄνοιξ ὁ σεισμὸς κ εὐθὺς ἐγιόμισ ἄνθη». σελ. 199 : «Τὰ σπλάχνα μου κ ἡ θάλασσα ποτὲ δὲν ἡσυχάζουν». Καὶ ἀπὸ τὸν ΔΙΑΛΟΓΟ : σελ. 250 : «μήγαρις ἔχω ἄλλο στὸ νοῦ μου, πάρεξ ἐλευθερία καὶ γλῶσσα». σελ. 251 : «Θυμώνω γιατὶ εἶμαι στενεμένος νὰ ξαναπῶ τὰ πράγ ματα ὅπου εἶπαν τόσαις φορὲς τὰ ἄλλα ἔθνη, καὶ δίχως ὠφέλεια νὰ τὰ ξαναπῶ». σελ. 253 : «Γνωρίζεις τοὺς Ἕλληνες, Κύριε ; τοὺς γνωρίζεις, τοὺς ἐσπούδαξες ἀπὸ μικρός ;» σελ. 254 : «Ὅποιαν τέχνην καὶ ἂν μεταχειριστῆς, οἱ λέξεις τῆς τωρινῆς Ἑλλάδας εἶναι διεφθαρμένες». σελ. 255 : «Κάθε γλῶσσα πρέπει ἐξ ἀνάγκης νὰ ἔχη λέξαις ἀπὸ ἄλλαις γλῶσσαις. Καὶ ἡ εὐγένεια τῶν γλωσσῶν εἶναι ὡσὰν τὴν εὐγένεια τῶν ἀνθρώπων». 16

9 σελ. 259 : «τὴ σημασία τῶν λέξεων ὁ λαὸς τὴν διδάσκει τοῦ συγγραφέα ὑποτάξου πρῶτα ς τὴ γλῶσσα τοῦ λαοῦ, καί, ἂν εἶσαι ἀρκετός, κυρίεψέ την». σελ. 265 : «Εἶναι δυὸ φλόγες, διδάσκαλε, μιὰ ς τὸ νοῦ, ἄλλη -266 ς τὴν καρδιά, ἀναμμέναις ἀπὸ τὴ φύση εἰς κάποιους ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι εἰς διάφοραις ἐποχαῖς διαφορετικὰ μέσα μεταχειρίζονται γιὰ ν ἀπολαύσουν τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. Καὶ ἀπὸ τὴ γῆ πετιοῦνται ς τὸν οὐρανό καὶ ζωγραφίζουν εἰκόνες καὶ πάθη παρόμοια μ ἐκεῖνα ὁποῦ εἶναι σπαρμένα ἀπὸ τὴ φύση ς τὸν κόσμο καὶ ἀγαποῦν καὶ σέβονται καὶ λα τρεύουν τὴν τέχνη τους, ὡσὰν τὸ πλέον ἀκριβὸ πράγμα τῆς ζωῆς καὶ ὁμοιώνονται μὲ τὰ συμβεβηκότα ποὺ περιγράφουν». Σὲ ἀπόκομμα ἀπὸ ἐφημερίδα : «Ἐπίσης ὁ Πολυλᾶς ἔβαλε χέρι καὶ στὴν περίφημη φράση τοῦ Σολωμοῦ : Κλεῖσε μὲς τὴν ψυχή σου τὴν Ἑλλάδα καὶ θὰ αἰσθανθῆς μέσα σου νὰ λαχταρίζει κάθε εἶδος μεγαλείου. Τὴν ἔχει κουτσουρέψει. Ὁλάκερη ἡ φράση εἶναι : Κλεῖσε μὲς τὴν ψυχή σου τὴν Ἑλλάδα (ἢ ὅ,τι ἄλλο). Θὰ αἰσθανθῆς νὰ λαχταρίζη μέσα σου κάθε εἶδος μεγαλείου καὶ θὰ εἶσαι εὐτυχισμένος. Ὁ Πολυλᾶς ἀφαίρεσε μερικὲς λέξεις, γιὰ νὰ ἐθνικοποιήση τὸ νόημα αὐτῆς τῆς φράσης, ἐνῶ ὅπως τὴν ἔχει γραμμένη ὁ Σολωμός, τὸ νόη μά της εἶνε καὶ γενικώτερο καὶ φιλοσοφικώτερο δὲν εἶνε ἀποκλειστικὰ ἐθνικό». Καὶ νὰ πῶ, λοιπόν, κι ἐγώ : Κλεῖσε μέσα στὴν ψυχή σου τὴν ἀρχιτεκτονικὴ ( ποὺ ταιριάζει μὲ τὸ «ὅ,τι ἄλλο» τοῦ Σολωμοῦ) καί θὰ ἔχεις λύσει τὸ πρόβλημά σου ( σὰν ἀρχιτέκτονας) «καὶ θὰ εἶσαι εὐτυχισμένος». Ἀπὸ τὸ περιοδικὸ Κριτική, τεῦχος 4/ : «Μιὰ ἐπιστολὴ τοῦ Σολωμοῦ» ( πρὸς τὸν Γ. Τερτσέτη) : «Χαίρομαι νὰ πέρνωνται γιὰ ξεκίνημα τὰ δημοτικά μας τραγούδια, ἤθελα ὅμως ὅσοι 17

10 μεταχειρίζονται τὴν κλέφτικη γλῶσσα νὰ πέρνουν τὴν οὐσίαν της καὶ ὄχι τὴν μορφήν, μ ἐννοεῖς ; Καὶ ὅσον διὰ τὴν ποίησι πρόσεχε καλά, Τζώρτζη μου, ὅτι καλὸ εἶναι βέβαια νὰ θεμελιώνεται κανεὶς σ αὐτὰ τὰ τραγούδια, ἀλλὰ δὲν εἶναι καλὸ νὰ σταματᾶ ἐκεῖ. Πρέπει νὰ ὑψώνεται κατακόρυφα. Ἡ κλέφτικη ποίησι εἶναι εὔμορφη καὶ ἐνδιαφέρουσα, διότι μὲ αὐτὴν ἀνεπιτήδευτα ἐπαράστησαν οἱ κλέφται τὴν ἰδική τους ζωή, τὰς ἰδέας καὶ τὰ αἰσθήματα. Δὲν ἔχει τὸ ἴδιον ἐνδιαφέρον σ τὸ δικό μας στόμα. Τὸ ἔθνος ζητεῖ ἀπὸ μᾶς τὸν θησαυρὸν τῆς διανοίας μας, τῆς ἀτομικῆς, ἐνδυμένον ἐθνικά» Κάπου ἀλλοῦ ἔχει πεῖ ὁ Σολωμός : «Τὸ ἔθνος πρέπει νὰ μάθει νὰ θεωρεῖ ἐθνικὸ ὅ,τι εἶναι ἀληθινό» Στὰ πιὸ πάνω ΑΠΑΝΤΑ τοῦ ΣΟΛΩΜΟΥ ( Ἔκδοση ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ- ΔΑΚΗ, 1921) γράφει τὸν ΠΡΟΛΟΓΟ ὁ ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ, ποὺ ἀνά - μεσα σὲ πολλὰ σημειώνει πὼς ὁ δάσκαλος τοῦ Σολωμοῦ, ὁ Μόντη, ἔλεγε στὸ μαθητή του : «Δὲν πρέπει κανεὶς νὰ συλλογί ζε ται τόσο, πρέπει νὰ αἰσθάνεται, νὰ αἰσθάνεται». Καὶ ὁ νέος ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα δὲν ἦταν ἴσως ἀκόμα εἴκοσι χρονῶν τοῦ ἀ πα ν- τοῦ σε : «Πρέπει πρῶτα μὲ δύναμη νὰ συλλάβη ὁ νοῦς κ ἔπειτα ἡ καρδιὰ θερμὰ νὰ αἰσθανθῆ ὅσα ὁ νοῦς ἐσυνέλαβε». Καὶ σὲ μιὰ σχετικὴ ὑποσημείωση ἀναφέρει ὁ Παλαμᾶς πὼς «ὁ μέγας τεχνοκρίτης Ruskin κάπου λέει : Γιὰ νὰ εἶναι κανεὶς ποιητὴς φτάνει νὰ αἰσθάνεται βαθειά. Ὅμως ὁ μεγάλος ποιητὴς καὶ βαθειὰ αἰσθάνεται καὶ βαθειὰ νοεῖ». Καὶ στὸν ἴδιο ΠΡΟΛΟΓΟ, στὴν πιὸ κάτω σελίδα, σημειώνει ὁ Παλαμᾶς αὐτὸ ποὺ «ἔγραφε ὁ Γκαῖτε, ὕστερα ἀπὸ τὸ ταξίδι του στὴν Ἰταλία : κι ὁ φιλότεχνος ποὺ θέλει νὰ σπουδάση καθὼς οἱ ζωγράφοι, καὶ οἱ ἀγαλματοποιοί, καὶ οἱ ἀρχιτέκτονες, δου λεύει ς τὴ μοναξιὰ γιὰ χαρὲς ποὺ μόλις εἶναι οἱ ἄλλοι σὲ κατάσταση νὰ μοιραστοῦνε μαζί του» καὶ γιὰ νὰ πῶ κι ἐγώ : πόσοι «εἶναι οἱ ἄλλοι» ποὺ θὰ ἤτανε «σὲ κατάσταση νὰ μοιραστοῦνε», μὲ ἕναν ἀρχιτέκτονα τὶς «χαρὲς» ποὺ μπορεῖ αὐτὸς νὰ τοὺς προσφέρει μὲ 18

11 τὴ δουλειά του, ἐπειδὴ ἔχει βρεῖ τὸν τρόπο νὰ ἐνεργεῖ σωστά, ἄσχετα ἂν «δουλεύει ς τὴ μοναξιά», ἢ ὅπως προσπαθεῖ νὰ ἔχει καὶ μιὰν ἐπικοινωνία μαζί τους Καὶ λίγο πιὸ κάτω ἀναφέρεται ὁ Παλαμᾶς στὸν Νίτσε, ποὺ «εἶπε τὰ ἑξῆς : Ἡ ἰδέα τοῦ ποιήματος δὲν πέφτει ἀπὸ τὸν οὐρανό, σὰν ἀπὸ θεία χάρη. Ἡ ἀλήθεια εἶναι πὼς ἡ φαντασία τοῦ ἀγαθοῦ καλλιτέχνη γεννάει, ἀνάκατα, καλά, μέτρια, κακά. Μόνο ποὺ ἡ κρίση του, ἀκονισμένη, γυμνασμένη, διώχνει, διαλέγει, συγκεντρώνει Ὅλοι οἱ μεγάλοι ἄνθρωποι εἶναι καὶ μεγάλοι δουλευτάδες, ἀκούραστοι ὄχι γιὰ νὰ βρίσκουνε μονάχα, ἀλλ ἀκόμα γιὰ νὰ διώχνουνε, γιὰ νὰ κοσκινίζουνε, νὰ τροποποιοῦν, νὰ συγυρίζουν» Εἶχα τὶς προάλλες μιὰ συζήτηση μὲ τὸν Λ.Ε. γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική. Καὶ μοῦ ἔλεγε πὼς ἔχει ἕνα κτῆμα ἔξω ἀπὸ τὴν Ἐλευσίνα καὶ θέλει νὰ χτίσει ἐκεῖ ἕνα μικρὸ σπίτι, ἐξοχικό, πάνω ἀπὸ τὴ θάλασσα. Μόνο ποὺ σὲ σχετικὴ ἐρώτησή μου δὲν ἐδίστασε νὰ μοῦ πεῖ πὼς δὲν τοῦ ἀρέσουνε καθόλου τὰ ὅσα χτίζουνε οἱ Ἕλληνες ἀρχιτέκτονες καὶ γι αὐτὸ δὲν ἀποφασίζει νὰ ἀναθέσει σὲ κανέναν τὸ σχετικὸ χτίσιμο. Καὶ γιὰ τὴν ὥρα ξεφυλλίζει διάφορα ξένα ἀρχιτεκτονικὰ περιοδικὰ καὶ περιμένει νὰ ἔρθει ἀπὸ τὸ Λονδίνο κάποιος γνωστός του Ἄγγλος ἀρχιτέκτονας γιὰ νὰ ἀποφασίσει δὲν τόλμησα ὅμως νὰ τοῦ μιλήσω γιὰ τὸν ἑαυτό μου ἴσως κάποιαν ἄλλη φορά, ἂν ξαναβρεθοῦμε. Καὶ ὅπου τότε θὰ προσπαθήσω νὰ τοῦ ἐξηγήσω πὼς σὰν μοντέρνος ἀρχιτέκτονας ποὺ εἶμαι ( ἀληθινὰ μοντέρνος) θὰ ἤμουνα σὲ θέση νὰ τοῦ χτίσω τὸ μικρὸ σπίτι ἔτσι ποὺ νὰ στέκει καλὰ μέσα στὸ τοπίο καὶ νὰ τοῦ ἔρχεται ἄνετο καὶ βολικό. Μόνο ποὺ δὲν μπορῶ νὰ ξέρω τὰ «γοῦστα» του. Γιατὶ μπορεῖ νὰ ὀνειρεύεται ἑλληνικοὺς «ρυθμοὺς» καὶ τρέχα γύρευε. Κάθε φορὰ ποὺ πηγαίνω νὰ βρῶ στὸ σπίτι του τὸν Κώστα Μπίρη ( πιὸ μεγάλο ἀδερφὸ τοῦ Κυπριανοῦ Μπίρη, ποὺ εἴχαμε γνωριστεῖ ὅταν σπούδαζα ἀκόμα στὸ Μόναχο) καὶ ποὺ πρόθυμα μιλάει μαζί μου ( ὅπως κι ἐγὼ μαζί του, γιατὶ προσπαθῶ νὰ «φω- 19

12 τιστῶ» ἀπὸ τὶς «γνώσεις» του ), ὅλο καὶ μαλώνουμε καὶ διαφωνοῦμε ὅταν ἔρθει ὁ λόγος στὴ μοντέρνα ἀρχιτεκτονική. Ποὺ ἐκεῖνος τὴν εἰρωνεύεται καὶ δὲν τήνε παραδέχεται καὶ τήνε κακοχαρακτηρίζει, ἐνῶ ἐγὼ προσπαθῶ νὰ τόνε κάνω νὰ πιστέψει πὼς μοντέρνος εἶναι ἕνας ἀρχιτέκτονας ἐπειδὴ προσπαθεῖ νὰ κάνει μιὰν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονικὴ ( μὲ τὰ λόγια τοῦ Σολωμοῦ : «γιὰ τὸ κοινὸ καὶ τὸ κύριο», «γιὰ τὴν ἀληθινὴν οὐσία», «μὲ λογισμὸ καὶ μ ὄνειρο») καὶ ὄχι ἕναν «ἑλληνικὸ ρυθμὸ» ποὺ θὰ ξεσηκώνει ἐξωτερικὰ τὰ νεοκλασικά. Καὶ ποὺ τὰ θαυμάζει ( ἔχοντας γράψει καὶ σχετικά ) ἐνῶ ἀγνοεῖ ὁλοκληρωτικὰ τὴν πιὸ ἀληθινὴ παράδοση, στὸν νεοελληνικὸ τόπο, ποὺ αὐτὴ βρίσκεται στὰ λαϊκὰ σπίτια, σὲ ὅλη τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ ἀκόμα καὶ στὰ φτωχόσπιτα κάτω ἀπὸ τὴν Ἀκρόπολη ( στὰ ΑΝΑΦΙΩΤΙΚΑ) καὶ στὶς προσφυγικὲς παράγκες ἀκόμα. Ποὺ μόλις ἔχω ἀρχίσει νὰ τίς ἀνακαλύπτω Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν εἶναι ἕνα ἐργαστηριακὸ παρασκεύασμα. Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ ὑπάρχει μέσα στὴν καθημερινὴ ζωή. Ἐκεῖ πρέπει νὰ ψάξουμε καὶ νὰ τήνε βροῦμε. Καὶ νὰ σηκώσουμε στὶς πλάτες μας ὅλο τὸ βάρος ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ παράδοση, ποὺ θὰ ψάξουμε νὰ βροῦμε τὴν «ἀληθινὴν οὐσία» της (ΣΟΛΩΜΟΣ), χωρὶς νὰ τήνε ξεσηκώνουμε ἐξωτερικά, μὲ μορφολογικὲς ἀναζητήσεις. Ποὺ δὲν ὁδηγοῦνε πουθενά. Ποὺ θὰ μᾶς σπρώχνουνε δηλ. σὲ παραμορφώσεις καὶ σὲ ἀντικατασκευαστικὲς «λύσεις». Καὶ σὲ νοθεῖες καὶ σὲ ψεύτικα στολίδια γιὰ ψεύτικες χρεῖες ( ὅπως τὸ εἶχε πεῖ ὁ Γκαῖτε). Ὅμως πόσοι ἀρχιτέκτονες βλέπουνε ἔτσι τὰ πράγματα ; Καὶ γιατί νὰ δείχνουνε ὅλοι τους τόσο ἀνίκανοι ; Ἢ μήπως ἀδιαφοροῦνε ; Στὸ βιβλίο του Ετσι μίλησε Ο ΖαρατοΥστρα (= ALSO SPRACH ZA- RATHUSTRA) βάζει ὁ Νίτσε καὶ ἕναν ὑπότιτλο ποὺ λέει : «ΕΝΑ ΒΙ- ΒΛΙΟ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑΝΕΝΑΝ» (= EIN BOUCH FÜR ALLE UND KEINEN). Καὶ θὰ ἔλεγα, λοιπόν, κι ἐγὼ ( χωρὶς νὰ παρεξηγηθῶ) πὼς Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΚΑ- 20

13 ΝΕΝΑΝ. Ἢ μήν, τάχατες, δὲν εἶναι ἔτσι ; Εἶναι καὶ τὸ χρῶμα ποὺ μετράει. Καὶ τὸ ἀντιμετωπίζουμε μᾶλλον πρόχειρα καὶ μὲ κάποιαν ἀδιαφορία. Ἔχουμε βρεῖ τὴν εὐκολία μας μὲ τὸν ἀσβέστη καὶ βάφουμε ὅλα τὰ σπίτια ἄσπρα. Ὅμως ἂν προσέχαμε τὴ λαϊκὴ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ τὶς προσφυγικὲς παράγκες θὰ βλέπαμε πόσο ζωντανὰ μποροῦμε νὰ χτίσουμε μὲ τὸ χρῶμα. Δηλ. μὲ χρώματα ὅπως τὸ μπλέ, τὸ κόκκινο, τὴν ὤχρα, ἀκόμα καὶ τὸ μαῦρο. Καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ προσέξουμε ἀκόμα πόσο εἶναι ἔγχρωμο τὸ ἑλληνικὸ τοπίο. Ποὺ καὶ οἱ πέτρες ἔχουνε ἡ καθεμιὰ τὸ δικό της χρῶμα. Ὅπως βγάζει ὁ τόπος μας καὶ τὰ διάφορα χρωματιστὰ μάρμαρα. Τὸ πράσινο, τὸ κίτρινο, τὸ κόκκινο. Καὶ σὲ πόσες ἀποχρώσεις. Χωρὶς νὰ παραβλέπουνε ὅμως καὶ τὸ λευκὸ μάρμαρο. Γιατὶ καὶ τὸ λευκὸ εἶναι ἕνα χρῶμα. Ὄχι ὅμως γιὰ νὰ μᾶς ἐνθουσιάζει τόσο ποὺ νὰ μᾶς κάνει νὰ ξεχνᾶμε τὰ ἄλλα χρώματα ποὺ προανάφερα. Καὶ ὅμως, ἀκόμα, τὸ κάθε φυσικὸ ὑλικὸ ἔχει καὶ τὸ ἰδιαίτερο χρῶμα του. Κι ὅπως, λοιπόν, ὅλη ἡ φύση «δουλεύει» καὶ μὲ τὸ χρῶμα, τὸ ἴδιο πρέπει νὰ κάνει καὶ μιὰ ἀρχιτεκτονικὴ ποὺ θὰ ἤθελε νὰ λέγεται ἑλληνική. Ἔτσι ὅπως ὁ κάθε τόπος ἔχει τὴν ἀρχιτεκτονική του γιατὶ ἔχει τὴ δική του φύση, τὸ δικό του τοπίο ( μὲ τὰ πιὸ δικά του φυσικὰ ὑλικὰ) καὶ ἔτσι τὸν δικό του χαρακτήρα, τὴ δική του ὑπόσταση, τὴ δική του ὀμορφιά. Κι ὅταν μέσα ἀπὸ ὅλες αὐτὲς τὶς ἰδιαιτερότητες διαφέρει καὶ ὁ ἄνθρωπος στὸν κάθε τόπο ὅπου ἔχει γεννηθεῖ καὶ ὅπου ἐργάζεται καὶ ζεῖ. Καὶ γιὰ νὰ εἶναι ὁ ἄνθρωπος μὲ τὴν ἀρχιτεκτονική του ( στὸν κ άθε τόπο) τὸ ἕνα καὶ τὸ ὁμοούσιο πράγμα ἔτσι ἡ ἀρχιτεκτονική, ἔτσι καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔτσι ὁ ἄνθρωπος, ἔτσι καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική Μετρᾶμε τοὺς διάφορους χώρους σὲ ἕνα σπίτι μὲ τὰ τετραγωνικὰ μέτρα ποὺ πιάνουνε, χωρὶς νὰ μᾶς πολυενδιαφέρει τὸ ὕψος ποὺ ἔχει ὁ κάθε χῶρος. Ὅμως δὲν θὰ ἔπρεπε ὅσο πιὸ πολλὰ τετραγωνικὰ πιάνει, σὲ ἐμβαδόν, ἕνας χῶρος, τόσο καὶ πιὸ ψηλὸς νὰ εἶναι ( σὲ 21

14 ὕψος) ; Καὶ νὰ μᾶς ἐνδιαφέρει ὁ κυβισμός του ; Ὁπότε μικροὶ σὲ ἐμβαδὸν χῶροι ( λουτρά, W.C., ἀποθῆκες, προθάλαμοι) νὰ εἶναι πιὸ χαμηλοτάβανοι. Καὶ πιὸ μεγάλοι σὲ ἐμβαδὸν χῶροι ( ὑπνοδωμάτια, καθημερινὸ) νὰ ἔχουνε τὰ ταβάνια τους σὲ πιὸ μεγάλο ὕψος. Καὶ ἔτσι ὅταν θὰ σχεδιάζαμε τὴν κάτοψη τοῦ σπιτιοῦ θὰ σχεδιάζαμε ταυτόχρονα καὶ τὴν τομή του. Γιὰ νὰ συνθέτουμε ὄχι ἐπιφανειακὰ ἀλλὰ στὸ χῶρο, σὲ τρεῖς διαστάσεις. Καὶ δὲν θὰ ἤτανε καθόλου παράδοξο ὅταν σὲ ἕνα σπίτι οἱ διάφοροι χῶροι του δὲν θὰ ἔχουνε τὸ ἴδιο ὕψος. Ποὺ θὰ ἤτανε κιόλας κάτι τὸ εὐπρόσδεκτο. Καὶ ὄχι μόνο γιὰ νὰ «ἀναπνέει» ( ἀερίζεται) ὁ κάθε χῶρος πιὸ ἄνετα, ἀλλὰ καὶ γιὰ λόγους μορφολογικούς. Βέβαια ἔχει, σίγουρα, καὶ τὴ «νοστιμιά» του ἕνα σπίτι ποὺ ὅλοι οἱ χῶροι του ( ὅσο μεγάλος κι ἂν εἶναι σὲ ἐμβαδὸν ὁ καθένας) ἔχουνε τὸ ταβάνι τους στὸ ἴδιο ὕψος, πάνω ἀπὸ τὰ κεφάλια μας. Καὶ «τρέχουνε» ἔτσι, τότες, οἱ διάφοροι χῶροι σὰν ἕνα ἤρεμο καὶ ἥσυχο ποτάμι, γιὰ νά κολυμπᾶμε κάπως ξένοιαστοι μέσα του. Ἐνῶ χῶροι ποὺ ἔχουνε σὲ διαφορετικὴ στάθμη τὴν ὀροφή τους ( πάνω ἀπὸ ἕνα κοινὸ δάπεδο) δημιουργοῦνε, ἴσως, κάποιες ἀνησυχίες, ὅσο ὅμως μαζὶ καὶ κάποιες πιὸ ἐντυπωσιακὲς καταστάσεις, ποὺ ἐνδέχεται νὰ κάνουνε μιὰ σπιτικὴ διαβίωση ξεχωριστὰ ἀπολαυστική. Καὶ γιὰ νὰ ἔχουμε καὶ τὴν περίπτωση ὅπου οἱ διάφοροι χῶροι σὲ ἕνα σπίτι δὲν ἔχουνε τὸ ἴδιο ὕψος ἐπειδὴ τὰ δάπεδά τους θὰ στέκουνε σὲ διαφορετικὲς στάθμες, κάτω ἀπὸ μιὰν κοινὴ ὀροφὴ ποὺ θὰ κρατιέται γενικὰ στὴν ἴδια ὁριζόντια ἐπιφάνεια. Μιὰ περίπτωση ποὺ εὔκολα μπορεῖ νὰ ἐφαρμοστεῖ σὲ ἕνα ἔδαφος ποὺ ἔχει ἔντονη κλίση. Ὁπότε δηλ. εἶναι τὰ δάπεδα ποὺ δίνουνε στοὺς διάφορους χώρους ἕνα διαφορετικὸ ὕψος, ἔτσι ποὺ πατᾶνε σὲ ἕνα ἔδαφος κατηφορικὸ ( ἢ ἀνηφορικό). Καὶ ποὺ ἐκμεταλλεύεται, ἔτσι, ὁ καλὸς ἀρχιτέκτονας, μιὰν δοσμένη πραγματικότητα ( ἔδαφος μὲ ἔντονη κλίση), γιὰ νὰ χτίζει ΜΕ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ. Καὶ ποὺ ἔτσι προσαρμόζεται κάπως φυσιολογικὰ μὲ τὸ χτίσμα του στὸ δοσμένο τοπίο καὶ «δένεται» μαζί του σὲ μιὰν ἁρμονικὴ σχέση. 22

15 Ὁ Γάλλος παιδαγωγὸς καὶ ψυχολόγος ΠΑΓΙΩ λέει : «Ἡ ἀνάγνωση εἶναι ἡ πιὸ ἐπικίνδυνη μορφὴ τῆς ὀκνηρίας». Ὁ Ἰταλὸς N. TOMMASEO ( ) ποὺ ἔζησε καὶ στὴν Κέρκυρα καὶ ποὺ ἀσχολήθηκε καὶ μὲ τὸν Σολωμό, ἔγραφε σχετικὰ μὲ τὴ «διγλωσσία» στὴν Ἑλλάδα : «Δὲν εἶναι ταπεινὴ ἡ γλώσσα ποὺ μιλάει ἕνας ὁλόκληρος λαός, ἀλλὰ τὰ γλωσσικὰ ἰδιώματα ποὺ κατασκευάζουνε λίγοι ἄνθρωποι γιὰ ἀποκλειστική τους χρήση. Ποὺ αὐτὸ γίνεται στοὺς στρατῶνες, στὰ σχολεῖα, στὶς φυλακές, στὰ κάτεργα, στὰ κελιὰ ὅπου διαβιοῦνε διεφθαρμένοι καλόγηροι. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ δὲν εἶναι δοῦλος, ποὺ ἔχει νὰ πεῖ πράγματα σημαντικὰ καὶ εὐγενικὰ καὶ ὄμορφα, γυρεύει καθαρὲς καὶ γνωστὲς λέξεις καὶ μ αὐτές, σὰν μέσα ἀπὸ ἕνα ἕτοιμο κανάλι, ἀφήνει νὰ τρέξει γοργὸ τὸ ρεῦμα ἀπὸ τὶς εὐγενικές του σκέψεις. Ὅταν δὲν ὑπάρχει ἀξιοπρέπεια μέσα στὴ σκέψη, ὅσο κι ἂν διαλέξετε εὐγενικὲς λέξεις, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ εἶναι πάντοτε μιὰ παραφωνία. Ὁ Πλάτων εἶχε νὰ πεῖ ὅτι ὅπως στὸ ντύσιμο ἔτσι καὶ στὴ γλώσσα ὁ ἄνθρωπος πρέπει νὰ μένει στοὺς συνηθισμένους τύπους. Ὁ Κικέρων θεωρεῖ σὰν πολὺ σοβαρὸ ἐλάττωμα τὸ νὰ ἀπεχθάνεται κανεὶς τὸν κοινὸ τρόπο καὶ τὴ συνήθεια γιὰ μιὰ κοινὴ κατανόηση». Ὁ Γκαῖτε : «Ὅποιος δὲν γνωρίζει ξένες γλῶσσες δὲν ξέρει τίποτα ἀπὸ τὴ δική του» Τραγούδια : Ἕνα Στερεοελλαδίτικο : «Ποιός κρίνος ὡραιότατος σοὔδωσε τὴν ἀσπράδα. Καὶ ποιά μηλιά, χρυσομηλιά, τὴ ροδοκοκκινάδα». Ἕνα Ροδίτικο : «Κρυφή ταν ἡ ἀγάπη μας, σὰν σπόρος στὸ πεπόνι. Καὶ μᾶς τὴν ἐξεφλούδισαν, οἱ φθονεροὶ γειτόνοι». 23

16 Ἕνα ἁπλούστατο Κυπριώτικο, νοικοκυρεμένο καὶ συντηρητικό, εἶδος παραινέσεως πρὸς ὅλους τοὺς νέους : «Καλὴ γυναίκα εἶν ἀρκετή, τὸ σπίτι ν ἀναστήσει, κι ἡ εὐτυχία μέσ σ αὐτό, νὰ τρέχει σὰν τὴ βρύση». ΣΗΜ. Τὰ ἀντιγράφω ὅπως τὰ βρῆκα σὲ καθημερινὴ ἐφημερίδα Γιατί εἶναι τόσο ἄσχημες οἱ πιὸ πολλὲς πολυκατοικίες ; Σίγουρα φταῖνε καὶ οἱ ἀρχιτέκτονες. Ὄχι μόνο γιὰ τὶς ἄσχημες προσόψεις ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν ἐσωτερικὴ διάταξη ποὺ ἔχουνε οἱ διάφοροι χῶροι. Καὶ γιὰ τὸ πῶς συσχετίζονται μεταξύ τους. Σύμφωνα, βέβαια, καὶ μὲ τοὺς οἰκοδομικοὺς κανονισμοὺς ποὺ τοὺς ἐπιτρέπουνε νὰ πραγματοποιοῦνε ἀπαράδεκτες καταστάσεις ( κακοφωτισμένα δωμάτια) γιὰ μιὰν τουλάχιστον ὑγιεινὴ διαβίωση. Κι ὅπως στοιβάζον ται οἱ ἄτυχοι ἔνοικοι σὲ ἕνα εἶδος σαρδελοκούτια. Καὶ γιὰ νὰ μὴν ξεχνᾶμε, βέβαια, πὼς γιὰ τοὺς κακοὺς οἰκοδομικοὺς κανονισμοὺς οἱ πιὸ ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ ἀρχιτέκτονες, γιατὶ αὐτοὶ τοὺς «σκάρωσαν» σὰν δημόσιοι ὑπάλληλοι σὲ διάφορες κρατι κὲς ὑπηρεσίες. Κι ὅσο δὲν εἶχαν τὴ δύναμη γιὰ νὰ ἀντιδράσουνε στὰ ὅσα τοὺς ἐπέβαλε νὰ κάνουνε ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός, ἂν δὲν σοφίζονταν καὶ ἀπὸ μόνοι τους κάποιες «διατάξεις» γιὰ νὰ ἀσκοῦνε ὅσο γίνεται πιὸ προσοδοφόρα τὸ «ἐπάγγελμά» τους, στὴν «ἀγορὰ» καὶ στὴν πιάτσα μιᾶς κακοδαιμονισμένης κοινωνικῆς ζωῆς. Καὶ ἔτσι : ἡ πολιτικὴ ἡγεσία, ἀπὸ τὴ μιὰ μεριὰ ( μὲ τὰ πολιτικάντικα «καμώματά» της), οἱ ἐπαγγελματικὰ «ξυπνοὶ» ἀρχιτέκτονες, ἀπὸ τὴν ἄλλη ( γιὰ νὰ «ἐξυπηρετοῦνε» τὸν κόσμο ποὺ τὸ πιστεύω του εἶναι «ὅ,τι φάει κι ὅ,τι ἁρπάξει»), τὸ κοινωνικὸ σύνολο εἶναι καταδικασμένο νὰ ζεῖ ἔχοντας ἐξευτελίσει τὶς πιὸ αὐτονόητες προϋποθέσεις γιὰ νὰ ἔχει στὴ διάθεσή του τὴν ἀρχιτεκτονικὴ ποὺ τοῦ ἀξίζει 24

17 Καὶ πῶς θὰ καταφέρουμε νὰ ξεφύγουμε ἀπ αὐτὸ τὸ χάλι ; Κι ὁ ἴδιος ἐγὼ θὰ καταφέρω νὰ χτίσω ποτέ μου μιὰ πολυκατοικία ; Ἔτσι ποὺ αὐτὲς ποὺ βλέπω γύρω μου τὶς βρίσκω ἀπαράδεκτες, ἄσχημες, νὰ πῶ καὶ ἀκατέργαστες ; Καὶ ποὺ ὅλοι τὶς δέχον ται ἀδιαμαρτύρητα. Λὲς καὶ ἔχουνε βρεῖ τὴ βολή τους μ αὐτές ἴσως γιατὶ συνη θίσανε στὴν ἀσχήμια καὶ ποὺ σ αὐτὴν τὴν ἀσχήμια βρίσκει καὶ κάποιανε ζεστασιὰ ἡ ψυχή τους Ἕνα σπίτι μὲ μεγάλα ἀνοίγματα ( παράθυρα, πόρτες) γιὰ νὰ βλέπει κανεὶς τὸ ἔξω τοπίο. Κι αὐτὸ νὰ μπαίνει, ἔτσι, μέσα στὸ σπίτι. Ὁπότε τὸ μέσα καὶ τὸ ἔξω θὰ ἀποτελοῦνε μιὰν ὀργανικὴ ἑνότητα. Καὶ ὑπόστεγα. Πολλά. Δηλ. ἡμιυπαίθριοι χῶροι. Ποὺ τοὺς γυρεύει τὸ ἤπιο ἑλληνικὸ κλίμα. Γιατὶ σπίτι ἑλληνικὸ δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει χωρὶς ὑπόστεγους, ἡμιυπαίθριους, χώρους Καὶ πάλι μοῦ ἔρχεται στὸ νοῦ τὸ χρῶμα στὴν ἀρχιτεκτονική. Καὶ θυμᾶμαι τὸ πόσο μεγάλη ἐντύπωση μοῦ εἶχε κάνει ἡ Βενετία, ὅπου ὅλα τὰ σπίτια της εἶναι μὲ πολὺ ἔντονα χρώματα βαμμένα. Στὴν ὤχρα, στὸ κεραμιδί, στὸ κόκκινο, στὸ λουλακί. Καὶ οἱ γόνδολες, ποὺ διασχίζουνε τὰ κανάλια, ὅλες μαῦρες. Ἔτσι ποὺ τὰ χρώματα στὰ σπίτια νὰ δείχνουνε πιὸ καθαρά, πιὸ ζωηρά, πιὸ σημαντικά. Ἀλλὰ ἔχει καὶ ἡ Ρώμη σπίτια μὲ χρῶμα. Καὶ εἶναι, στὴ Ρώμη, ἰδιαίτερα ἀξιοπρόσεχτες οἱ ὦχρες. Ποὺ ἔχουνε μιὰν ξεχωριστὴ ζεστασιά. Ὅμως πρέπει νὰ θυμηθῶ ξανὰ τὶς προσφυγικὲς παράγ κες, γύρω ἀπὸ τὴν Ἀθήνα, ὅπου ὅλες εἶναι μὲ ἔντονα χρώματα. Κι ἀκόμα εἶναι καὶ στὴ Βούλα κάτι ἐξοχικὰ ξύλινα σπίτια, ποὺ κι αὐτὰ ἔχουνε χρῶμα. Θὰ πρέπει νὰ πάω νὰ τὰ σχεδιάσω, ὅλα αὐτά, κάποια μέρα. Καὶ ὑποψιάζουμαι πὼς καὶ σὲ πολλὰ ἄλλα μέρη, στὴν Ἑλλάδα, θὰ βρῶ σπίτια μὲ χρῶμα. 25

18 Ὅμως σὲ πόσους ἄλλους τόπους τὰ σπίτια δὲν εἶναι βαμμένα μὲ ἔντονα χρώματα. Ὅπως τὰ ἔχω δεῖ στὴν Ὀλλανδία. Ὅπου καὶ οἱ δρόμοι εἶναι συχνὰ στρωμένοι μὲ ἔγχρωμα τοῦβλα ( κίτρινα, κ όκ κινα, μαβιά). Ἀλλὰ καὶ στὴ Γερμανία. Ὅπου σὲ δυὸ μι κρὲς πολι τεῖες, πέρα ἀπὸ τὸ Μόναχο ( στὸ Burghausen καὶ στὸ Titmoning), ὅλα τὰ σπίτια λάμπουνε στὸ κίτρινο, στὸ γαλάζι ο, στὸ τριανταφυλλί. Καὶ ποὺ τὰ θυμᾶμαι τώρα αὐτὰ γιατὶ τὰ ἔχω σχεδιάσει, αὐτὰ τὰ σπίτια, μὲ χρωματιστὰ κραγιόνια. Σὲ μιὰν ἐκδρομὴ ποὺ ἔκανα μὲ ποδήλατο τὸ Γιὰ νὰ πῶ δηλ. πὼς ἀπὸ τότες εἶχα ἀνοίξει τὰ μάτια μου γιὰ τὸ χρῶμα στὴν ἀρχιτεκτονική Ἕνας Γερμανὸς συνάδελφός μου ( λίγο πιὸ μεγάλος ἀπὸ μένα στὰ χρόνια) ποὺ εἶναι ἐδῶ καὶ μερικὲς μέρες στὴν Ἀθήνα μοῦ διηγήθηκε πὼς ἤθελε νὰ πάει στὴν Κεφαλονιὰ γιὰ νὰ συναντήσει τὸν Γερμανὸ ἀρχιτέκτονα Coste, ποὺ ζοῦσε στὸ νησί, μιὰ καὶ γνώριζε καὶ τὸ γιό του. Καὶ τοῦ ἔστειλε τὸ σχετικὸ γράμμα. Ὅμως ὕστερα ἀπὸ μερικὲς μέρες, ἔλαβε ὁ ἴδιος τὸ ἀκόλουθο γράμμα : «Ἀξιότιμε κύριε Conrad, Ἐπειδὴ ζῶ ἐδῶ ἀποτραβηγμένος καὶ μοναχικὰ δὲν ἔχω καμιὰ ἀνάγ κη γιὰ νέες γνωριμίες καὶ θέλω νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴν πραγματοποιήσετε τὴν ἐπίσκεψή σας ἐδῶ. Μὲ φιλικοὺς χαιρετισμοὺς Coste». Μπορεῖ νὰ μὴν εἶναι κανεὶς σύμφωνος μὲ τὰ ὅσα λένε καὶ κάνουνε μερικοὶ ἀπὸ τοὺς μοντέρνους ἀρχιτέκτονες. Καὶ ποὺ εἶναι κιόλας διά σημοι καὶ πασίγνωστοι ( ἂς ποῦμε ὅπως ὁ Le Corbusier). Ὅμως ἴσως νὰ μὴν κάνουνε καὶ τόσο κακό. Ἂν δὲν εἶναι κιόλας ἀπαραίτητοι γιὰ νὰ μᾶς βγάλουνε ἀπὸ ἕναν καθημερινὸ λήθαργο ποὺ ἔχουμε πέσει χωρὶς νὰ τὸ πολυκαταλάβουμε. Ἂν καὶ οἱ «νέες» ἰδέες καὶ οἱ «προοδευτικὲς» λύσεις θὰ ἔρθουνε μέσα ἀπὸ ἄλλες διαδικασίες. Δηλ. μέσα ἀπὸ κάποιους πιὸ σεμνοὺς στοχασμοὺς καὶ ὄχι γιὰ νὰ ἐντυπωσιάσουμε καὶ γιὰ νὰ καταπλήξουμε, μὲ ἀκροβατικὰ παραστρατήματα. 26

19 Σπίτια γιὰ τὸ χειμώνα, σπίτια γιὰ τὸ καλοκαίρι. Τὸ σπίτι στὶς διάφορες ἐποχὲς τοῦ χρόνου. Οἱ διάφοροι χῶροι σὲ διαφορετικὲς κλιματολογικὲς συνθῆκες. Γιατί νὰ μὴν ἔχουμε καὶ ἕνα ὑπαίθριο δωμάτιο ὕπνου ; Πόσο εἶναι ὄμορφο νὰ κοιμᾶται κανεὶς στὸ ὕπαιθρο. Τὴν ἡμέρα κάτω ἀπὸ ἕνα δέντρο ( στὴ σκιά του) καὶ τὸ βράδυ κάτω ἀπὸ τὸν ἔναστρο οὐρανό. Πῶς δείχνουνε τὰ σπίτια ποὺ χτίζονται σήμερα ; Ὄμορφα, ἄσχημα ; Πιὸ πολὺ θὰ ἐνδιέφερε πῶς δείχνουνε ( πῶς φαίνονται) οἱ ἄνθρωποι ποὺ ζοῦνε μέσα τους καὶ ἔξω τους. Ὅμως ἐμεῖς ( οἱ ἀρχιτέκτονες) τὰ χτίζουμε γιὰ νὰ τὰ φωτογραφίζουμε καὶ νὰ τὰ δημοσιεύουμε σὲ περιοδικά. Καὶ γιὰ νὰ προβάλλεται τυπωμένο καὶ τὸ ὄνομά μας Νά καὶ μιὰ ἄλλη πικρὴ ἀλήθεια : πολλοὶ ἀρχιτέκτονες «μεταχειρίζονται» τὴν ἀρχιτεκτονικὴ σὰν νὰ ἔχουνε κάτω ἀπὸ τὴν ἐξουσία τους μιὰ πόρνη. Καὶ ποὺ τήνε βγάζουνε στὸ πεζοδρόμιο γιὰ νὰ κερδίσουνε εὔκολα ὅλο καὶ πιὸ πολλὰ χρήματα. Κι αὐτὴ ἡ πόρνη ( ποὺ ἀκούει στὸ ὄνομα ἀρχιτεκτονικὴ) κάνει καὶ τὰ πιὸ ἀπίθανα (= ἑλκυστικὰ κουνήματα) γιὰ νὰ ἐξασφαλίσει ὅσο γίνεται πιὸ πολλοὺς πελάτες. Καί, ἄλλωστε, πελάτες γυρεύουνε οἱ ἀρχιτέκτονες Ὁ Paul Valéry : «Τὰ πνευματικὰ ἔργα, ποιήματα καὶ ἄλλα, δὲν ἔχουνε σχέση παρὰ μ ἐκεῖνο ποὺ στάθηκε ἡ αἰτία γιὰ νὰ γεννηθοῦν. Δὲν σχετίζονται μὲ τίποτα ἄλλο». 27

20 Καὶ ἀπὸ τὸ βιβλίο του PIÈCES SUR L ART ( Ἐκδ. Gallimard, 1934) : «ἡ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ποὺ εἶναι τὸ πέρασμα ἀπὸ τὴν ἀταξία στὴν τάξη». «ξέχασα τὸ πιὸ σημαντικό : τὴ ΣΥΝΘΕΣΗ δηλ. τὸ πῶς δένει τὸ σύνολο μὲ τὴ λεπτομέρεια». «Ὅλα αὐτὰ δὲν εἴχανε σίγουρα διαφύγει ἀπὸ ἐκείνους τοὺς Ἕλληνες ποὺ τὰ εἴχανε δεῖ ὅλα». «Οὔτε ἡ ὕλη, οὔτε ὁ χῶρος, οὔτε ὁ χρόνος δὲν εἶναι ἐδῶ καὶ εἴκοσι χρόνια ὅ,τι ἤτανε πάντα». «Τὸ μουσεῖο ἀσκεῖ μιὰ μόνιμη ἕλξη γιὰ ὅ,τι κάνουνε οἱ ἄνθρωποι. Ὁ ἄνθρωπος ποὺ δημιουργεῖ, ὁ ἄνθρωπος ποὺ πεθαίνει, τὰ τρόφιμα. Ὅλα καταλήγουνε σὲ ἕναν τοῖχο ἢ σὲ μιὰ βιτρίνα» «Ἡ ζωγραφικὴ καὶ ἡ γλυπτικὴ ζοῦνε σὰν παιδιὰ ποὺ τὰ ἔχουνε ἐγκαταλείψει. Ἡ μητέρα τους ἔχει πεθάνει, ἡ μητέρα τους ἡ ἀρχιτεκτονική. Ὅσο ζοῦσε τοὺς ἔδινε τὴ θέση τους, τὴ χρησιμότητά τους, τὴν ἀναγκαιότητά τους ὅσο ζοῦσε ξέρανε τί θέλανε». «Ἡ παθητικὴ εὐτυχία μᾶς κουράζει, μᾶς προκαλεῖ ἀπέχθεια. Μᾶς χρειάζεται ἀκόμα ἡ χαρὰ τῆς δημιουργίας ποὺ θὰ εἶναι γιὰ μᾶς μιὰ δεύτερη φύση». «Πάνω ἀπ ὅλα πρέπει νὰ ξέρουμε τί θέλουμε καὶ νὰ τὸ ἐκφράζουμε μὲ λίγα λόγια, μιὰ γιὰ πάντα». «Ὅ,τι προξενεῖ κατάπληξη διαρκεῖ λίγο. Ἄστοχο εἶναι καὶ ὅ,τι ξαφνιάζει». «Τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ νομίζουμε. Τὸ παρελθὸν δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ ὑπῆρξε. Δὲν εἶναι παρὰ ὅ,τι ἔχει διασωθεῖ ἀπὸ ὅ,τι ὑπῆρξε. Ἴχνη ἀπὸ πατημασιὲς καὶ μνῆμες. Ὅ,τι ἄλλο ἀπομένει εἶναι σὰν νὰ μὴν ὑπάρχει». Ὁ ἀρχιτέκτονας πρέπει νὰ ἔχει πίστη. Γιὰ νὰ ἔχει τότες καὶ τιμή. Καὶ σέβεται καὶ ἀγαπάει τὴν ἀρχιτεκτονικὴ γιατὶ αὐτὴ εἶναι ἡ τιμή του. Πόσο εἶναι δύσκολο νὰ κάνει κανεὶς μιὰν ὄμορφη καὶ ἥσυχη πρόσοψη. Ποὺ νὰ εἶναι καὶ ἁπλή. Καὶ νὰ στέκουνε ἰσορροπημένα τὰ κενὰ μὲ τὰ πλήρη. Καὶ νὰ διαγράφεται ( νὰ διαφαίνεται) ἡ κα τασκευαστικὴ διάρθρωση, ποὺ μέσ ἀπ αὐτὴν θὰ ἔχει προκύψει καὶ 28

21 ἡ καλὴ μορφολογία καὶ ὅλες οἱ ἰσορροπίες ποὺ θὰ κάνουνε τὸ κτίριο νὰ στέκει ὄρθιο ἀληθινὰ ὄρθιο, χωρὶς νὰ παραπατάει σὰν μεθυσμένο. Καὶ τὸ βρῆκα : ἡ πρόσοψη θὰ δουλεύεται μαζὶ μὲ τὴν κάτοψη. Ὅσο καὶ ἀντίστροφα. Ἡ κάτοψη μαζὶ μὲ τὴν πρόσοψη. Καὶ νὰ τὸ πῶ ἀκόμη πιὸ καλά : ἀπὸ τὴν κάτοψη καὶ ἀπὸ τὴν τομὴ θὰ προκύπτει ἡ πρόσοψη. Κι ἀκόμα πιὸ ξεκάθαρα : ὅταν ὅλα ( κάτοψη, τομή, πρόσοψη) θὰ προκύπτουνε μέσα ἀπὸ τὸ ἴδιο πνεῦμα, μέσα ἀπὸ τὴν ἴδιανε πρόθεση, μέσα ἀπὸ μιὰ κοινὴ ματιά, ποὺ θὰ βλέπει, ἀπαρχῆς, ὅλο τὸ κτίριο σὰν μιὰ ὁλοκληρωμένη σύνθεση, ὅταν δηλ. τὸ μέσα καὶ τὸ ἔξω, τὸ σύνολο καὶ ἡ λεπτομέρεια θὰ ἀποτελοῦνε ἕναν ὀργανισμὸ ποὺ θὰ θέλει νὰ ἔχει διάρκεια καὶ ζωὴ γιατὶ γεννήθηκε φυσιολογικὰ καὶ ἁπλὰ καὶ γιὰ νὰ ὑπηρετεῖ ἁπλὲς καὶ αὐτονόητες καθημερινὲς ἀνάγκες. Τί περίεργο : νὰ μὴ βλέπουνε ὅλοι οἱ ἄνθρωποι τὰ πράγματα μέσα ἀπὸ τὴν ἴδιανε σκοπιά. Καὶ γιὰ νὰ μὴ λένε ὅλοι τὴν ἴδιανε ἀλήθεια. Ὅταν δηλ. ὁ MIES VAN DER ROHE φωνάζει πὼς στὴ δουλειὰ τοῦ ἀρχιτέκτονα πιὸ σημαντικὸ εἶναι τὸ ΠΩΣ καὶ ὄχι τὸ ΤΙ. Ἐνῶ ἀπὸ τὴν ἄλλη μεριά, ἕνας ποιητής, ὅπως ὁ EZRA POUND ἐπιμένει πὼς ἀκόμα καὶ σὲ ἕνα ποίημα τὸ σημαντικὸ εἶναι τὸ ΤΙ καὶ ὄχι τὸ ΠΩΣ. Γιατί, ὅμως, νὰ ξεχωρίζεται ἔτσι ἡ μορφὴ ( τὸ ΠΩΣ) ἀπὸ τὸ περιεχόμενο ( τὸ ΤΙ) ; Θὰ ἔλεγα πὼς καὶ τὸ ΠΩΣ καὶ τὸ ΤΙ εἶναι τὸ ἴδιο σημαντικά. Καὶ πὼς τὸ ἕνα δουλεύεται μαζὶ μὲ τὸ ἄλλο. Γιὰ νὰ εἶναι δηλ. σημαντικὰ καὶ τὸ ΠΩΣ καὶ τὸ ΤΙ. Καὶ ὅταν τὸ ἕνα δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρξει χωρὶς τὸ ἄλλο. Κι ὅταν καὶ τὰ δυὸ ( τὸ ΠΩΣ καὶ τὸ ΤΙ) θὰ μιλᾶνε τὴν ἴδια γλώσσα. Κι ὅπως ἔτσι θὰ χτίζεται καὶ ἡ γλώσσα τῆς ἀρχιτεκτονικῆς. Γιατὶ καὶ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ μιλάει. Ἂν δὲν λέει συχνὰ καὶ ποιήματα. Ἀφοῦ καὶ ὁ ἀρχιτέκτονας μπορεῖ νὰ εἶναι ἕνας ποιητής, ἀρκεῖ νὰ τὸ λέει ἡ ψυχή του. Μὲ τὸ ΠΩΣ καὶ μὲ τὸ ΤΙ Στὰ σχολειὰ (Πολυτεχνεῖα) ποτὲ δὲν μᾶς μιλήσανε (= διδάξανε) 29

22 γιὰ τὶς ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ σὲ περασμένες ἐποχές. Ὁ λόγος ἤτανε πάντα γιὰ μνημειακὰ κτίρια. Γιὰ Ναούς, γιὰ ἐκκλησιές, γιὰ παλάτια ποὺ τὰ «κατοικούσανε» πρίγκιπες καὶ βασιλιάδες. Οἱ κατοικίες γιὰ τὸν ἁπλὸ ἄνθρωπο, γιὰ τὸν «λαό», ἤτανε μιὰ παραμελημένη ὕπαρξη γιὰ τὴν ἀρχιτεκτονική. Κι ὅμως ἡ ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονικὴ βρίσκεται πιὸ πολὺ στὶς κατοικίες γιὰ τὸν ἁπλὸ ἄνθρωπο καὶ πιὸ λίγο στὰ παλάτια. Ἡ κατοικία γιὰ τὸ λαὸ εἶναι τὸ καθημερινὸ ψωμί, εἶναι τὸ ροῦχο γιὰ τὸν καθένα. Τὸ παλάτι εἶναι ἡ τούρτα, εἶναι ἡ στολή. Καὶ γίνεται πάντα λόγος γιὰ ρυθμούς. Ποὺ δὲν ἔχουνε καμιὰ σχέσ η μὲ τὴν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονική. Καὶ ὅταν πρόκειται γιὰ τὴν Ἑλλάδα μᾶς προβάλλουνε πάντα τὸν Παρθενώνα, ποὺ εἶναι πιὸ πολὺ ἕνα γλυ πτικὸ ἔργο καὶ ὄχι ἕνα ἀρχιτεκτονικὸ ἐπίτευγμα. Γιὰ τὰ χτίσματα στὴν Τίρυνθα, στὶς Μυκῆνες, στὴν Κνωσό, στὴ Φαι στὸ (= ἀνακτορικὲς ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ καὶ ὄχι παλάτια, ὅπως στὴν Ἀνα γέννηση) γίνεται πολὺ λίγος λόγος. Κι ὅμως σ αὐτὰ τὰ συγκροτήματα ( ΜΕΓΑΡΑ = ΚΑΤΟΙΚΙΕΣ) θὰ εἴχαμε νὰ διδαχτοῦμε πολλά. Καὶ ν ἀνοίξουμε τὰ μάτια μας γιὰ τὰ δικά μας προβλήματα, σχετικὰ μὲ τὴ σύγχρονη κατοικία. Γιὰ νὰ καταλάβουμε πὼς πολλὰ ἀπὸ τὰ ὅσα προσπαθοῦμε νὰ καταφέρουμε σήμερα τὰ εἴχανε καταφέρει κάποιοι ἐδῶ καὶ πόσες χιλιάδες χρόνια. Ὅπως τὰ καταφέρνουνε καὶ σήμερα οἱ λαϊκοὶ ἄνθρωποι, στὰ φτωχόσπιτά τους ( καὶ στὶς προσφυγικὲς παράγκες) κι ὄχι ἐμεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες, ποὺ σπουδάσαμε σὲ Πολυτεχνεῖα καὶ κρατᾶμε καὶ ἕνα δίπλωμα στὸ χέρι, γιὰ νὰ ἔχουμε τὸ δικαίωμα νὰ ἀσκοῦμε ἕνα ἐπάγγελμα ποὺ τὸ ἀσκοῦμε ἀδέξια καὶ ἀνάξια. Γιὰ νὰ τὰ ἔχω δηλ. μὲ τοὺς διπλωματούχους ἀρχιτέκτονες, ποὺ τοὺς θεωρῶ σὰν τοὺς κύριους ὑπεύθυνους γιὰ τὴν κακὴ σύγχρονη ἀρχιτεκτονική. Καὶ ὄχι μονάχα ἐδῶ στὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ σὲ πολλοὺς ξένους τόπους. Κι ὅταν, θέλω νὰ πῶ, κι αὐτὴ ἡ μοντέρνα ἀρχιτεκτονικὴ ποὺ τὴν ἔχουνε βαφτίσει καὶ ΝΕΑ ( γιὰ τὴ νέα λειτουργικότητά της) δὲν προσέχει συχνὰ τὸν ἄνθρωπο, ἀλλὰ ἐνδιαφέρεται νὰ νεωτερίζει φλύαρα καὶ ἄστοχα. Παραβλέποντας αἰώ- 30

23 νιες ἀλήθειες, γιατὶ ἀνακάλυψε, λέει, καινούργιες ποὺ εἶναι ἀνάξιες λόγου. Ὄχι : ἡ ἀληθινὴ μοντέρνα ἀρχιτεκτονικὴ θὰ εἶναι μιὰ πραγματικότητα ὅταν ἐμεῖς οἱ ἀρχιτέκτονες θὰ προσέξουμε τὸν ἄνθρωπο, μὲ τὶς πραγματικές του ἀνάγκες κι ὅταν θὰ δοῦμε μὲ καθαρὰ μάτια τὰ κοινωνικά μας προβλήματα, ποὺ θὰ τὰ λύσουμε σωστὰ καὶ μὲ τὴν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονική μας. Κι ἀκόμα : ὅταν θὰ καταλάβουμε τί ἀντιπροσωπεύει γιὰ τὸν κάθε ἄνθρωπο ὁ φυσικός μας περίγυρος, τὸ κάθε τοπίο, ὁλόκληρη ἡ φύση. Καὶ τὸ χῶμα ποὺ πατᾶνε τὰ πόδια μας καὶ ὁ οὐρανὸς ποὺ μᾶς «στεγάζει» καὶ ἡ θάλασσα ποὺ μᾶς τριγυρίζει, γιὰ νὰ μᾶς φέρνει σὲ ἐπαφὴ μὲ ὅλη τὴν οἰκουμένη. Νομίζω πὼς ἤτανε ὁ Οὐγκὼ ποὺ εἶχε πεῖ : «Τὰ πρόβατα πεθαίνοντας ἀφήνουνε τὸ μαλλί τους, ὁ ἄνθρωπος ἀφήνει τὴν ἀρετή του». Γιὰ νὰ γεννηθεῖ ἕνα ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο πρέπει νὰ ὑπάρξει μιὰ ἀνάγκη. Τὸ κάθε ἀρχιτεκτονικὸ ἔργο ἔχει πρῶτα πρῶτα σχέση μ ἐκεῖνο ποὺ ἔγινε ἡ αἰτία γιὰ νὰ ὑπάρξει. Γιὰ νὰ γεννηθεῖ. Κι αὐτὸ εἶναι ἡ ζωή. Ποὺ θὰ τῆς δώσει μιὰ μορφὴ καὶ ἕνα νόημα. Πολλὲς φορὲς μὲ βασανίζει ἡ σκέψη γιὰ τὸ πῶς θὰ ἔπρεπε νὰ ἔχω, νὰ ὀργανώσω, ἕνα ἐργαστήριο ( δὲν μιλάω γιὰ «γραφεῖο», ἔτσι ὅπως τὸ ἔχουνε τόσοι ἀρχιτέκτονες) ὅπου θὰ μπορῶ νὰ δουλεύω ἄνετα. Μὲ πολλὰ σχεδιαστήρια. Μόνο σχεδιαστήρια καὶ ἕναν τοῖχο ὅπου θὰ μπορῶ νὰ καρφώνω σχέδια καὶ νὰ τὰ βλέπω ἔτσι ὅπως θὰ στέκουνε κατακόρυφα. Καὶ γιὰ νὰ ἔχω καὶ τὰ σχετικὰ ἐργαλεῖα καὶ ὑλικὰ γιὰ νὰ φτιάχνω προπλάσματα. Καὶ ἔγχρωμα προοπτικά. Καὶ ὁ χῶρος νὰ εἶναι ὅσο γίνεται πιὸ μεγάλος καὶ φωτεινὸς καὶ εὐάερος. Ὅμως ἡ ἔμπνευση καὶ οἱ ἰδέες θὰ μοῦ ἔρχονται ἀπὸ τὸ ὕπαιθρο, ὅπου θὰ ἤθελα νὰ στέκω καὶ νὰ κάθουμαι, σὲ ἄμεση ἐπαφὴ μὲ τὴ φύση. Καὶ γιατὶ αἰσθάνουμαι πὼς αὐτὰ ποὺ θὰ ἔχτιζα θὰ ἔπρεπε νὰ στέκουνε ἀπάνω στὸ ἔδαφος ὅπως τὰ δέντρα. Καὶ ποὺ στὰ χρώματά τους θὰ δείχνουνε σὰν τὰ ἀγριολούλουδα. Καὶ ὁ ἄνθρωπος δίπλα τους ( καὶ μέσα τους) θὰ αἰσθάνεται καὶ τὸ ἄρωμά τους. 31

24 Ὁ Σεζάν, ἄλλωστε, ἔλεγε πὼς τὶς πιὸ καλὲς συνθέσεις του τὶς φτιάχνει στὸ ὕπαιθρο καὶ ὄχι μέσα στὸ ἀτελιέ του Στὸ δωμάτιό μου κρεμάω στὸν τοῖχο καὶ μιὰ διαφορετικὴ ζωγραφιά, κάθε τόσο. Καὶ ἔτσι, ὅσο δηλ. δὲν βλέπω κάθε μέρα τὴν ἴδιανε ζωγραφικὴ εἰκόνα, ἔχω τὴν ἐντύπωση πὼς ζῶ πιὸ εὐ χάρι στα καὶ πιὸ ζωντανά. Καὶ ἡ ἐπιλογὴ γίνεται κατὰ τὸ κέφι τῆς στιγμῆς. Καὶ ἄλλοτε ἔχω νὰ βλέπω μιὰ ζωγραφιὰ ὅπου κυριαρχεῖ τὸ κόκκινο χρῶμα, ἐνῶ σὲ μερικὲς μέρες κρεμάω μιὰ ζωγραφιὰ ὅπου τὸ κυρίαρχο χρῶμα εἶναι τὸ γαλάζιο ἢ τὸ κίτρινο. Ἂν ὄχι τὸ ἄσπρο ἢ τὸ μαῦρο. Καὶ γιὰ νὰ θυμᾶμαι πὼς κάποιος ζωγράφος ( ἴσως ὁ Ντελακρουὰ) εἶχε πεῖ πὼς τὰ πιὸ σημαντικὰ χρώ ματα εἶναι τὸ ἄσπρο καὶ τὸ μαῦρο. Καὶ θὰ ἤθελε, νομίζω, νὰ πεῖ πὼς μέσα ἀπὸ τὸ ἄσπρο καὶ τὸ μαῦρο κερδίζουνε σὲ ἀξία ὅλα τὰ ἄλλα χρώματα. Καὶ λέω τώρα ἂν δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ σκεφτῶ ἀνάλογα καὶ γιὰ τὰ χρώματα στὴν ἀρχιτεκτονική. Χωρὶς νὰ παραβλέπω, βέβαια, πὼς καὶ ἕνα δομικὸ ὑλικὸ ( πέτρα, ξύλο, μάρμαρο, τὸ μπετὸν) ἔχει τὸ δικό του χρῶμα. Ποὺ καλὰ θὰ ἤτανε νὰ τὸ διατηρεῖ, σὲ συνδυασμὸ μὲ τὰ ἄλλα χρώματα ( ὑδροχρώματα, λαδομπογιὲς) ποὺ θὰ θέλω νὰ βάψω ἕναν τοῖχο, μιὰν ὀροφή, ἕνα μέταλλο. Προβλήματα ποὺ ἡ λύση τους δὲν εἶναι καθόλου ἁπλή. Ἴσως ὅμως βρίσκεται ἡ «λύση», γιὰ τὴ μιὰ ἢ τὴν ἄλλη περίπτωση, ἂν προσέξει κανεὶς μὲ ποιόν τρόπο χρωματίζει ἡ φύση τὰ δικά της δομικὰ ( κατασκευαστικὰ) «ὑλικά». Στὰ χρώματα ποὺ ἔχουνε τὰ χώματα, οἱ πέτρες, τὰ βράχια, τὰ δέντρα, τὰ ἀγριολούλουδα. Καὶ νὰ γυρίσω στὰ ὅσα ἔγραφα γιὰ τὶς ζωγραφιὲς ποὺ κρεμάω στοὺς τοίχους, στὸ δωμάτιό μου. Ποὺ τὶς διαλέγω διαδοχικὰ διαφορετικὲς ὄχι, βέβαια, μόνο γιὰ τὰ διαφορετικὰ κυρίαρχα χρώματά τους, ἀλλὰ ἀνάλογα καὶ μὲ τὸ θέμα ποὺ παρουσιάζουνε ( τοπίο, προσωπογραφία, ἀφηρημένη σύνθεση), ὅσο καὶ ἐπειδὴ προτιμάω νὰ βλέπω τὸν ἕνανε ἢ τὸν ἄλλονε ζωγράφο, κάθε τόσο. Πό- 32

25 τε ἕναν PICASSO, πότε ἕναν MATISSE, πότε ἕναν DE CHIRICO (= οἱ προτιμήσεις μου). Ποὺ ἔχω ὁρισμένα ἀπὸ τὰ ἔργα τους ὄχι στὸ πρωτότυπο, ἀλλὰ σὲ «ἀναπαραγωγές», ποὺ τὶς εἶχα ἀγοράσει στὸ Μόναχο καὶ στὸ Μιλάνο, ἴσως καὶ στὸ Βερολίνο, στὰ σπουδαστικά μου χρόνια Ἡ κατασκευὴ πρέπει νὰ φαίνεται ὁλοκάθαρη σὲ ὅλα τὰ σημεῖα τῆς οἰκοδομῆς. Στὸ Ναὸ τοῦ Ἀπόλλωνα, στοὺς Δελφούς, φαίνονται καὶ τὰ θεμέλια. Καὶ εἶναι κι αὐτὰ τόσο ἄψογα χτισμένα ὅπως ὅλη ἡ ἀνωδομή. Καὶ τελικὰ ἡ ἀρχιτεκτονικὴ δὲν εἶναι ὅ,τι φαίνεται, ἀλλὰ ὅ,τι ὑπάρχει. Ἡ καλὴ μορφὴ βγαίνει μέσα ἀπὸ τὴν καλὴ κατασκευή. Κι ἂς εἶναι ὅλα ἁπλὰ καὶ λιτά. Καὶ εὐδιάκριτα. Καὶ οἱ χῶροι ἄνετοι, σὲ μιὰν ἁρμονικὴ σχέση μεταξύ τους. Καὶ ὄχι κατακερματισμένοι σὲ δωμάτια, ποὺ τὸ καθένα θὰ εἶναι ἄσχετο μὲ τὸ ἄλλο καὶ σὰν ἀπομονωμένο. Ὅλο τὸ σπίτι εἶναι ἕνας χῶρος ποὺ κατανέμεται σὲ τμήματα μὲ διαφορετικὴ χρήση τὸ καθένα. Ἡ κάτοψη θὰ εἶναι πιὸ ἐλεύθερη. Κι ὅταν χρειάζεται θὰ ξεκόβει ἕνας πιὸ μικρὸς χῶρος, σὰν κλειστὸ δωμάτιο ( γραφεῖο γιὰ νὰ μπορεῖ νὰ ἐργαστεῖ κανεὶς ἥσυχα καὶ ἔξω ἀπὸ κάθε ἐνοχλητικὸ θόρυβο) ἢ σὰν ἕνα κελὶ σὲ μοναστήρι. Καὶ νὰ ἔχει τὸ σπίτι μεγάλα ἀνοίγματα, σὲ παράθυρα ἢ ἐξω στόθυρες, γιὰ νὰ βλέπει κανεὶς τὸ ἔξω τοπίο. Στὸν κατάλληλ ο προ σανατολισμὸ πάντοτε. Καὶ ἂς ἔχει τὸ σπίτι καὶ ὑπόστεγα. Πολ λὰ ὑπόστεγα, μπροστὰ ἀπὸ τὸν κάθε χῶρο. Γιατὶ αὐτὰ τὰ ὑπό στεγα, σὰν ἡμιυπαίθριοι καὶ μεταβατικοὶ ( ἀνάμεσα στὸ ἔξω καὶ τὸ μέσα) χῶροι εἶναι ἀπαραίτητοι στὸ ἑλληνικὸ κλίμα. Νὰ μὴν ὑπάρχει σπίτι χωρὶς ὑπόστεγους, ἡμιυπαίθριους, χώρους. Ὁπότε τὸ μέσα καὶ τὸ ἔξω συνθέτουνε μιὰν ὀργανικὴ ἑνότητα, ποὺ κάνει τὴ διαβίωση πιὸ εὐχάριστη. Καὶ ὁ ἄνθρωπος ἔρχεται σὲ μιὰν 33

26 ἐπαφὴ γόνιμη μὲ τὴ φύση. Μὲ τὸ τοπίο ὅπου ἔχει χτιστεῖ τὸ κάθε σπίτι. Ὅμως ὅλα αὐτὰ τὰ κερδίζει κανεὶς ( καὶ ὄχι μονάχα ὁ ἀρχιτέκτονας) ὅταν ἔχει ἀνοιχτὰ τὰ μάτια του ( «τὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου», θὰ ἔλεγε ὁ Σολωμὸς) καὶ προσέχει πῶς ἔχει χτίσει ἡ φύση τὸν δικό της κόσμο. Καὶ πρέπει νὰ ταξιδεύει, νὰ γυρίζει τὸν κόσμο, ἕνας ἀρχιτέκτονας, ἂν θέλει νὰ χτίζει ἀληθινά. Καὶ ἔτσι νὰ διδάσκεται καὶ νὰ μαθητεύει στὸν καλὸ δάσκαλο ποὺ εἶναι ἡ φύση. Γιατὶ ἔτσι ὅπως μάθαμε, ἢ εἴμαστε ἀναγκασμένοι, νὰ ζοῦμε μέσα σὲ πόλεις ( ποὺ οἱ πιὸ πολλὲς εἶναι κακὰ ὀργανωμένες καὶ λειτουργοῦνε ἄστοχα), χάσαμε τὸ μέτρο καὶ τὶς ἰσορροπίες, γιὰ τὸ καλὸ καὶ γιὰ τὸ ἁπλό, καὶ ἔχουμε ἐμπλακεῖ σὲ καταστάσεις ποὺ μᾶς κάνουνε κακό, γιατὶ ἔχουνε διαστρέψει καὶ τὰ πιὸ φυσικὰ πράγματα. Καὶ ὅ,τι θὰ μποροῦσε νὰ εἶναι αὐτονόητο, ἔγινε πρόβλημα ἄλυτο Ποιός ξέρει σήμερα ΓΙΑΤΙ χτίζει τὸ σπίτι του ; Γιὰ ποιόν λόγο ; Γιὰ ποιάν ἀνάγκη ; Καὶ εἶναι σὲ θέση νὰ τοῦ τὸ πεῖ ὁ ἀρχιτέκτονας ; Ποὺ θὰ ἔπρεπε αὐτὸς ( ὁ ἀρχιτέκτονας) νὰ εἶναι σὲ θέση νὰ δώσει στὸν καθένανε νὰ καταλάβει γιὰ ποιόν λόγο ( γιὰ ποιούς λόγους) ὑπάρχει, στὴ ζωή, καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική. Ἂν δὲν θά πρεπε νὰ τὸ ξέρει αὐτὸ καὶ ὁ πιὸ ἁπλὸς ἄνθρωπος. Καὶ ὁ πιὸ φτωχός, ἀλλὰ καὶ ὁ πιὸ πλούσιος. Κι ὅπως ἔχω τὴν ἐντύπωση πὼς ὁ φτωχὸς ξέρει πιὸ καλὰ ἀπὸ τὸν πλούσιο γιὰ ποιούς λόγους χρειάζεται, στὴ ζωή, καὶ ἡ ἀρχιτεκτονική. Ὅταν δηλ. ὁ φτωχὸς κρατάει τὸ μέτρο γιὰ ὅ,τι τοῦ εἶναι ἀπόλυτα ἀπαραίτητο, ἐνῶ ὁ πλούσιος θέλει νὰ «ἀνοίγεται», χτίζοντας τὸ σπίτι του, σὲ ἄσκοπες καὶ ἄστοχες ἀναγκαιότητες καὶ σὲ «ψεύτικα στολίδια γιὰ ψεύτικες χρεῖες» (= τὰ λόγια τοῦ Γκαῖτε). Καὶ νὰ ἐντυπωσιάζει καὶ γιὰ νά ὑπερέχει καὶ γιὰ νὰ ἐπιβάλλεται στοὺς ἄλλους μὲ φανταχτερὰ «παλάτια». Κι ὅπως, βέβαια, ντύνεται καὶ ἀνάλογα (= ἐπιδεικτικὰ) κι ὅπως φέρεται, στὴν κοινωνική του ζωή, ὑπεροπτικὰ καὶ ἀκατάδεχτος πρὸς ὅλα καὶ πρὸς ὅλους. 34

27 Τὸ σπίτι μου, ὁ κόσμος μου. Καὶ γιατί ὄχι ; Ὅμως ποιός αὐτὸς ὁ κόσμος ; Καὶ τί ἀντιπροσωπεύει ; Καὶ σὲ τί ἀποβλέπει ; Καὶ ποιάν δύναμη κλείνει μέσα του ; Καὶ ποιά σκέψη τόνε θρέφει ; Καὶ ποιό αἴσθημα, ποιά καλλιέργεια, ποιές ἀγάπες, ποιά πίστη, θεμελιώνουνε τὴν κάθε πράξη του καὶ ὅλη τὴν ἐνεργητικότητά του ; Γιὰ νὰ χτιστεῖ δηλ. μιὰ ἀρχιτεκτονικὴ ποὺ θὰ εἶναι ἀληθινή. Ποὺ θὰ ἐκφράζει καὶ θὰ διατυπώνει ἕναν καθαρὸ λόγο, ἕνα ἁγνὸ αἴσθημα, μιὰν οὐσιαστικὴ πρόθεση Ὁ ἀρχιτέκτονας, ὁ πρωτομάστορας. Ποὺ ξέρει νὰ κατευθύνει τοὺς τεχνίτες ποὺ ἀπασχολεῖ σὲ ὅ,τι χτίζει. Ἀφοῦ δὲν μπορεῖ νὰ χτίσει τὴν ἀρχιτεκτονική του μὲ τὰ ἴδια του τὰ χέρια. Καὶ ἔτσι οἱ τεχνίτες εἶναι τὰ χέρια του. Ποὺ τὰ ὁδηγεῖ ὁ νοῦς του καὶ ἡ καρδιά του καὶ ἡ ψυχή του. Μέσα ἀπὸ τὶς τεχνικές του γνώσεις καὶ ἐμπειρίες ποὺ εἶναι ξεκάθαρες καὶ προνοητικὰ ἄψογες. Καὶ γιὰ νὰ μὴ γίνεται ποτὲς κανένα λάθος. Κι ὅπως κρατάει τὸ δικαίωμα γιὰ νὰ αὐτοσχεδιάζει κιόλας. Ὅταν στὴν πράξη τῆς κατασκευῆς προσέξει καὶ δεῖ ποῦ μπορεῖ νὰ εἶχε ἴσως σφάλει, στὶς μελέτες του, στὶς σχεδιαστικές του προθέσεις. Κι ὅπου μὲ τοὺς αὐτοσχεδιασμοὺς πραγματοποιεῖ ὅ,τι τὸ πιὸ καλό, ὅ,τι τὸ πιὸ ἄρτιο. Κι ἐδῶ εἶναι ποὺ μπορεῖ νὰ πιάσει καὶ τὸ τυχαῖο καὶ τὸ συμπτωματικό, ποὺ αὐτὰ ὀμορφαίνουνε συχνὰ τὴ ζωή, στὸν κάθε ἄνθρωπο. Ἀλήθεια : νὰ ξέρεις νὰ πιάνεις αὐτὰ ποὺ σοῦ φέρνει μιὰ ἀνέλπιστη τύχη. Μιὰ σύμπτωση. Ποὺ μοιάζει κιόλας σὰν νὰ εἶναι ἕνα ὄνειρο μέσα στὴν πραγματικότητα ποὺ ζεῖς. Καὶ γιὰ νὰ λὲς τότε : αὐτὸ εἶναι, πῶς δὲν τὸ εἶχα δεῖ πιὸ πρίν Ὁ ἀρχιτέκτονας δουλεύει ὅπως ὁ παπουτσής, ἢ ὅπως ἕνας κηπουρός. Δὲν τὸν ἀπασχολεῖ ἡ αἰσθητικὴ (= κακὴ γερμανικὴ ἐφεύ ρεση ) ποὺ τήνε περιφρονεῖ γιατὶ αὐτὴ ὁδηγεῖ σὲ παραστρατήματα. Οὔτε κάνει φιλολογία, μέσα ἀπὸ ἱστοριογραφικὲς «μελέτες». Ὁ ἀρχιτέκτονας δουλεύει ὅπως ἕνας ποιητὴς ποὺ πιάνει τὴν πραγ- 35

28 ματικότητα ἀπὸ τὰ μαλλιά. Καὶ τακτοποιεῖ καὶ συναρμολογεῖ καὶ ξεκαθαρίζει καὶ πετάει τὰ περιττὰ στὰ ἄχρηστα. Καὶ ἡ τέχνη του εἶναι ὀργανωτική, μέσα ἀπὸ μιὰν πνευματικὴ καλλιέργεια ποὺ τὴν ἔχει κερδίσει σιγὰ σιγὰ καὶ μεθοδικὰ καὶ μὲ ἀγάπη καὶ μὲ μιὰ πίστη ποὺ τήνε κρατάει σφιχτὰ στὴν ἀγκαλιὰ τῆς ψυχῆς του. Κι ὅπως ὅλα εἶναι αὐθύπαρκτα, ἔτσι ποὺ δὲν ἔχει ξεσηκώσει τίποτα ἀπὸ πουθενά. Κι ὅταν δηλ. ἡ μνήμη του ( γιατὶ ἔχει καὶ μνήμη) δὲν εἶναι γιὰ νὰ δουλεύει σὰν μιὰ μιμητικὴ φαντασία, ποὺ θὰ ἀγνοεῖ τὴν οὐσία, γιὰ νὰ «κρέμεται» ἀπὸ τὰ ἐπιφανειακά. Καὶ νὰ «καλλιτεχνίζει» χωρὶς λόγο καὶ χωρὶς κανένα οὐσιαστικὸ ἀποτέλεσμα. Καὶ τὸ πολὺ νὰ ἐνθουσιάζει τοὺς ἀπαίδευτους κι ἐκείνους ποὺ ἐνδιαφέρονται μονάχα γιὰ τὸ κάποιο ὑλικὸ κέρδος Τί κακὸ εἶναι αὐτὸ μὲ τὰ νταμάρια ποὺ κατατρῶνε ὅλο τὸ τοπίο τῆς Ἀττικῆς. Ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλες τοποθεσίες, σχεδὸν παντοῦ στὴν Ἑλλάδα. Εἶναι σὰν νὰ κατατρῶμε τὶς ἴδιες τὶς σάρκες μας. Καὶ σὰν νὰ ξεσκίζουμε τὴν ψυχή μας. Καὶ ἄντε νὰ κάνουμε μετὰ τὴν ἀληθινὴ ἀρχιτεκτονικὴ ποὺ θὰ σώζει τὴ ζωή μας Ὅποιος ἀγαπάει τὴ φύση εἶναι γιατὶ δὲν φοβᾶται τὴ μοναξιά. Ποὺ εἶναι ἡ πιό «σκληρὴ παρέα», ὅπως τὸ λέει κάποιο τραγούδι ( ποὺ εἶναι ἴσως καὶ λιγάκι σαχλό ). Ὅμως αὐτὴ εἶναι μιὰ ἀλήθεια, ποὺ πρέπει νὰ τήνε δεχτεῖ ὅποιος ἀγαπάει τὴ δουλειά του. Ποὺ θὰ τήνε μάθει καὶ θὰ τὴν ἀναπτύξει ὅσο θὰ μπορεῖ νὰ σταθεῖ καὶ μόνος του κάθε τόσο. Ἔτσι ποὺ ὅσο εἶναι καλὸ νὰ βρίσκεσαι μὲ ἄλλους, γιὰ νὰ μαθαίνεις καὶ ἀπὸ τὰ δικά τους τὰ παθήματα, τόσο εἶναι ἀπαραίτητο νὰ φεύγεις καὶ ἀπὸ κοντά τους καὶ νὰ κλείνεσαι στὸν ἑαυτό σου, ὥσπου νὰ ξαναβγεῖς σὲ συναναστροφὲς καὶ σὲ χειραψίες καὶ σὲ συντροφικὰ ἀγκαλιάσματα. Ἀλλὰ καὶ σὲ ἀντιδικίες καὶ σὲ διαφωνίες καὶ σὲ μαλώματα, ποὺ κι αὐτὰ θὰ πλάσουνε τὸ χαρακτήρα σου καὶ θὰ δυναμώσουνε ὅ,τι ἔχεις ἐσὺ μέσα σου καὶ ποὺ δὲν τὸ ἔχουνε οἱ ἄλλοι. 36

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ

Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ἤ 01ο (01-52) 01-05 Ὁ Λόγος εἶναι Θεὸς καὶ ημιουργὸς τῶν πάντων Στὴν ἀρχὴ ἦταν ὁ Λόγος. Ὁ Λόγος ἦταν μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα καὶ ἦταν Θεὸς ὁ Λόγος. Αὐτὸς ἦταν στὴν ἀρχὴ μαζὶ μὲ τὸ Θεὸ Πατέρα.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΝΑΖΙΜ ΧΙΚΜΕΤ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ Η ΠΙΟ ΟΜΟΡΦΗ ΘΑΛΑΣΣΑ Να γελάσεις απ' τα βάθη των χρυσών σου ματιών είμαστε μες στο δικό μας κόσμο Η πιο όμορφη θάλασσα είναι αυτή που δεν έχουμε ακόμα ταξιδέψει Τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα

Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ. Ποιήματα Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Νοέμβριος 2011 15 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ψωμᾶ - Πετρίδου ΔΕΥΤΕΡΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΦΤΕΡΑ Ποιήματα Τεῦχος 15 - Νοέμβριος 2011 ISSN:

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Ὀκτώβριος 2011 14 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Σοφία Κολοτούρου ΠΟΙΗΜΑΤΑ Τεῦχος 14 - Ὀκτώβριος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία ψηφιακὴ ἔκδοση τοῦ ἠλεκτρονικοῦ περιοδικοῦ

Διαβάστε περισσότερα

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία

Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Σκέψεις γιὰ τὴν διατροφὴ καὶ τὴ νηστεία Ἀλήθεια, πόσο σημαντικὸ εἶναι τὸ θέμα τῆς διατροφῆς. Εἴμαστε αὐτὸ ποὺ τρῶμε, λένε μερικοὶ ὑλιστὲς φιλόσοφοι. Καὶ ἐννοοῦν τίποτα παραπάνω. Ἡ λογικὴ αὐτὴ εἶναι λίγο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux.

Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Έγκατάσταση καὶ Χρήση Πολυτονικοῦ Πληκτρολογίου σὲ Περιβάλλον Ubuntu Linux. Μακρῆς Δημήτριος, Φυσικός. mailto: jd70473@yahoo.gr 1. Εἰσαγωγή. Τὸ πολυτονικὸ σύστημα καταργήθηκε τὸ 1982. Δὲν θὰ ἀσχοληθοῦμε

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου)

(Θ. Λειτουργία Ἰωάννου Χρυσοστόμου) Οἱ πιστοὶ ὑπὲρ τῶν κατηχουμένων δεηθῶμεν. Ἵνα ὁ Κύριος αὐτοὺς ἐλεήσῃ. Κατηχήσῃ αὐτοὺς τὸν λόγον τῆς ἀληθείας. Ἀποκαλύψῃ αὐτοῖς τὸ εὐαγγέλιον τῆς δικαιοσύνης. Ἑνώσῃ αὐτοὺς τῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ καθολικῇ καὶ ἀποστολικῇ

Διαβάστε περισσότερα

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011)

3 ο βραβείο ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ. Βασιλεία Παπασταύρου. 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΤΑΜΟΥΛΗ 1 ος Πανελλήνιος διαγωνισμός λογοτεχνικής έκφρασης για παιδιά (2010-2011) 3 ο βραβείο Βασιλεία Παπασταύρου 1 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ερυθραίας 2 Μια φορά κι έναν καιρό ζούσε ο Καραγκιόζης

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα

Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα Κώστας Λεµονίδης - Κάπως Αµήχανα 1. Παντοτινά δικός σου Ξέρεις ποιος είσαι, ελεύθερο πουλί Μέσα σου βλέπεις κι ακούς µιά φωνή Σου λέει τι να κάνεις, σου δείχνει να ζεις Μαθαίνεις το δρόµο και δεν σε βρίσκει

Διαβάστε περισσότερα

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ

ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ ALBUM ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ 2010 ΦΥΣΑΕΙ Μη µου µιλάς γι' αυτά που ξεχνάω Μη µε ρωτάς για καλά κρυµµένα µυστικά Και µε κοιτάς... και σε κοιτώ... Κι είναι η στιγµή που δεν µπορεί να βγεί απ' το µυαλό Φυσάει... Κι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση

ICAMLaw Application Server Χειροκίνηση Ἀναβάθμιση Εἰσαγωγή Ὁ ICAMLaw Application Server (στὸ ἑξῆς γιά λόγους συντομίας IAS) ἀποτελεῖ τὸ ὑπόβαθρο ὅλων τῶν δικηγορικῶν ἐφαρμογῶν τῆς ICAMSoft. Εἶναι αὐτός ποὺ μεσολαβεῖ ἀνάμεσα: α) στὴν τελική ἐφαρμογὴ ποὺ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη

Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ. Ο Μικρός Πρίγκιπας. Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα. Διασκευή: Ανδρονίκη Αντουάν ντε Σαιντ-Εξυπερύ Ο Μικρός Πρίγκιπας Μετάφραση: Μελίνα Καρακώστα Διασκευή: Ανδρονίκη 2 Μια φορά κι έναν καιρό ήταν ένα νεαρό αγόρι, που του άρεσε πολύ να ζωγραφίζει. Μια μέρα ζωγράφισε ένα βόα

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν

Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ. Χριστοῦ, ποὺ ἀποτελεῖ τὴν κορυφαία πράξη τοῦ Θεοῦ νὰ σώσει τὸν Χριστούγεννα 2013 Ἀρ. Πρωτ. 1157 Πρός τό Χριστεπώνυμο πλήρωμα τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Χριστὸς γεννᾶται, δοξάσατε. Ἀδελφοί μου ἀγαπητοί, Σᾶς εὐαγγελίζομαι τὸ χαρμόσυνο ἄγγελμα τῆς γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ,

Διαβάστε περισσότερα

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε!

Φωνή: Θανούλη! Φανούλη! Μαριάννα! Φανούλης: Μας φωνάζει η μαμά! Ερχόμαστε! 20 Χειμώνας σε μια πλατεία. Χιονίζει σιωπηλά. Την ησυχία του τοπίου διαταράσσουν φωνές και γέλια παιδιών. Μπαίνουν στη σκηνή τρία παιδιά: τα δίδυμα, ο Θανούλης και ο Φανούλης, και η αδελφή τους η Μαριάννα.

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού»

«Η τύχη του άτυχου παλικαριού» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 «Η τύχη του άτυχου παλικαριού» (Κοζάνη - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #15 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992.

Συνέντευξη από τη. ηµοσιογράφοι. κα Τατιάνα Στεφανίδου. Είµαι πολλά χρόνια δηµοσιογράφος, από το 1992. ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΤΟ ΙΑΒΑΣΕΙΣ Συνέντευξη από τη δηµοσιογράφο κα Τατιάνα Στεφανίδου ηµοσιογράφοι Χάρης Μιχαηλίδης ηµήτρης Μαρούδας Φένια Πάσσα Αµαλία Τζήµα Λυδία Τούµπη Συντονισµός -επιµέλεια κειµένου Όµιλος δηµοσιογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat

ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ. του Prem Rawat ΤΟ ΑΡΩΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ του Prem Rawat TΙΣ ΠΡΟΑΛΛΕΣ σκεφτόμουν τι είναι η ειρήνη. Και κατάλαβα κάτι: η ειρήνη είναι το άρωμα. Όταν ο Θεός βρίσκεται κοντά σου, αναδύεται αυτό το άρωμα. Είναι εξαίσιο. Είναι όμορφο.

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ Χρόνος: 40 λεπτά Αυτό το γραπτό αποτελείται από 6 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε

Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε Ελισσαιος καβαζη Ο Μιχάλης Κάσιαλος γεννήθηκε στην Άσσια. Ήταν γεωργός, αργότερα όμως έμαθε και την τέχνη του τσαγκάρη. Μερικά αρχαία Ελληνικά νομίσματα, που βρήκε μια μέρα στο χωράφι του, έδωσαν στην

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους

Μάθημα 1. Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους Μάθημα 1 Ας γνωριστούμε λοιπόν!!! Σήμερα συναντιόμαστε για πρώτη φορά. Μαζί θα περάσουμε τους επόμενους μήνες και θα μοιραστούμε πολλά! Ας γνωριστούμε λοιπόν. Ο καθένας από εμάς ας πει λίγα λόγια για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ

ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ ΖΑΚ ΠΡΕΒΕΡ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΑΓΑΠΗ ΜΟΥ Πήγα στην αγορά με τα πουλιά Κι αγόρασα πουλιά Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα λουλούδια Κι αγόρασα λουλούδια Για σένα αγάπη μου Πήγα στην αγορά με τα σιδερικά

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι,

Ὁ Γάμος. Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, Ὁ Γάμος Ἀγαπητοί μας μελλόνυμφοι, ὲ λίγες ἡμέρες πρόκειται νὰ ἑνωθεῖτε μὲ τὰ δεσμὰ τοῦ Γάμου διὰ τῶν εὐλογιῶν τῆς Ἁγίας Ἐκκλησίας τοῦ Κυρίου μας. Αὐτὸ τὸ γεγονὸς χρειάζεται ὡς καταλύτη τὸν τελειωτῆ καὶ

Διαβάστε περισσότερα

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις,

μαθη ματικῶν, ἀλλὰ καὶ τὴ βαθιά του ἐκτίμηση γιὰ τὴ χαϊντεγκεριανὴ ἱστορικὴ κατανόηση τοῦ ἀνθρώπινου κόσμου. Καταγράφοντας ὅλες αὐτὲς τὶς ἐπιδράσεις, ΠΡΟΛΟΓΟΣ Τὸ βιβλίο αὐτὸ εἶναι προϊὸν μακρόχρονης ἐξέλιξης. Γιὰ εἴκοσι περίπου χρόνια, τὸ ἐνδιαφέρον μου γιὰ τὸν Φρέγκε ἀποτέλεσε μέρος ἑνὸς ὁδοιπορικοῦ ποὺ ξεκίνησε ἀπὸ τὸ Μόναχο καί, μέσω τῆς Ὀξφόρδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ

ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 2015 ἀριθμ. πρωτ.: 181.- ΑΓΙΟΝ ΠΑΣΧΑ 12 ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΠΑΣΧΑΛΙΟΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΘΙΜΟΣ Πρὸς τὸν ἱερὸ Κλῆρο καὶ τὸν εὐσεβῆ Λαὸ τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες

ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013. Χρόνος: 1 ώρα. Οδηγίες ΑΓΓΛΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΑΞΗ Α ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ 19/05/2013 Χρόνος: 1 ώρα Οδηγίες 1. Έλεγξε ότι το γραπτό που έχεις μπροστά σου αποτελείται από τις σελίδες 1-11. 2. Όλες τις

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο.

Δουλεύει, τοποθετώντας τούβλα το ένα πάνω στο άλλο. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Δ Παραδείγματα με συμπληρωμένα Φύλλα εργασίας Φύλλο εργασίας Α α. Συμπληρώστε τον παρακάτω πίνακα, χρησιμοποιώντας τη φαντασία σας. Δώστε ταυτότητα στο παιδί της φωτογραφίας. Όνομα Ίντιρα Ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ

Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Κυριάκος Δ. Παπαδόπουλος ΑΠΟ ΦΤΕΡΟ ΚΙ ΑΠΟ ΦΩΣ Λεμεσός 1995-1998 2 ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΠΡΩΤΗ 3 4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Ένα τρελό αστέρι Εκείνη τη νύχτα του Μάη ο ουρανός ήταν ολοκάθαρος. Μια απαλή ομίχλη θόλωνε το φως των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΧΗ ΑΝΕΣΗΣ ΚΑΙ ΣΙΤΙΣΗΣ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ κ. Σ. Ἀνδρεᾶ, καθηγήτρια Νοσηλευτικῆς Τ.Ε.Ι. Ἀθηνῶν Τὸ θέμα μας εἶναι ἡ συμβολὴ τοῦ ἐθελοντῆ στὴν παροχὴ ἄνεσης καὶ σίτισης τοῦ ἀσθενοῦς.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 17 Θέμα: «Περὶ τῆς νομιμότητας τελέσεως τοῦ Μυστηρίου τοῦ Βαπτίσματος ἀνηλίκων». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Σχετικὰ μὲ τὶς προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2009 2010 Μάθημα: Ελληνικά Επίπεδο: 2 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία:

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία.

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ. ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989. Ἡ Θεία Κοινωνία. ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ (Δελφῶν καί Μιαούλη) Τηλ:2310-828989 Ἡ Θεία Κοινωνία κατ οἶκον Θεσσαλονίκη 2008 Κάποιοι συσχετίζουν κάκιστα τὴν παρουσία τοῦ ἱερέως στό

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος».

Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ὑπ ἀριθμ. 18 Πρὸς Ἅπαντας τοὺς Ἐφημερίους τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως. Θέμα: «Περὶ τοῦ προσώπου τοῦ Ἀναδόχου εἰς τὸ Μυστήριον τοῦ Βαπτίσματος». Ἀγαπητοὶ Πατέρες, Ἐξ αἰτίας τοῦ ὅτι παρατηρεῖται

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ

ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΖΩΔΙΑ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ ΑΠΟ 16 22 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΠΟ ΤΗΝ ΒΑΛΕΝΤΙΝΗ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ ΚΡΙΟΣ Αυτήν την εβδομάδα κοίτα να τακτοποιήσεις κενά του παρελθόντος και να επεξεργαστείς στο μυαλό σου τις ιδανικότερες λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Ἀνδρεαδέλλη ΣΗΜΕΙΑ ΜΝΗΜΗΣ. Ποιήματα

Μαρία Ἀνδρεαδέλλη ΣΗΜΕΙΑ ΜΝΗΜΗΣ. Ποιήματα Μαρία Ἀνδρεαδέλλη ΣΗΜΕΙΑ ΜΝΗΜΗΣ Ποιήματα ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μάρτιος 2011 7 ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ Μαρία Ἀνδρεαδέλλη ΣΗΜΕΙΑ ΜΝΗΜΗΣ Ποιήματα Τεῦχος 7 - Μάρτιος 2011 ISSN: 1792-4189 Μηνιαία ψηφιακὴ ἔκδοση

Διαβάστε περισσότερα

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο

2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ. Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a. ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο 2. ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ ОРФОГРАФИЯ Konstantinos Thodis by Προβληματικός κύκλος : - o - - e - - i - - a 1. - o - ( ο ) ουδέτερο / επίθετο το ρούχο το ακριβό ποδήλατο Средний / прилагательное το βιβλίο το νέο περιοδικό

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 1 Επίπεδο Α1 ιάρκεια: 30 λεπτά Πρώτο µέρος (12 µονάδες) Ερώτηµα 1 (6 µονάδες) Ένας φίλος σας σάς προσκαλεί στη βάφτιση της κόρης του. ιαβάστε το προσκλητήριο και σηµειώστε στις προτάσεις που πιστεύετε

Διαβάστε περισσότερα

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα.

Ο χαρούμενος βυθός. Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ο χαρούμενος βυθός Σχόλιο [D2]: Σπανουδάκης Κύματα Αφηγητής : Ένας όμορφος βυθός. που ήταν γαλαζοπράσινος χρυσός υπήρχε κάπου εδώ κοντά και ήταν γεμάτος όλος με χρυσόψαρα. Ψαροτουφεκάδες, δύτες και ψαράδες

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Ηγούμαι 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Ηγούμαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Τι είναι Ηγεσία «Η Ηγεσία, δεν είναι θέση! γιαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16. «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 «Η κόρη η μονάχη» (Καστοριά - Μακεδονία) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #16 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι.

Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Χρήσιμες ὁδηγίες γιὰ τοὺς ἐνηλίκους ποὺ ἐπιθυμοῦν νὰ βαπτισθοῦν Χριστιανοὶ Ὀρθόδοξοι. Σὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδιαίτερα μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῶν συνόρων τῶν χωρῶν τῆς ἀνατολικῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ γειτόνων χωρῶν

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ»

6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ 2013-2014. Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη. Ευέλικτη ζώνη. «χώμα. και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» 6 ο ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ευέλικτη ζώνη 2013-2014 2014 Νηπιαγωγοί Σοφία Καπετανάκη Μαρία Κουτεντάκη «χώμα και νερό ταξίδι στην ΚΝΩΣΣΟ» ΞΕΡΟΥΜΕ ΟΤΙ: ζούσε ο Μίνωας,ο Δαίδαλος έφτιαξε το παλάτι, μαζί με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ

ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ g Μια ιστορία για µικρούς και µεγάλους ένα παραµύθι τεχνολογίας και ζαχαροπλαστικής. ΤΟ ΣΤΕΡΕΟ ΠΟΥ ΤΡΩΕΙ ΣΟΚΟΛΑΤΑ Μια ιστορία της. Λίνα ΣΤΑΡ!!! Τ.Ε.Ε. ΕΙ ΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΥΡΟΥ Μαθήτρια: Λίνα Βαρβαρήγου (Λίνα

Διαβάστε περισσότερα

Καλοκαιρινές διακοπές

Καλοκαιρινές διακοπές Καλοκαιρινές διακοπές Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων για παιδιά προσχολικής ηλικίας και Δημοτικού Tα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Για παιδιά 0-5 ετών Πάνινα βιβλία 0-3

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ

ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΤΟ ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ ΜΑΣ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ Με τους μαθητές τις μαθήτριες και τη δασκάλα της P2ELa 2013-2014 Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ- ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μια μέρα ξεκινήσαμε από τις Βρυξέλλες

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου,

Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, Ο ποταμός του Αγίου Επιφανίου Ο ποταμός βρίσκεται στον Άγιο Επιφάνιο μέσα στο δάσος, δίπλα από το σπίτι μου. Μερικές φορές πηγαίνω με την αδερφή μου, την ξαδέρφη μου και τον μπαμπά μου στον ποταμό. Ο ποταμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους

ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι. Βιβλίο: Η χαµένη πόλη. Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα. Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - Μια εφηµερίδα για όλους Ιούλιος 2011 Τεύχος 11 3 Μια εφηµερίδα για όλη την οικογένεια ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Καλοκαίρι Βιβλίο: Η χαµένη πόλη Συνταγή ΤΙΤΙΝΑ: κρέπα Από την Μαριλένα Ντε Πιάν και την Ελένη Κοτζάµπαση - 1 - ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η γλώσσα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ

ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ ΑΛΕΞΑΝΤΕΡ ΠΟΟΥΠ ΩΔΗ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΞΙΑ Ευτυχής που ποθεί και που νοιάζεται Την πατρική γη να φυλάξει, Το γενέθλιο αγέρι, Στο χώμα του να ανασαίνει Που με γάλα ή ξερό ψωμί τρέφεται Και στους φίλους του πάει στολισμένος

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα

ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ. Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα ΤΟ ΜΟΙΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΔΩΡΩΝ Κωνσταντίνα Αστερίου Δυο μέρες πριν τα Χριστούγεννα, όλος ο κόσμος τρέχει στα μαγαζιά να αγοράσει χριστουγεννιάτικα δώρα και στολίδια για το δένδρο. Η πόλη είναι πανέμορφα στολισμένη.

Διαβάστε περισσότερα

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή

Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Παραμύθι για την υγιεινή διατροφή Τζήκου Βασιλική Το δίλημμα της Λένιας 1 Παραμύθι πού έχω κάνει στο πρόγραμμα Αγωγής Υγείας που είχε τίτλο: «Γνωρίζω το σώμα μου, το αγαπώ και το φροντίζω» με την βοήθεια

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού

Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Μένης Θεοδωρίδης Γνωριμία με τη φωτογραφική έκφραση για παιδιά του Δημοτικού Η μικρή εισαγωγή στη φωτογραφική έκφραση για παιδιά 6-12 χρόνων που ακολουθεί, γράφτηκε με σκοπό να ενθαρρύνει τους εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό:

Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: Ο Τοτός και ο Μπόμπος εξετάζονται από το δάσκαλό τους. Ο Μπόμπος βγαίνει από την αίθουσα και λέει στον Τοτό: - "Η πρώτη απάντηση είναι 1821, η δεύτερη Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και η τρίτη δεν ξέρουμε ερευνάται

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι.

0001 00:00:11:17 00:00:13:23. Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18. Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10. Ναι. 0001 00:00:11:17 00:00:13:23 Έλα δω να δεις. 0002 00:00:13:23 00:00:15:18 Η Χλόη είναι αυτή; 0003 00:00:16:21 00:00:18:10 Ναι. 0004 00:01:06:17 00:01:07:17 Σου έδειξα τη φωτογραφία; 0005 00:01:07:17 00:01:10:10

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α

ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΚΑΙ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ 1. Σηκωνόμαστε όρθιοι και καρφιτσώνουμε μια κόλλα χαρτί στην πλάτη του κάθε παιδιού. Ας γράψουμε πάνω στην πλάτη του καθενός ανώνυμα κάτι που μας αρέσει πραγματικά

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ

Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ Π Ε Ν Τ Ε Ν Ε Α Π Ο Ι Η Μ Α Τ Α Τ Ο Υ Κ Ω Ν Σ Τ Α Ν Τ Ι Ν Ο Υ ΧΑΤΖΗΝΙΚΟΛΑΟΥ ΜΕ ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑΣ ΔΟΥΚΑ / Κανιάρης Μην πας στο Ντητρόιτ Ουρανός-λάσπη Ζώα κυνηγούν ζώα Η μητέρα του καλλιτέχνη πάνω σε

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας.

Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀναγνωσθήτω ἐπ Ἐκκλησία Παντί τῷ πληρώματι τῆς καθ ἡμᾶς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀττικῆς καί Βοιωτίας. Ἀγαπητοί ἐν Χριστῷ Ἀδελφοί. «Ὁ Χριστός μεθ ἡμῶν καί οὐδείς καθ ἡμῶν» Μέ αἴσθημα εὐθύνης καί πικρίας ἀναλογιζόμενος

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη

Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη 1 Ο μικρός δράκος Μου ζούσε μαζί με τη μαμά και τον μπαμπά του πάνω σ ένα πολύ ψηλό βουνό, μέσα σ ένα πολύ μεγάλο δέντρο. Το Πρώτο Βιβλίο του Μικρού Δράκου Μου Ο Μου επισκέπτεται την Ευρώπη Μετάφραση:

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα.

Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. 1. Πριν από λίγες μέρες πήγα για κούρεμα. Καιρό είχες να ρθεις, Κλουζ, μου είπε ο κύριος Κολχάαζε, ανοιγοκλείνοντας το ψαλίδι του επικίνδυνα κοντά στο αριστερό μου αυτί. Εγώ τα αγαπώ τ αυτιά μου. Γι αυτό

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά

ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ. Τρίγωνα, κάλαντα σκόρπισαν παντού. κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού. ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά ΤΡΙΓΩΝΑ ΚΑΛΑΝΤΑ Τρίγωνα, κάλαντα, σκόρπισαν παντού κάθε σπίτι μια φωλιά του μικρού Χριστού, τρίγωνα κάλαντα μες στη γειτονιά ήρθαν τα Χριστούγεννα κι η Πρωτοχρονιά Άστρο φωτεινό, θα βγει γιορτινό μήνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του!

Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Πώς να μάθετε το παιδί, να προστατεύει τον εαυτό του! Όλοι οι γονείς, αλλά ιδιαίτερα οι μονογονείς, έχουν ένα άγχος παραπάνω σε ό,τι αφορά την ασφάλεια του παιδιού τους. Μία φίλη διαζευγμένη με ένα κοριτσάκι

Διαβάστε περισσότερα