A ΦIEPΩMA 2-31 AΦIEPΩMA. H πόλη στον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης. H Aθήνα υπόδουλη. H Aθήνα της Kατοχής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "A ΦIEPΩMA 2-31 AΦIEPΩMA. H πόλη στον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης. H Aθήνα υπόδουλη. H Aθήνα της Kατοχής"

Transcript

1 A ΦIEPΩMA KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY AΦIEPΩMA H Aθήνα της Kατοχής. H πόλη στον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης. Tου Γιώργου Mαργαρίτη H κατοχική Aθήνα: Xρονολόγιο. Tου Γιώργου Mαργαρίτη H μαύρη αγορά. Συνώνυμο της αδίστακτης εκμετάλλευσης, λειτούργησε ως λύση ανάγκης και προϋπόθεση επιβίωσης. Tου Γιώργου Mαργαρίτη Tραμ και γκαζοζέν. Oι δημόσιες συγκοινωνίες στην περιοχή της πρωτεύουσας στα δύσκολα χρόνια της Kατοχής. Tων Γ. Nάθενα, A. Kουρμπέλη Tης Kατοχής και του Θεάτρου. «Oπου το γέλιο, το κέφι και η διασκέδαση δίνονται χωρίς δελτίο» Tης Δηούς Kαγγελάρη Φως στο σκοτάδι. H ζωηρή παρουσία και δράση του πνευματικού κόσμου στα μαύρα χρόνια. Tης Aλεξάνδρας Mπουφέα Στις κινηματογραφικές αίθουσες. Aπό τις παραγωγές των χωρών του Aξονα στην ανασυγκρότηση του ελληνικού κινηματογράφου. Tης Eλίζας Aννας Δελβερούδη Στα πανηγύρια της χαράς. Aπλά παιχνίδια, κουκλοθέατρο, καραγκιόζης: παιδικοί παράδεισοι στα χρόνια της θλίψης. Tης Mαρίας Aργυριάδη Mάρτυρες και μαρτυρίες. Aνέκδοτες αφηγήσεις από τον καθημερινό γολγοθά των Aθηναίων. Tων Kώστα N. Xατζηπατέρα, Mαρίας Φαφαλιού Δραγώνα H Eικόνα του «Aλλου». Γερμανοελληνική «συνάντηση» στην κατεχόμενη Aθήνα. Tου Xάγκεν Φλάισερ Eξώφυλλο: Eικόνα καθημερινής ταλαιπωρίας στις αστικές συγκοινωνίες της κατοχικής Aθήνας (συλλογή Nίκου Πολίτη). Yπεύθυνη «Eπτά Hμερών» EΛEYΘEPIA TPAΪOY H Aθήνα της Kατοχής Tου Γιώργου Mαργαρίτη Eπικ. Kαθηγητή στο Πανεπιστήμιο Kρήτης, Tμήμα Iστορίας Aρχαιολογίας H IΣTOPIA της Aθήνας στην κατοχική περίοδο είναι μεγάλη και περίπλοκη. Oι σαράντα δύο μήνες δεν ή- ταν μόνο πλούσιοι σε γεγονότα, σε αλλαγές, σε ανατροπές καλύτερα, σε απρόσμενες καταστάσεις: και οι εμπειρίες των ανθρώπων υπήρξαν έ- ντονες, οριακές και διαρκώς μεταβαλλόμενες σε τρόπο που να θυμίζουν αρχαία τραγωδία. H ίδια η αίσθηση του χρόνου είχε ανατραπεί. H ιστορία κυλούσε γρήγορα, η αβέβαιη Eπιμέλεια αφιερώματος: EΛEYΘEPIA TPAΪOY ζωή των ανθρώπων όμως κυλούσε βασανιστικά αργά. Oι γρήγορες αλλαγές στον τρόπο ζωής, συμπεριφοράς, σκέψης και αντίληψης, βάρυναν στη συνείδηση και στη μνήμη και έ- καναν τους σαράντα δύο αυτούς μήνες βαρύτερους από όλους τους υ- πόλοιπους της ζωής τους. Πόσες φορές δεν ακούσαμε τους παλαιότερους να επικαλούνται και να ανακαλούν στη μνήμη τους τον καιρό της κατοχής! Mε τρόπους απλούς, όπως οι γιαγιάδες που μιλούν στα εγγόνια τους, οι γενιές που έζησαν τα χρόνια εκείνα διεκδίκησαν την καταγραφή της εμπειρίας τους στη συλλογική μνήμη: «Στην κατοχή εμείς παιδάκι μου...». Πώς να μιλήσει ο ιστορικός για μια ιστορία που διάβηκε το κατώφλι του θρύλου... H Aθήνα υπόδουλη H πόλη στον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης Kυριακή 27 Aπριλίου Eξω από το καφενείο «Παρθενών», στο τέρμα Aμπελοκήπων, ο στρατιωτικός διοικητής Aττικής υποστράτηγος X. Kαβράκος παραδίδει στον πρώτο φρούραρχο συνταγματάρχη φον Σέφεν την Aθήνα ως πόλη ανοχύρωτη (συλλογή M. Γ. Tσάγκαρη). Στα τέλη του Aπριλίου 1941, η Aθήνα ήταν ήδη μια «παλαίμαχη» πρωτεύουσα. Eκλειναν ακριβώς έξι πολεμικοί μήνες και η πόλη, αν και «ανοχύρωτη» κάτω από τη σκέπη των αρχαίων της μνημείων, είχε αποκτήσει πλούσιες εμπειρίες. Eίχε γνωρίσει τον ενθουσιασμό και τη μέθη της νίκης, την υποδοχή των αιχμαλώτων εχθρών, τη συσκότιση, τους συναγερμούς και τα αυτοσχέδια καταφύγια, τους τραυματίες, τους κρυοπαγημένους, τους Aγγλους συμμάχους. Mέσα σε λίγες μέρες, τον Aπρίλιο, γνώρισε τον πόλεμο στην πλέον απόλυτη, για εκείνους τους καιρούς, εκδοχή του: το ανελέητο καθημερινό σφυροκόπημα του Πειραιά από τη γερμανική αεροπορία, την καταστροφή του λιμανιού από την τρομερή έκρηξη του φορτωμένου με πυρομαχικά αγγλικού μεταγωγικού και την άφιξη τρομαγμένων βομβόπληκτων προσφύγων. Στο τέλος, γνώρισε τους άνεμους της ήττας, την αυτοκτονία του πρωθυπουργού Kορυζή και την αναχώρηση Eπιτελείου, βασιλιά και κυβέρνησης. H κατοχή άρχισε για την Aθήνα στις 27 Aπριλίου. O γερμανικός στρατός μπήκε σε μια πόλη που έδειχνε έρημη, ελάχιστοι περίεργοι βγήκαν στους δρόμους. Δύο μέρες μετά, μέσα σε γενική ψυχρότητα και καχυποψία, ορκίστηκε νέα κυβέρνηση, της ελληνικής πολιτείας, με επικεφαλής τον στρατηγό Tσολάκογλου. H κατοχή πήρε την τελική της μορφή τον Iούνιο, όταν οι Γερμανοί επέτρεψαν την είσοδο των ιταλικών στρατευμάτων στη χώρα και την ε- γκατάστασή τους στα δύο τρίτα του εδάφους της. O βουλγαρικός στρατός κατέλαβε τη Θράκη και τμήμα της ανατολικής Mακεδονίας. Στην Aθήνα, μαζί με τις ιταλικές αρχές, παρέμειναν γερμανικές μονάδες, υ- πηρεσίες και προσωπικό της αεροπορίας και του ναυτικού κυρίως. Oι παραινέσεις των κατοχικών αρχών για επάνοδο στην καθημερινότητα δύσκολα μπορούσαν να εφαρμοστούν στην ηττημένη πόλη. Στους δρόμους κυκλοφορούσαν πλήθη α- ποκλεισμένων από τις νησιωτικές πατρίδες τους φαντάρων (από την Kρήτη κυρίως), καθώς και πρόσφυγες από επικίνδυνες ζώνες. (Aρκετοί από τους πρόσφυγες που 2 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

2 δημιούργησε η βουλγαρική κατοχή στην Aνατ. Mακεδονία και Θράκη, έ- φθασαν, για παράδειγμα, στην Aθήνα). Πολλές επιχειρήσεις και γραφεία είχαν κλείσει δημιουργώντας σημαντική ανεργία στα μικροαστικά ιδίως στρώματα του πληθυσμού. Tα γερμανικά δημόσια έργα που σιγά σιγά ξεκίνησαν, ο καθαρισμός και η α- ποκατάσταση του λιμανιού του Πειραιά, η επέκταση και η βελτίωση του αεροδρομίου του Xασανίου Eλληνικού, οι εγκαταστάσεις στην Aμφιάλη Σκαραμαγκά κ.λπ., απορρόφησαν μεν τμήμα της ανεργίας αλλά με δυσμενείς όρους (ευκαιριακή, απασχόληση, κακή πληρωμή κ.λπ.). H επισιτιστική κρίση Tο κέντρο της Aθήνας άλλαζε γρήγορα μορφή καθώς οι δυσκολίες, ό- σο κι αν τις απάλυνε το καλοκαίρι, πολλαπλασιαζόντουσαν. Oι κεντρικοί δρόμοι γέμισαν μικροπωλητές στο μέτρο μάλιστα που άδειαζαν οι προθήκες των καταστημάτων. Aυτοσχέδια επαγγέλματα κάθε είδους εμφανίστηκαν, ενώ κουρεία και δικηγορικά γραφεία αποκτούσαν προοδευτικά νέες ιδιότητες. Mπορούσε να βρει κανείς εκεί κανένα τενεκέ λάδι, ίσως κάποιο κεφάλι τυρί, ίσως ένα σακί αλεύρι. H κυβέρνηση ανακοίνωσε μέτρα επί μέτρων, όριζε με αυστηρότητα τιμές και απειλούσε τους κερδοσκόπους. Oι ελλείψεις όμως πολλαπλασιαζόντουσαν χωρίς οι κυβερνητικοί εξορκισμοί να τις αντιμετωπίζουν. Oι υποσχέσεις για σύντομη επίλυση του επισιτιστικού έπειθαν ολοένα και λιγότερους και οι Aθηναίοι άρχισαν να παίρνουν πρωτοβουλίες για να αντιμετωπίσουν εκ των ενόντων το αδιέξοδο. Tα συσσίτια που οργανώθηκαν από επιτροπές, ενώσεις, οργανισμούς, υ- πηρεσίες ή τον Eρυθρό Σταυρό δεν μπόρεσαν να ανατρέψουν την κατάσταση, καθώς οι αντικειμενικές δυσκολίες υπερέβαιναν τις προθέσεις. Πολύ λίγα από τα τρόφιμα της «συγκέντρωσης» ή τις μικρές εισαγωγές τροφίμων από την Tουρκία, την Oυγγαρία και την Iταλία, έφθαναν ως τα συσσίτια και τις διανομές. Στις αρχές Δεκεμβρίου, η Eκκλησία ίδρυσε τον Eθνικό Oργανισμό Xριστιανικής Aλληλεγγύης (EOXA) που, σε συνεργασία με τις αρχές, α- νέλαβε να οργανώσει την πρόνοια. Aποτελέσματα υπήρξαν πολύ αργότερα, όταν αποκαταστάθηκαν κάπως οι επισιτιστικές ισορροπίες. Tο φθινόπωρο οι ελλείψεις μετατράπηκαν σε πείνα που προοδευτικά απειλούσε ολοένα και περισσότερα τμήματα του πληθυσμού της πόλης. Oι ελπίδες για διοικητικές πρωτοβουλίες που θα αντιμετώπιζαν την κρίση εξανεμίστηκαν πλήρως και η επιβίωση στηρίχθηκε στην επινοητικότητα των Aθηναίων και στη γενίκευση της μαύρης αγοράς. Aπό τον Oκτώβριο άρχισε τα ταξίδια του το «Kουρτουλούς», το τουρκικό ατμόπλοιο που έφερνε στην Aθήνα τα αγορασμένα στην Tουρκία τρόφιμα. Tον Iανουάριο του 1942, στην αιχμή της κρίσης, στο πέμπτο του μόλις ταξίδι ναυάγησε έχοντας Mάιος του Eπίσκεψη ανώτατων αξιωματικών του γερμανικού στρατού κατοχής στην Aκρόπολη. Mόνο στους πρώτους οκτώ μήνες της Kατοχής, Γερμανοί επισκέφθηκαν την Aκρόπολη, σύμβολο του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και της Δημοκρατίας, σύμβολο, επίσης, μιας πόλης και μιας χώρας, που οι ίδιοι βύθισαν σε ψυχικό σκότος (συλλογή M. Γ. Tσάγκαρη). Aθήνα 3 Mαΐου H επινίκια στρατιωτική παρέλαση των κατακτητών στην πρωτεύουσα των κατακτημένων. Mπροστά από τον Aγνωστο Στρατιώτη. Mοναδικοί θεατές, οι φαιοχίτωνες του ναζισμού. Oύτε ένας Aθηναίος (συλλογή M. Γ. Tσάγκαρη). φέρει μόνο τόννους τροφίμων στην Aθήνα σταγόνα στον ωκεανό των αναγκών της. Aκόμα και σήμερα είναι δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια ο αριθμός των θυμάτων που προκάλεσε η πείνα στην Aθήνα. O αριθμός των νεκρών που έγινε γενικά δεκτός αμφισβητείται πλέον έντονα στις μέρες μας. Oι ενδείξεις οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τα θύματα της πείνας ανήκαν κυρίως στο χώρο των πρόσκαιρων κατοίκων της πόλης (η θνησιμότητα ήταν ιδιαίτερα μεγάλη ανάμεσα στους αποκομμένους Kρήτες φαντάρους), των φτωχών που δεν είχαν τίποτε να πουλήσουν ή να ανταλλάξουν των μη ενταγμένων στον κοινωνικό ιστό (και κατ ε- πέκταση στις πολύμορφες οργανω- Συνέχεια στην 4η σελίδα KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 3

3 σμιου πολέμου τρόπο. Oι αντίπαλοι συνασπισμοί αντιμετώπισαν αρχικά την τραγωδία με αλληλοκατηγορίες. Για τους Γερμανούς υπαίτιοι της πείνας ήταν οι Aγγλοι και η στρατηγική του αποκλεισμού που εφάρμοζαν, ε- νώ για τους Aγγλους υπαίτιοι ήταν οι Γερμανοί που λεηλατούσαν την κατακτημένη χώρα χωρίς να μεριμνούν για την τύχη των κατοίκων της. Oταν η τραγωδία έφθασε στην αιχμή της οι αντιμαχόμενοι, φοβούμενοι δυσάρεστες εξελίξεις, αποφάσισαν να ε- φαρμόσουν ένα σχέδιο επισιτιστικής βοήθειας προς την Eλλάδα. Σουηδικά πλοία και Σουηδοί αξιωματούχοι, κάτω από την σκέπη του Eρυθρού Σταυρού, ανέλαβαν το δύσκολο έργο να μεταφέρουν και να διανείμουν σημαντικές ποσότητες τροφίμων περνώντας μέσα από τις επικίνδυνες θάλασσες και αντιμετωπίζοντας, παρά τις συμφωνίες, τις καχυποψίες των αντιμαχομένων. H πρώτη διεθνής βοήθεια έφθασε στον Πειραιά το Mάρτιο του 1942, τον Iούνιο οι α- ντιμαχόμενοι συμφώνησαν στις λεπτομέρειες και τον Σεπτέμβριο άρχισαν οι κανονικές αφίξεις τροφίμων. Tα πλοία φόρτωναν στον Kαναδά, σιτηρά κυρίως. Στην αρχή μεγάλο μέρος των εξόδων καλυπτόταν από οργανισμούς, τον ΔEΣ ή την καναδική κυβέρνηση. Aπό τον Iανουάριο όμως του 1943 η οικονομική συμμετοχή της κυβέρνησης των HΠA επέτρεψε την σταθεροποίηση του συστήματος και την τελική απομάκρυνση της α- πειλής της πείνας. Aθήνα Yποσιτισμένη όπως όλες οι μανάδες της Kατοχής, η μητέρα της φωτογραφίες θηλάζει το εξαντλημένο παιδί της με το γάλα της στέρησης. Φωτογραφία της Bούλας Παπαϊωάννου ( ) της κατ εξοχήν γνωστής φωτογράφου της Kατοχής. Mε το φακό της απαθανάτισε την αναχώρηση των στρατευμένων Eλλήνων για το αλβανικό μέτωπο, τους πρώτους τραυματίες στα νοσοκομεία της Aθήνας και μετά τη γερμανική εισβολή, το φοβερό λιμό του χειμώνα Συνέχεια από την 3η σελίδα τικές πρωτοβουλίες με στόχο την ε- πιβίωση). Eπίσης σε όσους λόγω υ- γείας (φυματικοί κ.λπ.) δεν μπόρεσαν να αντέξουν τις συνθήκες υποσιτισμού, στα βρέφη ή τους γέροντες. H περίοδος της πείνας ήταν μία σκοτεινή εποχή που, στις μνήμες του πολέμου, χαρακτήρισε τελικά ό- λη την κατοχική περίοδο των Aθηναίων. H τραγική περίοδος της πείνας έ- ληξε στα τέλη της άνοιξης του 1942 με μοναδικό στην ιστορία του παγκό- H διανομή αυτών των τροφίμων προκαλούσε από μόνη της ένα κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα, καθώς οι υπάρχοντες μηχανισμοί, κρατικοί κυρίως, εύκολα μπορούσαν να κατηγορηθούν ότι ασκούν πολιτική προς όφελος των κατακτητών. Xρειάστηκαν μεγάλες προσπάθειες από την πλευρά του Eρυθρού Σταυρού για να λειτουργήσουν παράλληλα λαϊκές επιτροπές, σχολικά συσσίτια, κρατικές υπηρεσίες και ο EOXA της Eκκλησίας. O τελευταίος επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στα παιδικά συσσίτια της πρωτεύουσας. Oι Σουηδοί αξιωματούχοι του Eρυθρού Σταυρού προέκριναν, προοδευτικά, τη λύση των απευθείας διανομών τροφίμων μέσω των παντοπωλών και των δελτίων, σε αντικατάσταση των συσσιτίων που απορροφούσαν πολύ προσωπικό, προκαλού- 4 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

4 νώσεις τους μέσα από αυτές τις κινητοποιήσεις και σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στην ύπαιθρο και τον έ- νοπλο αντιστασιακό αγώνα, βρέθηκαν στο κεντρικό προσκήνιο των πολιτικών εξελίξεων. Mε τη βοήθεια του Eρυθρού Σταυρού, το επισιτιστικό πρόβλημα εξομαλύνθηκε. Tα συσσίτια και οι διανομές πολλαπλασιάστηκαν και πρόσφεραν μεγαλύτερες μερίδες και ποικιλία. Oι άνθρωποι δεν πέθαιναν πλέον από την πείνα στην Aθήνα. Aυτό δεν σημαίνει ότι ζούσαν σε ε- ποχή αφθονίας. Oι στερήσεις ήταν μεγάλες και το δελτίο διανομής τροφίμων παρέμεινε βασικό εργαλείο για την προμήθεια αγαθών. Σε πολλά είδη κυριάρχησε η λογική του EPZATΣ, του υποκατάστατου. H έλλειψη καφέ για παράδειγμα, οδήγησε σε πλήθος συνδυασμούς αφεψημάτων που, στην φαντασία τουλάχιστον, θύμιζαν τις παλιές εποχές. Tα μεταχειρισμένα ρούχα γνώρισαν ε- ποχές δόξας, ενώ τα παπούτσια δέχονταν συνεχείς αναπαλαιώσεις με υλικά EPZATΣ μάλιστα (το σολόδερμα ή το καουτσούκ ήταν δυσεύρετα υλικά). H κατάσταση των μισθωτών ακολουθούσε τις τύχες της δραχμής. H τελευταία κράτησε την αξιοπρέπειά της μέχρι το φθινόπωρο του 1943 παρά την οφειλόμενη στην πληρωμή των «εξόδων κατοχής» και στο υποχρεωτικό «δάνειο» στο Pάιχ, δημοσιονομική κατάρρευση. Tο 1944, η α- ξία της δραχμής κατέρρευσε και μαζί της οι σε χρήμα αμοιβές. Tο μόνο αξιόπιστο νόμισμα ήταν η χρυσή λίρα. H αγωνία για εξασφάλιση χρηματικών πόρων προκαλούσε απίστευτη κίνηση στην αγορά ακινήτων. Yπολογίζονται σε οι ιδιοκτησίες (σπίτια, οικόπεδα, διαμερίσματα) που άλλαξαν χέρια στην Aθήνα της Kατοχής. Γνωρίζουμε καλύτερα ποιοι τα πωλούσαν παρά ποιοι τα αγόραζαν. Για τους τελευταίους η αγορά ακινήτων ήταν ένας σίγουρος τρόπος αποθησαύρισης κερδών και «ξεπλύματος» χρήματος που προήλθε από υπόγειες ή ανάρμοστες συναλλαγές. Πηγές μεγάλων εισοδημάτων ήταν η συναλλαγή με τις δυνάμεις κατοχής, τα μεγάλα δημόσια έργα που οι τελευταίες πραγματοποιούσαν (στρατιωτικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια κ.λπ.), αλλά και η μαύρη αγορά. Δεκέμβριος Συσσίτιο σε κάποια γειτονιά της κατεχόμενης Aθήνας. Aρχές του φοβερού χειμώνα του 41 42, τότε που η πείνα μέτρησε τα θύματά της κατά χιλιάδες (φωτ.: Bούλα Παπαϊωάννου). σαν άσκοπες ουρές και καθυστερήσεις ενώ, συχνά, ξεσπούσαν ολόγυρά τους προστριβές κοινωνικού και πολιτικού χαρακτήρα. H «ομαλοποίηση» της ζωής H έξοδος των Aθηναίων από τη σκοτεινή περίοδο των στερήσεων δεν επανέφερε τους κανονικούς ρυθμούς της ζωής. H υπόγεια απέχθεια προς τους κατακτητές, που είχε εκφραστεί στις πρώτες κατοχικές μέρες με τη συμβολική και επικίνδυνη πράξη του κατεβάσματος της γερμανικής σημαίας από την Aκρόπολη, καθώς και με τις εκδηλώσεις συμπαράστασης προς τους Aγγλους αιχμαλώτους ή φυγάδες, πήρε προοδευτικά τη μορφή αντιπαράθεσης. Στις 28 Oκτωβρίου 1941, πρώτη επέτειο του πολέμου της Aλβανίας, έγιναν μερικές πρώτες περιορισμένες εκδηλώσεις. Λίγο αργότερα όμως, στις 25 Mαρτίου του 1942, οι διαδηλώσεις μεγάλωσαν σε μαχητικότητα και συμμετοχή προαναγγέλοντας το ισχυρό διεκδικητικό κίνημα που ακολούθησε. Oι κινητοποιήσεις άρχισαν από τους αποκομμένους νησιώτες φαντάρους, τους φοιτητές και τους στοιβαγμένους στα νοσοκομεία ανάπηρους του αλβανικού πολέμου. Aπό την άνοιξη του 1942 όμως οι κινητοποιήσεις με στόχο την εξασφάλιση στοιχειωδών όρων επιβίωσης απλώθηκαν στον υπαλληλικό χώρο, σε δημόσιους υπαλλήλους, τραπεζοϋπάλληλους, στο προσωπικό των νοσοκομείων και των υπηρεσιών. Oι απεργίες και οι διαδηλώσεις κράτησαν ολόκληρο το 1942 και συνεχίστηκαν την άνοιξη του Προοδευτικά πήραν πολιτικό και α- ντικατοχικό χαρακτήρα με αποκορύφωμα τις κινητοποιήσεις ενάντια στην πολιτική επιστράτευση, το Φεβρουάριο του Oι οργανώσεις της αντίστασης, το Eθνικό Aπελευθερωτικό Mέτωπο ιδιαίτερα, πολλαπλασίασαν τις δυνάμεις και τις οργα- Παρά τις δυσκολίες, το ξεπέρασμα της φοβερής εμπειρίας του χειμώνα έφερε στην Aθήνα μία νότα αισιοδοξίας, δίψας για τη ζωή θα λέγαμε. H άνοιξη και το καλοκαίρι του 1943 ήταν για τους Aθηναίους η κατοχική Mπελ Eπόκ. Tο τραγούδι, τα θεάματα, τα νεανικά πάρτι πολλαπλασιάστηκαν, έγιναν τρόπος ζωής. Aπρόσμενη εξέλιξη όταν, την ίδια α- κριβώς περίοδο, φούντωσε στα βουνά το αντάρτικο και κτίστηκαν οι ό- ροι για τις σκληρές αναμετρήσεις του H γερμανική περίοδος H Iταλία συνθηκολόγησε στις 8 Σεπτεμβρίου του Στην Aθήνα οι χωρίς αποστολή πλέον Iταλοί στρατιώτες παραδόθηκαν στους Γερμανούς αφού πρώτα είχαν εκποιήσει Συνέχεια στην 6η σελίδα KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 5

5 Aθήνα, 25 Mαρτίου Iταλικό ιππικό εφορμά για να διαλύσει τη μεγάλη διαδήλωση στην πλατεία Συντάγματος. Oι Aθηναίοι πλημμύρισαν τους δρόμους της πόλης μετά την απόλυση της λειτουργίας στις εκκλησίες. Oι κατακτητές χτύπησαν με λύσσα και τα θύματα ήταν πολλά (φωτ.: Hνωμένοι Φωτορεπόρτερ). «Δεν το θέλω. Σκότωσες, τον μπαμπά μου»: σκίτσο του Φωκ. Δημητριάδη από την περίοδο της Kατοχής στην Aθήνα. Tο μικρό παιδί αρνιέται την ελεημοσύνη που του προσφέρει Iταλός στρατιώτης (πηγή: Φωκ. Δημητριάδη, «Σκιά πάνω απ την Aθήνα», εκδ. «Mαρή»). Συνέχεια από την 5η σελίδα στην μαύρη αγορά ό,τι πρόλαβαν α- πό τα προσωπικά και στρατιωτικά τους είδη. Στην ουσία οι Γερμανοί, είχαν αναλάβει τις τύχες της κατεχόμενης Eλλάδας αρκετό καιρό πριν. Στις 19 Nοεμβρίου 1942 ο πρωθυπουργός Tσολάκογλου είχε αντικατασταθεί από τον καθηγητή Λογοθετόπουλο, διάσημο για το φιλογερμανισμό του. Στις 7 Aπριλίου του 1943 η κλονισμένη από τις κινητοποιήσεις κυβέρνησή του αντικαταστάθηκε α- πό την αντίστοιχη του Iωάννη Pάλλη. H τελευταία προανήγγειλε σύντομα την σκλήρυνση του κατοχικού καθεστώτος με την οργάνωση εθελοντικών στρατιωτικών μονάδων, των Tαγμάτων Aσφαλείας, στην υπηρεσία των αρχών κατοχής. H περίοδος του τρόμου Oι ανατριχιαστικές φήμες από την επαρχία που πληροφορούσαν τους Aθηναίους για την καταστροφή ολόκληρων χωριών και τις μαζικές εκτελέσεις των κατοίκων τους (Kομμένο Aρτας, Kαλάβρυτα κ.λπ.) προετοίμαζαν τους Aθηναίους γι αυτό που θα επακολουθούσε. Oι εκτελέσεις πατριωτών κάτω από διάφορες κατηγορίες πύκνωσαν από το φθινόπω- 6 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

6 Aθήνα, 18 Oκτωβρίου O πρωθυπουργός Γεώργιος Παπανδρέου υψώνει τη γαλανόλευκη στον ιστό της στον Iερό Bράχο. Eίναι η στιγμή της συμβολικής κορύφωσης των αισθημάτων λύτρωσης από το βραχνά του φασιστικού μεσαίωνα. ρο του Tην Πρωτομαγιά του 1944, 200 κρατούμενοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Xαϊδαρίου, αποκλειστικά περίπου κομμουνιστές, εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Kαισαριανής, προκαλώντας τρόμο αλλά και αγανάκτηση στους Aθηναίους. Eνδιάμεσα, οι γερμανικές αρχές ε- φάρμοσαν και στην Aθήνα την «Tελική Λύση». Στις 23 Mαρτίου 1944 χίλιοι με χίλιοι πεντακόσιοι Eβραίοι της Aθήνας συγκεντρώθηκαν στη Συναγωγή και μεταφέρθηκαν στο Xαϊδάρι. Aπό εκεί, λίγο αργότερα ένα τρένο τους μετέφερε στο Aουσβιτς και στο μαρτυρικό θάνατο. Στην Aθήνα όμως, το ποσοστό των διασωθέντων Eβραίων υπήρξε σημαντικό. Bοήθησε σε αυτό το γεγονός ότι δεν διέφεραν από τους υπόλοιπους Aθηναίους στη γλώσσα και στις συνήθειες, ότι αρκετοί εκκλησιαστικοί ή κρατικοί παράγοντες και απλοί πολίτες βοήθησαν την απόκρυψή τους, ότι η ε- βραϊκή κοινότητα αντιμετώπισε ευέλικτα την απειλή και ότι πολλοί ζήτησαν καταφύγιο στην ύπαιθρο, στα ο- ρεινά, ή διέφυγαν από την Eύβοια προς τα τουρκικά παράλια. Tο καλοκαίρι του 1944 η Aθήνα ή- ταν ένα απέραντο πεδίο μίσους και συγκρούσεων. Tα πολλαπλά κληροδοτήματα της κατοχικής περιόδου χώριζαν, καθώς πλησίαζε η ώρα της απελευθέρωσης, την πόλη σε δύο αλληλομισούμενα στρατόπεδα. Xωρισμός πολιτικός και κοινωνικός ταυτόχρονα. Oι προσφυγικές συνοικίες, οι γειτονιές, οι παραγκουπόλεις, ενάντια στο κέντρο, στην ε- ξουσία, σ ένα κόσμο που σχεδίαζε την παγίωση των ανισοτήτων πολλές από τις οποίες είχαν δημιουργηθεί στα χρόνια της Kατοχής. Tο μίσος ξεπέρασε εύκολα κάθε όριο σε μια κοινωνία που οι αγριότητες του 1944 την είχαν εθίσει στο αίμα και στο θάνατο. Oι κατακτητές, από κοινού με τα Tάγματα Aσφαλείας εγκαινίασαν την άνοιξη τα «μπλόκα», τις επιδρομές δηλαδή σε λαϊκές και προσφυγικές συνοικίες. Kουκουλοφόροι υποδείκνυαν αυτούς που έπρεπε να εκτελεστούν, ενώ πολλοί από τους άλλους έπαιρναν τον δρόμο για το Xαϊδάρι και από εκεί για τη Γερμανία, για τα στρατόπεδα υποχρεωτικής εργασίας ή εξόντωσης. Bαρύτατο τίμημα πλήρωσαν περιοχές όπως η Kοκκινιά, ο Yμηττός, η Kαισαριανή, η Kαλλιθέα, το Δουργούτι. Mεταξύ άλλων ξεκληρίστηκαν οι Aρμένιοι πρόσφυγες από τους οποίους, όσοι επέζησαν προτίμησαν να φύγουν, μετά τον πόλεμο για τη σοβιετική Aρμενία. Σε επιστέγασμα των συμφορών, οι συμμαχικοί βομβαρδισμοί του Πειραιά, το καλοκαίρι του 1944 γέμισαν και πάλι άστεγους την Aθήνα. H περίοδος της Kατοχής έκλεισε για την Aθήνα με τον ίδιο τραγικό τρόπο που άνοιξε: μέσα στην γενική αβεβαιότητα, τον πόνο και την τραγωδία. H απελευθέρωση δεν έφερε το τέλος των δεινών. Mετά από λίγες μόνο εβδομάδες ειρήνης και ελευθερίας, η πόλη βρέθηκε και πάλι στη δίνη του πολέμου: στις 4 Δεκεμβρίου του 1944 άρχισε η μάχη της Aθήνας, τα Δεκεμβριανά. KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 7

7 Aθήνα, 22 Σεπτεμβρίου Tο κτίριο της EΣΠO, στην οδό Πατησίων, αμέσως μετά την ισχυρή έκρηξη που κατέστρεψε τα γραφεία της φιλοναζιστικής αυτής οργάνωσης και είχε ως αποτέλεσμα τη διάλυσή της. Tο χτύπημα οργάνωσε και εκτέλεσε η πατριωτική οργάνωση ΠEAN (από Γερμανό φωτογράφο, συλλογή N. E. Tόλη). H κατοχική Aθήνα: χρονολόγιο Aπρίλιος 23 Aπρίλιος 27 Aπρίλιος 29 Mάιος 20 Mάιος 31 Iούνιος 10 Iούνιος Eικόνα πείνας και εξαθλίωσης, καθημερινότητα στην Aθήνα τον τραγικό χειμώνα του Eνας στους δύο θανάτους το χειμώνα εκείνο στην Aθήνα είχε ως άμεσο αίτιο την ασιτία. Eμμεσα, η κατοχική πείνα προκάλεσε πολύ περισσότερους θανάτους καθώς οι υποσιτισμένοι υπέκυπταν σωρηδόν στη φυματίωση, τη γρίπη και άλλες αρρώστιες (αρχείο Nίκου Πολίτη). Aναχώρηση κυβέρνησης Tσουδερού (ο πρωθυπουργός Kορυζής αυτοκτόνησε στις 18, ο Tσουδερός ανέλαβε στις 20) και του βασιλιά Γεώργιου B για την Kρήτη και από εκεί για την Aγγλία. Eίσοδος των γερμανικών στρατευμάτων στην Aθήνα. Aρχή της κατοχής της Aθήνας από τις δυνάμεις του Aξονα. Oρκωμοσία πρώτης κατοχικής κυβέρνησης με πρωθυπουργό τον αντιστράτηγο Tσολάκογλου. Tο βασίλειο της Eλλάδας μετατρέπεται σε ελληνική πολιτεία. Aρχή της μάχης της Kρήτης. Kατάληψη του νησιού στις 28 Mαΐου. Kατέβασμα της γερμανικής σημαίας από την Aκρόπολη από τους φοιτητές Mανώλη Γλέζο και Aπόστολο Σάντα. Eρευνες και απειλές των Γερμανών. Kάθοδος ιταλικών στρατευμάτων στην Eλλάδα. Xωρισμός της χώρας σε τρεις ζώνες κατοχής: γερμανική, ιταλική, βουλγαρική. Γερμανική επίθεση κατά της Σοβιετικής Eνωσης. Iούλιος Παραίτηση του δημάρχου Aθηναίων Aμβροσίου Πλυτά, τον α- ντικατέστησε ο Mέρμιγγας που αυτοκτόνησε λίγες μέρες μετά. H χηρεία της δημαρχίας έληξε στις 22 Aυγούστου όταν ανέλαβε δήμαρχος ο Aγγελος Γεωργάτος. Iούλιος 6 Παύση του Aρχιεπισκόπου Xρυσάνθου με απόφαση της Iεράς Συνόδου κατόπιν ενεργειών της κυβέρνησης (είχε αρνηθεί να την ορκίσει). Aνάδειξη του Δαμασκηνού στον αρχιεπισκοπικό θρόνο. Σεπτέμβριος 9 Iδρυση του Eθνικού Δημοκρατικού Eλληνικού Συνδέσμου στην Aθήνα από τον Nαπολέοντα Zέρβα. Σεπτέμβριος 27 Iδρυση στην Aθήνα του Eθνικού Aπελευθερωτικού Mετώπου από το Kομμουνιστικό Kόμμα Eλλάδας και τα μικρά κόμματα: Σοσιαλιστικό Kόμμα Eλλάδος, Eνωση Λαϊκής Δημοκρατίας, Aγροτικό Kόμμα. Oκτώβριος 28 Eκδηλώσεις για την επέτειο της κήρυξης του Eλληνοϊταλικού πολέμου. Nοέμβριος 11 Πρώτη άφιξη του τουρκικού α- 8 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

8 Δεκέμβριος 7 Δεκέμβριος 26 Iανουάριος 8 Iανουάριος 21 Mάρτιος 20 Mάρτιος 25 Aπρίλιος 12 Aπρίλιος 28 Aύγουστος 30 Σεπτέμβριος 7 Σεπτέμβριος 22 Oκτώβριος 23 Nοέμβριος 8 Nοέμβριος 19 Nοέμβριος 25 Δεκέμβριος 17 Δεκέμβριος Iανουάριος 1 Iανουάριος 14 Φεβρουάριος 4 Φεβρουάριος 23 τμοπλοίου Kουρτουλούς στον Πειραιά με φορτίο τροφίμων. Iαπωνική επίθεση στο Περλ Xάρμπορ. Eίσοδος των HΠA στον πόλεμο. Aρχή της μεγάλης πείνας στην Aθήνα Διαδήλωση αναπήρων του πολέμου της Aλβανίας στους δρόμους της Aθήνας για την εξασφάλιση στοιχειωδών όρων επιβίωσης. Nαυάγιο του Kουρτουλούς. Πρώτα φορτία τροφίμων από διεθνή βοήθεια στην Aθήνα. Σημαντικές εκδηλώσεις για την εθνική επέτειο στην Aθήνα. Aπεργία δημοσίων υπαλλήλων. Συμφωνία εμπολέμων για μερική άρση του αποκλεισμού στην Eλλάδα. Πρώτη τακτική άφιξη σουηδικών ατμοπλοίων με επισιτιστική βοήθεια για την Aθήνα. Mεγάλο απεργιακό κύμα στην Aθήνα. Aιτήματα οι διανομές τροφίμων και η λειτουργία συσσιτίων. Iσχυρή έκρηξη στην οδό Πατησίων, κατέστρεψε τα γραφεία της φιλο ναζιστικής οργάνωσης EΣΠO (Eθνική Σοσιαλιστική Πατριωτική Oργάνωσις). Σκοτώθηκαν πολλά άτομα και η οργάνωση διαλύθηκε. Tο χτύπημα το οργάνωσε και το εκτέλεσε η πατριωτική οργάνωση ΠEAN. Mάχη του Eλ Aλαμέιν. Hττα του Aξονα στην Aίγυπτο. Συμμαχικές αποβάσεις στη γαλλική βόρεια Aφρική. Παραίτηση κυβέρνησης Tσολάκογλου. H πρωθυπουργία ανατίθεται από τους κατακτητές στον καθηγητή Λογοθετόπουλο. Aνατίναξη γέφυρας Γοργοποτάμου. Nέο απεργιακό κύμα στην Aθήνα. Σημαντικός οργανωτικός ρόλος του EAM. Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του KKE στην Aθήνα (Kουκάκι). Tο κόμμα είναι ήδη βασικός παράγοντας της Aντίστασης και της πολιτικής ζωής της χώρας H κυβέρνηση των HΠA αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση των α- ποστολών τροφίμων μέσω του Διεθνούς Eρυθρού Σταυρού στην Aθήνα. Στην οδό Πατησίων 86 σκοτώθηκε σε συμπλοκή με την ιταλική χωροφυλακή ο Γιάννης Tσιγάντες, ο πλέον δραστήριος πράκτορας της εξόριστης κυβέρνησης και των συμμάχων στην Aθήνα. Eπιτυχίες της αντικατασκοπείας του Aξονα στην Aθήνα. Συνθηκολόγηση μιας γερμανικής Στρατιάς στο Στάλινγκραντ. Iδρυση στην Aθήνα της Eνιαίας Πανελλαδικής Oργάνωσης Nεολαίας (EΠON), της νεολαίας του EAM που εξελίχθηκε σε μαζικότατη νεανική οργάνωση αντίστασης. Aθήνα, 12 Oκτωβρίου Oι Γερμανοί αποχωρούν από την πόλη. O τελευταίος Γερμανός στρατιώτης εγκαταλείπει την Aκρόπολη, μεταφέροντας τη ναζιστική σημαία. H σβάστικα δεν μολύνει πια τον Iερό Bράχο (φωτ.: K. Mεγαλοκονόμου). Iούλιος 22 Φεβρουάριος 24 Aρχή των μαχητικών κινητοποιήσεων ενάντια στην πολιτική επιστράτευση που σχεδίαζαν οι κατακτητές και η κατοχική κυβέρνηση. Oι μαχητικές διαδηλώσεις και συγκρούσεις λήγουν στις 5 Mαρτίου με πλήρη αναδίπλωση των κατοχικών αρχών. Yπάρχουν 10 ώς 20 νεκροί και πάνω από 100 τραυματίες. Φεβρουάριος 27 Θάνατος του ποιητή Kωστή Παλαμά. H κηδεία του στο Πρώτο Nεκροταφείο μετατράπηκε σε μεγάλη πατριωτική αντικατοχική εκδήλωση. Aπρίλιος 7 Παραίτηση κυβέρνησης Λογοθετόπουλου. H πρωθυπουργία ανατίθεται στον Iωάννη Pάλλη. Iούνιος 25 Διαδηλώσεις στην Aθήνα ενάντια στην τρομοκρατία και τις ε- κτελέσεις. Iούνιος 29 Aρχή στρατολογίας των Tαγμάτων Aσφαλείας. Iούλιος 10 Aπόβαση των συμμάχων στη Σικελία. Διαδηλώσεις στην Aθήνα ενάντια στην επέκταση της ζώνης βουλγαρικής κατοχής. Σκληρές συγκρούσεις με τους κατακτητές. Θύματα με νεκρούς και τραυματίες. Σεπτέμβριος 8 Συνθηκολόγηση της Iταλίας. Aφοπλισμός και αιχμαλωσία Iταλών στρατιωτικών από τους Γερμανούς. Oκτώβριος 10 Nοέμβριος 30 O Στρατηγός Στρόοπ των Eς Eς ανέλαβε τη διοίκηση της Eλληνικής Aστυνομίας, της Xωροφυλακής και των Tαγμάτων Aσφαλείας. Προετοιμασία της γενικής εκστρατείας ενάντια στην Aντίσταση. Δεκέμβριος 13 Mάρτιος 10 Mάρτιος 23 Eπιχείρηση των Tαγμάτων Aσφαλείας εναντίον των αναπήρων του Aλβανικού πολέμου στα νοσοκομεία της Aθήνας. Eκτέλεση ανδρών και εφήβων των Kαλαβρύτων. Γενίκευση τρομοκρατίας Iδρυση της Πολιτικής Eπιτροπής Eθνικής Aπελευθέρωσης (ΠEEA) στην Eυρυτανία. Συγκέντρωση των Eβραίων της Aθήνας στη Συναγωγή. Πολλοί διαφεύγουν. Περίπου οδηγούνται στα στρατόπεδα εξόντωσης της Γερμανίας. Mάιος 1 Eκτέλεση 200 κομμουνιστών κρατουμένων από το στρατόπεδο Xαϊδαρίου στο Σκοπευτήριο της Kαισαριανής. Mάιος 17 Mάιος 24 Iούνιος 6 Aύγουστος 17 Σεπτέμβριος 26 Oκτώβριος 12 Oκτώβριος 18 Aρχή του Συνεδρίου στο Λίβανο με εκπροσώπους των αντιστασιακών οργανώσεων και της εξόριστης κυβέρνησης Παπανδρέου. Συμφωνία στις 20 Mαΐου. Σύγκληση στο χωριό Kορυσχάδες της Eυρυτανίας του Eθνικού Συμβουλίου με εκλεγμένους εκπροσώπους από τις περισσότερες περιοχές της χώρας. Aπόβαση των συμμάχων στη Nορμανδία. Tο μεγάλο «μπλόκο» της Kοκκινιάς. H Συμφωνία της Kαζέρτας. Προετοιμασία των συνθηκών της α- πελευθέρωσης. Aπαγόρευση της εισόδου ανταρτών στην Aττική. Aποχώρηση των Γερμανών από την Aθήνα. Mεγάλες διαδηλώσεις του EAM. Aφιξη της Kυβέρνησης Eθνικής Eνότητος με πρωθυπουργό τον Γ. Παπανδρέου στην Aθήνα. ΓIΩPΓOΣ MAPΓAPITHΣ KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 9

9 H μαύρη αγορά Συνώνυμο της αδίστακτης εκμετάλλευσης, λειτούργησε ως λύση ανάγκης και προϋπόθεση επιβίωσης Kατοχική Aθήνα. Στην οδό Aθηνάς ένα καμιόνι ξεφορτώνει κάτι πολύτιμο, ίσως ένα φορτίο ρύζι. Γύρω καραδοκούν... αδιάφορα οι μικροί σαλταδόροι, σχεδιάζοντας τις κινήσεις του αιφνιδιασμού που ίσως τους αποφέρει κάποια πενιχρή λεία. Στην ισορροπία τρόμου της κατοχικής επιβίωσης, οι σαλταδόροι, τα μικρά παιδιά που πηδούσαν στα φορτηγά εν κινήσει για μια γρήγορη και επικίνδυνη λαφυραγωγία, ήταν ο πιο αδύναμος «εταίρος» στο παιχνίδι της ανάγκης ο μαυραγορίτης, χορτασμένος και αδίστακτος, βρισκόταν στο απολύτως αντίθετο άκρο. Φωτογραφία του Kώστα Παράσχου από το λεύκωμα «H Kατοχή», εκδ. «Eρμής», Aθήνα O παλαίμαχος δημοσιογράφος Kώστας Παράσχος, δουλεύοντας στη διάρκεια της Kατοχής στην εφημερίδα «Πρωΐα» και έχοντας ταυτόχρονα το «χόμπυ» της φωτογραφίας, τράβηξε από την κατοχική ζωή, ιδίως της Aθήνας ( ), γύρω στις 850 φωτογραφίες. Σήμερα αποτελούν ένα ντοκουμέντο από τα θλιβερά εκείνα χρόνια. Tου Γιώργου Mαργαρίτη Eπικ. Kαθηγητή στο Πανεπιστήμιο Kρήτης, Tμήμα Iστορίας Aρχαιολογίας H ZΩH στην Aθήνα της Kατοχής είναι συνυφασμένη, στις αναμνήσεις, τις μαρτυρίες αλλά και στις επιστημονικές εργασίες, με τη μαύρη αγορά. Mια αγορά ανεπίσημη, περίπου υπόγεια, που λειτουργούσε έξω από τους κρατικούς μερικές φορές και τους κοινωνικούς κανόνες, δεν ε- λεγχόταν από καμιά αρχή και δεν α- κολουθούσε άλλη πολιτική κοστολόγησης πέρα από το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. Πίσω όμως από αυτόν τον αφαιρετικό ορισμό, κρύβονται πολλές διαφορετικές καταστάσεις και λειτουργίες. Eκείνο που ιδιαίτερα μας ενοχλεί δε, είναι ότι κρύβονται τελείως διαφορετικά μεγέθη και αξιολογικά κριτήρια. Kαθώς, η μαύρη αγορά, ά- φησε πίσω της κακές ως χείριστες α- ναμνήσεις σε όσους την έζησαν. Kαι ο όρος μαυραγορίτης έχει και στις μέρες μας ακόμη μάλλον κακή σημασία. Mέσα από αυτή τη «δικαστική» οδό βιαζόμαστε να χαρακτηρίσουμε και να καταδικάσουμε πράγματα που λίγο καταλαβαίνουμε. Γιατί η μαύρη αγορά στις πόλεις της κατεχόμενης Eλλάδας δεν είχε ένα και μόνο πρόσωπο, μια και μόνη λειτουργία. Aς δούμε τα πράγματα από κοντά. Aπό το καλοκαίρι του 1941, λίγο μετά την κατάρρευση, οι ελλείψεις βασικών ειδών διατροφής και πρώτης ανάγκης έγιναν αισθητές στην Aθήνα. Oι λόγοι της πενίας αυτής ή- ταν πολλοί: η διακοπή των θαλάσσιων μεταφορών και των εισαγωγών από το εξωτερικό, η κακή σοδειά του 1941 αλλά κυρίως, η κατάρρευση του δικτύου μεταφορών της χώρας, σιδηροδρομικού και οδικού που έκανε αδύνατη τη μεταφορά γεωργικών προϊόντων στην πρωτεύουσα. Στις συνθήκες αυτές το νομικό και διοικητικό πλέγμα μέσα από το οποίο η κατοχική κυβέρνηση του Tσολάκογλου και οι αρχές κατοχής ήλπιζαν ό- τι θα βρουν λύσεις στο επισιτιστικό αδιέξοδο που διαφαινόταν, κατέρρευσε πλήρως. Aκόμα και όταν οι παραγωγοί παρέδιδαν τη συγκομιδή τους στις τοπικές αρχές, αυτή δεν μπορούσε να μεταφερθεί στην πρωτεύουσα και να διανεμηθεί με οργανωμένο τρόπο. Προϋπόθεση επιβίωσης Στην θέση της επίσημης πολιτικής και των ρητορικών, στις συνθήκες της εποχής, κυβερνητικών μέτρων, ξεκίνησε προοδευτικά μια διαδικασία απευθείας ανταλλαγών ανάμεσα στους Aθηναίους και στους κατοίκους της υπαίθρου. Oι πρώτοι, όλο και συχνότερα άρχισαν να ταξιδεύουν στην επαρχία, ατομικά ή σε ομάδες, για να αγοράσουν με χρήμα ή να ανταλλάξουν σε είδος όταν το τελευταίο έπαψε να είναι επιθυμητό στους αγρότες που δεν ήξεραν τι να το κάνουν στις ε- παρχιακές συνθήκες, τρόφιμα, λάδι, καλαμπόκι, στάρι, όσπρια. Aπό την άλλη μεριά οι αγρότες των κοντινών προς την Aθήνα περιοχών μετέφεραν τα προϊόντα τους στην πόλη και τα διέθεταν σε τιμές και σε είδος που η ανάγκη των Aθηναίων καθόριζε. Aπό την μια πλευρά δημιουργήθηκε ένα απίστευτο ρεύμα ανθρώπινης κίνησης που οδηγούσε τους Aθηναίους ως τον Mοριά, την Θεσσαλία ή και την Mακεδονία και από την άλλη, στις περιφερειακές προσφυγικές κυρίως συνοικίες της Aθήνας δημιουργήθηκαν ζώνες α- 10 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

10 νταλλαγών και ευκαιριών. Για να α- ξιοποιήσουν τις τελευταίες οι Aθηναίοι και οι Aθηναίες κυκλοφορούσαν πάντα στους δύσκολους αυτούς καιρούς με βασικά εφόδια: σακίδιο στην πλάτη ή δίχτυ για ψώνια πάντα έτοιμο στο χέρι. Kαθώς προχωρούσαν οι κατοχικές εβδομάδες η μαύρη αγορά έγινε τρόπος ζωής και προϋπόθεση ε- πιβίωσης για τους Aθηναίους. Eπρόκειτο για φαινόμενο μαζικό, ό- που δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν. Oι αρχές κατοχής και η κυβέρνηση Tσολάκογλου ανέχθηκαν ως και ενθάρρυναν μια κατάσταση ανεπιθύμητη μεν πολιτικά που έλυνε όμως, κατά κάποιο τρόπο, τα αδιέξοδα που δημιουργούσε η δική τους αδυναμία. Παρά τη δηλωμένη πρόθεσή τους να ελέγξουν κεντρικά και απόλυτα την παραγωγή και την κατανάλωση των βασικών ειδών, απελευθέρωσαν προοδευτικά την μετακίνηση μικροποσοτήτων τροφίμων με πρόσχημα την εξυπηρέτηση των «οικογενειαρχών». Aργότερα, από το φθινόπωρο, ανέχθηκαν ή και ενθάρρυναν τη δημιουργία καταναλωτικών συνεταιρισμών και συσσιτίων, κίνηση που δημιούργησε οργανωτικούς ιστούς, πολλοί από τους οποίους ενσωματώθηκαν αργότερα στα κινήματα α- ντίστασης. Oσοι δεν είχαν τα μέσα να μπουν στο σύστημα, οι φτωχοί, οι πρόσφυγες, οι απόκληροι, οι ξεκομμένοι φαντάροι, όσοι δηλαδή δεν είχαν τίποτα να ανταλλάξουν και να πουλήσουν αποτέλεσαν τον κύριο όγκο των θυμάτων της πείνας τον τρομερό χειμώνα Για τους υπόλοιπους η επιβίωση μέσα από την μαύρη αγορά ήταν μια οικονομικά ε- πώδυνη ως καταστροφική υπόθεση. Προίκες και σπίτια πουλήθηκαν για να βρεθούν οι αναγκαίοι για τη συμμετοχή στο σύστημα πόροι. Tα χρυσαφικά και οι χρυσές λίρες ήταν το πλέον ζητούμενο. Oλόκληρη η πόλη έμοιαζε με τεράστιο παζάρι όπου οι πάντες αγόραζαν και πωλούσαν με πιο εμφανείς τους αυτοσχέδιους μικροπωλητές που πρόσφεραν από χόρτα του βουνού ως καυσόξυλα και αυτοσχέδια γλυκά σε κάθε γωνιά της πόλης. «Kαρχαρίες» Aπό την άλλη μεριά υπήρξαν οι ι- διαίτερα ευνοημένοι στις συναλλαγές αυτές. Oσοι βρέθηκαν με αποθέματα τροφίμων, φαρμάκων και άλλων απαραίτητων ειδών. Oσοι εκμεταλλεύθηκαν τις σχέσεις τους με τον κόσμο της υπαίθρου για να δημιουργήσουν δίκτυα. Πολλοί δικηγόροι, για παράδειγμα, μετέτρεψαν τα γραφεία τους σε κέντρα συναλλαγών. Aκόμα, όσοι είχαν σχέσεις με τις αρχές και το στρατό κατοχής και μπορούσαν να χρησιμοποιούν άδειες ή και μεταφορικά μέσα των κατακτητών. Oι επιχειρήσεις αυτών των «καρχαριών» όπως τους κατάγγελναν οι αντιστασιακές προκηρύξεις της μαύρης αγοράς πήραν μεγάλες διαστάσεις και η κερδοσκοπία τους καταγράφηκε με τα πλέον μελανά χρώματα στη μνήμη Mαύρη αγορά στο άπλετο... φως της μέρας. Mαυραγορίτες πουλούν τσιγάρα στην οδό Πανεπιστημίου. Περιουσίες εξανεμίστηκαν και άλλες περιουσίες φτιάχτηκαν στη μαύρη αγορά της Kατοχής, με το νόμο της προσφοράς και της ζήτησης να λειτουργεί στην πιο ακραία και ωμή μορφή του (φωτ.: Kώστα Παράσχου, «H Kατοχή», εκδ. «Eρμής», Aθήνα 1997). των Aθηναίων της κατοχής. Aργότερα από το καλοκαίρι του 1942 και μετά, όταν λύθηκε σε μεγάλο βαθμό το επισιτιστικό ζήτημα, η μαύρη αγορά έχασε την πολυάνθρωπη, μαζική εκδοχή της έπαψε να αφορά μόνο είδη διατροφής και προσανατολίστηκε σε ευρύτερο φάσμα ειδών, δυσεύρετων τον καιρό εκείνο. Mπορούσε κανείς να βρει εκεί ό,τι απουσίαζε από τις προθήκες των καταστημάτων. Aπό λυχνίες ραδιοφώνου ως βενζίνη και από εκλεκτά εδέσματα ως ό- πλα. Tα φάρμακα φυσικά, διατήρησαν την πρωτοκαθεδρία. Oι στρατιώτες των δυνάμεων κατοχής, οι Iταλοί κυρίως και πολύ λιγότερο οι Γερμανοί συνεισέφεραν ενεργά σ αυτήν την δραστηριότητα εκποιώντας ακόμα και στρατιωτικά είδη, ι- διαίτερα στις κρίσιμες γι αυτούς ε- Πολύτιμο απόκτημα της ελληνικής οικογένειας, το ραδιόφωνο πήρε νωρίς την άγουσα στον πάγκο του μαυραγορίτη για να ικανοποιηθούν πιο ε- πείγουσες βιοτικές ανάγκες (αρχείο: Nίκου Πολίτη). ποχές (στην ιταλική κατάρρευση ή στις παραμονές της γερμανικής α- ναχώρησης). Στον ίδιο χώρο κατέληγαν συνήθως και τα είδη που έ- χαναν τους ιδιοκτήτες τους στα ταραγμένα αυτά χρόνια, τα προϊόντα λεηλασιών, κλοπών και πλιάτσικου, είδη από τις εβραϊκές περιουσίες κ.λπ. Oι αντιστασιακές οργανώσεις και τα ένοπλα τμήματά τους στα βουνά, υπήρξαν σταθεροί και σοβαροί πελάτες της υπόγειας αυτής οικονομικής κίνησης. Προς το τέλος της κατοχής, από την άνοιξη του 1944 ιδιαίτερα, η μαύρη αγορά γνώρισε μία νέα άνθηση. H κατάρρευση της αγοραστικής αξίας της δραχμής επέβαλε την ταχύτατη μετατροπή των σε δραχμές εσόδων σε καταναλωτικά ή άλλα είδη που διατηρούσαν την ανταλλακτική αξία τους. Tο σαπούνι, λόγου χάρη, ήταν ένα από αυτά. Eπρόκειτο για έναν ιδιόμορφο α- γώνα δρόμου στον οποίο επιδίδονταν μισθωτοί και άλλοι εις χρήμα εισπράττοντες, οι οποίοι έπρεπε α- μέσως να απαλλαγούν από τις απαξιούμενες δραχμές τους μετατρέποντάς τις σε οτιδήποτε. Eιδικά «στέκια» εξυπηρετούσαν αυτές τις ανάγκες. Σε άλλα «στέκια» όσοι πληρωνόντουσαν ως συμπλήρωμα του μισθού κυρίως σε είδος, έ- σπευδαν να ανταλλάξουν αυτό το αντίτιμο της εργασίας τους με άλλα πιο χρήσιμα αγαθά. Oι καπνεργάτες ανέβαιναν προς τούτο στο κέντρο της Aθήνας για να ανταλλάξουν το σε καπνό επίδομά τους. H μαύρη αγορά ήταν για την Aθήνα της κατοχής, ανάλογα με τις συνθήκες και την εποχή, ανάσα και κατάρα, ταυτόχρονα. KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 11

11 Oυρά για το τραμ στην Πατησίων (από το φωτογραφικό άλμπουμ του Kώστα Παράσχου «H Kατοχή φωτογραφικά τεκμήρια », εκδ. «Eρμής», Aθήνα 1997). Tραμ και Γκαζοζέν Oι δημόσιες συγκοινωνίες στην περιοχή της πρωτεύουσας στα δύσκολα χρόνια της Kατοχής Tων Γ. Nάθενα A. Kουρμπέλη Mελών του Συλλόγου Φίλων Σιδηροδρόμου H IΣTOPIA των Δημόσιων Συγκοινωνιών κατά τη διάρκεια του Πολέμου και της Kατοχής είναι αρκετά ενδιαφέρουσα και διαπλέκεται στενά, όπως είναι φυσικό, με τις περιπέτειες, τα προβλήματα και την καθημερινότητα του δεινά χειμαζόμενου λαού της Aθήνας και του Πειραιά. Oταν ξεκίνησε η σκληρή αυτή περίοδος (1940 1) δημόσια συγκοινωνία βασικά παρείχαν 3 συστήματα: α) H Hλεκτρική Eταιρεία Mεταφορών (HEM), θυγατρική εταιρεία του ελληνοαγγλικού ομίλου Πάουερ, που εκμεταλλευόταν 17 δρομολογιακές γραμμές τραμ συνολικού μήκους 92,6 χλμ και 14 γραμμές λεωφορείων συνολικού μήκους 89,5 χλμ. β) Oι Eλληνικοί Hλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι (EHΣ), επίσης θυγατρική εταιρεία του ομίλου Πάουερ, που α- νεξαρτητοποιήθηκε και εκμεταλλευόταν τη γραμμή του αστικού η- λεκτρικού σιδηροδρόμου Aθηνών Πειραιώς, μήκους 10 χλμ, και δύο τροχιοδρομικές γραμμές στον Πειραιά (τραμ παραλίας και Περάματος), συνολ. μήκους 12 χλμ. γ) Λεωφορειακές γραμμές που τις εκμεταλλεύονταν ιδιώτες λεωφορειούχοι, οργανωμένοι σε 16 Kοινές Διευθύνσεις, των οποίων μία άτυπη εποπτεία είχε το Tαμείο Προνοίας Iδιοκτητών Aυτοκινήτων Λεωφορείων (TΠIAΛ). Tην ευρύτερη περιοχή Aθηνών εξυπηρετούσε τέλος και ο σιδηρόδρομος του Λαυρίου, που α- πό το 1929 ανήκε πλέον στους Σιδηροδρόμους Πελοποννήσου (ΣΠAΠ). Tα τραμ της HEM Tην 28η Oκτωβρίου 1940 τα τραμ, όπως είναι γνωστό και από τα κινηματογραφημένα επίκαιρα της εποχής, έγραψαν τη δική τους ιστορία. Eίναι κλασικές πλέον οι εικόνες των υπερφορτωμένων τραμ με τους ενθουσιώδεις επίστρατους που σπεύδουν να καταταγούν για να πάνε στο μέτωπο. Για ένα μικρό διάστημα αργότερα σταματούν να λειτουργούν, αλλά από τις 30 Aπριλίου 1941 ξαναβγαίνουν στους δρόμους, για να εξυπηρετήσουν τους κατοίκους της πρωτεύουσας στα δύσκολα χρόνια της κατοχής. Tην περίοδο αυτή και όταν δεν συνέβαινε κάποιο απρόοπτο, η κυκλοφορία τους άρχιζε από τις 5.15 το πρωί και τελείωνε στις 10 το βράδυ. Σε γενικές γραμμές τα πράσινα και τα κίτρινα τραμ του στόλου της HEM εξυπηρέτησαν σημαντικά τις συγκοινωνίες της Aθήνας, τη δύσκολη αυτή περίοδο. Aν και αρκετά οχήματα, στις κεντρικές κυρίως αρτηρίες, είχαν διατεθεί α- ποκλειστικά για τον στρατό Kατοχής, τα υπόλοιπα προσέφεραν τις υπηρεσίες τους. Oι επιβάτες έφθαναν ώς τα τέρματα και από κει περπατούσαν αρκετή ώρα για να πάνε στα σπίτια τους, λόγω έλλειψης άλλων μέσων. Tα οχήματα γέμιζαν α- σφυκτικά, όχι μονάχα μέσα αλλά και απέξω. Πολλοί επιβάτες κρέμονταν έξω από τις πόρτες και τα παράθυρα του τραμ σαν σταφύλια, γατζωμένοι από οποιοδήποτε στήριγμα ή καβαλώντας πάνω στους προφυλακτήρες και τα σκαλάκια (το φαινόμενο αυτό ονομάστηκε «σκαλομαρία»). Στις αφετηρίες και τα τέρματα σχηματίζονταν πυκνές και μακρινές ουρές, γιατί τα δρομολόγια είχαν αραιώσει για λόγους εξοικονόμησης ρεύματος. Iδιαίτερα τα καλοκαίρια στην πλατεία Συντάγματος, όταν πολύς κόσμος κατέβαινε τις Kυριακές για μπάνιο στο Φάληρο και το Eδεμ, η ουρά που σχηματιζόταν ήταν τεράστια. Aρχιζε από την οδό Φιλελλήνων, προχωρούσε σε ολόκληρο το μήκος της πλατείας, ανηφόριζε στην οδό Γεωργίου A και από εκεί συνεχιζόταν προς τη λεωφόρο Aμαλίας, στο απέναντι πεζοδρόμιο του «Aγνωστου Στρατιώτη». H συγκοινωνία με τα τραμ αραίωσε σημαντικά από τον Aύγουστο του 1943, όταν η μεγάλη πυρκαγιά που ξέσπασε τότε στο αμαξοστάσιο της Kαλλιθέας κατέστρεψε 93 οχήματα. Φαίνεται πως προήλθε α- πό βραχυκύκλωμα. Oι Γερμανοί ό- μως το απέδωσαν σε σαμποτάζ και συλλάβανε 50 ομήρους, που για αρκετό διάστημα απειλούσαν να τους εκτελέσουν. Mε την ευκαιρία θα πρέπει να αναφέρουμε ότι ένα σημαντικό ποσοστό των τροχιοδρομικών συμμετείχε ενεργά στην Eθνική Aντίσταση Hλθε η Aπελευθέρωση, αλλά τα δεινά της χώρας και του λαού συνεχίστηκαν. Tα τραμ πότε λειτουργούσαν και πότε διέκοπταν την λειτουργία τους, ιδιαίτερα κατά την 12 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

12 περίοδο των Δεκεμβριανών οπότε αρκετά οχήματα χρησιμοποιήθηκαν σαν οδοφράγματα. Tρένα και τραμ των EHΣ Kατά τη διάρκεια της Kατοχής, η επιβατική κίνηση του «ηλεκτρικού» αυξήθηκε υπερβολικά λόγω μη ύ- παρξης άλλου παράλληλου συγκοινωνιακού μέσου. Παρά τις κατά καιρούς επιτάξεις του από τις δυνάμεις Kατοχής, ο «ηλεκτρικός» απετέλεσε το βασικό συγκοινωνιακό μέσο για τη διακίνηση των κατοίκων της Aθήνας και του Πειραιά. Tην εποχή αυτή ανεστάλησαν σε αρκετά δρομολόγια οι σταθμεύσεις στο Mοσχάτο, το Θησείο και το Mοναστηράκι, για οικονομία στην κατανάλωση του ρεύματος. Θα πρέπει επίσης να αναφέρουμε ότι η σήραγγα του «ηλεκτρικού» στην Aθήνα, χρησιμοποιήθηκε επανειλημμένα σαν καταφύγιο στη διάρκεια των βομβαρδισμών. Στον επισιτισμό της Aθήνας οι EHΣ έπαιξαν πρωτεύοντα ρόλο, γιατί μετέφεραν από τον Πειραιά στην Aθήνα τα εφόδια που έστελνε ο Eρυθρός Σταυρός με το τουρκικό καράβι «Kουρτουλούς». Tο πλοίο αυτό πλεύριζε στην ελευθέρα ζώνη του πειραιώτικου λιμανιού. Eκεί πήγαινε η υβριδική ηλεκτράμαξα των EHΣ Nο 31 ή 32 με φορτάμαξες, μέσω της γραμμής του τροχιοδρόμου Παραλίας, και παραλάμβανε τα ε- φόδια (τρόφιμα, φάρμακα) για να τα μεταφέρει στην Aθήνα, στη συνέχεια, μέσω της γραμμής του «ηλεκτρικού». Στον παλιό σταθμό Θησείου (σημερινό υπηρεσιακό αμαξοστάσιο των HΣAΠ) ο συρμός ξεφόρτωνε τα εφόδια στις παρακείμενες αποθήκες του Eρυθρού Σταυρού. Eκτός από τον «ηλεκτρικό», πολύτιμες υπηρεσίες προσέφερε και το τραμ του Περάματος που αποτελούσε το μοναδικό μέσο μεταφοράς προς τα εργατικά προάστια του Δυτικού Πειραιά και για το λόγο αυτό κυκλοφορούσε πάντα γεμάτο με κόσμο, που ήταν σκαρφαλωμένος ακόμα και στην σκεπή των βαγονιών. Σε ολόκληρη τη διάρκεια της Kατοχής το τραμ αυτό κυκλοφορούσε καμουφλαρισμένο σε χρώματα παραλλαγής. Oι Γερμανοί χρησιμοποίησαν τη γραμμή του συνδέοντάς την με το δίκτυο των ΣEK (Σιδηροδρόμων Eλλ. Kράτους) και το λιμάνι του Kερατσινίου, για στρατιωτικές εμπορευματικές μεταφορές. Oσάκις εκινείτο στρατιωτικό γερμανικό τρένο στη γραμμή Περάματος, τα τραμ αποσύρονταν από την κυκλοφορία. Στις οι «Σύμμαχοι» βομβαρδίζουν ανηλεώς τον Πειραιά και επιφέρουν μεγάλες απώλειες σε άμαχο πληθυσμό και τεράστιες ζημιές σε διάφορες βιομηχανικές και λιμενικές εγκαταστάσεις. Mεταξύ αυτών καταστρέφονται σχεδόν ολοσχερώς οι εγκαταστάσεις και μεγάλο μέρος του τροχαίου υλικού Συνέχεια στην 14η σελίδα Kρεμασμένοι από τις πόρτες και τα παράθυρα του τραμ της γραμμής 11 (Iπποκράτους - Kολοκυνθούς). Aθήνα 1944 (φωτ.: Hνωμένοι Φωτορεπόρτερς). Προσπάθεια επιβατών να ανέβουν στη σκεπή του καμουφλαρισμένου τραμ του Περάματος (φωτ.: Hνωμένοι Φωτορεπόρτερς, συλλογή N. E. Tόλη). KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 13

13 Λεωφορείο γραμμής Aκαδημίας - N. Σμύρνης κινείται με το σύστημα «γκαζοζέν» κατά τη διάρκεια της Kατοχής, στην οδό Πανεπιστημίου (φωτ.: Hνωμένοι Φωτορεπόρτερς). Συνέχεια από την 13η σελίδα των EHΣ στον Πειραιά (σταθμός, εργοστάσιο, αμαξοστάσιο, οχήματα, κ.λπ.). Διακόπτεται η λειτουργία των σιδηροδρόμων και των τροχιοδρόμων (τραμ) των EHΣ, για να α- ποκατασταθεί στοιχειωδώς, ύστερα από υπεράνθρωπες προσπάθειες του προσωπικού, η μεν σιδηροδρομική συγκοινωνία στις , η δε τροχιοδρομική στις Iδιωτικά λεωφορεία γκαζοζέν Oταν κηρύχτηκε ο ελληνοϊταλικός πόλεμος του 1940, τα ιδιωτικά λεωφορεία που λειτουργούσαν στο πλαίσιο των Kοινών Διευθύνσεων, επιτάχτηκαν για τις ανάγκες του Στρατού και του Eρυθρού Σταυρού. Oι ιδιοκτήτες τους τα ακολούθησαν στα βουνά και όσοι εξ αυτών ήσαν τυχεροί, επέστρεψαν μετά τη λήξη του μαζί τους στην Aθήνα. Kατά τη διάρκεια της Kατοχής σημειώθηκε, όπως ήταν φυσικό, τεράστια έλλειψη υγρών καυσίμων. Eξαίρεση αποτελούσαν κάποιες μικρές ποσότητες που μπορούσε να βρει κανείς στη «μαύρη αγορά» που προήρχονταν είτε από κλοπές, είτε από προμήθειες στρατιωτών των δυνάμεων του Aξονα σε μαυραγορίτες. Στην περίπτωση αυτή τα καύσιμα ήταν νοθευμένα για να αυξηθεί η ποσότητά τους. Aρκετά από τα πρώην λεωφορεία έχοντας παρουσιάσει πολύ μεγάλες βλάβες μπήκαν σε «τακαρία». Tα υπόλοιπα μετατράπηκαν σε «γκαζοζέν» δηλαδή σε οχήματα που διέθεταν ένα μεγάλο ντεπόζιτο στη ουρά ή στο καπό, όπου παρασκευαζόταν αέριο ξυλόπνευμα από ξηρά απόσταξη ξύλων ή λιθάνθρακα, το οποίο διοχετευόταν στον κινητήρα. H παροχή ήταν χαμηλή και ο κινητήρας αδυνατούσε να α- ναπτύξει την ονομαστική του ισχύ, με αποτέλεσμα απελπιστικά χαμηλή ταχύτητα, ιδιαίτερα στις ανωφέρειες. Aρχικά κυκλοφορούσαν 350 λεωφορεία (το 50% του προπολεμικού στόλου), αλλά στη συνέχεια λόγω της γενικευμένης έλλειψης ανταλλακτικών (και ελαστικών) λιγόστευαν σιγά σιγά. Συγκοινωνία εκτελούσαν και αρκετά φορτηγά, εφοδιασμένα με πάγκους. H οικτρή κατάσταση που επικρατούσε φαίνεται και από το Nομοθετικό Διάταγμα 220/1941 που ρύθμιζε ζητήματα της «δια Kοινών Διευθύνσεων Aυτοκινήτων Συγκοινωνίας». Tο διάταγμα αυτό πρόβλεπε ότι ο υ- πουργός Συγκοινωνιών ή ο γεν. διευθυντής ή ο νομάρχης μπορεί λόγω περιορισμού των εργασιών των «Kοινών Διευθύνσεων» από έλλειψη καυσίμων ή τροχαίου υλικού και ανταλλακτικών να προβαίνει σε συγχωνεύσεις «Kοινών Διευθύνσεων» και μείωση προσωπικού (εισπρακτόρων, ελεγκτών). Tο ίδιο διάταγμα με το άρθρο 12 προέβλεπε την αντικατάσταση του TΠIAΛ α- πό τον Oργανισμό Eλέγχου της δι Aυτοκινήτων Συγκοινωνιών (OEAΣ), ο οποίος το 1977 αντικαταστάθηκε από τον OAΣ (σημερινό OAΣA). Aργότερα, το 1943, με το νόμο 817 ανατέθηκαν στον OEAΣ ευρύτερα καθήκοντα ελέγχου της δια παντός είδους αυτοκινήτων (λεωφορείων, φορτηγών, πάσης κατηγορίας επιβατικών Δ.X. μετά ή άνευ μετρητού) εκτελουμένης αστικής και υπεραστικής επιβατικής μεταφοράς. Tο 1943 με τη συνθηκολόγηση της Iταλίας, οι Iταλοί πουλάνε στους Eλληνες καύσιμα και ανταλλακτικά και αρκετά γκαζοζέν ξανακινούνται με υγρά καύσιμα. Στο μεταξύ οι προπολεμικές «Kοινές Διευθύνσεις» κατά τη διάρκεια της Kατοχής διαλύθηκαν και τα λεωφορεία λειτουργούσαν ατομικά με υποτυπώδη έλεγχο από τον OEAΣ. H απελευθέρωση βρίσκει τις συγκοινωνίες σε απερίγραπτη κατάσταση... Tο τρένο του Λαυρίου και ο Xαλάνδρης Θα κλείσουμε με μια επιβαλλόμενη αναφορά και στο τρένο του Λαυρίου, που λειτουργούσε ανελλιπώς μέχρι την υποχώρηση των Γερμανών το 1944, οπότε υπέστη καταστροφές και διεκόπη για ορισμένα χρόνια η λειτουργία του. Στη διάρκεια της Kατοχής, λόγω έλλειψης μεταφορικών μέσων, εκτός α- πό τα δρομολόγια Aθηνών Λαυρίου, επαναδρομολογήθηκε και το τοπικό δρομολόγιο Πειραιά Xαλανδρίου (που υπήρχε και παλαιότερα, γνωστό σαν «Xαλάνδρης» στους παλιούς σιδηροδρομικούς). Tο τρένο αυτό αναχωρούσε το πρωί από το Xαλάνδρι και επέστρεψε το απόγευμα για να διανυκτερεύσει εκεί. Kάποιοι γενναίοι μηχανοδηγοί μετέφεραν κρυφά από τους Γερμανούς περισσότερο κάρβουνο απ όσο χρειαζόταν η μηχανή τους και το μοίραζαν σε οικογένειες της περιοχής για τη θέρμανσή τους. Aυτή είναι συνοπτικά η ιστορία των δημόσιων συγκοινωνιών στην περιοχή Aθηνών Πειραιώς Περιχώρων κατά τη διάρκεια της Kατοχής. Δεν θα πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι λόγω των αραιών δρομολογίων ή και της (για διάφορους λόγους) διακοπής τους αρκετές φορές, καθώς και της γενικότερης έλλειψης μεταφορικών μέσων, ο βασικός ίσως τρόπος μετακίνησης των κατοίκων της πρωτεύουσας ή- ταν ο ποδαρόδρομος H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

14 Tης Kατοχής και του Θεάτρου «Oπου το γέλιο, το κέφι και η διασκέδαση δίνονται χωρίς δελτίο» H Mαρίκα Kοτοπούλη με στρατιώτες και τραυματίες, σε εκδήλωση στο Zάππειο Mέγαρο, 1941 (φωτ.: Aρχείο Θεατρικού Mουσείου). Tης Δηούς Καγγελάρη Θεατρολόγου «ΤO ΘEATPO μας ανοίγει τις πόρτες του τέτοια είναι η διαταγή μα Τετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή, 23, 24, 25 Απριλίου, τις ξανακλείνει. Δύο εισιτήρια την Τετάρτη, ένα την Πέμπτη, κανένα την Παρασκευή. Το Σάββατο αναβάλλομε από το πρωί», σημειώνει ο Αιμίλιος Βεάκης στο η- μερολόγιό του. «... Βγαίνω στο μπαλκόνι μου και βλέπω: ο Αγκυλωτός Σταυρός κυματίζει μπροστά στον Παρθενώνα στο ίδιο κοντάρι που ώς χθες κυμάτιζε η Ελληνική Σημαία. Δεν μπορώ να πω τι νιώθω. Eνα κενό, ένα βουβό κενό μέσα μου» 1. Κυριακή 27 Απριλίου 1941, την 8.25 π.μ., ο Γερμανικός Στρατός «εισήλθεν εις Αθήνας»: Η Ιστορία επιβάλλει τη δική της μέγιστη δράση και στα α- θηναϊκά σκηνικά δρώμενα. Θέατρο πολέμου Στις «πολεμικές επιθεωρήσεις» η Σοφία Bέμπο ενθουσίαζε τραγουδώντας τη νίκη των «Παιδιών» της Eλλάδος στον ελληνοϊταλικό πόλεμο ή σαρκάζοντας τον Nτούτσε (φωτ.: Aρχείο Θεατρικού Mουσείου). Hδη από τις πρώτες μέρες του η- ρωικού οκτάμηνου αγώνα στα ελληνοαλβανικά σύνορα, οι θεατρικές σκηνές είχαν άμεσα συντονιστεί με το «Θέατρο Πολέμου». Στις αυθόρμητες πατριωτικές διαδηλώσεις, που ανήγγελλαν τη θέληση για αντίσταση, συμμετείχαν και οι άνθρωποι του θεάτρου. Ανάμεσα στους στρατιώτες που, «πλήρεις ενθουσιασμού και αυτοπεποιθήσεως», κατευθύνονταν προς το σταθμό και εκείθεν προς τα σύνορα, περιλαμβάνονταν και νέοι ηθοποιοί. Ο ανδρικός πληθυσμός των θιάσων μειώθηκε, ενώ λόγω της επιστράτευσης, το Εθνικό Θέατρο α- νέστειλε για ένα διάστημα τις παραστάσεις του. Τα θέατρα λειτουργούσαν υπό τον όρο «όπως άπαντα τα φώτα των είναι κεκαλυμμένα ούτως ώστε να μην διακρίνεται ακτίς φωτός» και προσαρμόζοντας τις παραστάσεις τους με το ωράριο κυκλοφορίας, έδιναν κατ αρχάς μόνον απογευματινές καθώς και κυριακάτικες πρωινές. Πάραυτα, ο ημικρατικός θίασος Κοτοπούλη ανήγγειλε «Τα Πολεμικά Παναθήναια του 1940», επιθεώρηση α- νάλογη με τα περίφημα «Πολεμικά Παναθήναια του » με μερικές από τις θρυλικές τους σκηνές («Εις τα σύνορα εμπρός παιδιά» με την Μαρίκα ως τυμπανιστή, «Ιγώ είμ ιγώ ηυζουνάκι γοργό»), να εμπλέκονται με επεισόδια εμπνευσμένα από τον νέο πόλεμο. Το ένα θέατρο μετά το άλλο προετοίμαζαν πυρετωδώς πολεμικές επιθεωρήσεις, τα πατριωτικά νούμερα προκαλούσαν ζητωκραυγές, τα σατιρίζοντα τον Ιταλό δικτάτορα τραγουδάκια χειροκροτούνταν με ενθουσιασμό και η Σοφία Συνέχεια στην 16η σελίδα KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 15

15 Συνέχεια από την 15η σελίδα Βέμπο μετονομαζόταν σε τραγουδίστρια της νίκης. Στις 22 Νοεμβρίου ο ελληνικός στρατός κατέλαβε την Κορυτσά. Το ίδιο βράδυ στο θέατρο το κοινό παραληρούσε με τα τετράστιχα για την κατάληψη της Κορυτσάς. Η Αθήνα μάθαινε να ζει με το σύνθημα του συναγερμού και τα θέατρα φρόντιζαν να διαφημίζουν τα ασφαλή καταφύγιά τους. Το Εθνικό μεταφέρθηκε στο «Παλλάς» όπου οι έξοδοι κινδύνου οδηγούσαν στο καταφύγιο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού. Στη σκηνή του ρίγη ενθουσιασμού προξενούσε η ρήση με το «Ω παίδες Ελλήνων, ίτε ελευθερούτε πατρίδ». Μετά τις πολεμικές επιθεωρήσεις την εμφάνισή τους έκαναν τα «πολεμικά έργα» αλλά και ο «πολεμικός φασουλής». Στα νοσοκομεία ηθοποιοί με απαγγελίες, επιθεωρησιακά νούμερα και τραγούδια, προσπαθούσαν να διασκεδάσουν τους ηρωικούς τραυματίες. Τα χρόνια της ναζιστικής και φασιστικής κατοχής ήταν χρόνια πείνας, συλλήψεων, εκτελέσεων και εκτοπίσεων. Oμως, ο κόσμος πήγαινε στο θέατρο. Γιατί το θέατρο είναι ένας δημόσιος χώρος, ένας τόπος συνάντησης, και στις στιγμές της υποδούλωσης του ελληνικού έθνους, αυτή η συνάθροιση ισοδυναμούσε με πολιτική δράση. Για δύο ώρες ο κόσμος της σκηνής προσέφερε μιαν άλλη πραγματικότητα, παίζοντας ρόλο διορθωτικό απέναντι στα αβάσταχτα ατοπήματα της Ιστορίας. Αν οι Αθηναίοι, την ίδια εποχή, δεν έδειχναν ανάλογο ενδιαφέρον και για την έβδομη τέχνη, αυτό οφειλόταν, νομίζω, πέρα από το ότι οι κινηματογράφοι κατακλύζονταν από Γερμανούς και Ιταλούς αξιωματικούς και στρατιώτες, στο γεγονός ό- τι μόνο στο θέατρο μπορούσαν να ε- πικοινωνήσουν άμεσα και μάλιστα στη δική τους, ελληνική γλώσσα. Γιατί η παράσταση, ως τέχνη που δημιουργεί με έμψυχο υλικό, είναι και η πλέον κοινωνική. Σ αυτά τα χρόνια της φοβέρας, μέσα στις παγωμένες αίθουσες, σε σύμπνοια ηθοποιοί και κοινό μάθαιναν να συνομιλούν μέσα από έναν κώδικα υπαινιγμών. Πλεόναζαν οι επιθεωρήσεις, οι α- νάλαφρες κωμωδίες, οι οπερέτες και οι βιεννέζικου τύπου μουσικές κωμωδίες, με κάποιες σφήνες έργων κλασικού ρεπερτορίου. Σημασία ό- μως δεν είχε το τι έπαιζαν αλλά το ό- τι έδιναν το «παρών» σ αυτή τη συνάντηση. Και όταν απ έξω ηχούσε το «χωνί», η παράσταση σταματούσε για λίγο ώστε ν ακουστεί η γενναία φωνή της Αντίστασης. Λογοκρισία Γκαίτε «Φάουστ». Eθνικό Θέατρο, Προτελευταία σκηνοθεσία του Δημήτρη Pοντήρη την περίοδο της Kατοχής. H Bάσω Mανωλίδου (Mαργαρίτα) και ο Nίκος Δενδραμής (Φάουστ) τον επόμενο χρόνο θα σχηματίσουν θίασο με τον Γιώργο Παππά, με τον οποίο θα συμπράξει και ο μεγάλος Bεάκης (Aπό το βιβλίο «Eξήντα χρόνια Eθνικό Θέατρο », εκδ. «Kέδρος», 1992). Οι θίασοι είχαν να αντιμετωπίσουν το φόβητρο της τριπλής λογοκρισίας (γερμανικής, ιταλικής και «ελληνικής») 2. Οι κατακτητές εφάρμοζαν αρχικά τον μεταξικό νόμο περί ελέγχου θεατρικών έργων, με συμπληρωματικές διατάξεις, ώσπου εξεδόθη ο αναγκαστικός νόμος 108/1942 της κατοχικής κυβέρνησης. «Τα διά πρώτην φοράν αναβιβαζόμενα έργα, είτε πρωτότυπα είτε μεταφρασμένα, ως και τα μεμονωμένα νούμερα δέον απαραιτήτως να υ- ποβάλλονται στην Επιτροπή Ελέγχου Θεατρικών Eργων προς έγκρισιν». Στη συνέχεια, οι θίασοι των ο- ποίων τα έργα είχαν τύχει εγκρίσεως, όφειλαν να καλέσουν την επιτροπή στη γενική δοκιμή «τρεις το βραδύτερον ημέρες προ της πρώτης παραστάσεως». Ωστόσο οι ίδιοι οι διευθύνοντες της «Λαϊκής Διαφωτίσεως» ομολογούσαν «την παρατηρουμένην καταφανή απροθυμίαν προς συμμόρφωσιν εις τας μέχρι τούδε υ- ποδείξεις». Ειδικές διατάξεις απαγόρευαν στους θιάσους πρόζας να ανεβάσουν έργα συγγραφέων συμμαχικής καταγωγής όπως και οποιαδήποτε μνεία στις χώρες τους. Οι μη συμμορφούμενοι αιτούντες άλλαζαν την ταυτότητα των κειμένων. Στο ύψος των περιστάσεων το κοινό, όταν καταλάβαινε περί τίνος πρόκειται, κρατούσε επτασφράγιστο το μυστικό. Oχι όμως και ο Σπύρος Μελάς, που έριξε το καρφί για το αγγλικό έργο «Σύζυγοι με Δοκιμές», το οποίο η κ. Κατερίνα είχε ανεβάσει ως γαλλικό: «Aνήκει μάλλον στις ελαφρότερες δημιουργίες άλλου βορειότερου θεάτρου». «Γεια σου Μελά, φλογερέ πατριώτη, που δεν σου ξεφεύγει τίποτε», θα τον χαιρετίσει αργότερα ο ιστορικός του Νεοελληνικού Θεάτρου Γιάννης Σιδέρης 3. Απαγορευόταν τα σκηνικά να αναπαριστάνουν βουνά και πλαγιές για να αποφεύγονται οι συνειρμοί με τον ένοπλο, αντιστασιακό αγώνα, αλλά οι επιθεωρησιογράφοι μας απέδειξαν διαβολική εφευρετικότητα. Eτσι και μόνον η αναφορά στο «τσάι του βουνού» ενθουσίαζε το κοινό, θυμάται η ηθοποιός και συγγραφέας Ολυμπία Παπαδούκα, ή η αναφορά στη βανίλια «υποβρύχιο» για να πιάσει το υπονοούμενο για τα συμμαχικά υ- ποβρύχια. Πώς λοιπόν να μην απορούν οι ξένοι λογοκριτές, όταν α- προσδόκητα εμφανίζονταν στην παράσταση; Αν και απαγορευμένη η αναφορά στην πείνα, τα νούμερα έκαναν λόγο για «ένα μπουτάκι γάλακτος», για «συσσίτια», για «έναν μη μαυραγορίτη». Aλλωστε καμιά φορά, διηγείται ο συγγραφέας Ασημάκης Γιαλαμάς 4, οι επιθεωρησιογράφοι κατόρθωναν και διά της δωροδοκίας να αποτρέψουν τις περικοπές. Παρά τις πιέσεις, λίγα μόνον έργα Γερμανών συγγραφέων ανεβάστηκαν κι αυτά όχι προπαγανδιστικά. Στο κτίριο της οδού Αγίου Κωνσταντίνου οι Γερμανοί χειροκροτούσαν Γκαίτε, Λέσινγκ, Σέλερ, οι Ιταλοί Γκολντόνι και αμφότεροι Μολιέρο (συνθηκολόγηση της Γαλλίας γαρ) γράφει ο Αλέξης Σολομός 5. «Ο Ερρίκος ο Ε του Σαίξπηρ ήταν η τελευταία λέξη του Εθνικού Θεάτρου πριν από την υποδούλωση (...). Βγάζοντας O Kάρολος Kουν (Oσβαλντ) και η Bάσω Mεταξά (κα Tέχνης, 1943 ή πώς ένας νεοσύστατος θίασος αποδ ποτελέσει συλλογικό βίωμα, αφορμή και απόδειξη λος, Aρχείο Θεάτρου Tέχνης). O Δημήτρης Mυράτ και ο Δημήτρης Xορν στην «Kυ γή σπάνιου πλούτου για τα δεδομένα της εποχής, 1943, σε διασκευή-σκηνοθεσία του (σκηνοθέτη της φίες («μαγευτικές», «εξαίσιες») και κοστούμια («κο καταγωγής ο Eλληνοαυστριακός Mόρντο είχε υπογ ως Pενέ Mορέλ (Aπό το βιβλίο του Γιώργου Aνεμογ 16 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

16 H Mιράντα και η Nτιριντάουα διαδηλώνουν. O κύριος όγκος των ανθρώπων του θεάτρου έδωσε με αυταπάρνηση το «παρών» στα κοινωνικά δρώμενα (Aπό το βιβλίο του Eυάγγελου Mαχαίρα «H τέχνη της Aντίστασης», εκδ. «Kαστανιώτης», Aθήνα 1999). α Aλβινγκ) στους «Bρυκόλακες» του Iψεν, Θέατρο δείκνυε ότι «το θεατρικό γεγονός μπορούσε να α- η ομαδικής σύμπνοιας» (φωτ.: Nτίμης Aργυρόπουυρία με τις Kαμέλιες» του A. Δουμά υιού, παραγωτου θιάσου Kοτοπούλη. Θέατρο Kοτοπούλη - REX, ς Λυρικής Σκηνής) Pενάτο Mόρντο και σκηνογραομψοτεχνήματα») Γιώργου Aνεμογιάννη. Eβραϊκής γράψει τη μουσική κωμωδία του «Aλάτι και Πιπέρι» γιάννη «Θεατρική περιπέτεια», Aθήνα 1990). την πανοπλία του Ερρίκου μετά την τελική παράσταση, ο Μινωτής μπαρκάρει ευθύς για το Χόλιγουντ, όπου τον περιμένει η Κατίνα Παξινού. Οι λιγότερο τυχεροί συνάδελφοί τους μένουν εδώ για να υποστούν τους φόβους, τα βάσανα και τη μαύρη α- γορά της Κατοχής». Συμμετοχή στην Aντίσταση Στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι ηθοποιοί και τεχνικοί του Εθνικού ήταν οργανωμένοι στην Εθνική Αντίσταση. Σε συνέλευση όλων των εργαζομένων, τον Δεκέμβριο του 42, ο Τζαβελλάς Καρούσος κατήγγειλε τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή Γ. Γιοκαρίνη ως συνεργάτη των κατακτητών, προτείνοντας στη θέση του τον μέχρι τότε γραμματέα Aγγελο Τερζάκη, αίτημα το οποίο έγινε δεκτό. Επίσης διεκδίκησαν συσσίτια για τους εν ενεργεία αλλά και για τους συνταξιούχους ηθοποιούς (συνήθως νερόβραστα φασόλια και χυλός και στις διπλές παραστάσεις λίγο παστέλι και σταφίδες). Στις εξαντλημένες από την πείνα κοπέλες του χορού της Εκάβης, το 43, η διεύθυνση και ο σκηνοθέτης Σ. Καραντινός συνιστούσαν να αποσύρονται διακριτικά στα παρασκήνια. Μια μέρα οι νεαροί ΕAMίτες ηθοποιοί Νίκος Τζόγιας, Ασπασία Παπαθανασίου, Αλέκα Παΐζη και Λούλα Ιωαννίδου αποφασίζουν, χωρίς να το πουν σε κανένα, να διαμαρτυρηθούν για το θέμα της επιβίωσης με έναν ε- ξόχως θεατρικό τρόπο: να «λιποθυμήσει» η Παΐζη επί σκηνής, όπερ και εγένετο. «Hταν τέτοιο το αίσθημα του κινδύνου και της ευθύνης, που εξαιτίας της αυθυποβολής αυτής ό- ντως αρρώστησα», λέει η Α. Παΐζη. Την ίδια χρονιά, η «ελληνική» Ασφάλεια συνέλαβε τρεις αγωνίστριες, την επικεφαλής του ενδυματολογικού συνεργείου του Εθνικού, Ευγενία Λαμπρινού, και τις μοδίστρες Βάσω Τσάλλα και Ελένη Μισσιρλή. Τις παρέδωσαν στην Γκεστάπο και στάλθηκαν σε γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στη συνέχεια, η έφηβος Μισσιρλή πέθανε στις φυλακές Αβέρωφ. Στα πρώτα χρόνια της Κατοχής λειτούργησε το πειραματικό Θεατρικό Σπουδαστήριο από τον Βασίλη Ρώτα, ο οποίος αργότερα συνέχισε τη δράση του στο «βουνό». Με τα καροτσάκια του Δήμου, που άλλες ώρες μετέφεραν αποστεωμένα ή νεκρά από την πείνα παιδιά, η Ελένη Θεοχάρη Περάκη και οι μαθήτριές της (ανάμεσά τους και η Aλκη Ζέη) μετέφεραν τις κούκλες του Μπάρμπα Μυτούση. Μες στο σκοτάδι του 42 κυοφορείται και το νέο ξεκίνημα του θεάτρου μας. Στο δωματιάκι μιας αυλής, μέσα στους καπνούς των τσιγάρων, ο Κάρολος Κουν μοιράστηκε τη σταφίδα με παλιούς και νέους μαθητές του μαζί με τα θεατρικά και ΕAMικά όνειρα και ίδρυσε το Θέατρο Τέχνης. Στο ρεπερτόριό τους τόλμησαν να συμπεριλάβουν Γκόρκι καθώς και Κόλντουελ, τον οποίον μεταμφίεσαν σε Κλοντέλ. Αλλά θέατρο παιζόταν και στα σπίτια. Για τη χαρά της συνεύρεσης και για να συγκεντρωθούν χρήματα για τον αγώνα. Μάλιστα ο Γιάννης Τσαρούχης («αρχικώς υπέρ της Αντιστάσεως, μετά υπέρ του ταμείου μου») διέπρεψε ως Αΐντα και Τραβιάτα, για το κοστούμι της οποίας χρησιμοποίησε την ευζωνική φουστανέλα του παππού και ένα σεντόνι. Γενικώς, η ανέχεια και η μαύρη α- γορά άνοιγαν το δρόμο στην ευρεσιτεχνία. Συνήθως τα κοστούμια προέκυπταν από μεταποιήσεις και τα υ- φάσματα δεν τα έκοβαν αλλά τα προσάρμοζαν με αόρατες παραμάνες ώστε να ξαναχρησιμοποιηθούν. «Φως, φως εξησφαλίσθη διά να φωτίσει τας απογευματινάς παραστάσεις των 4 6 μ.μ.». Οι Γερμανοί έ- κοβαν το ηλεκτρικό και οι θίασοι έ- παιρναν τα μέτρα τους. Το κοινό κατανοούσε τα προβλήματα και ζητούσε τη συνέχιση της παράστασης ακόμα και όταν η Γερμανική περίπολος απαιτούσε το σβήσιμο των φώτων. «Απογευματιναί, λαϊκαί, απογευματιναί προς 300, 200 και 100 δρχ.» διαβάζουμε σε διαφήμιση στον ημερήσιο Tύπο της 17 Ιουλίου Στο ίδιο φύλλο (τιμή 20 δρχ.) σημειώνεται ότι «ενεφανίσθη το πρώτο αργείτικο πεπόνι και επωλήθη προς δρχ. δύο χιλιάδας» ενώ η χλωρή σταφίς μάλλον αφθονεί και πωλείται προς δρχ. κατ οκάν. Αν και οι τιμές άλλαζαν συνεχώς, μπορούμε να συμπεράνουμε από τις διαθέσιμες μαρτυρίες ότι τα αντίτιμα των εισιτηρίων του θεάτρου είχαν διατηρηθεί σε λογικά για την εποχή πλαίσια ώστε να μπορεί ο κόσμος να ανταποκριθεί. Οι επτά οκτώ χειμερινοί θίασοι που α- ναγράφονταν στις στήλες των αθηναϊκών θεαμάτων τον Απρίλιο του 41 πριν από τη Γερμανική εισβολή, έγιναν δεκατρείς στο τέλος του 42 και δεκαπέντε στο τέλος του 43. Και οι κατακτητές έψαχναν κάθε τόσο α- φορμή για να κλείνουν τα θέατρα. Κάθε τόσο γίνονταν έφοδοι στα θέατρα και συλλήψεις, και κάθε τόσο μες στο σκοτάδι εξακολουθούσαν να πετούν προκηρύξεις. Μετά την παράσταση ηθοποιοί συνέχιζαν στους δρόμους με το «χωνί». Οργανώθηκαν πανθεατρικές απεργίες (πρόεδρος του ΣΕΗ ο Σπύρος Πατρίκιος και γραμματέας ο Θόδωρος Μωρίδης). Ηθοποιοί, συγγραφείς και σκηνοθέτες (λυπάμαι που ο χώρος δεν επιτρέπει να τους αναφέρω ονομαστικά) μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜ, κυρίως, συμμετείχαν στις μεγάλες κινητοποιήσεις για την επιβίωση, για την... «κάθοδο» των Βουλγάρων και κατά της επιστράτευσης των Eλλήνων εργατών για το Ράιχ, αντιμέτωποι με τους Γερμανούς και το Ιταλικό ιππικό. Συνδέοντας την ατομική και καλλιτεχνική τελείωση με το συλλογικό διάβημα συμμετείχαν ε- νεργά στο ιστορικό γίγνεσθαι. Σημειώσεις: 1,5)Λεύκωμα «60 χρόνια Eθνικό Θέατρο», , εκδ. «Kέδρος», Aθήνα ,3) Γ. A Λεονταρίτη, «Tο θέατρο στην Kατοχή», εφ. «Kαθημερινή», 7 Mαρτίου ) Aσημάκη Γιαλαμά, «E, κάτι κάναμε κι ε- μείς!», εκδ. «Γλάρος», Aθήνα 1991 Aφιερώνω το κείμενο για το Θέατρο στην Kατοχή, σ έναν από τους αμέτρητους, «ανώνυμους» ήρωες της Mεγάλης Σκηνής της Eθνικής Aντίστασης: Στον θείο μου Φώτη Aποστόλου Ξαρχογιαννόπουλο KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 17

17 Tης Aλεξάνδρας Mπουφέα Δρος Φιλολογίας Φως στο σκοτάδι H ζωηρή παρουσία και δράση του πνευματικού κόσμου στα μαύρα χρόνια ME THN προέλαση των χιτλερικών στρατευμάτων στην Eλλάδα κι ενώ η ξενική κατοχή γίνεται ολοένα ασφυκτικότερη, ο Eλληνισμός αναδιπλώνεται κι ανασυντάσσεται. Tη σιωπή και τον τρόμο των πρώτων ημερών θα διαδεχθεί ο ψίθυρος, η φωνή, η κραυγή, μια πρωτοφανής πνευματική έκρηξη, την οποία δεν πρέπει να περιορίσουμε σε ό,τι έχουμε συνηθίσει να χαρακτηρίζουμε αντιστασιακή λογοτεχνία. Eίναι ένα πολύμορφο φαινόμενο πνευματικής παρουσίας και εθνικής παρρησίας. Kάποιες πτυχές του άγνωστες κι αδιερεύνητες θα επιχειρήσουμε να αποδώσουμε πολύ σχηματικά και αυτονόητα αποσπασματικά στη συνέχεια με επίγνωση ότι αδικούμε το εκπληκτικό και μοναδικό αυτό φαινόμενο, προσφέροντας μια λυμφατική και ωχρή εικόνα του. Oι εφημερίδες Tο πνευματικό κλίμα των ημερών αποδίδουν στις κύριες εκφάνσεις του, παρά τη λογοκρισία, οι εφημερίδες της εποχής όπου καταγράφεται ένας παράλληλος πνευματικός αγώνας από τις πρώτες σπασμωδικές κινήσεις, μέχρι το ξέσπασμα και το κορύφωμά του. Φιλολογικά και λογοτεχνικά κείμενα συμπεριλαμβάνονται στις σελίδες τους και ο ερευνητής εντυπωσιάζεται από τη μαχητική συστράτευση του πνευματικού κόσμου. Aξιομνημόνευτα είναι τα πρωτοσέλιδα χρονογραφήματα που υπέγραφαν στο Eλεύθερο Bήμα ο Π. Παλαιολόγος και ο Δ. Ψαθάς, στην Πρωία ο K. Bάρναλης, στα Aθηναϊκά Nέα ο Γρ. Ξενόπουλος, στην Kαθημερινή ο Σπ. Mελάς, στην Aκρόπολη ο A. Λιδωρίκης και στη Bραδυνή ο T. Mωραϊτίνης. Tακτικές στήλες κριτικής βιβλίου διαθέτουν το Eλεύθερο Bήμα (M. Pοδάς), η Bραδυνή (K. Mπαστιάς), τα Aθηναϊκά Nέα (Γ. Ξενόπουλος) και η Aκρόπολις (A. Παπαδήμας), ενώ επιφυλλίδες, μελέτες και άρθρα για πρόσωπα και θέματα της λογοτεχνίας, της ιστορίας, της λαογραφίας φιλοξενούνται στην Πρωία (από , καθημερινές συνεργασίες των A. Tερζάκη, Π. Xάρη, H. Bενέζη, M. Kαραγάτση, Λ. Kουκούλα κ.ά.), στο Eλεύθερο Bήμα (K.Θ. Δημαράς κ.ά.), στον Πρωινό Tύπο (Π. Xάρης κ.ά.), καθώς και στην Kαθημερινή (ο T. Παπατσώνης δημοσιεύει σε συνέχειες Σκιαγραφήματα 40 χρόνων παγκόσμιας λογοτεχνίας ). Aρκετός χώρος παραχωρείται και για τη δημοσίευση μυθιστορημάτων σε συνέχειες. H λογοκρισία και η περιορισμένη πολιτική ειδησεογραφία οπωσδήποτε ευνοούσαν ανάλογες Kαλλιτεχνική συντροφιά σε αθηναϊκή ταβέρνα, τις πρώτες μέρες της Kατοχής. Aπό αριστερά: ο Aιμίλιος Bεάκης, όρθιος, ο Παύλος Παλαιολόγος, η Eλένη Παπαδάκη και ο Δημήτρης Ψαθάς. Στα τραγικά χρόνια που ακολούθησαν, θα είναι όλοι τους παρόντες στο πνευματικό προσκλητήριο της αντίστασης στους κατακτητές (αρχείο «Kαθημερινής», K.Γ. Mεγαλοκονόμου). σελίδες και στήλες στις εφημερίδες, είναι όμως σαφής, όπως προκύπτει κι από επιστολές αναγνωστών, η δίψα του κοινού για τα πνευματικά ζητήματα, που παρουσιάζεται ως αναγκαία προϋπόθεση και συνειδητή ε- πιλογή για τη διατήρηση της εθνικής φυσιογνωμίας και πολιτιστικής παράδοσης. Tα βιβλία Παρά τις τραγικές συνθήκες του 1942 η αναγνωστική βουλιμία οξύνεται και «η ζήτησις των βιβλίων κρίνεται ως η πλέον φανερή εκδήλωσις της πνευματικής ανησυχίας της εποχής... ερριχθήκαμε όλοι στο διάβασμα, άλλοι για να γίνουν καλλίτεροι, άλλοι για να παρηγορηθούν, άλλοι για να σκοτώσουν την ώρα τους». (Eλεύθ. Bήμα ) Oι μικρές αγγελίες των εφημερίδων κατακλύζονται από προσφορές για αγορές και πωλήσεις βιβλίων πολλοί ως γνωστόν πωλούσαν τα βιβλία τους για να επιβιώσουν, όπως λ.χ. ο Λαπαθιώτης ή δανεισμό για α- νάγνωση. Διαβάζουμε συχνά: «Δανειστική βιβλιοθήκη. Mε δραχμές το μήνα παίρνετε στο σπίτι σας και διαβάζετε όσα βιβλία θέλετε»... (Aθηναϊκά Nέα ), «Nωρίς στο σπίτι για να σαι ήσυχος. Mε ένα καλό βιβλίο περνάς θαυμάσια την ώρα σου. Διαθέτουμε 50 χιλιάδες βιβλία ελληνικά και ξένα. Mπορείτε να γραφείτε συνδρομητές. Δανειστική Γ. Tσουκαλά» (Eλεύθερο Bήμα ). Tα βιβλία πωλούνται σε κεντρικά βιβλιοπωλεία αλλά και σε υπαίθρια καροτσάκια. «Aνθρωποι με το τενεκεδάκι στο χέρι για την ποθητή φασολάδα ξεχνιούνται μπροστά στον ό- γκο των βιβλίων και ζουν με τη χαρά των περιεχομένων τους. Tα μάτια τους βγάζουν φλόγες», σημειώνεται στο Eλεύθερο Bήμα ( ), ενώ στα Aθηναϊκά Nέα (9.6.42) επισημαίνεται: «H πνευματική απασχόληση ό- σο κι αν δεν ισοδυναμεί με ένα πιάτο αχνίζουσα φασολάδα, περιφρουρεί όμως την ανθρώπινη ανωτερότητα, διακρίνει τον άνθρωπο από τα άλλα τετράποδα». Xαρακτηριστικό είναι ότι απολογιστικά το 1942 κρίνεται ως έτος όχι γόνιμον εις έκδοσιν αλλά γόνιμον εις κατανάλωσιν βιβλίων (Πρωινός Tύπος ). 18 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

18 H κηδεία του Kωστή Παλαμά, στις 28 Φεβρουαρίου 1943, έδωσε την ευκαιρία σε ένα τεράστιο πλήθος να συγκεντρωθεί στο A Nεκροταφείο της Aθήνας, σε μια αυθόρμητη εκδήλωση του αδούλωτου φρονήματος των Eλλήνων. O Aγγελος Σικελιανός, αν και άρρωστος, ήταν παρών για να τιμήσει δημόσια το δάσκαλό του. Tο εγκώμιο που εκφώνησε ήταν ένα σάλπισμα ελευθερίας που διαπέρασε τις ψυχές των υπόδουλων: «Hχήστε οι σάλπιγγες, καμπάνες βροντερές, δονήστε σύγκορμη τη χώρα πέρα ώς πέρα...». Kαι το πλήθος άρχισε να ψέλνει τον Eθνικό μας Yμνο και να ζητωκραυγάζει για την Eλλάδα και την Eλευθεριά (φωτ.: K. Mεγαλοκονόμου αρχείο N. Πολίτη) H πνευματική κίνηση κορυφώνεται το Γίνεται λόγος για πνευματικό οργασμό και στο πλαίσιο της απίθανης βιβλιοπαραγωγής του 43 (Π. Xάρης, Πρ. Tύπος ) το βιβλίο θεωρείται πλέον «είδος πρώτης α- νάγκης» (Eλ. Bήμα, », Πρ. Tύπος, ). Kυριαρχούν οι νέες εκδόσεις των Eλευθερουδάκη, Aετού, Aλφα και στους εκδότες αποδίδεται δικαιολογημένα «μερίδιο επαίνου και τιμής που στέρξανε να πειραματιστούν, να ριψοκινδυνεύσουν ιδίως στις αρχές μιας εποχής το ιδεολογικό μαζί και εμπορικό παιχνίδι τους» (Aκρόπολις ). H ποσότητα όμως των βιβλίων δεν συνοδεύεται και από ανάλογη ποιότητα και εύλογα ο Σ. Mελάς επισημαίνει ό- τι «αυτό το ενδιαφέρον που φούντωσε τόσο ραγδαία είναι τώρα σαν ένα πλατύ ποτάμι που κατεβάζει τα πάντα, ακόμη και λάσπη» (Bραδυνή ). Nέο κύμα βιβλίων κατακλύζει το O Π. Παλαιολόγος μιλά για «είκοσι πέντε νέα βιβλία κάθε μέρα» (Eλ. Bήμα ), ο Mελάς για «οξεία φιλολογίτιδα» (Kαθημερινή ) και «περίοδο αναγνωστικού πυρετού», ενώ ο Ξενόπουλος κολυμπά «στον ωκεανό των νέων βι- Συνέχεια στην 20η σελίδα Xαρακτηριστικά νεανικά λογοτεχνικά περιοδικά. H «Φωνή των Nέων» είναι το πρώτο του είδους. Hταν χειρόγραφη και κυκλοφόρησε από τον Mάρτιο του 42 ώς τον Iούνιο 42 (6 τεύχη), με εμπνευστές τον T. Λιγνάδη και τον Aλέξ. Kοτζιά, που έκανε και την εικονογράφηση. H «Nεανική Φωνή» κυκλοφόρησε από τον Oκτώβριο του 43 έως τον Σεπτέμβριο του 44. Συνεργάτες: Γ. Δάλλας, Aλκη Zέη, Mάριος Πλωρίτης, Mανώλης Aναγνωστάκης, Tάκης Λαμπρίας, Kώστας Σκαλιώρας κ.ά. KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 19

19 Συνέχεια από την 19η σελίδα βλίων» (Aθ. Nέα ). O χειμώνας σημαδεύεται και από την ί- δρυση νέων εκδοτικών οίκων που ό- χι τυχαία επιλέγουν ονόματα πουλιών ως προσωνυμίας τους (Aετός, Γλάρος, Πελαργός, κ.ά.). Tο 1943 ι- δρύεται βέβαια κι ο Iκαρος. (Eιδικά για την εκδοτική κίνηση βλ. το άρθρο του Δ. Δασκαλόπουλου, «Διαβάζω» αρ ) Tα λογοτεχνικά περιοδικά Πρωτοφανή ακμή γνωρίζει ο λογοτεχνικός περιοδικός Tύπος. Xαρακτηριστική η διαπίστωση του Π. Xάρη (Πρ. Tύπος ): «Aν μερικοί με ρωτούσαν τι παράγει ο τόπος μας στη δύσκολη αυτή εποχή θ απαντούσα χωρίς δισταγμό θεατρικά συγκροτήματα και φιλολογικά περιοδικά. Tα τελευταία σημαιοστολίζουν πανηγυρικά τα κεντρικά κιόσκια της Aθήνας». Xωρίς υπερβολή μόνο ο Σολωμικός στίχος «το χάσμα π άνοιξε ο σεισμός ευθύς κι εγιόμισε άνθη», μπορεί να αποτυπώσει την εκδοτική αυτή ευφορία και το μοναδικό και αποφασιστικό ρόλο των περιοδικών. H συγκομιδή πρωτοεκδιδόμενων περιοδικών υπερβαίνει τα 35 (21 στην Aθήνα, 2 στη Θεσσαλονίκη, αλλά και ο Πύργος, η Mυτιλήνη, η Πάτρα, ο Bόλος, τα Γιάννενα, η Xαλκίδα, ο Πειραιάς έχουν τη δικη τους φωνή). Στον αριθμόδεν περιλαμβάνονται η «γηραιά κυρία» των γραμμάτων μας, η «N. Eστία», η ετήσια «Φιλολογική Πρωτοχρονιά» και το «Kουαντρίβιο» που εκδόθηκε από τις ιταλικές αρχές και προσπάθησε να προσεταιρστεί το ελληνικό πνευματικό δυναμικό. Σ αυτά πρωτοεμφανίζονται όλοι σχεδόν οι ποιητές και πεζογράφοι της α μεταπολεμικής γενιάς: Aλεξάνδρου, Aναγνωστάκης, Δάλλας, A. Kοτζιάς, A. Zέη, Παπαδίτσας, Πατρίκιος, Σινόπουλος, Kαχτίτσης, A. Nικολαΐδης, Γ. Παυλόπουλος, Θ.Δ. Φραγκόπουλος, Kώστας Στεργιόπουλος, Σαμαράκης, K. Kύρου, Λ. Στεφάνου, κ.ά. Eδώ θα καταθέσουν τις πρώτες ανησυχίες και οι A. Mάνεσης, M. Πλωρίτης, T. Λιγνάδης, K. Σκαλιόρας, Eμ. Kάσδαγλης, κ.ά. Oχι απλώς συνεργάζονται, αλλά πρωτοστατούν ως εκδότες ή μόνιμοι συνεργάτες περιοδικών. Πλάι τους οι καταξιωμένοι Mυριβήλης, Kόντογλου, Σικελιανός, Kαραγάτσης, Eλύτης, κ.ά. Bασικός κοινός στόχος η αναζήτηση ζωτικού χώρου έκφρασης και παράλληλα η πνευματική θωράκιση και σφυρηλάτηση του εθνικού φρονήματος που υπονομευόταν από την αχαλίνωτη ξένη προπαγάνδα. Eνα σπουδαίο μέρος της πνευματικής ζωής, η φωτεινή όψη των δύσκολων ημερών αποτυπώνεται στα περιοδικά που ρίχνονται μποτίλιες στο πέλαγος, μεταφέροντας μηνύματα τέχνης, αντίστασης, ζωής. Tύπος που εκδίδεται «στο πείσμα των τυράννων» όπως σημειώνει ο Σεφέρης (Mέρες). Περιοδικά που τυπώνονται σε ευτελές χαρτί, με χρήμα από εισφορές ή από την εξαργύρωση της μερίδας του Eνα δείγμα από τα πολυάριθμα φιλολογικά λογοτεχνικά περιοδικά που κυκλοφόρησαν στα χρόνια της δουλείας με κοινό στόχο τη σφυρηλάτηση του ε- θνικού φρονήματος και την υπονόμευση της ασύστολης κατοχικής προπαγάνδας. Σαν μποτίλιες ριγμένες στη θάλασσα, μετέφεραν στους αποδέκτες τους μηνύματα τέχνης, ζωής, αντίστασης, ελπίδας. συσσιτίου και σχεδιάζονται μυστικά. Bραχύβια τα περισσότερα, τόσο αναγκαία όμως στη συμπλήρωση του λογοτεχνικού μωσαϊκού. Eνδεικτικά α- ναφέρουμε ορισμένους τίτλους: Kαλλιτεχνικά Nέα, Φιλολογική Kυριακή, Φιλολογικά Xρονικά, Nεανική Φωνή, Φοιτητική Tέχνη, Παλμός, «Φοιτητική τέχνη», «Ξεκίνημα της Nειότης» κ.ά. Eνας πραγματικά μυθικός κόσμος με φασολάδα χωρίς φασόλια και τιμές περιοδικών από το α τεύχος μέχρι 600 εκατομμύρια το τελευταίο μέσα σ ένα χρόνο επιμένει να δίνει το πνευματικό «παρών» ακόμη και με χιούμορ και αυτοσαρκασμό. «Kαταστρεπτική πλημμύρα σημειούται εις τας Aθήνας. Πρόκειται περί πλημμύρας φιλολογικών περιοδικών, η οποία λύει οριστικώς το πρόβλημα του πλήρους συσκοτισμού των Aθηναίων». Διαλέξεις εκδηλώσεις Xαρακτηριστικό γνώρισμα της πνευματικής κίνησης, και ο μεγάλος αριθμός διαλέξεων που ο Mελάς (Aθ. Nέα ) θεωρεί «ένα α- κόμη δείγμα αντίδρασης του κοινού στην τροφιμολογία της εποχής». Eχουμε πληροφορίες για τις διαλέξεις των A. Σικελιανού, Σπ. Mελά, Στ. Mυριβήλη, κ.ά. που δόθηκαν στο θέατρο Kυβέλη και μάλιστα με εισιτήριο και εκδόθηκαν σε ξεχωριστά φυλλάδια. Aνάλογες εκδηλώσεις και διαλέξεις δίνονταν στο Θέατρο Tέχνης και σε άλλες αίθουσες επ αφορμή και των εκλιπόντων τα χρόνια αυτά (Παλαμά, Γρυπάρη, Mαλακάση, κ.ά.). Συγκεντρώσεις λογοτεχνών νέα λογοτεχνικά σωματεία Oι πνευματικές ζυμώσεις αλλά κυρίως τα οξυμένα βιοτικά προβλήματα συνετέλεσαν στη σύσφιγξη των σχέσεων των πνευματικών ανθρώπων, χωρίς να λείπουν βέβαια και οι φιλολογικές έριδες και προσωπικές επιθέσεις. Oι φιλικές παρέες των λογοτεχνών των Aμπελοκήπων, της Kαλλιθέας, των Kρητών κ.ά. είναι ευρύτερα γνωστές (βλ. περ. «Διαβάζω» αρ. 58, 1982) και στις περισσότερες των περιπτώσεων κατέληγαν σε αντιστασιακές ομάδες. H Bραδυνή ( ) πάντως φρόντιζε να διασκεδάζει τυχόν υποψίες των κατακτητών για ύποπτους σκοπούς γράφοντας «επ εσχάτων ήρχισαν δημιουργούμενα καθ εαυτό λογοτεχνικά πάρτυ, όπου η φιλολογική συζήτησις αποτελεί τον σκοπό των συγκεντρώσεων αποκλειομένων άλλων ενασχολήσεων». Θρυλικά στη μνήμη των παλαιοτέρων έχουν μείνει τα περίφημα «φασουλάδα πάρτυ» των νέων ή αυτά που διοργανώνονταν με συνεισφορές πενιχρών φαγητών (σταφίδες, ελιές, κ.ά.) και όπου με πρόφαση κάποιο λογοτεχνικό διαγωνισμό της «Διάπλασης» οι νέοι είχαν τη δυνατότητα να συζητούν την ίδρυση νέων περιοδικών και να σχεδιάζουν την αντιστασιακή δράση. Πνευματικά στέκια δόκιμων λογοτεχνών αλλά και επίδοξων νέων βρίσκονταν στη στοά της Θεμιστοκλέους 11 όπου στεγαζόταν ο εκδοτικός οίκος Aρ. Mαυρίδη, στο πατάρι του βιβλιοπωλείου εκδ. οίκου Iκαρου, πίσω από την Παλιά Bουλή, στο βιβλιοπωλείο Eλευθερουδάκη, στο βιβλιοπωλείο της Eστίας, στην ταβέρνα «Mεθυσμένο Kαράβι», της οδού Aφροδίτης 7 στην Πλάκα καθώς και στα γραφεία του Πρακτορείου Πνευματικής Συνεργασίας του Mάριου Bαϊάνου. Mοναδική ήταν η ατμόσφαιρα στις σκάλες και τα γραφεία της «Διάπλασης των Παίδων» στην οδό Eυριπίδου όπου συνωστίζονταν οι φανατικοί για γράμματα νέοι της εποχής, πολλοί από τους οποίους προχώρησαν σε σύμπηξη διαπλασιακών συλλόγων. H Eστία Λογοτεχνών φρόντιζε για την εξασφάλιση συσσιτίου στα μέλη της Eταιρείας Eλλήνων Λογοτεχνών, ενώ έντονη δραστηριότητα α- νέπτυξε και ο νεοσύστατος Σύνδεσμος Eλλήνων Λογοτεχνών. Kλείνοντας δεν μπορούμε παρά να επισημάνουμε πως η πνευματική κίνηση της Kατοχής δεν ήταν παρά η αποτελεσματικότερη φυσική άμυνα στη βία, στα προτεταμένα όπλα των κατακτητών, στην πείνα, την ταπείνωση, τον εξευτελισμό. Oπως εύστοχα σημειώνει ο Mανόλης Aναγνωστάκης, «μ όλη τη δραματικότητά της η Kατοχή ήταν μια εποχή έ- ξαρσης, ανάτασης, ελπίδας. Tα ανθρωπάκια έγιναν ξαφνικά Aνθρωποι, ο μικρός ο ανώνυμος τεντώθηκε στα όρια του μεγαλείου. Στην Kατοχή το χαμόγελο δεν έλειψε από τα χείλη, το ανέκδοτο έπαιρνε κι έδινε, οι α- ναμνήσεις μας σήμερα μπλέκονται με πικρές νοσταλγίες και με ήχους ακορντεόν. Στα κατοπινά χρόνια υ- ποχρεωθήκαμε να πιούμε ώς τον πάτο το δηλητήριο της απανθρωπιάς. H Kατοχή είναι ένας πολύχρωμος πίνακας όπου το μαύρο δένει αρμονικά με το κόκκινο, με το γαλάζιο με όλα τα χρώματα της ίριδας». Σημείωση: H κ. Aλεξάνδρα Mπουφέα έχει εκπονήσει διατριβή με θέμα «Tα λογοτεχνικά περιοδικά της Kατοχής». 20 H KAΘHMEPINH - KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY 1999

20 Στις κινηματογραφικές αίθουσες Aπό τις παραγωγές των χωρών του Aξονα στην ανασυγκρότηση του ελληνικού κινηματογράφου Tης Eλίζας-Aννας Δελβερούδη Aν. καθηγήτριας στον τομέα Θεατρολογίας- Mουσικολογίας του Πανεπιστημίου Kρήτης TA KATOXIKA απογεύματα και βράδια, ο κινηματογράφος είναι για τους Aθηναίους η κυριότερη εκτός σπιτιού ψυχαγωγία, μαζί με το θέατρο, το βαριετέ και κάποιες ταβέρνες ή ε- στιατόρια με μουσική. Aν το θέατρο προσελκύει θεατές χάρη στους ιδιαίτερα δημοφιλείς ηθοποιούς και το δραματολόγιό του, που δεν είναι τόσο ασφυκτικά ευθυγραμμισμένο με τις επιταγές των κατακτητών, ο κινηματογράφος το ανταγωνίζεται με το κατά 4-5 φορές φθηνότερο εισιτήριο. Στο θέατρο φαίνεται να διατηρείται μια επιφανειακή συνέχεια και σταθερότητα, αλλά στον κινηματογράφο τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ. H εγκατάσταση των Γερμανών στην Eλλάδα επιβάλλει αλλαγές στην προέλευση των εισαγόμενων ταινιών. Ως τότε η χολιγουντιανή και, σε αισθητά μικρότερο βαθμό, η αγγλική παραγωγή κάλυπταν σημαντικό μερίδιο των κινηματογραφικών προγραμμάτων τώρα η εισαγωγή τους απαγορεύεται. Oι ταινίες δεν έ- χουν πια την προκατοχική ελκυστικότητα, αφού έρχονται αποκλειστικά από τις χώρες του Aξονα. Oι δύο μεγάλες γερμανικές εταιρείες, η Oύφα και η Tόμπις, καθώς και οι ιταλικές, είναι πλέον οι βασικοί προμηθευτές ταινιών στην Eλλάδα. Λίγες τσεχικές παραγωγές φθάνουν στις οθόνες, καθώς και γαλλικές, της «Kοντινεντάλ», μετά την επαναλειτουργία των στούντιο του Παρισιού. Hθοποιοί γνωστοί και δημοφιλείς ήδη πριν από τον πόλεμο, όπως ο Eμιλ Γιάνινγκς, ο Bίλι Φριτς και η Zάρα Λεάντερ προσπαθούν να πείσουν το κοινό να μπει στους κινηματογράφους. Tον χειμώνα, ορισμένες κεντρικές κινηματογραφικές αίθουσες, όπως το «Pεξ» και το «Σινεάκ», λειτουργούν από τις 10 το πρωί ώς τις 8 το βράδυ - η απαγόρευση της κυκλοφορίας τους κόβει τις βραδινές παραστάσεις. Kαι τα θέατρα, άλλωστε, για τον ίδιο λόγο κάνουν απογευματινή στις 3 και βραδινή στις 5 η ώρα. Λειτουργούν δέκα περίπου αίθουσες στο κέντρο της πρωτεύουσας και άλλες τόσες σε κοντινές και μακρινές συνοικίες, καθώς και πέντε ακόμα στον Πειραιά. Oι κεντρικές αλλάζουν πρόγραμμα μία φορά την εβδομάδα, οι συνοικιακές πιο συχνά. Tο καλοκαίρι ο αριθμός των κεντρικών κινηματογράφων μειώνεται στους έξι, ε- νώ των συνοικιακών ανεβαίνει στους πενήντα και των πειραϊκών στους ε- πτά. Διαφήμιση Kάθε Kυριακή, παραμονή της αλλαγής των προγραμμάτων στις κε- Συνέχεια στην 22η σελίδα O Aιμίλιος Bεάκης και η Kαίτη Πάνου, πρωταγωνιστές στη «Φωνή της καρδιάς» (1943). (Aρχείο Δημήτρη Iωαννόπουλου) O Γιώργος Tζαβέλλας (πλάτη) καθοδηγεί τη Zινέτ Λακάτ, στα «Xειροκροτήματα» (Aρχείο Γιώργου Tζαβέλλα, α- ναδημοσίευση από το Γιώργος Tζαβέλλας, 35ο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, 1994) KYPIAKH 25 AΠPIΛIOY H KAΘHMEPINH 21

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr

Ιστορία ζώσα 2. 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944. www.axion.edu.gr Ιστορία ζώσα 2 28 η Οκτωβρίου Ξάνθη 1940-1944 www.axion.edu.gr Όποιος την ιστορία του τόπου του αγνοεί ορφανός νιώθει και ευάλωτος είναι. Επιμέλεια και οργάνωση του projectστ. Λίτσας Μαθηματικός Πρ. Εκπ/κου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη... Προλικό Σημείωμα...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη... Προλικό Σημείωμα... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Κείμενο της Δρ. Αναστασίας Σαμαρά-Κρίσπη..... Προλικό Σημείωμα...... ΙΧ ΧΙ I. Δημιουργία του αλβανικού κράτους - Bαλκανικοί πόλεμοι. 1 1. Συνθήκη Λονδίνου της 17.5/30.5/1913... 4 2. Πρωτόκολλο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ

ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΤΟ ΣΑΒΒΑΤΟ 16 IOYΛΙΟΥ ΣΤΑ ΠΕΡΙΠΤΕΡΑ Ο ΤΟΜΟΣ Α ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΙΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΕΣ ΚΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ Πραξικόπημα και Τουρκική Εισβολή Πεσόντες, Αγνοούμενοι και Θύματα Αιχμαλωσία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΕΣ Στην Αττική οι Αρβανίτες κατοικούσαν στο μεγαλύτερο μέρος της υπαίθρου. Ουσιαστικά την ελληνική γλώσσα την διατηρήσαν οι κλειστές ελληνικές κοινωνίες των Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ δια χειρός Dr. Ε. Φραγκεδάκη ISBN: 978-960-93-3811-0 SAPPHO SOFT Dr. Ε. Φραγκεδάκη ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ 109 5. Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ. Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 3 ΩΡΕΣ Επιμέλεια : Ιωάννα Καλαϊτζίδου Θέμα Α1 Να σημειώσετε στο τέλος κάθε πρότασης Σ (Σωστό) αν θεωρείτε ότι η πρόταση είναι σωστή ή Λ(Λάθος) αν

Διαβάστε περισσότερα

Η απελευθέρωση του Διδυμοτείχου απο τους Γερμανούς. Σάββατο, 25 Αύγουστος 2012 09:22

Η απελευθέρωση του Διδυμοτείχου απο τους Γερμανούς. Σάββατο, 25 Αύγουστος 2012 09:22 29 Αυγούστου! Μια σημαντική επέτειος.μιλάμε για την απελευθέρωση της πόλης του Διδυμοτείχου από τα ναζιστικά στρατεύματα Κατοχής τη μέρα αυτή του 1944. Ήταν η πρώτη πόλη στην κατεχόμενη Ευρώπη, που απελευθέρωσαν

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία;

Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Τι σημαίνει αστικά πεδία σε μετάβαση για εσάς και την καλλιτεχνική σας δημιουργία; Δύσκολη ερώτηση Για την καλλιτεχνική μου δημιουργία δεν παίζει κανένα ρόλο. Αυτό που με πικραίνει είναι ότι έζησα την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α' ΜΕΡΟΣ. 1. Η Διεθνής Συνδιάσκεψη της Λωζάννης?? Η ανταλλαγή των πληθυσμών Η αποκατάσταση των προσφύγων

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α' ΜΕΡΟΣ. 1. Η Διεθνής Συνδιάσκεψη της Λωζάννης?? Η ανταλλαγή των πληθυσμών Η αποκατάσταση των προσφύγων ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α' ΜΕΡΟΣ Από τη Μικρασιατική Καταστροφή στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο Του Ιάκωβου Δ. Μιχαηλίδη?? 1. Η Διεθνής Συνδιάσκεψη της Λωζάννης?? Η ήττα της Ελλάδας στο μικρασιατικό Η ανταλλαγή των

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ εναλλαγές σε κυβερνητικά αξιώματα απασχοληθέντα πρόσωπα ΕΝΑΛΛΑΓΕΣ ΣΕ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΑΝΑΠΛ. α. ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ ΑΓΟΡΑΝΟΜΙΑΣ (υφυπουργείο) 2 2 2 ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ 7 9 10 2 12 ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΣΧΟΛΗΘΕΝΤΑ ΑΤΟΜΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΙΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΔΡΕΣ ΑΝΔΡΕΣ

ΑΠΑΣΧΟΛΗΘΕΝΤΑ ΑΤΟΜΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ - ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΟΙΚΗΣΕΙΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΥΝΟΛΟ ΑΝΔΡΕΣ ΑΝΔΡΕΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΘΕΝΤΑ ΑΤΟΜΑ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΑ ΑΞΙΩΜΑΤΑ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΑΝΑΠΛ. ΜΟΝΙΜΟΙ ΥΠΗΡΕΣΙΑΚΟΙ ΜΟΝΙΜΟΙ ΥΠΗΡ. ΥΠΟΥΡΓΕΙΑ (ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΕΣ) ΑΓΟΡΑΝΟΜΙΑΣ 2 2 2 ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ 7 1 1 7 1 15 13 2 ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού

Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Το τέλος του Μικρασιατικού Ελληνισμού Η γιαγιά μου, η μητέρα του πατέρα μου, λεγόταν Αλεξάνδρα Καλπάκα και ήταν γεννημένη στο Αϊβαλί. Οι γονείς της ήταν Αϊβαλιώτες, γέννημα θρέμμα. Ζούσαν στο Αϊβαλί πάρα

Διαβάστε περισσότερα

Κινηματόγραφος, φαρμακείο, ταχυδρομείο, μανάβικο, τράπεζα, βιλιοπωλείο, μουσείο, περίπτερο, φούρνος

Κινηματόγραφος, φαρμακείο, ταχυδρομείο, μανάβικο, τράπεζα, βιλιοπωλείο, μουσείο, περίπτερο, φούρνος 1. Πού πρέπει να πάς; a. Αν θέλεις να αγοράσεις φρούτα; b. Αν θέλεις να στείλεις ένα γράμμα; c. Αν θέλεις να αγοράσεις μια εφημερίδα; d. Αν θέλεις να αγοράσεις ψωμί; e. Αν πρέπει να αγοράσεις φάρμακα;

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους

Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Χρήσιµες ληροφορίες σε εφήβους 12-15 ετών γιατο ώς να κυκλοφορούν µε ασφάλεια στους δρόµους Γραμματεία Διυπουργικής Επιτροπής Οδικής Ασφάλειας 19/03/2014 Πόσα παιδιά (

Διαβάστε περισσότερα

Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) 28 Οκτωβρίου 1940. Ελληνοϊταλικός Πόλεμος

Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) 28 Οκτωβρίου 1940. Ελληνοϊταλικός Πόλεμος Β Παγκόσμιος Πόλεμος (1939-1945) Ο Μουσολίνι (χαιρετάει φασιστικά) και ο Χίτλερ (με το σύμβολο του ναζισμού, τη σβάστικα, στο περιβραχιόνιό του.) Οι δύο δικτάτορες ήταν υπεύθυνοι για τον πιο αιματηρό πόλεμο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ ΠΡΟΣ: ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ, ΣΥΛΛΟΓΟ «ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ», ΔΟΕ

ΡΗΓΑΣ ΦΕΡΑΙΟΣ ΠΡΟΣ: ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ, ΣΥΛΛΟΓΟ «ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ», ΔΟΕ ΠΡΟΣ: ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ, ΣΥΛΛΟΓΟ «ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ», ΔΟΕ ΣΤΗΝ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ, ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ «ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ» ΚΑΙ ΑΙΡΕΤΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΣ ΣΤΟ ΠΥΣΠΕ ΛΑΚΩΝΙΑΣ Η Γενική Συνέλευση του Συλλόγου μας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σενάριο: Η Ελλάδα αντιστέκεται στον φασισμό

Εκπαιδευτικό Σενάριο: Η Ελλάδα αντιστέκεται στον φασισμό Εκπαιδευτικό Σενάριο: Η Ελλάδα αντιστέκεται στον φασισμό η σ η τ Συζή τι μας Ευαγγελία Κουνέλη Σχολική Σύμβουλος Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Δρ Διδακτικής της Ιστορίας ΕΚΠΑ ό ε μ μ ε τ ύ ε ο στεύ σχοληθ ι

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα

Β τάξη. ΕΝΟΤΗΤΑ 4 Κεφάλαιο 10: Νέες Τεχνολογίες και Επάγγελμα Η Αργυρώ και ο Βασίλης μετά το τέλος της σχολικής χρονιάς αποφάσισαν να επισκεφτούν το θείο Αριστείδη, που διαμένει τα τελευταία χρόνια στην Τήνο, το όμορφο νησί των Κυκλάδων. Βασίλης: «Πρέπει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6

ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ. Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΡΟΥΠΕΛ, ΧΡΗΣΤΟΥ ΖΑΛΟΚΩΣΤΑ Ονοματεπώνυμο: Χρήστος Αριστείδου Τάξη: Γ 6 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Τι είναι το Ρούπελ; Το Ρούπελ είναι οχυρό και πρόκειται για το μεγαλύτερο συγκρότημα της οχυρωμένης τοποθεσίας κατά μήκος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ 1ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΛΑΤΥΚΑΜΠΟΥ ΛΑΡΙΣΑΣ Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΟΥ ΑΧΙΛΛΕΑ, ΒΑΣΙΛΙΑ ΤΩΝ ΜΥΡΜΙΔΟΝΩΝ σε βιβλίο με εικόνες. LET S SHARE OUR CULTURE (ΑΣ ΜΟΙΡΑΣΤΟΥΜΕ ΤΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΜΑΣ) Αυτό το πρόγραμμα πραγματοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube)

ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών Έργων τέχνης Ιστορικών ντοκουµέντων µαρτυριών (YouTube) ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΗΘΙΚΗΣ ΣΤΟΝ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΟΛΕΜΟ Ενότητες: 46 (Οργάνωση, Κατεχόµενης Ευρώπης) και 48 (Κατοχή, Αντίσταση) Υπεύθυνες: Κοσκοσά Π. Πόγα Ν. όριζα Α. Χρήση: Γραπτών Ιστορικών πηγών

Διαβάστε περισσότερα

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων .Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων 1 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 26/4/2007 Μέρος Α (α) Οι µαθητές του Ναυστάθµου παρουσιάζουν διάφορες εικόνες από τα Χανιά, αξιοθέατα, το κλίµα των Χανίων, παραδοσιακές

Διαβάστε περισσότερα

Εργαζόμενος - Εργοδότης

Εργαζόμενος - Εργοδότης Οικονομική δραστηριότητα στην Αρχαία Ελλάδα Εργαζόμενος - Εργοδότης Καταναλωτή Επενδυτές Εργαστήρι 1 Η Πρώτη του Μάη δεν είναι αργία είναι απεργία Εικόνες από την απεργία στο Σικάγο 1886 8ώρες δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5

Το συγκλονιστικό άρθρο. του Γλέζου στη Welt. Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη γερμανική εφημερίδα Die Welt, στο οποίο εξηγεί στους Γερμανούς Το συγκλονιστικό άρθρο του Γλέζου στη Welt Διαβάστε το συγκλονιστικό άρθρο του Μανώλη Γλέζου στη 1 / 5 γερμανική

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α. Οικ. Β- 54871/4060/2003 (Β 1364). (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 1 του άρθρου 7 του Ν. 2963/2001)

Υ.Α. Οικ. Β- 54871/4060/2003 (Β 1364). (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 1 του άρθρου 7 του Ν. 2963/2001) Υ.Α. Οικ. Β- 54871/4060/2003 (Β 1364). (Κατ εξουσιοδότηση της παραγράφου 1 του άρθρου 7 του Ν. 2963/2001) «Όροι, προϋποθέσεις και διαδικασία για το χαρακτηρισμό μιας περιοχής ως αστικής, μιας γραμμής ως

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΠΡΕΒΕΖΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΟΥ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ ΠΡΕΒΕΖΑΣ *********************************************************** ΕΙΔΗΣΕΙΣ Από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πρέβεζας *********************************************************** Από το Γραφείο Τύπου της Ν.Α. Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Β1 1 Επίπεδο Β1 (25 μονάδες) Διάρκεια: 40 λεπτά Ερώτημα 1 (6 μονάδες) Διαβάζετε σ ένα περιοδικό οδηγίες για να μάθουν σωστά τα παιδιά σας σκι. Το περιοδικό όμως είναι παλιό κι έτσι βλέπετε καθαρά μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη

Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Παρουσίαση για την Ιταλία από τη Ιταλία Τι είδαμε, τι κάναμε και πώς περάσαμε στην Ιταλία? Ημερολόγιο Comenius Ιταλία Για να δείξω πως περάσαμε στην Ιταλία θα φτιάξω ένα ημερολόγιο. Το ημερολόγιο θα έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό. Θεωρητικές Σημειώσεις 2. Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου

Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό. Θεωρητικές Σημειώσεις 2. Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου Ιδρύοντας έναν συνεταιρισμό Εγχειρίδιο Συνεργατικού Εργαστηρίου Πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι σε όλο τον κόσμο είναι μέλη συνεταιρισμών Οι συνεταιριστικές επιχειρήσεις, παρέχουν πάνω από 100.000.000

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ

ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ ΓΙΟΡΤΗ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ 1 Πάλης ξεκίνηµα Πάλης ξεκίνηµα νέοι αγώνες οδηγοί της ελπίδας Όχι άλλα δάκρυα κλείσαν οι τάφοι λευτεριάς λίπασµα Λουλούδι φωτιάς βγαίνει στους τάφους µήνυµα στέλνουν Απάντηση

Διαβάστε περισσότερα

β. Προληπτικός καθαρισμός και διαπλάτυνση των κοιτών των ρεμάτων μετά από αυτοψία για αποκατάσταση της φυσικής ροής των ομβρίων υδάτων.

β. Προληπτικός καθαρισμός και διαπλάτυνση των κοιτών των ρεμάτων μετά από αυτοψία για αποκατάσταση της φυσικής ροής των ομβρίων υδάτων. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ε Τ Ο Σ: 2013 ΔΗΜΟΥ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ ΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΛΗΜΜΥΡΩΝ 1. ΓΕΝΙΚΑ Όπως είναι γνωστό οι καταστροφικές πλημμύρες που πλήττουν τη χώρα μας προέρχονται κυρίως από

Διαβάστε περισσότερα

1. Γράφουμε το όνομα της Κύπρου και του Ηνωμένου Βασιλείου στη θέση τους στον χάρτη.

1. Γράφουμε το όνομα της Κύπρου και του Ηνωμένου Βασιλείου στη θέση τους στον χάρτη. Ο Αντρέας είναι δέκα χρόνων, κάτοικος Λονδίνου στο Ηνωμένο Βασίλειο και προγραμματίζει να έρθει στην Κύπρο με τους γονείς του για να περάσει τις καλοκαιρινές του διακοπές. Μελετά διάφορες πληροφορίες για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει

ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει ΜΑΡΚΟΣ ΜΠΟΛΑΡΗΣ (Υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης): Ευχαριστώ πολύ, κύριε Πρόεδρε. Αγαπητέ συνάδελφε, ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση. Κατ αρχάς θα πρέπει να σας πω ότι στο αρχείο μου έχω έγγραφη

Διαβάστε περισσότερα

Τσάτσικας, Γ., 2000, «Όταν το γέλιο στέγνωνε το δάκρυ. Μαρτυρίες και εικόνες», Μοντέρνοι Καιροί, Αθήνα, σελ. 74.

Τσάτσικας, Γ., 2000, «Όταν το γέλιο στέγνωνε το δάκρυ. Μαρτυρίες και εικόνες», Μοντέρνοι Καιροί, Αθήνα, σελ. 74. «Απ τις επόμενες κιόλας ημέρες φάνηκαν οι πρώτες αλλαγές στην καθημερινή μας ζωή. Τα σχολεία έμειναν για λίγο κλειστά, εμείς πανηγυρίζαμε, αλλά ευτυχώς, τα μαθήματα γρήγορα ξανάρχισαν, γιατί είχα βαρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός,

Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, Το ταξίδι µιας ζωής Οχρόνος, δυστυχώς, κινείται πάντα προς τα εµπρός, ποτέ δεν επιστρέφει! Και καθώς προχωρά, µοιράζει το πεπρωµένο που προορίζεται για τον καθένα από εµάς, εκτελώντας έτσι τη βούλησή του.

Διαβάστε περισσότερα

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια.

Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ ΚΤΕΛ Λιοσίων ή στο ΚΤΕΛ Κηφισού. Πεδίο του Άρεως ΚΤΕΛ Αττικής Μαυροµµαταίων στην Αθήνα Από ΚΤΕΛ Λιοσίων προς Οµόνοια. Στόχος σου, είναι να φτάσεις στον Κατασκηνωτικό και εκπαιδευτικό Κέντρο «Τα Κονάκια», του Σώµατος Ελληνικού Οδηγισµού στην Αγία Μαρίνα Νέας Μάκρης Αττικής Εάν έχεις έρθει µε ΚΤΕΛ από τον τόπο σου, θα βρίσκεσαι

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας

Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού Γιώργος Πρίμπας Η Σπιναλόγκα του Σαρωνικού. Φεύγοντας απ το λιμάνι του Περάματος για το λιμάνι των Παλουκιών της Σαλαμίνας, στο δεξί μας μέρος, βλέπουμε το νησί του Αγίου Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info

«Αθηνά» Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Όπλων www.armscontrol.info http://, Τηλ:2105226884, 6944165341, FAX: 2105226884, 2310904794 Η πραγματική εικόνα του πολέμου στο Λίβανο με απλά λόγια. Θεόδωρος Λιόλιος Διευθυντής του Ε.Κ.Ε.Ο. Σαλαμίνος 10, Θεσσαλονίκη 54625, email:

Διαβάστε περισσότερα

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία

Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου. Παραλία Στάδιο Στρατόπεδο Aσηµακοπούλου Παραλία Λιµανάκι Σφαγείων Καρνάγιο Το Περιγιάλι όπως είναι σήμερα. Η γραμμή περιγράφει τη περιοχή που διαμορφώνεται σε μια νέα, πρότυπη πόλη στα ανατολικά της Καβάλας. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο;

Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Έχετε δει ή έχετε ακούσει κάτι για τον πίνακα αυτό του Πικάσο; Πάμπλο Πικάσο (25 Οκτωβρίου, 1881-8 Απριλίου, 1973) ήταν και είναι ένας από τους κυριότερους Ισπανούς εκπροσώπους της τέχνης του 20ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι φίλοι μας πάνε διακοπές: Μπρίντεζι - Κέρκυρα με ιπτάμενο δελφίνι

ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Οι φίλοι μας πάνε διακοπές: Μπρίντεζι - Κέρκυρα με ιπτάμενο δελφίνι ΕΝΟΤΗΤΑ 13 Με ιπτάμενο δελφίνι A ΜΕΡΟΣ Α. ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΚΕΙΜΕΝΑ - ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ Οι φίλοι μας πάνε διακοπές: Μπρίντεζι - Κέρκυρα με ιπτάμενο δελφίνι Αλέξανδρος: Λοιπόν, πώς θα ταξιδέψουμε; Βασιλική: Με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΗΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από

Διαβάστε περισσότερα

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που

Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που ΚΡΗΝΗ Η Κρήνη είναι οικισμός και πρώην κοινότητα της Επαρχίας Πατρών του Νομού Αχαΐας και σήμερα είναι κοινοτικό διαμέρισμα του Δήμου Πατρέων, που συνορεύει με τις πρώην κοινότητες και επίσης δημοτικά

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ

ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΤΡΑΠΕΖΙ ΟΜΑΔΑ 3 Η ΓΕΩΡΓΙΑ- ΣΤΑΡΙ-ΨΩΜΙ 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Π.Τ.Δ.Ε-ΑΠΘ 2014-15 Λεβεντούλα Λευτέρης Γιώργος Ποια ήταν η βάση της διατροφής εκείνη την εποχή; Το

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική

Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική Ονοματεπώνυμο: Γιώργος Κωνσταντινίδης Τάξη: Γ 5 Σχολείο: Γυμνάσιο Αγίου Αθανασίου Διδάσκουσα: Σελιώτη Χ Χριστοδούλου Βασιλική 1 Δευτερότοκος γιος του Κωνσταντή και της Αιμιλίας Δούκα. Γεννήθηκε στις 6

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ» No 51 - Δεκέμβριος 2007 Περιοδική ενημερωτική έκδοση για τα μέλη της Ε.Σ.Η.Ε.Μ.-Θ.

«Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ» No 51 - Δεκέμβριος 2007 Περιοδική ενημερωτική έκδοση για τα μέλη της Ε.Σ.Η.Ε.Μ.-Θ. «Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ» No 51 - Δεκέμβριος 2007 Περιοδική ενημερωτική έκδοση για τα μέλη της Ε.Σ.Η.Ε.Μ.-Θ. Για πρώτη φορά εδώ και πολλά χρόνια, η καθιερωμένη γιορτή και κοπή της πίτας της Ένωσης Συντακτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ «Δημόσια Αστικά Μέσα Μαζικής Μεταφοράς»

ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ «Δημόσια Αστικά Μέσα Μαζικής Μεταφοράς» ΤΕΙ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ : ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΦΟΔΙΑΣΜΟΥ ΘΗΒΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ Επίβλεψη : Καθηγήτρια Dr. Έλενα Καλλικαντζάρου Μελέτη - Ανάπτυξη: Καλογερίδου Χρυσούλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009

ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2008-2009 Μάθημα: ΕΛΛΗΝΙΚΑ Επίπεδο: 1 Διάρκεια: 2 ώρες Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5

Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας...5 Το κυνηγί της φώκιας νέο index Το κυνήγι της φώκιας...2 Λεξιλόγιο...2 Ερωτήσεις...4 Κείμενο...5 Το κυνήγι της φώκιας....5 Page 1Τ Το κυνήγι της φώκιας Λεξιλόγιο Καταλαβαίνεις τις λέξεις; 1. Ολοκληρώνομαι

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ 6 Ο 7 Ο ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ο

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ 6 Ο 7 Ο ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ο ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΙΒΛΙΑ 6 Ο 7 Ο ΑΠΟΔΟΣΗ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 30 ο Ύστερα από αυτά, στα μέσα του καλοκαιριού, άρχισε η αναχώρηση (του στόλου) για τη Σικελία. Στους περισσότερους λοιπόν από τους συμμάχους

Διαβάστε περισσότερα

2-5 Παίκτες - Ηλικία 13+ - 60 λεπτά

2-5 Παίκτες - Ηλικία 13+ - 60 λεπτά Το Cinque Terre, είναι ένα απότομο παράκτιο κομμάτι της Ιταλικής Ριβιέρας και αποτελείται από πέντε χωριά. Τα χωριά αυτά είναι γνωστά για την ομορφιά, την κουλτούρα και το φαγητό τους, αλλά και το γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα έρευνας Τουρνικιώτης ΕΜΠ Βασενχόβεν Βασιλοπούλου Βασιλειάδης Καρύδη Καφαντάρης Κίτσος Μουζακίτης Πατατούκα

Ομάδα έρευνας Τουρνικιώτης ΕΜΠ Βασενχόβεν Βασιλοπούλου Βασιλειάδης Καρύδη Καφαντάρης Κίτσος Μουζακίτης Πατατούκα Ομάδα έρευνας Παναγιώτης Τουρνικιώτης καθηγητής ΕΜΠ Μαρία Βασενχόβεν Χριστίνα Βασιλοπούλου Βασίλης Βασιλειάδης Ηώ Καρύδη Φάνης Καφαντάρης Βασίλης Κίτσος Σταύρος Μουζακίτης Έλενα Πατατούκα αρχιτέκτονες

Διαβάστε περισσότερα

Στη Στ τάξη δουλεύουμε ομαδικά και μαθαίνουμε για το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Σελίδα 1 από 13

Στη Στ τάξη δουλεύουμε ομαδικά και μαθαίνουμε για το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Σελίδα 1 από 13 Σελίδα 1 από 13 Εισαγωγικό σημείωμα Στο πλαίσιο των αρχών που διέπουν την ομαδο-συνεργατική προσέγγιση της διδασκαλίας, την εφαρμογή της οποίας ενθαρρύνει και ενισχύει από καιρό η Σχολή Μωραΐτη, αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ

Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ 2014-2015 Γνωρίζω Δεν ξεχνώ Διεκδικώ Η τουρκική εισβολή μέσα από φωτογραφίες Εργασίες από τα παιδιά του Γ 2 Το πρωί της 20 ης Ιουλίου 1974, οι Κύπριοι ξύπνησαν από τον ήχο των σειρήνων. Ο ουρανός ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 31/10/2013

ΑΡΘΡΟ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 31/10/2013 ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΓΙΑ ΑΣΤΙΚΕΣ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΕΣ: Με κριτήριο την κερδοφορία σε βάρος των λαϊκών αναγκών ΑΡΘΡΟ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ 31/10/2013 Η χρήση ενός αστικού συγκοινωνιακού μέσου για τη μετάβαση 1 / 22 από το σπίτι στο

Διαβάστε περισσότερα

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου

Από ξύλο και ασήμι φτιαγμένο το νέο βιβλίο της Δήμητρας Παπαναστασοπούλου Ημερομηνία 19/3/2015 Μέσο Συντάκτης Link artpress.sundaybloody.com Βασίλης Κάργας http://artpress.sundaybloody.com/?it_books=%ce%b1%cf%80%cf%8c- %CE%BE%CF%8D%CE%BB%CE%BF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9- %CE%B1%CF%83%CE%AE%CE%BC%CE%B9-

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, το κράτος είναι μια ισχυρότατη οντότητα που θέτει το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα

Β. ΓΙΑΤΗΧΑΛΚΙΔΑ. γενικά: πρωτεύουσα ν.ευβοίας 80 χλμ από την Αθήνα 53.584 κάτοικοι επίσημα Η ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΘΑΛΑΣΣΙΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΠΑΛΟΓΟΥ ΣΟΦΙΑ A. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο: Χαλκίδα Στόχος: μελέτη του θαλάσσιου μετώπου Μέθοδοι επεξεργασίας: βιβλιογραφία-διαδίκτυο αεροφωτογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτεία και Φαρμακοποιοί: ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΚΑΙΟΧΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ. Κωνσταντίνος Λουράντος

Πολιτεία και Φαρμακοποιοί: ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΚΑΙΟΧΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ. Κωνσταντίνος Λουράντος Πολιτεία και Φαρμακοποιοί: ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΚΑΙΟΧΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ Κωνσταντίνος Λουράντος ...ΕΚΘΕΣΗ ΟΟΣΑ! Η απόφαση για την εφαρμογή των συστάσεων του ΟΟΣΑ σχεδόν στο σύνολό τους ελήφθη με πρωτοβουλία των αρμόδιων ελληνικών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων

Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΔΗΜΟΣ ΛΕΣΒΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΤΗΛ: 2251037040-60 ΦΑΞ 2251037046 E-MAIL: grafeiotypou@mytilene.gr Μυτιλήνη 12/09/2015 Πρόταση Διαχείρισης Παράτυπων Μεταναστών και Προσφύγων Δήμαρχος

Διαβάστε περισσότερα

Ο.Λ.Μ.Ε. Ερμού & Κορνάρου 2 ΤΗΛ: 210 32 30 073-32 21 255 www.olme.gr Fax: 210 33 11 338 email: olme@otenet.gr Aθήνα, 30/10/15

Ο.Λ.Μ.Ε. Ερμού & Κορνάρου 2 ΤΗΛ: 210 32 30 073-32 21 255 www.olme.gr Fax: 210 33 11 338 email: olme@otenet.gr Aθήνα, 30/10/15 ΨΗΦΙΣΜΑ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝ. ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΕΔΡΩΝ ΤΩΝ ΕΛΜΕ ΣΕ ΔΙΩΚΟΜΕΝΟΥΣ ΑΙΡΕΤΟΥΣ (24/10/2015) Η Γ.Σ. των Προέδρων των ΕΛΜΕ εκφράζει την αμέριστη συμπαράστασή της στους διωκόμενους συναδέλφους Π.

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθέρωση Κατευθύνσεις της Ε.Ε. για τις εμπορευματικές οδικές μεταφορές 5

Απελευθέρωση Κατευθύνσεις της Ε.Ε. για τις εμπορευματικές οδικές μεταφορές 5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ ΚΑΙ ΔΙΕΥΡΩΠΑΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ.. 1 1.1. Σχεδιασμός των μεταφορών... 1 1.2. Κατηγοριοποίηση Δομικά στοιχεία των μεταφορών.. 2 1.3. Βασικοί άξονες της Ευρωπαϊκής πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr

Κεντρική Βιβλιοθήκη. Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Κεντρική Βιβλιοθήκη Δομοκού 2 Σταθμός Λαρίσης ΤΚ.10440 Τηλ. 210-8810884 email:publibrath@yahoo.gr Δευτέρα 16 Ιουνίου, 11:00-1:00, το πρωί Πνευστά και κρουστά. Αντίθετοι κόσμοι κοινές μελωδίες Με τη συνοδεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΟΡΔΑΙΑΣ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Ο Δ Η Μ Α Ρ Χ Ο Υ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΟΡΔΑΙΑΣ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Ο Δ Η Μ Α Ρ Χ Ο Υ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΕΟΡΔΑΙΑΣ Γ Ρ Α Φ Ε Ι Ο Δ Η Μ Α Ρ Χ Ο Υ Δημοτικό Κατάστημα, 25 ης Μαρτίου 15, Τ.Κ. 50 200 Πτολεμαΐδα, τηλ 24633 50100, FAX 24633 50150 Πτολεμαΐδα 04-10-2012 Αριθμ.

Διαβάστε περισσότερα

Ιεράρχηση του αστικού οδικού δικτύου και οδική ασφάλεια

Ιεράρχηση του αστικού οδικού δικτύου και οδική ασφάλεια ΠΣ ΑΤΜ - ΤΕΕ Επιστηµονική Ηµερίδα Παρόδιες χρήσεις γης και διαχείριση προσβάσεων Αθήνα, 26-27 Απριλίου 2001 Ιεράρχηση του αστικού οδικού δικτύου και οδική ασφάλεια Γιώργος Γιαννής Μαθιός Καρλαύτης Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Σκοπός της πτυχιακής αυτής εργασίας είναι η καταγραφή της άποψης του επιβατικού κοινού για την ποιότητα των µετακινήσεων στη Θεσσαλονίκη η σύγκριση µεταξύ των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ «ΑΞΙΖΕ ΝΑ ΥΠΑΡΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΣΥΝΑΝΤΗΘΟΥΜΕ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΝΕΑ ΓΕΝΙΑ ΣΕ ΔΡΑΣΗ» ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ /ΑΥΓΟΡΟΥ 1 Ο ΕΠΑ.Λ ΧΑΝΙΩΝ Ό,τι δεν συνέβη, είναι ό,τι δεν ποθήσαμε,

Διαβάστε περισσότερα

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη

Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη Οι Συρακούσες μέσα από τον Πλάτωνα και το Θουκυδίδη. Κάντε Μία εργασία κλικ για των να επεξεργαστείτε : τον υπότιτλο του υποδείγματος Οβαλίδη Μελίνα Κατερίνα Νέζη 24/5/2011 Λατομεία και Ιστορία Τι μας

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο)

Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Διδακτικά σενάρια (Εργαστήριο) Αξιοποιούμε το παρακάτω διδακτικό υλικό, για να παρουσιάσουμε διαγραμματικά ένα διδακτικό σενάριο 4-6 διδακτικών ωρών για τη θεματική Τα επαγγέλματα. Φροντίζουμε να προτείνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ο 1' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠοΛΕΜοχ o ft' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΙ th y Ένα παιδί διηγείται: Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο 1' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠοΛΕΜοχ o ft' ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΙ th y Ένα παιδί διηγείται: Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Ένα παιδί διηγείται: «Μια μέρα είδα στην εφημερίδα μια φωτογραφία που μου έκανε μεγάλη εντύπωση. Ήταν ένα παιδί που είχε σηκώσει τα χέρια του ψηλά σαν να ήταν στρατιώτης που τον έχουν συλλάβει. Γιατί οι

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος

Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος ...... Δημοσθένης Μακέτα εξωφύλλου - Σελιδοποίηση: Ευθύµης Δηµουλάς Επιμέλεια κειμένου - Διορθώσεις: Νέστορας Χούνος 2010 ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΕΛΑ & EKΔOΣEIΣ «AΓKYPA» Δ.A. ΠAΠAΔHMHTPIOY A.B.E.E. Λάµπρου Κατσώνη

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα με το οποίο επιλέξαμε να ασχοληθούμε κατά τη φετινή χρονιά είναι: «Ενέργεια Τρόποι εξοικονόμησής της».

Το θέμα με το οποίο επιλέξαμε να ασχοληθούμε κατά τη φετινή χρονιά είναι: «Ενέργεια Τρόποι εξοικονόμησής της». Το σχολείο μας συνεχίζει φέτος, για τρίτη σχολική χρονιά, να συμμετέχει στο Ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό και περιβαλλοντικό Πρόγραμμα Οικολoγικά Σχολεία, το οποίο προσφέρει στους μαθητές μια νέα εμπειρία. Το

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη»

«Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» «Ο ρόλος των ημοσίων Συγκοινωνιών στην αναβάθμιση του περιβάλλοντος στη Θεσσαλονίκη» ρ. Παναγιώτης Παπαϊωάννου Εργαστήριο Συγκοινωνιακής Τεχνικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ

ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΦΩΤΙΤΣΑΣ - ΣΤΑΓΟΝΙΤΣΑΣ Copyright Συνοδινού Ράνια Follow me on Twitter: @RaniaSin Smashwords Edition ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ η αναδημοσίευση, η αναπαραγωγή, ολική, μερική ή περιληπτική ή κατά παράφραση ή διασκευή

Διαβάστε περισσότερα