ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ"

Transcript

1 1 ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΜΑΘΗΤΕΙΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ Εισαγωγή Με την εργασία μας αυτή φιλοδοξούμε να δείξουμε στον ειδικό κυρίως αναγνώστη κάτι που έχουμε οι ίδιοι διαπιστώσει και ζήσει σε κάποιο βαθμό. Δηλαδή, πόσο, κατά την άποψή μας, ευεργετείται η παιδαγωγική θεωρία και πράξη αν μαθητεύσει στην ορθόδοξη χριστιανική κληρονομιά μας, αν προσεγγίσει με διάθεση και πνεύμα μαθητείας την ορθόδοξη κουλτούρα και παράδοσή μας. Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο για την περίπτωσή μας, αλλά αξίζει να το επιχειρήσουμε και να το προωθήσουμε όσο μπορούμε. Δεν μας λείπει η συνείδηση πως το έργο μας έχει αρκετές ελλείψεις, αλλά δεν διαθέτουμε τον περισσότερο αναγκαίο χρόνο που απαιτεί η έρευνα του θέματος. Παρόλα αυτά, πιστεύουμε, πως οι αλήθειες που παρουσιάζονται στο παρόν κείμενο μένουν αδιαμφισβήτητες και είναι, επομένως, κρίμα να μην αποκαλυφθούν και αξιοποιηθούν ευρύτερα. Εισαγωγικά, χρειάζεται πιθανώς να παρατηρήσουμε τα εξής : (α) Το φως της Χριστιανικής μας παράδοσης φωτίζει όλο το χώρο της παιδαγωγικής και ψυχο-κοινωνιολογικής επιστήμης (την αντίληψη για το παιδί, τους σκοπούς της Παιδαγωγικής, τις μεθόδους, τα μέσα κλπ). (β) Πολλές αλήθειές τους έχουν σήμερα περάσει μέσα στη φιλοσοφία ψυχολογικών και παιδαγωγικών σχολών και τις πλουτίζουν ή τις ευεργετούν αφάνταστα. Θαυμάζει ο ερευνητής τους «παράξενους» δρόμους που Το Πνεύμα του Θεού επιλέγει για να μπολιασθούν με αυτές (αρχαιοελληνικής καταγωγής, ανατολικής σοφίας και ανατολικής χριστιανικής παράδοσης) 1 νεότερες φιλοσοφικο-επιστημονικές διατυπώσεις! (γ) Το παιδί στη δική μας πνευματική παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι ούτε κέντρο, ούτε ο σκοπός της, αλλά στόχος της Παιδαγωγικής δεν αποσκοπεί στη «συντήρηση» της παιδικότητας, ούτε την λατρεύει ή τη θεωρεί ιδανικό εξελικτικό στάδιο, εφόσον σκοπός του ανθρώπου είναι η σωτηρία του. Και αυτό δεν επιτυγχάνεται εύκολα ούτε στην παιδική, ούτε στη νεανική ηλικία. Όπως και ο ενήλικος, έτσι και το παιδί μπορούν να αντιμετωπισθούν αληθινά και με ρεαλισμό, αν δεν θεωρηθούν και οι δυο θύματα των επιπτώσεων της αμαρτίας στον μεταπτωτικό άνθρωπο. Επομένως, σκοπός της Παιδαγωγικής Επιστήμης δεν είναι άλλος από τη αποκατάσταση, τη σωτηρία του παιδιού στην καθολικότητά του. Και επειδή αληθινός άνθρωπος θεωρείται ο θεοποιημένος 2 η χριστιανική παιδαγωγική όχι μόνον δεν τάσσεται υπέρ του une tête bien pleine, όχι μόνο δεν ικανοποιείται και με τη διόρθωση και 1 Βλ. Κοσμόπουλου, Αλ., Ελληνική και σχεσιοδυναμική ανάγνωση ανάγνωση του προσωποκεντρικού μοντέλου Συμβουλευτικής, Εισήγηση στο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Συμβουλευτικής, Αθήνα, Ζηζιούλας, Ιω., «Η Ευχαριστιακή θεώρησις του κόσμου και ο σύγχρονος άνθρωπος», Χριστιανικό Συμπόσιο, έκδ. Βιβλιοπ. Εστίας, Αθήνα 1967, σ.187

2 2 συμπλήρωσή του με το «une tête bien faite από τον Montaigne, αλλά μάχεται για να γίνει πραγματικότητα «η καινή κτίσις», «ο νέος άνθρωπος», «l homme nouveau. Στόχος της είναι η θέωση και αποκατάσταση της πεσμένης φύσης. 3 Επομένως και οι τελευταίες πολύ σημαντικές κατακτήσεις της Σύγχρονης Ψυχοπαιδαγωγικής, όπως η καλλιέργεια όλων των λειτουργιών και ικανοτήτων του παιδιού ( Education fonctionnelle) η παιδαγωγική της αυτοδιάθεσης (self-gonverment), η προσωποκεντρική θεραπεία ή Αγωγή (person-centered Therapy or education) χρειάζονται το φως της Ορθόδοξης Παιδαγωγικής 4 για να αναπτυχθούν και τελεσφορήσουν ικανοποιητικά. Αναμφίβολα, π.χ. βοηθάει πολύ το παιδί η εμπειρία που αποκτά σε περιβάλλον αυτόνομης αγωγής. Αν όμως το παιδαγωγικό αυτό σύστημα οδηγήσει σε πραγματική, διευκολυντική και ισορροπημένη κοινωνικοποίηση είναι συζητήσιμο. Ουσιαστική 5 κοινωνικοποίηση μπορεί άραγε να υπάρξει μόνο μέσα από συμπεριφοριστικές ή και συστημικές ενισχύσεις και προβλέψεις, αν δεν ανέλθει το παιδί στην κατάσταση της αυτογνωσίας (της αποδοχής της πραγματικότητάς του και ίσως της απελευθέρωσης από τα εσωτερικά δεσμά ή πάθη) και, στη συνέχεια, στη δυναμική κατάσταση της αγάπης προς τον άλλον; Και αυτή η άνοδος είναι επίτευγμα απλό κάποιων ψυχοπαιδαγωγικών ή και μόνο ψυχοθεραπευτικών μεθόδων εργασίας; (δ) Σε ό,τι τώρα αφορά στον παιδαγωγό, στον ψυχολόγο, που ασκούν τόσο σημαντικό και λεπτό ρόλο, πόση σημασία έχει η πνευματική ποιότητα της παρουσίας του; Εφόσον ο άνθρωπος, όσον και αν μελετάται, παραμένει απύθμενου βάθους «μυστήριο», καμία ευφυής ψυχαναλυτική ή ψυχοθεραπευτική μέθοδος προσεγγίσεως δεν μπορεί ασφαλώς να τον κατανοήσει και ερμηνεύσει. Κάποιες, εντελώς σύγχρονες ψυχοθεραπευτικές κατακτήσεις δείχνουν πως το απροσπέλαστο γίνεται μερικώς προσπελάσιμο «μυστήριο» στις περιπτώσεις που ο θεραπευτής, έχει εμβαθύνει σε γνώση του εαυτού και του άλλου, έχει λεπτύνει τους τοίχους του εγώ μέσα από προσωπικές εμπειρίες πόνου ή έχει κάπως μετάσχει στην πραγματικότητα της «καινής κτίσης» και του «νέου Αδάμ». Τέλος, ο θεραπευτής ή ο παιδαγωγός ο οποίος, και πέραν των απαιτουμένων γνώσεων και δεξιοτήτων 6, διαθέτει και πνευματικότητα που του επιτρέπει να πετυχαίνει μια «κοινωνία», μια «εμπαθητική» «μέθεξη» του άλλου και, συχνότατα, χωρίς καμιά υπερβολή, φαίνεται πως θεραπεύει η παιδαγωγεί με αυτό που έχει φτάσει να είναι 7. Με την επιθυμία τώρα, μαθητεύοντας στην Παράδοση, να παρουσιάσουμε τις κατά τη γνώμη μας σπουδαιότερες και παιδαγωγικά εκμεταλλεύσιμες όψεις 3 «Εις όσον δυνατόν ανθρώπω ομοιούσθαι θεώ» [Πλάτωνος Πολιτεία,.613 b] 4 Ο.Χ.Π= Ορθόδοξη Χριστιανική Παιδαγωγική 5 Και θεωρούμε ουσιαστική εκείνη που μπορεί να συμφιλιώσει την αναπτυξιακή διάσωση των βαθύτατων αναγκών και τάσεων του,«κρυμμένου» σχεδόν ακόμη, προσώπου του παιδιού, με τις προσταγές του περιβάλλοντος για προσαρμογή στα ισχύοντα. 6 «Ουκούν αισχρόν και δήλον, ότι άνευ τέχνης της περί τα ανθρώπεια ο τοιούτος χρήσθαι επιχειρεί τοις ανθρώποις» [Πλάτωνος Φαίδων 39] 7 Απόκτησε την εσωτερική ειρήνη και ένα πλήθος ανθρώπων θα βρουν τη σωτηρία τους κοντά σου [Άγιος Σεραφείμ του Σάροβ]

3 3 της, αναλύομε το θέμα σε πέντε παραγράφους. Η Αγωγή που εμπνέεται από την Ο.Χ.Π. είναι : 1. Αγωγή αγιασμού και Θείας αλλοίωσης- Λατρευτική Αγωγή 2. Αγωγή συνειδήσεων 3. Αγωγή ελευθερίας 4. Αγωγή του Προσώπου 5. Αγωγή της Ανάστασης δια του Σταυρού [ λογική της Κενώσεως ] 1. ΑΓΩΓΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΓΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΙΑ ΑΛΛΟΙΩΣΗ. Με την απόκτηση εμπειρίας στις διαπροσωπικές και παιδαγωγικές σχέσεις και μαθητεύοντας, ταυτοχρόνως, στην Παράδοση φθάνει συχνά κανείς στο σημείο να δεχθεί πως δεν αρκεί η παιδαγωγική ή θεραπευτική μόνον προσπάθεια για να φέρει επιθυμητό αποτέλεσμα. Αναλύει τις δυσκολίες που συναντά και συνειδητοποιεί, με δυσαρέσκεια στην αρχή και με ήρεμη ταπεινότητα, στη συνέχεια, τα όριά του, το πεπερασμένο των γνώσεων και δυνατοτήτων του. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που παιδαγωγοί ή θεραπευτές καταφεύγουν στην επίκληση της θείας βοήθειας για να γνωρίσουν και βοηθήσουν τον άνθρωπο, το παιδί. Και τότε έρχονται αντιμέτωποι με την υπερβατική πραγματικότητα Δεν αργούν να εννοήσουν πως η κατανόηση του ανθρώπου προϋποθέτει τη γνώση του Θεού, αλλά και πως η γνώση του Θεού είναι, τελικά, δώρο της Αποκάλυψης (Β Κορ,2,11). «Κανείς δεν μπορεί να γνωρίσει το Θεό αν ο ίδιος ο Θεός δεν τον διδάξει. Και δεν υπάρχει άλλο μέσον για να γνωρίσεις το Θεό από το να ζης εν Θεώ» (Γρηγόριος ο Θεολόγος) 8. Πως, δηλαδή, δεν υπάρχει άλλος τρόπος μεταβολής από την «χριστοποίηση» του ατόμου, από την αλλαγή της νοοτροπίας, τη μετα-στροφή του νου και της καρδιάς, την μετά-νοια. Θυμάται κανείς τα λόγια του μεγάλου σύγχρονου Ρώσου Θεολόγου, του Vl. Lossky που, ακριβώς, αναφέρονται στην ανάγκη πνευματικής μετακίνησης του υπό παιδαγωγία υποκειμένου: «Το δόγμα, που εκφράζει μια αλήθεια που έχει αποκαλυφθεί και μας φαίνεται σαν ένα απύθμενο μυστήριο, πρέπει να βιωθεί από μας μέσα από μια διαδικασία κατά την οποίαν, αντί να προσαρμόσουμε το μυστήριο στο δικό μας τρόπο κατανόησης, θα έπρεπε, αντιθέτως, να επιθυμήσουμε μια βαθιά αλλαγή, μια εσωτερική μεταβολή του πνεύματός μας, ώστε να καταστούμε ικανοί της μυστικής εμπειρίας 9. Θα μπορούσαμε εδώ να συμπεράνουμε, και σύμφωνα με τα λεγόμενα του Lossky, πως το παιδευτικό αποτέλεσμα επαφίεται στην θεία αλλοίωση που χαρίζει η Χάρη του Θεού με τη με τη συνεργασία του ανθρώπου. 8 Βλ. Evdokimov, P., L Orthodoxie, Delachaux et Niestlé, Neuchâtel 1965,σ Bλ. Vl. Lossky, Théologie Mystique de l Église d Orient, Paris Aubier, 1944, σ.6.

4 4 Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσει κανείς πως μέσα στις λατρευτικές ευκαιρίες, ο κάθε πιστός βιώνει, μυστικά και προσωπικά, εμπειρίες αγωγής. Προσωπική επικοινωνία του παιδιού και του μεγάλου με το Θεό, την Παναγία, τους Αγίους, συντελείται με την ατομική και, προπάντων, με την κοινή προσευχή των λατρευτικών ακολουθιών κειμένων. Πολλές παιδικές και περισσότερο εφηβικές μαρτυρίες αποκαλύπτουν την πραγματοποιούμενη στη λατρεία διαδικασία της αυτο-αγωγής, που σε τελευταία ανάλυση, είναι και η ουσιαστική μορφή αγωγής. Στην προσευχή τους, συχνά ψιθυρίζουν και βρίσκουν τον φίλο και τον «εσωτερικό τους δάσκαλο», για να θυμηθούμε τον Αυγουστίνο, 10 εφόσον, όμως, τον χρειάζονται και έχουν ετοιμασθεί για τον ερχομό του. Η Ορθόδοξη χριστιανική παιδαγωγική πιστεύει πως δεν επέρχεται καμιά μεταβολή στο υποκείμενο αν αυτό δεν φθάσει σε κάποιου επιπέδου αίσθηση της θείας πραγματικότητας. Τη Μ.Τρίτη το βράδυ οι παιδαγωγούμενοι κάθε ηλικίας ακούν για την αίσθηση της θεότητας: «Η εν πολλαίς αμαρτίαις περιπεσούσα γυνή την σην αισθομένη Θεότητα..(Δοξαστικό της Μ.Τετάρτης). Επειδή δίνει ιδιαίτερο βάρος στην αίσθηση, στο βίωμα επιδιώκει να αποδεικνύεται παιδαγωγική μέσα από τη ζωή, μέσα από την πράξη, μέσα από την εμπειρία και, στη μεθοδολογία της προτάσσει πάντοτε την απόκτηση βιωμάτων. Και τούτο, επειδή - όπως έλεγε και ο αείμνηστος καθηγητής Evdokimov- η ορθόδοξη πίστη προκύπτει από βιωμένη εμπειρία, από μια «αίσθηση του υπερβατικού» και όχι μέσα από λογικές αποδείξεις 11 Και ο Έλληνας καθηγητής Σ. Αγουρίδης, ετόνιζε προ ετών: «Οι ιδέες που τους μεταδίδομε, όσο και αν είναι υψηλού περιεχομένου, είναι πολλές φορές ιδέες δικές μας. Και είναι ιδέες οι οποίες κυλάνε, φεύγουνε, τις παίρνει ο αέρας πολύ εύκολα. Ενώ εκείνο που είναι σταθερό, πάγιο σαν βράχος και δίνει εγγύηση μονιμότητας για τις ψυχικές ανάγκες και τις δικές μας και των παιδιών, είναι εκείνο που η Εκκλησία δια των αιώνων έχει δημιουργήσει σαν μέσον συνδέσεώς μας μετά του Θεού. Και αυτό είναι η λατρευτική ζωή» 12. Οι παιδαγωγοί και οι γονείς, που ενδιαφέρονται ιδιαίτερα να δουν να εφαρμόζονται οι λόγοι τους, δεν αργούν να συνειδητοποιήσουν πως ο «πνευματικός άνθρωπος» αποτελεί δωρεά, χάρισμα του Πνεύματος ( Α Κορ.2.13,Γαλ.6,1). Και τότε, πιθανώς, «αναψηλαφούν» τα παιδικά 10 Ο Αυγουστίνος στο έργο του ο «Εσωτερικός Διδάσκαλος», λέγει: Ομιλώ προς πάντας. Όσα όμως δεν διδάσκονται εσωτερικώς υπό του Αγίου ΠΝεύματος, εις όσους δεν λαλεί το εσωτερικόν χρίσμα, αυτοί φεύγουν πάντοτε indocti, αδίδακτοι. «Η έδρα Εκείνου που αληθώς διδάσκει ευρίσκεται εις τους ουρανούς: εννοώ τον Κύριον..Μόνη η ενέργεια του Χριστού εις την καρδίαν επιτρέπει εις την καρδίαν να εξέλθει από την άγνοιαν κααι την..μόνος ο εσωτερικός Διδάσκαλος ημπορεί να διδάξει. Όπου δεν υπάρχει το χρίσμα του, οι λόγοι ματαίως πλήττουν τα ώτα»( Losky, 73-74] 11 [Evdokimov,P., L Orthodoxie, 49]. 12 [Σ. Αγουρίδης στο «ΕΦΕΣΟΥ: Η Θεία Λατρεία», σ. 145,, Αθήναι 1964, εκδ, φωτ.]

5 5 βιώματά τους μέσα στη χριστιανική ζωή της οικογένειας και της ενορίας που έζησαν και, ειδικότερα, επανα-ανακαλύπτουν την ευφρόσυνη εμπειρία της λατρευτικής ζωής. Ξένοι παρατηρητές φαίνεται να εντυπωσιάζονται από την ισότιμη συμμετοχή των παιδιών στη Λατρεία (π.χ. νηπιοβαπτισμός, Θεία Κοινωνία) από το ότι και γενικότερα- η Εκκλησία χρησιμοποιεί την παιδαγωγική αρχή της συμμετοχής, από το γεγονός πως η οικογένεια και η ενορία αισθάνονται υπεύθυνες για την χριστιανική αγωγή των παιδιών κ.ά. Τα παιδιά ανατρέφονται μέσα από την κοινή ζωή με τις πραγματικότητες της πίστης, στους κόλπους της ενορίας. Χάρη στη λατρευτική τους εμπειρία αποκτούν μια αισθητική στάση έναντι της δημιουργίας και μαθαίνουν αβίαστα να ζουν σε σχέση άμεση και προσωπική με την υπερβατική πραγματικότητα. Χωρίς να το καταλαβαίνουν βιώνουν τον λειτουργικό χρόνο και μέσα σε αυτόν την ωραιότητα «του μέλλοντος αιώνος». Νιώθουν, επίσης, την συμπαράσταση των αγίων: Μπροστά στο Χριστό που μας δίδαξε το «πάτερ ημών», στεκόμαστε μαζί με όλους τους αδελφούς μας, όσοι και αν είναι και πριν απ όλα με τους αγίους. Να τι είναι η «κοινωνία των αγίων. Αυτό σημείωνε με παιδαγωγική οξυδέρκεια ο αείμνηστος καθηγητής Σέργιος Μπουλκάκοφ 13. Τα παιδιά, από νήπια μαθαίνουν να αναπνέουν, να ζουν με τα καθημερινά τους, να παίζουν μέσα στην πραγματική και συμβολική αγκαλιά της ενορίας. Το εορτολόγιο και τα ζωντανά έθιμα είναι το πλαίσιο και οι οδηγοί. Μέσα από αυτά δεν διδάσκεται απλώς, αλλά κυριολεκτικά χαράσσεται η παιδική ψυχή. Από εκεί και πέρα είναι το παράδειγμα των μεγαλύτερων και η Χάρη του Θεού που συμπληρώνει τα ελλείποντα. 2. ΑΓΩΓΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΝ Αγωγή συνειδήσεων φωτεινών, ακεραίων και ελεύθερων Δεν γεννάται αμφιβολία πως Η ΟΧΠ ενδιαφέρεται για την αλλαγή, για την αναγέννηση της όλης προσωπικότητας και όχι μόνον αυτού που συνήθως ορίζουμε ως ήθος ή, ακόμη, και ως συμπεριφορά. Μας ενδιαφέρει η σε βάθος παιδαγωγική μας παρέμβαση και επίδραση στην πνευματική αναγέννηση του νεαρού ανθρώπου. Διότι κατά τη Χριστιανική Ηθική ηθικός άνθρωπος είναι ο Νέος Αδάμ, ο «σύσσωμος», «σύναιμος», σύσσαρκος του Χριστού. Είναι ο μεταπτωτικός άνθρωπος που μπολιάστηκε στην «άμπελον την αληθινήν», είναι εκείνος που ζει πλέον προσδεδεμένος στην «άμπελον» και πορεύεται σε μια νέα κατάσταση, 13 Boulgakoff, S. L Orthodoxie, ed Enotikon, Paris 1958, σ. 170].

6 6 ο μετανοών που εκζητεί τη Χάρη με την άσκηση και τη μυστηριακή ζωή. Και στην ανατολική παράδοση δεν μιλάμε τόσο για ατομική, όσο για εκκλησιαστική ηθική των προσώπων. Το χριστιανικό ήθος έχει χριστολογική 14, πνευματολογική 15, σωτηριολογική 16, λειτουργική 17 και εκκλησιολογική διάσταση. Δεν πρέπει δε να λησμονούμε πως το ήθος έχει τόσο μια σαφή, εσωτερική συνιστώσα, όσο και μια προσωπική. Γι αυτό και δεν μπορεί να οριστεί ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο πρόσωπο στο οποίο και αναφέρεται. (α) Επειδή υπάρχει αυτή η εσωτερική συνιστώσα δεν επιδιώκεται-στην κατά την ορθόδοξη αντίληψη παιδαγωγική προσπάθεια- η περιφερειακή κι εξωτερικά επιβραβευόμενη συμπεριφορά, αλλά το κέντρο, η καρδία, η εσωτερική κάθαρση. Προκειμένου να καλλιεργηθεί η συνείδηση (Χριστοσυνείδηση, θα έλεγε ο π. Πόποβιτς) αναζητείται το βάθος, η ρίζα η καθαρότητα της καρδίας. Η αναγέννηση της συνείδησης και της εσωτερικότητας του ανθρώπου χαρίζει σε αυτόν την ελευθερία της συμπεριφοράς. Η αναγεννημένη συνείδηση είναι πλέον ισχυρή και οικουμενική. Τώρα, μπορεί να κατανοηθεί σωστά το του ιερού Αυγουστίνου «ama et fac quod vis («αγάπα και κάνε ό,τι θέλεις»). Ο π. Zenkovsky, στα άρθρα του που δημοσιεύονται μεταφρασμένα εδώ, σημειώνει: «Εκείνο το οποίον επιθυμούμε να κατορθώσουμε μαζί με τα παιδιά 18 είναι η πνευματική τους υγεία, η ελεύθερή τους τάση προς το αγαθό και όχι η οργάνωση της διαγωγής τους» Βλέπουμε, δηλαδή πως ο ρόλος των παιδαγωγούμενων είναι συμμετοχικός και των παιδαγωγών σχεδόν «διευκολυντικός». Θεωρεί δε, συμπερασματικά, ο π.zenkovsky πως «η πνευματική τραγωδία της Δύσης, η εξέγερση της ελευθερίας υπήρξε η σκληρή αντίδραση κατά των λαθών αυτών»., δηλ. κατά της παραγνώρισης της σημασίας που έχει η ελευθερία του παιδιού και, μάλιστα, η ελευθερία της συνείδησής του. (β) Η εσωτερική και προσωπική διάσταση παραπέμπουν στην ελευθερία της προσωπικής υπόστασης και ζωής. Γι αυτό και η παιδαγωγική προσπάθεια αποβλέπει στην ανάπτυξη και αγωγή ελεύθερων συνειδήσεων. Με την εν ελευθερία καλλιέργεια της συνείδησης, διευκολύνει ο παιδαγωγός τη μεταβολή τής όλης προσωπικότητας και την πραγμάτωση της «καινής κτίσης». Στοχεύοντας στην παιδαγωγική του «Προσώπου», υπολογίζουμε στις διαφορετικές συμπεριφορές που οδηγούν στον ίδιο στόχο, 14 «Ζω ουκέτι εγώ, ζη δε εν εμοί Χριστός» [Γαλ.β,20]. Κατά τον Συμεών τον Νέο Θεολόγο, οι άγιοι είναι οι «όλον τον Χριστόν εν εαυτοίς ολοτελώς κτησάμενοι έργω και πείρα και αισθήσει και γνώσει και θεωρία». [Μάρτυρες Ορθοδοξίας, 98]. 15 Ο πιστός χρίεται Χριστός εν Αγίω Πνεύματι. Γίνεται έτσι «πνευματικός»» ήτοι Άνθρωπος. Το Άγιον Πνεύμα είναι το «συνδημιουργούν τω Πατρί και τω Υιώ τα δημιουργηθέντα» και το «συνακαινίζον τα παραφθαρέντα». 16 Ο V.Zenkovsky τονίζει πως η Ορθόδοξη Παιδαγωγική δεν επιθυμεί να οργανώσει την εξωτερική συμπεριφορά του παιδιού, αλλά με την ελεύθερη μεταστροφή της καρδιάς του στο αγαθό απεργάζεται την σωτηρία του. 17 Στη λατρεία βρίσκεται η αληθινή σχέση με το Θεό και με τον άνθρωπο. Στη λειτουργία αποκαλύπτεται το «μυστήριον του Θεού εν σαρκί». 18 Υπογράμμιση του συγγραφέα

7 7 και επειδή αποδεχόμαστε κάθε τι το ανθρώπινο στον άνθρωπο, αποδεχόμαστε φιλάνθρωπα και την ποικιλία των χριστιανικών συμπεριφορών που συναντάμε. Καμαρώνουμε τις συνειδήσεις που έχουν λευτερωθεί από τη «φυσική» τους κατάσταση- χάρη στη γνώση της αλήθειας («γνώσεσθε την αλήθεια και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς») -και καταφέρνουν να αγγίσουν το «ομολογουμένως τη (θεία) φύσει ζην». Πρόκειται για μια χαριτο-ασκητική ανακατάκτηση του απωλεσθέντος. Η συνείδηση που έχει αναγεννηθεί («καρδία»- «μακάριοι οι καθαροί τη καρδία») γίνεται πηγή και νους οδηγητικός του νέου ανθρώπου, που πλέον δεν δεσμεύεται από κανόνες. Τούτο, ασφαλώς, δεν σημαίνει πως αρνείται την ύπαρξη μιας περίπου αντικειμενικής ηθικής που επιβάλλεται από τα κοινωνικά περιβάλλοντα του ανθρώπου, επειδή η αναγεννημένη συνείδηση βασιλεύει. Πολλάκις στην Παλαιά, στην Καινή Διαθήκη, μα προπάντων στην εκκλησιαστική υμνολογία προτάσσεται η σπουδαιότητα της εσωτερικής αναγέννησης, του αγιασμού της καρδίας η οποία και συμπαρασύρει την συμπεριφορά προς την αλλαγή. «Δεύτε ουν κεκαθαρμέναις διανοίαις συμπορευθώμεν αυτώ και συσταυρωθώμεν» (Τριώδιο). Ο παιδαγωγός, βέβαια, δεν λησμονεί πως και η αγωγή, η καλλιέργεια συνειδήσεων δεν είναι πανάκεια «Τούτο συμβαίνει επειδή δεν παραγνωρίζει το μεγαλύτερο κίνδυνο που καιροφυλακτεί : Να μεταβληθεί το ιερό λειτούργημα της αγωγής σε προπαγάνδα, σε ιδεολογική πλύση εγκεφάλου. Και υπάρχει μεγαλύτερο κακό από εκείνο που κάνει λ.χ. ο παιδαγωγός, ο σύμβουλος, ο ψυχολόγος, ο γιατρός που δε σέβεται, αλλά εκμεταλλεύεται την εμπιστευτική παράθεση του άλλου- και μάλιστα του μαθητή του- σε αυτόν και τον χρησιμοποιεί για αλλότριες ή δικές του σκοπιμότητες ; Υπάρχει μεγαλύτερη κατάχρηση της δύναμης της παιδείας από την έκπτωσή της σε ιδεολογική προπαγάνδα, σε συστηματική και μεθοδικά προπαγανδιστική και όχι παιδευτική- καλλιέργεια της συνείδησης ;» 19 Η εσωτερική υποκειμενικότητα του απελεύθερου προσώπου ορίζει την ηθική του συμπεριφορά, σε βαθμό που πολλοί αμφισβητούν τη δυνατότητα ύπαρξης αντικειμενικής ηθικής μέσα στους κόλπους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Όσοι υπερασπίζονται αυτή την άποψη στηρίζονται σε πολλές βιβλικές αναφορές Κοσμόπουλος, Αλ. Ψυχολογία και Οδηγητική της Παιδικής και Νεανικής Ηλικίας, εκδ.5 η, Γρηγόρη, Αθήνα 1999,σς [ Βλ.π.χ. [από την Ελευθερία του ήθους του Χρ. Γιανναρά] Βλ. π.χ.- Η Περίπτωση του Τελώνη και Φαρισαίου[ Λκ 12, 10-14], οι τελώνες και οι πόρνες προάγουν ημάς [Μθ.21,31]. ΟΙ εργάτες της ενδέκατης ώρας γίνονται αποδεκτοί και παίρνουν μισθό, όπως και οι εργάτες της πρώτης ώρας «οι βαστάσαντες το βάρος της ημέρας και του καύσωνα»[μθ.20,12]. «Ου γαρ ήλθον καλέσαι δικαίους, αλλά αμαρτωλούς εις μετάνοιαν[μθ.9,13].. Γι αυτό και «ήσαν εγγίζοντες αυτώ πάντες οι τελώναι και οι αμαρτωλοί ακούειν αυτού, και διεγόγγυζον οι Φαρισαίοι και οι γραμμματείς λέγοντες ότι ούτος αμαρτωλούς προσδέχεται και συνεσθίει αυτοίς» [Λκ.15,1-2].) Γράφει σχετικά ο Χρήστος Γιανναράς, σελ.55- «Αυτό που ζητάει ουσιαστικά ο Θεός από τον άνθρωπο, δεν είναι ούτε η αρετή ούτε οι αξιομισθίες, αλλά μια κραυγή εμπιστοσύνης και αγάπης από τα βάθη της αβύσσου μας ή- ποιος ξέρει- ίσως μια στιγμή ανανήψεως και αγωνίας μέσα από τον κλειστό και καλοασφαλισμένο

8 8 Ας χαρούμε δυο βασικά και σχετικά κείμενα, που εκφράζουν αυτήν την όψη της Παράδοσης, και ας τα σκεφθούμε: 21 Για τους κατά Χριστόν σαλούς(σελ. 85): «Ουκ εν σχήμασι και τύποις εξωτέροις η αλλοίωσις των χριστιανών υπάρχει, ως οι πολλοί εν τούτω οίονται την διαφοράν και διάκρισιν μεταξύ κόσμου και αυτών, εν σχήμασι και τύποις Εν γαρ τη του νοός ανακαινώσει κατ τη των λογισμών ειρήνη και τη του Κυρίου αγάπη και ουρανίω έρωτι η καινή κτίσις των χριστιανών πάντων ανθρώπων του κόσμου διαφέρει. Διο και η έλευσις του Κυρίου γέγονεν». Άγ. Μακάριος,( Ελευθερία του Ήθους 100). Dostoyevsky, Έγκλημα και Τιμωρία (μονόλογος του Μαρμελάντοφ- Έσχατη κρίση).: «Και τότε ο Χριστός θα μας πει, ελάτε και σεις. Όλοι εσείς. Εσείς οι μέθυσοι, εσείς οι αδύνατοι, εσείς οι ακόλαστοι! Και θα μας πει: όντα άθλια, γίνατε σύμμορφοι με την εικόνα του θηρίου και έχετε την σφραγίδα του στο μέτωπό σας Ελάτε όμως και σεις. Και τότε οι δίκαιοι θα διαμαρτυρηθούν και οι φρόνιμοι θα απορήσουν: Μα, Κύριε, πώς τους δέχεσαι; Και ο Χριστός θα πει: αν τους δέχομαι, κύριοι δίκαιοι, αν τους δέχομαι κύριοι σώφρονες, το κάνω γιατί κανένας απ αυτούς δεν έκρινε ποτέ τον εαυτό του άξιο. Και θα μας απλώσει τα χέρια Του, θα μας ανοίξει την αγκαλιά του και μεις θα πέσουμε στα πόδια του και θα τα καταλάβουμε όλα! Ναι, τότε θα τα καταλάβουμε όλα. Ώ κύριε, ελθέτω η Βασιλεία Σου..»(Ελευθερία του Ήθους,65) ;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;;; 3. Αγωγή ελευθερίας υποκειμενισμό της ευτυχίας μας». Και χρησιμοποιεί κατεξοχήν, ο συγκεκριμένος συγγραφέας, το παράδειγμα των κατά Χριστόν Σαλών «Οι σαλοί έρχονται να θυμίσουν στην Εκκλησία τον χαρακτήρα της «μωρίας» του Ευαγγελικού κηρύγματος,, το ασυμβίβαστο της σωτηρίας και της αγιότητος με την κοινωνική αναγνώριση και την αντικειμενική υπόληψη». Στο εσώφυλλο του βιβλίου, για την ελ ήθ., αναγράφεται: «Εάν υπεραναβής την οδόν της δικαιοσύνης τότε προσκολληθήση τη ελευθερία εν παντί πράγματι» [Άγ. Ισαάκ ο Σύρος, Λόγος ΚΓ, [τάφοι κεκονιαμένοι, οι έξωθεν μεν.έσωθεν δε. Οι μαθητές του Χού δεν ετήρουν το Σάββαατο. Ο Δαβίδ που έφαγε τους άρτους της Προθέσεως. ]. 21 Είναι και τα δύο παρμένα από το βιβλίο του ΧΡ. Γιανναρά «η Ελευθερία του Ήθους», Εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα,1979.

9 9 Ο τρίτος μεγάλος στόχος είναι η αγωγή ελευθερίας. Και έχει τεράστια σπουδαιότητα για την ΟΧΠ. Η Ελευθερία αποτελεί βασικό γνώρισμα του αναγεννημένου ανθρώπου. «Ου το πνεύμα Κυρίου, εκεί ελευθερία» (Β Κορ.3,17) «Τιμής ηγοράσθητε, μη γίνεσθε δούλοι ανθρώπων (Κορ.Α, 7,23) Πρόκειται, κυρίως, για την κατάκτηση της εσωτερικής ελευθερίας, κατάκτηση που φανερώνεται και στη συμπεριφορά. Προϋποθέτει την καθολική κι εσωτερική αναγέννηση του ανθρώπου,[ «δει υμάς γεννηθήναι άνωθεν» (Ιωάν.3,7 «Εάν ουν ο Υιός υμάς ελευθερώσει, όντως ελεύθεροι έσεσθε» (Ιω.8.36)., «Γνώσεσθε την αλήθειαν και η αλήθεια ελευθερώσει υμάς» (Ιω.8.32), «Ου δε το πνεύμα Κυρίου, εκεί ελευθερία»(κορ.β,3,17) Δεν μπορούμε να παραγνωρίσουμε το γεγονός πως σύμφωνα με την πίστη μας η κατάκτηση της ελευθερίας είναι απότοκος και δωρεά της πνευματικής υιοθεσίας του ανθρώπου από το Θεό. Είναι η «Ελευθερία των τέκνων του Θεού». Ο καθηγητής Zenkovsky, στη μελέτη του για τις βασικές ιδέες της Δυτικής Παιδαγωγικής 22 τονίζει πως «η εισαγωγή στην ορθή πνευματική ζωή δεν μπορεί να είναι κάτι άλλο από την προετοιμασία των παιδιών στην ελευθερία, η ζωογόνηση και αυτού του βάθους της ψυχής, η αγάπη του καλού, η οποία από το εσωτερικό του ανθρώπου και ελεύθερα, δύναται να στρέψει την ψυχή προς τη δικαιοσύνη. Όμως, η απελευθέρωση του δώρου της ελευθερίας κρύβει ένα κίνδυνο. Τον κίνδυνο να οδηγήσει η μη-φωτισμένη ελευθερία την ψυχή στο κακό. Από φόβο τούτου του κινδύνου εμφανίζεται στη θρησκευτική παιδαγωγική σκέψη ο πειρασμός να δεσμευτεί η ελευθερία με εσωτερικά δεσμά. Εκείνο που βρίσκομε ως προς το αυτό το ζήτημα στη θρησκευτική παιδαγωγική του Δυτικού κόσμου μας είναι ιδιαίτερα ξένο, παρότι είμαστε κι εμείς, επίσης, θύματα αυτής της τάσης». Και μόλις πιο κάτω σημειώνει με περισσότερη σαφήνεια: «Παραμένει έξω από κάθε αμφιβολία πως όλοι οι χριστιανοί παιδαγωγοί δεν επιθυμούν παρά το πραγματικό καλό των παιδιών. Μόνο που δεν πιστεύουν στην ελευθερία. Την φοβούνται ή δεν λαβαίνουν αρκετά υπόψη τους τη μυστηριώδη και έξω από κάθε ρυθμό φύση της. Η φράση mysterium libertatis δεν αποτελεί μια ρητορική έκφραση αλλά μια πραγματικότητα. Η ιδιομορφία της δικής μας ορθόδοξης θεώρησης της αγωγής συνίσταται ακριβώς στη διαισθητική μας πρόσληψη του «μυστηρίου της ελευθερίας» μέσα στην παιδική ψυχή, στην τάση μας να το διαφωτίσουμε και πυρακτώσουμε στην αγάπη του καλού». Και υπογραμμίζει πως δεν μπορούμε ούτε να προσπεράσουμε, το θέμα της ελευθερίας, ούτε να το συνδέσουμε με συμπεριφοριστικές συνήθειες ή δεξιότητες γατί τούτο «θα σήμαινε πως λησμονούμε ότι η αγωγή εισχωρεί στο θέμα της σωτηρίας, ότι δηλαδή είναι στενά συνδεδεμένη με τον φωτισμόν και τον εξαγνισμό του βάθους μας, της καρδίας μας». Και καταλήγει : «Για μας τους ορθοδόξους, το πρόβλημα του εξαγνισμού της καρδίας, η αναζωπύρωση της ελεύθερης αγάπης, δεν είναι ένα από τα θέματα της αγωγής, αλλά το θεμελιώδες θέμα, το 22 που δημοσιεύεται επίσης εδώ με τίτλο «Οι θεμελιώδεις ιδέες της Δυτικής Παιδαγωγικής».

10 10 ιεραρχικά ασύγκριτο προς τα άλλα. Μόνο με την ελευθερία είναι δυνατόν να βρεθεί λύση αυτού του προβλήματος μέσα στην ψυχή του ανθρώπου. Δηλαδή η ανάπτυξη, η εμβάθυνση και ο φωτισμός της πνευματικής ζωής συνιστούν το κεντρικό θέμα της αγωγής». Τι σημαίνει για την παιδαγωγική πρακτική, η καλλιέργεια ελεύθερων συνειδήσεων; Ξετυλίγοντας την απάντησή μας, θυμίζουμε, κατ αρχήν, πως το χαρακτηριστικό της ελευθερίας δεν είναι το μόνο που απαιτείται να έχει μια χριστιανική συνείδηση. Η φωτεινότητα, η θελκτικότητα, η ισχύς, η ακεραιότητα και η- μέσα στην ευλυγισία των συμπεριφορών και των κινήσεωνδιατηρούμενη σταθερότητα. (α) Πρέπει να μην αγνοούμε πως το επίτευγμα δεν θα είναι εύκολο. Η πλήρης κατάκτηση της ελευθερίας είναι άπιαστος στόχος. Ο Bergson σημείωνε εμφαντικά πως «όλοι οι ορισμοί της ελευθερίας τη λογικοποιούν, την οδηγούν εις την εξαφάνισίν της» 23 Η κατάκτησή της, μαζί με την πραγμάτωση του ελεύθερου, μοναδικού και δημιουργικού μας προσώπου, αποτελεί στόχο ζωής (long -life task). (β) Επίσης, η εμπλοκή της ελευθερίας, μέσα στη λογική της αγωγής, την απειλεί περιοριστικά. Πλήρως ελεύθερη αγωγή (και εκπαίδευση) είναι εξ ορισμού αδύνατη. ( Η τραγωδία της πορείας του σύμπαντος είναι τραγωδία της ελευθερίας 24 ). (γ) Ακόμη, ο νέος πρέπει να ανατραφεί ως ελεύθερη και γι αυτό υπεύθυνη προσωπικότητα. Κριτήρια για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων θα δημιουργήσει η υγιής κι ελεύθερη συνείδηση του πιστού και όχι οπωσδήποτε η εκδηλούμενη συμπεριφορά. Η αγωγή αυτή επιδιώκει την καλλιέργεια χριστιανικών συνειδήσεων και όχι ευσεβών συμπεριφορών. Μπορεί αυτό να φαίνεται τολμηρό κι επικίνδυνο, αλλά πρόκειται για το μοναδικό ίσως τρόπο για να αποδειχθεί βιώσιμη η χριστιανική πίστη μέσα στις καρδιές της σύγχρονης «εικονοκλαστικής» νεότητας. Τούτο, επειδή στηρίζει την ελεύθερη κοινωνική συμπεριφορά των νέων στον αναγεννημένο εσωτερικό τους κόσμο. Να μερικοί τρόποι για την ανάπτυξη της ελευθερίας της συνείδησης στο παιδί και στον έφηβο: -Θα πρέπει, πρώτα-πρώτα, να βεβαιωθεί (ο έφηβος) πως τον (την) δεχόμαστε όπως είναι, πως τον ακούμε προσεκτικά και με σεβασμό. Θα πρέπει να βρούμε πρακτικούς τρόπους που να μπορεί να παρουσιάζεται ενώπιόν μας (ή ενώπιον του πνευματικού του) και να συζητάει τα λάθη της ελευθερίας με ψυχική άνεση. Θα του φερθούμε ως φιλικοί ώριμοι, ως συζητητές που λάθεψαν και λαθεύουν, επίσης, στη ζωή τους. Να τον βοηθήσουμε να αναπτύσσει την 23 Βλ. Μπερτιάγεφ, Ν., Πνεύμα και ελευθερία, μτφρ, Σάμου Ειρηναίου 1952, σ Όπ.αν. σ. 158.

11 11 ορμή της αυτοπραγμάτωσης, να βλέπει βαθιά μέσα του, να αποκτήσει συνείδηση ελεύθερη και κοινωνική. Θα του φερθούμε με διάκριση. - Δεν δεσμεύουμε το εξωτερικό της συμπεριφοράς, προκειμένου να πάμε στο εσωτερικό της ψυχής. -Ούτε πάλι επιζητούμε την άμεση ή έμμεση δέσμευση της ψυχής (μέσα από εκείνη που δημιουργεί η απόκτηση «καλών» συνηθειών ή τρόπων συμπεριφοράς). Αντίθετα, στηρίζουμε τη λευτεριά στην ψυχή του νέου, τον καθαρισμό του βάθους του. Εμπνέουμε τη συνειδησιακή τοποθέτηση. Δεν μπορούμε να αποφύγουμε τη διακινδύνευση. Θα κινδυνέψει, αλλά θα μάθει. Και εφόσον όλη η προηγούμενη προσπάθεια αγωγής έχει γίνει όπως πρέπει, υπάρχουν τώρα πολλές ελπίδες πως ο κίνδυνος που θα διατρέξει ο νέος άνθρωπος δεν θα είναι θανάσιμος. Μέσα από την οδύνη της αναζήτησης της ελευθερίας θα προχωρήσει, καθώς και μέσα από την εμπειρία υπερβολών, μέσα από την αναρχία και το δεσποτισμό, είναι δυνατό να φθάνει κανείς στην απελευθέρωση ( Ο Dostoyevski]. Φέρεται να ομολογεί: Μέσα από το καμίνι της οδύνης μου ξεπήδησε το ωσαννά μου). Είναι υπαρξιακό «αγκάθι» η ελευθερία και αντιμετωπίζεται ανάλογα με την ψυχολογική και πνευματική κατάσταση του παιδαγωγούμενου. Είναι όμως πολύ σημαντικό να επιλέξει, ο τελευταίος, με υπευθυνότητα την αντιμετώπιση της προσωπικής του ελευθερίας. Ιδιαίτερα ο σημερινός νέος άνθρωπος που προκαλείται από τις σειρήνες της ωμής «πραγματικότητας» του σημερινού κόσμου, έχει πολλά να στοχασθεί αν ακούσει τους παρακάτω λόγους του σοφού Μπερτιάγεφ: «Ο άνθρωπος, λοιπόν, βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα: ελευθερία ή ευτυχία, ευημερία και οικοδόμηση της ζωής. Ελευθερία με οδύνη ή ευτυχία χωρίς ελευθερία. Η μεγαλύτερη πλειοψηφία των ανθρώπων συντάσσονται με το δεύτερο δρόμο. Ο πρώτος δρόμος ανήκει μόνο σε λίγους εκλεκτούς. Ο άνθρωπος αρνείται τις μεγάλες ιδέες- Θεός, αθανασία και ελευθερία- και γοητεύεται από μια σφαλερή αθεϊστική αγάπη για τον άνθρωπο, από μια σφαλερή συμπόνια και από μια απαίτηση για τη γενική εξασφάλιση της ζωής πάνω στη γη χωρίς Θεό» ΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ «Ένα παιδί είναι πάντοτε κάτι πολύ περισσότερο από το άθροισμα των υπό διαμόρφωση στοιχείων του». Μ. Debesse, Κατά την Ο.Χ.Π. η Αγωγή έχει νόημα εφόσον απεργάζεται τη σωτηρία του ανθρώπινου προσώπου εν Χριστώ. 25 Βλ. Μπερτιάγεφ, Ν., Το Πνεύμα του Dostoyevski, σ..202

12 12 Σχετικά με τη χρήση του όρου «πρόσωπο» θυμίζουμε καταρχήν πως στους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς δεν απαντάται τόσο- ίσως(;) διότι οι αρχαίοι, γενικώς, ασχολήθηκαν περισσότερο με την «πόλη». Κυρίως σε κάποιους στωϊκούς βρίσκονται οι πρώτες αχτίδες για το πρόσωπο. Αλλ όμως ο όρος απαντάται ήδη συνήθως με την κυριολεκτική σημασία της μορφής και του ατόμου. Απαντάται επίσης και με την έννοια του ρόλου. Απαντάται, τέλοςσπανιότερα, πιστεύουμε- και με την έννοια του εσώτερου, του πραγματικού εαυτού σε μερικά κείμενα (όπως πχ. Στον Αρριανό : «Τούτων μεμνημένος πανταχού διασώσεις το σαυτού πρόσωπον οίον έχειν σε δει». 26 ). Αργότερα και κατά καιρούς έλαβε και τη σημασία της μάσκας, του προσωπείου. Συναντάμε τον όρο και στη χριστιανική γραμματεία. Κάποιοι συγγραφείς συνδέουν τη χρήση του όρου «πρόσωπο» με το δόγμα της Αγίας Τριάδος και τη θεολογία των τριών υποστάσεων. Έτσι, πιστεύουν, πως με το διαχωρισμό, κατά των 4 ο αιώνα, των όρων υπόσταση, φύση, πρόσωπο φθάσαμε στην επικράτηση της Τριαδικής και Χριστολογικής ορολογίας. Ο Χριστός είναι ένα και ενιαίο πρόσωπο «εν δύο φύσεσιν, ασυγχύτως και εις εν πρόσωπον και μιαν υπόστασιν, ουκ εις δύο πρόσωπα μεριζόμενον ή διαιρούμενον». Η ανθρώπινη φύση ενώθηκε με τη θεία και έγινε προσωπική και ενυπόστατη με βάση το ένα πρόσωπο του Χριστού και Λόγου του Θεού. Στη Φιλοσοφία η Οντολογία θεωρεί τελικό σκοπό του ανθρώπου την πραγμάτωση του είναι. Η Θεολογία μας ευαγγελίζεται ότι ο Θεός δεν είναι «μονοπρόσωπος», αλλ υπάρχει «εν τρισί προσώποις». Αυτό σημαίνει πως «εν τη αγάπη και κοινωνία» των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδος υπάρχει μεταξύ τους σχέση, μέσα στην αλήθεια. (Ιδιαιτέρως ο άγ. Αυγουστίνος είχε συλλάβει τα πρόσωπα της Τριάδος ως πρόσωπα εν σχέσει. Στη φιλοσοφική, μεσαιωνική και δυτική Θεολογία ο Victorinero συνέλαβε την ιδέα του προσώπου ως σχέσης). Το ίδιο συμβαίνει και με τους ανθρώπους μόνο στη σχέση που βρίσκεται σε ταυτόχρονη κοινωνία με το Θεό και τους συνανθρώπους, γίνονται πρόσωπα. Κατά την Αναγέννηση, που έχουμε την κίνηση του Ανθρωπισμού, το ανθρώπινο πρόσωπο ναι μεν επιβεβαιώνεται, αλλά αποκόπτεται από τις μεταφυσικές του ρίζες και γίνεται προσπάθεια να εννοηθεί το πρόσωπο χωρίς Θεό. Αργότερα, ο Hegel θα θεωρήσει πως η ουσία του προσώπου βρίσκεται στο δίδεσθαι- προσφέρεσθαι σε αυτόν που βρίσκεται ενώπιόν μας και πως με αυτόν τον τρόπο ξανακερδίζουμε τον εαυτό μέσα στον άλλον. Ίσως, έτσι επιβεβαιώνεται ο εκστατικός χαρακτήρας του προσώπου. Και, δίνοντας περισσότερο βάρος στην ανθρώπινη συνείδηση, έρχεται στον 20 ο αιώνα το φιλοσοφικό και κοινωνικό κίνημα του Υπαρξισμού. Τονίζει τη σημασία και τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και, με τους χριστιανούς ιδιαίτερα, διανοητές του (S.Kierkegaart, G. Marcel, K. Jaspers), θέτει στο προσκήνιο το «πρόσωπο» και μιλάει για τον προσωπισμό ( Personnalisme», 26 Βλ. Αρριανού, Επικτήτου διατριβαί, IV,3, 3-4.

13 13 Em. Mounier). Κατά την προσωπιστική φιλοσοφία η ανθρώπινη υπόσταση, δεν είναι παρά υπόσταση σε σχέση. Ο άνθρωπος δεν είναι ένα ον αποκομμένο, αλλά, αντιθέτως εν σχέσει και κοινωνία με τον άλλον. Και η σχέση τον ορίζει ως άνθρωπο. Οι δε Ebner και Buber κατανόησαν το πρόσωπο ως ον ενός δεσμού που δημιουργείται. Συγγενείς είναι οι απόψεις των Jaspers, R.Guardini, Merleau-Ponty. Σήμερα, στην ψυχολογική γλώσσα, (ιδιαίτερα της Φαινομενολογικής και της Ανθρωπιστικής- Προσωποκεντρικής Σχολής) η λέξη πρόσωπο εκφράζει την ενότητα και συνοχή του ψυχικού περιεχομένου (όπως τα εκφράζει και η προσωπικότητα. Ως γνωστόν, ο ψυχολόγος Allport επέλεξε ως πιο εκφραστικό ορισμό της «προσωπικότητας» εκείνο που την ορίζει ως τη δυναμική και ιεραρχημένη οργάνωση των ψυχοφυσικών συστημάτων, μέσα στο άτομο, η οποία και καθορίζει την πρωτότυπη προσαρμογή του ατόμου στο περιβάλλον. Επιπλέον το «πρόσωπο», στην Φαινομενολογική και Προσωποκεντρική, τέλος, σχολή, εκφράζει την κίνηση, την κατεύθυνση του όντος προς τη μοναδικότητα της αυτοπραγμάτωσής του, (προς την εντελέχειά του, κατά μερικούς) και τη δυναμική επιβολή μέσα σε συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον. Ο C. Rogers θεωρεί ως «πρόσωπο που πλήρως λειτουργεί» κυρίως εκείνον που διαθέτει μια πλήρως κοινωνικοποιημένη ατομικότητα και υπερασπίζεται τη μοναδικότητα και την ελευθερία της έκφρασής του. Θεωρείται φυσικό από μερικούς η Θεολογία να επηρεάζει και τη δική μας Ανθρωπολογία. Όπως έλεγε ο πολύς Evdokimov, μιλώντας για την Αποφατική Θεολογία: «Στην αποφατική Θεολογία αντιστοιχεί η αποφατική Ανθρωπολογία» 27. Εμείς, τώρα, στρεφόμαστε στο πρόσωπο του παιδιού για να το σπουδάσουμε πρώτα και το στηρίξουμε έπειτα. Αρκεί να ξεκινάμε με την βεβαιότητα πως το αγνοούμε και, άρα, με ταπεινή διάθεση μαθητείας. Και αυτό να μας ωθεί σε αναζήτηση της αλήθειας και πραγματικότητάς του. Δηλαδή, στις παιδαγωγικές μας σχέσεις να μας συνέχει η θεώρηση και αντιμετώπιση του παιδιού ως προσώπου: «Ενεκα τούτου εξήλθον εις συνάντησίν σοι, ποθούσα το σον πρόσωπον εύρηκά σε» (Παροιμ.7,15). Αρκεί να είμαστε στην ουσία διαλογικοί, και να έχουμε ως παιδαγωγικό στόχο την ανάπτυξη του προσώπου στον κάθε μαθητή μας. Κατά δε τον διακεκριμένο μελετητή Δ.Γ. Κουτρουμπή : «Το πρόσωπον του ανθρώπου ομοιάζει, κατά τους Πατέρας, με την ουσίαν του Θεού. Είναι και αυτό ανέκφραστον και απερίγραπτον μυστήριον. Είναι μια άλλη όψις των μυστηρίων του Θεού. Μόνον όταν ο Θεός αποκαλύψη το μυστήριόν του, μόνον τότε ημπορεί ο άνθρωπος να εννοήση κάτι από το ιδικόν του μυστήριον, το μυστήριον της υπάρξεώς του, το μυστήριον της καρδίας του, το μυστήριον του προσώπου του» Εvdokimov,όπ. αν. σ.67]. 28 Άρθρ, Δ.Γ.Κουτρουμπή, «Γρηγόριος ο Παλαμάς και δύο σύγχρονα προβλήματα» Μάιος 1960,σ.165].

14 14 Πόσο άραγε η σύγχρονη κοινωνική και παιδαγωγική πραγματικότητα δείχνει πως δέχεται τα λόγια του μεγάλου Alexis Carrel :«Στον άνθρωπο εκείνο που δεν μετριέται έχει πιο μεγάλη αξία από εκείνο που μετριέται. Η ύπαρξη της σκέψης, η συναισθηματική ισορροπία, είναι το ίδιο ουσιαστικές, όσο και η ομαλή οργανική λειτουργία του»; 5. ΑΓΩΓΗ ΑΝΑΣΤΑΣΙΜΗ ΔΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΚΕΝΩΣΕΩΣ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Η Λογική της Κενώσεως εκδηλώνεται όχι μόνο σε σχέση με τη Σταύρωση, αλλά άπό την ενσάρκωση ήδη. Όπως έχει ποσφυώς λεχθεί ο υιός σταυρούμενος γεννάται και γεννώμενος σταυρούται. Με τη «λογική της κενώσεως» αναφερόμαστε στη νέα Λογική, την υπέρ λόγον (που συχνά γίνεται αισθητή από πολλούς ως παρά-λόγον) και η οποία θα ήταν ευχής έργο να επηρέαζε και την παιδαγωγική λογική. Είναι η λογική που δεν θα μπορούσε να σταθεί χωρίς τη θεία παρεμβολή, μέσα στην οποίαν και «το ασθενές του Θεού» αποδεικνύεται «ισχυρότερο των ανθρώπων». Είναι η ανατρεπτική λογική που εισάγει στο ιστορικό γίγνεσθαι η μεγάλη πράξη αγάπης Του στον άνθρωπο, η λογική Εκείνου που «εκένωσεν εαυτόν μορφήν δούλου λαβών». Να μερικές από τις βασικές εκδηλώσεις της καινούργιας λογικής που εισήγαγε ο Χριστός ερχόμενος στον κόσμο και εκφράζει το πνεύμα της Καινής Διαθήκης: -Ο Χριστός, παρά τις κοσμικές προσδοκίες δύναμης και δόξας γεννιέται άσημα και «παράλογα» από Παρθένα. -Ήρθε για να γίνει δάσκαλος και σωτήρας του κόσμου και περιμένει 30 ολόκληρα χρόνια για να βγει στη δημόσια ζωή. -Βγαίνοντας, δεν δίνει «σημεία», όπως τα ζητούν οι συμπατριώτες του και γι αυτό κατηγορήθηκε ως αιρετικός, ψευδοπροφήτης, υβριστής του Θεού, λαοπλάνος κι επαναστάτης. Δεν δίνει παρά το σημείο του Σταυρού «Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον Έλλησι δε μωρίαν»(α Κοριν.,1,23). «Σημείον ου δοθήσεται αυτοίς ειμή το σημείο Ιωνά του Προφήτη»(Ματθ.,12,39). «Ημείς δε κηρύσσομεν Χριστόν εσταυρωμένον, Ιουδαίοις μεν σκάνδαλον, 29 Έλλησι δε 29 Σκάνδαλο, τι άραγε σημαίνει; Το μη- συνηθισμένο, το παράδοξο μέχρι σημείου ενοχλητικού. Το σκάνδαλο και η μωρία απειλούν το κατεστημένο με ανατροπή. Δεν επήγε με το μέρος των κατεστημένων αρχόντων (ουαί υμιν..). Αυτό δεν μπορούσαν να του το συγχωρέσουν. Οι κοινωνικοί επαναστάτες γίνονται δεκτοί από το κοινωνικό σώμα είτε όταν δεν απειλείται το status quo είτε όταν νομίζουν πως δεν απειλείται. Όταν ο λόγος ή το παράδειγμά του απειλήσουν τις επί χρόνια συνήθειές τους, τα κοινωνικά ή οικονομικά συμφέροντα των ισχυρών, δεν μπορεί να συνεχισθεί άλλο η ανοχή. Και τότε μια λύση φαίνεται να υπαγορεύεται από όλους. Συμφέρει ημίν «σταυρώσαι» «Σταυρωθήτω»! Είναι, επίσης, «μωρία» για τον «δυτικό» στη νοοτροπία άνθρωπο (όπως και σκάνδαλο για τον «ανατολικό ). Μωρία για την ορθολογική ελληνική σκέψη.

15 15 μωρίαν, αυτοίς δε τοις κλητοίς Ιουδαίοις τε και Έλλησιν, Χριστόν Θεού δύναμιν και Θεού σοφίαν»{α Κορ.1,23-24). -Αντί να συναναστρέφεται ενάρετους και καθώς πρέπει, συναναστρέφεται τους αμαρτωλούς που τον χρειάζονται, τις πόρνες και τους τελώνες. -Ενώ θεραπεύει αρρώστιες και χαρίζει και τη ζωή ακόμη, ταυτόχρονα υπόσχεται την αιώνια ζωή σε όποιον διαβεί το κατώφλι του θανάτου. ο εκστατικός χαρακτήρας του προσώπου - Στο θεωρητικό του «παράδειγμα» προηγείται ο «θάνατος» της «ζωής». «Ει μη ο κόκκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνη» Ενσαρκώνει και εκπροσωπεί μια λογική που οδηγεί, μέσω του θανάτου του αμαρτωλού στοιχείου, στη ζωή και έρχεται σε ποιοτική αντίθεση με την γενική τακτική των «ανθρώπων που πεθαίνουν [επειδή] αποφεύγουν τον θάνατο» 30 : -Αντί να διακοσμήσει το λόγο του με στοιχεία κοσμικής σοφίας, ομιλεί απλοϊκά με παραβολές, ώστε όλοι να τον καταλαβαίνουν, αντί να συνομιλεί με σοφούς συνομιλεί με ψαράδες. -Ο κύριος και Δεσπότης ουρανίων και επιγείων ανεβαίνει εθελούσια στον «κρανίου τόπον» «ουκ αγγέλους στρατεύσας». -Σκοπός του ερχομού του στη γη είναι η ίδρυση της Εκκλησίας του. Κι όμως την ιδρύει όταν φεύγει και τότε την εμπιστεύεται στην πνοή του Αγίου Πνεύματος. -Η Εκκλησία πάλι έχει μια γραμμή πλεύσεως 31 : να δώσει ζωή στον ημιθανή άνθρωπο (παραβολή του καλού Σαμαρείτη), να τον διασώσει, αλλά, παρόλα αυτά, τον ρίχνει στο καμίνι του θανάτου, που υποτίθεται πως πρώτα αυτή «Μωρία» είναι η λογική της ταπεινότητας, της εθελούσιας δουλείας, της εθελούσιας αδυναμίας. Αντιμετωπίζεται ως «μωρία» και το έργο του. Τον ενδιαφέρει ο πονεμένος άνθρωπος, τονίζεται η προσωπική καταξίωση και όχι η κοινωνική, τονίζεται η πρόθεση και όχι τόσο το έργο. 30 «άνθρωποι τον θάνατον φεύγοντες διώκουσι» [Δημόκριτος,, Diels αποσπ. 203] 31 Αυτή τη «λογική της Κενώσεως» άφησε και ως γραμμή πλεύσεως στην Εκκλησία ο ιδρυτής Της.. Και όταν το ιστορικό πρόσωπο της Εκκλησίας υπάκουσε σε αυτήν μεγαλούργησε σε ποιότητα. Όταν όμως επηρεασμένη από την ανατολική χλιδή των βυζαντινών παλατιών και αξιωμάτων ή της ρωμαϊκής δικαιοσύνης, θέλησε- προκειμένου να αισθάνεται ισχυρή- να αρνηθεί τη λογική του «σκανδάλου» και της «μωρίας», πέρασε σε περίοδο κρίσης. Τελικώς και διαχρονικά, απέτυχε εφόσον κατασυκοφαντήθηκε το μήνυμα του Χριστού. Οι εκκλησιαστικοί ταγοί συνδέθηκαν με τον πλούτο και την πολιτική ή στρατιωτική δύναμη. Και εν ονόματι του Χριστού έκαναν λάθη και εγκλήματα (βλ. ο μέγας Ιεροξεταστής) σε βάρος των «αδελφών» του Χριστού στη γη, των ανθρώπων. Αυτήν τη σταυρωμένη, την Κενωτική λογική, άφησε ο Κύριος ως γραμμή πλεύσης της Εκκλησίας. Όταν την καταλάβαμε και τη σεβασθήκαμε, η Εκκλησία παρότι ήταν μικρή, ανεπίσημη, καταδιωκόμενη, εν ερημίαις και ταις οπαίς της γης κρυπτόμενη, έδωσε μάρτυρες, έδωσε μηνύματα αιώνιας αλήθειας και λεβεντιάς. Όταν δεν την σεβασθήκαμε (τότε που προτιμήσαμε να ενταχθούμε στο άρμα των ισχυρών του κόσμου τούτου), πληρώσαμε τραγικά τις επιλογές μας. Υπάρχουν περιπτώσεις που αλλοιώσαμε το μήνυμα, το Ευαγγέλιο- (δεν έχει σημασία τόσο αν είμαστε κάποιοι από δώ και κάποιοι άλλοι από κεί)- τόσο ώστε ούτε ο κόσμος πλέον να ελκύεται από ένα τέτοιο Χριστιανισμό και, μάλιστα, οι νέοι μας με την ριζοσπαστική και απόλυτη έκφραση της γνησιότητας που αναζητούν, ούτε ο Χριστός τολμώ να πω-αναγνωρίζει πια την Εκκλησία του.

16 16 βρίσκεται μέσα. «Δια του θανάτου εις την ζωήν», «το ασθενές του Θεού ισχυρότερον των ανθρώπων»(α Κοριν.,1,25) - Βλ. την Παραβολή των ζιζανίων (Ματθ.,13,24-30), που δεν ξερίζωσε ο Χριστός, αλλά τα άφησε να αναπτύσσονται μαζί με τα άλλα και να νικηθούν από τον ποιοτικό μαρασμό τους. Τα προηγούμενα μας οδηγούν στην Ανθρωπολογία του Σταυρού που αναφέρεται στην ένωση των δύο φύσεων. Ο Χριστός με την ενσάρκωση και τη σταυρική του θυσία ένωσε και τα πριν διεστώτα. Πώς έρχεται να σώσει τον κόσμο; Δεν έρχεται ως σοφός και συζητητής του αιώνος τούτου, ούτε ως εξουσίαν έχων. Αντιθέτως, εμφανίζει ένα καινούργιο τρόπο ηγετικής επιβολής, τον οποίον πολλούς αιώνες αργότερα θα προσπαθήσουν να παρουσιάσουν στον κόσμο η φιλοσοφία με τον εσσενσιαλισμό και η ψυχανάλυση με τους υπαρξιακούς αναλυτές και ανθρωπιστικούς ψυχολόγους στις μέρες μας. Πρόκειται για την επιβολή που γίνεται με την ήρεμη δύναμη της ποιοτικής υπεροχής, με την κυριαρχία του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου πάνω στα εξωτερικά στοιχεία. Επιβολή με τη δύναμη που προσφέρει η κατοχή μιας άλλης πραγματικότητας, δύναμη που χαρίζει η συμμετοχή στο μυστικό σώμα του Χριστού στον κόσμο. Εισηγείται έτσι μια άλλη λογική για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του κόσμου και της ζωής, επομένως και των παιδαγωγικών προβλημάτων. Λογική της οποίας ο ενυπάρχων Σταυρός αποτελεί το κεντρικό της γνώρισμα. Η «Λογική της Κενώσεως» γίνεται και Παιδαγωγική Λογική που, πρώτα απ όλα, δεν εξυπηρετεί το φαίνεσθαι αλλά το είναι και δεν έχει καμιά σχέση με τη βία και τη δύναμη που επιβάλλονται εξωτερικά Παιδαγωγική λογική που πιστεύει στη δύναμη του εσωτερικού κύρους, το οποίον και αναβλύζει από την παιδαγωγούσα προσωπικότητα του δασκάλου. Παιδαγωγική Λογική που πιστεύει πως η αλήθεια που υπάρχει στο μορφωτικό αγαθό έχει δυνατότητες επιβολής αφ' εαυτής, εάν και εφόσον ο δέκτης είναι ώριμος να δεχθεί το προσφερόμενο. Παιδαγωγική που πιστεύει στην τεράστια δύναμη της μη-βίας και της εμμονής στην εθελούσια αδυναμία. Λογική που αντιπαρατάσσει στο φιγουράτο, το ουσιώδες, στο εξωτερικά λαμπερό, εκείνο που διαθέτει εσωτερική αξία, στις κοσμικές και κοινωνικές διακρίσεις και επιτυχίες, την εσωτερική αξία και ουσία των πραγμάτων. ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΈΣ - Η εκκίνηση της εν ελευθερία και αγάπη αγωγής προϋποθέτει νεανικό ενθουσιασμό. Δεν μπορεί δε να βρει ( ο παιδαγωγός) τη δύναμη να παιδαγωγεί αν δεν πιστεύει. Η συνέχιση και τελείωσή του οποιουδήποτε παιδαγωγικού έργου που άρχισε με ενθουσιασμό, προϋποθέτουν «γεύση θανάτου», το βάπτισμα του πόνου. Δηλαδή ο παιδαγωγός, δεν μπορεί να είναι ώριμος και παραγωγικός στο έργο του αν δεν έχει πονέσει και υπερβεί κάπως τον πόνο, αν δεν έχει δηλαδή εμπειρίες θανάτου και Σταυρού που οδηγούν στην Ανάσταση.

17 Δεν μπορεί κανείς να μάθει να αγαπά χωρίς να του κοστίσει, αν δεν εμφορείται από αυτήν την Κενωτική Λογική. Και δεν μπορεί να αισθανθεί την αγάπη που ευεργετεί αν δεν έχει ψυχολογικά ωριμάσει, αν δεν έχει λευτερωθεί από το εγωτικό του πλέγμα, αν δεν έχει εσωτερικά καθαρθεί και πνευματικά πληρωθεί. Αν συνεχίζει να υπερασπίζεται τη σημαία του λαμβάνειν και όχι του διδόναι. Η εφαρμογή μιας εν αγάπη αγωγής προϋποθέτει τις προαναφερμένες εσωτερικές κατακτήσεις του υποκειμένου. Και αυτές, πάλι, προϋποθέτουν τη Χάρη και την άσκηση. Άσκηση στην κατάκτηση της πιο βαθιάς-πλατιάς ελευθερίας, όσο και ουσιαστικής, άσκηση στο να εμπιστεύεται την ελεύθερη ύπαρξη και πορεία των άλλων, αληθινά και όχι ψεύτικα. -Άσκηση στο να αγαπάς και όχι στο να μισείς αγαπών. -Άσκηση στο να ευτυχείς στο διδόναι και όχι στο λαμβάνειν. -Άσκηση για να μην υποσταλεί ποτέ μέσα του η αναζήτηση της γνήσιας σχέσης και αγάπης καθώς και η πεποίθηση στο ύψος και στη δύναμη της αγάπης για τη λύση των ατομικών, κοινωνικών πολιτικών προβλημάτων του κόσμου. Ο Σταυρός εκφράζει την ακατάπαυστη επικοινωνία Θεού και ανθρώπων και όχι τη διακοπή της. Ο Έγκελς μιλάει για το άλμα από το βασίλειο της αναγκαιότητας στο βασίλειο της ελευθερίας. Μέσα από τη λογική του Σταυρού γίνεται μπορετό αυτό το άλμα. Παιδαγωγείται το παιδί με τα βιώματα της αθόρυβης, εθελούσια αδύναμης -για την αντίληψη του «κόσμου»- παιδαγωγικής του Θεού. Της παιδαγωγικής εκείνης που υπακούει στο φαινομενικά παράλογο που υπάρχει στη λογική του Σταυρού, τη «λογική της Κενώσεως». Αισθάνεται πόσο ισχυρό είναι στην πραγματικότητα «το ασθενές του Θεού», που σφήνωσε στα σπλάχνα της Ιστορίας και, από τότε πορεύεται, οδηγεί τον πιστό λαό του (όπως συνέβη και με τους Εβραίους του Μωϋσή και τη νεφέλη). Οδηγεί την κοινωνία εκείνων που αληθινά πιστεύουν, τη στρατευμένη δηλαδή εκκλησία Του, πορεύεται αθόρυβα κι ευεργετικά και, με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος, τη μεταμορφώνει ακατάπαυστα. Μπορεί, νομίζουμε, ο κάθε παιδαγωγούμενος που έχει τη δυνατότητα να απολαμβάνει τις χάρες μιας εκκλησιαστικής ζωής, μπορεί με την ερευνητική του διαίσθηση να εγγίζει το χωνευτήρι της αναγέννησης του ανθρώπου, τη «μικρά ζύμη που όλον το φύραμα ζυμοί». Ο παιδαγωγός που εμπνέεται και ασκεί την «Κενωτική Λογική», σιωπά. Η σιωπή, όχι ως απουσία λόγου, είναι γενικό, βασικό και κεντρικό γνώρισμα αυτού του παιδαγωγού. Στην περίπτωση του Κυρίου η σιωπή δεν είναι ένα διάλειμμα μεταξύ θορύβων, λόγων, επιδιώξεων ανταγωνισμού ή καταναλωτισμού. Πρόκειται για μια συνεχή κατάσταση τη ουσία σιωπής. Έχει βαθύ και πολύ πλατύ νόημα. Ο παιδαγωγός που ενστερνίζεται την Κενωτική Λογική και «σιωπά», μπορεί να ομιλεί, να τραγουδάει, να εργάζεται, να παίζει, αλλά δεν είναι θορυβώδης, εκκωφαντικός, φλύαρος. Η σιωπή του αποτελεί βαθύ χαρακτηριστικό της καλλιεργημένης πνευματικότητάς του (και όχι οπωσδήποτε εξωτερικό του γνώρισμα) και το οποίον μόνο εσωτερικά αναδύεται, σφραγίζει δε και οδηγεί την οποιαδήποτε συμπεριφορά του. 17

18 18 Θα τολμούσαμε να πούμε πως ο αποφατισμός (η απόλυτη αγνωσία του Αγ. Γρηγορίου του Παλαμά)- που σημαίνει κοινωνία με το Θεό στο βαθύτερο και πιο έντονο βαθμό- διενεργείται μέσα σε πνεύμα σιωπής. O Vlad. Lossky, στο έργο του «Δοκίμιο Μυστικής Θεολογίας» σημειώνει: «Ο αποφατισμός μας μαθαίνει να βλέπουμε στα δόγματα της Εκκλησίας, πριν απ όλα, μια αρνητική έννοια, μια απαγόρευση στη σκέψη μας να ακολουθήσει τους φυσικούς δρόμους και να διαμορφώνει έννοιες που θα αντικαθιστούσαν τις πνευματικές πραγματικότητες. Διότι ο Χριστιανισμός δεν αποτελεί μια σχολή φιλοσοφίας που στοχάζεται πάνω στις αφηρημένες έννοιες, αλλά πάνω απ όλα μια κοινωνία με τον ζώντα Θεό. Γι αυτό, και παρά τη φιλοσοφική τους παιδεία και τις φυσικές τους προδιαθέσεις για στοχασμό (spéculation), οι Πατέρες της ανατολικής παράδοσης, όντας πιστοί στην αποφατική αρχή της Θεολογίας, ήξεραν να κρατήσουν τη σκέψη τους στο κατώφλι του μυστηρίου και να μην αντικαταστήσουν το Θεό με τα είδωλα του Θεού» 32. Ο «αποφατισμός», ως στάση ζωής του παιδαγωγού, είναι ενέργημα εν «σιωπή» αναδύεται από την αίσθηση της αβύσσου του ενοικούντος προσώπου και τείνει στην αποδοχή της αγνωσίας του Θεού. «Άβυσσος άβυσσον επικαλείται». Και η διαλογική επίκληση που απευθύνει στο παιδί, στο συνάνθρωπο, στον άλλον, είναι τότε δυνατόν να λαβαίνει χώρα μέσα στο αυτό πνευματικό και σχεσιακό περιβάλλον. Σταυρός και πολιτική πράξη. Η κοινωνική πολιτική που θέλουμε να επικρατήσει είναι η πολιτική που δεν συνθηκολογεί με οτιδήποτε αλλοτριώνει τον άνθρωπο. Δεν συμφωνεί όμως και με τον περιορισμό της ελευθερίας που απανθρωποποιεί εξίσου. Έτσι, αγωνίζεται μοναχικά, ανάμεσα σε πολλά ρεύματα και χτυπιέται απ όλα. Γιατί; Γιατί ακολουθεί τη γραμμή του Σταυρού, δεν θέλει να απαλλαγεί από το βάρος παρεκκλίνοντας από τη χρυσή τομή: ισότητα, ελευθερία των ανθρώπων, ως σύνολο και ως προσώπων. Ο αληθινός Ανθρωπισμός δεν τονίζει την κυριαρχία του ατόμου πάνω στο σύνολο ούτε τον αφανισμό του προσώπου από το σύνολο. Αλλά αυτό δεν είναι βατό παρά μέσα από το Σταυρό. Δηλαδή, ο Θεάνθρωπος Ιησούς, υψώνεται σε πρότυπο για την ανθρωποποίηση συνόλων και κοινωνιών. Τούτο γίνεται μέσα από το Σταυρό και την Ανάσταση που ακολούθησε. Δηλαδή μέσα από την οδυνηρή περιπέτεια, ατόμων και συνόλων, ώστε να φτάσουν- με την εξέλιξη της Ιστορίας- στην απέκδυση των εγωιστικών δικαιωμάτων και την αναγνώριση μιας κοινωνίας δικαίου και ανθρωπιάς. 6. Αντί Επιλόγου: «λόγος περί μεθόδων Ερχόμενοι τώρα στο πρόβλημα των μεθόδων μιας ορθόδοξης Παιδαγωγικής και αγωγής, νομίζουμε πως μπορεί να υποδείξει κανείς δύο κατεξοχήν : Η πρώτη είναι η αγωγή δια της ζωής και, ιδιαιτέρως, της λατρευτικής ζωής της Εκκλησίας μας. Δεν αρκεί η διαπαιδαγώγηση της νοημοσύνης, του συναισθήματος κλπ στοιχείων της προσωπικότητας. Το παιδί θα αναπτυχθεί μετέχοντας στη νέα εν Χριστώ ζωή, θα αποκτήσει εμπειρίες, θα 32 Lossky, Vld. L Essai de la Théologie Mystique, σς

19 19 «γευτεί» τις μεγάλες αλήθειες και αξίες. Και δεύτερον είναι η αγωγή δια της αγάπης. Ο χριστιανός παιδαγωγός έχει να αντιπαρατάξει τόσο στις αυταρχικές και ολοκληρωτικές μεθόδους αγωγής, όσο και στις μεθόδους της άμετρης ελευθερίας, την δια της αγάπης αγωγή. Η αγάπη δεν εμπίπτει σε καμιά από τις δυο, έχεται του σεβασμού και της ελευθερίας του ανθρώπου Η αγάπη δεν εκφράζεται μόνο από το συναίσθημα. Είναι κυρίως δυναμική κατάσταση που πηγάζει από την πνευματική αναγέννηση, από τη μετοχή στην «καινή κτίση». Είναι αλήθεια, πως η παιδαγωγική πράξη χρειάζεται ένα σύγχρονο και λειτουργικό επανακαθορισμό της έννοιας της παιδαγωγικής αγάπης. Χρειάζεται να φανεί πως τότε είναι η αγάπη επωφελής όταν είναι γνήσια. Και η γνησιότητα έναι δύσκολο κατόρθωμα. Αν μπορούσε κανείς με μια πρόταση να μιλούσε θα έλεγε πως η αγάπη είναι γνήσια όταν έχει απαλλαγεί από τα στοιχεία του θανάτου. Ξεκινώντας ο ορθόδοξος παιδαγωγικός στοχασμός από την λατρευτική εμπειρία του αναστάσιμου περάσματος «εκ του θανάτου εις την ζωήν» είναι σε θέση να αξιολογήσει σχετικά συνθήματα διαφόρων παιδαγωγικών σχολών. Είναι σημαντικό πως, για το ορθόδοξο βίωμα, η ζωή δεν μπορεί να ορισθεί παρά μόνο μέσα από την αποδοχή και υπέρβαση του θανάτου Η παρούσα ζωή μπορεί τοιουτοτρόπως να ξεφεύγει από τους νόμους της φθοράς και να μετέχει στη Ζωή. Το δε παρόν δεν ορίζεται σε αντίθεση με το παρελθόν ή με το μέλλον. Για τον πιστό, τα υπεσχημένα είναι παρόντα, ιδιαίτερα μέσα από τα βιώματα του λειτουργικού χρόνου. Μέσα από την αναφορά του δημιουργήματος στον δημιουργό του παντός αθανατίζεται το έργο του, ενώ ο ίδιος ξαναβρίσκει τις συντεταγμένες της βιωτής του. Όταν έτσι ανατρέφεται ο νέος άνθρωπος δεν μορφώνεται λατρεύων το παρόν, αλλ ούτε και το περιφρονεί. Επομένως, δεν περιφρονεί και τη χρησιμοποίηση όσων υπάρχουν στη ζωή (τη δόξα, το χρήμα, την ηδονή, την ψυχαγωγία, την ασθένεια, το επάγγελμα κλπ), αλλά τα δέχεται ως στοιχεία της ζωής του και ικανά να συντελέσουν στην αποκατάσταση της εικόνας του Θεού στον άνθρωπο. Τα πιο πάνω είναι δυνατό να αντιληφθεί και αισθανθεί ο νέος άνθρωπος μέσα από τη ζωή του στη χριστιανική και φωτισμένη οικογένεια και στην ενορία, στο σώμα της εκκλησίας. με τη βοήθεια της παιδαγωγικής χειραγώγησης που του προσφέρεται.

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα. με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΓΚΑΙΝΙΑΖΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΙΝΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8

Τι είναι το Άγιο Πνεύμα. Διδ. Εν. 8 Τι είναι το Άγιο Πνεύμα Διδ. Εν. 8 Κεντρικό γεγονός στη ζωή της Εκκλησίας Το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε στους αποστόλους και παραμένει στην Εκκλησία ως Παράκλητος, για να καθοδηγεί τους πιστούς «Εἰς πᾶσαν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14

Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος. Διδ. Εν. 14 Ο Τριαδικός Θεός: οι γιορτές της Πεντηκοστής και του Αγίου Πνεύματος Διδ. Εν. 14 Σαράντα ημέρες μετά το Πάσχα η Εκκλησία μας γιορτάζει την Ανάληψη του Κυρίου στους ουρανούς Με την Ανάληψη, επισφραγίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας

Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας ΜΑΘΗΜΑ 7 Ο Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Να ιεραρχήσετε τα παρακάτω στάδια από τις φάσεις της θείας οικονομίας σύμφωνα με τη χρονική σειρά που πραγματοποιήθηκαν: 1. Προαναγγελία του Μεσσία

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016

Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 1 Πανήγυρη Αγίου Γεωργίου 2016 Αγαπητοί μου Αδελφοί, λίγες ημέρες μετά από τη λαμπρή πανήγυρη της Ανάστασης του Κυρίου, πλημμυρισμένοι από πνευματική χαρά εορτάζουμε σήμερα τον Μεγαλομάρτυρα Άγιο Γεώργιο,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας):

ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ. Γι αυτό και εμείς, ενωμένοι με τους Αγγέλους και τους αγίους, διακηρύττουμε τη δόξα σου αναφωνώντας και λέγοντας (ψάλλοντας): ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 99. Παρ ότι η δεύτερη ευχή είναι συγκροτημένη με το προοίμιό της, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και με άλλα προοίμια, ιδιαίτερα με εκείνα που σε περίληψη περιγράφουν το Μυστήριο της Σωτηρίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 18: ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΩΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΖΩΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας»

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτή τη Γη.

Διαβάστε περισσότερα

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με

(άγιο μύρο / τριήμερη / ολόλευκα / κολυμβήθρας / κατάδυση) «Στο χρίσμα, ο ιερέας χρίει τον.. σ όλα τα μέρη του σώματός του με ΜΑΘΗΜΑ 21 Ο ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις ή φράσεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Άγιο Πνεύμα και Πνευματικότητα Όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει τα λόγια: «Σε βαπτίζω στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» είτε έχουμε βαπτιστεί είτε όχι (δείτε Ματθ. 28/κη

Διαβάστε περισσότερα

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω.

Επιλέγω τα συναισθήματα που βιώνω, και αποφασίζω για τον στόχο που θέλω να πετύχω. Η ΕΥΘΥΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΒΛΕΠΕΙΣ - Από το Κεφάλαιο 21, II. THE RESPONSIBILITY FOR SIGHT - 1. Έχουμε πει επανειλημμένα το πόσα λίγα σου ζητούνται για να μάθεις αυτά τα μαθήματα. Είναι η ίδια μικρή προθυμία που

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί.

Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Την περασμένη Κυριακή αρχίσαμε τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή με το Γάμο της Κανά, όπου το νερό μετατράπηκε σε κρασί. Το θαύμα αυτό μας δείχνει ότι η Μεγάλη Τεσσαρακοστή είναι η περίοδος για αλλαγή στον άνθρωπο.

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ!

ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΝΟ ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ! (There is only one God) Πού μπορείς να πάς ώστε να απομακρυνθείς από το Θεό; Ο Θεός γεμίζει κάθετόπο και χρόνο. Δεν υπάρχει τόπος χωρίς να είναι εκεί ο Θεός. Ο Θεός μίλησε μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ

ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟΣ ΚΟΛΑΣΗ ΑΣΚΗΣΗ - ΣΩΤΗΡΙ Στα κυριότερα θρησκεύματ 15 ο ΓΕΛ Θεσσαλονίκης Διερευνητική Εργασία της Β Λυκείου ΓΕΝΙΚ Α Χριστιανισμός, ονομάζεται το θρησκευτικό σύστημα πίστης, το οποίο αναγνωρίζει

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1

Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 Θρησκευτικά Α Λυκείου GI_A_THI_0_10296 Απαντήσεις των θεμάτων ΘΕΜΑ Α1 α) Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5 επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας,

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο.

1. Η «Λειτουργία των πιστών» αφορά μόνο τους βαπτισμένους χριστιανούς. 4. Στη Θεία Λειτουργία οι πιστοί παρακαλούν τον Θεό να έχουν ειρηνικό θάνατο. ΜΑΘΗΜΑ 23 ο ΤΟ ΒΑΘΥΤΕΡΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε

Διαβάστε περισσότερα

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 11. Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ 36. ΔΕΥΤΕΡΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑ E34ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 12. ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΖΩΗ 37. Η ΩΡΑ ΤΗΣ ΣΩΤΗΡΙΑΣ 13. ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΞΙΕΣ 38. ΣΩΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΣ 14. ΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 39. Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ 15. Η

Διαβάστε περισσότερα

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει:

Σε παρακαλούμε, λοιπόν, Κύριε: το ίδιο Πανάγιο Πνεύμα ας ευδοκήσει να αγιάσει τα δώρα αυτά, 118. Ενώνει τα χέρια, τα επιθέτει στα Δώρα και λέει: ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΝΑΦΟΡΑ 116. Το προοίμιο της παρακάτω Ευχαριστιακής ευχής δεν επιτρέπεται να αντικατασταθεί με άλλο, διότι συνολικά παρουσιάζει σε περίληψη την ιστορία της σωτηρίας μας. Ο Κύριος να είναι μαζί

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3

Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο. Διδ. Εν. 3 Θρησκεία: ένα παναθρώπινο φαινόμενο Διδ. Εν. 3 Η έννοια της θρησκείας Ο όρος «θρησκεία» συνδέεται με το φαινόμενο της θρησκείας γενικά και με τις επιμέρους θρησκείες ειδικότερα Με το πολυδιάστατο και

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι.

Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Λίγα λόγια για την προσευχή με το κομποσχοίνι. Το κομποσχοίνι είναι φτιαγμένο για να κάνουμε προσευχή. Δεν είναι διακοσμητικό, ούτε κάτι μαγικό. Είναι όπλο ιερό, μας υπενθυμίζει την προσευχή την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία

Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Τεχνικοί Όροι στην Θεολογία Μάθημα Δεύτερο από την σειρά Οικοδομώντας μία Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Ένα πρότυπο που παρέχει: το

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές.

1. Η Αγία Γραφή λέει ότι ο Χριστός είναι η μόνη δυνατότητα σωτηρίας. 2. Ο Θεός φανερώνεται στην Παλαιά Διαθήκη πάντα με κεραυνούς και αστραπές. ΜΑΘΗΜΑ 13 Ο Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε πρότασης τη λέξη «σωστό»

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας)

(Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) (Σταυροπροσκυνήσεως, Απόκρεω, Αγίου Ιωάννη Κλίμακος, Τελώνη & Φαρισαίου, Αγίου Γρηγορίου Παλαμά, Τυρινής, Ασώτου, Οσίας Μαρίας Αιγυπτίας, Ορθοδοξίας) Τ ρ ι ώ δ ι ο Η περίοδος αυτή πήρε το όνομα της από

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις.

Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα. σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος: Να λες στη γυναίκα σου ότι την αγαπάς και να της το δείχνεις. Επιμέλεια: Βασιλική Σωτηριάδη Θεού πλάσμα είναι η γυναίκα. Με την αποστροφή σου δεν προσβάλλεις εκείνην, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η ενότητα σώματος και ψυχής: το μυστήριο του Ευχελαίου (κεφ.27) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής: Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 8: ΟΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ

ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ FAX: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΓΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ 19-21, 105 56 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ. 2103352364 FAX: 2103237654 www.iaath.gr, E-Mail: ipe.iaath@gmail.com ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 5 Η ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οικογενειακό πνεύμα: ουτοπία ή πραγματικότητα;

Οικογενειακό πνεύμα: ουτοπία ή πραγματικότητα; Οικογενειακό πνεύμα: ουτοπία ή πραγματικότητα; Κάθε χρόνο, μέσα στο μήνα Ιανουάριο υπάρχει η εβδομάδα αφιερωμένη στην προσευχή για την ενότητα των χριστιανών. Κατά τη διάρκεια αυτής της εβδομάδας χριστιανοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού

ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού ΠΡΟΟΙΜΙΟ ΚΟΙΝΟ 1 Η αποκατάσταση των πάντων διά του Ιησού Χριστού 72. Το προοίμιο που ακολουθεί χρησιμοποιείται στις Λειτουργίες που είτε δεν Θεέ παντοδύναμε και αιώνιε, Δι αυτού ευδόκησες να αποκαταστήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1

Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 Το Αληθινό, το Όμορφο και η απόλυτη σχέση τους με την Νοημοσύνη και τη Δημιουργία Σελ.1 (ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ - ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ) Μια σύνοψη: Κατανοώντας ορισμένες λέξεις και έννοιες προκύπτει μια ανυπολόγιστη αξία διαμορφώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν).

Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΜΑΘΗΜΑ 25 Ο ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ Αντιστοιχήστε ένα γράμμα της πρώτης στήλης με έναν αριθμό της δεύτερης στήλης (στη δεύτερη στήλη δύο επιλογές περισσεύουν). ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β α. «Κατ οίκον εκκλησία» 1.

Διαβάστε περισσότερα

Μόνο ένα παράδειγμα από το μάθ. 21 (παράλυτος):

Μόνο ένα παράδειγμα από το μάθ. 21 (παράλυτος): ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΩΣΗ διδ. ενοτ.. 20-2424 1. Ποια στοιχεία του κειμένου "Τι είναι και τι σημαίνουν τα θαύματα του Χριστού" (μάθ.20, Ερμ. 3) συναντήσαμε σε όλες τις διηγήσεις για τα θαύματα αυτού του κεφαλαίου;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Μετάβαση στη χριστιανική ηθική. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Μετάβαση στη χριστιανική ηθική. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Μετάβαση στη χριστιανική ηθική ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή

Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Επιτυχημένη Χριστιανική Ζωή Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία

3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους. Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία 3 ο Δημοτικό Σχολείο Βροντάδου Χίου Οι Τρεις Ιεράρχες, η ζωή και το έργο τους Χίος, 29 Ιανουαρίου 2016 Εκπαιδευτικός: Κωσταρή Αντωνία Εισαγωγή Και οι τρεις γεννήθηκαν τον 4ο αιώνα μ.χ., στα Βυζαντινά Χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία

Η Παύλεια Θεολογία. Πνευματολογία. Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Η Πνευματολογία Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Επίκουρη Καθηγήτρια Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογία Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος

ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ΟΙ 3 ΙΕΡΑΡΧΕΣ: Βασίλειος ο Μέγας Γρηγόριος ο Ναζιανζηνός Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ποιοί ήταν; Πού έζησαν; Τί έκαναν; Δρ. Χρυσόστομος Παπασπύρου 30 Ιανουαρίου 2015 Βασίλειος ο Μέγας (330-379) Ο Βασίλειος ο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4

Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού. Διδ. Εν. 4 Ποιος είναι ο Θεός κατά την πίστη του Χριστιανισμού Διδ. Εν. 4 Ο Θεός είναι άγνωστος στην ουσία του και γνωστός με τις ενέργειές του στον κόσμο όλα τα όντα γιατί δίνει την ύπαρξη σε αυτά Ενέργειες= Θεϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ε ΕΞ. π. Βασίλειος Καλλιακμάνης Καθηγητής Θεολογίας Α.Π.Θ. Μεθοδολογία της ποιμαντικής Η προβληματική του θέματος. Πολλαπλή μέθοδος στην εκκλησιαστική παράδοση. Δημιουργία νέων

Διαβάστε περισσότερα

«Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων».

«Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων». «Αν είσαι συ ο βασιλιάς των Ιουδαίων, σώσε τον εαυτό σου». Υπήρχε και μια επιγραφή από επάνω του: «Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Ένας απ τους σταυρωμένους κακούργους τον βλαστημούσε λέγοντας: «Εσύ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς

Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς Οι ετερόδοξοι, η Εκκλησία και εμείς ΑΠOΠΑΜΑ ΑΠO ΣΗΝ ΟΜΙΛΙΑ του Π. ΠEΣΡΟΤ ΧΙΡ στο 20ο ΙΕΡΑΠΟΣΟΛΙΚO ΤΝΕΔΡΙΟ ΤΝΕΡΓΑΣΩΝ ΣΟΤ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΤ ΧΡΙΣ. ΟΜΙΛΟΤ ΕΙ ΣΗΝ ΚΑΣΑΚΗΝΩΙΝ ΑΓΙΑ ΣΑΒΙΘΑ Αράχωβης Παρανάσσου Βοιωτίας

Διαβάστε περισσότερα

Σιωπάς για να ακούγεσαι

Σιωπάς για να ακούγεσαι Σιωπάς για να ακούγεσαι 01/12/2014 Γράφει η Αίγλη Τούμπα Μάρω Βαμβουνάκη Εκδόσεις Ψυχογιός σελ. 272 Ίσως από τα καλύτερα μυθιστορήματα της Μάρως Βαμβουνάκη να ήταν το «Οι παλιές αγάπες πάνε στον Παράδεισο».

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β1.Ο Πρωταγόρας παρουσιάζει στο σημείο αυτό μια ιδιαιτέρως ρηξικέλευθη τοποθέτηση σχετικά με την έννοια και το σκοπό της τιμωρίας. Η τιμωρία, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα δεν είναι εκδίκηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει ΟΟυρανός, το Υπέροχο Σπίτι του Θεού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:Lazarus Διασκευή:SarahS. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children www.m1914.org

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗ Ενότητα 1: Ο ΣΚΟΠΟΣ ΚΑΙ Η ΜΕΘΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΙΜΑΝΤΙΚΗΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 10: Η ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 10: Η ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 10: Η ΣΧΕΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ.

ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ. ΣΑΤΑΝΙΣΜΟΣ. Ο Σατανισμός διεθνώς θεωρείται ως . Είναι η λατρεία του Σατανά ο οποίος στις διάφορες μορφές του σατανισμού, δεν κατανοείται με ενιαίο τρόπο. Ο σατανισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά

Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά Αγάπη: όχι ευκαιρία για καλή πράξη, αλλά π. Αλέξανδρου Σμέμαν Η επόμενη Κυριακή ονομάζεται Κυριακή της Απόκρεω γιατί στη διάρκεια της εβδομάδας που ακολουθεί αρχίζει μια περιορισμένη νηστεία αποχή κρέατος»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ

ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ. Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΜΟΡΦΕΣ ΕΜΦΑΝΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ-ΔΙΑΥΛΩΝ Βιβλίο-Δίαυλος 1: Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ Ι. Συνοπτική παρουσίαση του Βιβλίου-Διαύλου Η Ψυχική Υγεία: Η Ψυχική Υγεία εγγυάται τη συνοχή ομοειδών ιδιοτήτων και χαρακτηριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014

Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Συνέντευξη του Ν. Λυγερού στην εκπομπή «Καλή σας ημέρα» ΡΙΚ 1, 03/11/2014 Δημοσιογράφος: -Μπορούν να συνυπάρξουν η θρησκεία και η επιστήμη; Ν.Λυγερός: -Πρώτα απ όλα συνυπάρχουν εδώ και αιώνες, και κάτι

Διαβάστε περισσότερα

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη...

Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... Ευχαριστώ Ολόψυχα για την Δύναμη, την Γνώση, την Αφθονία, την Έμπνευση και την Αγάπη... τον Δάσκαλο μου, Γιώργο Καραθάνο την Μητέρα μου Καλλιόπη και τον γιο μου Ηλία-Μάριο... Ευχαριστώ! 6 ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον»

Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» Α Λυκείου - Θρησκευτικά Μαθημα 6. «Ποιησωμεν ανθρωπον» ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Να ερμηνεύουν θεολογικά τη φράση «κατ εικόνα και καθ ομοίωσιν». 2. Να διατυπώνουν το σκοπό δημιουργίας του ανθρώπου. 3. Να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

-16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ -16 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Η Ανάσταση Του Χριστού (κεφ.11) Σχολείο:Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα Τάξη:Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν οι μαθητές,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ Η ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ Αμέτρητες γυναίκες! Ανήλικες, ενήλικες, ηλικιωμένες. Γυναίκες παντρεμένες ή ανύπαντρες, μητέρες ή άτεκνες, διαζευγμένες ή χήρες. Άλλες νοικοκυρές, άλλες εργαζόμενες, άλλες συνταξιούχοι. Πολλές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο )

Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) 1 Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ ΩΣ ΦΑΝΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ (Μέρος 2 ο ) Η Εκκλησία, στην οποία είναι ο χώρος που ενεργεί το Άγιο Πνεύμα, περιλαμβάνεται στη θεϊκή κυριαρχία πάνω στο χρόνο. Το έργο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 17: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΙ ΑΥΘΕΝΤΙΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα