ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ"

Transcript

1 Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) ISSN: ΕΠ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΚΑΡΔΙΟΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ιθεώρηση Κ αρδιοµεταβολικών ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ αραγόντωνκινδυνου ινδύνου Τεύχος 8 Oκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 Edilys A.E.E. Aγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι

2

3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ-ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Διευθυντής Σύνταξης Κ. Τσιούφης Αναπληρωτές Διευθυντές Σύνταξης Κ. Θωμόπουλος / Ι. Κυριαζής Σύμβουλοι Έκδοσης Ι. Ιωαννίδης / Ε. Χατζηαγγελάκη ΜΕΛΗ Α. Αλαβέρας Γ. Ανδρικόπουλος Χ. Δημοσθενόπουλος Ρ. Ευθυμιάδου Ε. Ζέρβας Α. Θανοπούλου Α. Κόκκινος Ν. Κομιτόπουλος Α. Κώτσανης Γ. Λάζαρος Α. Λαλούσης Β. Λαμπαδιάρη Λ. Λαναράς Σ. Λιάτης Κ. Μακρυλάκης Α. Μελιδώνης Ε. Μιχαλοπούλου K. Mπακαλάκου Ε. Μπελιώτης Μ. Μπενρουμπή Σ. Μπούσμπουλας Ι. Οικονομίδης Σ. Παππάς Σ. Πατσιλινάκος Ν. Πατσουράκος Α. Ράπτης Δ. Ρίχτερ Κ. Σγούρος Ν. Τεντολούρης Π. Τσαπόγας Κ. Τσίγκος Υπεύθυνη Γραμματείας Τ. Κόντου Εκδότης Αθανάσιος Καλλιακμάνης Αγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι Τηλ Fax url: Υπεύθυνος τυπογραφείου Edilys Α.Ε.Ε. Αγίου Κωνσταντίνου 40, Μαρούσι Τηλ Fax url: Υποδοχή διαφήμισης Θ. Παϊτάρη Υπεύθυνη Διαφήμισης E. Aρφαρά Καλλιτεχνική επιμέλεια Ε. Πουλοπούλου Ιδιοκτήτης Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα (Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν.) Ιακ. Δραγάτση 8, Πειραιάς (Όροφος 4 Γραφείο 9) Τηλ. / Fax url: Διοικητικό Συμβούλιο Ε.Μ.Πα.Κ.Α.Ν. ( ) Πρόεδρος Ι. Κυριαζής Αντιπρόεδρος Ε. Ζέρβας Γενικός Γραμματέας Ε. Χατζηαγγελάκη Ταμίας Α. Λαλούσης Μέλη Χ. Δημοσθενόπουλος Κ. Θωμόπουλος Ι. Ιωαννίδης Τα άρθρα που δημοσιεύονται στο περιοδικό «Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου» αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του περιοδικού και δεν επιτρέπεται η ολική ή μερική αναδημοσίευσή τους χωρίς την έγγραφη άδεια του Διευθυντή Σύνταξης. Περιεχόμενα Από τη σύνταξη Χρόνια διαλείπουσα υποξία: έχει ευεργετικές συνέπειες στο καρδιαγγειακό; ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ Cardiologist, Fellow Dept. of Cardiology, S. Luca Hospital, IRCCS Istituto Auxologico Italiano, University of Milano-Bicocca, Milan, Italy Ο ρόλος του λιπώδους ιστού στην εμφάνιση διαβήτη και καρδιαγγειακών επιπλοκών Ιωάννης Ιωαννίδης Παθολόγος Διαβητολόγος, Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Β Παθολογική Κλινική, Υπεύθυνος Διαβητολογικού Ιατρείου & Ιατρείου Παχυσαρκίας «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας Περιοδικός καρδιολογικός έλεγχος ασθενούς σε χημειοθεραπεία Έλενα Μιχαλοπούλου Καρδιολόγος-Εντατικολόγος, Επιμελήτρια Α EANΠ Μεταξά Επηρεάζει η οστεοπόρωση τον καρδιαγγειακό κίνδυνο (και αντίστροφα); Ιωάννης ΗΛΙΑΣ 1, Φιλιώ ΣΠΑΝΟΥΔΗ 2 1 Ενδοκρινολόγος, Επιμελητής Α Ε.Σ.Υ. Ενδοκρινολογικό Τμήμα Γ.Ν.Μ.Α. «Έλενα Βενιζέλου» 2 Ειδικ. Ενδοκρινολογίας Γ.Ν.Μ. Ελενα Βενιζέλου, Συνεργάτης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Διαβητολογικό Κέντρο και Μονάδα Έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν Αγγειακό ενδοθήλιο: και καρδιομεταβολικός κίνδυνος 19 Ιγνάτιος Οικονομίδης Επίκουρος καθηγητής Καρδιολογίας, 2η Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Νοσοκομείο «Αττικόν» Παρενέργειες των Στατινών 22 Φ. Σπανούδη 1, Β. Λαμπαδιάρη 2 1 Ειδικ. Ενδοκρινολογίας Γ.Ν.Μ. Ελενα Βενιζέλου, Συνεργάτης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Διαβητολογικό Κέντρο και Μονάδα Έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν 2 Λέκτορας Παθολογίας-Μεταβολισμού-Διαβήτη, Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Διαβητολογικό Κέντρο και Μονάδα Έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αττικόν Επείγουσες λοιμώξεις σε διαβητικούς ασθενείς 26 ΚωνΣΤΑΝΤΙνος Σγούρος Παθολόγος ΜΕΘ-ΕΑΝΠ Μεταξά Νικοτίνη και αθηρωμάτωση 28 Ελευθέριος Ζέρβας Πνευμονολόγος - Επιμ. Α ΕΣΥ 7 η Πνευμ/κη Κλινική ΓΝΝΘΑ «Η ΣΩΤΗΡΙΑ» Ενδιαφέροντα άρθρα από τη διεθνή βιβλιογραφία Η ανεύρεση t-wave alternans σε περιπατητικό ΗΚΓ και η διαταραχή του καρδιακού ρυθμού μπορούν να προβλέψουν την καρδιακή θνησιμότητα στους ασθενείς με έμφραγμα του μυοκαρδίου με ή χωρίς σακχαρώδη διαβήτη Lina Ren, Xinhui Fang, Lidong Ren, Jian Gong, Yongquan Wang and Guoxian Qi Cardiovascular Diabetology 2012, 11:104 doi: / Published: 6 September 2012 Ολμεσαρτάνη/Αμλοδιπίνη/Υδροχλωροθειαζίδη σε ασθενείς με υπέρταση και διάβήτη, χρόνια νεφρική ή χρόνια καρδιαγγειακή νόσο: υπό ανάλυση της πολυκεντρικής, τυχιαοποιημένης, διπλής-τυφλής, παράλληλων ομάδων μελέτης TRINITY Dean J Kereiakes, Steven G Chrysant, Joseph L Izzo, Thomas Littlejohn, Michael Melino, James Lee, Victor Fernandez and Reinilde Heyrman Cardiovascular Diabetology 2012, 11:134 doi: / , Published: 30 October Οδηγίες προς τους Συγγραφείς 32 3

4

5

6 Aπό τη σύνταξη Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 Χρόνια διαλείπουσα υποξία: έχει ευεργετικές συνέπειες στο καρδιαγγειακό; ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ Cardiologist, Fellow Dept. of Cardiology, S. Luca Hospital, IRCCS Istituto Auxologico Italiano, University of Milano-Bicocca, Milan, Italy Η αποφρακτική υπνική άπνοια (ΑΥΑ) τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί σε παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα όπως τη μελλοντική ανάπτυξη υπέρτασης, σακχαρώδη διαβήτη, αρρυθμιών όλων των τύπων, στεφανιαίας νόσου και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. 1 Επιπρόσθετα, η ΑΥΑ συνεισφέρει στην ανάπτυξη καρδιακής ανεπάρκειας, ενώ συνήθως τα άτομα με έκπτωση της καρδιακής λειτουργίας είναι ευεπίφορα ανάπτυξης κεντρικού τύπου απνοιών. Ένας βασικός μηχανισμός που δικαιολογεί το φορτίο νοσηρότητας των ασθενών με ΑΥΑ είναι μηχανικού τύπου καθότι οι επαναλαμβανόμενες άπνοιες στον ύπνο, πολλές φορές κάθε βράδυ, επί πολλά συναπτά έτη, μεταφράζονται σε ανάλογα επεισόδια αύξησης της αρνητικής ενδοθωρακικής πίεσης. Με τον τρόπο αυτό αυξάνει υπέρμετρα η διατοιχωματική τάση της αριστερής κοιλίας με αποτέλεσμα η τελευταία να λειτουργεί υπό καθεστώς εκσεσημασμένης αύξησης του μεταφορτίου πέρα της υφιστάμενης αιμοδυναμικής κατάστασης. Επιπρόσθετος βασικός μηχανισμός που ενεργοποιείται συστηματικά και περιοδικά κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι τα επεισόδια υποξίας που συμβαίνουν μετά το πέρας κάθε απνοικού επεισοδίου. Η διάρκεια της υποξίας είναι περίπου δευτερόλεπτα και ακολουθείται από βραχεία φάση (περίπου 5 δευτερόλεπτα) επανοξυγόνωσης. Οι κύκλοι αυτοί υποξίας/επανοξυγόνωσης που συμβαίνουν πολλές φορές κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι υπεύθυνοι για την παραγωγή ελεύθερων ριζών οξυγόνου με αποτέλεσμα την αύξηση του οξειδωτικού stress και της υποκλινικής φλεγμονής. Κατά τη διάρκεια της χρόνιας αυτής διαλείπουσας υποξίας κατά την ΑΥΑ εγκαθίσταται υπερενεργοποίηση των χημειουποδοχέων και μείωση της δράσης των τασεουποδοχέων. 2 Οι τελευταίοι δυο μηχανισμοί τόσο σε συνάρτηση όσο και ο καθένας ξεχωριστά καθοδηγούν την υπέρμετρη ενεργοποίηση του συμπαθητικού τόνου και την παραγωγή αγγειοσυσπαστικών ουσιών όπως η ενδοθηλίνη-1 και η αγγειοτασίνη ΙΙ. Στηριζόμενοι στα παραπάνω, στην ΑΥΑ το μοντέλο της χρόνιας διαλείπουσας υποξίας έχει δυσμενείς επιδράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα γιατί συνδυάζεται από αυξήσεις της μερικής πίεσης του διοξειδίου του άνθρακα, οξέωση, αυξημένη παραγωγή ελευθέρων ριζών, προ-φλεγμωνώδη ενίσχυση, αύξηση κυκλοφορούντων αγγειοσυσπαστικών ουσιών, μικροαφυπνίσεις κατά τον ύπνο (που με τη σειρά τους έχουν συσχετιστεί με συμπαθητική υπερδιέγερση κατά τη διάρκεια του ύπνου nonrem) και ενδοθηλιακή δυσλειτουργία. Αν περιοριστούμε σε όλα τα παραπάνω θα μπορούσε κάποιος αβίαστα να υποστηρίξει ότι η χρόνια διαλείπουσα υποξία είναι ένας ισχυρά νοσογόνος μηχανισμός με σημαντική παθοφυσιολογική συνεισφορά στην επίπτωση και στις επιπλοκές των καρδιαγγειακών παθήσεων. Υπάρχουν όμως διαφορετικά δεδομένα που υποστηρίζουν ότι η χρόνια διαλείπουσα υποξία συσχετίζεται με ευμενείς επιδράσεις; Είναι λίγο γνωστό ότι στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης έχει μελετηθεί ο ρόλος της χρόνιας διαλείπουσας υποξίας στη θεραπεία και την πρόληψη πολλών παθήσεων συμπεριλαμβανόμενων των καρδιαγγειακών. Η μη δημοφιλής αυτή θεραπευτική προσέγγιση των πρώην Σοβιετικών σε σχέση με το Δυτικό κόσμο, οφείλεται στο γεγονός ότι οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες έχουν δημοσιευτεί στη ρωσική γλώσσα. Τι έκαναν λοιπόν οι πρώην Σοβιετικοί; Χρησιμοποίησαν διαφορετικά πρωτόκολλα μικρής διάρκειας σταθερής ή προοδευτικά αυξανόμενης σε ένταση διαλείπουσας υποξίας που εναλλάσσονταν από παρόμοιας ή μεγαλύτερης διάρκειας νορμοξικής αποκατάστασης. Οι μελέτες αυτές είναι δύσκολα συγκρίσιμες μεταξύ τους γιατί ο τρόπος επαγωγής της υποξίας, η διάρκειά της καθώς και περίοδοι νορμοξικής αποκατάστασης ήταν διαφορετικές κάθε φορά. Συνολικά όλες οι μελέτες που καταδεικνύουν την θεραπευτική δράση της δειλείπουσας υποξίας υποστηρίζουν: αύξηση της ανοχής προς άσκηση, αύξηση της ικανότητας υποξικού αερισμού, αύξηση του αιματοκρίτη και των επιπέδων αιμοσφαιρίνης, μείωση του υπέρμετρου χρονοτροπισμού κατά την άσκηση και μετατόπιση της παραγωγής γαλακτικού οξέος σε μεγαλύτερα φορτία άσκησης. Οι μελέτες αυτές περαιτέρω υποστηρίζουν ότι κατά την επαγωγή διαλείπουσας υποξίας συντελείται αύξηση των ελευθέρων ριζών που με τη σειρά τους προκαλούν ενίσχυση αντιοξειδωτικών μηχανισμών και ότι επιπρόσθετα καταγράφεται σε μιτοχονδριακό επίπεδο αύξηση της παραγωγής ATP με αποτελεσματικότερη διαχείριση του οξυγόνου. Σε ποιες όμως παρατηρήσεις στηρίζονται οι μελέτες αυτές; Από πολλά χρόνια είναι γνωστή η αντιυπερτασική δράση των μεγάλων υψομέτρων. 3 Οι ορεσίβιοι σε σχέση με τους κατοίκους χαμηλών υψομέτρων έχουν κατά μέσον όρο μικρότερη αρτηριακή πίεση κατά mmhg φαινόμενο που επίσης ισχύει και στους πιο ηλικιωμένους. Επίσης ο επιπολασμός της υπέρτασης και της στεφανιαίας νόσου είναι μικρότερος σε κατοίκους μεγάλων υψομέτρων σε σχέση με αυτούς που ζουν σε μικρότερα υψόμετρα. Δεν είναι τυχαίο εξάλλου ότι στις χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης αναπτύχθηκε τουρισμός μεγάλων υψομέτρων για λό- 6

7 Χρόνια διαλείπουσα υποξία: έχει ευεργετικές συνέπειες στο καρδιαγγειακό; γους αντιμετώπισης νοσημάτων συμπεριλαμβανόμενης της υπέρτασης. Έχει υποτεθεί ότι σε μεγάλα υψόμετρα εγκαθίσταται αύξηση του παρασυμπαθητικού τόνου και της παραγόμενης ρενίνης πλάσματος. Με βάση τις παρατηρήσεις αυτές επινοήθηκε το μοντέλο της υποβαρικής δειλείπουσας υποξαιμίας για τη θεραπεία της υπέρτασης. Τα μοντέλα αυτά δεν είναι άλλο από τους γνωστούς σε όλους μας θάλαμους αποσυμπίεσης παρόμοιους με αυτούς που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της νόσου των δυτών. Οι ασθενείς υποβάλλονταν σε καθημερινές συνεδρίες διάρκειας 30 λεπτών μέχρι 2-3 ωρών για ημέρες όπου προσομοιώνονταν συνθήκες υψομέτρου μέτρων. Διαφορετικά προγράμματα έχουν χρησιμοποιηθεί με μικρές μειώσεις της αρτηριακής πίεσης κυρίως σε καθεστώς ήπιας υπέρτασης ή σε προυπερτασικά επίπεδα αρτηριακής πίεσης. Δεδομένου ότι τα προγράμματα υποβαρικής διαλείπουσας υποξίας είχαν παρενέργειες επινοήθηκαν στη συνέχεια μοντέλα νορμοβαρικής διαλείπουσας υποξίας με εισπνεόμενα μίγματα αερίων. 3 Στα μίγματα αυτά η μερική πίεση οξυγόνου ήταν 10-14% επί της φάσης της υποξίας ενώ προβλέπονταν διαφορετικής διάρκειας εισπνοή οξυγόνου σε συνθήκες νορμοξίας (μερική πίεση οξυγόνου 21%). Για τις όποιες δράσεις της επαγόμενης διαλείπουσας υποξίας έχουν υποστηριχθεί διαφορετικοί μηχανισμοί όπως η ενίσχυση του παρασυμπαθητικού τόνου, η ισορροπημένη παραγωγή του μονοξειδίου του αζώτου, η ενίσχυση της αγγειογένεσης και η ευμενής διαχείριση του ασβεστίου στα λεία μυϊκά κύτταρα. Οι υποστηρικτές της θεραπευτικής δράσης της διαλείπουσας υποξίας επισημαίνουν ότι η παραγωγή ελευθέρων ριζών σε χαμηλά επίπεδα (όπως θεωρούν ότι συμβαίνει στην περίπτωση των πρωτοκόλλων επαγόμενης διαλείπουσας υποξίας που χρησιμοποιούν) ενισχύει τους αντιοξειδωτικούς μηχανισμούς, όπως τη δράση της δισμουτάσης, καταλάσης και υπεροξειδασών. Σύμφωνα με τα παραπάνω δεδομένα και σε σχέση με την αρτηριακή πίεση, στην ΑΥΑ η χρόνια διαλείπουσα υποξία προκαλεί αυξήσεις άλλοτε σημαντικές της αρτηριακής πίεσης, ενώ οι πειραματικές θεραπευτικές συνθήκες νορμοβαρικής ή υποβαρικής διαλείπουσας υποξίας ενδεχόμενα να έχουν ευεργετικές επιδράσεις στο αιμοδυναμικό φορτίο. Εν τούτοις τα πρωτόκολλα και οι μελέτες διαλείπουσας υποξίας έχουν αρκετά μεθοδολογικά προβλήματα και έτσι το ό,τι αναφέρεται δεν έχει ικανοποιητικό επίπεδο ένδειξης. 4 Τέλος θα πρέπει να τονισθεί ότι η υποξία στην ΑΥΑ είναι συνεχής, βραχύς (λίγα δευτερόλεπτα) και επαναλαμβανόμενη, ενώ στην περίπτωση των μοντέλων πειραματικής υποξίας διαρκεί αρκετά λεπτά έως και ώρες, εναλλάσσεται με περιόδους νορμοξίας, συνδυαζεται με υπεραερισμό, σχετική υποκαπνία και αλκάλωση. Εν τέλει πέραν της υποξίας θα πρέπει να τονίσουμε ότι στην ΑΥΑ ενδεχόμενα σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η αναπνευστική συνιστώσα, δηλαδή η άπνοια ομοιάζει με υποβρύχια κατάδυση, 5 άρα η υποξία μάλλον θα πρέπει να θεωρείται υπερβαρική. Ενδεχόμενα δηλαδή το γεγονός που ενέχεται στη διαφορετική συμπεριφορά μεταξύ των διαφορετικών μοντέλων υποξίας να είναι τα ίδια τα επίπεδα πίεσης κάτω από τα οποία υποβάλλεται το καρδιαγγειακό σύστημα. Οριστική απάντηση στο τελευταίο αυτό ερώτημα με τα μέχρι σήμερα δεδομένα δεν είναι διαθέσιμη. Βιβλιογραφία 1. C. Tsioufis, C. Thomopoulos, C. Stefanadis. Obstructive sleep apnoea and hypertension: a growing clinical challenge. HJC 2008;49: Prabhakar NR, Kumar GK. Mechanisms of sympathetic activation and blood pressure elevation by intermittent hypoxia. Respir Physiol Neurobiol 2010; 30: Serebrovskaya TV, Makunkhina EB, Smith ML, Downey HF, Mallet RT. Intermittent hypoxia: cause or therapy for systemic hypertension? Exp Biol Med 2008;233: Malfatto G, Ochoa JE, Parati G. Effects of hypoxia on blood pressure regulation: interval hypoxic training as compared to obstructive sleep apnea the other side of the coin. J Hypertens 2009;27: Lindholm P, Lundgren CEG The physiology and pathophysiology of human breath-hold diving. J Appl Physiol 106: ,

8 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 Ο ρόλος του λιπώδους ιστού στην εμφάνιση διαβήτη και καρδιαγγειακών επιπλοκών Ιωάννης Ιωαννίδης Παθολόγος Διαβητολόγος, Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Β Παθολογική Κλινική, Υπεύθυνος Διαβητολογικού Ιατρείου & Ιατρείου Παχυσαρκίας «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο Ν. Ιωνίας Εισαγωγικές γνώσεις Λιπώδης ιστός (Αγγλ. Adipose tissue) ονομάζεται ο χαλαρός συνδετικός ιστός που αποτελείται από λιποκύτταρα. H κύρια λειτουργία του είναι η αποθήκευση ενέργειας με την μορφή λίπους. Δευτερεύοντες ρόλοι είναι η απόσβεση των κραδασμών (που μπορεί να δεχτεί το σώμα) και η θερμομόνωση του σώματος. Σχετικά πρόσφατα αποκαλύφθηκε ότι ο λιπώδης ιστός έχει και σημαντική ενδοκρινή δράση, καθώς έχει την ικανότητα να παράγει ορμόνες. Το λίπος ανάλογα με την περιοχή εναπόθεσης του διακρίνεται σε υποδόριο και ενδοκοιλιακό. Αναλυτικά η τοπογραφική ταξινόμηση του λιπώδους ιστού έχει ως εξής: Υποδόριο λίπος Άνω τμήμα υποδόριου λίπους, κοιλιακό. Κάτω τμήμα υποδόριου λίπους, μηριαίο. Ενδοκοιλιακό λίπος Ενδοπεριτοναϊκό (σπλαγχνικό) Μεσεντέριο, Επιπλοϊκό Οπισθοπεριτοναϊκό Παγκρεατικό, περινεφρικό, ουρογεννητικό Ο λιπώδης ιστός συναποτελείται από ποικιλία κυττάρων: Λιποκύτταρα ( το 30% του ιστού), προλιποκύτταρα, ινοβλάστες, θεμέλιο ουσία και κολλαγόνο, αγγεία και κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος. Παχυσαρκία-ΣΔ-καρδιαγγειακά νοσήματα Η παχυσαρκία (συσσώρευση αυξημένου λιπώδους ιστού) έχει αποκτήσει διαστάσεις επιδημίας σε παγκόσμιο επίπεδο. Η επιδημία της παχυσαρκίας αυξάνει με την σειρά της τον κίνδυνο για πολλές παθήσεις που σχετίζονται με υψηλή θνησιμότητα και νοσηρότητα, συμπεριλαμβανομένου του διαβήτη και των καρδιαγγειακών παθήσεων. Ο διαβήτης τύπου 2 περιλαμβάνει περίπου το 80-90% όλων των περιπτώσεων του διαβήτη. Η επίπτωση του ΣΔ αυξάνει επίσης ανάλογα με την αύξηση της παχυσαρκίας. Είναι γνωστή, από πολλές επιδημιολογικές έρευνες η αύξηση του σχετικού κινδύνου για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 ανάλογα με το ΒΜΙ (ΔΜΣ, Δείκτης Μάζας Σώματος). Η παχυσαρκία (ορίζεται παραδοσιακά από την παρουσία υπερβολικού σωματικού λίπους), αλλά κυρίως η τοπογραφική κατανομή του υπερβάλλοντος λίπους αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο όχι μόνο για διαβήτη αλλά και για άλλες μεταβολικές διαταραχές (περιλαμβάνονται στο γνωστό μεταβολικό σύνδρομο). Οι άνδρες είναι πιο πιθανό να έχουν στην κοιλιακή χώρα ή στο ανώτερο τμήμα του σώματος τους συσσώρευση λίπους, (ανδροειδής παχυσαρκία ως πρώτη περιγράφεται από τον Vague το 1956), ενώ οι γυναίκες είναι πιθανότερο να έχουν ένα κατανομή του λίπους στους γλουτούς και στους μηρούς (γυναικοειδής παχυσαρκία). Υπάρχουν πολυάριθμες μελέτες που αποδεικνύουν ότι η κεντρική κατανομή του λίπους συνδέεται ανεξάρτητα με μεγαλύτερο κίνδυνο για διαβήτη. Ως δείκτες αυξημένης κεντρικής κατανομής του λίπους χρησιμοποιούνται στην πράξη η περίμετρος της μέσης ή ο λόγος της περιμέτρους της μέσης προς την περίμετρο των ισχίων. Ο μηχανισμός που οδηγεί από την παχυσαρκία στο διαβήτη και τις άλλες μεταβολικές διαταραχές καθώς και στα καρδιαγγειακά επεισόδια είναι περίπλοκος και όχι πλήρως κατανοητός. Φαίνεται ότι τα ελεύθερα λιπαρά οξέα καθώς και οι αδιποκίνες (ορμονικά πεπτίδια που παράγονται από τα λιποκύτταρα) από τον λιπώδη ιστό όταν αανπτύξει αντίσταση στην δράση της ινσουλίνης μειώνουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη και στους άλλους ιστούς (ήπαρ, μυς) αυξάνοντας τις ανάγκες σε ινσουλίνη. Τα άτομα με γενετική προδιάθεση (εκκριτικό ελάττωμα στην παραγωγή ινσουλίνης) θα εμφανίσουν σύντομα διαβήτη. Αντίσταση στην ινσουλίνη και υπερινσουλιναιμία. Η αντίσταση στην ινσουλίνη (IR) θεωρείται ως το πρωτεύον ελάττωμα στην φυσική ιστορία του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Η IR μπορεί να οριστεί ως η ανικανότητα της ινσουλίνης για την παραγωγή των συνήθων βιολογικών δράσεων σε συγκεντρώσεις που είναι συνήθως αποτελεσματικές. Ιδίως στον μεταβολισμό της γλυκόζης, η IR χαρακτηρίζεται από την αδυναμία της ινσουλίνης να καταστείλει την ηπατική παραγωγή γλυκόζης και να προάγει τη χρησιμοποίηση της γλυκόζης σε περιφερειακούς ιστούς (μύες και λιπώδη ιστό). Μείωση της ευαισθησίας στην ινσουλίνη, μπορεί να προκύψει λόγω ενός γενετικού ελαττώματος αλλά μπορεί να προκύψει ή να επιδεινωθεί από την συσσώρευση λιπώδους ιστού. Σε κυτταρικό επίπεδο, η ινσουλίνη συνδέεται με τον υποδοχέα της και προκαλεί αυτοφωσφ ορυλίωση τυροσίνης (αμινοξέα του υποδοχέα του) αλλάζοντας την δραστικότητα του και σηματοδοτόντας ενδοκυττάρια σηματοδότηση. Το τελικό αποτέλεσμα είναι βιολογικές δράσεις όπως πχ η μετατόπιση των μεταφορέων γλυκόζης (GLUT4) στην επιφάνεια κυττάρων για την είσοδο της γλυκόζης στο κύτταρο για χρήση (οξείδωση για την παραγωγή ενέργειας) ή αποθήκευση (ως γλυκογόνο). Στην παχυσαρκία, η ινσουλινική σηματοδότηση είναι ελαττωματική. Τι προκαλεί αυτή τη δράση στα παχύσαρκα άτομα; Ελευθέρα λιπαρά οξέα Τα αυξημένα επίπεδα των ελευθέρων λιπαρών οξέων (ΕΛΟ) συμβάλλουν στα παχύσαρκα άτομα στην ελαττωματική πρόσληψη, χρήση και αποθήκευση γλυκόζης. Καθώς αυξάνεται το σωματικό λίπος, το ποσοστό της λιπόλυσης αυξάνεται, υπάρχει αυξημένη κινητοποίηση ΕΛΟ από το λιπώδη ιστό και αυτό έχει ως συνέπεια να αυξηθεί η οξείδωσης ΕΛΟ στους μυς και το ήπαρ. Με τη σειρά της, η χρήση γλυκόζης από μυς μειώνεται καθώς χρησιμοποιούνται τα ΕΛΟ ως εναλλακτική πηγή ενέργειας ενώ η ηπατική παραγωγή γλυκόζης αυξάνει (ως απάντηση στην υψηλότερη οξείδωση ΕΛΟ). Πώς τα αυξημένα ΕΛΟ πλάσματος δρουν ανασταλτικά στην ενδοκυττάρια μεταφορά γλυκόζης; Τα αυξημένα ΕΛΟ επηρεάζουν την ενδοκυττάρια σηματοδότηση μετά την σύνδεση της ινσουλίνης με τον υποδοχέα της. Οι αυξημένες τιμές ΕΛΟ επιδρούν αρνητικά-ανασταλτικά στην PI3-K (phosphatidylinositol 3-kinase, ένα ενδοκυττάριο ένζυμο) που αποτελεί σημαντικό τμήμα της οδού σηματοδότησης της ινσουλίνης που διαδοχικά οδηγεί στην μετατόπιση των υποδο- 8

9 Ο ρόλος του λιπώδους ιστού στην εμφάνιση διαβήτη και καρδιαγγειακών επιπλοκών χέων της γλυκόζης (GLUT-4) Τα ΕΛΟ εισέρχονται στα κύτταρα και μεταβολίζονται. Ως αποτέλεσμα του μεταβολισμού τους αυξάνονται ενδοκυττάρια τα ακετύλο- CoA λιπαρά οξέα και οι συγκεντρώσεις της διακυλογλυκερόλης (DAG). Τόσο τα μακράς αλυσίδας λιπαρά ακέτυλο-coas όσο και η DAG ενεργοποιούν την πρωτεϊνική κινάση C (PKCθ) που αυξάνει την φωσφορυλίωση σε θέσεις σερίνης του υπόστρωματος-1 του υποδοχέα της ινσουλίνης (IRS-1) αδρανοποιώντας το. Το υπόστρωμα αυτό είναι το πρώτο που ενεργοποιεί η σύνδεση της ινσουλίνης στον υποδοχέα της με φωσφορυλίωση (αλλά σε θέση τυροσίνης). Τέλος, αυξημένα επίπεδα κεραμιδίων στους μυς (προϊόντα μεταβολισμού μακριάς αλυσίδας ΛΟ-CoAs) παρεμβαίνουν στην μεταφορά γλυκόζης και δρουν ανασταλτικά στη μυϊκή συνθάση του γλυκογόνου. Στο ήπαρ, τα αυξημένα ΕΛΟ προκαλούν αντίσταση στην δράση της ινσουλίνης με αποτέλεσμα την αυξημένη παραγωγή ενδογενούς γλυκόζης. Αδιποκίνες Το λιποκύτταρο είναι και ενδοκρινικό κύτταρο που υπό ορισμένες συνθήκες παράγει δυσμενή για την μεταβολική ισορροπία προϊόντα. Η αιτία δεν είναι σαφής και μπορεί να είναι ένας συνδυασμός διαφόρων παραγόντων, όπως η ύπαρξη μεγάλων (υπερτροφικών) λιποκυττάρων των οποίων η χωρητικότητα για την αποθήκευση των τριγλυκεριδίων έχει παραβιαστεί, η διείσδυση στον λιπώδη ιστό μακροφάγων που εκκρίνουν προϊόντα (πχ κυτοκίνες) ξεκινώντας φλεγμονή χαμηλής έντασης, το αυξημένο ενδοκυττάριο στρες (στρες ενδοπλασματικού δικτύου, αυξημένη παραγωγή ελεύθερων ριζών οξυγόνου) κ.λ.π. Οι περισσότερες αδιποκίνες των οποίων η παραγωγή αυξάνεται προάγουν την αντίσταση στην ινσουλίνη. Η ρεσιστίνη, ο TNFa, ILs, ο PAI-1 κα είναι μερικές από αυτές. Η αδιπονεκτίνη είναι η μόνη αδιποκίνη που ευοδώνει την δράση της ινσουλίνης και η παραγωγή της μειώνεται. Όλοι αυτοί οι παράγοντες (ορμόνες-κυταροκίνες) διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στο πώς ο λιπώδης ιστός επικοινωνεί με μια ποικιλία από ιστούς και ταυτόχρονα επιτρέπουν στα λιποκύτταρα να ελέγχουν την ίδια τους την μάζα (έκταση του λιπώδους ιστού αλλά και μέγεθος των λιποκυττάρων). Έτσι η λεπτίνη που παράγεται από τα λιποκύτταρα ενεργοποιεί την AMPK (κινάση AMP) και προωθεί την οξείδωση του λίπους στους περιφερικούς ιστούς μειώνοντας την λιπογένεση. Παράλληλα, η αδιπονεκτίνη μέσω ενεργοποίησης της AMPK δρα ως ευαισθητοποιητής της δράσης της ινσουλίνης. Η λεπτίνη λειτουργεί στο ΚΝΣ για τη μείωση της πρόσληψης τροφίμων και για την αύξηση της ενεργειακής δαπάνης. Παράλληλα, σε περιφερειακές ιστούς, η λεπτίνη προλαμβάνει την έκτοπη εναπόθεση λίπους, ως εκ τούτου ενισχύοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη των μυών και την πρόληψη της «λιποτοξικής» νέκρωσης και απόπτωσης των βήτα παγκρεατικών κυττάρων. Όταν ο λιπώδης ιστός είναι ως επί το πλείστον ενδοκοιλιακός υπάρχει σχετικά χαμηλότερη παραγωγή λεπτίνης με αποτέλεσμα έκτοπη εναπόθεση λίπους. Στο φαινόμενο συμμετέχει και η εμφανιζόμενη αντίσταση στην δράση της λεπτίνης. Ο TNF-a εκκρίνεται επίσης από τον λιπώδη ιστό και δρα αυτοκρινώς αλλά και παρακρινικά όσο και ενδοκρινικά. Ο TNF-a προκαλεί επίσης φωσφορυλίωση ενός καταλοίπου σερίνης του IRS-1, εμποδίζοντας την φωσφορυλίωση τυροσίνης (και ενεργοποίηση) IRS-1. Η αδιπονεκτίνη, είναι μια ορμόνη εκκρίνεται αποκλειστικά από λιπώδη ιστό. Η αδιπονεκτίνη ενισχύει την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Η παραγωγή της αδιπονεκτίνης είναι μειωμένη στα άτομα με παχυσαρκία. Η υποκλινική χαμηλής έντασης φλεγμονή διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παθογένεση της αντίστασης στην ινσουλίνη και τουσακχαρώδη διαβήτη τύπου 2. Τα μακροφάγα προσελκύονται στον λιπώδη ιστό όταν αυτός αυξάνεται. Το σήμα που τα προσελκύει είναι πιθανώς η νέκρωση λιποκυττάρων (λόγω υπερτροφίας και κακής αιμάτωσης-αδυναμία επαρκούς νεοαγγειογένεσης για κάλυψη των ενεργειακών αναγκών ενός ταχέος εκτυσσόμενου ιστού). Τα μακροφάγα εκκκρίνουν πολλές κυτταροκίνες που εμποδίζουν την περαιτέρω συσσώρευση λίπους στα λιποκύτταρα (προάγοντας την επιβίωση τους με κόστος την ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη) και τροποποιώντας την ορμονική τους συμπεριφορά. Παράλληλα, φλεγμονώδεια αντιδράσεις πυροδοτούνται από ενδοκυττάριες διεργασίες που εκφράζουν την «υπερφόρτωση» του λιποκυττάρου (stress ενδοπλασματικού δικτύου και αυξημένη παραγωγή ελεύθερων ριζών οξυγόνου). Ένας άλλος μηχανισμός που μοιάζει να είναι κεντρικής σημασίας είναι η ενεργοποίηση των φλεγμονωδών πορείες από ER άγχος. Παχυσαρκία δημιουργεί συνθήκες που θα αυξήσουν τη ζήτηση για ER. ER άγχος οδηγεί την ενεργοποίηση της JNK και IKK (2 σημαντικό σηματοδότησης pro εμπρηστικές πορείες). Συμπεράσματα Η παχυσαρκία, ειδικά η κοιλιακή παχυσαρκία, σχετίζεται με αντίσταση στην ινσουλίνη. Κύρια διαμεσολαβητές είναι τα αυξημένα ΕΛΟ και οι αδιποκίνες που εκκρίνονται από τα «προβληματικά» λιποκύτταρα. Αυτά τα λιποκύτταρα είναι δυσλειτουργικά λόγω του μεγαλύτερου μεγέθους τους και, κυρίως, λόγω της φλεγμονής χαμηλής έντασης. Βιβλιογραφία 1. Deanna Haasch, Cathleen Berg, Jill E. Clampit, Terry Pederson, Leigh Frost, Paul Kroeger, Cristina M. Rondinone. PKCθ is a key player in the development of insulin resistance. Biochemical and Biophysical Research Communications 343 : (2006). 2. Kathryn E. Wellen and Gökhan S. Hotamisligil. Inflammation, stress, and diabetesj. Clin. Invest. 115: (2005). 3. Dandona, P., Aljada, A., and Bandyopadhyay, A.. Inflammation: the link between insulin resistance, obesity and diabetes. Trends Immunol. 25:4 7. (2004). 4. Weisberg, S.P., et al. Obesity is associated with macrophage accumulation in adipose tissue. J. Clin. Invest. 112: (2003). 5. Xu, H., et al. Chronic inflammation in fat plays a crucial role in the development of obesity-related insulin resistance. J. Clin. Invest. 112: (2003). 6. Ozcan, U., et al.. Endoplasmic reticulum stress links obesity, insulin action, and type 2 diabetes. Science. 306: (2004). 7. Trayhurn P, Wood IS. Adipokines: inflammation and the pleiotropic role of white adipose tissue. Br J Nutr;92: (2004). 8. Stefan N, Stumvoll M. Adiponectin its role in metabolism and beyond. Horm Metab Res;34: (2002). 9. Trayhurn P, Wood IS. Signalling role of adipose tissue: adipokines and inflammation in obesity. Biochem Soc Trans;33: (2005). 10. Rajala, M.W., and Scherer, P.E. Minireview. The adipocyte: at the crossroads of energy homeostasis, inflammation, and atherosclerosis. Endocrinology. 144: (2003) 11. Kissebah AH, Vydelingum N, Murray R, Evans DJ, Hartz AJ, Kalkhoff RK, Adams PW: Relation of body fat distribution to metabolic complications of obesity. J Clin Endocrinol Metab 54: , (1982). 12. Reaven GM: Banting lecture Role of insulin resistance in human disease. Diabetes 37: , (1988). 13. Scheen AJ. From obesity to diabetes: why, when and who? Acta Clin Belg;55:9 15. (2000). 14. A. S. Greenberg and M. L. McDaniel. Blackwell Science, Ltd Identifying the links between obesity, insulin resistance and β-cell function: potential role of adipocyte-derived cytokines in the pathogenesis of type 2 diabetes.eur J Clin Invest; 32 (Suppl. 3): (2002). 15. Mitchell A. Lazar. How obesity causes diabetes. Not a tall tale. Science, 307: (2005). 9

10 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 Περιοδικός καρδιολογικός έλεγχος ασθενούς σε χημειοθεραπεία Έλενα Μιχαλοπούλου Καρδιολόγος-Εντατικολόγος, Επιμελήτρια Α EANΠ Μεταξά Εισαγωγή Η καρδιαγγειακή νόσος και τα κακοήθη νεοπλάσματα αποτελούν συχνά συνυπάρχουσες νοσολογικές οντότητες που επιμερίζονται κοινούς προδιαθεσικούς παράγοντες και αλληλοϋφίστανται τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της θεραπευτικής τους αντιμετώπισης. Η σύγχρονη αντινεοπλασματική θεραπευτική έχει επιφέρει αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης, επιπλέκεται όμως, συχνά με την ανάπτυξη καρδιοτοξικότητας που αμβλύνει το βέλτιστο θεραπευτικό αποτέλεσμα και υποθηκεύει την πρόγνωση των ασθενών με νεοπλασίες. Η επαγόμενη από τη χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία καρδιοτοξικότητα, απαιτεί έγκαιρη και στοχευμένη προσπέλαση και τελεσφόρα σύμπραξη του ογκολόγου και του καρδιολόγου με στόχο τη θεραπεία του καρκίνου αλλά και την απόσβεση των ανεπιθύμητων ενεργειών εκ του καρδιαγγειακού. H καρδιολογική παρακολούθηση των ογκολογικών ασθενών πρέπει να λαμβάνει χώρα ανά τακτά διαστήματα προ, κατά τη διάρκεια και πέραν της ολοκλήρωσης της θεραπείας, ενώ μείζονος σημασίας είναι η προτύπωση των τεχνικών που θα ανιχνεύσουν πρώιμα την καρδιοτοξικότητα ει δυνατό σε υποκλινική μορφή και θα οδηγήσουν στη σωστή χρονοθέτηση της καρδιοπροστατευτικής φαρμακευτικής αγωγής. Καρδιοτοξικότητα από ανθρακυκλίνες Εισαχθείσες πλέον της 40ετίας στην αντινεοπλασματική φαρέτρα, οι ανθρακυκλίνες (αδριαμυκίνη, νταουνορουμπικίνη, ινταρουμπικίνη, επιρουμπικίνη) και η συγγενής αυτών μιτοξαντρόνη εκπλήρωσαν τις υποσχέσεις τους ως αποτελεσματικοί και ευρέως χρησιμοποιούμενοι χημειοθεραπευτικοί παράγοντες για την αντιμετώπιση των αιματολογικών κακοηθειών, του καρκίνου του μαστού και πλείστων άλλων συμπαγών όγκων, η αποτελεσματικότητά τους, όμως, περιορίζεται από την εμφάνιση καρδιοτοξικότητας που εκδηλώνεται κυρίως ως μυοκαρδιοπάθεια. Η καρδιοτοξικότητα των ανθρακυκλινών αποδίδεται στη δημιουργία ελευθέρων ριζών οξυγόνου και οξειδωτικής καταπόνησης. Η οξειδωτική προσβολή των λιπιδίων, των μιτοχονδρίων και της προσλαμβάνουσας ασβέστιο ATP άσης του σαρκοπλασματικού δικτύου (SERCA), οδηγεί σε διαταραχή της ενδοκυττάριας διαχείρισης του ασβεστίου και του σιδήρου, υπερφόρτωση του μυοκαρδιακού κυττάρου με ασβέστιο και κινητοποίηση του καταρράκτου των κασπασών, κυρίων διαμεσολαβητών της απόπτωσης. H αναστολή της τοποϊσομεράσης ΙΙ, ενζύμου απαραίτητου για τη λυσιτελή δομή και λειτουργία του DNA και η επικράτηση της αυτοφαγίας έναντι των εξασθενημένων μηχανισμών επιδιόρθωσης του καρδιακού κυττάρου, απεργάζονται περαιτέρω τη μυοκαρδιακή βλάβη. Οι ανθρακυκλίνες προκαλούν μυοκαρδιοπάθεια εκδηλούμενη είτε σε οξύ είτε σε χρόνιο πλαίσιο. Η χρόνια έκφανση αφορά σε εμφάνιση συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας που ενδέχεται να επισυμβεί εντός του πρώτου έτους έως και 20 έτη μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας, συσχετίζεται με την ολική αθροιστική δόση των ανθρακυκλινών με κριτικό όριο τα 450 mg/m 2, τη συγχορήγηση άλλων καρδιοτοξικών φαρμάκων και ακτινοβολίας στο μεσαύλιο, τη συμπαρομαρτούσα καρδιακή νόσο και την ηλικία, αποτελούσα μείζον πρόβλημα για τους επιζήσαντες από κακοήθειες της παιδικής ηλικίας, που χρονικά θα τους παρασχεθεί η δυνατότητα να εκδηλώσουν τις απώτερες παρενέργειες της αντινεοπλασματικής αγωγής. Η επίπτωση της επαγόμενης μυοκαρδιοπάθειας για τη δοξορουμπικίνη κυμαίνεται από 4% έως >36% όταν η ολική αθροιστική δόση είναι mg/m 2, ενώ η θνητότητα των ασθενών που εμπίπτουν σε λειτουργική κλάση NYHA III-IV αγγίζει το 50% στη διετία. Η συνεχής έγχυση εν συγκρίσει με τη bolus, η λιποσωμιακή μορφή της ντοξορουμπικίνης και η χρήση της χηλικής ένωσης δεξραζοξάνη που δεσμεύοντας τον πλεονάζοντα σίδηρο, προκαλεί ελάττωση της παραγωγής ελευθέρων ριζών, δύνανται να επηρεάσουν επί τα βελτίω την πιθανότητα εμφάνισης καρδιοτοξικότητας. Η ιστοπαθολογική εικόνα των μυοκαρδιακών κυττάρων στη βιοψία του μυοκαρδίου χαρακτηρίζεται από ελάττωση του αριθμού των μυοϊνιδίων, αντικατάστασή τους από ινώδη συνδετικό ιστό, κενοτοπιώδη εκφύλιση του κυτταροπλάσματος ενώ σε πιο βαριά τοξικότητα παρατηρείται καταστροφή της μεμβράνης των μιτοχονδρίων και πυρηνική εκφύλιση με απότοκο μη αναστρέψιμο κυτταρική βλάβη (τύπος Ι καρδιοτοξικότητας). Καρδιοτοξικότητα από στοχευμένες θεραπείες Η μειωμένη ανταπόκριση στη χημειοθεραπεία και η πτωχή ποιότητα ζωής που συχνά αυτή επέφερε, οδήγησαν στην ανάπτυξη των στοχευμένων θεραπειών που βάλλουν έναντι οδών μεταγωγής σημάτων απαραίτητων για την επιβίωση, τον πολλαπλασιασμό και τη διασπορά των καρκινικών κυττάρων. Κύριοι στόχοι είναι οι υποδοχείς αυξητικών παραγόντων (HER2, EGFR,VEGFR), σηματοδοτικά μόρια (PΙ3Κ, ΜΕΚ) και ιστόνες του κυτταρικού κύκλου. Oι παράγοντες στόχευσης είναι μονοκλωνικά αντισώματα και μικρά μόρια 10

11 Περιοδικός καρδιολογικός έλεγχος ασθενούς σε χημειοθεραπεία με δραστικότητα τυροσινικής κινάσης που εμφανίζουν αποδεκτό φάσμα ανεπιθύμητων ενεργειών αλλά ενίοτε συσχετίζονται με εμφάνιση καρδιακής δυσπραγίας. Η τραστουζουμάμπη (Herceptin) συνιστά ανασυνδυασμένο μονοκλωνικό αντίσωμα έναντι του HER2 υποδοχέα του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα που υπερεκφράζεται στο 25% των γυναικών με καρκίνο του μαστού και προσδιορίζει επιθετική βιολογική συμπεριφορά του νεοπλάσματος και δυσμενή πρόγνωση. Η εισαγωγή της τραστουζουμάμπης στη θεραπευτική του καρκίνου του μαστού άλλαξε το προγνωστικό τοπίο και επέφερε αύξηση στην επιβίωση. Η τραστουζουμάμπη προκαλεί συνηθέστερα ασυμπτωματική δυσλειτουργία της αριστεράς κοιλίας, όμως η συγχορήγηση με ανθρακυκλίνες δρα ως πολλαπλασιασής ισχύος για την πρόκληση της μυοκαρδιακής βλάβης. Η προκληθείσα από την τραστουζουμάμπη καρδιοτοξικότητα διαφοροποιείται από την επαγόμενη από τις ανθρακυκλίνες, δεν είναι δοσοεξαρτώμενη, δε συνοδεύεται από δομικές αλλοιώσεις στη βιοψία του μυοκαρδίου, συνδυάζεται με δυσλειτουργία και όχι με θάνατο του μυοκαρδιακού κυττάρου και ενδεχομένως είναι αναστρέψιμη (τύπος ΙΙ καρδιοτοξικότητας). Η κατανόηση των μεταγωγικών οδών σημάτων και των κινασών παρέχει επεξηγηματικά μοντέλα για το ρόλο των ίδιων μεταγωγικών σημάτων στη βιολογία του μυοκαρδιακού κυττάρου. Στο ζωικό πρότυπο κατεδείχθη ότι η οδός ΗER2 είναι κρίσιμη για την εμβρυογένεση ενώ τα πειραματόζωα που στερούνται το ΗER2 γονίδιο (Knock-out gene mice) αναπτύσσουν διατατική μυοκαρδιοπάθεια και παρουσιάζουν αυξημένη ευαισθησία στην τοξικότητα των ανθρακυκλινών. Οι δύο τύποι καρδιοτοξικότητας αλληλοπεριχωρούν σε άλλοτε άλλη αναλογία όταν συγχορηγούνται πολλοί αντινεοπλασματικοί παράγοντες με δραματική αύξηση της επίπτωσης της καρδιακής ανεπάρκειας έως 28%. Αντινεοπλασματικά φάρμακα σχετιζόμενα με οξέα στεφανιαία σύνδρομα και αρρυθμίες Τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα που επιπλέκουν συχνά τη χορήγηση 5-φθοριοουρακίλης (5-FU) και του προ-φαρμάκου καπεσιταμπίνης (Xeloda), επισυμβαίνουν συνήθως εντός του πρώτου πενθημέρου από τη χρήση των παραγόντων και στο 68% των περιπτώσεων, συνοδεύονται από ΗΚΓικές αλλοιώσεις συμβατές με ισχαιμία. Ο πιθανότερος μηχανισμός είναι ο αγγειόσπασμος και η θρόμβωση των στεφανιαίων αρτηριών. Η χρήση σισπλατίνας δύναται να οδηγήσει επίσης σε εμφάνιση οξέων στεφανιαίων συνδρόμων και αρρυθμιών, ενώ οι ταξάνες επισύρουν τον κίνδυνο εμφάνισης σημαντικής βραδυκαρδίας αλλά και διαταραχών της αγωγής του ερεθίσματος που επιτείνονται όταν προϋπάρχει παθολογικό δομικά μυοκαρδιακό υπόστρωμα ή όταν συγχορηγούνται με άλλους καρδιοτοξικούς χημειοθεραπευτικούς παράγοντες. Καρδιακή νόσος επαγόμενη από ακτινοθεραπεία Η καρδιακή βλάβη λόγω ακτινοθεραπείας είναι πιθανότερο να συμβεί σε ασθενείς με δυνητικά ιάσιμα νεοπλάσματα που υπεβλήθησαν σε ακτινοθεραπεία σε παιδική ή σχετικά νεαρή ηλικία (νόσος Ηodgkin s, πρώιμος καρκίνος του μαστού), εκτεθειμένοι όντες σε όψιμη ανάπτυξη καρδιοτοξικότητας. Η τοξικότητα αφορά σε προσβολή του περικαρδίου (οξεία, χρόνια, συμπιεστική περικαρδίτιδα), του μυοκαρδίου (περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια), των στεφανιαίων αρτηριών (πρώιμη αθηροσκλήρωση, αρτηρίτιδα), των βαλβίδων και του ερεθισματαγωγού συστήματος (ίνωση). Ο σχετικός κίνδυνος (RR) εμφάνισης καρδιαγγειακών συμβάντων μετά την ακτινοβόληση του μεσοθωρακίου είναι 2-7 για τη νόσο Ηodgkin s και για τον καρκίνο του μαστού (όταν στο υπό ακτινοβόληση πεδίο περιλαμβάνεται η καρδιά), ενώ η ολική δόση έκθεσης >35 Gy και η συγχορήγηση χημειοθεραπείας εντείνουν την επικινδυνότητα καρδιαγγειακών επιπλοκών. Διάγνωση Αφετηριακή θέση της πρώιμης διάγνωσης και πρόληψης της καρδιοτοξικότητας των αντινεοπλασματικών παραγόντων, συνιστά η συχνή εκτίμηση της καρδιακής λειτουργίας και η τακτική καρδιολογική παρακολούθηση των ασθενών κατά τη διάρκεια της θεραπείας αλλά και μετά το πέρας αυτής. Προκειμένου να διασφαλιστεί το μέγιστο θεραπευτικό αποτέλεσμα της χημειοθεραπείας, θα πρέπει να τηρηθεί η ισορροπία ανάμεσα στην αντιμετώπιση της κακοήθους νόσου και στον έλεγχο της ανεπιθύμητης τοξικότητας. Η παρακολούθηση των ασθενών που έχουν λάβει καρδιοτοξική χημειοθεραπεία πρέπει να γίνεται επί μακρόν, λόγω της πιθανής όψιμης εγκατάστασης καρδιακής ανεπάρκειας μετά από αρκετά έτη αντιρρόπησης. Ιστορικό - Φυσική εξέταση Η λήψη του ιστορικού θα ταυτοποιήσει εξ υπαρχής τα επιρρεπή στην καρδιοτοξικότητα άτομα, στη βάση της παρουσίας κλασσικών προδιαθεσικών παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδης διαβήτης, δυσλιπιδαιμία, κάπνισμα) ή της ήδη υπάρχουσας δομικής καρδιακής νόσου (στεφανιαία νόσος, βαλβιδοπάθεια, υπερτασική καρδιοπάθεια, μυοκαρδιοπάθεια). Πλήρης κλινική εξέταση πρέπει να λαμβάνει χώρα προ της χορήγησης της πρώτης δόσης των χημειοθεραπευτικών, καθώς και σε τακτά διαστήματα κατά τη διάρκεια αλλά και μετά την ολοκλήρωση της χημειοθεραπείας. Συμπτώματα και σημεία που πρέπει να αξιολογούνται είναι η εμφάνιση δύσπνοιας στη μικρή προσπάθεια ή στην ηρεμία, ορθόπνοιας, διάτασης σφαγιτίδων, οιδημάτων των σφυρών, ηπατομεγαλίας, ταχυκαρδίας και καλπαστικού ρυθμού. Τα ευρήματα δεν είναι ειδικά της μυοκαρδιοπάθειας από αντινεοπλασματικά καθώς χαρακτηρίζουν πληθώρα παθολογικών καταστάσεων. Ηλεκτροκαρδιογράφημα Το ΗΚΓ έχει μικρή διαγνωστική αξία στην καρδιοτοξικότητα των χημειοθεραπευτικών αφού στην πλειοψη- 11

12 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 φία των περιπτώσεων δεν υπάρχουν ειδικά ευρήματα. Συχνά καταγράφεται φλεβοκομβική ταχυκαρδία, υπερκοιλιακή ή κοιλιακή εκτοπία, αποκλεισμός του αριστερού σκέλους ενώ σε ασθενείς που έλαβαν μεγάλες αθροιστικές δόσεις ανθρακυκλινών, δυνατό να σημειωθεί επιπέδωση των κυμάτων Τ, μείωση του ύψους των R επαρμάτων και παράταση του διαστήματος QT. Η μεταβλητότητα του καρδιακού ρυθμού (heart rate variability) έχει περιγραφεί ως πρώιμος δείκτης καρδιοτοξικότητας σε ασυμπτωματικά άτομα με φυσιολογικό κλάσμα εξώθησης της αριστεράς κοιλίας. Υπερηχοκαρδιογράφημα (Συμβατική ηχωκαρδιογραφία και νεώτερες τεχνικές) Η υπερηχογραφική παρακολούθηση των μεταβολών του κλάσματος εξώθησης (EF) της αριστεράς κοιλίας αποτελεί την πιο απλή, διαδεδομένη και οικονομική εξέταση για τον προσδιορισμό της συστολικής μυοκαρδιακής δυσλειτουργίας. Ο προσδιοριοσμός του EF γίνεται με τη μέθοδο Simpson και ως διαχωριστικό όριο θεωρείται η τιμή του 50%. Όταν το EF παραμένει άνω του 50% μετά τη χορήγηση του χημειοθεραπευτικού παράγοντα, προκρίνεται η συνέχιση της χορήγησης ως ασφαλής. Όταν το EF είναι <40% υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρδιοτοξικότητας και η συνέχιση της θεραπείας θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με σκεπτικισμό και σαφή σύσταση για αντικατάσταση του ενεχόμενου παράγοντα με λιγότερο καρδιοτοξικό. Ασθενείς με ενδιάμεσα EF (40-50%) που έχουν λάβει αθροιστική δόση ανθρακυκλινών >400mg/m 2 ή όσοι έχουν μεταβολή του κλάσματος εξώθησης κατά 10% από την αντίστοιχη τιμή προ της έναρξης της θεραπείας, θα πρέπει να διακόπτουν τον καρδιοτοξικό παράγοντα και να συνεχίζουν την αντινεοπλασματική αγωγή με μη καρδιοτοξικά φάρμακα. Αρχική τιμή του EF < 30% αποτελεί αντένδειξη για την έναρξη της θεραπείας με ανθρακυκλίνες. Στην κατιούσα πορεία της δυσπροσαρμοστικής αναδιαμόρφωσης της αριστεράς κοιλίας και της ρήξης των αντιρροπιστικών μηχανισμών, αποκτά κομβική σημασία η ταυτοποίηση των ασυμπτωματικών ατόμων με υποκλινική νόσο που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο περαιτέρω έκπτωσης της συστολικής απόδοσης και πιθανόν θα ωφεληθούν από την πρωιμότερη χορήγηση αγωγής καρδιακής ανεπάρκειας. Είναι γνωστοί οι εγγενείς περιορισμοί του κλάσματος εξώθησης να ανιχνεύσει πρώιμα την υποκλινική μυοκαρδιακή βλάβη και να προβλέψει την όψιμη εγκατάσταση της καρδιακής ανεπάρκειας ενώ όταν διαπιστωθεί υπερηχογραφικά έκπτωση του EF, πιθανόν το μυοκάρδιο να έχει ήδη εξαντλήσει τις λειτουργικές του εφεδρείες. Το κλάσμα εξώθησης δεν πρέπει να θεωρείται συνώνυμο με τους δείκτες συσταλτικότητας του μυοκαρδίου, διότι εξαρτάται σημαντικά από τους όγκους, το προφόρτιο, το μεταφόρτιο, την καρδιακή συχνότητα και τη φυσιολογική λειτουργία των βαλβίδων. Η αναγνώριση ότι το κλάσμα εξώθησης αποτελεί μη ειδικό δείκτη για την εκτίμηση της πρώιμης καρδιοτοξικότητας, οδήγησε στη μελέτη άλλων υπερηχογραφικών παραμέτρων για την έγκαιρη ταυτοποίηση των υποκλινικών μορφών καρδιακής ανεπάρκειας, όπως οι δείκτες διαστολικής λειτουργικότητας, ο δείκτης κοιλιακής απόδοσης (Tei Index), οι χρόνοι ισοογκωτικής συστολής και χάλασης (IVCT-IVRT) και το σήμα ροής των πνευμονικών φλεβών. Η μέτρηση των ταχυτήτων κίνησης του μυοκαρδιακού ιστού με τη χρήση της ιστικής ηχωκαρδιογραφίας (TDI) καθώς και οι καμπύλες strain (ποσοστό παραμόρφωσης των κοιλιακών τοιχωμάτων) και strain rate (ρυθμός παραμόρφωσης των κοιλιακών τοιχωμάτων κατά τη διάρκεια του καρδιακού κύκλου), βοηθούν στην απεικόνιση της πρώιμης και υποκλινικής κοιλιακής δυσλειτουργίας, ενώ το κλάσμα εξώθησης διατηρείται εντός των φυσιολογικών ορίων. Οι νεώτερες υπερηχογραφικές τεχνικές συνεπικουρούν τη συμβατική ηχωκαρδιογραφία για την πρώιμη διάγνωση της καρδιοτοξικότητας, ωστόσο η γενικευμένη χρήση τους στην καθ ημέραν κλινική πράξη δεν εδράζεται επί του παρόντος σε δεδομένα τυχαιοποιημένων μελετών προκειμένου να καθοριστούν τα όρια που θα εξασφαλίσουν τη μέγιστη ευαισθησία και ειδικότητα εκάστης εξέτασης. Ραδιοισοτοπική κοιλιογραφία Αποτελεί εναλλακτική της υπερηχοκαρδιογραφίας μέθοδο προσδιορισμού του κλάσματος εξώθησης αλλά η χρήση της έχει σχετικά περιοριστεί λόγω του εμπεριεχόμενου κινδύνου της ιονίζουσας ακτινοβολίας που εμποδίζει την επαναληπτική της εφαρμογή, ενώ σε μετα-ανάλυση μελετών το εκτιμώμενο από τη ραδιοϊσοτοπική κοιλιογραφία EF δεν κατεδείχθη ως ευαίσθητος προσδιοριστής της επαπειλούμενης καρδιακής ανεπάρκειας. To ραδιοσεσημασμένο ανάλογο της νορ-αδρεναλίνης, η μετα-ιωδο-βενζυλ-γουανιδίνη (MIBG) έχει χρησιμοποιηθεί με καλά αποτελέσματα στην ανίχνευση της υποκλινικής μυοκαρδιακής βλάβης, αφού η κατάδειξη της διαταραχής της αυτόνομης καρδιακής νεύρωσης, αποτελεί πρώιμο σημείο της τοξικότητας των ανθρακυκλινών πριν ακόμα επηρεαστεί το κλάσμα εξώθησης. MRI H Μαγνητική Τομογραφία έχει εξελιχθεί σε μέθοδο αναφοράς για τη μέτρηση των όγκων, της μάζας και του κλάσματος εξώθησης αριστεράς και δεξιάς κοιλίας. Οι μετρήσεις είναι ακριβείς και επαναλήψιμες και δε χρήζουν γεωμετρικών παραδοχών για το σχήμα των κοιλιών. Παρά το ότι αποδίδει αξιόπιστες μετρήσεις δε θεωρείται αποδοτική ως προς το κόστος και επί του παρόντος χρησιμοποιείται σε επιλεγμένα ερευνητικά κέντρα. Ενδομυοκαρδιακή βιοψία Η πλέον αξιόπιστη μέθοδος με τη μεγαλύτερη ευαισθησία και ειδικότητα για την έγκαιρη διάγνωση και παρακολούθηση της καρδιοτοξικότητας της αντινεο- 12

13 Περιοδικός καρδιολογικός έλεγχος ασθενούς σε χημειοθεραπεία πλασματικής αγωγής είναι η ενδομυοκαρδιακή βιοψία. Τα ιστοπαθολογικά ευρήματα (απώλεια μυοϊνιδίων, διάσπαση των ζωνών Ζ, καταστροφή των μιτοχονδρίων, κενοτοπιώδης εκφύλιση του κυτταροπλάσματος) βαθμονομούνται και οι βλάβες συσχετίζονται θετικά με την αθροιστική δόση των ανθρακυκλινών. Όταν το ποσοστό των προσβεβλημένων κυττάρων είναι >35% (στάδιο 3) συνιστάται η άμεση διακοπή της καρδιοτοξικής χημειοθεραπείας. Σε ασθενείς με προδιαθεσικούς παράγοντες κινδύνου, τα ευρήματα της ενδομυοκαρδιακής βιοψίας αποτέλεσαν καλύτερο προσδιοριστή της εμφάνισης καρδιακής ανεπάρκειας και η καθοδηγούμενη από τη βιοψία τροποποίηση της χημειοθεραπείας μείωσε σημαντικά την επίπτωση της καρδιακής ανεπάρκειας εν συγκρίσει με την καθοδήγηση που προσέφεραν οι μη επεμβατικές μέθοδοι. Λόγω της επεμβατικής της φύσης που συνεπάγεται κίνδυνο επιπλοκών η βιοψία δε μπορεί να τύχει ευρείας εφαρμογής και η χρήση της περιορίζεται σε περιπτώσεις με διαφοροδιαγνωστικά διλήμματα ως προς την αιτιοπαθογένεια της καρδιακής ανεπάρκειας, όταν η χορήγηση μεγάλων δόσεων ανθρακυκλινών αποτελεί μονόδρομο με ασαφή κατάδειξη της δυσλειτουργίας της αριστεράς κοιλίας μέσω των αναίμακτων τεχνικών και σε κλινικές δοκιμές όπου ελέγχεται η καρδιοτοξικότητα νεώτερων αντινεοπλασματικών παραγόντων. Αξιολόγηση βιοδεικτών Διακριτή κλινική αξία λαμβάνει η ενσωμάτωση στην καρδιολογική παρακολούθηση και η συγκριτική συναξιολόγηση των βιοδεικτών όπως οι τροπονίνες cτn Ι και T και το BNP. Οι τροπονίνες (ctn I, T) καθιερωμένος δείκτης μυοκαρδιακής βλάβης στο έμφραγμα του μυοκαρδίου, παρουσιάζουν αυξητική τάση σε ασθενείς που έλαβαν ανθρακυκλίνες λόγω της νεκρωτικής βλάβης που προκαλούν οι ανθρακυκλίνες στο μυοκαρδιακό κύτταρο και η αύξησή τους είναι ανάλογη της έκτασης προσβολής του μυοκαρδίου και της αθροιστικής δόσης των ανθρακυκλινών. Η αύξηση των υψηλής ευαισθησίας τροπονινών (hs-ctn) σε ασθενείς με χρονία καρδιακή ανεπάρκεια, υποδηλοί την υφέρπουσα μυοκαρδιακή δυσπραγία και είναι ανεξάρτητη της ύπαρξης αποφρακτικών στεφανιαίων βλαβών με εμπλεκόμενους αιτιοπαθογενετικούς μηχανισμούς, τη μη ισχαιμική βλάβη του μυοκαρδίου, τη διαταραχή της ενδοκυττάριας διαχείρισης του ασβεστίου, την απώλεια της ακεραιότητας των κυτταρικών μεμβρανών και την αύξηση της τοιχωματικής τάσης. Τα υψηλά επίπεδα των τροπονινών συσχετίστηκαν με δυσμενέστερη έκβαση σε ασθενείς με χρονία καρδιακή ανεπάρκεια και ανεξαρτήτως των επιπέδων των νατριουρητικών πεπτιδίων και των κλασσικών παραγόντων κινδύνου. Σε ενήλικες που εμφάνισαν αύξηση της ctn κατά τη διάρκεια της θεραπείας με ανθρακυκλίνες σημειώθηκε σημαντικότερη μείωση του κλάσματος εξώθησης της αριστεράς κοιλίας 3 μήνες μετά το τέλος της θεραπείας εν συγκρίσει με την ομάδα όπυ τα επίπεδα ctn ήταν φυσιολογικά. Η παρακολούθηση των νατριουρητικών πεπτιδίων BNP και ΝT-προ ΒΝP που εκκρίνονται αποκρινόμενα στο ερέθισμα της αυξημένης τοιχωματικής τάσης (wall stress) προσάγει προγνωστική και διαγνωστική πληροφορία και υψηλές τιμές >400pg/ml και >2000 pg/ml αντίστοιχα, συσχετίζονται με δυσμενή πρόγνωση. Συρρέοντα βιβλιογραφικά δεδομένα επικυρώνουν την αξία τους για τη διάγνωση, τη λήψη θεραπευτικών αποφάσεων και την ανταπόκριση στη θεραπεία. Οι φυσιολογικές τους τιμές <100 pg/ml για το BNP και <400pg/ml για το ΝT-προ ΒΝP έχουν ισχυρή αρνητική προβλεπτική αξία καθιστώντας απίθανη τη διάγνωση της καρδιακής ανεπάρκειας. Η μέτρηση των νατριουρητικών πεπτιδίων ως εξέταση διαλογής σε ασυμπτωματικό πληθυσμό καρκινοπαθών προς ανίχνευση της πρώιμης συστολικής δυσπραγίας, δεν έχει εισέτι καθιερωθεί αφού οι μελέτες δεν παρέχουν συμπαγή δεδομένα για το ρόλο τους στην πρόγνωση και πρόληψη της τοξικότητας. Έλεγχος των ασθενών προ της έναρξης της χημειοθεραπείας Όλοι οι ασθενείς που πρόκειται να λάβουν χημειοθεραπεία χρήζουν κλινικής αξιολόγησης και προσδιορισμού των παραγόντων κινδύνου και των συννοσηροτήτων. Προ και κατά τη διάρκεια της αντινεοπλασματικής αγωγής πρέπει να ελεγχθούν οι παράγοντες κινδύνου και να υιοθετηθούν υγιεινοδιαιτητικές συνήθειες (διακοπή καπνίσματος, αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμίας, σακχαρώδους διαβήτου, αρτηριακής υπέρτασης). Συνεχής παρακολούθηση των ζωτικών σημείων προτείνεται σε χορήγηση 5-FU και πακλιταξέλης. Ηλεκτροκαρδιογράφημα συνιστάται στους ασθενείς που θα λάβουν ανθρακυκλίνες, πακλιταξέλη και μικρομοριακούς αναστολείς της τυροσινικής κινάσης. Υπερηχογράφημα κατά την έναρξη της θεραπείας συνιστάται όταν προγραμματίζεται λήψη ανθρακυκλινών ιδίως όταν συνυπάρχει στεφανιαία καρδιοπάθεια, παράγοντες κινδύνου στεφανιαίας νόσου και προηγηθείσα ακτινοβολία του μεσοθωρακίου. Σε ασθενείς που θα λάβουν τραστουζουμάμπη συνιστάται επίσης η υπερηχογραφική μελέτη αναφοράς ιδίως όταν έχουν χορηγηθεί ανθρακυκλίνες. Συστάσεις για καρδιολογική παρακολούθηση των ασθενών κατά τη διάρκεια της της αντινεοπλασματικής αγωγής και μετά το πέρας αυτής Περιοδική επανεκτίμηση της συστολικής και διαστολικής καρδιακής λειτουργίας με υπερηχοκαρδιογράφημα πρέπει να λαμβάνει χώρα: α. Αφότου χορηγηθεί συνολική αθροιστική δόση 300 mg/m 2 ντοξορουμπικίνης ή 240 mg/m 2 σε ασθενείς ηλικίας <16 ή >60 ετών. β. Ακολούθως μετά από κάθε επόμενο κύκλο έγχυσης ανθρακυκλινών. γ. 3,6 και 12 μήνες από την ολοκλήρωση της θεραπείας με ανθρακυκλίνες. Περιοδικός υπερηχογραφικός έλεγχος ανά 12 εβδομάδες προς εκτίμηση της καρδιακής λειτουργίας, συνι- 13

14 Επιθεώρηση Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου Τεύχος 8 Οκτώβριος-Δεκέμβριος 2012 στάται επίσης σε ασθενείς που λαμβάνουν στοχευμένη θεραπεία με μονοκλωνικά αντισώματα, ιδίως όταν έχει προηγηθεί θεραπεία με ανθρακυκλίνες. Ασθενείς που έχουν λάβει θεραπεία με ανθρακυκλίνες σε ηλικία <15 ετών ή συνολική αθροιστική δόση >240mg/m 2, πρέπει να υποβάλλονται δια βίου σε υπερηχοκαρδιογράφημα ανά διετία μετά το τέλος της χημειοθεραπείας. Ασθενείς που έχουν υποβληθεί σε νεαρή ηλικία σε ακτινοθεραπεία ολικής δόσης >35 Gy χρήζουν τακτικής καρδιολογικής παρακολούθησης ανά διετία. Μείωση του κλάσματος εξώθησης κατά 10% από την τιμή αναφοράς ή απόλυτη μείωση της τιμής του<40% επιβάλλουν τροποποίηση της χημειοθεραπείας, διακοπή του καρδιοτοξικού παράγοντα και στενή υπερηχογραφική και κλινική παρακολούθηση. H διαπίστωση της δυσλειτουργίας της αριστεράς κοιλίας ακόμα και σε ασυμπτωματικούς ασθενείς επιτάσσει την έναρξη φαρμακευτικής αγωγής καρδιακής ανεπάρκειας με αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου και β-αναστολείς και τον περαιτέρω χειρισμό των ασθενών αυτών σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της καρδιακής ανεπάρκειας. Σύνοψη Η πρόοδος της ογκολογικής θεραπευτικής συνετέλεσε στην αύξηση της επιβίωσης των ασθενών με νεοπλάσματα, οδηγώντας όμως ένα συνεχώς αυξανόμενο υποσύνολο των επιζώντων έναντι των καρδιαγγειακών επιπλοκών της θεραπείας. Η μακροχρόνια κλινική και εργαστηριακή καρδιολογική παρακολούθηση των ατόμων που έχουν λάβει καρδιοτοξική χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία, απαιτεί τη συνεργασία ογκολόγου και καρδιολόγου και καθιστά επιτακτική τη συγκρότηση της υπο-ειδικότητας της Καρδιολογικής Ογκολογίας που θα εστιάζει στην καρδιοπροστασία των ασθενών αυτών στο πλαίσιο των πρωίμων διαγνωστικών και εγκαίρως εφαρμοσθεισών θεραπευτικών προσεγγίσεων. Abstract: Periodic cardiological evaluation during chemotherapy Helena Michalopoulou Cardiologist-Intesivist Metaxa Cancer Hospital The advancement of cancer treatment has led to increased life expectancy however it is often complicated by the development of cardiotoxicity which undermines the prognosis and mitigates the optimal therapeutic effect. Clinical and laboratory cardiac monitoring of ongological patients must take place before,during and beyond the completion of chemotherapy to detect cardiotoxicity in subclinical form. Commonly used study endpoints are clinical evidence of heart failure or LVEF reduction. Because of their limited sensitivity for the detection of early and subtle myocardial damage, new methods are needed to monitor cardiac function changes. Guidelines for cancer treatment that take cardiologic conditions into account are currently lacking and need to be developed as well as a new interdisciplinary field that could be termed «cardio-oncology» ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Bonura F,Di Lisi D, Novo S et al Timely recognition of cardiovascular toxicity by anticancer agents:a common objective of the pharmacologist,oncologist and cardiologist Cardiovasc Toxicol 2012 doi /s z 2. Yeh E,Bickford C. Cardiovascular complications of cancer therapy:diagnosis,pathogenesis and management J.Am.Coll. Cardiol.2009;53: Adams MJ, Lipshultz SE. Pathophysiology of anthracycline-and radiation-associated cardiomyopathies: implications forscreening and prevention. Pediatr Blood Cancer 2005;44(7): Swain SM, Whaley FS, Ewer MS. Congestive heart failure in patients treated with doxorubicin: a retrospective analysis of three trials. Cancer.2003;97: Yeh E,Tong A,Lenihan D et al.cardiovascular complications of cancer therapy:diagnosis,pathogenesis and management. Circulation 2004;109: Nousiainen T, Jantunen E, Vanninen E, et al. Natriuretic peptides as markers of cardiotoxicity during doxorubicin treatment for non-hodgkin s lymphoma. Eur J Haematol. 1999;62: de Azambuja E, Bedard P. L, Suter T et al Cardiac toxicity with anti-her-2 therapies-what have we learned so far? Targeted Oncology 2009; 4: Guglin M, Hartlage G, Reynolds C et al. Trastuzumab-induced cardiomyopathy: Not as benign as it looks? A retrospective study. Journal of Cardiac Failure 2009; 15: Ranpura V, Pulipati B, Chu D et al. Increased risk of high-grade hypertension with bevacizumab in cancer patients: A meta-analysis. American Journal of Hypertension 2010;23: Jurcut R., Wildiers H, Ganame J.et al. Strain rate imaging detects early cardiac effects of pegylated liposomal Doxorubicin as adjuvant therapy in elderly patients with breast cancer. Journal of the American Society of Echocardiography 2008; 21: Ewer M. S., & Ewer S. M. Cardiotoxicity of anticancer treatments: What the cardiologist needs to know. Nat. Rev. Cardiol. 2010; 7(10): Cardinale D, Sandri MT, Colombo A et al. Prognostic value of troponin I in cardiac risk stratification of cancer patients undergoing high-dose chemotherapy. Circulation 2004;109: Galderisi M, Marra F,Esposito R et al. Cancer therapy and cardiotoxicity:the need of serial Doppler echocardiography Cardiovasc Ultrasound 2007;5:4 14. Albini A,Pennesi G,Donatelli F et al. Cardiotoxicity of anticancer drugs:the need for Cardio-Oncology and Cardio-Oncological Prevention J Natl Cancer 2010;102: Bovelli D,Plataniotis G, Roila F. Cardiotoxicity of chemotherapeutic agents and radiotherapy-related heart disease:esmo Clinical Practice Guidelines Ann Oncol 2010;21 (Suppl 5):v277- v282 14

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ

ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ ΚΑΡΔΙΟΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΦΑΡΜΑΚΩΝ Άννα Ιµπρισίµη, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Δάφνη Μαυροπούλου, ΤΕ Νοσηλεύτρια, Δ Παθολογική κλινική, ΓΝΘ «Ιπποκράτειο» Ελένη Καλαϊτζή,

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου

Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Γράφει: Ευθυμία Πετράτου, Ειδική Παθολόγος, Υπεύθυνη Ιατρείου Διαταραχής Λιπιδίων, Ιατρικού Π. Φαλήρου Οι δυσλιπιδαιμίες είναι παθολογικές καταστάσεις με διαταραχές των λιπιδίων του αίματος ποσοτικές αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακός κίνδυνος Μετα-ανάλυση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ»

ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» 11 0 Πανελλήνιο Συνέδριο Υπέρτασης ΤΟ ΔΙΔΥΜΟ ΥΠΝΙΚΗΣ ΑΠΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΣΥΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΥΠΟΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΡΟΘΡΟΜΒΩΣΗ: ΕΝΑ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ «ΕΥΑΛΩΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ» Α. Κασιακόγιας, Κ. Τσιούφης, Κ. Θωμόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Διάλεξη 5: Σακχαρώδης Διαβήτης και Άσκηση Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς, Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 5 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος

ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ. Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΚΑΙ ΕΝΔΟΘΗΛΙΟ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Κ. ΜΑΚΕΔΟΥ, Ιατρός Βιοπαθολόγος ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ Απόδοση λιπαρών οξέων μετά από υδρόλυση των τριγλυκεριδίων, σε περίοδο νηστείας, με σκοπό: Την παραγωγή ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ.

ΠΑΖΑΪΥΟΥ-ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΥ Κ. Γιατί μας απασχολεί Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 και 2 συνοδεύονται από μικρο και μακροαγγειακές επιπλοκές Σημαντικότερη αιτία νοσηρότητας και θνητότητας του διαβητικού πληθυσμού Ο κίνδυνος για καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική.

Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας Κ. Κυπαρρίση Χ. Μαλλιάρα Μ. ΓΝ Κατερίνης, Καρδιολογική κλινική. Η χρησιμότητα του TDI TEI INDEX στην εκτίμηση της λειτουργικότητας της αριστεράς κοιλίας σε χρόνια αιμοκαθαιρόμενους ασθενείς. Συγκριτική μελέτη πριν και μετά την αιμοκάθαρση. Σπυρομήτρος Γ. Λαγός Ι. Μπαλτούμας

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αρτηριακή Υπέρταση Λειτουργικός έλεγχος βλαβών οργάνων στόχων. Σταμάτης Μακρυγιάννης, Καρδιολόγος Επιμελητής Α Καρδιολογικής Κλινικής ΔΘΚΑ «ΥΓΕΙΑ»

Αρτηριακή Υπέρταση Λειτουργικός έλεγχος βλαβών οργάνων στόχων. Σταμάτης Μακρυγιάννης, Καρδιολόγος Επιμελητής Α Καρδιολογικής Κλινικής ΔΘΚΑ «ΥΓΕΙΑ» Αρτηριακή Υπέρταση Λειτουργικός έλεγχος βλαβών οργάνων στόχων Σταμάτης Μακρυγιάννης, Καρδιολόγος Επιμελητής Α Καρδιολογικής Κλινικής ΔΘΚΑ «ΥΓΕΙΑ» Τίτλος της εφημαρίδας St. Louis Post-Dispatch, 13 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΑΣΘΕΝΗ ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΜΕΘ Χ Ο Ν Δ Ρ Ο Μ Α Τ Ι Δ Ο Υ Μ Α Ρ Ι Α Ν Ο Σ Η Λ Ε Υ Τ Ρ Ι Α T E, M S C, Μ Ε Θ Α, Π Γ Ν Α Χ Ε Π Α ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ.. Όπως είναι ευρέως

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι

ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ Ι MK1118 ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΚΛΙΝΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΔΙΑΛΕΞΗ 4 ΑΝΤΩΝΙΑ ΚΑΛΤΣΑΤΟΥ, PHD ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΘΝΗΤΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΘΑΝΑΤΩΝ 450,000 400,000 350,000 300,000 250,000 200,000 150,000 100,000

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά

Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Μεταβολικό Σύνδρομο και Καρδιά Β. ΚΩΤΣΗΣ MD, Ph.D, FESH ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΘΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΙΑΤΡΕΙΟΥ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ-24ΩΡΗΣ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΗΣ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ Γ ΠΑΘOΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ ΓΝΘ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Διάγνωση του

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

Σ.ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ,Μ.ΜΑΡΚΕΤΟΥ,Φ.ΠΑΡΘΕΝΑΚΗΣ, Ε.ΖΑΧΑΡΗΣ,Κ.ΡΟΥΦΑΣ, Ι.ΚΟΝΤΑΡΑΚΗ, Δ.ΒΟΥΓΙΑ, Π.ΒΑΡΔΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΓΝΗ

Σ.ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ,Μ.ΜΑΡΚΕΤΟΥ,Φ.ΠΑΡΘΕΝΑΚΗΣ, Ε.ΖΑΧΑΡΗΣ,Κ.ΡΟΥΦΑΣ, Ι.ΚΟΝΤΑΡΑΚΗ, Δ.ΒΟΥΓΙΑ, Π.ΒΑΡΔΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΓΝΗ Επίπεδα MiR-21 και mir-133 σε μονοπύρηνα κύτταρα περιφερικού αίματος σε ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο κλάσμα εξωθήσεως. Σ.ΜΑΡΑΓΚΟΥΔΑΚΗΣ,Μ.ΜΑΡΚΕΤΟΥ,Φ.ΠΑΡΘΕΝΑΚΗΣ, Ε.ΖΑΧΑΡΗΣ,Κ.ΡΟΥΦΑΣ, Ι.ΚΟΝΤΑΡΑΚΗ,

Διαβάστε περισσότερα

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+

Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΗΧΩΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΑΣ Υπερτροφική+Μυοκαρδιοπάθεια:+ Ρόλος+της+ηχωκαρδιογραφίας+στην+πρώιμη+ διάγνωση+και+τη+διαστρωμάτωση+κινδύνου+ Κοµπορόζος Χριστόφορος Καρδιολόγος, Πλωτάρχης (ΥΙ) επιµελητής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ.

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΓΚΑΙΡΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ, ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΑΤΟΜΑ. ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΥ. Καφαντάρης Ι., Μεϊμέτη Ε., Δόνου Α., Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

εξουδετερώσει πλήρως;

εξουδετερώσει πλήρως; Καρδιαγγειακός Κίνδυνος από την Υπέρταση Τον έχετε εξουδετερώσει πλήρως; «Aυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2

Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Eίναι τελικά ο διαβήτης ισοδύναμο στεφανιαίας νόσου; Η αλήθεια για τον πραγματικό καρδιαγγειακό κίνδυνο στον ΣΔ τύπου 2 Σ. Θ. Λιάτης Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική & Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ «Λαϊκό»

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Διημερίδα

Επιστημονική Διημερίδα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè "Αμφιθέατρο Ιπποκράτης" Ιατρική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

WORKING GROUP OF ECHOCARDIOGRAPHY F.PARTHENAKIS

WORKING GROUP OF ECHOCARDIOGRAPHY F.PARTHENAKIS WORKING GROUP OF ECHOCARDIOGRAPHY F.PARTHENAKIS Η μελέτη της δεξιάς κοιλίας παραμένει μια πρόκληση με οποιοδήποτε απεικονιστικό μέσο. Η υπερηχογραφική μελέτη της ΔΕ κοιλίας πρέπει να γίνεται στην καθημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Το γκρέυ (Gy) είναι μονάδα μέτρησης της απορρόφησης ενέργειας ενός τζάουλ που προέρχεται από ιονίζουσα ακτινοβολία από ύλη με μάζα ένα χιλιόγραμμο.

Το γκρέυ (Gy) είναι μονάδα μέτρησης της απορρόφησης ενέργειας ενός τζάουλ που προέρχεται από ιονίζουσα ακτινοβολία από ύλη με μάζα ένα χιλιόγραμμο. Το γκρέυ (Gy) είναι μονάδα μέτρησης της απορρόφησης ενέργειας ενός τζάουλ που προέρχεται από ιονίζουσα ακτινοβολία από ύλη με μάζα ένα χιλιόγραμμο. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ Δοσοεξαρτώμενη Συγχορήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Στεργίου Ιωάννης Ά ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ. Ά ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Πέμπτη 12 Νοεμβρίου ο Συνέδριο ΔΕΒΕ

Στεργίου Ιωάννης Ά ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ. Ά ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Πέμπτη 12 Νοεμβρίου ο Συνέδριο ΔΕΒΕ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΕΔΩΝ stnf arii ΚΛΙΝΙΚΗ Στεργίου Ιωάννης Ά ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ Ά ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΑΠΘ Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2009 23 ο Συνέδριο ΔΕΒΕ Σκοπός της μελέτης Έλεγχος της πιθανής

Διαβάστε περισσότερα

Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ

Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ 14 ο Βορειοελλαδικό Καρδιολογικό Συνέδριο Επιδηµιολογικά δεδοµένα και οικονοµικές επιπτώσεις στην ΚΑ ΣΤΡΑΤΟΣ ΘΕΟΦΙΛΟΓΙΑΝΝΑΚΟΣ, MD, PhD Ιατρείο Καρδιακής Ανεπάρκειας Γ Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος Σωτηρόπουλος Αλέξιος Αντιπρόεδρος Λαναράς Λεωνίδας Γεν. Γραμματέας Ιωαννίδης Ιωάννης Ταμίας Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Διερεύνηση στεφανιαίας νόσου σε ασυµπτωµατικό διαβητικό ασθενή

Διερεύνηση στεφανιαίας νόσου σε ασυµπτωµατικό διαβητικό ασθενή Διερεύνηση στεφανιαίας νόσου σε ασυµπτωµατικό διαβητικό ασθενή Κωνσταντίνος Αζναουρίδης Επιµελητής Καρδιολογίας 1 η Πανεπιστηµιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο Γ.Ν.Α. 37 ο Πανελλήνιο Καρδιολογικό Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958. Περιεχόμενο Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 3 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ Περιεχόμενο Συνδεση με τα προηγουμενα Πριν

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστική προσέγγιση και αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιακές αρρυθμίες. Βασίλης Μ. Σκέμπερης FESC. Γ Καρδιολογική Κλινική Α. Π.Θ.

Διαγνωστική προσέγγιση και αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιακές αρρυθμίες. Βασίλης Μ. Σκέμπερης FESC. Γ Καρδιολογική Κλινική Α. Π.Θ. Διαγνωστική προσέγγιση και αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιακές αρρυθμίες Βασίλης Μ. Σκέμπερης FESC Γ Καρδιολογική Κλινική Α. Π.Θ. ΚΟΙΛΙΑΚΕΣ ΑΡΡΥΘΜΙΕΣ Πρώιμες κοιλιακές συστολές Μη εμμένουσα κοιλιακή ταχυκαρδία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ hs-crp ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΉ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΤΡΟΠΟΝΙΝΗΣ ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΟΞΥ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ Φ Τρυποσκιάδης 1, Α Κουτσοβασίλης 2, Δ Λεβισιανού 2, Γ Κουκούλης 1, Ι Σκουλαρίγκης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

gr

gr Σ τύπου ΙΙ και καρδιαγγειακή νόσος Οι διαβητικοί ασθενείς παρουσιάζουν τετραπλάσια αύξηση της συχνότητας καρδιαγγειακής νόσου απ ότι οι µη διαβητικοί ασθενείς Το 50% των νεοδιαγνωσµένων διαβητικών ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ & ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ

ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ & ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ & ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΗ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ 22ο Πανελλήνιο Καρδιολογικό Νοσηλευτικό Συνέδριο Θέµα: «Όλα για την Καρδιά µας» 20-21 Οκτωβρίου 2016, Αθήνα Α. Κασσιανού, Νοσηλεύτρια MSc(c), Ογκολογική

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό

Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων. Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Μέτρηση του κνημοβραχιόνιου δείκτη, ΤcPO 2, δακτυλικών πιέσεων Ιωάννα Ελευθεριάδου Επιστημονικός Συνεργάτης Διαβητολογικό Κέντρο ΓΝΑ Λαϊκό Περιφερική αγγειοπάθεια και σακχαρώδης διαβήτης Μια από τις κύριες

Διαβάστε περισσότερα

Ισχαιμική - λειτουργική ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδος. Χαράλαμπος Ι. Καρβούνης.

Ισχαιμική - λειτουργική ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδος. Χαράλαμπος Ι. Καρβούνης. Ισχαιμική - λειτουργική ανεπάρκεια της μιτροειδούς βαλβίδος. Χαράλαμπος Ι. Καρβούνης. Η ισχαιμική ανεπάρκεια της μιτροειδούς αποτελεί ένα σύνθετο πρόβλημα της σημερινής καρδιολογίας, τόσο από πλευράς κατανόησης

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος

Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Σύγκριση Λιποκινών μεταξύ παιδιών και εφήβων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 με παχυσαρκία και φυσιολογικό δείκτη μάζας σώματος Κ.Κώστα, Κ.Τσιρουκίδου, Μ.Παπαγιάννη, Α.Βαμβάκης, Ι.Τσανάκας Παιδοενδοκρινολογική

Διαβάστε περισσότερα

Π. Κωστάκου, Ν. Κουρής, Ε. Τρύφου, Β. Κωστόπουλος, Λ. Μάρκος, Χ. Ολύμπιος Καρδιολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Ελευσίνας ΘΡΙΑΣΙΟ

Π. Κωστάκου, Ν. Κουρής, Ε. Τρύφου, Β. Κωστόπουλος, Λ. Μάρκος, Χ. Ολύμπιος Καρδιολογική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Ελευσίνας ΘΡΙΑΣΙΟ Ανίχνευση υποκλινικής δυσλειτουργίας της αριστερής κοιλίας με την Speckle Tracking υπερηχοκαρδιογραφία σε ασθενείς με οξεία μυοκαρδίτιδα χωρίς εμφανείς διαταραχές τοιχωματικής κινητικότητας Π. Κωστάκου,

Διαβάστε περισσότερα

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών

Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Dyslipidemia: Updated Guidelines Διαχείριση δυσλιπιδαιμιών Σπύρου Αλκέτα Θεοδώρα, Νοσηλεύτρια ΠΕ, Msc, Καρδιολογική Μονάδα Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνοψίζουν και αξιολογούν

Διαβάστε περισσότερα

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ

Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Μεικτή αθηρογόνος δυσλιπιδαιμία: βελτιώνοντας το συνολικό λιπιδαιμικό προφίλ Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ LDL-C : μείζων

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Οξείας και Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας. Σοφία Στ Χατζή Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc, ΜΕΘ Κ/Δ, ΩΚΚ

Διαχείριση Οξείας και Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας. Σοφία Στ Χατζή Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc, ΜΕΘ Κ/Δ, ΩΚΚ Διαχείριση Οξείας και Χρόνιας Καρδιακής Ανεπάρκειας Σοφία Στ Χατζή Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc, ΜΕΘ Κ/Δ, ΩΚΚ Οι διαφοροποιήσεις επιγραμματικά 1. Νέος ορισμός και καινούρια ταξινόμηση της καρδιακής ανεπάρκειας.

Διαβάστε περισσότερα

Θετική επίδραση της ιβαμπραδίνης στη συμπαθητική υπερδραστηριότητα και την αρτηριακή σκληρότητα σε υπερτασικούς ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο

Θετική επίδραση της ιβαμπραδίνης στη συμπαθητική υπερδραστηριότητα και την αρτηριακή σκληρότητα σε υπερτασικούς ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο 35ο Διεθνές Καρδιολογικό Συνέδριο Ξενοδοχείο Hilton Αθήνα Θετική επίδραση της ιβαμπραδίνης στη συμπαθητική υπερδραστηριότητα και την αρτηριακή σκληρότητα σε υπερτασικούς ασθενείς με μεταβολικό σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ. 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ. 25 Ιανουαρίου 2014 & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 4ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΟΥΣ ΔΙΑΒΗΤΗ 24-25 Ιανουαρίου 2014 Ξενοδοχείο Crowne Plaza aθήνα & ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΠΑΡΕΔΡΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΕΔΕ 25 Ιανουαρίου 2014 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: Congress World, Event

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ AΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Αθήνα 1 η Φεβρουαρίου 2012 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Σήμα κινδύνου για την επικίνδυνη αύξηση της επίπτωσης της καρδιακής ανεπάρκειας με ταυτόχρονη μείωση του μέσου

Διαβάστε περισσότερα

24-26 January καρδία, αγγεία & αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια

24-26 January καρδία, αγγεία & αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια καρδία, αγγεία & αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια 24-26 January 2014 Under the Auspices: Hellenic Cardiovascular Research Society Organization: Κosmos Travel Venue: Divani Apollon Palace, Kavouri επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΔΕ «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ»

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΔΕ «ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Α. Σωτηρόπουλος Αντιπρόεδρος: Λ. Λαναράς Γεν. Γραμματέας: Ε. Χατζηαγγελάκη Ταμίας: Α. Μαυρογιαννάκη Μέλη: Ι. Ιωαννίδης Στ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ Μ. ΧΑΝΤΑΝΗΣ Διευθυντής Καρδιολογίας Τζάνειο Νοσοκομείο Πειραιάς Μεταβολικό Σύνδρομο Γλυκόζης νηστείας 110mg/dl Σπλαχνική παχυσαρκία [>102cm (m) >88cm (f)] TG 150mg/dl αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Στατίνες στην πρωτογενή πρόληψη Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Πρόληψη καρδιαγγειακών νοσημάτων Πρωτογενής πρόληψη : το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας 52 ετών. Χωρίς προδιαθεσικούς παράγοντες. Ιστορικό HCM χωρίς απόφραξη του χώρου εξόδου της αριστερής κοιλίας. Υπό ατενολόλη των 25mg.

Άνδρας 52 ετών. Χωρίς προδιαθεσικούς παράγοντες. Ιστορικό HCM χωρίς απόφραξη του χώρου εξόδου της αριστερής κοιλίας. Υπό ατενολόλη των 25mg. Άνδρας 52 ετών. Χωρίς προδιαθεσικούς παράγοντες. Ιστορικό HCM χωρίς απόφραξη του χώρου εξόδου της αριστερής κοιλίας. Υπό ατενολόλη των 25mg. Εισήχθη στην καρδιολογική κλινική για διερεύνηση πρόσθιου θωρακικού

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ. ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΔΡΙΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Γαστρεντερολόγος - Ηπατολόγος ΤΙ ΕΊΝΑΙ Η ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ? Ετοιμολογία : είναι ο λόγος για το πάθος, δηλαδή την αρρώστια Ασχολείται με το μηχανισμό και τους

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ. Μαυρουδή Μελαχρινή Επιμελήτρια της ΓΚΚ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ. Μαυρουδή Μελαχρινή Επιμελήτρια της ΓΚΚ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Μαυρουδή Μελαχρινή Επιμελήτρια της ΓΚΚ Καρδιακή Ανεπάρκεια δεν είναι νόσος είναι σύνδρομο που προκαλείται από πολλές αιτίες συγκλίνει σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

Η ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Η ΙΑΒΗΤΙΚΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ ΤΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Λεβισιανού Δ 1, Κουκούλη Μ.Π. 1, Φουφοπούλου Ε 1, Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα

8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα 1 8 ο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα Καρδιολογική Κλινική Γ. Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Γεννηματάς» 2013-2014 2 Σεπτέμβριος 2013, Θεσσαλονίκη Ετήσια Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ετήσιο Εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού

Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού Επιπολασμός παραγόντων κινδύνου για καρδιαγγειακή νοσηρότητα μεταξύ των κατοίκων κλειστού αγροτικού νησιωτικού πληθυσμού Χρήστος Καπέλιος, Ιωάννης Ιωαννίδης, Ιωάννης Κυριαζής, Κωνσταντίνος Σγούρος, Χαρίλαος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ηχωκαρδιογραφίας στη διαχείριση ασθενών σε χημειοθεραπεία. Βασιλική Βαρτελά Καρδιολόγος Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο

Ο ρόλος της ηχωκαρδιογραφίας στη διαχείριση ασθενών σε χημειοθεραπεία. Βασιλική Βαρτελά Καρδιολόγος Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Ο ρόλος της ηχωκαρδιογραφίας στη διαχείριση ασθενών σε χημειοθεραπεία Βασιλική Βαρτελά Καρδιολόγος Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο Δεν υπάρχει σχέση ενδιαφέροντος με οποιαδήποτε φαρμακευτική εταιρεία.

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ

Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. <<ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ>> ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Κατευθυντήριες οδηγίες και ενημέρωση για την αντιμετώπιση της υπέρτασης Γ. ΚΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Γ.Ν.Α. ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (ESC) και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία της Υπέρτασης

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμία και άνοια Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Επιδημιολογία άνοιας Υπολογίζεται ότι 24,3 εκατομμύρια άτομα στον

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση ηχωκαρδιογραφικών δεικτών και πρόκλησης κοιλιακών αρρυθμιών σε ασθενείς με ισχαιμική μυοκαρδιοπάθεια

Συσχέτιση ηχωκαρδιογραφικών δεικτών και πρόκλησης κοιλιακών αρρυθμιών σε ασθενείς με ισχαιμική μυοκαρδιοπάθεια Συσχέτιση ηχωκαρδιογραφικών δεικτών και πρόκλησης κοιλιακών αρρυθμιών σε ασθενείς με ισχαιμική μυοκαρδιοπάθεια Ε. Κανουπάκης, Μ. Βερνάρδος, Ι. Φανουργιάκης, Η. Μαυράκης, Ε. Κουβίδης, Κ. Ρούφας, Μ. Τουλουπάκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος Ιωάννης Ιωαννίδης Αντιπρόεδρος Λεωνίδας Λαναράς Γεν. Γραμματέας Νικόλαος Παπάνας Ταμίας Αλέξανδρος Καμαράτος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό

Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΚΑΡ ΙΟΛΟΓΙΑΣ Επιστημονική Ένωση Καρδιαγγειακής Απεικόνισης Ο ρόλος της μαγνητικής τομογραφίας καρδιάς στον έλεγχο βιωσιμότητας μετά από έμφραγμα μυοκαρδίου: ενδιαφέρον περιστατικό Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΤΡΕΟΕΙΔΙΚΑ ΥΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ ΓΙΩΡΓΟ ΜΙΙΦΡΟΝΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟ ΚΕΝΣΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ

ΘΤΡΕΟΕΙΔΙΚΑ ΥΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ ΓΙΩΡΓΟ ΜΙΙΦΡΟΝΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟ ΚΕΝΣΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΘΤΡΕΟΕΙΔΙΚΑ ΥΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑ ΓΙΩΡΓΟ ΜΙΙΦΡΟΝΗ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΟ ΚΕΝΣΡΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Θυρεοειδικές ορμόνες - δράσεις Οι θυρεοειδικές ορμόνες επηρεάζουν όλους τους ιστούς και τα οργανικά συστήματα στο σωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ Ε.Σ.Υ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ! Συνυπάρχει στο 30% των ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια.!

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ ΔΙΑΒΗΤΗ (ΕΛ.ΕΣ.ΜΕ.Δ) ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ 2014 24-26 Απριλίου 2014 Ξενοδοχείο Eden Beach Resort Ανάβυσσος Αττικής 1 Πέμπτη 24 Απριλίου 2014 (15.30-20.30)

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013

Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013 Παρασκευή 15 Νοεμβρίου 2013 17.30-18.00 Προσέλευση Εγγραφές 18.00-19.30 Από τους προδιαθεσικούς παράγοντες κινδύνου στο έμφραγμα του μυοκαρδίου Πρόεδροι: Χ. Λιόλιος, Σ. Φούσας 1. Λιπίδια - Κάπνισμα - Σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Παχυσαρκία και νεφρική νόσος ΠΑΓΚΌΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΝΕΦΡΟΥ 2017 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΝΕΦΡΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Κριτήρια* Η διαπίστωση για 3 μήνες: Νεφρικής βλάβης GFR < 60 ml/min/1.73m2 με ή χωρίς νεφρική

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου. για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 7 η Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè Ξενοδοχείο Du Lac Ιωάννινα, 11-12/9/2015

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015

Πρόγραμμα. Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου 2015 Ημέρες Υπέρτασης 2015 5 ο Εκπαιδευτικό σεμινάριο: Αρτηριακή υπέρταση & συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου. Σύγχρονη διάγνωση και θεραπευτική προσέγγιση Ξενοδοχείο XENIA ΠΟΡΤΑΡΙΑ ΠΗΛΙΟΥ, 13-15 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ

Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ Αγγελής Αθανάσιος Ά Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝΑ Εισαγωγή Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί κοινή κατάληξη διαφόρων νοσολογικών οντοτήτων πως η υπέρταση, η ισχαιμία μυοκαρδίου, οι βαλβιδοπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο

Α' Καρδιολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Αθηνών. Τµήµα Επιστήµης Διαιτολογίας Διατροφής, Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Βραχυπρόθεσµη και µακροπρόθεσµη πρόγνωση Οξέος Στεφανιαίου Συνδρόµου ανάλογα µε τη βαρύτητα της νόσου: επιδηµιολογική µελέτη Hellenic Heart Failure study. Μ. Κούβαρη 1,2, Χ. Χρυσοχόου 1, Π. Αγγελόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Η-10: Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ

Άσκηση Η-10: Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια. Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ Άσκηση Η-10: Συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια Δημήτρης Φαρμάκης Καρδιολόγος Α Παθολογική Κλινική ΕΚΠΑ Καρδιακή ανεπάρκεια Ορισμός A condition in which the heart fails to discharge its contents adequately

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ

ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ. Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ & ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: ΝΕΟΤΕΡΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Ο. Καρδακάρη, Νοσηλεύτρια M sc,κ/δ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΓΝΙ Καρδιακή ανεπάρκεια & Κατάθλιψη θέμα μεγάλου ενδιαφέροντος: λόγω του υψηλού επιπολασμού τους & της τάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ

Θέµατα διάλεξης ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ. Τι είναι διαβήτης. Η επίδραση της άσκησης στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΕΠΙΚΑΙΡΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Να εξετάσει θέµατα που έχουν σχέση µε το µεταβολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΑΥΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΡΙΑ ΕΣΥ Γ.Ν.Α ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Wednesday, March 4, 15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ασθενείς με ΧΝΑ αποτελούν το 11% του

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012

Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Κ. Θωµόπουλος Καρδιολόγος 08/03/2012 Apnea ιακοπή ροής αέρα > 10 sec. Hypopnea Μείωση ροής αέρα

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015

Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Πρότυπο Κέντρο Καρδιάς και Αγγείων Athens Heart Center Διευθυντής: Καθηγητής Χριστόδουλος. Στεφανάδης Συνέδριο: Εξελίξεις στην Καρδιαγγειακή Ιατρική 2015 Καρδιολογική Κλινική Ι. Γιαλάφος Δ/ντης Κ. Αθανασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ

Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ 24o ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΑΣ Κ.ΚΙΤΣΙΟΣ, Ε.ΓΕΩΡΕΛΗ, Ν.ΚΑΔΟΓΛΟΥ 1, Β.ΣΤΟΥΠΑΣ, Ι.ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ν.ΣΑΙΛΕΡ 2, Α.ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ, ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ, EUROMEDICA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΑΡΡΥΘΜΙΟΓΕΝΕΣΗ ΤΣΟΥΝΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΟΣ Δ/ΝΤΗΣ Ε.Σ.Υ. Γ.Ν.Θ. ΑΓ. ΠΑΥΛΟΣ S.C.D. V.A. C.A.D. Καταστάσεις που προδιαθέτουν σε εμφάνιση αρρυθμιών με την άσκηση. Υγιή άτομα Στεφανιαία νόσο Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα

Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα Εταιρεία Μελέτης Παραγόντων Κινδύνου για Αγγειακά Νοσήματα 2 η Επιστημονική Διημερίδα ÇΠρόληψη & Θεραπεία των Καρδιομεταβολικών Παραγόντων Κινδύνου: Σύγχρονες απόψειςè Ξενοδοχείο Candia Maris Ηράκλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗ ΙΑΤΡΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 1η Υ.Π.Ε. ΑΤΤΙΚHΣ, ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Εκπαιδευτικό πρόγραμμα 2013-2014 Συντονιστής Διευθυντής: Ι.Ε. Καλλικάζαρος EBΔΟΜΑΔΙΑΙΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ. Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης. Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Πρόεδρος: Στυλιανή Ηρακλειανού Αντιπρόεδρος: Φίλιππος Φιλιππίδης Γεν. Γραμματέας: Μαρίνα Νούτσου Ταμίας: Χαρίλαος Δημοσθενόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

της µιτροειδούς βαλβίδος

της µιτροειδούς βαλβίδος Πότε και πως θα αντιµετωπίσω επεµβατικά τον ασθενή µε ασυµπτωµατική ανεπάρκεια της µιτροειδούς βαλβίδος Αθανάσιος Τσούκας,, MD, FESC ιευθυντής Γ. Ν. «Ασκληπιείο Βούλας» ΜΙΤΡΟΕΙ ΗΣ ΒΑΛΒΙ Α Αποτελείται από

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας

Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας Αντιμετώπιση δυσλιπιδαιμιών Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας LDL-C : μείζων παράγοντας καρδιαγγειακού κινδύνου Μετα-ανάλυση 61 προοπτικών μελετών παρατήρησης σε υγιείς ενήλικες (n=892.237) Lancet

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση: Ο ρόλος της αρτηριακής υπέρτασης και των συνυπαρχόντων παραγόντων κινδύνου

Καρδιαγγειακές Παθήσεις Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση: Ο ρόλος της αρτηριακής υπέρτασης και των συνυπαρχόντων παραγόντων κινδύνου Ημέρες Υπέρτασης 2015 Επιστημονική Διημερίδα: Καρδιαγγειακές Παθήσεις Διαγνωστική και Θεραπευτική προσέγγιση: Ο ρόλος της αρτηριακής υπέρτασης και των συνυπαρχόντων παραγόντων κινδύνου Ξενοδοχείο Dolphin

Διαβάστε περισσότερα