Σελ. 2 Απόσπασμα από το βιβλίο «Στέφανος Ξένος: Σκηνές από το δράμα του Ελληνισμού σε Ανατολή και Δύση » Σελ.10 Απόσπασμα από το βιβλίο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σελ. 2 Απόσπασμα από το βιβλίο «Στέφανος Ξένος: Σκηνές από το δράμα του Ελληνισμού σε Ανατολή και Δύση 1821-1894» Σελ.10 Απόσπασμα από το βιβλίο"

Transcript

1 Σελ. 2 Απόσπασμα από το βιβλίο «Στέφανος Ξένος: Σκηνές από το δράμα του Ελληνισμού σε Ανατολή και Δύση » Σελ.10 Απόσπασμα από το βιβλίο «Ποίηση και Μνήμη» Σελ.76 Απόσπασμα από το βιβλίο «Eικοσιπέντε καλοκαίρια» Σελ. 80 Για τον Ζέφυρο Καυκαλίδη 1

2 Απόσπασμα από το βιβλίο: Στέφανος Ξένος: Σκηνές από το δράμα του Ελληνισμού σε Ανατολή και Δύση [ 24 ] Το Αιώνιο Ζήτημα Κάθε τραγωδία είναι συνάρτηση μιας ανεπίλυτης συγκρούσεως. Όσο πιο γρήγορα επιτυγχάνεται η αρμονία ή καθίσταται πιθανή, η τραγωδία εκλείπει - Goethe προς Καγγελάριο Muller, 1824 Η σύγκρουση Ανατολής με Δύση: μία αρχαία ελληνική τραγωδία - Το Ανατολικό Ζήτημα εν στενή και ευρεία εννοία - Η αντίθεση των δύο κόσμων στο έργο του Αισχύλου και του Ηροδότου - Η Ιστορία ως σειρά αδικοπραγιών, ανταποδόσεων και αποκαταστάσεων - Το αιώνιο Ζήτημα ως πολιτιστικό πρόβλημα και η παρούσα κατάσταση πραγμάτων - Η Εγελιανή "αναγνώριση" και το τέλος της Ιστορίας. Ο βίος και το έργο του Ξένου, ήταν άμεσα συνδεδεμένα με το Ανατολικό Ζήτημα. Θα το καταθέσει ο ίδιος δικαιολογώντας έτσι τις συχνές προσωπικές παρεμβολές του όχι μόνον στη δημοσιογραφική αλλά και στη μυθιστορηματική παραγωγή του. 1 Εξάλλου η ανάγνωση των έργων του καθώς και μια ματιά στο χάρτη, όπου μπορούμε να παρατηρήσουμε τα κέντρα των δραστηριοτήτων του, μας βοηθάει να δούμε το χώρο όπου κατά βάση εκτυλίχθηκε στο παρελθόν το δράμα, το οποίο ως σήμερα εξακολουθεί να αποτελεί το επίκεντρο αυτού του ζητήματος. Τι άλλο ήταν το μυθιστόρημά του Η Ηρωίς της Ελληνικής Επαναστάσεως παρά η μυθιστορηματική συνάμα και ιστοριογραφική ανάλυση και διατύπωση του Ελληνικού Ζητήματος, το οποίο ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με το πρόβλημα της Ανατολής; Και οι εργασίες της Ελληνικής και Ανατολικής Ατμοπλοΐας δεν όριζαν, άραγε, τα εμπορικά κέντρα ενός ελληνισμού, του οποίου η μοίρα εξαρτιόταν από τις πολιτικές διακυμάνσεις των σχέσεων Ανατολής και Δύσης; Μπορούμε απροκάλυπτα να υποστηρίξουμε πως η ζωή του Ξένου είχε την ίδια ένταση, το ίδιο πάθος, ήταν με λίγα λόγια το ίδιο δραματική, εμπεριείχε τα ίδια όνειρα, τις ίδιες διαψεύσεις ή επιβεβαιώσεις ελπίδων, τα ίδια σκαμπανεβάσματα όπως και το ζήτημα των χριστιανικών λαών της Βαλκανικής. Τον βασάνιζαν τα ίδια ερωτήματα που ταλάνιζαν τον ελληνισμό, σε ένα γεωγραφικό χώρο, όπου περισσότερο από καθετί, η πολιτική όριζε και εξακολουθεί να ορίζει την τύχη των κατοίκων του. Πριν προχωρήσουμε λοιπόν στην ανάλυση του δευτέρου μέρους της ζωής του ήρωά μας, θεωρούμε σκόπιμο να αναπτύξομε την έννοια του Ανατολικού Ζητήματος και να δικαιώσουμε εκείνον το συγγραφέα που το απεκάλεσε Αιώνιο. Και αυτό διότι σκοπός του έργου μας δεν είναι μόνον η καταγραφή της ζωής ενός ανθρώπου αλλά η άπαυστη διαλεκτική κίνηση ανάμεσα στον ίδιο και την πατρίδα του, ανάμεσα στην ατομική και τη συλλογική ψυχή, το εσωτερικό και το εξωτερικό περιβάλλον και εντέλει ανάμεσα στο συγκεκριμένο και το γενικό. 1 Βρεττανικός Αστήρ

3 Το Ανατολικό Ζήτημα είναι μια πράξη αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Οι ήρωες δεν είναι φυσικά πρόσωπα, είναι κρατικές οντότητες, λαοί, έθνη ολόκληρα, τα οποία παλεύουν για την αναγνώρισή τους από την ίδια την Ιστορία. Άλλοτε χάνονται μέσα στη φρικτή σιωπή που απαιτούν οι αυταρχικοί σκηνοθέτες κι άλλοτε αναδύονται εν σπαραγμώ πάνω στην κατάφωτη σκηνή του κόσμου. Κράτη μεγάλα που απαιτούν να διατηρήσουν τη δύναμή τους, κράτη μικρά των οποίων οι τροχιές είναι αντικρουόμενες και αντιφατικές. Το κάθε ένα από αυτά απαιτεί να υπάρξει εις βάρος του άλλου. Υπάρχουν οι ήρωες λαοί που δε θέλουν να συντριβούν και γι' αυτό συντρίβουν αδιάκριτα οτιδήποτε αντιστρατεύεται τα συμφέροντά τους, ή άλλως, τη βιολογική και ιστορική υπόστασή τους. Στη σκηνή αυτή του κόσμου, παρουσιάζονται έθνη που αναζητούν την αποδοχή και την αναγνώριση, τη δημιουργία τουτέστιν συνθηκών και προϋποθέσεων που επιβοηθούν την αυτοσυντήρησή τους, πληθυσμοί και φυλές όπου στην πορεία τους προς την ελευθερία, θέλουν να υποδουλώσουν, να εκμηδενίσουν άλλους λαούς οι οποίοι μέχρι χθες ακόμα συζούσαν κάτω από το ζυγό του ίδιου τυράννου. Το Ανατολικό Ζήτημα, είναι ζήτημα ζωής και θανάτου, δύναμης και αδυναμίας, είναι το φοβογόνο και καταστροφικό παιχνίδι του ισχυρού και του αδύναμου η συμφορά. Πλαισιώνεται από το έργο των πολιτικών που ονομάζουμε διπλωματία, η οποία πραγματώνεται από επαγγελματίες τους οποίους, ο μεγαλύτερος βιογράφος της σύγχρονης εποχής, ο Stefan Zwieg, αποκάλεσε artistes au mains prestes, au mots vides, et au nerfs glacώs 2. Είναι η διαπλοκή των συναισθηματικών διακυμάνσεων και του εγωισμού των μεγάλων αυτοκρατόρων, πριγκίπων, πρωθυπουργών και καγκελαρίων Δύσης και Ανατολής, οι οποίοι ξιφομαχούν στα διεθνή συνέδρια πληγώνοντας καίρια τους μυχιαίτερους πόθους εκατομμυρίων ανθρώπων, εκατομμυρίων οντοτήτων, στο όνομα της ισχύος και της πρωτοκαθεδρίας. Ανελέητοι, οι ηγέτες των Μ. Δυνάμεων, συνεπικουρούμενοι από τους συμβούλους τους, αποφασίζουν, μέσα στην άψογη πολυτέλεια των Διεθνών Συνεδρίων και το θάμπος των φώτων, για την τύχη του κόσμου, χαράσσοντας πάνω στους χάρτες, χωρίς να γνωρίζουν καν γεωγραφία, γραμμές διαχωριστικές. Ιδού το Ανατολικό Ζήτημα, ένα παιχνίδι απορριπτικών εγκεφάλων που πιστεύουν πως τακτοποιούν τα ατακτοποίητα με βάση το δίκαιο του ισχυροτέρου, μια τραγωδία όπου επικρατεί το κυνήγι της τελικής διευθέτησης των ανθρωπίνων προβλημάτων μέσα από την ισχύ και την επιθετικότητα. Αλλά ας διακόψουμε την προσπάθεια αυτής της γενικότατης θεώρησης, της καθαρά ανθρωπολογικής, μιας και μιλάμε για τραγωδία. Ας εγκαταλείψομε την προσπάθεια να ποιητικοποιήσουμε την ιστορία και ας επιχειρήσουμε να συγκεκριμενοποιήσουμε τους στοχασμούς μας μέσα στο ιστορικό πλαίσιο, μέσα στην ίδια την ιστορία η οποία, δεν πρέπει να ξεχνάμε, ότι πέραν των γεγονότων που την απαρτίζουν δεν παύει να είναι, όπως παρουσιάζεται μέσα από τα κείμενα, και εφεύρημα του εκάστοτε συγγραφέα ιστορικού, σύλληψη δηλαδή και ανάγνωση προσωπική. Πλησιάζουμε λοιπόν στον ορισμό τον οποίον δίδουν τα επίσημα εγχειρίδια της διπλωματικής Ιστορίας, αυτά που θέλουν, δίκην γνώσεως και διδαχής, να καθορίσουν συγκεκριμένα και με γεωγραφική και εθνολογική ακρίβεια, τον όρο Ανατολικό Ζήτημα. Ο όρος Question d' Orient - Eastern Question, εμφανίζεται στο λεξιλόγιο της διεθνούς διπλωματίας από την εποχή του Συνεδρίου της Βερόνας (1822). Είναι γνωστό ότι στο Συνέδριο αυτό δεν ασχολήθηκαν καν με την Ελληνική Επανάσταση. Ο Μέτερνιχ ήταν βέβαιος ότι το πρόβλημα σύντομα θα το τακτοποιούσε ο Σουλτάνος και εξάλλου όλη αυτή η περιοχή ήταν πέρα από τα όρια του πολιτισμού 3. Το ότι δεν ασχολήθηκαν στη Βερόνα με τα μειονοτικά προβλήματα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας δεν σήμαινε ότι το Ανατολικό Ζήτημα ήταν ανύπαρκτο. Ο αγώνας των χριστιανικών φυλών εναντίον του Οθωμανού κατακτητή είχε αρχίσει. Στα χρόνια που θα έρθουν θα επακολουθήσει ο αγώνας των ίδιων των χριστιανών μεταξύ τους και οι μεγάλες δυνάμεις θα εμπλακούν στο περιφερειακό παιχνίδι με τέτοια ένταση ώστε στο τέλος θα συγκρουστούν και μεταξύ τους. Υπάρχει ένας νόμος της στατιστικής που υποστηρίζει ότι οι περιφερειακές συγκρούσεις των Μ. Δυνάμεων για θέματα επιρροών καταλήγουν συχνότατα σε μια άμεση μεταξύ τους και απευθείας 2 Stefan Zweig, Fouchώ. 3 Rene Albrecht-Carrie, A Diplomatic History of Europe, σ.40, University Paperbacks,

4 αντιπαράθεση. Έτσι έγινε στο παρελθόν, έτσι γίνεται στο παρόν και πιθανότατα θα γίνεται και στο μέλλον. Αυτό ισχυρίζονται όσοι πιστεύουν στην κυκλική θεώρηση της ιστορίας που έρχεται σε αντίθεση με κάθε αισιόδοξη κραυγή εκείνων που ακολουθούν τη γραμμική θεώρησή της. Και ο μελετητής, πριν συνεχίσει την ανάγνωση της ιστορίας, των ατόμων και λαών που την πραγματώνουν, αναρωτιέται μαζί με τον Αισχύλο: Πότε θα σταματήσει αυτό το κακό; Μα απάντηση δεν παίρνει, καθώς απάντηση ίσως και να μην υπάρχει. Από αμιγή ωστόσο ιστοριογραφική σκοπιά, έχουμε να παρατηρήσουμε τα ακόλουθα: Πολύ δύσκολα οι ιστορικοί που ασχολήθηκαν με το Ανατολικό Ζήτημα συμφωνούν ως προς τον συγκεκριμένο χαρακτήρα του και τη χρονολογική του διάσταση. Ένας ανώνυμος Άγγλος συγγραφέας στα 1849, υποστήριξε ότι το ζήτημα παρουσιάστηκε στο τέλος των Ναπολεόντειων πολέμων με τη μορφή του παρακάτω ερωτήματος: τι θα γινόταν με την ερειπωμένη και δυσκολοκυβέρνητη Οθωμανική αυτοκρατορία; Ο A.M. Ubicini, ο οποίος δημοσίευσε στα 1854 συλλογή εγγράφων με τίτλο La Question d' Orient devant l' Europe, πίστευε ότι το ζήτημα αφορούσε αποκλειστικά τη διοίκηση των Αγίων τόπων. Ο Max Choublier υποστήριξε ότι το πρόβλημα γεννήθηκε με την κάμψη που παρουσίασε η Οθωμανική δύναμη στο χώρο της Μαύρης θάλασσας κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα και τον αντίκτυπο που είχε στις ευρωπαϊκές κτήσεις της, τη Συρία, την Αίγυπτο καθώς και τον ισλαμικό φανατισμό. 4 Τις διάφορες αυτές υποθέσεις και αναλύσεις σχετικά με το θέμα τις βρίσκομε ευκρινώς διατυπωμένες από δύο παλαιότερους ιστορικούς, τον Γάλλο Driault και τον Βρετανό Miller, και έχουν ως εξής: " Η αποχώρηση του Ισλαμισμού από της Ευρώπης και της Ασίας εντεύθεν και εκείθεν του Βοσπόρου και του Ελλησπόντου γέννησε το Ανατολικό ζήτημα. Τούτου η ιστορία είναι κατ' ουσίαν η ιστορία της προόδου των χριστιανικών λαών εις βάρος των μουσουλμανικών. Αυτή η lato sensu διατύπωση αποτελεί τον ορισμό που έδωσε ο Driault 5. Ο Miller δίνει ένα sricto sensu ορισμό: Το Ζήτημα της εγγύς Ανατολής δύναται να ορισθεί ως το πρόβλημα της πληρώσεως του κενού του δημιουργουμένου διά της βαθμιαίας υποχωρήσεως της Τουρκικής αυτοκρατορίας εν Ευρώπη 6. Ορισμένοι βέβαια μελετητές υποστήριξαν ότι το ζήτημα (όχι ως διπλωματικός όρος αλλά ως γεγονός) ξεκινάει από το μεσαίωνα με την προσπάθεια της Δύσης (Σταυροφορίες) να ελέγξει την Ανατολή 7 και την απόκριση της Ανατολής (Αραβική και αργότερα Τουρκική επέκταση, ) να ελέγξει τη Δύση, απόκριση που στην ουσία της ήταν απάντηση στην εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου να κατακτήσει την Ανατολή. Αλλά το θέμα ανάγεται και πριν τον Μ. Αλέξανδρο. Εξετάζοντας εντούτοις τις απαρχές του Ζητήματος δεν είναι δυνατόν να αποφύγουμε να αναφερθούμε στον Ηρόδοτο και τον τρόπο με τον οποίο εξέτασε τη σύγκρουση Ελλάδας και Περσίας, Δύσεως τουτέστιν και Ανατολής, δύο διαφορετικών δηλαδή πολιτισμικών παραδειγμάτων και που στην τραγική και φιλοσοφική διάσταση του θέματος ο εν λόγω συγγραφέας επηρεάστηκε από την Αισχύλεια σύλληψη του κόσμου και την Αναξιμάνδρεια οντολογία. Ο Ηρόδοτος θεωρεί ότι οι περσικοί πόλεμοι εξέφραζαν τον αιώνιο ανταγωνισμό Ελλήνων και Περσών. Θέτει ωστόσο το ερώτημα: Ποιος έγινε αίτιος της πρώτης αδικίας (αδικοπραγίας), που κινητοποίησε τη διαδικασία ανταποδόσεων και αποκαταστάσεων; Ο Έλλην ιστορικός, διατυπώνει την εκδοχή των Περσών οι οποίοι θεωρούσαν ότι η αιτία έναρξης του ανταγωνισμού ήταν η αρπαγή της Ιούς, κόρης του βασιλέως του Άργους, από τους Φοίνικες. Αργότερα, η ανταπόδοση και αποκατάσταση έγινε από τους Έλληνες με την 4 A.L. Macfie, The Eastern Question , Longman βλ. Μ.Θ. Λάσκαρι, Το Ανατολικόν Ζήτημα, σ. 12 καθώς και Driault, Η Ιστορία του Ανατολικού Ζητήματος - πρώτη έκδοση μετάφραση στην ελληνική Χ Άννινου W Miller Η Τουρκία καταρρέουσα πρώτη έκδοση 1913, ελληνική μετάφραση Σ.Λάμπρου.Το θέμα του Ανατολικού Ζητήματος διαπραγματεύτηκαν στα έργα τους μετά το τέλος του Α παγκοσμίου πολέμου οι J.A. Marriott, The Eastern Question in 1918, P.E Mosley, Russian Diplomacy and the Opening of the Eastern Question in 1838 and 1839 και M. S. Anderson, The Eastern Question R. Grousset, Lempire du Levant,

5 αρπαγή της Ευρώπης, κόρης του βασιλιά των Φοινίκων. Εν συνεχεία, ο Ασιάτης πρίγκιπας Αλέξανδρος (Πάρις), γιος του βασιλιά της Τροίας, πραγματοποιεί την απαγωγή της Ελληνίδας βασίλισσας της Σπάρτης Ελένης. Η απάντηση των Ελλήνων δεν ήταν μια ακόμη απαγωγή αλλά μια τεράστια εκστρατεία! Η αντίθεση λοιπόν χρονολογείται από την εποχή του Τρωικού πολέμου 8, την οποία οι Πέρσες ερμήνευσαν ως επίθεση των Ελλήνων κατά της Ασίας, θεωρώντας έκτοτε το ελληνικό έθνος ως εχθρό τους. Ο Ηρόδοτος βέβαια αρνείται αυτή την "ασιατική" εκδοχή και θεωρεί ότι ο πρώτος που προέβη σε αδικοπραγία ήταν ο Κροίσος με το να απειλήσει της ελληνικές πόλεις της Ιωνίας. Ο Τρωικός πόλεμος εν τέλει ήταν ανταπόδοση στην απειλή. Η πρώτη ωστόσο και πρωιμότερη μορφή αυτού του διχασμού (Έλληνες-Ασιάτες), ανιχνεύεται στους Πέρσες του Αισχύλου. Από τον Αισχύλο εμπνέεται ο Ηρόδοτος, μερικά χρόνια αργότερα, και οργανώνει αυτή τη διαφορά σε σύστημα. Η γεωγραφική διάκριση Ασία - Ευρώπη είναι κοινής αποδοχής θεώρημα Ελλήνων και βαρβάρων και όποιος προσπαθεί να συζεύξει, μέσω του Ελλησπόντου, τις διιστάμενες ηπείρους τιμωρείται όπως ο Ξέρξης. Ο διαχωρισμός είναι πολιτειακός και πολιτιστικός. Από τη μια μεριά η δεσποτική εξουσία και από την άλλη οι αυτορυθμιζόμενες ελληνικές πόλεις, ο κλειστός κόσμος της Ασίας και ο ανοιχτός κόσμος της Ευρώπης 9. Το θέμα εξάλλου των Ιστοριών του Ηροδότου είναι, όπως επισημαίνει ο Bury, η σύγκρουση Ελλάδος και Ανατολής, σύγκρουση που είχε γιά τον ιστορικό βαθύτατη σημασία, πολύ μεγαλύτερη από το πολιτικό αποτέλεσμα των Περσικών πολέμων. "Ήταν η επαφή και σύγκρουση δύο διαφορετικών τύπων πολιτισμού, λαών με διαφορετικούς χαρακτήρες και διαφορετικούς πολιτικούς θεσμούς. Στό τελευταίο μέρος του έργου του όπου εκτίθεται η τελική σύγκρουση Περσίας- Ελλάδος, αυτή η αντίθεση ανάμεσα στη δουλεία του βάρβαρου και την ελευθεροφροσύνη του Έλληνα, ανάμεσα στον Ανατολικό δεσποτισμό και το ελληνικό δημοκρατικό πνεύμα, κάνει παντού την παρουσία της..." 10 Δεν θα μπορέσουμε ωστόσο να καταλάβουμε τη θεώρηση και τις θέσεις του Ηροδότου, ως προς την ύπαρξη αυτής της αιώνιας σύγκρουσης μεταξύ των δύο κόσμων, χωρίς να αναφερθούμε στην φιλοσοφία του Αναξίμανδρου που επηρέασε τον μεγάλο ιστορικό. Η Αναξιμάνδρεια σκέψη, αντιλαμβάνεται τις άπειρες μορφές του γίγνεσθαι να ισορροπούν μέσα σε μια συνεχή δίκην και τίσιν ( αποκατάσταση και ανταπόδοση). Για τον Ηρόδοτο Ιστορία σημαίνει : ανθρώπινες πράξεις και όχι απλά γεγονότα, ενέργειες συγκεκριμένων και ονομασμένων ανθρώπων με προσωπική μοίρα και ζωή. Όλοι υπόκεινται στην αρχή της ανακύκλωσης - απότομο πέρασμα από την ευτυχία στη δυστυχία, από τη δύναμη στον αφανισμό. Είναι πρόσωπα, κατά τον καθηγητή κ. Μαρωνίτη, και το πρόσωπο δεν εκπορθείται μόνο με το οπλοστάσιο της λογικής και της αιτιοκρατίας. Εξετάζοντας ορισμένα από τα κίνητρα των ανθρώπων που προκαλούν τα ιστορικά γεγονότα και δημιουργούν Ιστορία, παρατηρούμε σε μια προσωπική ανάγνωση του Ηροδότου τα ακόλουθα: Οι άνθρωποι επιζητούν την απόλυτη ευτυχία και ασφάλεια, πράγμα ανέφικτο. Στην πορεία προς την απόλυτη ευτυχία το άτομο υποπίπτει σε αλαζονική συμπεριφορά που προκαλείται από την Άτη (τύφλωση του νου). Η τύφλωση αυτή τον οδηγεί να υποπέσει σε αδικία, προχωρεί με άλλα λόγια στην Ύβριν, το ξεπέρασμα του μέτρου. Η Ύβρις (υπερβολική επιθετική συμπεριφορά) είναι Αμαρτία. Το θείον προειδοποιεί τον υβριστή να σταματήσει, να κρατήσει το μέτρο, να μην προχωρήσει. Η επιμονή όμως του υβριστή προκαλεί την Νέμεση ( θεϊκή οργή) και την τιμωρία, που επαναφέρει την διαταραχθείσα ισορροπία στις ανθρώπινες σχέσεις. Μέσα σε αυτόν τον αιώνια επανερχόμενο κύκλο δραστηριοποίησης των ανθρώπων δημιουργείται η Ιστορία και τα ιστορικά γεγονότα. Η Ιστορία τελικά είναι Ιστορία 8 Η ανάγνωση ωστόσο του Ομήρου την οποία επεχείρησε η Jaqueline de Romilly, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η πολιτισμική αντίθεση μεταξύ Ελλήνων και Ασιατών δεν εντοπίζεται στην εποχή των Ομηρικών επών αλλά πολύ αργότερα. Με τους Μηδικούς πολέμους αποκαλύπτεται ότι η Ελλάδα αντιπροσωπεύει τη χώρα της ελευθερίας εναντίον της απολυταρχίας, τη χώρα της υπευθυνότητας εναντίον της υποταγής. (βλ. Jaqueline de Romilly, Γιατί η Ελλάδα; Εκδόσεις Άστυ, 1996) 9 Δ.Ν.Μαρωνίτης, Διχασμός και συμφιλίωση στον Ηρόδοτο, Βήμα John B Bury, Ancient Greek Historians. 5

6 αδικοπραγιών, ανταποδόσεων και αποκαταστάσεων. Η κοσμολογική αρχή του Αναξίμανδρου ισχύει και για την ανθρώπινη ιστορία. Υπ' αυτήν την έννοια δεν είχε άδικο ο ιστορικός Freeman, ο οποίος απεκάλεσε τον ανταγωνισμό Ανατολής και Δύσης Αιώνιο Ζήτημα. Ως αιώνια λοιπόν σύγκρουση είναι άραγε και άλυτη; Στο ενδιαφέρον μελέτημα του πρίγκιπα Πέτρου της Ελλάδος που φέρει τον ίδιο τίτλο 11, το τέλος του αιωνίου ζητήματος, που αρχίζει από την αρχαιότητα και συνεχίζει ως τις μέρες μας, θα επέλθει όταν η καθυστερημένη πολιτιστικά, με τα κριτήρια ενός δυτικού βέβαια, Ανατολή (στην οποία ο συγγραφέας περιλαμβάνει και τη Ρωσία) φθάσει στο επίπεδο των κατοίκων της δυτικής περιφέρειας. Για το συγγραφέα, το ζήτημα είναι καθαρά πολιτιστικό, πρόβλημα πολιτισμού και δημοκρατίας. Στην ουσία, η θέση αυτή, ανάγεται στις προαναφερθείσες Ηροδότειες αντιλήψεις και εμπνέεται από το Hegel, ο οποίος αντιλαμβάνεται τα πολιτικά δικαιώματα ως αυτοτελή σκοπό, διότι εκείνο που πραγματικά ικανοποιεί τα ανθρώπινα όντα, κατά τον Έγελο, δεν είναι τόσο η υλική ευημερία όσο η αναγνώριση της οντότητας και της αξιοπρέπειάς τους, όσο με άλλα λόγια, η αίσθηση ελευθερίας που πραγματώνεται, κατά το φιλόσοφό μας, στα πλαίσια της Δημοκρατίας. Η ανθρώπινη ιστορία αποσκοπεί στη δημιουργία μιας ελεύθερης πολιτείας όπου όλοι αλληλοαναγνωρίζονται ως ελεύθερα άτομα και απόλυτες αξίες 12. Και δεν είναι άσχετη η συνεχής αναγωγή του Εγέλου στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και άλλων όπως ο Νίτσε ή ο ποιητής Χέλντερλιν όπου η προσωκρατική κατά βάση Ελλάδα είναι το αληθινό Πνεύμα και σκοπός της ιστορίας είναι να ξαναβρεί αυτή την αλήθεια 13. Ασχέτως εάν είναι υπερβολή ή όχι, το να απολυτοποιήσουμε τις έννοιες αναγνώριση - αποδοχή και ασχέτως εάν το μοντέλο του Εγέλου μοιάζει ουτοπικό, είναι γεγονός ότι η Δύση πλησίασε και πέτυχε, ως ένα βαθμό, την ελευθερία και το σεβασμό των πολιτών της. Απέναντι στο δεσποτισμό της Ανατολής αντέταξε τη Δημοκρατία της που ακόμα και αν δεν αντιπροσωπεύει απόλυτα την αρχαία ελληνική δημοκρατία, δεν παύει η τελευταία να αποτελεί το ιδανικό της. Τα προαναφερθέντα μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι αποτελούν το ουσιαστικό υπόβαθρο κάθε σύγκρουσης και τις προσπάθειες αναίρεσής της και βέβαια της σύγκρουσης εκείνης που σε μια ορισμένη περίοδο της αποδόθηκε ο διπλωματικός όρος Ανατολικό ζήτημα. Επανερχόμενοι λοιπόν στην περίοδο του Συνεδρίου της Βερόνας, όπου και χρησιμοποιήθηκε ο όρος με την διπλωματική του έννοια, παρατηρούμε τα ακόλουθα. Κάθε μεγάλη Δύναμη, όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση το 1821, προσπάθησε να πάρει κάποια θέση. Όλοι ωστόσο, όταν συνειδητοποίησαν ότι ήταν αδύνατον να περισωθεί η Οθωμανική αυτοκρατορία, φρόντιζαν και συμφωνούσαν να διαθέτει το ελληνικό κράτος όσο το δυνατόν μικρότερη έκταση ώστε να επηρεάζει όσο λιγότερο γινόταν την μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων ισορροπία, η οποία είχε βέβαια ως προϋπόθεση το ευλαβείσθαι την Οθωμανική αυτοκρατορία, τη διατήρηση με άλλα λόγια του status quo. Έτσι η ίδια η υπόσταση του ελληνικού κράτους, κατά μία έννοια, δε θα γινόταν πραγματικότητα εάν δεν προϋπήρχε η θέληση των Μ. Δυνάμεων της εποχής καθώς και τυχαία και συμπτωματικά γεγονότα παράλληλα βεβαίως με τη θέληση για ελευθερία που δραστηριοποιούσε την ελληνική ψυχή. Αυτός είναι ο λόγος εξάλλου που οι Δυνάμεις αποκλήθηκαν προστάτιδες. Και ήταν όντως προστάτιδες, μοιραία όμως ο προστάτης απαιτεί υπακοή. Ο Δημήτριος Υψηλάντης, αναφέρει ο Γ. Δαφνής, συνάντησε ύστερα από τη μάχη της Πέτρας έναν Δερβίση που ήταν σταματημένος έξω από τη Θήβα. Από περιέργεια και γελώντας, τον ρώτησε πώς έβλεπε το μέλλον. Ο Δερβίσης σκέφτηκε κάμποση ώρα και του 11 Πρίγκηψ Πέτρος της Ελλάδος, Το Αιώνιο Ζήτημα Εκδόσεις Μπεργάδη Βλ. την πολύ ενδιαφέρουσα, τη σχεδόν ποιητική και συνθετική ανάγνωση της Εγελιανής φιλοσοφίας από τον Κώστα Παπαϊωάννου, Χέγκελ, σελ.106. Για την έννοια της αναγνωρίσεως στον Hegel, ως εναλλακτικού "μηχανισμού" κατανόησης της ιστορικής εξελικτικής διαδικασίας βλ. Francis Fukuyama, To Τέλος της Ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος, σελ. 201 κ.επ. Εκδόσεις Λιβάνη, Κώστας Παπαϊωάννου, Χέγκελ, σ

7 απάντησε : "Η Ελλάδα θα ελευθερωθεί κάποια μέρα από τους Τούρκους. Από τις μεγάλες όμως χριστιανικές δυνάμεις δε θα ελευθερωθεί ποτέ." 14 Μήπως όμως αυτή δεν είναι η πραγματικότητα έως και σήμερα; Η προαναφερθείσα θέση ας μην παρεξηγηθεί ως μηχανιστική. Δεν απεμπολούμε ούτε αρνούμεθα τη συμβολή των πάμπολλων θυσιών της φυλής, τις ηρωικές προσπάθειες 9 ετών ένοπλου αγώνα. Δεν απορρίπτουμε τον υποκειμενικό παράγοντα. Αντιθέτως είναι αυτός ο παράγοντας ο οποίος καθιστά μη προβλέψιμη τη σχέση μεταξύ των Μ. Δυνάμεων και συντελεί ώστε να διαφοροποιούνται πολλές φορές οι αποφάσεις τους και ως εκ τούτου να αφήνουν περιθώρια κολοσσιαία στην Ιστορία και ελπίδα στην ψυχή των λαών. Εφόσον λοιπόν επιλέξαμε ως παράδειγμα την Ελληνική Επανάσταση, πρέπει να πούμε ότι η επιτυχία της δημιουργίας του ελληνικού κράτους, ακολούθησε τη σθεναρή και πολύχρονη αντίσταση των Ελλήνων, μεταβάλλοντας μ αυτή τους τη θέληση και αντίσταση, το αρραγές μέτωπο των Δυνάμεων της εποχής, οι οποίες υποστήριζαν το status quo. Σπουδαιότατη είναι η παρατήρηση του Δραγούμη ο οποίος αναφέρει ότι μακάρια τα έθνη, τα ασθενή προ πάντων, οσάκις τα ίδια συμφέροντα δεν συγκρούονται προς τα των ισχυρών. Στη ζωή μπορεί να είναι αδύνατον να εξαλείψεις το συμφέρον των ισχυρών, μπορείς όμως να τους αναγκάσεις, ή τουλάχιστον να προσπαθήσεις να το πραγματώσουν πλησιάζοντας τα δικά σου δίκαια και τους δικούς σου στόχους. Εδώ έγκειται εξάλλου η δύναμη της διπλωματίας των μικρών κρατών : να επιτευχθεί σχεδόν το ανέφικτο. Αλλά και εάν αυτό αποτύχει δεν απομένει παρά η αντίσταση, η θέληση για αντίσταση, η θέληση για ζωή. Η αναίρεση του φόβου και η αντίσταση στη βία είναι η ουσία της ανθρώπινης ιστορίας. Πάνω απ' όλα η αντίσταση, η μακρόχρονη αντίσταση, εάν οι ανάγκες το απαιτούν. Η ελευθερία των λαών είναι η συνισταμένη των εξωτερικών συνθηκών και των εσωτερικών δυνάμεων προς αντίσταση. Το 1821 λοιπόν το Ανατολικό Ζήτημα γίνεται το Ελληνικό Ζήτημα. Το 1832 παίρνει τη μορφή του Αιγυπτιακού με το Μωχάμεντ Άλη αποφασισμένο να δημιουργήσει μια Αιγυπτιακή αυτοκρατορία. Το , το Ανατολικό Ζήτημα συγκεκριμενοποιείται με τη μορφή της Σλαβικής εξέγερσης που επανέρχεται και πάλι στο προσκήνιο στη διάρκεια των ετών Στη διάρκεια αυτών των κρίσεων οι Έλληνες διαχωρίζουν τη θέση τους από τους ορθόδοξους Σλάβους. Αιώνες συνύπαρξης καταρρέουν. Κοινή θρησκεία, κοινός χώρος αδυνατούν να τους κρατήσουν ενωμένους. Κι αυτό συντελείται, ως ένα βαθμό, επειδή οι Δυτικές Δυνάμεις και η Ρωσία, δεν επέτρεψαν ποτέ τη συμφιλίωση των λαών της Βαλκανικής και έκαναν το παν προκειμένου να αναζωπυρώσουν τις διαφορές τους. Πολέμησαν μεταξύ τους δι' αντιπροσώπων και οι αντιπρόσωποι αυτοί ήταν οι Βαλκάνιοι. Αλλά το Ανατολικό ζήτημα φθάνει στο αποκορύφωμά του το Είναι άξιο παρατήρησης ότι η κρίση του 1856 οδήγησε σε αντιπαράθεση τις Μ. Δυνάμεις (Κριμαϊκός πόλεμος). Η κρίση του 1878 δεν οδήγησε τις μεγάλες δυνάμεις σε απ' ευθείας αντιπαράθεση, γιατί η Ρωσία υποχώρησε. Η κρίση όμως του Ανατολικού Ζητήματος το οδήγησε, εμμέσως έστω, στον Α παγκόσμιο πόλεμο και στις ειρηνικές διευθετήσεις του που προετοίμασαν με τη σειρά τους το Β Παγκόσμιο πόλεμο. Αυτό που παρατηρούμε είναι ότι οι Ωκεάνιες Δυνάμεις της Δύσης έχουν ως αρχή της εξωτερικής τους πολιτικής τη διατήρηση της Τουρκικής αυτοκρατορίας με μοναδικό αντικειμενικό σκοπό να τη χρησιμοποιήσουν ως ανάχωμα ενάντια στη βούληση της Ρωσίας να προχωρήσει προς το Νότο. Αλλά ενώ σκοπός τους είναι αυτός, δεν παύουν να την διαμελίζουν τμηματικά όταν πρόκειται οι ίδιες να επωφεληθούν. Σήμερα η εικόνα επαναλαμβάνεται. Θα φτάσουμε άραγε σε ένα γενικευμένο πόλεμο; Το ερώτημα τίθεται ως εξής : τι άλλαξε ποιοτικά στους εγκεφάλους των ανταγωνιστικών δυνάμεων; Τί άλλαξε στην ανθρώπινη φύση ώστε να μήν επαναληφθεί η σύγκρουση; Τι άλλαξε στη Θουκυδίδεια αντίληψη περί ιστορίας; Έπαψε άραγε η κατηγορία στη Θουκυδίδεια συγγραφή να είναι αιτιολογική; 15 Διαφέρει άραγε η πολιτική Δυτικών και Ανατολικών του 14 Γ. Δαφνή, Ιωάννης Καποδίστριας (Ίκαρος 1975) και Driault, Histoire Diplomatique de la Grece, τομ. I, σελ "...ότι η μελέτη της ιστορίας είναι θησαύρισμα παντοτινό, χρειάζεται κάποια παραπέρα διερεύνηση. Στηρίζεται πάνω στην πίστη του γιά το αμετάβλητο της ανθρώπινης φύσης. Είναι ανάγκη να εξετάσουμε 7

8 σήμερα από εκείνη του χτες; Τα ερωτήματα δεν είναι θεωρητικού χαρακτήρα, αντιθέτως, πηγάζουν από έναν τραγικό ρεαλισμό. Μονάχα η φιλοσοφική ανθρωπολογία και ειδικότερα οι επιστήμες που εξετάζουν την ανθρώπινη ψυχολογία μπορούν ίσως να δώσουν απάντηση. Τη θέση αυτή την υποστηρίζουν όσοι θεωρούν ότι η ιστορία δεν προσεγγίζεται αποκλειστικά και μόνον μέσα από τη διερεύνηση της οικονομίας και των συναφών της κοινωνικών δομών αλλά με την έρευνα των εσωτερικών κινήτρων της ανθρώπινης δραστηριότητας. Σήμερα λοιπόν, το Ανατολικό Ζήτημα πέραν της γενικότατης οντολογικής του σημασίας, από καθαρά διασυγκριτική ιστορική σκοπιά και κοσμολογική sub speciae aeternitatis θεώρηση 16, ισχύει υπό όλες τις προαναφερθείσες έννοιες. Όλα τα υποζητήματά του είναι και πάλι παρόντα. Το Βοσνιακό, το Μακεδονικό με τη μορφή του Σκοπιανού, το Κουρδικό στη θέση του Αρμενικού, το Κυπριακό στη θέση του Κρητικού και τη νέα διένεξη του Εβραϊκού κράτους με τους Άραβες που δημιούρηγησε το Παλαιστινιακό Ζήτημα. Ταυτόχρονα το πρόβλημα του πετρελαίου και των υδάτων μπορεί να δώσει νέα δραματική διάσταση στο Ανατολικό Ζήτημα. 17 Η διαφορά ως προς τους ορισμούς του Miller -Driault είναι ότι δεν πρόκειται σήμερα για μια Οθωμανική αυτοκρατορία που καταρρέει. Το κενό δημιουργείται και το πρόβλημα επανεμφανίζεται με την κατάρρευση της Ρωσικής αυτοκρατορίας (ΕΣΣΔ), η οποία ήλεγχε τμήμα της παλαιάς ευρωπαϊκής Τουρκίας, αλλά και την ρεβιζιονιστική επανεμφάνιση της Τουρκίας στο χώρο των Βαλκανίων. Ως προς την πολιτισμική προβληματική του πρίγκιπος Πέτρου, είναι γεγονός ότι η Ρωσία, μετά από 70 χρόνια κομμουνισμού, παρ' όλα τα αρνητικά σημεία του, πλησίασε περισσότερο τη Δύση ώστε να μπορούμε σήμερα να ελπίζουμε ότι στη θέση της παλιάς αντιπαράθεσης θα έχουμε μια πιο εγκάρδια συνεννόηση, εφόσον και η Δύση συμπεριφερθεί ανάλογα. Αυτό βέβαια πιθανόν να μην επιλύει το Αιώνιο Ζήτημα, που μπορεί να συνεχιστεί ως αντιπαράθεση Χριστιανισμού-Ισλαμισμού ή Ισλαμικών κρατών μεταξύ τους. Επανερχόμενοι ωστόσο στην πραγματικότητα της κατάρρευσης, προσωρινής έστω, της Ρωσικής δύναμης έχουμε να παρατηρήσουμε το εξής: Το θέμα δεν είναι πλέον τι θα απογίνει με τα εδάφη που επαναστάτησαν ενάντια στην Οθωμανική αυτοκρατορία τον 19ο και τον 20ο αιώνα αλλά τι θα συμβεί στα κράτη που ξαφνικά έπαψαν να υφίστανται τη ρωσική κηδεμονία. Η απάντηση θα μπορούσε να ήταν: "αφήστε τα να αποφασίσουν τα ίδια με ποιο τρόπο θα ανασυγκροτήσουν τη διεθνή τους υπόσταση". Απλή απάντηση αλλά ανεφάρμοστη. Ουδέποτε τα Βαλκάνια αφέθηκαν να ρυθμίσουν μόνα τους τα προβλήματα που ανέκυπταν. Ουδέποτε τους επετράπη να επιλύσουν μεταξύ τους τα ζητήματα που τους απασχολούσαν. Η υπόστασή τους, σε ένα μεγάλο βαθμό, εξαρτάται από τα συμφέροντα αυτών των δυνάμεων και η μοίρα τους, λίγο πολύ, είναι αποτέλεσμα τυχαίων γεγονότων. Με την έννοια τυχαιότητα εννοούμε ότι είναι αποτέλεσμα της διαδικασίας ισορροπίας μεταξύ των Μ. Δυνάμεων, ισορροπίας της οποίας οι συντεταγμένες δεν μπορεί να είναι απολύτως προβλέψιμες. Ποιές είναι αυτές οι δυνάμεις; Είναι ακριβώς εκείνες που ελέγχουν το ηπειρωτικό τμήμα της Ευρασίας (Ρωσία ή Γερμανία) και οι Ωκεάνιες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία στο παρελθόν, σήμερα ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους). Μεταξύ τους παίζεται το παιχνίδι των ισορροπιών του κόσμου και κατ' επέκταση από αυτές εξαρτάται, ως ένα βαθμό, και η τύχη των μικρών χωρών. Εάν θέλουμε να μιλήσουμε γεωπολιτικά μπορούμε να πούμε ότι οι προαναφερθείσες δυνάμεις ακόμα και σήμερα (ή άλλες δυνάμεις, όπως η Κίνα, που πιθανόν να εμφανισθούν στη θέση τους), συγκρούονται γιά τον έλεγχο του πλανήτη - εκτός και αν τι νόημα έδινε ο Θουκυδίδης σε αυτή την κατηγορία, αιτιολογική ή χρονική;" (βλ. Ηλίας Ηλιού, To μήνυμα του Θουκυδίδη, Κέδρος 1980) 16 Όταν τα ιστορικά γεγονότα εξετάζονται και αντιμετωπίζονται υπό κοσμολογικό πρίσμα χάνουν κάθε "πραγματικό" νόημα, ή εάν αντιθέτως κερδίζουν σε νόημα, το κέρδος αυτό συνίσταται στην αποδοχή και απόλυτη παραδοχή τους ως μοιραία συνέπεια του "γίγνεσθαι", τουτέστιν της αιώνιας κίνησηςσύγκρουσης-επίθεσης. 17 Για το κολοσσιαίο πρόβλημα των υδάτων και τους κινδύνους που επισύρει η πολιτική της Τουρκίας στη προσπάθειά της να ελέγξει τη ροή των ποταμών (βλ. Ι.Θ. Μάζη, Γεωπολιτική των Υδάτων στη Μέση Ανατολή, Ελλ. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις, 1992) 8

9 πιστέψουμε τον Fukuyama και τα έωλα κηρύγματά του αναφορικά με το Εγελιανό τέλος της Ιστορίας ως τέλος των αντιθέσεων. Αλλά για να επέλθει το τέλος της Ιστορίας πρέπει να επέλθει η αναγνώριση που προϋποθέτει την άρση της αντίθεσης/επιθετικότητας. Τότε η τραγωδία καταλύεται. Για να συμβεί ωστόσο αυτό, απαιτείται να αρθεί ή έστω να μετριασθεί ο φόβος της απόρριψης/επιθετικότητας και να βιωθεί η αναγνώριση/αποδοχή. Να μετριασθεί η καχυποψία και η επιθετικότητα μεταξύ των Μεγάλων αυτού του κόσμου αλλά και των μικρών. Ως ποιο σημείο μπορούν να ισχύσουν τα παραπάνω επαφίεται στην αισιοδοξία του μελετητή της ιστορίας και της ανθρώπινης φύσης. 9

10 Απόσπασμα από το βιβλίο: Ποίηση και Μνήμη Ποίηση και Μνήμη Καβάφης,Παπαδιαμάντης, Σικελιανός Ζέφυρος Καυκαλίδης Εκδόσεις: Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων

11 Άγγελος Σικελιανός Η πορεία του Οδυσσέα προς το Έν ή η επιστροφή «εν τω καλώ» Άγγελε, Αρχάγγελε, ο αρχάγγελος του λόγου σου περιίπταται μές στον κατάφωτον ελληνικόν αγέρα φέγγοντας με τις διάπλατες φτερούγες του τις τέσσερις γωνιές του ορίζοντα τις άμετρες γωνιές της Ιστορίας Γιάννης Ρίτσος Τί απαιτεί ο Πλάτων από τους ποιητές; Να πάψουν, μεταξύ άλλων, να αναπαράγουν την απόρριψη. Να πάψουν να αναπαράγουν συναισθήματα τρόμου και θλίψης. Οι θρηνωδίες, οι οδυρμοί και οι παθητικότητες δεν γίνονται δεκτές στην Πολιτεία του 18. Δεν θέλει ο Πλάτων δηλώσεις τύπου «αυτός είναι ο άνθρωπος», αλλά απαιτεί ο άνθρωπος αυτός, που εκφράζεται μ αυτόν τον τρόπο στη ζωή και την τέχνη, ν αλλάξει! Και επειδή οι ποιητές βέβαια δεν μπορούν να βοηθήσουν στον ύψιστο αυτό σκοπό, τους διώχνει, με πολύ θλίψη είναι αλήθεια, από την πολιτεία του. Εάν εξυμνούν το ήθος και την αρετή, εάν με άλλα λόγια εκθειάζουν τις αποδεκτικές καταστάσεις, τότε θα έχουν τη θέση τους στη πολιτεία. Αν η ποίηση δώσει έστω και μια δικαιολογία γιατί πρέπει να την δεχτούμε στη Πολιτείας μας, ας μας τη δώσει! Ο Πλάτων αφήνει ένα άνοιγμα για τη τέχνη, απαιτώντας απ αυτήν να μιλήσει ορθολογικά. και ορθολογικά να υποστηρίξει την πολύτιμη συνεισφορά της στη βίωση του καλού καγαθού του ύψιστου αυτού «μαθήματος» που η δια της αναμνήσεως γνώση του μπορεί ν αλλάξει τον άνθρωπο. Τη θέση αυτή του μεγάλου φιλοσόφου τη νιώθουμε. Κουρασμένοι από τη δόνηση και τις αναπάλσεις των συγκινήσεων, κουρασμένοι από τον φαύλο κύκλο της τυφλής επαναληπτικής έκφρασης συναισθημάτων, αποζητούμε να μεταπηδήσουμε, πέρα από την ποίηση, σε μια φιλοσοφία, ελεύθερη από κάθε είδους διανοητικά και αισθητικά παράσιτα, κάθε είδους διανοητικές κατηγορίες, μια φιλοσοφία άμεσης μέθεξης βιωματικής που θα αναιρούσε την αναγκαιότητα της τέχνης και της ποίησης στο σύνολλό της μιας και η ίδια θα ηταν η βίωση αυτών που η τέχνη και η ποίηση προσπαθεί να εκφράσει : την απόρριψη στις άπειρες μορφές της και την λυτρωτική παρουσία της αποδοχής του Αγαθού. Πριν εισέλθουμε ωστόσο στον χώρο της πλατωνικής έξωσης των ποιητών απόφαση που υποκρύπτει το κύριο πλατωνικό αίτημα μιας εκ βάθρων συναισθηματικής και διανοητικής αναδόμησης του ανθρώπινου ψυχισμού - θα προσπαθήσουμε να αναπτύξουμε συνοπτικά τη ζωή και την ποιητική πορεία ενός μεγάλου Ελληνα λυρικού, ο οποίος με το έργο του μας 18 Πολιτεία, Γ Κεφάλαιο. 11

12 κάνει να πλησιάσουμε, όσο κανένας άλλος, προς αυτή την αίσθηση του αγαθού και που, αν ήταν να κριθεί από τον Πλάτωνα, θα ήταν ίσως άξιος να κάνει την απολογία της ποίησης καταξιώνοντάς την και δικαιώνοντας τη λειτουργία της στα πλαίσια της Πολιτείας. * Ζεστός μήνας Ιούνιος και ο συγγραφέας Ηλίας Βενέζης ανηφορίζει προς την κατοικία των Σικελιανών στους Δελφούς. Πάνε λίγα χρόνια που πέθανε ο ποιητής και η μούσα του, ο Άγγελος και η Εύα. Όλα όμως μοιάζουν αναλλοίωτα στα μάτια του συγγραφέα, όπως τα είδαν οι δύο εκείνοι άνθρωποι: Οι βράχοι, οι κορφές των βουνών, τα ερείπια του Ναού, το θέατρο, το στάδιο, ο θείος ελαιώνας. Ο πύργος είναι έρημος και από μακριά φαίνεται άθικτος. «Άθικτος; Όχι, όχι, λέει ο οδηγός του Βενέζη. Από το σπίτι αυτό πέρασαν οι πάντες! Ιταλοί, Γερμανοί, Συμμορίτες, Εθνικός στρατός! Βλέπεις στην ταράτσα του σπιτιού το ρημαγμένο πολυβολείο;» Ο Ηλίας Βενέζης κοιτάζοντας το καταστραμμένο σπίτι δεν μπορεί να αποφύγει την ανάμνηση των Δελφικών εορτών πριν τον πόλεμο του 1940, τότε που από ολόκληρο τον κόσμο ήρθαν άνθρωποι για να ακούσουν τον ποιητή να απαγγέλλει χρησμούς στο κέντρο του θεάτρου, να προφητεύει για το πώς θα έπρεπε να είναι ο κόσμος, να μιλάει για μιαν αναγέννηση «εν τω καλώ καγαθώ», και για την ενότητα των πάντων. Τί απέμεινε από τόση εύκλεια, από τόση δόξα; Τί έμεινε από εκείνη την εποχή; Ιδού πώς περιγράφει ο ίδιος την κατάσταση του οικήματος που είχε χτίσει η Εύα Πάλμερ, η εμπνευσμένη εκείνη ύπαρξη που οργάνωσε μαζί με το Σικελιανό τις περίφημες Δελφικές Εορτές τη δεκαετία του «Ω, τι ρήγματα, τι αθλιότητα, τι βρώμα, τι εγκατάλειψη φριχτή έμελλε ν αντικρίσουμε, συνεχίζει ο Βενέζης, μόλις πλησιάσαμε και πατήσαμε στο σπίτι των δοξασμένων ημερών του Σικελιανού! Οι τοίχοι ήταν μισογκρεμισμένοι, εδώ κ εκεί μεγάλες τρύπες έφεγγαν σα φεγγίτες, τα πατώματα βγαλμένα, φαγωμένα, ακαθαρσίες κάθε λογής ανθρώπων και πουλερικών ήταν παντού, ένα απερίγραπτο ύφος αθλιότητας, προσφυγιάς και φτώχειας. Μέσα από τις ανοιχτές πόρτες των δωματίων προβέλναν άνθρωποι απίθανοι αυτοί που κατοικούσαν τώρα το σπίτι. Γριούλες, πρόσφυγες, άρρωστοι, ένας φοιτητής, μια παρθένος με σόρτς που σκούπιζε και τραγουδούσε σάμπα. Κουρελούδες, και άθλια βρώμικα στρώματα» Ο οδηγός δείχνει τότε μια ελεεινή κάμαρα λέγοντας «Εδώ ήταν η βιβλιοθήκη του»! Μια τρύπα ανοιχτή στο τοίχο. Βγαλμένο το πάτωμα. Στο τζάκι δεμένη μια κότα. Πλάι στη κότα ο κούρος. Ένας σε φυσικό μέγεθος γύψινος κούρος του Τόμπρου κι αυτός από τη δόξα των Σικελιανών στους Δελφούς Πλάι του ένα-δύο ντενεκέδες με μυριστικά, βασιλικό. Και φυσικά τίποτα που να λέει πως εκεί μέσα κάποτε ήταν η κιβωτός αυτού του ανθρώπου, τα βιβλία του, μερικές από τις σπανιότερες εκδόσεις, αυτόγραφα συγγραφέων μεγάλων που τα πήρε όλα ο άνεμος Ξαφνικά ο φοιτητής, που κατοικούσε εκεί, ρωτά τον συγγραφέα εάν θέλει ένα χειρόγραφο του Σικελιανού. Είχε βρει 12

13 ένα σωρό σκόρπιες σελίδες μέσα στο σπίτι. Να, να μια μεγάλη κιτρινισμένη σελίδα! Τί έγραφε; Ο Βενέζης διαβάζει τα διατυπωμένα στο παλιόχαρτο οράματα του ποιητή. Σίγουρα θα ήταν από εκείνη την εποχή των εορτών, από την εποχή που ο Άγγελος ήθελε να συζεύξει την ποίηση με την πράξη. Η ποίηση δεν του ήταν αρκετή παρά μονάχα αν μπορούσε να γίνει πράξη να γίνει «πλήρης τέχνη» 19 και εξαγγελτήριο σάλπισμα για μια νέα πίστη, μια νέα θρησκεία εμπνευσμένη από τη Δελφική ουσία και τα Ελευσίνια μυστήρια και από το πνεύμα της εκπαιδευτικής αποστολής ενός Αισχύλου και ένας Πινδάρου. Σε μια άλλη σελίδα μπορούσες να διαβάσεις κάποιες λέξεις : «χωρίς αμφισβήτηση, από την ιερή πύλη της μεγάλης ποίησης επροχώρησαν οι μεγάλοι πολιτισμοί στο παρελθόν, και χωρίς την παραμικρή αμφιβολία από την ίδια πύλην κι απάνω στον πλατύ δρόμο μιας παγκοσμίου μεθόδου θα προχωρήσει η νέα πνευματική αριστοκρατία που όλη σήμερα η ανθρωπότητα αξιοί Ευτυχώς που η νέα αυτή πνευματική αριστοκρατία υπάρχει, και που η ώρα της έχει σημάνει καθαρά. Υπάρχουν αυτή την ώρα όπως ποτέ άλλη φορά στην ιστορία, άτομα που, ωριμασμένα από μία μακρόχρονη αντίδραση κατά του πνευματικού διαμελισμού της εποχής μας, ξεπέρασαν τελειωτικά τον μηχανισμό της, που βρίσκονται σε βαθιάν αρμονία με τον εαυτό τους, που ελυτρώσανε την αιώνια μουσική που ονειρευότανε αιχμάλωτη μέσα στην ίδια τους ψυχή. Αναθρεμμένοι όχι με τον επιπόλαιο επιστημονισμό και ιστορισμό των ημερών μας, αλλά με την ολοκληρωτική επιστήμη που σε όλες τις όψεις της ιστορίας διαβλέπει κύκλους που διασταυρώνονται ολόγυρα από κάποιες αιώνιες και ανέκφραστες αξίες, και που γι αυτό ονειρεύονται να τους συγκεντρώσουν σε καθαρές εστίες συνείδησης και θέλησης δημιουργικής» Αυτές οι φράσεις του μισοκαμένου χειρόγραφου όμως έγιναν κείμενα πεζά και ποίηση και όραμα. Ήταν ένα από τα άπειρα σχεδια ενός μεγάλου οράματος του ποιητή που από το ιερό των Δελφών θέλησε να καλέσει όλα αυτά τα πνεύματα που απαυδήσαν να κινούνται μες στα σύνορα ενός ωχρού ιδεαλισμού ή μιας στείρας πολιτικής, και που θέλουν να σπάσουν το φαύλο κύκλο της ανθρώπινης επιθετικότητας. Πνεύματα εκλεκτά που θα μελετούσαν τον τρόπο να διδάξουν την κοσμική αλληλεγγύη, το καλόν καγαθόν, την μνήμη του καλού καγαθού, του μέτρου, αυτού που ο Σικελιανός αποκαλούσε «Κοσμική ηθική». Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το χρόνο που ξεκινά το Δελφικό του όραμα ο ποιητής, ένα άλλο όραμα πανελλήνιο έχει συντριβεί τελειωτικά. Η Μεγάλη Ιδέα θάφτηκε στα συντρίμια της Μικρασιατικής καταστροφής (1922). Στο 19 Ο Σικελιανός αναζητούσε να δώσει στις έννοιες ποίηση και ποιητής το αυθεντικό ανάστημά τους που είχαν στους παλαιούς αιώνες «ως ανώτατες ρυθμίστριες της καθολικής πνευματικής εκπαίδευσης των λαών». Γράφει: «Η Ποίηση δεν είναι μόνον Τέχνη, αλλά η πλήρης Τέχνη, η Τέχνη των Τεχνών, η δύναμη εκείνη χάρη στην οποία υπό την παρόρμηση του Λόγου δεν συνδέονται μόνον τρόποι μουσικοί (καθώς ο Λυδικός, Φρυγικός, ο Δωρικός, ο Αιολικός), αλλά και δημιουργούνται οι Αμφικτιονίες, αλλά και πραγματοποιούνται και συνθέτονται οι ανώτατοι δημιουργικοί, ηθικοπλαστικοί και εκπολιτιστικοί θεσμοί.». Ο ποιητής από τη μεριά του πρέπει να ανακτήσει την πραγματική αποστολή του ως «παιδευτής του σύμπαντος του ανθρώπου βίου» (βλ. Η ζωή και το έργο του Πινδάρου ). 13

14 πνεύμα του μύστη ποιητή, αν η Ελλάδα ηττήθηκε στο πεδίο της μάχης κι απέτυχε να ανασυστήσει τη Βυζαντινή αυτοκρατορία, η Ελλάδα αυτή μπορούσε να κερδίσει στο χώρο του πνεύματος προτείνοντας στον κόσμο ένα σάλπισμα ενότητας και συμφιλίωσης. Και βέβαια οι συνθήκες που επικρατούσαν υποστήριζαν μια τέτοια κίνηση και ενέπνεαν μια παρόμοια προσπάθεια. Μέσα από τα ερείπια του Α παγκοσμίου πολέμου διαπερνούσε την Ευρώπη και τον κόσμο μια πνοή θέλησης για ειρήνη. Η Κοινωνία των Εθνών λειτουργούσε ενώ μια σειρά από πρωτόκολλα και η υπογραφή περιφεριακών συμφωνιών αμυντικού χαρακτήρα έδειχναν πως η ανθρωπότητα προσπαθούσε να ζήσει εν ειρήνη. Αλλά ο Σικελιανός αν και δεχόταν όλα αυτά δεν πίστευε πως η ίδια η πολιτική, όσο καλοπροαίρετη και να ήταν, θα μπορούσε να λύσει το πρόβλημα του ανθρώπινου δράματος, ούτε πως η επανάσταση που είχε γίνει στη Ρωσία ήταν η λύση για όλους ανεξαιρέτως. Ούτως η άλλως η επανάσταση αυτή θα οδηγούσε και πάλι σε έναν πολιτικό συγκεντρωτισμό απαράδεκτο για τον ίδιο χωρίς να λύσει το αιώνιο πρόβλημα της σύγκρουσης και της επιθετικότητας 20. Η επανάσταση για τον Σικελιανό έπρεπε να ξεκινήσει από πάνω, από τα εκλεκτά και απελευθερωμένα και φιλειρηνικά πνεύματα του κόσμου που θα συνειδητοποιούσαν μέσα από μια αυτογνωσία τα μεγάλα προβλήματα του ανθρώπου. Γι αυτό έπρεπε να δημιουργηθεί ένα κέντρο, μια «κιβωτός πνευματική», ένα «κέντρο έξαρσης» υπερκρατικό, ανεξάρτητο από οποιαδήποτε πολιτική εξουσία, στο οποίο θα εργάζονταν ακατάπαυστα οι «εκλεκτοί» όλων των λαών και όλων των εθνών και όπου με πνεύμα συμφιλίωσης θα εξέταζαν και θα προωθούσαν τρόπους επικοινωνίας μεταξύ των λαών τους. Κατά κάποιο τρόπο αναζητούσε μέσα από τον Δελφισμό του τη δημιουργία μιας Πνευματικής Κοινωνίας των Εθνών. Η Ελλάδα, αποτελούσε ex oficio «τον κυριότερο παράγοντα της Ιστορίας για την εμβάθυνση της διεθνούς πνευματικής αλληλεγγύης» και οι Δελφοί θα ήταν ο τόπος αυτης της συνάντησης! Διότι εκεί βρίσκονται οι πανάρχαιες πνευματικές αξίες του ελληνισμού κι εκεί βασιλεύει το «γνώθι σαυτόν». Οι Δελφοί (Δελφύς= Μήτρα) θα δέχονταν λοιπόν τα παγκόσμια εκείνα συμφιλιωτικά πνεύματα, τα οποία με τη δράση τους και τη γνώση τους θα γκρέμιζαν τους φραγμούς που χωρίζουν λαούς από λαούς, μέσα σε μια κολοσσιαία ενωτική κίνηση Ανατολής και Δύσης. Κέντρο μιας παγκόσμιας πνευματικής Αμφικτιονίας, όπως στα αρχαιότατα χρόνια υπήρξε. Έτσι 20 Διαβάζοντας ο Σικελιανός τους οικονομολόγους Sombart, Maliusky και άλλους, διαβλέπει πως «από τη σημιτική ιδεολογία απορρέουνε μοιραία ο καπιταλισμός και ο αστισμός με την ωμότερη έκφρασή τους, η ψυχολογία της μνησικακίας, ο αγνωστικισμός όσον αφορά τα σοβαρότερα προβλήματα του ατόμου και του γένους - ενώ εξάλλου από την Αρεία (Δωρική) διανοητικότητα αυθόρμητα αναβλύζουν η γενναιότης, ο αγνός αλτρουισμός, η φωτεινή αλληλεγγύη ατόμου, γης και γένους μ άλλα λόγια: η κοσμική ηθική» Γι αυτό αν και δεν απέρριψε άμεσα την σημιτική θεωρία του Μάρξ δεν έσπευσε να συνταχθεί μαζί της. Πίστευε απόλυτα ότι υπάρχει ποιοτική διαφορά μεταξύ του τρόπου αντιμετώπισης της ζωής από τους Δωριείς Αρείους και τους Σημίτες χωρίς αυτό ούτε κατά λεπτό να τον στρέψει πολιτικά εναντίον του εβραϊκού λαού τον οποίο επανειλημμένως υποστήριξε (βλ.. Ιουδαϊσμός και Ελληνισμός). Γι αυτόν όμως η «κοσμική ηθική και διανόηση μας έδωσε τις Βέδες, τον Ορφέα, τον Όμηρο, το Δελφικό πυρήνα, τα Ελευσίνια, τον Πυθαγόρα, τον Αισχύλο και τον Πίνδαρο, τον Μαραθώνα και τη Σαλαμίνα, τον Φειδία μας έδωσε το αιώνιο σύμβολό της, αντί του σημιτικού Ιώβ, τον Προμηθέα. 14

15 οραματίστηκε τους Δελφούς ο ποιητής. Ένα κέντρο που θα εχει όπως και είχε μια υπερελληνική πολιτική και θα διαπνέονταν από αρχές ισότητας ανδρών και γυναικών. Για τον Σικελιανό οι αδιαπέραστοι φραγμοί βρίσκονται όχι μέσα στις καρδιές των απλών ανθρώπων αλλά «μες στα πνεύματα εκείνων που διευθύνουν τους λαούς», μέσα στον εθνικισμό και το σωβινισμό. Η Δελφική του προσπάθεια ήταν να ξεπεραστούν αυτοί οι άνθρωποι και να προετοιμαστεί μια εσωτερική πνευματική και ψυχική επανάσταση. Πιστεύουμε πως με την δελφική προσπάθεια ο ποιητής δεν επέστρεψε σε μια στείρα ενατένιση του παρελθόντος. Δεν μελετούσε «διανοητικά» ούτε μιμούνταν δουλικά τις λειτουργίες του ιερού των Δελφών ή της Ελευσίνας αλλά αποζήτησε να πραγματώσει την ίδια τους την εντολή: «γνώθι σαυτόν». Και το γνώθι σαυτόν (είτε σε ατομικό είτε σε ιστορικό επίπεδο) δεν μπορεί βέβαια να συντελεστεί χωρίς μια μνημονική παλλινδρόμηση και «επιστροφή». Γνωρίζω τον εαυτό μου σημαίνει παλλινδρομώ στο χρόνο και βιώνω το χρόνο. Γνωρίζω τον εαυτό μου σαν λαός σημαίνει βιώνω τις περιπέτειες γενεών σε συγκεκριμένους τόπους και χρόνους οι οποίες παραμένουν ως λανθάνουσες μνήμες στα κύτταρά μου. Ο Σικελιανός πίστευε απόλυτα ότι το μέλλον περιέχει μέσα του το παρελθόν. Η γνώση αυτού του παρελθόντος - που ο ποιητής έχει «χρέος να διαφωτίζει και να οδηγεί» το λαό ενεργοποιώντας κατά κάποιο τρόπο το υποσυνείδητο αυτού του λαού - αποτελεί τη μόνη προυπόθεση που επιτρέπει ένα υψηλότερο ποιοτικά πολιτισμικό μέλλον γι αυτόν. Πώς αλήθεια, αναρωτιέται, ένας λαός θα προχωρήσει δημιουργικά εάν ο ίδιος δεν αισθανθεί και βιώσει τις μνήμες του; Ένας λαός που δεν βιώνει, που δεν δραστηριοποιείται από μονος του, είναι, λέει ο Σικελιανός, όπως ένας άνθρωπος που διδάσκεται αλλά που δεν θέτει κανένα ερώτημα. Με κανένα τρόπο αυτός ο λαός δεν μπορεί να είναι δημιουργικός. Αυτή την καθαρά πλατωνική σύλληψη, τόσο απόμακρη σήμερα, προσπάθησε να την κάνει πράξη έστω και στιγμιαία στη διάρκεια των Δελφικών συναντήσεων του 1926 και του Βέβαια, απαρχής τον πολέμησαν οι περισσότεροι και κάγχασαν για την προσπάθεια του ποιητή και της γυναίκας του Εύας. Για τον ποιητή οι άνθρωποι αυτοί ήταν είτε κακής πίστης είτε δεν μπόρεσαν να καταλάβουν την βαθιά ελληνική κληρονομία, την βαθύτατη του ελληνισμού ενότητα, που δεν είναι άλλη από τον Απολλώνιο λόγο (είναι) που ελέγχει την Διονυσιακή ουσία (γίγνεσθαι) και που αντιπροσωπεύουν οι Δελφοί και γενικά η Δελφική προσπάθεια. Ο Άγγελος Σικελιανός στην επίθεση αυτή απάντησε στους επικριτές του με μια θαυμάσια ιστορία που ασχέτως με το ουτοπικό ή οχι περιεχόμενο της προσπάθειάς του, ισχύει εσαιεί για όλες τις μεγάλες ιδέες, όλες τις μεγάλες σκέψεις και θεωρίες και προσπάθειες που πραγματωθηκαν σ αυτό τον κόσμο ή έμειναν, σαν την Πολιτεία του Πλάτωνος, να αιωρούνται στον ψυχικό ορίζοντα του ανθρώπου. Γυρνούσε, γράφει, κάποιο απομεσήμερο ανοιξιάτικο από την Αράχωβα σ αυτό ακριβώς το σπίτι, που όπως προαναφέραμε έβλεπε ο Ηλίας Βενέζης 15

16 πια ερειπωμένο. Κάπου, δίπλα στην Κασταλία, πλησιάζοντας είδε έναν άνθρωπο, έναν άνθρωπο της πόλης, ντυμένο ευρωπαϊκά, να σκάβει μ έναν τεράστιο σουγιά το κορμό ενός πλάτανου. Αλλά ας αφήσουμε τον ίδιο να μας περιγράψει τη σκηνή: - Ε, τι κάνετε αυτού πέρα, κύριε; του είπα. Δεν το νιώθετε ότι χαλάτε κάτι τι που ανήκει πια σ ολόκληρο τον κόσμο; Ο άνθρωπος της πόλης σήκωσε τα μάτια και με κοίταξε περίεργα, καθώς συνήθως οι «πρακτικοί» λεγόμενοι άνθρωποι κοιτάζουν έναν «ιδεολόγο». - Και σε τί σας ενοχλώ εσάς; μου απάντησε. Εγώ τ όνομά μου σκαλίζω μονάχα σ αυτό το δέντρο. Και χωρίς να προσθέσει τίποτε άλλο, εξαναγύρισε στην εργασία του Αλλά τότε του είπα: - Να ξεκουμπισθείτε, κύριε, από δω αμέσως. Σας είπα πως το δέντρο αυτό ανήκει σ ολόκληρο τον κόσμο, αλλά την ώρα αυτή ανήκει πια σε μένα έπειτα από σας. Η διαφορά μας είναι πως ζητάτε να το καταστρέψετε, ενώ εγώ χρειάζομαι τη σκιά του. Να ξεκουμπισθείτε το γρηγορότερο από δω Είτε γιατί του φάνηκα τρελός, παρ όλον ότι αυτός κρατούσε ένα σουγιά τεράστιο στα χέρια, είτε γιατί στη μεσημεριανήν εκείνην ώρα ο πανικός από την ίδια του ιεροσυλία εχύθηκε στα σπλάχνα του και σκόρπισε στα κύτταρά του, ο πολιτισμένος κύριος άρπαξε από πλάι το καπέλο του και μουρμουρίζοντας ξεκίνησε προς το ξενοδοχείο. Συμβαίνει ανάλογα λοιπόν κάτι ίδιο με το παραπάνω που διηγήθηκα, όταν μια ιδέα αιωνόβια, ριζωμένη στα κατάβαθα της γης και της παράδοσης, αναδοθεί μια μέρα σα γιγάντιο δέντρο εμπρός απ τους ανθρώπους, και γαργαλίζει κάποιους πώς να γράψουνε απάνω στην ιδέα εκείνη τα όνομά τους. Το μεγάλο δέντρο μες στη φύση, και η ιδέα που ανατέλλει μες στον κόσμο πάλι μ όλο τ αναπάντεχο ανάστημά της, βρίσκουν χαρακτήρες συγγενείς που τους κεντούν σε κάποιο πειρασμό παρόμοιο: - Να γράψω τ όνομά μου θέλω, βρε αδερφέ, λέει για το δέντρο ο κούφιος «περιηγητής». - Να γράψω κάτι και να τη χαλάσω, αν είναι δυνατό, στοχάζεται για τη μεγάλη ιδέα ο «διανοούμενος». Ο ανυποψίαστος αναγνώστης διαβάζοντας σήμερα Σικελιανό έχει όλο το δικαίωμα να σχολιάσει αρνητικά το έργο του. Τί είναι όλες αυτές οι λυρικές προτάσεις, αυτά τα ακατάληπτα σχήματα λόγου τα μπερδεμένα με αρχαίες ελευσίνειες έννοιες και πλατωνικά «εξαίφνης»; Τί θέλει να πει αυτός ο μεγαλεπίβολος μυσταγωγός που θέλησε να γίνει πάτριος εξηγητής, αυτός ο νάρκισσος που έζησε σαν άρχοντας στους Δελφούς και σαν ερημίτης στη Σαλαμίνα αγαπώμενος τυφλά από δύο γυναίκες, την Εύα Πάλμερ και αργότερα από την Άννα Καραμάνη και θαυμαζόμενος από πλήθος ανθρώπων; Κάποιος εξέχων χριστιανός μελετητής μάλιστα έφτασε στο σημείο να πει γι αυτόν : πίστευε πως η Ιστορία πέρ απ όλες τις εξελιχτικές ή καταστροφικές απόψεις 16

17 της ήτανε συνδεδεμένη ολόκληρη προς κάποιες ύψιστες αρχές. Θα ήταν πολύ μεγαλύτερος λοιπόν αν εισερχόταν στην εκκλησία των πατέρων του αντί να ψάχνει για δελφικές ιδέες! Αλλά ο Σικελιανός δεν είναι ο καλόγερος του Παπαδιαμάντη που, αποσύρμένος στη βεβαιότητα του μοναστηριού, αποφεύγει με δέος τον κόσμο και το γυναικείο πειρασμό. Δεν είναι ένας Rimbaud που κραυγάζει μέσα από την κόλασή του, Je n aime pas les femmes : l amour est a reinventer! Δεν είναι Καβάφης που εμπνέεται από συγκινησιακά αδιέξοδους έρωτες αποξενωμένος και ανήμπορος να επικοινωνήσει με τη φύση. Ο έρωτάς του Σικελιανού είναι έρωτας για τη γη και τη γυναίκα, έρωτας για τη ζωή που αισθάνεται ως ενότητα ύλης και πνεύματος. Η διαφορά του από τους άλλους δύο Έλληνες ποιητές, είναι πως ο ίδιος βρίσκει μέσα από το Sexus το δρόμο που οδηγεί προς τη σωματική συνάμα και πνευματική ενότητα και από εκεί στον τελευταίο πλατωνικό αναβαθμό (όπως τον εκφράζουν τα λόγια της Διοτίμας στο Συμπόσιο) μιας αρμονικής και συνθετικής εποπτείας του εαυτού του και του κόσμου. Αυτή την εσωτερική αρμονία την προβάλλει στον εξωτερικό κόσμο. Αυτή την αρμονία θέλησε να κάνει πράξη με τις Δελφικές Εορτές και στην υπηρεσία αυτού του σκοπού έθεσε ολόκληρη την ποίηση του για πολλά χρόνια. Γι αυτό ο ενθουσιασμένος από λυρισμό αναγνώστης, ο αναγνώστης που θεωρεί μαζί με τον Novalis ότι η φιλοσοφία είναι η ποίηση του πνεύματος που υψώνεται πέρα από τον εαυτό του, ο αναγνώστης του οποίου το πεδίο της ζωής δεν τελειώνει εκεί που τελειώνει ο λόγος, ούτε η γλώσσα είναι τα όρια του κόσμου του, μπορεί κάλλιστα να αναφωνήσει διαβάζοντας τον ποιητή: Σικελιανέ, είσαι ο λυρικός μύστης και ο εκφραστής της βαθύτερης ελληνικής μας μνήμης! Κάποτε είπε: «Δεν μπορώ τίποτε να κάμω χωρίς μένος». Και είναι αλήθεια ότι δεν υπήρξε ποιητής στη νεότερη Ελλάδα που να πλησίασε τόσο την ψυχοσύνθεση του ένθεου και βακχευτικού στοιχείου, το οποίο αναφέρει ο Πλάτων στο έργο του Ίων, ως κατηγόρημα της ποιητικής ψυχής. Ανενδοίαστα μπορεί να υποστηριχτεί, ότι ύστερα από τους αρχαίους, με κανέναν άλλον Έλληνα ποιητή δεν αντήχησε ο κλασικός σφυγμός μέσα στον γλωσσικό οργανισμό μας δυνατότερα. Από μικρός ο Άγγελος βρέθηκε μέσα σε αγάπη, ομορφιά και ρώμη, και πέρασε τη ζωή του σε ταξίδια, έρωτες και βιβλία. Συνδέθηκε με ανθρώπους τόσο του πνεύματος όσο και του λαού, ξωμάχους, καραβοκύρηδες, ψαράδες, καλόγερους. Παντού και πάντοτε ένας άρχοντας με την αμιγή έννοια της ανοιχτής και πλούσιας σε δοτικότητα ψυχής, έτοιμος να προσφέρει απλόχερα. Σε ολόκληρη τη ζωή του δεν έπαψε να τιμά παλαιότερους και σύγχρονους ποιητές και να γράφει γι αυτούς. Ακόμα και απέναντι στον Καβάφη, παρ όλο που η ποίησή του ήταν τόσο διαφορετική από το έργο του Αλεξανδρινού, η στάση του υπήρξε ανώτερη. Δεν έγραψε βέβαια κριτική για το έργο του, 21 αλλά σε μια διάλεξή του για την Αλεξανδρινή λογοτεχνία αναφέρθηκε στα «θαυμαστά μηνύματα του μεγάλου Καβάφη», τις Θερμοπύλες, το Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον, τους Βαρβάρους, και «τα υπέροχα τραγικά Τείχη», ενώ 21 Σε μια επιστολή του (1924) προς τον Μάριο Βαϊάνο «για τον Κύριο Καβάφη έχω μεγάλη συμπάθεια και εκτίμηση, χωρίς να πρέπει να γράψω κριτική γι αυτόν, πράγμα που δεν έκαμα ποτέ και που, προπάντων σήμερα για μένα, θα ήταν αναχρονισμός».( Άγγελου Σικελιανού γράμματα) 17

18 απάγγειλε με τη βροντώδη φωνή του τα «Άλογα του Αχιλέως». Στάθηκε μακριά από τη διένεξη Παλαμά Καβάφη αν και η αγάπη του για τον Παλαμά ήταν μεγάλη 22. Όταν ο Καβάφης αρρώστησε βαριά, ο Σικελιανός πήρε μαζί του νέους ανθρώπους των γραμμάτων και ξεκινώντας πεζή από την Ομόνοια πήγαν στον Ερυθρό Σταυρό και γέμισαν λουλούδια την κάμαρα του άρρωστου έλληνα της διασποράς. Όταν μιλούσε ο Σικελιανός η ομιλία του ήταν ένας πραγματικός κρουνός χαράς και ευτυχίας και ανηφόριζε με μιας στα μεγάλα ύψη και έμενε εκεί. Λόγος υψηλόφρων, πανηγυρικά λυρικός. Δεν λησμόνησε ούτε μια στιγμή πως είναι Έλλην. «Όσο για μένα, συνήθιζε να λέει επιγραμματικά, είμαι πάντα δεμένος με την Ελλάδα με μια κλωστή, μα αυτή η κλωστή, αυτή η κλωστή είναι η ζωή μου»! Αποτραβήχτηκε στα μακρινά σύνορα του παρελθόντος, σε ένα προσωπικό όραμα που πίστεψε ότι θα μπορούσε να αποτελέσει τη μεγάλη απάντηση για την αναγέννηση της Ελλάδας αλλά και της ανθρωπότητας. Έκανε τους Δελφούς κέντρο αυτού του οράματος, τόπο συνάθροισης και γιορτής και τη λυρική ποίηση «εργαλείο» ανάμνησης, «φάρμακον» ανάμνησης. Και τις γιορτές που ξεκίνησε ψηλά στο ιερό τέμενος, στα θεμέλια των ναών και τους σωριασμένους κίονες, το πευκόφυτο Κρόνιο, τις οργάνωσε απαντώντας έμμεσα στο μεγάλο ερώτημα του Michelet, του Renan αλλά και πάνω απ όλα του Nietzsche, οι οποίοι αναζητούσαν «γιορτές λυτρωτικές» της ψυχής. Με μια διαφορά ότι η λύτρωση αυτή δεν μπορούσε να επιτελεστεί χωρίς την επιστροφή στις πηγές. Ο ίδιος πίστευε πως οι μεγάλες Δελφικές γιορτές του μπορούσαν να ξυπνήσουν, μέσα στη ψυχή του λαού, την αλήθεια που στέκει πέρα από την υλιστική λογοκρατία αλλά και να κινητοποιήσουν τα εκλεκτά ουμανιστικά και συνθετικά πνεύματα του κόσμου. Οι γιορτές αυτές πλαισιώθηκαν με αγώνες, έκθεση λαϊκής βιοτεχνίας, λαϊκούς χορούς και πάνω απ όλα με την παράσταση του Προμηθέα Δεσμώτη του Αισχύλου. Η προσωπική θεώρηση του Σικελινού για τον Αισχύλο ξεκινά με το ακόλουθο σκεπτικό. Γενικά την αρχαία τραγωδία την βλέπουν σαν να αρχινά με τον Αισχύλο, να τελειοποιείται με το Σοφοκλή και να εκφυλίζεται με τον Ευριπίδη. Στην ουσία όμως αυτοί οι άνθρωποι έζησαν ακριβώς την ίδια εποχή. Μόνο 17 χρόνια χωρίζουν το Σοφοκλή από τον Αισχύλο και 24 το Σοφοκλή από τον Ευριπίδη. Πώς μπορεί να εκφυλιστεί λοιπόν η τραγωδία; Αυτό το θεωρεί έναν παραδεδεγμένο παραλογισμό διότι για τον Σικελιανό δεν υπάρχει εξέλιξη της τραγωδίας αλλά τρεις διαφορετικές αναγνώσεις ζωής. Η μία επική/θρησκευτική, κοσμική, η άλλη αστική και μια τρίτη σκεπτικιστική/ ατομιστική. Ο Σικελιανός επέλεξε να ανεβάσει στη διάρκεια των Δελφικών Εορτών Αισχύλο και μάλιστα τον Προμηθέα, το αρχέτυπο αυτό της τραγωδίας. Και ιδού τι ακριβώς λεει. 22 «Η μορφή του Παλαμά είναι για όλους τους Έλληνες μια παρουσία πνευματική αβασίλευτη, όπως και για με. Αλλά σε με ιδιαίτερα είναι και μία νοσταλγία της ζωντανής του συντροφιάς που καθημερινά σχεδόν, τα τελευταία προπάντων χρόνια, μ ανακούφιζε βαθιά. Θα ευχόμουν, την μορφή ετούτη, να την είχε ανάμεσα από τα κονίσματα της κάθε γνήσιο σπίτι Ελληνικό, αντλώντας απ τ αντίκρισμά της της ευλογία και δύναμη ουσιαστική» (Η μορφή του Παλαμά). 18

19 Ο Αισχύλος που γεννήθηκε στην Ελευσίνα μυήθηκε στο Ιερό της. Η εμπειρία αυτή «γιγαντώνει στη ψυχή του την Κοσμική συνείδηση της Ιστορίας». Ο Αισχύλος θέλει να σπάσει τους δεσμούς των μυστηρίων. Θέλει να διδάξει την μεγάλη εμπειρία και επιζητεί να δώσει στους Αθηναίους «μια ανώτερη συνείδηση του εαυτού τους». Για τον ποιητή η τραγωδία του Αισχύλου είναι μια δημιουργική μεταφορά των Ελευσινίων Μυστηρίων μέσα στην εκκλησία του Δήμου. Το «απέραντο πνευματικό του κόσμου σύνορο» που γνώριζε ο Αισχύλος, η πανάρχαια μυσταγωγική παράδοση που ήταν η Ιερή παράδοση ολόκληρης της ανθρωπότητας, δεν έγινε βέβαια κατανοητό από το πλήθος που τελικά προτίμησε τον Σοφοκλή και τον Ευριπίδη. Κι ίσως, σημειώνει ο Σικελιανός, ο Αισχύλος «να νοστάλγησε μια στιγμή μες στην καρδιά του πάλι την ατμόσφαιρα των καθαυτό Ελευσινίων Μυστηρίων, απάνω απ τα οποία αγρυπνεί η μεθοδική και αργή εκπαίδευση, η σιωπηλή και αδέκαστη επιλογή»; Με τη λέξη καθαυτό εννοεί σαφώς την άμεση εμπειρία και όχι τη συμβολική αναπαραγωγή της μέσα από την τέχνη της τραγωδίας. Έχοντας κατά νου ότι ο Προμηθέας Δεσμώτης είναι το πρώτο δράμα μιας τριλογίας που ακολουθεί ο Προμηθέας λυόμενος και ο Προμηθέας πυρφόρος, θέτομε το ερώτημα: ποια είναι η ουσία του όλου συμβολισμού της τριλογίας αυτης; Παρ όλον που οι δύο τελευταίες χάθηκαν, γνωρίζουμε ότι ξεκινάει με τη σκληρή βία των αντιθέσεων και καταλήγει με την επικράτηση της αυτοκυριαρχίας και της Δικαιοσύνης. Ξεκινάει με τη βία και την αντιπαράθεση Δία - Προμηθέα για να καταλήξει στην άρση αυτής της αντιπαράθεσης. Ξεκινάει με απόρριψη/ επιθετικότητα και καταλήγει στην αποδοχή/συμφιλίωση μεταξύ τους. Αυτό εννοεί εξάλλου ο Σικελιανός όταν γράφει: «Αν η Τραγωδία Προμηθέας Δεσμώτης αναχωρεί από την δίκαιη ανταρσία του Τιτάνος, δεν έχει όμως και ως τέρμα αυτή την ανταρσία, αλλά τη ρύθμισή της σ έναν άρτιο πλέον, που εναρμονίζει μέσα του αυτά τα πρώτα αντίμαχα στοιχεία, δημιουργικό κοινωνικό Θεσμό». Η τραγωδία έχει πέρα για πέρα εκπαιδευτική αποστολή. 23 Γύρω από αυτή την αποδοχή είναι συγκεντρωμένη η προσοχή και το έργο ολόκληρο και του ίδιου του Σικελιανού. Τα μεγάλα αρχέτυπά του ήταν ο Πυθαγόρας, ο Πίνδαρος, ο Αισχύλος. Πνεύματα αναμορφωτικά. Ο Αισχύλος, ο γεννημένος στην Ελευσίνα και μυημένος στα Μυστήρια. Ο Πίνδαρος, ο γεννημένος και αναθρεμένος στο Ιερό των Δελφών. Ο πρώτος χρησιμοποιεί την τραγωδία για να δείξει τη ζωή στις πλέον βαθύτατες εκφανσεις της. Ο δεύτερος είναι σαφής «Μια είναι η γενιά των Θεών και των ανθρώπων κι από μια μητέρα αναπνέουμε και οι δύο». Για τον ποιητή που θεωρούσε την ανθρώπινη ζωή «σκιάς όναρ», ο άνθρωπος, εάν ενεργεί στη ζωή του αρμονικά, «λησμονεί τον Άδη», για να φτάσει μέσα από τις αντινομίες και τις αντιθέσεις που είναι η ζωή «στη χώρα εκείνη των Υπερβορίων, στην οποία, κατά τον ίδιο Ποιητή, κανείς δεν φτάνει «μήτε με τα 23 Η θέση του γράφοντος ότι η αρχαία ελληνική τραγωδία εκφράζει και διατυπώνει με το μύθο και την συμβολική αυτή την ίδια τη ζωή ως απόρριψη και ως αποδοχή και μάλιστα την απόφανση ότι ο άνθρωπος αποζητά την αποδοχή αλλά δίνει και εισπράττει απόρριψη, αναπτύσσεται αναλυτικότατα στο Β τόμο του παρόντος. 19

20 πόδια, μήτε με το καράβι» αλλά «τόλμα τε και σθένει» και «θρασεία πνέων καρδία». Όσο για το πώς κινήθηκε ο Πίνδαρος-Ποιητής στο χώρο της πολιτικής, ο Σικελιανός έχει μια κατακάθαρη αντίληψη. Για τον Πίνδαρο η Πολιτική έχει βρει την ανώτατη έκφρασή της στους Δελφούς «για τους οποίους η Απολλώνια Αρμονία δεν είναι μια αφηρημένη Αρχή ή μία Αρχή αισθητική που να αφορά την τέχνη χωρισμένη απ την επίλοιπη ζωή, αλλ η βασική αφετηρία, δίχως την οποία δεν είναι δυνατόν να στηριχτεί ούτε η έννοια του λυτρωμένου ατόμου ούτε και επομένως η έννοια της συμβίωσης και της Πολιτείας στην στενή ή την πλατιά της εκδοχή.» Οποιαδήποτε παρέκκλιση από την Αρμονία δημιουργεί τις συγκρούσεις. Γι αυτό το μέγα πολιτικό αξίωμα των Δελφών ήταν η διαιτησία. Αυτό το πνεύμα της διαιτησίας ενσαρκώνει ο Πίνδαρος. Κι αν στην αρχή των πρώτων Μηδικών πολέμων διστάζει ποια στάση να κρατήσει, αργότερα, όταν ορθώνεται κίνδυνος μέγας για την Ελλάδα, ξεσπά από τα άδυτα του Δελφικού Ιερού, ενός Ιερού με πίστη την «παγκόσμια ενότητα», τότε, γράφει ο Σικελιανός, «η Απολλώνια Αρμονία γίνεται βαθιά του Νέμεσις και Ιερή διώκτρια Ερινύς.». Εδώ ας μας επιτραπούν ολίγοι διασυνδετικοί στοχασμοί. Στην προσπάθεια αρμονίας και συμφιλίωσης υπάρχει τελικά πάντα ένα όριο, ένα όριο που, για να θυμηθούμε τον Ηράκλειτο, ούτε αυτός ο ήλιος δεν μπορεί να ξεπεράσει χωρίς να προκαλέσει τις Ερυνίες. Όταν η απόρριψη, με την έννοια της υπέρτατης επιθετικότητας, ξεπεράσει το μέτρο, επέρχεται, ακόμα και από το πλέον συμφιλιωτικό πνεύμα η ανταπόρριψη. Η πρόταση, η μοναδική πρόταση που διασώθηκε αμιγής από το έργο του Αναξίμανδρου ισχύει: διδόναι γαρ αυτά δίκην και τίσιν αλλήλοις της αδικίας κατά την του χρόνου τάξιν 24 Στο χώρο του γίγνεσθαι, στο χώρο της ζωής, η διατάραξη της αρμονικής ισορροπίας από την αδικοπραγία μιας οντότητας σε βάρος μιας άλλης θα επιφέρει την αναταπόδοση και την αποκατάσταση (όχι αναγκαία από το αδικηθέν μέρος) σύμφωνα με την τάξη του χρόνου. Την αλήθεια που περικλείουν αυτές οι ελάχιστες λέξεις τη συναντάμε σε κάθε βήμα της ζωής και της ιστορίας. Τι άλλο άραγε έκανε ο Σικελιανός από το να ακολουθήσει τους μεγάλους αυτούς μύστες και παιδαγωγούς ; Ήταν πεπεισμένος ότι η Δελφική προσπάθειά του αυτή δεν ήταν αντίθετη αλλά συμπληρωματική του αναμορφωτικού σκοπού της εποχής του. Αλλά ήταν πεπεισμένος επίσης ότι «οι κοσμικές αρχές είναι αδύνατο να αποκαλυφθούνε μες στη σφαίρα της οιασδήποτε πολιτικής. Ποτέ στην ιστορία και πουθενά οι κοσμικές αλήθειες δεν ξεσκεπάστηκαν μες απ το φθόνο και το μίσος των πολιτικών αμφισβητήσεων, αλλ ανακαλύφθηκαν μονάχα απ την αγάπη που τυχόν κάποιοι άνθρωποι είχανε γι αυτές βαθιά τους, και η έλξη τους δεν τράβηξε, είναι βέβαια, ποτέ άλλους από τους σοφούς, τους επιστήμονες, τους ποιητές, τους καλλιτέχνε και το λαό.». Πίστευε πως η ποίηση είχε τη δύναμη να διασπάσει τους νόμους του γίγνεσθαι, να ανατρέψει το χρόνο, να οδηγήσει στο ξύπνημα του παρελθόντος. Είναι το μέγα ερέθισμα προς ανάμνηση, όχι απλώς μιας εποχής, αλλά της 24 βλ Β τόμο, κεφάλαιο : Το μήνυμα της Αρχαίας Ελληνικής Τραγωδίας στην Ιστορία και η απάντηση της Φιλοσοφίας 20

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES.

A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. A READER LIVES A THOUSAND LIVES BEFORE HE DIES. 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΑΝΔΡΟΓΥΝΟ: Η ΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το ερωτικό παιχνίδι του άντρα και της γυναίκας είναι μια μικρή εκδήλωση του παιχνιδιού όλης της ζωής. Το ζευγάρι γνωρίζει και ζει τους κραδασμούς που το διαπερνούν, συμμετέχοντας έτσι στις δονήσεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει το

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΟΨΗ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Τα τραγούδια των ανθρώπων μιλούσαν και μιλούν πάντα για τη μαγεία της γυναίκας. Μιλούν και τραγουδούν, άλλοτε με χαρά κι άλλοτε με θλίψη και με καημό, για τον ρόλο που η γυναίκα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα.

Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα. «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. 1 Ο Άνθρωπος Δημιουργός στην Αθήνα «ΠΟΛΙΣ». Ο χώρος των ανθρώπων-δημιουργών στην Αρχαία Αθήνα ζωντανεύει στην σύγχρονη Ελλάδα. Κάποτε, στην αρχαία Εποχή, στην Αθήνα υπήρχε ευημερία σημαντική, κανένας άνθρωπος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς

Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς Εντυπώσεις μαθητών σεμιναρίου Σώμα - Συναίσθημα - Νούς A...Τα αισθήματα και η ενεργεία που δημιουργήθηκαν μέσα μου ήταν μοναδικά. Μέσα στο γαλάζιο αυτό αυγό, ένιωσα άτρωτος, γεμάτος χαρά και αυτοπεποίθηση.

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα

Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα Χρήστος Τερζίδης: Δεν υπάρχει το συναίσθημα της αυτοθυσίας αν μιλάμε για πραγματικά όνειρα 21/04/2015 Το φως της λάμπας πάνω στο τραπέζι αχνοφέγγει για να βρίσκουν οι λέξεις πιο εύκολα το δρόμο τους μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ

ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑ Την έρευνα για τη φύση του την αρχίζει ο άνθρωπος θέτοντας στον εαυτό του την ερώτηση: «Ποιός είμαι; Τι είμαι;» Στην πορεία της αναζήτησης για την απάντηση, η ερώτηση διαφοροποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων

Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING. Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly. Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων 1 Οµιλία του Προέδρου Valéry GISCARD d ESTAING Στα εγκαίνια της λατείας Jacqueline de Romilly Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Παρισίων Αθήνα --- ευτέρα 16 Σε τεµβρίου 2013 2 Κύριε ήµαρχε, Κυρία Πρόεδρε του

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015

Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Του Γιοστέιν Γκάαρντερ Λογοτεχνικό ανάγνωσμα Χριστουγέννων 2014-2015 Δημητριάννα Σκουρτσή Γ2 Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Γ Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ. Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ Απόσπασμα από το βιβλίο Ενδυναμώνοντας την Ψυχή Μέσω του Διαλογισμού από τον Ρατζίντερ Σινγκ Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτήν τη γη.

Διαβάστε περισσότερα

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. ''

6. '' Καταλαβαίνεις οτι κάτι έχει αξία, όταν το έχεις στερηθεί και το αναζητάς. '' 1. '' Τίποτα δεν είναι δεδομένο. '' 2. '' Η μουσική είναι η τροφή της ψυχής. '' 3. '' Να κάνεις οτι έχει νόημα για σένα, χωρίς όμως να παραβιάζεις την ελευθερία του άλλου. '' 4. '' Την πραγματική μόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..»

Τίτσα Πιπίνου: «Οι ζωές μας είναι πολλές φορές σαν τα ξενοδοχεία..» Ημερομηνία 11/8/2016 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασόλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%cf%84%ce%af%cf%84%cf%83%ce%b1- %CF%80%CE%B9%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%BF%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων ΕΡΓΑΣΙΕΣ Σχολικό έτος 2014-15 Τάξη Β Γυμνασίου Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Χάρτινη αγκαλιά» Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Εκδόσεις: Καλέντης Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής

Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος. 1 Ο πολιτισμός ευαθείον του ανθρώπου, η φαντασία της προόδου και ο φετιχισμός της τεχνικής ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ & ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ Αναπληρωτής Καθηγητής Γεώργιος Παύλος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ

ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ ΣΑΑΝΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ: «Ο ΚΗΠΟΣ ΜΕ ΤΑ ΡΟΔΑ» ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ ΑΔΑΜ Τα παιδιά του Αδάμ είναι τα άκρα ενός σώματος, Μοιράζονται όλα την ίδια ρίζα. Όταν ένα άκρο περνάει τις μέρες του

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20

Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου :20 Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη και το «ΦΩΣ ΣΤΙΣ ΣΚΙΕΣ» Σάββατο, 21 Νοεμβρίου 2015-22:20 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη «Μέσω της μυθοπλασίας, αποδίδω τη δικαιοσύνη που θα ήθελα να υπάρχει» μας αποκαλύπτει η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1

Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 1 1 a) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

"Καλησπέρα σας ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Καλησπέρα σας ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΦΙΛΑΔΕΛΦΕΙΑΣ-ΧΑΛΚΗΔΟΝΟΣ ΑΥΤΟΤΕΛΕΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Ταχ. Δ/νση : Δεκελείας 97 Νέα Φιλαδέλφεια Τ.Κ. 14341 Τηλ.: 213 2049012 fax. 213 2049006

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας

Bίντεο 1: Η Αµµόχωστος του σήµερα (2 λεπτά) ήχος θάλασσας ΘΥΜΑΜΑΙ; Πρόσωπα Ήρωας: Λούκας Αφηγητής 1: Φράνσις Παιδί 1: Ματθαίος Παιδί 2: Αιµίλιος Βασίλης (αγόρι):δηµήτρης Ελένη (κορίτσι): Αιµιλία Ήλιος: Περικλής Θάλασσα: Θεοδώρα 2 ΘΥΜΑΜΑΙ; CD 1 Ήχος Θάλασσας Bίντεο

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ''

Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 1 2 Τα λουλούδια που δεν είχαν όνομα ''ΜΥΘΟΣ'' 3 Τα λουλούδια χωρίς όνομα, τα έχει ο καθένας από μας, αλλά δεν το ξέρουμε. Δεν μας μαθαίνουν τίποτα και ψάχνουμε μόνοι μας άσκοπα να βρούμε κάτι, για να

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1. α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια»

«Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» «Το κορίτσι με τα πορτοκάλια» Α ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου αρχίζει να ξετυλίγει

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας»

Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ. του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Η ΕΝΔΥΝΑΜΩΜΕΝΗ ΨΥΧΗ του Ρατζίντερ Σινγκ Απόσπασμα από το βιβλίο: «Διαλογισμός για την Ενδυνάμωση της Ψυχής σας» Μέσα μας υπάρχουν περισσότερα πλούτη απ ό,τι μπορούμε ποτέ να συσσωρεύσουμε σ αυτή τη Γη.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6

Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Γιατί ο Ιησούς Χριστός ήταν και είναι «σημείον αντιλεγόμενον» Διδ. Εν. 6 Υπαπαντή του Κυρίου «θα είναι σημείο αντιλεγόμενο, για να φανερωθούν οι πραγματικές διαθέσεις πολλών» (Λουκ. 2, 34-35) Διχογνωμία

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας

Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Τετάρτη, 13 Ιανουαρίου 2016 Μαρία Τζιρίτα: Να μην παύουμε ποτέ να παλεύουμε για τον καλύτερο εαυτό μας Η συγγραφέας Μαρία Τζιρίτα Η Μαρία Τζιρίτα μιλά για το τελευταίο της βιβλίο «Ιόλη», στο Πινάκιο, μέσω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ

ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΝΙΚΑ Η παγκοσμιοποίηση έχει διαταράξει την παραδοσιακή διεθνή κατάσταση. Σαρωτικές αλλαγές, οικονομικές και κοινωνικές συντελούνται ήδη, η ροή των γεγονότων έχει επιταχυνθεί και η πολυπλοκότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 11 Ο Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ Να συμπληρώσετε κάθε μια από τις προτάσεις 1, 2, 3, 4 και 5, επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις αντίστοιχες φράσεις α, β,

Διαβάστε περισσότερα

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού

Κριτική για το βιβλίο της Άννας Γαλανού Όταν φεύγουν τα σύννεφα εκδ. Διόπτρα, από τη Βιργινία Αυγερινού Ημερομηνία 20/5/2016 Μέσο Συντάκτης Link vivlio-life.gr Βιργινία Αυγερινού http://vivlio-life.gr/%ce%ba%cf%81%ce%b9%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ae- %CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%AF%CE%BF-

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ Τι είναι το έπος; Αρχικά η λέξη έπος σήμαινε «λόγος». Από τον 5ο αι. π.χ. όμως χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει το μεγάλο αφηγηματικό ποίημα σε δακτυλικό

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει

Μια νύχτα. Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα Μπαίνω στ αμάξι με το κορίτσι μου και γέρνει γλυκά στο πλάϊ μου και το φεγγάρι λες και περπατάει ίσως θέλει κάπου να μας πάει Μια νύχτα σαν κι αυτή μια νύχτα σαν κι αυτή θέλω να σου πω πόσο σ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. Aν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΝΑΙΚΑ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ

ΓΥΝΑΙΚΑ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ ΓΥΝΑΙΚΑ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ: Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΟΝ 21 ο ΑΙΩΝΑ (Ομιλία της Καθ. Μ. Τζάνη στον Σύλλογο Γυναικών Μεσσίνης ορεινής Κορινθίας, 18-03-06) Εισαγωγικά Οι δραματικής έκτασης και έντασης αλλαγές που προκαλούνται,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος.

Διδακτικοί Στόχοι. Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Eυριπίδη «Ελένη» Α επεισόδιο Α σκηνή στιχ.437-494494 καθηγήτρια:τσούτσα Σταυρούλα Διδακτικοί Στόχοι Να διαµορφώσουµε µια πρώτη εικόνα για τον Μενέλαο, τον άλλο βασικό ήρωα του δράµατος. Να εµβαθύνουµε

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ :ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΧΡΟΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ Η Ιλιάδα μαζί με την Οδύσσεια αποτελούν τα αρχαιότερα έπη, όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας, που μας

Διαβάστε περισσότερα

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!!

Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016 Η Ισμήνη Μπάρακλη, απαντά στο «κουτσομπολιό» της αυλής!!! «Ώρες να χα να σ ακούω», ήταν μια αυθόρμητη πρόταση που... έφυγε από το στόμα μου, αναγκάζοντας την Ισμήνη να χαμογελάσει

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος

Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Πρώτη Ενότητα: Management 1 η Εκπαιδευτική Συνεδρία : Μια εισαγωγή στο management (Management 1 ο Στην πρώτη μας εκπαιδευτική συνεδρία, θα σας μυήσουμε στην ομορφιά

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό

Όταν φεύγουν τα σύννεφα μένει το καθαρό Ημερομηνία 9/6/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://plusmag.gr/ Αλεξάνδρα Παναγοπούλου http://plusmag.gr/article/%cf%84%ce%b1%ce%bd_%cf%86%ce%b5%ce%b3%ce%bf%cf %85%CE%BD_%CF%84%CE%B1_%CF%83%CE%BD%CE%BD%CE%B5%CF%86%CE%B1_%CE%B

Διαβάστε περισσότερα

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία;

Πότε πήρατε την απόφαση να γράψετε το πρώτο σας μυθιστόρημα; Ήταν εξαρχής στα σχέδιά σας να πορευθείτε από κοινού ή ήταν κάτι που προέκυψε τυχαία; Δευτέρα, Ιουνίου 23, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΩΝ ΛΙΑ ΖΩΤΟΥ ΚΑΙ ΘΟΔΩΡΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Η Λία Ζώτου και ο Θοδωρής Καραγεωργίου γεννήθηκαν σε δύο γειτονικά χωριά της Καβάλας. Η Λία σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Αξιολόγηση και Αυτοαξιολόγηση Εκπαιδευομένων- Αξιολόγηση Εκπαιδευτικού Σεντελέ Αικατερίνη, Εκπαιδευτικός Β/θμιας Εκπαίδευσης ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αξιολόγησα τους μαθητές μου θεωρώντας την αξιολόγηση σαν μια διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Καλπούζος: Ίσως οπισθοδρομήσαμε σε πολλές πτυχές της ζωής μας οι οποίες άπτονται στην ευγένεια, στον σεβασμό, στην αξιοπρέπεια

Γιάννης Καλπούζος: Ίσως οπισθοδρομήσαμε σε πολλές πτυχές της ζωής μας οι οποίες άπτονται στην ευγένεια, στον σεβασμό, στην αξιοπρέπεια Γιάννης Καλπούζος: Ίσως οπισθοδρομήσαμε σε πολλές πτυχές της ζωής μας οι οποίες άπτονται στην ευγένεια, στον σεβασμό, στην αξιοπρέπεια Ο συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος έχει γράψει ποιητικές συλλογές, συλλογές

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΡΙΝΑ ΤΣΑΝΤΑΛΗ. ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΧΟΥΝ ΕΝΑΝ ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΜΑΓΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΖΩΑ

ΚΑΤΡΙΝΑ ΤΣΑΝΤΑΛΗ. ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΧΟΥΝ ΕΝΑΝ ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΜΑΓΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ ΤΑ ΖΩΑ Ημερομηνία 16/3/2017 Μέσο Συντάκτης Link www.talcmag.gr Πελιώ Παπαδιά http://www.talcmag.gr/sinenteyxeis/katrina-tsantali/ ΚΑΤΡΙΝΑ ΤΣΑΝΤΑΛΗ. ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΧΟΥΝ ΕΝΑΝ ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΜΑΓΙΚΟ ΚΩΔΙΚΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού

Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Ηράκλειο, Τρίτη 28/04/2009 Χαιρετισμός στην εκδήλωση για την συμπλήρωση 20 χρόνων από την αδελφοποίηση των Δήμων Ηρακλείου και Λεμεσού Κυρίες και κύριοι, Αισθάνομαι και αισθανόμαστε όλοι ιδιαίτερη χαρά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, «...Πλαστήκαµε για να µην είµαστε µονάχοι. Για τούτο η καρδιά µας ασταµάτητα διψά για τους άλλους. Χωρίς το διάλογο των υπάρξεων µας η ζωή φαίνεται αδειανή, ερηµωµένη, αδικαιολόγητη. Ζούµε και πλησιάζουµε

Διαβάστε περισσότερα

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις»

Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω όρων: α. Οργανικός νόµος 1900 β. Συνθήκη φιλίας και συνεργασίας γ. «Ηνωµένη αντιπολίτευσις» Β. Να αντιστοιχίσετε τα γράµµατα της στήλης Α µε αυτά της στήλης 1.Επανάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ

ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ ΕΡΩΤΙΚΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΏΝ ΚΑΙ ΜΑΘΗΤΡΙΩΝ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ Γυμνασίου οι μαθητές ήρθαν σε επαφή με ένα δείγμα ερωτικής ποίησης. Συγκεκριμένα διδάχτηκαν το ποίημα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία.

γραπτα, έγιναν μια ύπαρξη ζωντανή γεμάτη κίνηση και αρμονία. Ένας κόσμος ενεργειών και δυνάμεων ξετυλίχτηκε μπροστά μου και με διαπέρασε ολόκληρη. Ένας κόσμος άγνωστος, ασύλληπτος, μαγευτικός. Κι εγώ τον αγκάλιασα, αφημένη μέσα στην απέραντη αγκαλιά του... Κι αναρωτιόμουν

Διαβάστε περισσότερα

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς

I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς I N T E R V I E W S 1 3 / 1 2 / 2 0 1 6 Ο Γιούνας Γιούνασον θέλει να πηδήξεις από το παράθυρο και να εξαφανιστείς ΚΩΣΤΑΣ ΧΡΗΣΤΟΥ Μιλήσαμε με τον συγγραφέα του best seller των 10 εκατομμυρίων αντιτύπων

Διαβάστε περισσότερα

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης

Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή. Οδηγός μελέτης Πατήρ Αβραάμ Μάθημα - Τρία Η ζωή του Αβραάμ: Σύγχρονη εφαρμογή Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ

ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΝΥΓΗΡΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΥΘΗΡΩΝ κ. ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΑΘ. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΟΡΤΑΣΜΟ ΤΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ ΤΗΣ 28 ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 ΣΤΗΝ ΠΛΑΤΕΙΑ ΣΤΑΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ ΚΥΘΗΡΩΝ 1 ΚΥΘΗΡΑ, 28 η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2015 Σεβασμιώτατε Κύριε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη

ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ. Δέκα ποιήματα για τον πατέρα μου. Αλκιβιάδη ΠΑΝΑΓΙΩΣΑ ΠΑΠΑΔΗΜΗΣΡΙΟΤ Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αλκιβιάδη Θεσσαλονίκη Υεβρουάριος 2015 [3] Παναγιώτα Παπαδημητρίου Αφιερωμένο στον πατέρα μου Αλκιβιάδη Copyright

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη).

ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). ΚΕΙΜΕΝΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΗΘΙΚΗΣ (αποσπάσματα από το βιβλίο του Έριχ Φρομ «η τέχνη της αγάπης», Εκδόσεις Μπουκουμάνη). 1. Σ ένα πολιτισμό όπου επικρατεί το εμπορικό πνεύμα και η

Διαβάστε περισσότερα