Μοναξιά: Σκέψεις για τη σχέση της με την Ψυχοπαθολογία και την Ψυχοθεραπεία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μοναξιά: Σκέψεις για τη σχέση της με την Ψυχοπαθολογία και την Ψυχοθεραπεία"

Transcript

1 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 Μοναξιά: Σκέψεις για τη σχέση της με την Ψυχοπαθολογία και την Ψυχοθεραπεία Ε. Γαλανάκη* Περίληψη Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η διερεύνηση της σχέσης της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία και την ψυχοθεραπεία. Αναλυτικότερα, παρουσιάζονται ερμηνείες για τη χρόνια παραμέληση της μοναξιάς από τις επιστήμες της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής. Ακολούθως, αναλύονται ψυχαναλυτικές και υπαρξιακές απόψεις από το κλινικό πεδίο για τη σύνδεση της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία, με έμφαση στο ναρκισσιστικό τραύμα και την ανικανότητα για αγάπη, που είναι σύμφυτα με πολλές μορφές ψυχοπαθολογίας. Συζητείται η θέση της μοναξιάς στην ψυχοθεραπευτική σχέση, πάλι σύμφωνα με τις δύο παραπάνω προσεγγίσεις. Τέλος, προτείνεται η αναγνώριση της παράδοξης φύσης της μοναξιάς, με την έννοια ότι η μοναξιά έχει τόσο βλαπτικές όσο και ευεργετικές όψεις και ότι, εκτός από αναπόδραστη οικουμενική εμπειρία, μπορεί να είναι και ένδειξη ψυχοπαθολογίας. Εκτενής Περίληψη Στην παρούσα εργασία επιχειρείται η διερεύνηση της σχέσης της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία και την ψυχοθεραπεία. Αναλυτικότερα, παρουσιάζονται ερμηνείες για τη χρόνια παραμέληση της μοναξιάς από τις επιστήμες της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής, όπως είναι η επικράτηση του καρτεσιανού πνεύματος, η έλλειψη αυτογνωσίας ορισμένων θεραπευτών, η τρομακτική, πολλές φορές, αμετάδοτη, φύση της εμπειρίας, το κοινωνικό στίγμα που ενέχει και η συλλογική άρνηση της μοναξιάς. Ακολούθως, αναλύονται ψυχαναλυτικές και υπαρξιακές απόψεις από το κλινικό *Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχολογίας Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών πεδίο για τη σύνδεση της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία. Στις σοβαρές ψυχικές διαταραχές, η μοναξιά είναι εξαιρετικά δυσφορική και επώδυνη εμπειρία, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τα οποία και συζητούνται. Γίνεται αναφορά στους συνήθεις μηχανισμούς άμυνας που επιστρατεύονται για την αντιμετώπισή της. Έμφαση δίνεται στο ναρκισσιστικό τραύμα και στην ανικανότητα για αγάπη, που είναι σύμφυτα με πολλές μορφές ψυχοπαθολογίας. Στη συνέχεια, συζητείται η θέση της μοναξιάς στην ψυχοθεραπευτική σχέση, πάλι σύμφωνα με τις δύο παραπάνω προσεγγίσεις. Τονίζεται η σημασία της συνειδητοποίησης του ναρκισσιστικού τραύματος και της πρώιμης αποστέρησης που συνδέονται με την έλλειψη και την ατέλεια ως γνωρίσματα της μοναξιάς, η εύρεση της βέλτιστης απόστασης θεραπευτή-θεραπευόμενου, η αναζήτηση ισορροπίας ανάμεσα στο σχετίζεσθαι και στη μοναξιά, η ανάπτυξη της ικανότητας για ανοχή του αποχωρισμού και της ικανότητας να είναι κανείς μόνος παρουσία του άλλου, πιθανές «παγίδες» που δεν διευκολύνουν τη μείωση της μοναξιάς του θεραπευόμενου και η μοναξιά του θεραπευτή. Τέλος, διατυπώνονται μερικά συμπεράσματα στα οποία δίνεται έμφαση στην αναγνώριση και την αποδοχή της μοναξιάς από τα μέλη της ψυχοθεραπευτικής σχέσης, στην απόδοση νοήματος σε αυτήν και στην αναγκαιότητα της σύνδεσης. Προτείνεται η αναγνώριση της παράδοξης φύσης της μοναξιάς, με την έννοια ότι η μοναξιά έχει τόσο βλαπτικές όσο και ευεργετικές όψεις και ότι, εκτός από αναπόδραστη οικουμενική εμπειρία, μπορεί να είναι και ένδειξη ψυχοπαθολογίας. Χειμών βαρύς, οικία καταρρέουσα, καρδία ρημασμένη. Μοναξία, ανία, κόσμος βαρύς, κακός, ανάλγητος. Υγεία κατεστραμμένη, σώμα βασανισμένον, φθαρμένον, σωθικά λυωμένα. Δεν ημπορούσε πλέον να ζήση, να αισθανθή, να χαρή. Δεν ημπορούσε να εύρη παρηγορίαν, να ζεσταθή. Έπιε διά να σταθή, έπιε διά να πατήση, έπιε διά να

2 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, γλυστρήση. Δεν επάτει πλέον ασφαλώς στο έδαφος. Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Ο έρωτας στα χιόνια (1896) Εισαγωγή Το απόσπασμα από το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη δίνει μια από τις πιο συγκινητικές περιγραφές της απόλυτης, αποδιοργανωτικής μοναξιάς του ανθρώπου. «Σκοτάδι». «Αδιέξοδο». «Φυλακή». Μαρτύριο». «Αρρώστια». «Αργός και βασανιστικός θάνατος». «Άβυσσος». «Καημός». «Μαράζι». «Βραχνάς». Είναι λόγια ανθρώπων που έχουν διαβεί τη γραμμή, που βρέθηκαν να ζουν σε μια πραγματικότητα χωρίς έλεος για αυτούς. Στην παρούσα εργασία επιχειρούμε να προσεγγίσουμε τη σχέση της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία και την ψυχοθεραπευτική διαδικασία. Αναλυτικότερα, παρουσιάζονται ερμηνείες για τη χρόνια παραμέληση της μοναξιάς από τις επιστήμες της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής. Ακολούθως, αναλύονται ψυχαναλυτικές και υπαρξιακές απόψεις από το κλινικό πεδίο για τη σύνδεση της μοναξιάς με την ψυχοπαθολογία, με έμφαση στο ναρκισσιστικό τραύμα και την ανικανότητα για αγάπη, που είναι σύμφυτα με πολλές μορφές ψυχοπαθολογίας. Συζητείται η θέση της μοναξιάς στην ψυχοθεραπευτική σχέση, πάλι σύμφωνα με τις δύο παραπάνω προσεγγίσεις. Τέλος, προτείνεται η αναγνώριση της παράδοξης φύσης της μοναξιάς, με την έννοια ότι η μοναξιά έχει τόσο βλαπτικές όσο και ευεργετικές όψεις και ότι, εκτός από αναπόδραστη οικουμενική εμπειρία, μπορεί να είναι και ένδειξη ψυχοπαθολογίας. Η παραμέληση της μοναξιάς από την Ψυχολογία και την Ψυχιατρική Είναι πράγματι εκπληκτικό πόσο κεντρική θέση κατέχει η μοναξιά στην ανθρώπινη ψυχοπαθολογία. Ένας ορισμός που άσκησε μεγάλη επίδραση στην κλινική σκέψη και εμπειρία για τη μοναξιά, o ορισμός που πρόσφερε η ψυχίατρος Frieda Fromm-Reichmann, συνδέει αιτιωδώς την ψυχοπαθολογία με τη μοναξιά: «H αληθινή μοναξιά είναι μη δημιουργική, αν όχι αποδιοργανωτική, και εμφανίζεται στα πλαίσια ψυχωτικών καταστάσεων, ή οδηγεί τελικά σε αυτές. Κάνει τους ανθρώπους που υποφέρουν από αυτήν συναισθηματικά παράλυτους και αβοήθητους» (Fromm- Reichmann, 1959/1990, σ. 309) [16]. «Η μοναξιά φαίνεται να είναι μια τόσο επώδυνη, τρομακτική εμπειρία, που οι άνθρωποι κάνουν πρακτικά ό,τι μπορούν για να την αποφύγουν» (σσ ) [16]. Και «η αληθινή μοναξιά παίζει ουσιαστικό ρόλο στη γένεση της ψυχικής διαταραχής» (σ. 330) [16]. Επομένως, ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η μοναξιά παραμελήθηκε από τις επιστήμες της Ψυχολογίας και της Ψυχιατρικής ήταν ακριβώς αυτός ο εξαιρετικά επώδυνος χαρακτήρας της. Μόλις τα τελευταία 50 χρόνια περίπου, ψυχίατροι και ψυχολόγοι άρχισαν να γράφουν τις πρώτες μελέτες περί μοναξιάς και μόλις τα τελευταία 30 χρόνια περίπου, άρχισε αυτή να ερευνάται συστηματικά, στο δυτικό κόσμο. Ενώ πρόκειται για ένα τόσο συχνό, καθημερινό και πανανθρώπινο βίωμα, οι κοινωνικοί επιστήμονες έδειξαν πολύ λίγο ενδιαφέρον για αυτήν. Η Fromm-Reichmann (1959/1990, σ. 305) [16] παρατηρούσε ότι η μοναξιά «δεν αναφέρεται καν στα περισσότερα ψυχιατρικά εγχειρίδια». Θα προσθέταμε ότι δεν περιλαμβάνεται στους καταλόγους των βασικών ανθρώπινων συναισθημάτων (αν και δεν είναι μόνο συναίσθημα), όποια θεωρητική προσέγγιση και αν υιοθετείται, και δεν περιέχεται στα ευρετήρια των όρων ακόμη και σε βιβλία που έχουν, μεταξύ άλλων, πραγματευτεί και το θέμα της μοναξιάς. Ο ψυχίατρος P. Herbert Leiderman (1969/1980, σ. 377) [30], επιχειρώντας μια ψυχαναλυτική ερμηνεία της μοναξιάς, σημειώνει ότι πολύ λίγα πράγματα έχουν αλλάξει: «Θα περίμενε κανείς δικαιολογημένα η μοναξιά να αναφέρεται συχνά στην ψυχιατρική βιβλιογραφία. Ωστόσο, η επισκόπηση αυτής της βιβλιογραφίας φέρνει στο φως λίγες εργασίες για το θέμα αυτό». Υποστηρίζουμε ότι οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι προτιμούσαν να ασχολούνται με περισσότερο σπάνια ανθρώπινα βιώματα η μοναξιά φαινόταν πολύ συνήθης και τετριμμένη εμπειρία για να γίνει αντικείμενο έρευνας. Εκτός από συνήθης, η μοναξιά, χιλιοειπωμένο και χιλιοτραγουδισμένο βίωμα, θεωρήθηκε μια συνθήκη και ένα θέμα κατάλληλο, ίσως ιδανικό, για τους φιλοσόφους, τους θεολόγους, τους καλλιτέχνες και τους «ρομαντικούς», αλλά όχι για την Ψυχολογία, που αγωνιζόταν να αποδείξει ότι είναι «πραγματική» επιστήμη. Αντίθετα, το άγχος και η κατάθλιψη, εμπειρίες σχετικές με τη μοναξιά, έγιναν αντικείμενα έρευνας. Μπορεί το άγχος και η κατάθλιψη να εμφανίζονται λιγότερο συχνά από τη μοναξιά στις

3 18 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 ανθρώπινες κοινωνίες, έφερναν όμως, με τον κλινικό χαρακτήρα τους, την Ψυχολογία και την Ψυχιατρική πιο κοντά στην παραδοσιακή ιατρική επιστήμη. Το καρτεσιανό πνεύμα, με την έμφαση στον ορθό λόγο, όχι μόνο έριξε και ρίχνει ακόμη βαριά τη σκιά του πάνω στις ανθρώπινες έγνοιες, αλλά και είναι (συν)υπεύθυνο για το μεγάλο πόνο που προέρχεται από αυτές. Αν στις σύγχρονες κοινωνίες η μοναξιά είναι σε έξαρση, αυτό δεν συμβαίνει και γιατί ο άνθρωπος έχασε το πρόσωπό του και η φύση την προσωποποίησή της; Η παραμέληση όμως πηγάζει και από την ίδια τη μοναξιά. Η τρομακτική φύση της κάνει τον άνθρωπο να ενεργοποιεί όλο το αμυντικό ρεπερτόριό του και τελικά να μην μπορεί να θυμάται τον εαυτό του σε μια κατάσταση εκτροπής και διαταραχής, στην οποία ένιωθε ότι «δεν ήταν ο εαυτός του». H μοναξιά είναι «μια εμπειρία τόσο φοβερή ώστε κυριολεκτικά εμποδίζει την καθαρή ανάκληση» (Sullivan, 1953, σ. 261) [41]. Είναι πράγματι δύσκολο ο άνθρωπος να θυμηθεί καθαρά, ακόμη και κατά την ψυχοθεραπευτική διαδικασία, τι ένιωθε και τι έκανε όταν βίωνε πολλή μοναξιά. Έχουμε την τάση να υποτιμούμε τις εμπειρίες μοναξιάς του παρελθόντος και το ρόλο που αυτή έχει παίξει στη ζωή μας. Πολλές φορές η μοναξιά έρχεται απροσδόκητα, μας βρίσκει απροετοίμαστους, μας χτυπά σαν κεραυνός. Η έκπληξη, το σοκ και η σύγχυση κυριαρχούν. Συναφώς, η μοναξιά, από τη φύση της, στις πιο ακραίες περιπτώσεις, φαίνεται να είναι μια εμπειρία άμετρη, αφανέρωτη, αμετάδοτη. Αυτό συμβαίνει γιατί αρκετές φορές συνοδεύεται από μια αίσθηση βαθιάς αβοηθησίας, έλλειψης ελπίδας για τη δημιουργία σχέσεων, ματαιότητας, ή ακόμη από ένα βαθύ αίσθημα προσωπικής ανυπαρξίας. Η μοναξιά είναι συχνά σιωπηλή, γιατί το να παραδεχτεί κανείς δημοσίως ότι τη νιώθει μοναξιά κοινωνικό στίγμα (Booth, 1997) [3], κατά τον ίδιο τρόπο που είναι κατακριτέο και το να μη νιώθει μοναξιά, ενώ θα έπρεπε, για παράδειγμα, αν είναι ανύπανδρος (Wood, 1986) [44]. Θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς στα παραπάνω ότι οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι εξ ορισμού είναι εκείνοι που με θάρρος θα στέκονταν απέναντι στον τρομακτικά επώδυνο χαρακτήρα της μοναξιάς. Γιατί δεν το έκαναν και ακόμη πολλοί δεν το κάνουν; Μια άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι δεν αξιοποιούν όλοι οι ειδικοί ψυχικής υγείας την ευκαιρία να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους, μέσω μιας διαδικασίας ψυχοθεραπείας (είτε είναι ψυχανάλυση αυτή είτε άλλης μορφής). Αν ο ειδικός δεν έχει επεξεργαστεί το προσωπικό του ιστορικό μοναξιάς αποχωρισμούς, απώλειες, ζητήματα ταυτότητας, δημιουργική χρήση της μόνωσης, πώς θα είναι σε θέση να ερευνήσει τη μοναξιά με αμείωτη περιέργεια και επιμονή παρά τις δυσκολίες και πώς θα καταφέρει να βοηθήσει, διατηρώντας το σθένος και την πίστη στον εαυτό του, αυτόν που υποφέρει από πολλή μοναξιά; Επομένως, η έλλειψη στοιχειώδους αυτογνωσίας εκ μέρους πολλών ερευνητών αλλά και κλινικών στο χώρο της ψυχικής υγείας είναι και αυτή υπεύθυνη για την παραμέληση της μοναξιάς. Μύθοι, θρύλοι, θρησκείες και επιστημονικές θεωρίες ακόμη και από το πεδίο της ψυχανάλυσης (όπως αυτές του Sigmund Freud και της Margaret Mahler), κάνουν λόγο για μιαν αρχική παραδεισένια ενότητα. Σε αυτήν, υποστηρίζουν, μετά την απώλειά της, επιθυμεί διακαώς να επιστρέψει ο άνθρωπος, ή ποθεί να την κατακτήσει σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Είναι ο νόστος, η ουτοπία, η αέναη εκτόπιση και η αέναη επιστροφή. Είναι ίσως η επανένωση με τη Μεγάλη Μητέρα, τη Μητέρα Γη, τη Μήτρα των Πάντων. Τα δύο φύλα επιθυμούν να ξαναγίνουν ένα, όπως ήταν κάποτε, κατά το Συμπόσιο του Πλάτωνα. O άνθρωπος αναζητά την ολότητα, την πληρότητα, την τελειότητα. Ποτέ, λοιπόν, δεν μπορεί (και δεν πρέπει) να συμφιλιωθεί με τη μοναξιά, που εξ ορισμού είναι έλλειψη, α-τέλεια. Αυτή είναι η συλλογική άρνηση της μοναξιάς (Erlich, 1998) [8]. Αρνούμαστε να αναγνωρίσουμε ότι η μοναξιά είναι πρωτογενές στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Οι ευφημισμοί είναι προτιμότεροι: «άγχος», «κατάθλιψη», «σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας» (Hobson, 1974) [24]. Οι ειδικοί τρέμουν να φωνάξουν τη μοναξιά με τo όνομά της. Όμως η μοναξιά είναι μια συχνή πανανθρώπινη εμπειρία, που δεν είναι ταυτόσημη με την ψυχική διαταραχή. Η άποψη της Fromm- Reichmann για την «αληθινή» μοναξιά, έγινε αντικείμενο κριτικής (Mendelson, 1990) [31]. Δεν υπάρχει μόνον μία, αληθινή μοναξιά, αυτή που σχετίζεται με την ψυχοπαθολογία. αληθινές είναι και άλλες μορφές της, αυτές που εμφανίζονται στην καθημερινή ζωή. O ψυχίατρος Henry D. von Witzleben (1958) [42] διέκρινε ανάμεσα στην πρωτογενή και στη δευτερογενή μοναξιά και θεώρησε ότι η πρώτη είναι η υπαρξιακή μοναξιά, χαρακτηριστική του σχιζοφρενούς, που βιώνει την απώλεια του ίδιου του εγώ, ενώ η δεύτερη είναι η μοναξιά

4 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, του καταθλιπτικού, που βιώνει την απώλεια του αντικειμένου (η τελευταία εμφανίζεται και στον σχιζοφρενή). Η ψυχίατρος-ψυχαναλύτρια Melanie Klein (1963/1975, σ. 300) [27] υποστήριξε ότι η μοναξιά είναι «το αποτέλεσμα ενός πανταχού παρόντα πόθου για μιαν ακατόρθωτη τέλεια εσωτερική κατάσταση». Όλοι οι άνθρωποι βιώνουν την εμπειρία αυτή ως απόρροια της ατελούς απαρτίωσης, επομένως η μοναξιά δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως παρά μόνο να μειωθεί. «Η μοναξιά ( ) είναι μια εξαιρετικά δυσάρεστη και κινητήρια εμπειρία, που συνδέεται με την ανεπαρκή εκπλήρωση της ανάγκης για ανθρώπινη οικειότητα, για διαπροσωπική οικειότητα», είναι ένας άλλος διαδεδομένος ορισμός που πρόσφερε ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Harry Stack Sullivan (1953, σ. 290) [41]. Στα πλαίσια της γνωστικής προσέγγισης, οι ψυχολόγοι Daniel Perlman και Anne Peplau (1981, σ. 31) [33] όρισαν τη μοναξιά ως τη «δυσάρεστη εμπειρία που προκύπτει όταν το δίκτυο των κοινωνικών σχέσεων του ατόμου είναι ανεπαρκές κατά κάποιο σημαντικό τρόπο, είτε ποσοτικά είτε ποιοτικά». Υπό μια εξελικτική οπτική, η μοναξιά είναι ένας μηχανισμός αναζήτησης της εγγύτητας, αναγκαίος για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους (Bowlby, 1973) [4]. Λειτουργεί ως σήμα ότι υπάρχει έλλειμμα στις διαπροσωπικές ή/και στις κοινωνικές σχέσεις και γίνεται αισθητή ως κοινωνικός πόνος, που κινητοποιεί τον άνθρωπο να διαμορφώσει σχέσεις (Cacioppo & Patrick, 2009) [6]. Επομένως, η μοναξιά μπορεί να θεωρηθεί ως ένδειξη ψυχοπαθολογίας και ως μια φυσιολογική εμπειρία, ως περιέχουσα τόσο καταστροφικά όσο και ευεργετικά στοιχεία. Εν συντομία, είναι μια παράδοξη εμπειρία (για μια εκτενή ανάλυση του παραδόξου της μοναξιάς βλ. Γαλανάκη, υπό έκδοση) [7]. «Να σώσουμε τη μοναξιά από την ψυχοπαθολογία», έγραφε ένας γνωστός κοινωνιολόγος, o William Sadler (Sadler & Johnson, 1980, σ. 56) [39], αναλύοντας την εμπειρία αυτή. Θεμιτός στόχος, αφού η μοναξιά είναι ουσιώδες βίωμα της ανθρώπινης φύσης. Αλλά, όταν προσπαθούμε να την απογυμνώσουμε από την οδύνη που την περιβάλλει ή βρίσκεται στον πυρήνα της, ουσιαστικά την αποφεύγουμε ή την αρνούμαστε ανώφελη άμυνα, όπως, άλλωστε, την αποφεύγουμε ή την αρνούμαστε όταν τη θεωρούμε μόνο παθολογική. Μοναξιά και ψυχοπαθολογία Στις σοβαρές ψυχικές διαταραχές, η μοναξιά είναι εξαιρετικά δυσφορική και επώδυνη εμπειρία. Η σχιζοφρένεια, η σχιζοειδής, η οριακή και η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, η κατάθλιψη (μελαγχολία) και η μανιο-καταθλιπτική διαταραχή, είναι από τις πιο συχνές ψυχοπαθολογικές καταστάσεις στον πυρήνα των οποίων βρίσκεται μια ιδιαίτερη, κάθε φορά, μορφή μοναξιάς. Αλλά και σε άλλες διαταραχές, όπως είναι η αποφευκτική και η εξαρτητική διαταραχή προσωπικότητας, η κοινωνική φοβία, οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες, οι διαταραχές ταυτότητας φύλου, οι διαταραχές πρόσληψης τροφής, η κατάχρηση ουσιών, οι ψυχοσωματικές ασθένειες κ.ά., καθώς και οι απόπειρες αυτοκτονίας, η μοναξιά είναι ένα από τα κύρια συμπτώματα (για μια αναλυτική ανασκόπηση των ερευνών για την κλινική σημασία της μοναξιάς βλ. Heinrich & Gullone, 2006) [23]. Το ερώτημα αν η μοναξιά προϋπάρχει αυτών των ψυχικών διαταραχών, ή είναι σύμπτωμά τους, ή προκύπτει δευτερογενώς από αυτές, ή επιδεινώνεται από αυτές, ή, ακόμη, είναι το αποτέλεσμα της ψυχικής διαταραχής ως κοινωνικού στίγματος, αποτελεί μια πρόκληση προς διερεύνηση. Ένα είναι βέβαιο: ότι ο άνθρωπος με σοβαρή ψυχική διαταραχή θα βιώσει οπωσδήποτε μια μορφή μοναξιάς, που θα τον εγκλωβίσει σε έναν φαύλο κύκλο οδύνης και δυσκολίας στη σύναψη σχέσεων. Σε πολλές ψυχοπαθολογικές καταστάσεις, οι πρώιμες σχέσεις του υποκειμένου με το αντικείμενο χαρακτηρίζονται από μια μορφή αποστέρησης, που έχει βλάψει την εσωτερίκευση του καλού αντικειμένου τον οικισμό του εσωτερικού κόσμου από καλά αντικείμενα και υποδαυλίζει τις πρωτόγονες αγωνίες. Από νωρίς στη ζωή, ο άνθρωπος φαίνεται να μην έχει την εγγύτητα με ή τη βέλτιστη απόσταση από το αντικείμενο ή και τα δύο, διότι το αντικείμενο δεν βρήκε αυτή την ισορροπία στην ανατροφή του αναπτυσσόμενου ανθρώπου. Ο ψυχολόγος-ψυχαναλυτής Harry Guntrip (1973/1994) [21] επιχείρησε μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση και σύγκριση των προσωπικοτήτων του Sigmund Freud και του Βρετανού μαθηματικού και φιλοσόφου Bertrand Russell ( ), με κριτήριο κυρίως το ρόλο που έπαιξε η μοναξιά στη ζωή και στο έργο του καθενός. Αντίθετα από τον Freud, που δεν στερήθηκε τη μητρική αγάπη και φροντίδα στην αρχή της ζωής, ο Russell έχασε τη μητέρα και την αδελφή του όταν ήταν δύο ετών και τον πατέρα του όταν ήταν τεσσάρων ετών, παραδόθηκε στη γιαγιά του, μια εξαιρετικά αυστηρή σε

5 20 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 θέματα ηθικής και θρησκείας γυναίκα, κοντά στην οποία έζησε μοναχική παιδική και εφηβική ηλικία. Όταν ήταν μόλις 29 ετών ο Russell, με αφορμή ένα σχετικό περιστατικό, είχε μια «ξαφνική αποκάλυψη»: τη μοναξιά της ανθρώπινης ψυχής, τον πυρήνα της μοναξιάς που θεώρησε ότι υπάρχει σε κάθε άνθρωπο και που μπορεί να τον αγγίξει κανείς μόνο με την πολύ μεγάλη αγάπη, αυτή που διδάσκουν οι θρησκείες. Ο Russell περιγράφει ουσιαστικά αυτό που ένιωθε ο ίδιος, το «μυστικό, σχιζοειδή, απομονωμένο πυρήνα του», που κανείς δεν μπόρεσε να αγγίξει στην παιδική του ηλικία. Η ζωή του άλλωστε έδειχνε το διαρκή αγώνα του να απαλύνει την εσωτερική του απομόνωση με τους τέσσερις γάμους του, την ενασχόλησή του με τη λογική και τα μαθηματικά στην αρχή, αργότερα με τις κοινωνικές, ηθικές και πολιτικές αξίες, καθώς και με τα ανθρώπινα δικαιώματα, και στο τέλος της ζωής του με την αυτοβιογραφία του, με την οποία προσπάθησε να κατανοήσει το βίο του. Αν ο Freud, που διέθετε αξιοσημείωτη ψυχοδυναμική διαίσθηση, είχε ζήσει τη διαταραγμένη και μοναχική παιδική ηλικία του Russell, θα είχε, κατά την άποψη του Guntrip, επιτύχει να φτάσει σε μεγαλύτερο βάθος. Θα είχε αγγίξει το μοναχικό και απομονωμένο πυρήνα του ανθρώπου, που προκύπτει από την αποτυχία ή την απουσία των σχέσεων γονέων-παιδιού, και δεν θα είχε επιμείνει στις χρονικά μεταγενέστερες οιδιπόδειες σχέσεις και στην ανάλυση της μεταβίβασης. Συνήθη συστατικά στοιχεία της μοναξιάς που συναντούμε στις ψυχοπαθολογικές καταστάσεις είναι τα ακόλουθα: η απομόνωση ως ανάγκη για μυστικότητα, όπως την περιέγραψε για τη σχιζοειδή διαταραχή ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής W. R. D. Fairbairn (1940/1952, 1941/1952) [9], το αίσθημα του εσωτερικού κενού, το αίσθημα της ματαιότητας και η παγωμένη αγάπη, όπως τα περιέγραψε πάλι για τη σχιζοειδή διαταραχή ο Harry Guntrip (1968/1992) [20], η απόγνωση σχετικά με την προοπτική δημιουργίας σχέσεων στο μέλλον και με τη δυνατότητα να γίνει κανείς κατανοητός από τους άλλους, ο τρόμος και ο πανικός ενώπιον της πραγματικής ή φαντασιωσικής εγκατάλειψης, ο έντονος και ανεξέλεγκτος θυμός, η ενοχή κ.ά. Αυτά όλα θα λέγαμε ότι υπάρχουν, σε πολύ μικρότερη έκταση και με εκδηλώσεις πολύ μικρότερης έντασης, και στη συνήθη εμπειρία της μοναξιάς. Ειδικότερα, η παθολογία του ναρκισσισμού φαίνεται να έχει ισχυρή σύνδεση με τη μοναξιά, πράγμα το οποίο συζήτησαν εκτενώς οι ψυχίατροι-ψυχαναλυτές Heinz Kohut (1971) [28] και Otto Kernberg (1975, 1976) [25, 26] *. Οι γεννήτορες είτε διόγκωσαν το ναρκισσισμό του απογόνου τους εκμηδενίζοντας τις ματαιώσεις και αποθαρρύνοντας τον έλεγχο σε σχέση με την πραγματικότητα, είτε με την απουσία ή την ανεπάρκειά τους γκρέμισαν πρόωρα και απότομα το τείχος της παντοδυναμίας που φυσιολογικά υψώνει γύρω του το αδύναμο και εξαρτημένο βρέφος. Ο άνθρωπος με ναρκισσιστική διαταραχή δεν βιώνει γνήσια μοναξιά, εφόσον δεν έχει και γνήσιες σχέσεις με τους άλλους. Παραπαίει, από τη μια πλευρά, ανάμεσα στην παντοδυναμία, την απόλυτη αυτάρκεια και την άρνηση της εξάρτησης από τα αντικείμενα και, από την άλλη πλευρά, στη βαθύτατη απομόνωση, με έντονο το αίσθημα του εσωτερικού κενού και της ματαιότητας. Η άρνηση της ανάγκης για ανθρώπινες σχέσεις, για ώριμη εξάρτηση, λειτουργεί ως αμυντική προστασία ενός εξαιρετικά ευάλωτου από τα πρώτα χρόνια της ζωής εσωτερικού κόσμου και εκφράζεται ως τάση του υποκειμένου για κυριολεκτική απόσυρση από τον εξωτερικό κόσμο. Ταυτόχρονα όμως, ο άνθρωπος αρνείται την απουσία, αρνείται να δεχτεί ότι τα αντικείμενα έχουν δική τους, χωριστή ύπαρξη. Χρειάζεται τις «καθρεπτικές» σχέσεις, γι αυτό και ασυνείδητα θα προβεί σε ναρκισσιστικές ταυτίσεις κατά την επιλογή αντικειμένου, οι οποίες εκφράζουν τον τρομακτικό φόβο της μοναξιάς που νιώθει. Αργά ή γρήγορα όμως, το αντικείμενο της ταύτισης, ατελές ον, αποτυγχάνει να ανταποκριθεί στις εξωπραγματικές προσδοκίες του υποκειμένου, με αποτέλεσμα το υποκείμενο να οδηγείται σε ανεξέλεγκτη οργή και βαθιά απόγνωση για την έλλειψη κατανόησης και ενσυναίσθησης του αντικειμένου. Νιώθει «ο τελευταίος άνθρωπος επί γης», «ολομόναχος στον κόσμο», αφού κανείς δεν τον καταλαβαίνει και κανείς δεν μπορεί να τον βοηθή- *Έχει υποστηριχθεί (Greenberg & Mitchell, 1983) ότι αυτό που ονομάζεται «ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότ ητας» από όσους υιοθετούν το ψυχαναλυτικό μοντέλο των ενορμήσεων, όπως ο Kernberg, ή το μικτό μοντέλο (ενο ρμήσεων και αντικειμενοτρόπων σχέσεων), όπως ο Kohut, καλείται «σχιζοειδής διαταραχή προσωπικότητας» από όσους υιοθετούν το μοντέλο των αντικειμενοτρόπων σχέσεων, όπως είναι κυρίως οι Βρετανοί ψυχαναλυτές. Όλοι αυτοί συζητούν τον ίδιο τύπο ασθενή.

6 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, σει. Ουσιαστικά πιστεύει ότι κανείς δεν τον αγαπά και δεν τον έχει αγαπήσει αληθινά. Έχει αναλώσει τους άλλους, του είναι πλέον άχρηστοι, αλλά νιώθει αναλωμένος και ο ίδιος. Ο θυμός και η απόγνωση του υποκειμένου για τη μη ανταπόκριση του αντικειμένου εκφράζουν την αδυναμία του υποκειμένου να βιώσει και να μεταδώσει τη φυσιολογική εμπειρία της μοναξιάς στα πλαίσια μιας διαπροσωπικής σχέσης που να χαρακτηρίζεται από γνήσια οικειότητα, διότι αυτή η τελευταία δεν έχει κατακτηθεί. Ο φθόνος είναι κυρίαρχο στοιχείο στη ζωή του ανθρώπου με τραυματισμένο και άρα διογκωμένο ναρκισσισμό (οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος). Του είναι αδύνατον να επιτρέψει σε άλλους, εκτός από τον εαυτό του, να κατέχουν τα καλά αντικείμενα. Γι αυτό, αρνείται ότι μπορεί να υπάρχει κάτι καλό εκτός του ίδιου, επομένως αδυνατεί να εκφράσει αναγνώριση και ευγνωμοσύνη και υποβαθμίζει οτιδήποτε καλό του προσφέρεται, ενώ ταυτόχρονα εκδηλώνει απληστία, δηλαδή θέλει οτιδήποτε καλό υπάρχει στον κόσμο να του ανήκει. Όλα αυτά καταστρέφουν τις διαπροσωπικές του σχέσεις. Ενώ διακατέχεται από εντονότατη επιθυμία να γίνει αγαπητός από τους άλλους και ενώ είναι τόσο εξαρτημένος από τους άλλους ως τη μόνη πηγή της αυτοεκτίμησής του, παραδόξως δεν τους αναγνωρίζει, δεν υπάρχουν για αυτόν. Αυτοκαταστρέφεται. Η έμφασή του είναι στο φαίνεσθαι και όχι στο είναι. Αλλά οι γνήσιες σχέσεις δεν μπορούν να μένουν στην επιφάνεια των πραγμάτων και ο θαυμασμός δεν υποκαθιστά την αγάπη. Μόνη εξαίρεση ίσως να είναι ο βυθισμένος στο ναρκισσισμό του αλλά ταλαντούχος άνθρωπος, που κάνει τους άλλους κοινωνούς της απομόνωσής του στο προσωπικό του αύταρκες σύμπαν, αφού πρώτα, βοηθούμενος κάποτε και από τις κοινωνικές συνθήκες, μετουσιώσει την απομόνωση σε τέχνη, ανακάλυψη, δημιουργία. Το τίμημα, όμως, που είναι πιθανό να πληρώσει ο χαρισματικός άνθρωπος είναι η ψυχοσωματική εξάντλησή από την άμυνα της ψυχαναγκαστικής παραγωγής, που προσωρινά πληροί το κενό και Οι άνθρωποι επιστρατεύουν άμυνες για την αντιμετώπιση της μοναξιάς: την τάση για απομόνωση, τη διαμόρφωση επιφανειακών σχέσεων, το αποστεγνωμένο συναίσθημα και την ψυχρότητα, τις φαντασιώσεις παντοδυναμίας, την άρνηση της ανάγκης για εξάρτηση, τη διατήρηση πρωτόγονων μορφών εξάρτησης, την «καταβρόχθιση» του αντικειμένου, τη μυστικότητα ως προστασία του εσωτερικού κόσμου, το μίσος ή την αμφιθυμία προς το αντικείμενο, τις ικανοποιήσεις που υποκαθιστούν τις σχέσεις. Αν υπάρχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο, οι υποκατάστατες ικανοποιήσεις οδηγούν στη δημιουργία, που είναι μια μορφή σχέσης αλλά αυτό δεν είναι συχνό. Στοχαστές, όπως ο Erich Fromm (1942, 1947, 1956) [13,14,15], και έμπειροι ψυχοθεραπευτές, όπως ο Robert Hobson (1974) [24] και ο Irvin Yalom (1980) [45], έχουν περιγράψει μερικούς από τους αμέτρητους τρόπους διαφυγής από τη μοναξιά, τρόπους που έχουμε εφεύρει για να μην την αντιμετωπίσουμε: τα ψυχοσωματικά συμπτώματα, που μας φέρνουν κοντά στους γιατρούς για να αγγίζουν αυτοί το σώμα μας. η εναλλαγή των σεξουαλικών συντρόφων και η αναζήτηση οργιαστικών καταστάσεων. η εμμονή στις εμπειρίες έκστασης και μέθεξης. ο σαδισμός, για τον ολοκληρωτικό έλεγχο, την «καταβρόχθιση» του άλλου και την ενδυνάμωση μέσω αυτού, και ο μαζοχισμός, για την υποταγή που δίνει την αίσθηση της ενότητας με τον άλλο. η κατάχρηση ουσιών, όπως το αλκοόλ και τα ναρκωτικά, που γεμίζουν και ζεσταίνουν τον εσωτερικό κόσμο. η ατέρμονη ψυχοθεραπεία και οι εναλλαγές των ψυχοθεραπευτών. ο αγώνας για δημόσια προβολή. η συσσώρευση πλούτου. η καταναγκαστική φιλανθρωπία, που κρύβει εχθρότητα προς τον αδύναμο. η προσκόλληση του ανθρώπου σε είδωλα, ως θαυμαστής ή οπαδός. η «ρομαντική» αγάπη, που είναι η ικανοποίηση από οιονεί σχέσεις, όπως η κατανάλωση ταινιών, τραγουδιών κ.λπ., που δεν είναι σχέσεις με πραγματικά πρόσωπα. η ψευδοαμοιβαιότητα, που σημαίνει ότι κανείς αρκετά κοντά στον άλλον ώστε να μη νιώθει τον τρόμο της μοναξιάς, αλλά όχι τόσο κοντά, γιατί φοβάται μήπως χάσει την ταυτότητά του ή φοβάται να αναγνωρίσει την ανεξάρτητη ύπαρξη του άλλου. Πίσω από όλες τις καταστάσεις αυτές, διαβλέπει κανείς το σοβαρό πρώιμο ναρκισσιστικό τραύμα, που προξένησε μεγάλη ζημία στην ικανότητα του ανθρώπου για αγάπη, προς τον εαυτό του και προς τους άλλους. Η μοναξιά στην ψυχοθεραπευτική σχέση Η συνειδητοποίηση του τραύματος, μέσω της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, είναι μια πράξη επαφής τόσο με τον εαυτό όσο και με τους άλλους, η οποία αναμένεται να μειώσει τη μοναξιά.

7 22 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 Έχει γραφεί ότι «η μοναξιά είναι καλύτερη από τη νέκρωση. Γιατί όσο επώδυνη και αν είναι, μπορεί να είναι η πρώτη ένδειξη της επίγνωσης του ατόμου πως έχει συναισθηματική ανάγκη τους άλλους» (Rubins, 1964, σ. 164) [38]. Το να νεκρώνει κανείς τον εαυτό του γνωρίζοντας ότι το κάνει, γνωρίζοντας ότι τον απομονώνει από κάθε ευκαιρία ανθρώπινης επαφής, είναι αυτό που επιχειρεί να σταματήσει η ψυχοθεραπεία, επιδιώκοντας την εύρεση της ισορροπίας ανάμεσα στο σχετίζεσθαι και στη μοναξιά. Την ισορροπία αυτή πρέπει πρώτα να την έχει αναζητήσει ο ψυχοθεραπευτής στο έργο του. Δεν μιλώ για τη μοναξιά σου, μιλώ στη μοναξιά σου. Πώς μπορούμε να φτάσουμε στον πυρήνα της μοναξιάς ενός ανθρώπου και να μιλήσουμε σε αυτόν, χωρίς να εισβάλλουμε στη δημιουργική του μοναδικότητα και να την καταπατήσουμε; Πώς μπορούμε να αποφανθούμε με βεβαιότητα ότι ένας άλλος άνθρωπος, ο θεραπευόμενος, νιώθει μοναξιά, όταν η μοναξιά είναι μια βαθύτατα υποκειμενική εμπειρία; O ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Robert Hobson (1974) [24], σε μια εξαιρετική και τόσο σύγχρονη μελέτη του για τη μοναξιά, έγραφε: Η ψυχοθεραπεία είναι μια ισότιμη και ασύμμετρη λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία. Σε αυτήν, η παθιασμένη καινούρια ματιά στον κόσμο και η κίνηση προς αυτόν συνοδεύει τη μετάβαση από μια στατική μοναξιά σε μια κατάσταση συνκίνησης και τρυφερότητας. Αυτή τη μοιράζονται δύο ή περισσότερα πρόσωπα, που είναι, την ίδια στιγμή, μόνα και μαζί. (Η έμφαση είναι δική μας, σ. 74) Είναι αυτό το δύσκολο έργο της ψυχοθεραπείας, να βρεθεί η βέλτιστη εγγύτητα και η βέλτιστη απόσταση ανάμεσα στο θεραπευτή και στο θεραπευόμενο. Αλλά και η ισορροπία ανάμεσα στο σχετίζεσθαι και στη μοναξιά στην ίδια τη ζωή του θεραπευόμενου. Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει ο θεραπευτής να είναι ο κατάλληλος άνθρωπος για το θεραπευόμενό του και να παραμένει μια διαρκής, ζωντανή παρουσία. «Δεν έχω τίποτε συγκεκριμένο να σου πω ακόμη, αλλά αν δεν σου πω κάτι, μπορεί ν αρχίσεις να νιώθεις ότι δεν είμαι εδώ», είχε πει ο Winnicott στον Guntrip κατά την ανάλυση του τελευταίου (Guntrip, 1975, σ. 749) [22]. Το ζητούμενο της ψυχοθεραπείας φαίνεται να είναι η ανάπτυξη της ικανότητας για ανοχή του αποχωρισμού, του πόθου για το πρόσωπο που λείπει (Greene & Kaplan, 1978) [19]. Το να απαλλαγεί κανείς ολοκληρωτικά από το άγχος αποχωρισμού δεν είναι εφικτός στόχος. το αντίθετο, είναι εκπλήρωση μιας παντοδύναμης επιθυμίας μανιακού τύπου. Το ζητούμενο είναι η αυξανόμενη ικανότητα να περιέχει κανείς αυτό το άγχος, τον ψυχικό πόνο και τη μοναξιά. Το ζητούμενο είναι να νιώθει κανείς κυρίαρχος του εαυτού του, να απολαμβάνει την αυτονομία του και την ηδονή που προκύπτει από την ανακάλυψη του εαυτού, μαζί με το υποστηρικτικό αντικείμενο (που είναι o θεραπευτής), όπως μας δίδαξε ο D. W. Winnicott (1958/1965) [43] με τη διατύπωση της ιδιοφυούς έννοιας ικανότητα να είναι κανείς μόνος με την παρουσία του άλλου. Αυτά ισχυρίζεται ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Jean-Michel Quinodoz (1991/1993) [34] στο βιβλίο του στο οποίο προσεγγίζει τη μοναξιά από την οπτική του άγχους αποχωρισμού. Το να ενώνει κανείς πάλι τα μέρη του εαυτού του και να «πετά με τα δικά του φτερά» έχει και τη σκοτεινή του πλευρά, που είναι η επίγνωση ότι όλα έχουν μια αρχή και ένα τέλος τα αντικείμενα, οι σχέσεις, η ίδια η ζωή, μια επίγνωση που είναι αξεδιάλυτα δεμένη με την ικανότητα για πένθος. Στις υπαρξιακές μορφές ψυχοθεραπείας, η αναγνώριση του άλλου ως προσώπου και ο αγώνας να βιώσει ο άνθρωπος τον αληθή εαυτό του, πίσω από τα προσωπεία, και να τον αφήσει να εκφραστεί μέσα στις σχέσεις, είναι η ουσία της ψυχοθεραπείας. Η περίφημη περίπτωση της Ellen West, που περιγράφει ο ψυχολόγος Carl Rogers (1980) [6] και ερμηνεύει υπαρξιακά, αναδεικνύει αυτόν ακριβώς τον πολύτιμο στόχο της ψυχοθεραπείας τουλάχιστον για όσους ακολουθούν αυτή την προσέγγιση. Η Ellen West, μια νέα γυναίκα 33 ετών, αυτοκτονεί το 1921, παρά τις πολλαπλές εμπειρίες της με θεραπευτές διαφόρων ειδών**. Γιατί αυτή η τραγική κατάληξη; Ο Rogers (1980) [36], σε μια έξοχη ανάλυση, υποστηρίζει ότι κανείς δεν αναγνώρισε τη γυναίκα αυτή ως πρόσωπο ούτε οι **Το περιστατικό της Ellen West (ψευδώνυμο) περιέγραψε εκτενώς ο Ελβετός ψυχίατρος Ludwig Binswanger ( /1958), στην κλινική του οποίου νοσηλεύθηκε h γυναίκα αυτή λίγο πριν αυτοκτονήσει και μετά από αλλεπάλληλες αποτυχημένες θεραπευτικές απόπειρες του παρελθόντος. Το περιστατικό αυτό συζητήθηκε από διάφορες οπτικές γωνίες, μεταξύ των οποίων και του Rogers, το 1958 σε ένα συμπόσιο ψυχοθεραπευτών στις Η.Π.Α.

8 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, γονείς της ούτε οι θεραπευτές της. Οι τελευταίοι έβλεπαν σε αυτήν μόνο «διαγνώσεις». Κανείς δεν τη βοήθησε να παραμερίσει τον ψευδή εαυτό που είχε διαμορφώσει τουλάχιστον από τα εφηβικά της χρόνια, με την απόλυτη συμμόρφωσή της στη θέληση του πατέρα της. Κανείς δεν τη διευκόλυνε να κατανοήσει τα αντικρουόμενα συναισθήματά της, που την οδηγούσαν να θέλει άλλοτε να είναι το ένα και άλλοτε το άλλο. Η μοναξιά της ήταν βαθύτατη, καθώς είχε παραιτηθεί από τον ίδιο τον εαυτό της, δεν γνώριζε τι ήταν και τι επιθυμούσε. Έγραφε στο ημερολόγιό της: «Είμαι απομονωμένη. Κάθομαι μέσα σε μια γυάλινη μπάλα. Βλέπω τους ανθρώπους μες από ένα γυάλινο τοίχο. Ουρλιάζω, αλλά δεν με ακούνε» (Rogers, 1980, σ. 175) [36]. Αν οι θεραπευτές της είχαν αναγνωρίσει την ύπαρξή της ως ενός προσώπου που αξίζει σεβασμό, που είναι ικανό για αυτόνομη επιλογή και έχει μια εσωτερική εμπειρία ως πολύτιμη πηγή για να αντλήσει από αυτήν και να βασιστεί σε αυτήν, δεν θα είχε οδηγηθεί στην κατάληξη αυτή. Μια κατάληξη που, όπως γράφει ο Rogers (1980) [36], μας θυμώνει, γιατί θα μπορούσαν οι ειδικοί να είχαν αποτρέψει τον άδικο χαμό μιας ανθρώπινης ζωής. Αλλά και ο θεραπευτής νιώθει μοναξιά. Βρίσκεται ενώπιον του αιτήματος του θεραπευόμενου, πιθανώς και της οικογένειάς του. Κάποιες φορές εργάζεται μόνος του, δεν ανήκει σε ένα πλαίσιο, η υποστήριξη ή η εποπτεία που δέχεται μπορεί να μην είναι αρκετή. Εξ ορισμού, ο ειδικός ψυχικής υγείας πρέπει να είναι εχέμυθος, να τηρεί το απόρρητο, περιχαρακώνοντας τη σχέση του με το θεραπευόμενο από τα «αδιάκριτα βλέμματα» και αυτό αναγκαστικά απομονώνει. Ένας θεραπευόμενος αντιμετωπίζει το θεραπευτή σα να μην υπάρχει, ή σαν αντικείμενο για ικανοποίηση αναγκών, ή φθονεί τις ικανότητές του, ή ακυρώνει την πρόοδο της θεραπείας. Ο ναρκισσιστικός ασθενής μπορεί να υποδαυλίσει την αίσθηση του θεραπευτή ότι απώλεσε την ικανότητά του για ενσυναίσθηση. Ο σχιζοειδής προκαλεί στο θεραπευτή το αίσθημα του κενού, της απώλειας του νοήματος και της ελπίδας, την αίσθηση ότι είναι ο μόνος που νοιάζεται για τον άλλον. Απέναντι στον οριακό ασθενή ο θεραπευτής νιώθει συχνά ότι έχασε την ταυτότητά του, ότι δεν είναι ο εαυτός του, ή ακόμη ότι βασανίζει το θεραπευόμενο με τη δομή και τα όρια του θεραπευτικού πλαισίου (Buechler, 1998) [5]. Όλα αυτά βρίσκονται στη ρίζα της μοναξιάς του θεραπευτή. Και όταν είναι μαζί με το θεραπευόμενο και όταν αυτός αποχωρεί, ο θεραπευτής είναι μόνος του, αντιμέτωπος με την αντιμεταβίβασή του, που πρέπει να επεξεργαστεί. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο να καταφεύγει ο θεραπευτής στην εκδραμάτιση. Για παράδειγμα, υιοθετώντας μια παρανοειδή στάση, να αντιμετωπίζει την παθολογία του θεραπευόμενου σαν έναν προσωπικό εχθρό, ή, υιοθετώντας την καταθλιπτική στάση, να νιώθει ανάξιος να βοηθήσει ή και τα δύο. Επειδή ακριβώς η παθολογία του θεραπευόμενου είναι αυτή που παρεμποδίζει τη δημιουργία του συνδέσμου ανάμεσα σε αυτόν και στο θεραπευτή του και αυξάνει τη μοναξιά και των δύο, είναι πράγματι πολύ πιθανόν ο θεραπευτής όχι απλά να επιθυμεί να μειώσει, αλλά να νιώθει την ανάγκη να εξαφανίσει την παθολογία. Με μια τέτοια εξωπραγματική προσδοκία και ανυπομονησία, που κάποτε φτάνει τα όρια της περιφρόνησης του ασθενή και της διαταραχής του, ο θεραπευτής είναι βέβαιο ότι θα νιώσει μόνος, αβοήθητος και πιθανώς ανάξιος (Buechler, 1998) [5]. Πολύ περισσότερο, έχει υποστηριχτεί (Garber, 1987) [17], βιώνει μοναξιά ο θεραπευτής (αναλυτής) των παιδιών. Πιθανοί λόγοι είναι η αναγκαιότητα να «συμμαχήσει» με το παιδί απέναντι στην οικογένεια και να αντιμετωπίσει τις παρεμβάσεις της οικογένειας στο έργο του. η φύση της ίδιας της ανάλυσης παιδιών, που είναι ένα μάλλον απομονωμένο πεδίο, σε σύγκριση με την ανάλυση των ενηλίκων. και η προσπάθεια του θεραπευτή να προστατεύσει «το παιδί μέσα του», που είναι άλλωστε και ένας βασικός λόγος για τον οποίο κάποιοι θεραπευτές παιδιών έχουν επιλέξει αυτό το λειτούργημα. Υπάρχει άλλο ένα παράδοξο. Κάνουμε λόγο για τη μοναξιά του θεραπευτή, όταν επανειλημμένως έχει τονιστεί ότι ο θεραπευτής δεν είναι μόνος του στο δωμάτιο, με το θεραπευόμενο. Μες στο δωμάτιο μπορεί να βρίσκεται πολύς κόσμος. Είναι η συμμορία κάτω από το ντιβάνι (Redl, 1974) [35], δηλαδή η ομάδα των συνομηλίκων, πραγματική ή φαντασιωσική, που φέρνουν στη θεραπεία οι έφηβοι. Είναι η οικογένεια κάτω από το ντιβάνι (Antony, 1980) [1], πάντα παρούσα στη θεραπεία των παιδιών. Ο Yalom (1980) [45] αναρωτιόταν για τη θεραπεία των ενηλίκων: «Πόσοι άνθρωποι είναι μέσα στο δωμάτιο;» και δεν μιλούσε μόνο για το θεραπευόμενο. Ίσως όμως γι αυτό ο θεραπευτής να νιώθει αβοήθητος απέναντι σε αυτόν τον αόρατο, άρα δύσκολο να καταπολεμηθεί, συρφετό, ανήμπορος κάποιες φορές να ανοίξει, μέσα σε όλον αυτό το συνωστισμό, δρόμο συνάντησης με

9 24 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 τον αληθή εαυτό ενός άλλου ανθρώπου. Οπωσδήποτε η μείωση της μοναξιάς του θεραπευόμενου μέσω της σχέσης με το θεραπευτή είναι ένας στόχος όλης της διαδικασίας και αυτό έχει τονιστεί εδώ και δεκαετίες (Ferreira, 1962) [11]. Εδώ όμως υπάρχει ένας κίνδυνος: μήπως η ψυχοθεραπεία είναι ένας τρόπος που έχει βρει ο ένας ή και οι δύο εταίροι της σχέσης για να αντιμετωπίζουν τη μοναξιά τους; Έχει διατυπωθεί η άποψη (Schwartz & Olds, 1997 [40]. βλ. και Παρασχάκης, 2010) [32] ότι για ορισμένους ανθρώπους η εκδήλωση ψυχοπαθολογίας και η συνακόλουθη αναζήτηση ψυχοθεραπευτικής βοήθειας είναι μια φυγή στη νόσο, μακριά από τη μοναξιά. Ίσως η ψυχοθεραπευτική σχέση να είναι η μόνη πηγή θαλπωρής στη ζωή ενός ανθρώπου. Αυτό μπορεί να εξηγήσει πολλά πράγματα: τη ραγδαία βελτίωσή του κατά την ψυχοθεραπεία, τη δυσκολία του να διαμορφώσει σχέσεις εκτός της ψυχοθεραπευτικής και την απροθυμία του να τερματίσει την ψυχοθεραπεία. Εδώ, η παγίδα για το θεραπευτή είναι να επιμηκύνει τη θεραπεία, με την αιτιολογία ότι ο ασθενής του δεν έχει άλλα κοινωνικά στηρίγματα για να μην αναφερθούμε στην περίπτωση να είναι μια τέτοια μορφή εξαρτητικής σχέσης για το θεραπευτή ένας τρόπος αντιμετώπισης και της δικής του μοναξιάς. ατέλειας με την πρώιμη αποστέρηση, αναπτύσσει την ικανότητα να αντιμετωπίζει το άγχος του αποχωρισμού, τον ίδιο τον αποχωρισμό, και ενδυναμώνεται για να αντιμετωπίζει ανάλογες εμπειρίες στο μέλλον. Εξ ορισμού, το ψυχικό τραύμα αντανακλά τη ρήξη της συνέχειας (Laplanche & Pontalis, 1986) [29], με άλλα λόγια, τον αποχωρισμό από τον εαυτό και τους άλλους, ο οποίος συνεπάγεται μοναξιά. Επομένως, η συνθήκη που ανακουφίζει τη μοναξιά είναι η σύνδεση (Freud, 1920/1955) [12] και ο κοινωνικός δεσμός (Rook, 1984) [37], που σημαίνουν ότι ο άνθρωπος συνδέει τις επιμέρους όψεις του εαυτού του τη μία με την άλλη, συνδέει τον εαυτό του με τους άλλους και μοιράζεται. Αποκτά την ικανότητα να στέκεται με μεγαλύτερη ευαισθησία και ενσυναίσθηση απέναντι ή δίπλα στις εμπειρίες μοναξιάς των συνανθρώπων του και αυτό υποδηλώνει λιγότερο μοναχικούς ανθρώπους μέσα σε μια λιγότερο μοναχική κοινωνία. Συμπεράσματα: Αναγνώριση και αποδοχή της μοναξιάς και του παραδόξου της Η μοναξιά είναι μια πολυπρόσωπη παράδοξη εμπειρία. Ενέχει δυσφορία και οδύνη, αλλά επιφέρει και ευεργετικές συνέπειες, όπως η αυτογνωσία και η δημιουργία. Είναι ένδειξη ψυχοπαθολογίας, αλλά και μια αναπόδραστη εμπειρία, συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης. Η αναγνώριση αυτού του παραδόξου δεν είναι εύκολη υπόθεση, καθώς απαιτεί έναν υψηλό βαθμό απαρτίωσης του εαυτού και του κόσμου. Συνιστά, λοιπόν, ένα κορυφαίο αναπτυξιακό επίτευγμα. Στις πιο ευτυχείς εκβάσεις της ψυχοθεραπείας, ο θεραπευτής αναγνωρίζει τη μοναξιά του και το φόβο της μοναξιάς, κινητοποιείται ώστε να τη γνωρίσει καλύτερα, να της αποδώσει νόημα, να τη συνδέσει με τη θεωρία της κατεύθυνσής του και να προχωρήσει, πέραν της οδύνης, στη δημιουργική χρήση της. Ο θεραπευόμενος αναγνωρίζει τη μοναξιά που προκλήθηκε από το ναρκισσιστικό τραύμα, συνδέει το βίωμα της έλλειψης και της

10 ˆ ` ˇ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 47, 51, 16-27, SUMMARY EVANGELIA GALANAKI*: Loneliness: Thoughts on its relation with psychopathology and psychotherapy In this paper we examine the relation of loneliness with psychopathology and psychotherapy. More specifically, first we present interpretations about the long-standing neglect of loneliness by the disciplines of Psychology and Psychiatry. Next, we analyze psychoanalytic and existential views from the clinical field about the associations between loneliness and psychopathology. We focus on narcissistic trauma and incapacity for love, as accompanying aspects of loneliness in many forms of psychopathology. Also, we discuss the role of loneliness in the psychotherapeutic relationship, according to the aforementioned views. Finally, we propose that we should recognize the paradoxical nature of loneliness, which means that this experience has both distressing and beneficial aspects, and that apart from being an inescapable universal condition, it may become an index of psychopathology as well. *Associate Professor of Psychology Faculty of Primary Education National and Kapodistrian University of Athens

11 26 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, 2014 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Antony, E. J.The family and the psychoanalytic process in children. The Psychoanalytic Study of the Child, 35, 3 34 (1980). 2. Binswanger, L.The case of Ellen West. In R. May, E. Angel, & H. F. Ellenberger (Eds.), Existence: A new dimension in psychiatry and psychology (pp ) (1958). New York: Basic Books. (Original article published ). 3. Booth, R.Existential loneliness: The other side of the void. International Journal of Interpersonal Studies, 16, (1997). 4. Bowlby, J. Affectional bonds: Their nature and origin. In R. S. Weiss (Ed.), Loneliness: The experience of emotional and social isolation (pp ). Cambridge, MA: MIT Press (1973). 5. Buechler, S. The analyst s experience of loneliness. Contemporary Psychoanalysis, 34, (1998). 6. Cacioppo, J. T., & Patrick, W. Loneliness: Human nature and the need for social connection. New York: Norton (2009). 7. Γαλανάκη, Ε. (υπό έκδοση). Μοναξιά: Το παράδοξο της ανθρώπινης φύσης. (Πρόλογος: Γ. Κουγιουμουτζάκης). Αθήνα: Gutenberg. 8. Erlich, S. H. On loneliness, narcissism, and intimacy. American Journal of Psychoanalysis, 58, (1998). 9. Fairbairn, W. R. D. Schizoid factors in the personality. In W. R. D. Fairbairn, Psychoanalytic studies of the personality (pp. 3 27) (1952). London: Tavistock/Routledge & Kegan Paul. (Original article published 1940). 10. Fairbairn, W. R. D. A revised psychopathology of the psychoses and psychoneuroses. In W. R. D. Fairbairn, Psychoanalytic studies of the personality (pp ) (1952). London: Tavistock/Routledge & Kegan Paul. (Original article published 1941). 11. Ferreira, A. J. Loneliness and psychopathology. American Journal of Psychoanalysis, 22, (1962). 12. Freud, S.Beyond the pleasure principle. In J. Strachey (Ed. and Trans.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Vol. 18, pp. 3 64) (1955). London: Hogarth Press. (Original work published 1920). 13. Fromm, E. The fear of freedom. London: Routledge & Kegan Paul (1942). 14. Fromm, E. Man for himself. New York: Holt, Rinehart & Winston (1947). 15. Fromm, E. The art of loving. New York: Harper & Row (1956). 16.Fromm-Reichmann, F. Loneliness. Contemporary Psychoanalysis, 26, (1990). (Original article published 1959) 17. Garber, B. The isolation and loneliness of the child analyst. Annual of Psychoanalysis, 15, (1987). 18. Greenberg, J. R., & Mitchell, S. A. Object relations in psychoanalytic theory. Cambridge, MA: Harvard University Press (1983). 19. Greene, M., & Kaplan, B. L. Aspects of loneliness in the therapeutic situation. International Review of Psychoanalysis, 5, (1978). 20. Guntrip, H. The nature of the primary failure in ego-development. In H. Guntrip, Schizoid phenomena, object relations and the self (pp ) (1992). London: Karnac and The Institute of Psychoanalysis. (Original article published 1968) 21. Guntrip, H. Freud, Russell, and the core of loneliness. In J. Hazell (Ed.), Personal relations therapy: The collected papers of H. J. S. Guntrip (pp ) (1994). Northvale, NJ/London: Jason Aronson. (Original article published 1973) 22. Guntrip, H. My experience of analysis with Fairbairn and Winnicott (How complete a result does psycho-analytic therapy achieve?). International Review of Psychoanalysis, 2, (1975) Heinrich, L. M., & Gullone, E. The clinical significance of loneliness: A literature review. Clinical Psychology Review, 26, (2006) Hobson, R. F. Loneliness. Journal of Analytical Psychology, 19, (1974). 25. Kernberg, O. Borderline conditions and pathological narcissism. Northvale, NJ: Jason Aronson (1975) Kernberg, O. Object relations theory and clinical psychoanalysis. New York: Jason Aronson (1976). 27. Klein, M. On the sense of loneliness. In M. Klein, Envy and gratitude and other works The writings of Melanie Klein. Volume III (pp ) (1975).. New York: Free Press. (Original article published 1963) 28. Kohut, H.The analysis of the self. New York: International Universities Press (1971) Laplanche, J., & Pontalis, J.-B. Λεξιλόγιο της ψυχανάλυσης (Β. Καψαμπέλης, Λ. Χαλκούση, Α.

12 ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ 51, 16-27, Σκούλικα, & Π. Αλούπης, μετάφ.). Αθήνα: Κέδρος (1986).. (Έτος έκδοσης πρωτοτύπου 1967) 30. Leiderman, P. H. Pathological loneliness: A psychodynamic interpretation. In J. Hartog, J. R. Audy, & Y. A. Cohen (Eds.), The anatomy of loneliness (pp ) (1980). New York: International Universities Press. (Original article published 1969) 31. Mendelson, M. D. Reflections on loneliness. Contemporary Psychoanalysis, 26, (1990). 32. Παρασχάκης, Α. Ψυχοκοινωνικές συνιστώσες της μοναξιάς. Εγκέφαλος, 47(1), (2010). 33. Perlman, D., & Peplau, L. A. Toward a social psychology of loneliness. In S. Duck & R. Gilmour (Eds.), Personal relationships: Vol. 3. Personal relationships in disorder (pp ) (1981). London: Academic. 34. Quinodoz, J. M. The taming of solitude: Separation anxiety in psychoanalysis (1993). London and New York: Routledge. (Original work published 1991) 35. Redl, F. Group psychological implications for individual therapy with adolescents: The gang beneath the couch. Psychosocial Process, 3, 5 20 (1974). 36. Rogers, C. A way of being. Boston: Houghton (1980). 37. Rook, K. S. Promoting social bonding: Strategies for helping the lonely and socially isolated. American Psychologist, 39, (1984). 38. Rubins, J. L. On the psychopathology of loneliness. American Journal of Psychoanalysis, 24, (1964). 39. Sadler, W. A., & Johnson, T. B. Loneliness and anomia. In J. Hartog, J. R. Audy, & Y. A. Cohen (Eds.), The anatomy of loneliness (pp ). New York: International Universities Press (1980). 40. Schwartz, R. S., & Olds, J. Loneliness. Harvard Review of Psychiatry, 5, (1997). 41. Sullivan, H. S.The interpersonal theory of psychiatry. New York: (1953). 42. Von Witzleben, H. D. On loneliness. Psychiatry, 21, (1958). 43. Winnicott, D. W. The capacity to be alone. In D. W. Winnicott, The maturational processes and the facilitating environment (pp ) (1965). New York: International Universities Press. (Original article published 1958) 44. Wood, L. Loneliness. In P. Harré (Ed.), The social construction of emotions (pp ). Oxford: Blackwell (1986). 45. Yalom, I. D. Existential psychotherapy. New York: Basic Books (1980)..

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ψυχοθεραπεία;

Τι είναι ψυχοθεραπεία; (M. HERSEN και W. SLEDGE, Encyclopedia of Psychotherapy Academic Press, 2002) 1 Τι είναι ψυχοθεραπεία; Ψυχοθεραπεία είναι η λεκτική επικοινωνία μεταξύ θεραπευόμενου και ψυχοθεραπευτή με σκοπό : Την διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ, ΕΞΕΛΙΞΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 2 μάθημα Διδάσκουσα Δήμητρα Ιορδάνογλου ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΟΡΙΣΜΟΙ - ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Η ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Ένα σύνολο μη γνωστικών ικανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες;

Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Γιατί οι νέοι καταφεύγουν σε πράξεις βίας, αναζήτηση ταυτότητας ή συναισθηματικές δυσκολίες; Δρ. Ευγενία Σουμάκη Παιδοψυχίατρος - Ψυχαναλύτρια Γρ. Ελληνικής Εταιρίας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας Μέλος Δ.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ Εκπαιδευτικών - Γονιών παιδιών με Μαθησιακές Δυσκολίες Δρ. ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΖΙΒΙΝΙΚΟΥ 1 Θετική συμβολή της Πρώιμης Παρέμβασης: ως προς τους γονείς1 Άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά: Με τη διάγνωση

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση

Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Το Αρνητικό στην Ψυχανάλυση Εργασία στο πλαίσιο του Προγράμματος «Εισαγωγική Εκπαίδευση στην Ψυχαναλυτική Πράξη» ΕΠΕΚΕΙΝΑ Επιμέλεια: Αφροδίτη Στυλιαρά ψυχολόγος - Αγγελική Καραγιάννη ψυχολόγος. Εποπτεία:

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ. Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ. Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος. Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΕΣ Ψυχοθεραπεία: η θεραπεία των ψυχικών διαταραχών που βασίζεται κατά κύριο λόγο στην επικοινωνία (λεκτική και μη λεκτική) μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις

Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Λαµβάνοντας τη διάγνωση: συναισθήµατα και αντιδράσεις Πιθανότατα αισθάνεστε πολύ αναστατωµένοι αφού λάβατε µια διάγνωση καρκίνου. Συνήθως είναι δύσκολο να αποδεχθείτε τη διάγνωση αµέσως και αυτό είναι

Διαβάστε περισσότερα

Συμπτώματα συνεξάρτησης

Συμπτώματα συνεξάρτησης Συμπτώματα συνεξάρτησης Οι συνεξαρτητικές συμπεριφορές είναι αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές. Το συνεξαρτητικό άτομο προσπαθεί να βοηθήσει τους άλλους καταστρέφοντας τον εαυτό του. Τέτοιου είδους συμπεριφορές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι

Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Επιστημονικές Εκδόσεις Σειρά: «Κλινική ψυχολογία - ψυχοθεραπεία» Διεύθυνση: Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Μετάφραση: Λιζέττα Κονσουλίδου Επιμέλεια μετάφρασης: Χρύσα Ξενάκη Εξώφυλλο: Ντίνα Κόφφα ISBN 978-960-9405-21-8

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΥΑΝΘΙΑ ΣΟΥΜΠΑΣΗ ΑΠΑΡΤΙΩΜΕΝΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ Εισαγωγή Ψυχική διαταραχή : αφορά τον τρόπο με τον οποίο το άτομο σκέπτεται, συμπεριφέρεται προς τους άλλους, και σχετίζεται με τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous

Τύπος. Ανακτήθηκε 1 Οκτωβρίου 2014, από http://www.iatrikostypos.com/iatrikos-meypografi/oi-omades-balint-kai-i-xrisomotita-tous-gia-tous-giatrous ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ BALINT KAI H ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΓΙΑΤΡΟΥΣ 1 Οι ομάδες Balint δημιουργήθηκαν από τον γιατρό και ψυχαναλυτή Michael Balint (1896-1970) και την σύζυγό του Enid στη Μεγάλη Βρετανία στη δεκαετία

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες

Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες Παρουσίαση Περιστατικού Ανθεκτικού στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία: Προκλήσεις και Ιδιαιτερότητες Έλλη Κουβαράκη, Ντιάνα Χαρίλα Ελληνική Εταιρεία Έρευνας της Συμπεριφοράς Γενικές πληροφορίες Εύη, 26

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης. Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η Ψυχολογική Διάσταση της Κώφωσης Ελενα Τρύφωνος Εκπαιδευτική Ψυχολόγος Υπηρεσία Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Η κάθε αναπηρία ή η κάθε ιδιαιτερότητα συνήθως έχει επιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά»

Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους. Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Επιµορφωτικό Σεµινάριο Κατάρτισης στην Θεραπεία Ζεύγους Τίτλος Σεµιναρίου: «Εκπαίδευση στην Θεραπεία Ζεύγους & τα Οικογενειακά Δυναµικά» Τα τελευταία χρόνια ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι.

Όλοι καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε διάφορα συναισθήματα και διαθέσεις. Ορισμένες φορές νιώθουμε ευτυχισμένοι και ενθουσιασμένοι. Μελαγχολία Το φυλλάδιο θα σου φανεί χρήσιμο στην περίπτωση που νιώθεις θλίψη ή μελαγχολία. Θα σε βοηθήσει να καταλάβεις αν έχεις συμπτώματα κατάθλιψης και πώς μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου ή κάποιον

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισμός: 100 χρόνια μετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΑ Προεδρία: Ν. Χαμπέρης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (Sigmund Freud, Carl G. Jung, Jacques Lacan) Εισηγητές: Μαρία Καρκανιά Ελένη Ρηγούτσου Δρ. Μαρία Κατσιφαράκη Μαριάνθη Κιουρτσόγλου ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Μέθοδοι Ψυχοθεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος

Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Δήμητρα Ηλιάδου MD, MSc Ψυχίατρος Οικονομική κρίση «Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε την αναστάτωση και τις πιθανές συνέπειες της οικονομικής κρίσης, δεν πρέπει να ξαφνιαστούμε αν δούμε περισσότερες αυτοκτονίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY

Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ- ART THERAPY Η θεραπεία μέσω των εικαστικών τεχνών, διεθνώς γνωστή ως Art Therapy, αξιοποιώντας τη θεραπευτική δύναμη της εικαστικής δημιουργικής πράξης σε χώρους θεραπευτικούς,

Διαβάστε περισσότερα

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59.

K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. K. Oatley & J. Jenkins, Συγκίνηση: Ερμηνείες και Κατανόηση (μεταφ. Μ. Σόλμαν, Μπ. Ντάβου) Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2004, σελ. 41-59. Εισαγωγή Περί Μελέτης της Συγκίνησης Τα πάθη Μόνον αυτά δίνουν τη νοημοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας

Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Νοσηλευτική Ψυχικής Υγείας Ενότητα 3: Παθολογική και Φυσιολογική Συμπεριφορά. Ψυχική Υγεία και Ψυχική Νόσος. Κριτική Θεώρηση. Μαίρη Γκούβα 1

Διαβάστε περισσότερα

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας.

1η συνάντηση: Γνωριμία, σπάσιμο πάγου, αυτοπαρουσίαση μελών ομάδας, κανόνες λειτουργίας ομάδας, ονοματοδοσία ομάδας. Από τον Σεπτέμβριο του 2011 συγκροτούνται ομάδες αυτοβοήθειας ψυχικά ασθενών (πχ πάσχοντες από κατάθλιψη, διάφορα είδη σχιζοφρένειας, σχιζοσυναισθηματική διαταραχή, διάφορα είδη διπολικής διαταραχής ή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής

Ψυχικές Μεταβάσεις. Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης. Χρήστος Ζερβής Ψυχικές Μεταβάσεις Αλλαγές Αντικειμένου και Ψυχικές Αναδομήσεις: οι Κίνδυνοι της Ψυχικής Μετάβασης Χρήστος Ζερβής Στo πλαίσιο της ψυχαναλυτικής θεωρίας, και ξεκινώντας από τον Freud, το αντικείμενο της

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

A Fairy Tale Model of Trauma Informed Treatment Μοντέλο των φάσεων του παραµυθιού για τη θεραπεία του τραύµατος Ηµερήσιο Εργαστήριο Εισηγητής: Dr. Ricky Greenwald Child Trauma Institute, New York 6 Ιουνίου

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ

Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ Σάββας Μπακιρτζόγλου, Ψυχολόγος ψυχαναλυτής Κέντρο Κοινωνικής Πρόνοιας Περιφέρειας Αττικής Παράρτημα ΑΜΕΑ Ανατολικής Αθήνας (ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Γ: ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ: ΕΓΓΕΝΗΣ Η ΕΠΙΚΤΗΤΗ; Η επιθετικότητα είναι η πιο κοινή συναισθηματική αντίδραση του νηπίου. Διαφορετικές απόψεις έχουν διατυπωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου

Ε.Κατσάµπα, Γ.Ευσταθίου Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης γυναίκας µε Υποχονδρίαση και Ιδεοψυχαναγκαστική ιαταραχή και στοιχεία Ιδεοψυχαναγκαστικής ιαταραχής Προσωπικότητας 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας της Ελληνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΚΚΑΒΑΣ ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ «Δεν ζω με την Νόσο του Crohn. Αυτή ζει μαζί μου» Amy Tracher Psy.D Ph.d, ασθενής και συγγραφέας του «Coping with Crohn s Disease: Manage Your Physical Symptoms and Overcome

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους :

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν τους ετοιμοθάνατους : Αντιμετώπιση ασθενών τελικού σταδίου Γιάννης Αυγουστάτος ψυχίατρος ψυχοθεραπευτής ψυχοθεραπευτής Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους οι θεράποντες (ιατροί ίκαι νοσηλευτές) ) δυσκολεύονται να διαχειριστούν

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ. «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015. Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 14o ΣΥΜΠΟΣΙΟ «Ναρκισσισµός: 100 χρόνια µετά» 27-29 Μαρτίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 10.00-11.00 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΣΥΝΕ ΡΙΑ Ν. Χαµπέρης Προσφωνήσεις Χαιρετισµοί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικός και Μαθητής στη Σύγχρονη Κοινωνία

Εκπαιδευτικός και Μαθητής στη Σύγχρονη Κοινωνία Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Εκπαιδευτικός και Μαθητής στη Σύγχρονη Κοινωνία Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα

Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα Το παρών κείμενο αφορά τα αποτελέσματα των συζητήσεων των 2 σεμιναρίων σε Αθήνα και Βόλο που διοργανώθηκαν σε συνεργασία του Systemic Innovation Zone και μελών του δικτύου Imagine the City. Σκοπός των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud.

Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ψυχοδυναµικές θεωρίες και διοµαδικές σχέσεις. Ηψυχαναλυτική θεωρία του Freud. Ο Freud πίστευε ότι είχε ανακαλύψει την πραγµατική «φύση» του ανθρώπου όχι µόνο στο επίπεδο των διαπροσωπικών σχέσεων αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία»

Ά κύκλος Βιωµατικών Εργαστηρίων Συµβουλευτικής Σταδιοδροµίας µε θέµα: «Άγχος και Κατάθλιψη στην Εκπαίδευση και στην Εργασία» Περίληψη εισήγησης µε θέµα: Τι είναι άγχος και τι κατάθλιψη. Πώς εµφανίζονται στον εκπαιδευτικό και στον επαγγελµατικό χώρο. Το Άγχος και η Κατάθλιψη αποτελούν ίσως δύο από τις πιο πολυσυζητηµένες έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΛΟΣΩΡΙΣΑΤΕ ΣΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΘΕΜΑ Διερεύνηση ποσοτικών και ποιοτικών χαρακτηριστικών συνύπαρξης ψυχιατρικής διαταραχής με εξάρτηση από ψυχοδραστικές ουσίες. Η Περίπτωση του θεραπευτικού προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ. Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΨΥΧΙΚΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη Απολογιστικά Στοιχεία: Ιούλιος Δεκέμβριος 2012 Πρόγραμμα «αντι-στίγμα» Τι είναι η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

European Federation of Psychological Associations (EFPA)

European Federation of Psychological Associations (EFPA) European Federation of Psychological Associations (EFPA) Εκπαιδευτικά Κριτήρια για τους ψυχολόγους που ειδικεύονται στην Ψυχοθεραπεία 24/3/2003 http://www.efpa.be/documentsonprofissues/docmain.htm Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D

Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D Αυτισμός καλής λειτουργικότητας: Δυο χρόνια εμπειρίας στο Τ.Ε.Ν.Ε. ΑΝΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΣΙΩΤΗ ΠΑΙΔΟΨΥΧΙΑΤΡΟΣ MD, Ph.D ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Χαρακτηριστικά Αυτισμού Καλής Λειτουργικότητας ( ομιλία, κινητικός συντονισμός,

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Ιωσηφίδη Ιδρύτρια και Πρόεδρος ICPS

Πόλλυ Ιωσηφίδη Ιδρύτρια και Πρόεδρος ICPS Μήνυμα Προέδρου ICPS Είναι γεγονός ότι οι κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις έχουν επηρεάσει όλους μας και καθέναν ξεχωριστά. Πιθανόν οι επιπτώσεις να είναι διαφορετικές και η βαρύτητα να διαβαθμίζεται,

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά

Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Αντιμετώπιση και διαχείριση άγχους για τα παιδιά Άρτεμις Τσίτσικα Επίκ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Παν/μιου Αθηνών Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής Υγείας (ΜΕΥ) Β Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point.

www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. www.thelonaxero.com Η συγκεκριμένη εργασία αφορά την παρουσίαση του βιβλίου «www.thelonaxero.com» με αξιοποίηση του εργαλείου Power Point. Συγγραφέας του βιβλίου είναι η Τζακλίν Ουίλσον και απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (Sigmund Freud, Carl G. Jung, Jacques Lacan) Εισηγητές: Μαρία Καρκανιά Ελένη Ρηγούτσου Δρ.

ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (Sigmund Freud, Carl G. Jung, Jacques Lacan) Εισηγητές: Μαρία Καρκανιά Ελένη Ρηγούτσου Δρ. ΨΥΧΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ (Sigmund Freud, Carl G. Jung, Jacques Lacan) Εισηγητές: Μαρία Καρκανιά Ελένη Ρηγούτσου Δρ. Μαρία Κατσιφαράκη ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Μέθοδοι Ψυχοθεραπείας Ψυχαναλυτική Προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΥΛΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ημερίδα ΕΕΨΕ 31 Μαΐου 2008. Ευγενία Γεωργαντά, Psy. D.

ΔΟΥΛΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. Ημερίδα ΕΕΨΕ 31 Μαΐου 2008. Ευγενία Γεωργαντά, Psy. D. ΔΟΥΛΕΥΟΝΤΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΠΩΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ημερίδα ΕΕΨΕ 31 Μαΐου 2008 Ευγενία Γεωργαντά, Psy. D. Θα ξεκινήσω με μια ιστορία που διάβασα κάποτε σε ένα βιβλίο. Πάνε χρόνια τώρα και έτσι

Διαβάστε περισσότερα

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός»

Όλγα Χ. Βερικάκη. Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής. Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Όλγα Χ. Βερικάκη Κλινική Κοινωνική Λειτουργός,Msc Συμβουλευτικής Ψυχιατρικός Τομέας - Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» Ηκοινωνικήεργασίακαλείταιναλειτουργήσεισυμπληρωματικάμετην ιατρική παρέμβαση, παρέχοντας παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα

Είναι ιδιαίτερα σημαντική η συμβολή της Α. Ποταμιάνου στον σύγχρονο προβληματισμό που αφορά τις ψυχικές καθηλώσεις και τις σωματικές προσδέσεις μέσα ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΤΙΚΗ Η Α. Ποταμιάνου στο βιβλίο της «Το τραυματικό» πραγματεύεται ένα θέμα εξαιρετικά επίκαιρο. H προβληματική του τραυματικού είναι παρούσα στην καθημερινότητα του υποκειμένου, μέσα από επώδυνα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Ευαγγελία Π. Γαλανάκη Βαθμίδα: Καθηγήτρια Γνωστικό αντικείμενο: Εξελικτική Ψυχολογία Διεύθυνση: Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Σχολή Επιστημών Αγωγής Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η )

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΦΑΣΗ 1 η ) 1 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ JACKSON POLLOCK ΣΤΟΝ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟ WILLIAM WRIGHT ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ ΤΟΥ 1950. Το καλοκαίρι του 1950 o δημοσιογράφος William Wright πήρε μια πολύ ενδιαφέρουσα ηχογραφημένη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους

Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ασφαλής χρήση διαδικτύου και κινητού τηλεφώνου σε παιδιά και εφήβους Ι. Τσιάντης MD, DPM, FRC Psych. Αν. Καθηγητής Παιδοψυχιατρικής Επιστημονικός Υπεύθυνος ΕΨΥΠΕ Ψυχαναλυτικός Ψυχοθεραπευτής Πρόεδρος Ιατρικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ

ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΑΓΧΟΣ ΣΤΡΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ: ΑΜΑΞΟΠΟΥΛΟΥ ΘΕΟΔΩΡΑ ΑΝΕΒΛΑΒΗ ΣΟΦΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Το άγχος είναι μια επώδυνη συναισθηματική εμπειρία εσωτερικής δυσφορίας, απροσδιόριστης προέλευσης όπου κυριαρχεί

Διαβάστε περισσότερα

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου

Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου Είναι υποειδικότητα της ψυχιατρικής που διαμεσολαβεί μεταξύ της ψυχιατρικής και υπόλοιπης ιατρικής Αντικείμενο της ο ασθενής του γενικού νοσοκομείου που αντιμετωπίζει ψυχικά προβλήματα λόγω της σωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα