Χαράλαμπος Τσέκερης *

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Χαράλαμπος Τσέκερης *"

Transcript

1 Eπιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, Α -Β, 2012, Χαράλαμπος Τσέκερης * ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ Περίληψη Η αναλυτική προσοχή του άρθρου επικεντρώνεται στους συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους συλλαμβάνεται και χρησιμοποιείται η μεθοδολογική έννοια της αναστοχαστικότητας, καθώς και στον («ανοσοποιητικό») ρόλο που πραγματικά διαδραματίζει στην ποιοτική έρευνα και την κοινωνική θεωρία. Εξετάζοντας τις κυρίαρχες (κριτικές και κονστρουκτιβιστικές) αναστοχαστικές προσεγγίσεις, θα μπορούσε κανείς να διαπιστώσει με ευκολία τη σύνδεση των μεταθεωρητικών προσπαθειών με το ιδεώδες της «ισχυροποίησης της κοινωνικής θεωρίας» (Bourdieu, Harding). Ωστόσο, η επιδίωξη αυτού του ιδεώδους τείνει πάντοτε στην παράκαμψη της «γνωστικής κυκλικότητας» (Maturana/Varela, Luhmann), με στόχο τη συντήρηση του επιστημονικού εξουσιαστικού κύρους (authority), του «επιστημονικού μεγαλοϊδεατισμού» (Hammersley). Ενθαρρύνοντας τη συνειδητή αυτοτοποθέτησή μας στον επιτελεστικό «κύκλο της αναπαράστασης», αποφεύγουμε οριστικά τις παγίδες της (δήθεν «ισχυρής») θετικιστικής σκέψης. Λέξεις κλειδιά: αναστοχαστικότητα, επιστημολογία, ηθικοπρακτική, κοινωνική θεωρία *Δρ Κοινωνιολογίας, Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Κύριος Ερευνητής στο Εργαστήριο Δυνητικής Πραγματικότητας, Διαδικτυακής Έρευνας και Ηλεκτρονικής Μάθησης, Τμήμα Ψυχολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο.

2 234 Χαράλαμπος Τσέκερης ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ Η αναστοχαστικότητα, ως πρακτική επιστημολογικής επαγρύπνησης και ως «κοινωνική επιστημονική ποικιλία της αυτο-συνείδησης» (Delamont, 1991, σ. 8), συχνά ταυτίζεται με την κριτική διερώτηση της γνωστικής παραγωγής, της ερευνητικής διαδικασίας και του κοινωνικού ή επιστημονικού εαυτού, αλλά και με τη βαθιά και ριζική υπονόμευση του «αυτονόητου» και οποιασδήποτε παραδεδεγμένης αρχής, πεποίθησης, ιδεολογίας ή υπόθεσης ότι η τάξη των πραγμάτων θα έπρεπε ή θα μπορούσε να είναι οριστικά «δεδομένη» (Tester, 1992, σ. 12). Σύμφωνα με το ριζοσπαστικό όραμα/πρόταγμα της Ιωάννας Λαμπίρη-Δημάκη (1997, σ. 28), η αύξηση της αυτοσυνειδησίας ή αναστοχαστικότητας της κοινωνιολογικής κοινότητας θα μας επιτρέψει να δούμε «καθαρότερα το ρόλο μας ως κοινωνικών επιστημόνων και διανοουμένων», αλλά και «να αναβαθμίσουμε την ποιότητα» της παραγόμενης κοινωνιολογικής γνώσης. Η Λαμπίρη-Δημάκη άσκησε συστηματικά την αναστοχαστικότητα με την έννοια της διανοητικής αυτοανάλυσης, όπως έλεγε ο P. Bourdieu, την έννοια της μεταθεωρίας. Της θεωρίας, δηλαδή, για να χρησιμοποιήσω τον ορισμό του Αμερικανού κοινωνιολόγου George Ritzer, 1 πάνω στην κοινωνική και κοινωνιολογική θεωρία, πάνω στους θεωρητικούς και τις κοινότητες των θεωρητικών (ιδιαίτερα, την ελληνική κοινωνιολογική κοινότητα), πάνω στους ευρύτερους παράγοντες κοινωνικούς, πολιτισμικούς, οικονομικούς, ιστορικούς, κ.ά. που, άμεσα ή έμμεσα, επηρεάζουν ή συνδιαμορφώνουν την επιστημονική παραγωγή. 2 Επιπλέον, το έργο της Λαμπίρη-Δημάκη είναι και μετααναστοχαστικό, στο βαθμό που εξετάζεται η ίδια η έννοια της αναστοχαστικότητας. Πιο συγκεκριμένα, στην «ολοκλήρωση της τριλογίας» (2002), η Λαμπίρη-Δημάκη συγκρίνει και αντιπαραθέτει τις αναστοχαστικές προτάσεις των Alvin Gouldner και Pierre Bourdieu, χωρίς ωστόσο να ξεφεύγει από το πλαίσιο της κοινωνιολογικής έρευνας. Γενικότερα, η αναστοχαστικότητα (reflexivity, εκ του λατινικού 1. Βλ. ενδεικτικά Ritzer, Φυσικά, για την Λαμπίρη-Δημάκη, η αναστοχαστικότητα αποτελεί ένα χρήσιμο επιστημολογικό όπλο, μια κριτική ιδέα και, ταυτόχρονα, ένα ιδεώδες. Θεωρείται δηλαδή θετικά, αντίθετα προς τον «αναστοχαστικό σκεπτικισμό» πολλών βεμπεριανών ερευνητών (Hammersley, Holmwood, McLennan), ή βιτγκενσταϊνικών κοινωνιολόγων (Garfinkel, Latour, Michael Lynch).

3 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 235 ρήματος reflectere) συχνά ενσωματώνεται σε διάφορες θεωρητικές ή μεθοδολογικές προσεγγίσεις αλλά σπάνια ανασυγκροτείται ως αυτόνομο αντικείμενο διεξοδικής κοινωνιολογικής έρευνας και μελέτης. 3 Όπως, λ.χ., παρατηρεί η Αμερικανίδα φεμινίστρια Wanda Pillow, η αναστοχαστικότητα, πλέον, «ανακαλείται σχεδόν σε κάθε βιβλίο ή άρθρο ποιοτικής έρευνας και έχει γίνει αποδεκτή ως μια μέθοδος που οι ποιοτικοί ερευνητές μπορούν και πρέπει να χρησιμοποιούν προκειμένου να διερευνήσουν και να εκθέσουν την πολιτική της αναπαράστασης (the politics of representation)» (Pillow, 2003, σ. 176). Όμως, στο σύγχρονο ακαδημαϊκό περιβάλλον, οι περισσότεροι ερευνητές «χρησιμοποιούν την αναστοχαστικότητα δίχως να προσδιορίζουν το πώς τη χρησιμοποιούν»: «Πώς έχει εμφανιστεί η αναστοχαστικότητα ως σημαντική και αναγκαία στην ποιοτική έρευνα; Πώς χρησιμοποιείται η αναστοχαστικότητα και ποιους ρόλους και στόχους διαδραματίζει στην ποιοτική έρευνα; Πώς έχουν αλλάξει οι χρήσεις της αναστοχαστικότητας μέσα στον μοντερνισμό και τον μεταμοντερνισμό και πώς μπορούμε να συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε την αναστοχαστικότητα αναγνωρίζοντας τα όριά της;» (Pillow, 2003, σ. 177). Ας επιχειρήσουμε λοιπόν μια σύντομη διερεύνηση του «μετααναστοχαστικού ζητήματος», εστιάζοντας στο έλλειμμα μιας αληθινά αναστοχαστικής κοινωνιολογίας. Μια «αληθινά αναστοχαστική κοινωνιολογία» θα πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να συνδυάζει τη δύσκολη προσπάθεια για «ισχυρή αναστοχαστικότητα» με την παραδοχή και ανάδειξη του «ανίσχυρου» χαρακτήρα της επιστήμης μας (αναστοχαστική κοινωνιολογία = ισχυρή αναστοχαστικότητα + ανίσχυρη θεωρία/ανίσχυρη επιστήμη). Από τη μια μεριά, ισχυροποιώντας την αναστοχαστική/αυτοαναφορική μας δραστηριότητα, με την έννοια των Melvin Pollner και Steve Woolgar («ριζική συγκροτησιακή αναστοχαστικότητα»), ή την έννοια του Pierre Bourdieu («αναστοχαστικός διπλασιασμός»), ενθαρρύνουμε τη διαδήλωση της (πολυεπίπεδης) «κατασκευασιμότητας» των κοινωνιολογικών μας δηλώσεων και τη συνειδητή αυτοτοποθέτησή μας στον επιτελεστικό «κύκλο της αναπαράστασης» Αξίζει εδώ να αναφέρουμε τις εξαιρετικές ελληνικές περιπτώσεις της Χρύσης Ιγγλέση (2001) και του Νίκου Μουζέλη (2001). 4. Για παράδειγμα, ποιες είναι οι αναστοχαστικές συνέπειες του (κοινωνικού)

4 236 Χαράλαμπος Τσέκερης Ενθαρρύνουμε δηλαδή την ειλικρινή αυτο-εφαρμογή της «πολιτικής της γνώσης» (Foucault), της «πολιτικής του πνεύματος» (Gouldner), της «πολιτικής της έρευνας» (Hammersley), μετατρέποντας τις παραπάνω πολιτικές σε «αναστοχαστικές». Όπως αυτο-κριτικά επισημαίνει ο John Michael (1997, σ. 99), οι επαγγελματίες του Λόγου «κατασκευάζουν καθώς αναπαριστούν και άρα κάποιος βαθμός νομοθετικής και κανονιστικής επιβολής είναι αναπόφευκτος μέσα στο συγκρουσιακό πλαίσιο που καθορίζει το τι κάνουν». Η επιστήμη, ακολουθώντας τη ρηξικέλευθη προτροπή του Friedrich Nietzsche (1957, σ. 50), καλείται να στρέψει το κεντρί της προς τον εαυτό της, προκαλώντας όχι μόνο τον συγγραφέα αλλά και τον αναγνώστη, ωθώντας τους «προς το άγνωστο, προς το άβολο» (Pillow, 2003, σ. 189, 192), όπου δεν υπάρχει «αθώα γνώση» (Flax, 1992). Πρόκειται για μια «αντι-προμηθεϊκή» διαδικασία που δεν έχει στόχο να μας μετατρέψει σε διαχειριστές μιας «μεθοδολογικής» εξουσίας, σε «επικυρωμένους καταστροφείς» (Jackson, 1992) του λόγου των άλλων. Εδώ, η αναστοχαστικότητα δε χρησιμοποιείται ως μια προστατευτική νομιμοποιητική ασπίδα στα χέρια του αναλυτή, ή ως «ένα κρυφό μέσο επιδοκιμασίας ή αποδοκιμασίας» (Pels, 2000, σ. 10). Αντίθετα, χρησιμοποιείται ως «μια αυτο-συνειδητή άσκηση στον κυκλικό συλλογισμό» (Pels, 2000, σ. 15, αυθεντική πλάγια γραφή), η οποία αποδέχεται τη λογική του προοπτικισμού αλλά και, ταυτόχρονα, «την πολιτική ανάγκη για αναπαράσταση και εξεύρεση νοήματος» (Pillow, 2003, σ. 192). Διαμέσου αυτού του «κυκλικού συλλογισμού», κατορθώνουμε τη συνύπαρξη μεταξύ των απλών «αναφορών για την αναστοχαστικότητα» και των πραγματικά «αναστοχαστικών αναφορών» (reflexive accounts) (Mauthner and Doucet, 2003). Κατορθώ- «ατομικού αναστοχασμού» των Giddens και Beck; Η αυξανόμενη προσωπική αναστοχαστικότητα (personal reflexivity) σημαίνει επίσης ότι διαφορετικές μορφές κοινωνικής επιστημονικής εξήγησης είναι τώρα κατάλληλες (ή αναγκαίες); Παρόμοια ερωτήματα θα μπορούσαν βέβαια να διατυπωθούν και σε σχέση με τις (μετα-παραδοσιακές) «συνθήκες της νεωτερικότητας» του A. Giddens, όπου κάθε αξίωση γνώσης «είναι εγγενώς κυκλική» (Giddens, 2001, σ. 212). Στη θεωρία του Giddens, τούτο αναφέρεται πρωτίστως σε μορφές θεσμικής αναστοχαστικότητας, οι οποίες έχουν να κάνουν με το «γεγονός ότι οι κοινωνικές πρακτικές εξετάζονται και αναδιαμορφώνονται συνεχώς στο φως της αύξουσας πληροφόρησης γύρω από αυτές τις πρακτικές» (Giddens, 2001, σ. 57), και δεν εμπλέκει επαρκώς την επιστημολογική κυκλικότητα των κοινωνιολογικών αναφορών (βλ., π.χ., Potter, 1996 Ashmore, 1989).

5 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 237 νουμε δηλαδή να επιλύσουμε το πρόβλημα του «εκλειτουργισμού» (Mauthner and Doucet, 2003, σ. 416) της αναστοχαστικότητας. Απ την άλλη μεριά, η «ισχυρή αναστοχαστικότητα» θα πρέπει να αναδεικνύει ρητά και αυτοκριτικά το ουσιώδες «γεγονός» ότι η κοινωνική θεωρία είναι αναγκαστικά ανίσχυρη και ατελής διότι είναι «βαθιά κυκλική» (Pels, 2001 Law and Urry, 2003). Αναγνωρίζοντας τον «ατέρμονο χορό της συν-ανάδυσης» (Waldrop, 1992, σ. 75) αντίληψης, ερμηνείας και αξιολόγησης, αξιών και γεγονότων, 5 περιγραφών και κανονιστικών ορισμών (Pels, 2002b), εξηγήσεων και εκτιμήσεων, ή γνώσης και δράσης (Varela, Thompson and Rosch, 1991), απομακρύνουμε «κάθε ίχνος αντικειμενισμού, τελεολογίας, και θεμελιοκρατίας» (Pels, 1998, σ. 258), και παύουμε να «προσποιούμαστε ότι ο κόσμος έχει ένα γίγνεσθαι ανεξάρτητο από εμάς, για να δικαιολογήσουμε τη δική μας έλλειψη υπευθυνότητας» (Maturana and Varela, 1992, σ ). Δοθείσης της συγκροτησιακής κυκλικής σύνδεσης (ή «συμμαχίας») μεταξύ κοινωνικών οργανώσεων και κοινωνικών θεωριών (Τσιβάκου, 1997), πολιτικής και αλήθειας (Barrett, 1991), ή εξουσίας και γνώσης (Foucault, 1980), οι αξιώσεις μας για τον «πραγματικό κόσμο» επιστρέφουν σ εμάς για να εκθρονίσουν (μέσω αυτής της «επιστροφής») τους «φιλοσόφους-βασιλείς», ή τους «επίγειους» εκπροσώπους υπερβατικών νόμων και ολοποιούντων συστημάτων, στους οποίους η ρεαλιστική/ουσιοκρατική «πραγμοποίηση» παρέχει (ή μάλλον «δανείζει») μεγάλες δυνάμεις κινητοποίησης και «εξ αποστάσεως δράσης», 6 χωρίς να τους εκθέτει, χωρίς να αποκαλύπτει τον ηγεμονικό ρόλο που διαδραματίζουν ως παραγωγοί και διαχειριστές αυτών των δυνάμεων. Τούτο προς όφελος όχι ενός μεταμοντέρνου νεο-σολιψισμού, αλλά της επιστημονικής ανάπτυξης και προόδου, μιας «δημόσιας κοινωνιολογικής οπτικής» (Agger) με «καταλυτική εγκυρότητα» (Lather) Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, η κριτική των αξιών (MacIntyre, Bloom, Scruton, Finkielkraut) και η κριτική των γεγονότων (κυρίως από την εποχή του K. Popper και μετέπειτα) κατέστησαν μη-αποκρίσιμα τα καντιανά ερωτήματα «Τι οφείλουμε να πράττουμε;» και «Τι μπορούμε να γνωρίζουμε;». Βλ. σχετικά Proctor, Βλ. Woolgar, 1988 Latour, Για παραπλήσιους προβληματισμούς ενάντια στη (μεταθεωρητική) κοινωνιολογική «ομφαλοσκοπία» και τη διανοησιαρχική «φαύλη» κυκλικότητα που σηματοδοτεί η υπερ-σχετικιστική ατέρμονη επαναδρομή σε αυτοαναιρούμενες μετα-αναλύσεις, βλ. ενδεικτικά Blalock, 1984.

6 238 Χαράλαμπος Τσέκερης Γενικά, η αναστοχαστική «επιστροφή» στις «λειτουργικές συνθήκες των αφηγηματικών πρακτικών» (Foucault), εντός του πεδίου των ανθρωπιστικών σπουδών, ενεργοποίησε διαδικασίες απο-φενακισμού των υποτιθέμενων «ανιδιοτελών» προϊόντων της γνωστικής παραγωγής και ανα-πολιτικοποίησης της επιστήμης 8 από τη σκοπιά της «εργατικής τάξης», του «λαού», του «έθνους», της «φυλής», και διαφόρων «καταπιεσμένων» και «αποκλεισμένων» ομάδων (βλ. Michael, 1997 Pels, 1997). Φυσικά, οι κριτικοί, κανονιστικά προσανατολισμένοι «αναστοχαστικοί» κοινωνιολόγοι οδήγησαν αυτή την «ανα-πολιτικοποίηση», εν είδει μιας «πολιτικής της επιστήμης» (ή μιας πολιτικής του ορθολογισμού), σε μια θεωρητική κατεύθυνση λίγο-πολύ διαφορετική από την (μεταμοντέρνα) απόλυτη «πολιτική συμμετροποίηση» της γνώσης, από την πλήρη δηλαδή εξίσωση μεταξύ γνωστικού και κοινωνικού (βλ. Brown and Malone, 2004). Για παράδειγμα, τόσο η «πολιτική του πνεύματος» (politics of the mind) του Alvin Gouldner (1973, σ. 82) όσο και η «Realpolitik του Λόγου» (Realpolitik of Reason) του Pierre Bourdieu (1989) επιχείρησαν να υπερασπιστούν το νεωτεριστικό/ανθρωπιστικό πρόταγμα της επιστήμης ενάντια στην πολιτική «με πολιτικά μέσα». Το ίδιο ισχύει και για τις φεμινιστικές επιστημολογικές κριτικές της Fox Keller, της S. Harding, της D. Smith, και της D. Haraway. Αντίθετα, στην ίδια περίπου γραμμή με τους εκφραστές της φιλοσοφικής κριτικής του Διαφωτιστικού ορθολογισμού (Foucault, Derrida, Lyotard, Rorty, κ.ά.), οι διάφοροι εκπρόσωποι των κονστρουκτιβιστικών κοινωνικών μελετών της επιστήμης (π.χ. Bloor, Collins, Knorr-Cetina, Woolgar, Latour, Callon) αρνήθηκαν κάθε κριτική απόσταση μεταξύ γνωστικού περιεχομένου και κοινωνικού συγκειμένου. 9 Αλλά η άρνηση αυτή εμπνεύστηκε κυρίως από τη φουκοϊκή γενεαλογία της εξουσίας/γνώσης (pouvoir/savoir), όπως επισημαίνουν αρκετοί από τους κοινωνιολόγους της επιστημονικής γνώσης (π.χ., Latour, 1991 Law, 1986 Rouse, 1987 Shapin, 1994). Αναμφισβήτητα, το περίφημο εγχείρημα της μη-αναγώγιμης διαπλοκής μεταξύ εξουσίας και γνώσης (κοινωνίας και αλήθειας), το οποίο ο Michel Foucault ανέπτυξε από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 μέχρι τον πρόωρο θάνατό του (1984), συνεχίζει να λειτουργεί ως ένας δύσκολος επιστημολογικός γρίφος, ως ένας «κενός χώρος» που περιμένει 8. Η τάση αυτή εντατικοποιείται κυρίως από τα τέλη της δεκαετίας του Βλ., π.χ., Platt, 1989.

7 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 239 να γεμίσει «με τις ελπίδες και τις επιθυμίες του ερμηνευτή» (Keenan, 1987, σ. 12). Από τη μία μεριά, αυτή η «μη-αναγώγιμη διαπλοκή» απορρίπτεται ως μια «επιτελεστική αντίφαση» (Habermas, 1987), ή ένας «φαύλος κύκλος» (Cohen and Arato, 1992), ως «κανονιστικά συγκεχυμένη» (Fraser, 1989), και ως «παράδοξη και εν τέλει ασυνάρτητη» (Taylor, 1985, 1986). Από την άλλη, η «επιστημολογική κυκλικότητα» της φουκοϊκής γενεαλογίας θεωρείται κατ αρχήν ως παραγωγική και διευκολυντική κι όχι ως «εμπόδιο» ή «λάθος» (βλ., π.χ., Pels, 2000, 2001). Η αναγνώριση αυτής της κυκλικότητας «δεν αποτελεί πρόβλημα για την κατανόηση του φαινομένου της γνώσης αντίθετα, καθορίζει το σημείο εκκίνησης που επιτρέπει την επιστημονική της εξήγηση» (Maturana and Varela, 1992, σ. 250). Πρόκειται για ένα «παράδοξο» το οποίο, όπως καταδεικνύει ο N. Luhmann (1990), όχι μόνο δεν αποτρέπει τις λειτουργίες του «συστήματος» της επιστήμης, αλλά συνιστά τους όρους της δυνατότητάς τους. 10 Υπό το φως της παρούσας ανάλυσης, για την «ανίσχυρη κοινωνική θεωρία», η επιστημολογική κυκλικότητα δεν μας οδηγεί (1) ούτε στην εξάλειψη των ριζοσπαστικών-μετασχηματιστικών προοπτικών (2) ούτε στην εξαφάνιση της αλήθειας και του «πραγματικού κοινωνικού κόσμου». (1) Αν και η κριτική «είναι προφανώς όχι εύκολα συμβιβάσιμη με τον κονστρουκτιβισμό ή τη σχεσιοκρατία (relationalism)» (Strydom, 2002, σ. 154), η κυκλική αναστοχαστικότητα συνεπάγεται «μια ηθική αναπόφευκτη μια ηθική που απορρέει από τον ανθρώπινο στοχασμό, και θέτει τον ανθρώπινο στοχασμό στο επίκεντρό της ως συστατικό στοιχείο του κοινωνικού φαινομένου. Εάν γνωρίζουμε ότι ο κόσμος μας είναι πάντοτε ένας κόσμος που εμείς οι ίδιοι τον δημιουργούμε μαζί με τους άλλους, τότε κάθε φορά που βρισκόμαστε σε αντιπαράθεση με κάποια άλλη ανθρώπινη ύπαρξη, με την οποία θα θέλαμε να συμβιώνουμε, δεν μπορούμε να επιζητούμε την επιβεβαίωση της δικής μας οπτικής γωνίας σαν να ήταν κάποια απόλυτη αλήθεια, γιατί αυτό θα ισοδυναμούσε με άρνηση του άλλου προσώπου» (Maturana and Varela, 1992, σ. 251). Η γνώση είναι συνυφασμένη με 10. Βλ., επίσης, Willke, Στην παρούσα συνάφεια, η «ιστορικότητα δε θεωρείται πλέον ένα όριο που η επιστήμη πρέπει να ξεπεράσει, αλλά ένας τρόπος συγκρότησης του είναι» (Χριστοφόρου, 2001, σ. 148). Η αναστοχαστική κυκλικότητα, επομένως, «δεν είναι εξ ορισμού φαύλη, αλλά μπορεί να γίνει ενάρετη (με μια κυριολεκτική κανονιστική σημασία) μόλις αναγνωρίσει τη δική της κυκλική κίνηση» (Pels, 2000, σ. 7).

8 240 Χαράλαμπος Τσέκερης τη δράση (το πράττειν, την ηθική, την ηθικοπρακτική), με τη συλλογικότητα, την κοινωνική συμβίωση και αλληλεπίδραση. 11 Έτσι, μέσα από μια πολιτική (και μια κοινωνική επιστημολογία) «των μερικών προοπτικών», μέσα από έναν ενεργητικό σχετικισμό, η δυνατότητα μιας «βιώσιμης, ορθολογικής, αντικειμενικής αναζήτησης» είναι τελικά υπαρκτή (Haraway, 1988, σ. 584). Πρόκειται για μια «ανίσχυρη» αλήθεια, η οποία δεν διεκδικεί (υπό υπερβατικούς και απριοριστικούς όρους) κάποια υπερσυγκειμενική αντικειμενικότητα τύπου Habermas, δεν αξιώνει ένα υπερ-συγκειμενικό (υποχρεωτικό) επιστημολογικό θεμέλιο που αρνείται την αρχή της «πολιτικής της γνώσης» ή της «πολιτικής της θεωρίας» (Foucault). 12 Αντίθετα, η αρχή αυτή αυτο-προσφέρεται ως ένα αντι-αντικειμενιστικό («ασθενές») κριτήριο εγκυρότητας, το οποίο αποφεύγει κάθε είδος επιστημολογικού καιροσκοπισμού (π.χ. «στρατηγική ουσιοκρατία»), μέσω της ρητής ανάληψης της ηθικής ευθύνης για ό,τι λέγεται και ανα-παριστάνεται, 13 και επιτρέπει την άσκηση μιας «αυτοτοποθετημένης» ιδεολογικής κριτικής (Pels 2000). 14 Ως εκ τούτου, ο κανονιστικός λόγος του κοινωνικού θεωρητικού κινείται αυτο-συνειδητά εντός του ερμηνευτικού του κύκλου και αφορμάται από μια επιστημολογικά σεμνή «γνωστικο-πολιτική» οπτική (Pels, 2003), χωρίς να αισθάνεται την ανάγκη της «καθολικής αποδοχής», χωρίς να παραπέμπει στην πρόβλεψη, «στη συμμόρφωση ή στον αποκλεισμό» (Θεοτοκάς, 1988, σ. 232). 11. «Κάθε δράση είναι γνώση και κάθε γνώση είναι δράση» (Maturana/Varela, 1992, σ. 56). 12. Βλ. σχετικά Koegler, «Οτιδήποτε λέγεται, λέγεται από κάποιον. Κάθε σκέψη γεννά έναν κόσμο και σαν τέτοια είναι μια ανθρώπινη δράση που πραγματοποιείται από συγκεκριμένο άτομο σε συγκεκριμένο τόπο» (Maturana nad Varela 1992, σ. 56). 14. Καθώς είδαμε, σε μια «γνωσιακή-κοινωνιολογική» προοπτική (μια κοινωνιολογικά-ενημερωμένη γνωσιακή θεωρία της επιστήμης και της κουλτούρας), η έχουσα επιτελεστική αυτο-συνειδητότητα «κριτική του κοινωνικού status quo» και η ενδιαφερόμενη για τις κοινωνικές της συνέπειες και την κοινωνική της σημασία «επιστημική κριτική» (της ολοκρατίας, του σολιψισμού, και του ουτοπισμού) συνιστούν μια «κοινωνιο-γνωστική κριτική» (Strydom, 2002). Εδώ, ο αναστοχασμός πάνω στον ερμηνευτικό μας κύκλο αποτελεί την αφετηρία (κι όχι την κατάληξη) της κανονιστικότητάς μας, η οποία, με την αναγνώριση της «σχεσιακής» ή «διαδρασιακής» φύσης της κοινωνιολογίας (Law and Urry, 2003), αλλάζει χαρακτήρα. Πρόκειται για τη μετάβαση από την «υψηλή κανονιστικότητα» σε μια «χαμηλή κανονιστικότητα» (low normativity) (Pels, 2003), από την «Επιστημολογία» στην «επιστημολογία» (Hall, 1999). Βλ. επίσης Herrnstein Smith, 1997.

9 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 241 (2) Αλλά η (αυτο)ενσωμάτωσή μας στον «παραγωγικό» ερμηνευτικό κύκλο θα οφείλει επίσης να αναγνωρίζει την πραγματικότητα ως μη-αυθαίρετη, ως «σχεσιακό φαινόμενο» (Law and Urry, 2003 Pels, 2002b). 15 Δεν θα πρέπει δηλαδή να οδηγεί στην απορρόφηση της οντολογίας από την επιστημολογία (Kant), στην εξαφάνιση των «πολύπλοκων» (κατά τον N. Luhmann) κοινωνικών φαινομένων μέσα στα «εξιδανικευμένα αντικείμενα» των διανοητικών μας μοντέλων (Harris, 1996), και στην κατάργηση των «καθολικών ανθρωπίνων χαρακτηριστικών» (Sayer, 1997 Nussbaum, 1992). Με άλλα λόγια, στο παραπάνω «σχεσιοκρατικό» πλαίσιο, η συνεπής-προς-το-γνωστικοπολιτικό-της-κριτήριο «ανίσχυρη κοινωνική θεωρία» ούτε καθιστά τις κοινωνικές πραγματικότητες «λιγότερο πραγματικές» (Law and Urry, 2003, σ. 5) 16 ούτε διστάζει να χαρακτηρίσει τις μεθόδους της ως «επιτελεστικές» (Denzin, 2003), ή τη γλώσσα που χρησιμοποιεί ως μια δύναμη συγκρότησης διαφορών (βλ. Τσιβάκου, 1997), μέσω της οποίας «μπορούμε να χτίσουμε αλλά και να γκρεμίσουμε νοήματα, να συνδεθούμε αλλά και να αποκοπούμε συναισθηματικά από τους άλλους ανθρώπους Με τη γλώσσα μπορούμε να κινήσουμε και να παρακινήσουμε άλλους ανθρώπους να πράξουν ή να παραλείψουν και, ανάλογα με το πώς τη χρησιμοποιούμε, μπορούμε να γίνουμε αίτιοι καλών ή κακών πράξεων, θετικών ή αρνητικών γεγονότων. Η γλώσσα μπορεί να είναι λοιπόν το τσιμέντο αλλά και η πυρίτιδα του κόσμου» (Παπαγεωργίου, 2003). Σε μια κριτική-επιτελεστικιστική προοπτική, το «ερώτημα της αναστοχαστικότητας» είναι ουσιαστικά «ένα ερώτημα σχετικά με το πόσο μακριά πρέπει να πάμε» (Outhwaite, 1999, σ. 20) Σύμφωνα με τους Law και Urry (2003, σ. 5), η πραγματικότητα «παράγεται και σταθεροποιείται στη διαντίδραση που είναι ταυτόχρονα υλική και κοινωνική». 16. «Δεν είμαστε ελεύθεροι να ερμηνεύουμε την πραγματικότητα απλώς όπως μας αρέσει, αυτό είναι μέρος του νοήματος της λέξης πραγματικότητα» (Hammersley and Gomm, 1997, σ. 2). 17. Για να απαντήσω με τα λόγια του Ν. Βαγενά, θα πρέπει να προχωράμε μέχρι τις «περιπτώσεις κατά τις οποίες ο επιστημονικός και επιστημολογικός λόγος τραυματίζεται από τη ρητορική. Είναι εκείνες οι περιπτώσεις κατά τις οποίες το νόημα γίνεται τόσο σκοτεινό, ώστε παύει να υπάρχει παραβιάζονται οι στοιχειώδεις κανόνες της λογικής υπονομεύεται η εγκυρότητα της επιχειρηματολογίας εγκαταλείπεται και η ελάχιστη αξίωση αντικειμενικότητας. Είναι, ακόμη, οι περιπτώσεις εκείνες κατά τις οποίες, είτε από θεωρητική αφέλεια είτε από συγγραφική αδεξιότητα είτε από αγυρτική σκοπιμότητα (ή και από τα τρία αυτά ή τα δύο μαζί), η ρητορική γίνεται ρητορεία ή σοφιστεία, εμποδίζοντας τον διάλογο και καθιστώντας αδύνατη την επιστημολογική επικοινωνία»

10 242 Χαράλαμπος Τσέκερης Οφείλουμε δηλαδή να καταναλώνουμε με μεγάλη προσοχή τα επιστημολογικώς υγιεινά «μήλα» της ριζικής αναστοχαστικότητας (με την έννοια της «μετα-εμπειριοκρατικής συνείδησης» της «κειμενικότητας», της θεωρησιακής/γλωσσικής εξάρτησης της επιστημονικής παρατήρησης, της «τοπικότητας» της κριτικής, κ.ο.κ. 18 ), ούτως ώστε να αποφύγουμε τον επικίνδυνο «στομαχόπονο» του α-πολιτικού, ναρκισσιστικού «παραλυτικού σκεπτικισμού» (Outhwaite, 1999, σ. 20). Όπως εξηγεί ο Νίκος Μουζέλης, η καινοτομική δημιουργία μιας «νέας πολιτικής οικονομίας», 19 η οποία θα αντικαταστήσει τον κοινωνικό αποκλεισμό με την κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη, την οικονομική εξαθλίωση με την οικονομική ανάπτυξη και τον εξανθρωπισμό του καπιταλισμού, τον πολιτικό αυταρχισμό με την ουσιαστική (συμμετοχική) φιλελεύθερη δημοκρατία, και την πολιτισμική χειραγώγηση με την πολιτισμική αυτονομία και χειραφέτηση, 20 σε ένα φιλοσοφικό/επιστημολογικό επίπεδο, έχει δύο κεντρικές προϋποθέσεις: 1. Την απόρριψη των ακραίων μεταμοντέρνων αντιδράσεων που οδήγησαν «την προοδευτική κοινωνική θεωρία στις λεγόμενες cultural studies, στον φουκοϊκό συμβολικό κονστρουκτιβισμό, στο πέρασμα από τη σε βάθος μακροϊστορική, συγκριτική ανάλυση των κοινωνικών σχηματισμών στο παιχνίδι με τις λέξεις, στη μηδενιστικού τύπου ντεριντιανή αποδόμηση και σε φλυαρίες/ασυναρτησίες τύπου Baudrillard στον από- (Βαγενάς 1997). Επίσης, στα παραπάνω συμφραζόμενα, η έννοια της «πολιτική της αλήθειας» (politics of truth) συνεπάγεται την αναστοχαστική «διατήρηση των ορίων μεταξύ του πεδίου της επιστήμης και του πεδίου της πολιτικής» (Brown and Malone, 2004). 18. Καθώς είδαμε, μια τέτοια «συνείδηση» μπορεί να ανιχνευθεί εναργέστερα στον («μεταμοντέρνο») τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται ο όρος «αναστοχαστικότητα» από την κοινωνιολογία της επιστημονικής γνώσης, τον μετα-στρουκτουραλισμό, και την κοινωνιολογική θεωρία των αυτοποιητικών συστημάτων. 19. Για τον Ν. Μουζέλη, η κρίση της μαρξιστικής πολιτικής οικονομίας δημιουργεί την αδήριτη αναγκαιότητα για ένα «νέο μη ουσιοκρατικό, μη οικονομιστικό αλλά ολιστικό εννοιολογικό πλαίσιο» - που είναι η «βασική προϋπόθεση για να καταλάβουμε πού πάει ο μετανεωτερικός κόσμος και πώς μπορούμε να τον αλλάξουμε προς μια χειραφετική κατεύθυνση» (Μουζέλης, 2001, σ. 92). 20. Εδώ, οι πολιτικές αυτονόμησης/χειραφέτησης της «σφαίρας» του πολιτισμού θα πρέπει να συνοδεύονται συστηματικά από πολιτικές διάχυσης πολιτισμικών δικαιωμάτων «προς τα κάτω» (Μουζέλης, 2001, σ. 90). Τούτο βέβαια συνεπάγεται την ουσιαστική ενδυνάμωση της «κοινωνίας των πολιτών», όπως επίσης και τη δραστική διευκόλυνση του «αυτοπροσδιορισμού» και της «αυτοπραγμάτωσης» (self-realization).

11 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 243 λυτο σχετικισμό, στην ομφαλοσκόπηση και στη μυωπική προσέγγιση του κοινωνικού γίγνεσθαι» (Μουζέλης, 2001, σ. 91). 2. Την επιστροφή στην κριτική-ρεαλιστική ιδέα (ιδεώδες) πως «παρόλο που δεν υπάρχουν σιδηροί νόμοι του κοινωνικού γίγνεσθαι, παρόλο που οι θεωρίες που οι κοινωνικοί επιστήμονες κατασκευάζουν, διαμορφώνουν σ ένα βαθμό τα κοινωνικά φαινόμενα, και παρόλο τέλος που είναι οι φορείς δράσης, μέσω της συνεχούς συμβολικής διαντίδρασης, που συγκροτούν, αναπαράγουν και μετασχηματίζουν τον κοινωνικό κόσμο παρόλα αυτά, η συμβολική κατασκευή που ονομάζουμε κοινωνική πραγματικότητα μπορεί να εξηγηθεί από θεωρίες που είναι λιγότερο ή περισσότερο σωστές δηλαδή που πλησιάζουν και εξηγούν κατά νοηματικά ικανοποιητικό τρόπο το κοινωνικό γίγνεσθαι και τις γενεσιουργές δομές που βρίσκονται πίσω απ αυτό το γίγνεσθαι» (Μουζέλης, 2001, σ. 92). 21 Συν-υπολογίζοντας τον ενεργητικό ρόλο των «εκπροσώπων» στην επιστήμη 22 (και την πολιτική) 23 και την προαναφερθείσα (απαραίτητη) κριτική της διανοητικής (κοινωνιολογικής) αντιπροσώπευσης αυτών των «κρυμμένων» δομών (κάτι που προδήλως διαφεύγει της αναλυτικής προσοχής των Bhaskar και Μουζέλη), 24 η παραπάνω ιδέα δύναται πιθανώς να αποτελέσει την εμπνευσμένη αφετηρία για μια καρποφόρο συνεργασία μεταξύ ρεαλιστικών και ρασιοναλιστικών μορφών κονστρουκτιβισμού. Εκεί όπου οι ριζικοί κονστρουκτιβιστές τύπου Woolgar ίσως αποφασίσουν να εγκαταλείψουν οριστικά 21. Η ιδέα αυτή επιτρέπει επίσης τη διατύπωση ενός «μετασχηματιστικού μοντέλου κοινωνικής δράσης» (transformational model of social action) (Bhaskar, 1989), το οποίο, σε κάποιο βαθμό, πλησιάζει τη θεωρία της δομοποίησης του A. Giddens (βλ., σχετικά, Archer, 1988, σ ). 22. Κάθε κανονιστικός λόγος, κάθε ισχυρή υπεράσπιση της δύναμης των ιδεών, και της τελικής (συχνά «ηρωικής») επικράτησης της «αλήθειας» και της «δικαιοσύνης», αποτελεί επίσης μια (σιωπηρή) υπεράσπιση «της εξουσίας των δημιουργών ή φορέων τους. και κάθε πραγμοποίηση κοινωνικών οντοτήτων όπως η κοινωνία, η κουλτούρα, ή η κοινότητα, ενισχύει ταυτόχρονα το χέρι των εκπροσώπων οι οποίοι τις αναπαριστούν γλωσσικά» (Pels, 2002a, σ. 293). 23. Βλ. σχετικά Ankersmit, Βλ. επίσης την πρόσφατη ερμηνεία του νεο-σοσιαλδημοκρατικού λόγου του «Τρίτου Δρόμου» (Third Way) ως ενός συγκεκαλυμμένου διανοητικού (μάλλον παρά πολιτικού) λόγου (Pels, 2002a).

12 244 Χαράλαμπος Τσέκερης τον οντολογικό τους νιχιλισμό 25 και να χρησιμοποιήσουν (μεθοδολογικά) την «αντι-ουσιοκρατική δέσμη (σχετικισμός, κονστρουκτιβισμός, αναστοχαστικότητα)» (Grint and Woolgar, 1997, σ. 5) με έναν λίγο-πολύ διαφορετικό τρόπο: για να καταδείξουν δηλαδή το πώς η «πραγματικότητα» - με άλλα λόγια, οι περιγραφές, ανα-περιγραφές, και ανα-συνθέσεις της πραγματικότητας, αλλά όχι φυσικά η ίδια η πραγματικότητα, η οποία είναι σχετικά αυτόνομη ως προς αυτές τις περιγραφές (Sayer, 1997 Collier, 1994) 26 κατασκευάζεται «επιτελεστικά» από τους ποικίλους (επαγγελματίες) «εκφραστές» της. 27 Προλειαίνεται έτσι το έδαφος για τη δημιουργική αντικατάσταση της (καρτεσιανής) ελιτίστικης, διανοησιαρχικής αυτοαναφοράς από έναν συλλογικό «αποφατικό αναστοχασμό» (Μουζέλης, 2001), Βλ., π.χ., Woolgar, 1988, σ «Ένας σεισμός ή η πτώση ενός τούβλου αποτελούν συμβάντα που σίγουρα υπάρχουν, με την έννοια ότι λαμβάνουν χώρα εδώ και τώρα, ανεξάρτητα από τη θέλησή μας» (Laclau and Mouffe, παρατίθεται στο Σταυρακάκης, 1999, σ. 174). Επ αυτού του σημείου, βλ. επίσης Pels, Εδώ, ο βαθμός της «σχετικής αυτονομίας» της πραγματικότητας θα πρέπει να θεωρείται ως αντιστρόφως ανάλογος του βαθμού στον οποίο εμείς οι ίδιοι εκλαμβάνουμε (αυτο-συνειδητά) τα κοινωνικά «πράγματα» ως πραγμοποιήσεις (reifications) (Pels, 2002b, σ. 73). Έτσι, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει τη «σχετική ύπαρξη» (Latour) των επιστημονικών και θεσμικών γεγονότων. 27. Αλλά μια τέτοια κίνηση (από τον οντολογικό στον μεθοδολογικό νομιναλισμό), η οποία συνεπάγεται το πέρασμα από την «αποδομοκρατική» στάση σε μια στάση (κριτικής) «φαινομενολογικής συγκρότησης» (phenomenological constitution) (Lynch, 1993), θα είναι σίγουρα «δύσπεπτη» για τους «μετα-αναστοχαστικιστές» που πιστεύουν ακράδαντα στο ντεριντιανό «il n y a pas d hors texte» (τίποτε δεν είναι εκτός κειμένου). Ωστόσο, η σύλληψη μιας μετριοπαθούς, αντι-ιδεαλιστικής, μη-ντετερμινιστικής ή «ασθενούς» ουσιοκρατίας (weak essentialism) (Sayer, 1997) είναι λίγο-πολύ αποδεκτή από ορισμένους κοινωνικούς κονστρουκτιβιστές (π.χ., Laclau and Mouffe, 1985 Yanagisako and Delaney, 1995 Σταυρακάκης, 1999). 28. Στα συμφραζόμενα μιας διαφορετικής προσέγγισης της (κριτικής) αναστοχαστικότητας, θα πρέπει ίσως να εκλάβουμε τη «χειραφέτηση» όχι μόνον ως την απαλλαγή από τις κοινωνικές δομές καταπίεσης και τη «συμβολική βία» (Bourdieu), αλλά και ως την απαλλαγή από το «εγώ» μας και τη θέλησή μας για έλεγχο και κυριαρχία (Sri Aurobindo) (βλ. Giri, 2004). Σε μια παραπλήσια προοπτική αλληλεπίδρασης μεταξύ «Δυτικού» ορθολογισμού και «Ανατολικής» πνευματικότητας, ο Νίκος Μουζέλης (2001, σ ) συμπληρώνει το δυτικότροπο, «μονομερές» είδος (ατομικού) αναστοχασμού του A. Giddens, το οποίο συνδέεται με την παράδοση του καπιταλισμού και άρα περιθωριοποιεί λιγότερο λογοκεντρικούς/εργαλειακούς (δηλαδή περισσότερο αυθόρμητους/ στοχαστικούς) τρόπους ύπαρξης, με έναν «αποφατικό αναστοχασμό» (την πνευματική εκδοχή του σύγχρονου αναστοχασμού). Η εκδοχή αυτή αναφέρεται τόσο στη σχέση μας με τον εαυτό μας όσο και στη σχέση μας με τους άλλους, και έχει ως κύριες πηγές έμπνευσης τη χριστιανική θεολογία των Ησυχαστών, τη φροϋδική ψυχανάλυση, τη φι-

13 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 245 των νεωτεριστικών «απόλυτων βεβαιοτήτων» από την (ανίσχυρη) μη-ασκητική λογική της «μη-τελειότητας» και την ηθικοπρακτική/ αισθητική της επιστημονικής σεμνότητας και ταπεινοσύνης. Πάνω απ όλα, είναι απαραίτητη η μόνιμη και ενεργητική συμμετοχή μας σε έναν ανοιχτό διάλογο σχετικά με τις «θέσεις, τις προδιαθέσεις και τις θεσιληψίες μας» (Vandenberghe, 2002, σ. 63 Koegler, 1996). Η αναστοχαστική δραστηριότητα είναι (πρέπει να είναι) μια σχεσιακή δραστηριότητα, η οποία αναδεικνύει «την αλληλεπίδραση μεταξύ επικοινωνίας, συγκειμένου, νοήματος, και δράσης» (Barge, 2004, σ. 70), υπογραμμίζει τον «συνεργατικό» χαρακτήρα της αλήθειας, και εκθέτει αυτοκριτικά την καθοσιωμένη «ορθολογική γνώση» ως μια «ευαίσθητη-στην-εξουσία συζήτηση» (power-sensitive conversation) (Haraway, 1991, σ. 196). Με άλλα λόγια, η διαδικασία της «διανοητικής κοινωνιοανάλυσης» (Bourdieu and Wacquant, 1992) οδηγεί πράγματι στη «μετάνοια» και την «αυτοθεραπεία» (Παναγιωτόπουλος, 2002), υπό τον όρο ότι αφορά σε μια αντι-ατομιστική, «κατανεμημένη διαδικασία (distributed process) που πρέπει εν μέρει να αφεθεί στο αγωνιστικό παιχνίδι των δυνάμεων εντός της επιστημονικής και της γενικής δημόσιας αγοράς» (Pels, 2000, σ. 17). 29 Παραφράζοντας τον Nietzsche, 30 λοσοφική κοινωνιολογία του Μ. Buber, και τη διδασκαλία του Κρισναμούρτι. Κατά τη γνώμη μου, η έμφαση στην αποφατική διάσταση του κοινωνιολογικού αναστοχασμού διορθώνει σημαντικά τις διανοησιαρχικές τάσεις για έναν μεθοδολογικό βολονταρισμό τύπου Bourdieu, προσθέτοντας το στοιχείο της ριζικής αβεβαιότητας και αφήνοντας τον τελικό σχεδιασμό της (πάντοτε τοποθετημένης) «αυτο-πραγμάτωσης» στα ίδια τα κοινωνικά άτομα-υποκείμενα. 29. Τούτο άλλωστε δικαιώνει και τη μπουρντιεϊκή προτροπή να θεωρήσουμε «το πραγματικό υποκείμενο της αναστοχαστικότητας, δηλαδή το ίδιο το πεδίο δραστηριότητάς του, τόσο το ειδικό πεδίο του γνωστικού του αντικειμένου όσο και το συνολικό πεδίο των κοινωνικών επιστημών που το ενέχει» (Παναγιωτόπουλος, 2002β). Ειδικότερα, όσον αφορά στο εγχείρημα της ατομικής αυτο-ανάλυσης (βλ., π.χ., Bourdieu, 1994, σ ), ας αφήσουμε καλύτερα τους (κριτικούς) άλλους να μιλήσουν για το έργο μας, τη διαδρομή μας, ή την «αντικειμενική» μας θέση, και ας μοιραστούμε μαζί με τους επιστημολογικούς μας φίλους και αντιπάλους (κυρίως με τους δεύτερους!) το βάρος της εργασίας της αναστοχαστικότητας, έχοντας πάντοτε υπόψη μας πως «όταν ο διάλογος τελειώνει, όλα τελειώνουν» (Mikhail Bakhtin). Η μετάβαση από την «ατομιστική» (individualist) στη «συλλογική» (collective) αναστοχαστικότητα (Maton, 2003) αναδεικνύει, κατά τη γνώμη μου, την «(ανα)κατασκευασιμότητα» του επιστημονικού παιχνιδιού, κι όχι «το παιχνίδι στο σύνολό του» (Bourdieu, 2001, σ. 37). 30. Βλ. Nietzsche, 1996, σ. 98.

14 246 Χαράλαμπος Τσέκερης θα λέγαμε ότι η «αντικειμενικότητα» 31 παράγεται από τη συσσώρευση διαφορετικών ερμηνευτικών κύκλων, δηλαδή από τη «φιλικήεχθρική συν-εργασία πολλών επιστημόνων» (Karl Popper, παρατίθεται στο Pels, 2000, σ. 17). 32 Μια συνεχής διαλογική ενδοσκόπηση, ενάντια στη διανοησιαρχική θεμελιακή αλαζονεία και τις νεωτεριστικές υπερβατικές βεβαιότητες, βρίσκεται κοντύτερα, κατά τη γνώμη μου, στην απόκτηση μιας γνήσιας πνευματικότητας (Μουζέλης, 2001, σ Giri, 2004). Η πνευματικότητα αυτή, βέβαια, δε συμβαδίζει με την προοπτική μιας οριστικής, τελεσίδικης ολοποίησης, με την επιθυμία της (δήθεν αναστοχαστικής) παραγωγής μονοδιάστατων/μονοσήμαντων πλαισίων και επιστημολογικά κλειστών, «ισχυρών» κειμένων, ή με τη μετατροπή του κοινωνιολόγου σε αντικειμενικό διαιτητή ή θεϊκό παρατηρητή που ενοχλείται από την αναδυόμενη δυναμική οποιασδήποτε ανεπιθύμητης ετερότητας. Μας διευκολύνει, όμως, «να επιχειρήσουμε τοπικές υπερβάσεις, να λάβουμε τρίτες θέσεις, και να σφυρηλατήσουμε μερικές συνδέσεις, που από κοινού σκιαγραφούν το μικρό μέτρο σύνθεσης και αντικειμενικότητας, το οποίο είναι ακόμα διαθέσιμο μέσα στον χρόνιο πόλεμο των θέσεων που διεξάγεται στον κοινωνικό κόσμο» (Pels, 1997, σ. 91). Χωρίς να καταστρατηγούμε «το νόμο των διασταυρουμένων τυφλώσεων και διαυγειών» (Bourdieu, 2001, σ. 36), που σταθερά ρυθμίζει αυτόν τον «πόλεμο», μπορούμε τελικά να αξιώσουμε μια βασισμένη-στηνκυκλικότητα (αντι-θεμελιοκρατική) επιστημολογική ανωτερότητα 31. Υπό το φως της παρούσας ανάλυσης, έχουμε πάντοτε να κάνουμε με μια αναστοχαστική αντικειμενικότητα, κι όχι με μια «ισχυρή αντικειμενικότητα» (strong objectivity) (Harding, 1991), η οποία λαμβάνει συνεχώς υπόψη της την «κοινωνική υπόσταση» της γνωστικής παραγωγής, την επίδραση των διανοητικών πεδίων και συμφερόντων (Bauman, Bourdieu), καθώς και τη «συναισθηματική εμπλοκή» του ατομικού επιστημονικού (κοινωνιολογικού) υποκειμένου (Gouldner, 1971, 1973). 32. Στο παρόν συγκείμενο, τα χαρακτηριστικά της καθολικότητας, του ορθολογισμού, της προόδου κ.ο.κ. εκλαμβάνονται ως «αποτελέσματα συλλογικής εργασίας των γνωστικών παραγωγών σε έναν δεδομένο γνωστικό χώρο» (Turnbull, 2000, σ. 20). Για τη σημασία της ιδέας της επιστημονικής κοινότητας (της «σοφής πολιτείας» κατά Bachelard), βλ. επίσης Hardy κ.ά Φυσικά, η παραπάνω «συν-εργασία» οφείλει, όπως θα έλεγε ο P. Bourdieu, να είναι «μεταρρυθμιστική» κι όχι «ναρκισσιστική», να αναφέρεται δηλαδή στη «γνωσιληψία» (prise de connaissance) κι όχι σε έναν άκριτο μετα-θεωρητικισμό. Στο ίδιο κλίμα, ο P. Rabinow αποδοκιμάζει τη μετατροπή της αναστοχαστικότητας σε «ένα παιχνίδι ακαδημαϊκής εξουσίας που παίζεται μεταξύ καθηγητών οι οποίοι έχουν εξασφαλίσει μονιμότητα στα πανεπιστήμιά τους» (Γκέφου-Μαδιανού, 1999, σ. 363).

15 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 247 (αλλά όχι επιστημολογική παντοδυναμία!), μπορούμε να υποστηρίξουμε επιφυλακτικά ότι «κάποιες κρίσεις και κάποιες οπτικές θα είναι καλύτερες και πιο χρήσιμες από άλλες» (Michael, 1997, σ. 97). Σ αυτή τη μετριοπαθή προοπτική, οι γνωστικές μας αξιώσεις δεν αποβαίνουν πλέον «ένα είδος θεολογίας εσχάτου βαθμού, η οποία, όπως το δικαστήριο του Kafka, έχει περιβληθεί την απόλυτη εξουσία να λέει την αλήθεια, την εξουσία να εκδίδει ετυμηγορίες, και η οποία είναι σε θέση να λέει ή να επιβάλλει να λέγεται τί είναι ο καθένας από εμάς» (Bourdieu, 1999, σ. 52). Αντίθετα, σύμφωνα με την ηθικοπρακτική και την αισθητική της Ανίσχυρης Κοινωνικής Θεωρίας, ο (αναστοχαστικός) κοινωνιολόγος είναι υπερήφανος για τα ευάλωτα επιχειρήματά του, για «τη ριζική απουσία εξαναγκασμού και υποχρεωτικότητας» (Pels, 2001, σ. 5), και απευθύνεται σε ένα κοινό «υποψιασμένο για κάποια ερωτήματα που εγείρει ο κόσμος των πραγμάτων» μάλλον (παρά σε «όλο το αναγνωστικό κοινό»), δηλαδή σε αναγνώστες που λίγο-πολύ κινούνται προς την ίδια ερευνητική κατεύθυνση και κυριεύονται από παρόμοιες «ερωτηματικές διαθέσεις» (Τσιβάκου, 1997, σ. 12). Ακόμα, επιβεβαιώνοντας ανοιχτά την «ουσιώδη» παρουσία του παρατηρητή στο παρατηρούμενο αντικείμενο, αλλά και την «ουσιωδώς» διαμφισβητούμενη «φύση» όλων των επιστημονικών προτάσεων, δε διστάζει να αναζητήσει τη συνδρομή ανθρώπων «που πριν απ αυτόν δοκίμασαν ν απαντήσουν σε σχετικά απορήματα, ανοίγοντας γόνιμο διάλογο μαζί τους» (Τσιβάκου, 1997, σ. 11, δική μου πλάγια γραφή). Μέσα σε μια τέτοια «συμμετοχική» δυναμική διαδικασία, η οποία αποτελεί ταυτόχρονα «μια μάχη για προσωπική ταυτότητα όσο και για επικοινωνήσιμη σαφήνεια» (Pels, 1998, σ. ix), προσπαθεί να καταστήσει διαυγέστερη όχι μόνο τη σκέψη των άλλων, αλλά και τη δική του σκέψη, «να κατακτήσει διανοητικά το θέμα που έχει ήδη επιλέξει» (Τσιβάκου, 1997, σ. 11). Εφαρμόζοντας λοιπόν ό,τι o Umberto Eco ονομάζει «επιστημονική ταπεινοφροσύνη», συνδέουμε λειτουργικά την επιστήμη με το «Εμείς», παρά με το «Εγώ» (Bernard, 1957), και ανοιγόμαστε δυναμικά σε οποιονδήποτε μπορεί να μας διδάξει κάτι: «Ακόμα και ο πιο σκληρός αντίπαλός μας μπορεί να μας υποβάλει ιδέες» (Eco, 2001, σ. 55). Ο σεβασμός όμως σε όλες τις πηγές δεν πρέπει «να μας εμποδίζει να εκφέρουμε αξιολογικές κρίσεις» (Eco, 2001, σ. 55), ή να ασκούμε συστηματικά μια «φιλική-στην-κυκλικότητα» ή «χαμηλή» (Pels, 2000) κανονιστική κριτική κατά της πραγμοποίησης και

16 248 Χαράλαμπος Τσέκερης της ουσιοκρατίας, τόσο στο επίπεδο της καθημερινής λογικής όσο και στο επίπεδο του επιστημονικού ορθολογισμού. Πραγματοποιώντας μια θαρραλέα και αποφασιστική «Κάθοδο στον Άδη», για να θυμηθούμε την καντιανή μεταφορά της ριζικής αναστοχαστικότητας, παύουμε να ταυτίζουμε την κοινωνική θεωρία με ένα πανίσχυρο οπλοστάσιο δυνάμεων πειθούς, πρόβλεψης, εξαναγκασμού, ελέγχου και επιβολής (ή καθολικής συναίνεσης), αλλά διατηρούμε ένα είδος μη προμηθεϊκής, «ήπιας νομοθεσίας» (Law, 1994, σ. 33). Η προσοχή μας πλέον εστιάζεται περισσότερο στη δυναμική υποκίνηση αποριών και λιγότερο στη στατική διατύπωση «οριστικών» απαντήσεων. Μπορούμε έτσι να ενθαρρύνουμε τη γνωσιληψία και, ως εκ τούτου, να προκαλέσουμε την ανάπτυξη της «κοινωνιολογικής φαντασίας» μέσα στις σφαίρες της επιστήμης και της κοινωνίας. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Ελληνόγλωσση Βαγενάς Ν., 1997, «Η ρητορική της ρητορείας», Το Βήμα, Γκέφου-Μαδιανού Δ., 1999, Πολιτισμός και Εθνογραφία. Από τον εθνογραφικό ρεαλισμό στην πολιτισμική κριτική, Αθήνα, Ελληνικά Γράμματα. Έκο Ο., 2001, «Η επιστημονική ταπεινοφροσύνη», στο Γ. Κουζέλης κ.ά. (επιμ.), Γραφή και ανάγνωση. Για τη χρήση της γλώσσας στις επιστήμες, Αθήνα, Νήσος. Γκίντενς Α., 2001, Οι συνέπειες της νεωτερικότητας, Αθήνα, Κριτική. Θεοτοκάς N., 1988, Εμπορευματική επικοινωνία. Μελέτη της μαρξικής διαπραγμάτευσης της εμπορευματικής σχέσης, αδημ. διδ. διατριβή, Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ιγγλέση Χ., 2001, «Μέθοδοι και υποκειμενικότητες», στο Χ. Ιγγλέση (επιμ.), Ο αναστοχασμός στη φεμινιστική έρευνα, Αθήνα, Οδυσσέας. Λαμπίρη-Δημάκη Ι., 1997, Η κοινωνιολογία στην Ελλάδα σήμερα, τόμ. 2, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση. Λαμπίρη-Δημάκη Ι., 2002, Η κοινωνιολογία στην Ελλάδα σήμερα, τόμ. 3, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση. Ματουράνα Ο., Βαρέλα Φ., 1992, Το δέντρο της γνώσης. Οι βιολογικές ρίζες της ανθρώπινης νόησης, Αθήνα, Κάτοπτρο. Μουζέλης Ν., 2001, Για έναν εναλλακτικό τρίτο δρόμο, Αθήνα, Θεμέλιο. Παναγιωτόπουλος Ν., 2002α, «Επιστημονικές προσεγγίσεις για την κοινωνία και την σκέψη», περιοδικό ΑΝΤΙ, τεύχ. 757, σ Μπουρντιέ Π., 1994, Κείμενα Κοινωνιολογίας, Αθήνα, Δελφίνι. Μπουρντιέ Π., 1999, Νόστιμον ήμαρ, Αθήνα, Καρδαμίτσα. Μπουρντιέ Π., 2001, Μάθημα πάνω στο μάθημα. Κοινωνιολογία και αυτοκοινωνιοανάλυση, Αθήνα, Καρδαμίτσα. Παναγιωτόπουλος Ν., 2002β, «Καλό ταξίδι, Πιέρ Μπουρντιέ», Το Βήμα,

17 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 249 Παπαγεωργίου Κ., 2003, «Στην άκρη της γλώσσας», Το Βήμα, Σταυρακάκης Γ., 1999, «Φύση και επιστημονικός λόγος στις νεωτερικές κοινωνίες», στο Λ. Λουλούδης κ.ά. (επιμ.), Φύση, κοινωνία, επιστήμη, στην εποχή των «τρελών αγελάδων», Αθήνα, Νεφέλη. Τσιβάκου Ι., 1997, Υπό το βλέμμα του παρατηρητή, Αθήνα, Θεμέλιο. Βίλκε Χ., 1996, Εισαγωγή στη συστημική θεωρία, Αθήνα, Κριτική. Χριστοφόρου Ε., 2001, «Ερμηνευτική: από τον Χάιντεγγερ στον Ρικέρ», Δοκιμές, τεύχ. 9-10, σ Ξενόγλωσση Ankersmit Κ., 1996, Aesthetic politics. Political Philosophy beyond fact and value, Stanford, Stanford University Press. Archer M., 1988, Culture and Agency, Cambridge, Cambridge University Press. Ashmore M., 1989, The reflexive thesis: Writing Sociology of scientific knowledge, Chicago, University of Chicago Press. Barge J.K., 2004, «Reflexivity and managerial practice», Communication Monographs, vol. 71, no 1, pp Barrett M., 1991, The politics of truth: From Marx to Foucault, Cambridge, Polity Press. Bernard C., 1957, An introduction to the study of experimental medicine, London, Dover. Bhaskar R., 1989, Reclaiming reality, London, Verso. Blalock B., 1984, Basic dilemmas in the social sciences, Thousand Oaks, Sage. Bourdieu P., 1989, «The corporatism of the universal», Telos, vol. 81, pp Bourdieu P., Wacquant L., 1992, Invitation to a reflexive Sociology, Chicago, University of Chicago Press. Brown R.H., Malone E.L., 2004, «Reason, politics, and the politics of truth: How science is both autonomous and dependent», Sociological Theory, vol. 22, no 1, pp Cohen J.L., Arato A., 1992, Civil society and political theory, Cambridge, MIT Press. Collier A., 1994, Critical realism: An introduction, London, Verso. Delamont S., 1991, Fieldwork in educational settings, London, Falmer Press. Denzin N.K., 2003, Performance [Auto]Ethnography: Critical pedagogy and the politics of culture, Thousand Oaks, Sage. Flax J., 1992, «The end of innocence», στο J. Butler, J.W. Scott (eds), Feminists theorise the political, London, Routledge. Foucault M., 1980, Power/knowledge: Selected interviews and other writings , Brighton, Harvester. Fraser N., 1989, Unruly practices, Cambridge, Polity. Giri A.K., 2004, «Knowledge and human liberation», European Journal of Social Theory, vol. 7, no 1, pp Gouldner A., 1971, The coming crisis of western Sociology, London, Heinemann. Gouldner A., 1973, For Sociology: Renewal and critique in Sociology today, London, Allen Lane. Grint K., Woolgar S., 1997, The machine at work, Cambridge, Polity Press. Habermas J., 1987, The philosophical discourse of modernity, Cambridge, Polity. Hall J.R., 1999, Cultures of inquiry: From epistemology to discourse in sociohistorical research, Cambridge, Cambridge University Press. Hammersley M., Gomm, R., 1997, «A response to Romm», Sociological Research Online, vol. 2, no 4, <http://www.socresonline.org.uk/socresonline/2/4/2.html>

18 250 Χαράλαμπος Τσέκερης Haraway D., 1988, «Situated knowledges: the science question in feminism and the privilege of partial perspective», Feminist Studies, vol. 14, no 3, pp Haraway D., 1991, «A cyborg manifesto», στο D. Haraway (ed.), Simians, cyborgs and women, London, Routledge. Harding S., 1991, Whose science? Whose knowledge?, Milton Keynes, Open University Press. Hardy C., Philips N., Clegg S., 2001, «Reflexivity in organization and management theory», Human Relations, vol. 54, no 5, pp Harris R., 1996, The language connection, Bristol, Thoemmes Press. Herrnstein Smith B., 1997, Belief and resistance, Cambridge, Harvard University Press. Jackson S., 1992, «The amazing deconstructing woman», Trouble and Strife, vol. 25, pp Keenan T., 1987, «The paradox of knowledge and power», Political Theory, vol. 15, no 1, pp Koegler H.H., 1996, «The self-empowered subject», Philosophy and Social Criticism, vol. 22, no 4, pp Laclau E., Mouffe C., 1985, Hegemony and socialist strategy, London, Verso. Latour B., 1988, «The politics of explanation», in S. Woolgar (ed.), Knowledge and reflexivity: New directions in the sociology of knowledge, London, Sage. Latour B., 1991, «The impact of science studies on political philosophy», Science, Technology, and Human Values, vol. 16, no 1, pp Law J., 1986, Power, action and belief: A new Sociology of knowledge?, London, Routledge. Law J., 1994, Organizing modernity, Oxford, Blackwell. Law J., Urry J., 2003, «Enacting the social», Sociology Department, Lancaster University, <http://www.comp.lancs.ac.uk/sociology/soc099jlju.html> Luhmann N., 1990, Essays on self-reference, New York, Columbia University Press. Lynch M., 1993, Scientific practice and ordinary action: Ethnomethodology and social studies of science, Cambridge, Cambridge University Press. Maton K., 2003, «Pierre Bourdieu and the epistemic conditions of social scientific knowledge», Space and Culture, vol. 6, no 1, pp Mauthner N., Doucet A., 2003, «Reflexive accounts and accounts of reflexivity in qualitative data analysis», Sociology, vol. 37, no 3, pp Michael J., 1997, «Making a stand», Telos, vol. 108, pp Nietzsche F., 1957, The use and abuse of history, Indianapolis, Bobbs-Merrill. Nietzsche F., 1996, On the genealogy of morals, Oxford, Oxford University Press. Nussbaum M.C., 1992, «Human functioning and social justice: in defence of Aristotelian essentialism», Political Theory, vol. 20, no 2, pp Outhwaite W., 1999, «The myth of Modernist Method», European Journal of Social Theory, vol. 2, no 1, pp Pels D., 1997, «Strange standpoints, or: How to define the situation for situated knowledge», Telos, vol. 108, pp Pels D., 1998, Property and power in social theory. Α study in intellectual rivalry, London, Routledge. Pels D., 2000, «Reflexivity: One step up», Theory, Culture and Society, vol. 17, no 3, pp Pels D., 2001, «Weak social theory», Theory. Newsletter of the Research Committee on Sociological Theory, Fall 2001, pp Pels D., 2002a, «Socialism between fact and value: From Tony Blair to Hendrik de man and back», Journal of Political Ideologies, vol. 7, no 3, pp Pels D., 2002b, «Everyday essentialism. Social Inertia and the Münchhausen Effect», Theory,

19 ΙΣΧΥΡΗ ΑΝΑΣΤΟΧΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ / ΑΝΙΣΧΥΡΗ ΘΕΩΡΙΑ 251 Culture and Society, vol. 19, no 5/6, pp Pels D., 2003, «Unhastening science. Temporal demarcations in the social triangle», European Journal of Social Theory, vol. 6, no 2, pp Pillow W., 2003, «Confession, catharsis, or cure?», Qualitative Studies in Education, vol. 16, no 2, pp Platt R., 1989, «Reflexivity, recursion and social life», The Sociological Review, vol. 37, no 4, pp Potter J., 1996, Representing reality: Discourse, rhetoric and social construction, London, Sage. Proctor R.N., 1991, Value-free science? Purity and power in modern knowledge, Cambridge, Harvard University Press. Ritzer G., 1991, Metatheorizing in Sociology, Lexington, Lexington Books. Rouse J., 1987, Knowledge and power, Ithaca, Cornell University Press. Sayer A., 1997, «Essentialism, social constructionism, and beyond», The Sociological Review, vol. 45, no 3, pp Shapin S., 1994, A social history of truth, Chicago, University of Chicago Press. Strydom P., 2002, Risk, environment and society, Buckingham, Open University Press. Taylor C., 1985, «Connolly, Foucault and truth», Political Theory, vol. 13, no 3, pp Taylor C., 1986, «Foucault on freedom and truth», in D.C. Hoy (ed.), Foucault: A critical reader, Oxford, Blackwell. Tester K., 1992, Civil society, London, Routledge. Turnbull D., 2000, Masons, tricksters and cartographers, Amsterdam, Harwood. Vandenberghe F., 2002, «Reconstructing humants: Α humanist critique of actant-network theory», Theory, Culture and Society, vol. 19, no 5/6, pp Varela F., Thompson E., Rosch E., 1991, The embodied mind, Cambridge, MIT Press. Waldrop M., 1992, Complexity, New York, Simon & Schuster. Woolgar S., 1988, «Reflexivity is the ethnographer of the text», στο S. Woolgar (ed.), Knowledge and reflexivity: New directions in the Sociology of Knowledge, London, Sage. Yanagisako S., Delaney C., 1995, Naturalizing power, London, Routledge.

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις»

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άριστα (1 st Class)

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Άριστα (1 st Class) 1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ Επώνυμο: ΜΑΥΡΙΔΗΣ Όνομα: ΗΡΑΚΛΗΣ Ημερομηνία γέννησης: 7 Σεπτεμβρίου 1963 Οικογενειακή κατάσταση: Έγγαμος - 2 παιδιά Διεύθυνση κατοικίας: Μελπομένης 3, Βάρη, Αττική 166 72

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Β Α Σ Ι Λ Ε Ι Ο Σ Ρ Ω Μ Α Ν Ο Σ Τ Ο Υ Α Ν Τ Ω Ν Ι Ο Υ

Β Α Σ Ι Λ Ε Ι Ο Σ Ρ Ω Μ Α Ν Ο Σ Τ Ο Υ Α Ν Τ Ω Ν Ι Ο Υ ~ 1 ~ Β Α Σ Ι Λ Ε Ι Ο Σ Ρ Ω Μ Α Ν Ο Σ Τ Ο Υ Α Ν Τ Ω Ν Ι Ο Υ Βυζαντίου 12, Ν. Σμύρνη, 17 121, Αθήνα. Τηλ. 210-9326229, 6946-092155 e-mail: romanos@uoc.gr, vromanos@otenet.gr. I. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25

Περιεχόμενα. Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 Περιεχόμενα Πρώτος πρόλογος... 13 Δεύτερος Πρόλογος... 15 Αντί Προλόγου... 17 Εισαγωγικό σημείωμα επιμελητών... 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Στόχος και στάδια διεξαγωγής της εμπειρικής κοινωνικής έρευνας... 27 1.1 Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία

EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία EDUS265 Εκπαιδευτική Τεχνολογία Χαράλαμπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy 2004-2006 CARDET 1 Απόψεις Γιατί οι ορισμοί ενός κλάδου είναι σημαντικοί; Πώς θα ορίζατε τον όρο «Τεχνολογία»; Πώς θα ορίζατε

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ

ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ. ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΝEΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚA ΠΡΟΓΡAΜΜΑΤΑ: ΕΜΦAΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙOΤΗΤΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ και στη ΔΙΑΒΙΟΥ ΑΥΤΟΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΡΟΣ Α Οι προτεραιότητες στα Νέα Αναλυτικά Προγράμματα Λειτουργική Ανάλυση (copyright: Μαίρη

Διαβάστε περισσότερα

5ο Κεφάλαιο: Μεταστρουκτουραλισμός & Θεραπεία περί τίνος πρόκειται; συντονισμός: Leonie Thomas

5ο Κεφάλαιο: Μεταστρουκτουραλισμός & Θεραπεία περί τίνος πρόκειται; συντονισμός: Leonie Thomas 5ο Κεφάλαιο: Μεταστρουκτουραλισμός & Θεραπεία περί τίνος πρόκειται; συντονισμός: Leonie Thomas αυτό το άρθρο δημοσιεύτηκε αρχικά στο Τεύχος 2 (2002) του International Journal of Narrative Therapy and Community

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση

Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση Έρευνα Δράσης: μια ποιοτική μορφή έρευνας στην εκπαίδευση ΜΑΡΙΑ ΦΡΑΓΚΑΚΗ The time is now, break free ad fly if you have the courage Ορίζοντας ρζ την έρευνας δράσης «Ένας πρακτικός τρόπος να εξετάσει κάποιος

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 6: Ηγεσία - Οργανωσιακή μάθηση - Αλλαγές Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό Σημείωμα. The London School of Economics and Political Science Department of Sociology

Βιογραφικό Σημείωμα. The London School of Economics and Political Science Department of Sociology Βιογραφικό Σημείωμα Κανάκης Λελεδάκης Διεύθυνση Κατοικία Εργασία Πριγκιπισσών 1 Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής Χαλάνδρι 15231 Αθήνα Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών Λ. Συγγρού 136, 17671 Αθήνα Τηλ. : 2117056099

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα

Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα των συζητήσεων των 2 σεμιναρίων σε Αθήνα και Βόλο που διοργανώθηκαν σε συνεργασία του Systemic Innovation Zone και μελών του δικτύου Imagine the City. Σκοπός των

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής

Ηγεσία. Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη. Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Ηγεσία Ενότητα 5: Τα συστατικά στοιχεία του ηγέτη Δρ. Καταραχιά Ανδρονίκη Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης

Γεωργική Εκπαίδευση. Θεματική ενότητα 10 1/2. Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Γεωργική Εκπαίδευση Θεματική ενότητα 10 1/2 Όνομα καθηγητή: Αλέξανδρος Κουτσούρης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Οι φοιτητές/τριες πρέπει να είναι ικανοί/ες: α) να αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Δράσης Ποιοτική μορφή έρευνας Πολυμορφική εξαε. Δρ. Μαρία Φραγκάκη

Έρευνα Δράσης Ποιοτική μορφή έρευνας Πολυμορφική εξαε. Δρ. Μαρία Φραγκάκη Έρευνα Δράσης Ποιοτική μορφή έρευνας Πολυμορφική εξαε Δρ. Μαρία Φραγκάκη Research areas in D.E: Macro level: Distance Education Systems & Theory Meso level: Management-Organization-Technologies Micro level:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα.

Κάθε νέα ακαδημαϊκή χρονιά, ενδέχεται να γίνονται αλλαγές / τροποποιήσεις στα παρακάτω από τη διδάσκουσα. Τίτλος μαθήματος: Μεθοδολογία Έρευνας Κωδικός μαθήματος: ΒΠ0800 (3Ω/Υ) Διδάσκουσα: Ελευθερία Τσέλιου Ηλεκτρονική διεύθυνση για επικοινωνία: tseliou@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών:

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean.

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Η ΜΙΚΡΟΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΖΩΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΝΟΣ ΣΑΒΒΑΚΗΣ msavvakis@soc.aegean.gr ΦΑΚΕΛΟΣ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Κατά τη διάρκεια του σεμιναρίου Η μικρο-κοινωνιολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης

Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Οδηγίες για αξιολόγηση στο πλαίσιο ομότιμης συνεργατικής μάθησης Τι είναι το PeLe; Το PeLe είναι ένα διαδικτυακό περιβάλλον που ενθαρρύνει την αξιολόγηση στο πλαίσιο της ομότιμης συνεργατικής μάθησης και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ

ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΕΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΑ ΕΠΟ32 ΔΥΟ ΘΕΣΜΟΙ ΔΙΑΜΟΡΦΩΤΕΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ - ΤΕΤΑΡΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΜΑΪΟΣ 2010 1650 ΛΕΞΕΙΣ Εκφώνηση εργασίας: Ποια πιστεύετε ότι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Διδασκαλία και status της Ποιοτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ Επιμέλεια: Γιώργος Μαρνελάκης

ΠΕΡΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ Επιμέλεια: Γιώργος Μαρνελάκης ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Α : ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΧΩΡΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΕΡΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις

Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις Α ΘΕΜΑΤΙΚΗ: Θεωρητικές και μεθοδολογικές Προσεγγίσεις 1. Ιορδάνης Ψημμένος - Χριστόφορος Σκαμνάκης: Κοινωνιολογικές προσεγγίσεις της εργασίας και της μετανάστευσης. Η Κοινωνιολογία μας προσφέρει ένα πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΟΡΙΟΥ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΟΡΙΟ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ ΕΞ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΚΑΙ ΕΚ ΔΕΞΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΚΟΥΤΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα:

Συνάδελφοι/σες σας εύχομαι καλή σχολική χρονιά, προσωπική και οικογενειακή υγεία. Σας στέλνω οδηγίες για τα μαθήματα: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Δ.Ε. ΕΔΡΑ: Α Δ/ΝΣΗ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Ταχ. Δ/νση :

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση

Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Η ανάπτυξη δεξιοτήτων πληροφοριακής παιδείας στην Ελλάδα: μια ερευνητική και θεωρητική προσέγγιση Στέλλα Κορομπίλη, Αναπλ. Καθηγήτρια, Τμήμα Βιβλιοθηκονομίας και Συστημάτων Πληροφόρησης, ΑΤΕΙΘ, Αφροδίτη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥ- ΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΕ1 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙ- ΚΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Πλάγγεσης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

Γιάννης Πλάγγεσης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γιάννης Πλάγγεσης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γεννήθηκα το 1946 στη Λεύκα Μεσσηνίας και σπούδασα φιλοσοφία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (1968-72) και στο Πανεπιστήμιο του Sheffield της Αγγλίας (1979-82).

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας

ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ. 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας ΕΠΙΣΗΜΟΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ 1. Σι είναι επιστήμη 2. Η γέννηση της επιστημονικής γνώσης 3. Οριοθέτηση θεωριών αστικότητας 1. Μια διαδεδομένη αντίληψη περί επιστήμης Γνώση / Κατανόηση των φαινομένων του φυσικού κόσμου

Διαβάστε περισσότερα

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,.

-,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. παιδαγωγικά ρεύµατα στο Αιγαίο Προσκήνιο 77 : patrhenis@keda.gr -,,.. Fosnot. Tobbins Tippins -, -.,, -,., -., -,, -,. Abstract Constructivism constitutes a broad theoretical-cognitive movement encompassing

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και Αναλυτικά Προγράμματα: Η υπόσχεση των Γυναικείων Σπουδών στα Ελληνικά Πανεπιστήμια στον 21 ο αιώνα.

Φύλο και Αναλυτικά Προγράμματα: Η υπόσχεση των Γυναικείων Σπουδών στα Ελληνικά Πανεπιστήμια στον 21 ο αιώνα. Φύλο και Αναλυτικά Προγράμματα: Η υπόσχεση των Γυναικείων Σπουδών στα Ελληνικά Πανεπιστήμια στον 21 ο αιώνα. Κογκίδου Δήμητρα ** Οι περισσότερες διαμάχες και έρευνα για την έμφυλη διάσταση των αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος

Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Βασικές Αρχές Ψηφιακής Τεχνολογίας: Πρακτικές ιδέες για τη διδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος Πάσχου Αικατερίνη 1 katpas@sch.gr 1 Εκπαιδευτικός Πληροφορικής, 2 ο ΕΠΑ.Λ. Καρδίτσας Περίληψη Το μάθημα Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ

ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ 1 ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ 510007 «ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ» (γ έτος υποχρεωτικό) ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΑΥΡΙΔΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση

Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Εκπαίδευση και την Κατάρτιση Ηλεκτρονική Μάθηση Χαράλαµπος Βρασίδας www.cardet.org www.unic.ac.cy info@cardet.org Ανασκόπηση Σύγχρονες τάσεις Στοιχεία από ΕΕ Προκλήσεις Χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης

Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Συναισθηματική Νοημοσύνη: Ορισμός, δομή, μοντέλα, μέσα αξιολόγησης Νοημοσύνη; Ικανότητα διεκπεραίωσης γνωστικών λειτουργιών (μνήμη, προσοχή, αντίληψη, μάθηση, αφαιρετική σκέψη, ομιλία, κλπ.) Αξιολογείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ,

ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ 1987-99 1999-02 6 ΥΕΣ, 1 2002-03 6 ΥΕΣ, ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ EΝΙΑΙΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΥΕΣ (ανά κατεύθυνση) Για τους εισαχθέντες 1987-99 και για τους εισαχθέντες 1999-02 απαιτούνται τουλάχιστον 6 ΥΕΣ, εκ των οποίων, 1 τουλάχιστον από κάθε

Διαβάστε περισσότερα

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού)

I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) I.C.B.S. METAΠTYXIAKO TMHMA ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: DMS ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ Α (70% του βαθµού) Ετοιµάστε µια αναφορά προς τη διοίκηση, µε µέγιστο αριθµό λέξεων 3000 (+/- %), χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος

Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Α.γ Είδη κοινωνικής έρευνας (βασική, εφαρμοσμένη, εκτίμησης αναγκών, έρευνα αξιολόγησης, έρευνας δράσης, κ.ά.) Νίκος Ναγόπουλος Οι κοινωνικές επιστήμες στοχεύουν στη συγκρότηση θεωριών, οι οποίες στηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα