OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88. Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88. Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3"

Transcript

1 OIKONOMIKO EΛTIO TPIMHNIAIA EK OΣH THΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88 Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3 Η ΑΓΟΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ...σελ. 14 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ: ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ...σελ. 25 ΒΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ...σελ. 37

2 OIKONOMIKO EΛTIO ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88 Tο Oικονοµικό ελτίο, πέραν του πληροφοριακού χαρακτήρος του, αποβλέπει στη συµβολή της Alpha Bank σε επίκαιρους οικονοµικούς προβλη- µατισµούς. Tα κείµενά του συντάσσονται κατά κανόνα από τα στελέχη της ιευθύνσεως Oικονοµικών Mελετών της Tραπέζης. Eπιτρέπεται η αναδηµοσίευση µε την παράκληση να αναφέρεται η πηγή και να στέλνονται στον εκδότη τα σχετικά δηµοσιεύµατα. Tριµηνιαία Έκδοση της Alpha Bank A.E. Yπεύθυνος σύµφωνα µε το Nόµο: M. E. Mασουράκης Σταδίου 40, AΘHNAI Eπιµέλεια / Παραγωγή: MetaDesign 2 OIKONOMIKO E TIO

3 π À ÃÀ À: H π À TOY πø Εισαγωγή: Ο χρυσός, εκτός από τη γενικότερη χρήση του στην κατασκευή κοσµηµάτων ή άλλους βιοµηχανικούς τοµείς, είναι επίσης γενικά αποδεκτός διεθνώς τόσο ως µέσο ανταλλαγής για την αγορά άλλων αγαθών και υπηρεσιών όσο και, πολύ περισσότερο, ως µέσο διακράτησης πλούτου. Για το λόγο αυτό, κατά καιρούς, χρησιµοποιήθηκε ως βάση για την µέτρηση της αξίας εθνικών νοµισµάτων και γενικότερα ως το κέντρο βάρους των εθνικών συστηµάτων πληρωµών πολλών χωρών, αλλά και του παγκόσµιου συστήµατος πληρωµών και των διεθνών εµπορικών και χρηµατοοικονοµικών συναλλαγών. Ο χρυσός είναι ένα από τα βασικότερα πολύτιµα µέταλλα µε εξαιρετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά 1. Είναι ένα µέταλλο εξαιρετικά ελκυστικό ως προς το χρώµα και τη λαµπρότητά του, που µπορεί να διατηρείται ουσιαστικά άφθαρτο αιωνίως (χωρίς να θαµπώνει ή να ξεθωριάζει ή να οξειδώνεται και να διαβρώνεται), που είναι εύκολα σφυρηλατήσιµο και µετατρέψιµο σε πολύ λεπτές ίνες και γενικά εύκολο στην κατεργασία του για τη δηµιουργία µιας µεγάλης σειράς προϊόντων (κοσµηµάτων, νοµισµάτων, εργαλείων, κατασκευών, κ.λπ.), χρησιµοποιούµενο είτε αυτούσιο είτε σε κράµα µε άλλα µέταλλα 2. Χάρις σε αυτές τις σπουδαίες ιδιότητές του ο χρυσός, εκτός από τη γενικότερη χρήση του στην κατασκευή κοσµηµάτων ή άλλους βιοµηχανικούς τοµείς, είναι επίσης γενικά αποδεκτός διεθνώς τόσο ως µέσο ανταλλαγής για την αγορά άλλων αγαθών και υπηρεσιών όσο και, πολύ περισσότερο, ως µέσο διακράτησης πλούτου. Για το λόγο αυτό, κατά καιρούς, χρησιµοποιήθηκε ως βάση για την µέτρηση της αξίας εθνικών νοµισµάτων και γενικότερα ως το κέντρο βάρους των εθνικών συστηµάτων πληρωµών πολλών χωρών, αλλά και του παγκόσµιου συστήµατος πληρωµών και των διεθνών εµπορικών και χρηµατοοικονοµικών συναλλαγών. IA PAMMA 1 H ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ Ó Ô ÁÎÈ Û ÔÏ ÚÈ Î È Û ÚÒ ( Ó Ì Ó ) /71 6/72 11/73 4/75 9/76 2/78 7/79 12/80 5/82 10/83 3/85 8/86 1/88 6/89 11/90 4/92 9/93 2/95 7/96 12/97 5/99 10/00 3/02 8/03 US$ ËÁ : World Gold Council. Η ανάγκη δηµιουργίας αποθεµάτων χρυσού από κεντρικές τράπεζες ή από άλλους εκδοτικούς οργανισµούς υπήρξε µια σηµαντική πηγή ζήτησης χρυσού στην παγκόσµια οικονοµία µέχρι και το 1971, όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέστειλε την µετατρεψιµότητα του δολαρίου σε χρυσό. Από την άλλη µεριά, η θεώρηση του χρυσού ως επενδυτικού µέσου που µπορεί να συµβάλλει στην αύξηση του ύψους και στην σταθερότητα της απόδοσης ενός επενδυτικού χαρτοφυλακίου συνέβαλλε στην 1. Ô ÚÔ ÙÔ Ú ÛÔ ÌÂÙÚ Ù È ÛÂ Ô ÁÎÈ, ÂÓÒ Ë appleâúèâîùèîfiùëù ÙÔ ÛÂ Î Ú ÙÈ. Ú Ûfi ÙˆÓ 24 Î Ú Ù ˆÓ ıâˆúâ Ù È fiùè ÂÈ 100% Î ı ÚfiÙËÙ, ÂÓÒ Ô Ú Ûfi ÙˆÓ 18 Î È 14 Î Ú Ù ˆÓ (appleô appleúôùèìô ÓÙ È ÁÈ ÙËÓ Î Ù ÛΠÎÔÛÌËÌ ÙˆÓ) ıâˆúâ Ù È fiùè ÂÈ 75% Î È 58,3% Î ı ÚfiÙËÙ ÓÙ ÛÙÔÈ. 2. ÌË-ÓÔÌÈÛÌ ÙÈÎ Ú ÛË ÙÔ Ú ÛÔ ÂÓ appleâúèôú ÂÙ È ÌfiÓÔ ÛÙËÓ Î Ù ÛΠÎÔÌ ÒÓ ÎÔÛÌËÌ ÙˆÓ, ÏÏ ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ Ù È Î È Û ÏÏÔ ÙÔÌ ÙË ÔÈÎÔÓÔÌ, fiappleˆ ÛÙËÓ appleïëúôêôúèî, ÛÙÈ ÙËÏÂappleÈÎÔÈÓˆÓ Â, ÛÙËÓ ÙÔÎÈÓËÙÔ ÈÔÌË Ó, ÛÙËÓ ÚÈ ÈÔÌË Ó, ÂÓÒ Ú ÛÎÂÈ ÛËÌ ÓÙÈÎ ÂÊ ÚÌÔÁ ÛÙÔ Â Ú ÙÂÚÔ appleâ Ô ÙË È ÙÚÈÎ (Ï È ÂÚ, apple Ú ÎÔÏÔ ıëûë ÙˆÓ Î Ú È ÎÒÓ apple ı ÛˆÓ, ËÌ ÙÔ fiùâ, È ÁÓˆÛË Î È appleúfi ÏÂ Ë È ÊfiÚˆÓ ÛıÂÓÂÈÒÓ ÎÏapple.). Euro 3 OIKONOMIKO E TIO

4 αύξηση των διαθεσίµων χρυσού από ιδιώτες επενδυτές. Τέλος, σηµαντικά αποθέ- µατα χρυσού δηµιουργούνται για την κάλυψη των αναγκών που υπάρχουν σε κάθε περίοδο για τη βιοµηχανική χρήση του χρυσού. Αυτές ακριβώς είναι οι τρεις βασικές αιτίες από τις οποίες πηγάζει η ζήτηση χρυσού ανά τους αιώνες. Κατά τη διάρκεια του 2003 η τιµή του χρυσού σηµείωσε ανοδική πορεία επηρεασµένη αρχικά από τον πόλεµο στο Ιράκ και στη συνέχεια από την υποτίµηση του δολαρίου και τη µεγάλη αβεβαιότητα που επικρατεί στην παγκόσµια κοινότητα, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται τις πληγές που προκαλούνται από τις ανοικτές πολεµικές διενέξεις και από τη διεθνή τροµοκρατία IA PAMMA 2. H ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ Ó Ô ÁÎÈ ÛÂ ÔÏ ÚÈ Î È ÛÂ ÚÒ ( Ó Ì Ó ) 1/1/90 1/6/90 1/11/90 1/4/91 1/9/91 1/2/92 1/7/92 1/12/92 1/5/93 1/10/93 1/3/94 1/8/94 1/1/95 1/6/95 1/11/95 1/4/96 1/9/96 1/2/97 1/7/97 1/12/97 1/5/98 1/10/98 1/3/99 1/8/99 1/1/00 1/6/00 1/11/00 1/4/01 1/9/01 1/2/02 1/7/02 1/12/02 1/5/03 1/10/03 USD ËÁ : World Gold Council Ο χρυσός εµφανίζεται ιστορικά από το 3000 π.χ. περίπου και ιδιαίτερα στην περιοχή των Σουµερίων (στο σηµερινό Ιράκ), όπου σύµφωνα µε τους ιστορικούς εµφανίστηκαν τα πρώτα σηµάδια του πολιτισµού. Από εκείνη την εποχή ο άνθρωπος άρχισε να κατεργάζεται το πολύτιµο µέταλλο και να δηµιουργεί κοµψά τεχνουργήµατα. Περίπου από το 1500 π.χ., ο χρυσός, είτε ως άκοπο µέταλλο (bullion) είτε µε τη µορφή νοµισµάτων, χρησιµοποιήθηκε ως µέσο πληρωµών στη διεκπεραίωση εµπορικών συναλλαγών αλλά και ως µέσο διακράτησης αξιών. Όπως προαναφέρθηκε, σε πολλές περιόδους, είτε µαζί µε τον άργυρο (διµεταλλισµός), είτε από µόνος του (µονοµεταλλισµός) συνετέλεσαν στη δηµιουργία αξιόπιστων διεθνών νοµισµατικών συστηµάτων και διευκόλυναν τη διεξαγωγή του παγκόσµιου εµπορίου και την ανάπτυξη της παγκόσµιας οικονοµίας. Ακόµα και σήµερα, όπου ο χρυσός δεν χρησιµοποιείται πια επισήµως ως βάση του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος, εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς ως µια από τις πιο ασφαλείς µορφές επένδυσης, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης οικονοµικής αναταραχής. EURO Στο παρόν άρθρο επιδιώκεται να παρουσιαστεί µια σύντοµη περιγραφή της σηµασίας του χρυσού στο διεθνές οικονοµικό σύστηµα, καθώς και των παραγόντων που επηρεάζουν την προσφορά και τη ζήτηση χρυσού διεθνώς στις διάφορες περιόδους και, κατά συνέπεια, την τιµή του χρυσού. Η πορεία της τιµής του χρυσού Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν οι διακυµάνσεις στην αγορά και στην τιµή του χρυσού σε διάφορες περιόδους αποτελούν αντικείµενο γενικότερου ενδιαφέροντος. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια του 2003 η τιµή του χρυσού σηµείωσε ανοδική πορεία επηρεασµένη αρχικά από τον πόλεµο στο Ιράκ και στη συνέχεια από την υποτίµηση του δολαρίου και τη µεγάλη αβεβαιότητα που επικρατεί στην παγκόσµια κοινότητα, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται τις πληγές που προκαλούνται από τις ανοικτές πολεµικές διενέξεις και από τη διεθνή τροµοκρατία. Τα προβλήµατα στην οικονοµία των ΗΠΑ, που χαρακτηρίζεται σήµερα από τα µεγάλα ελλείµµατα τόσο στο δηµόσιο τοµέα όσο και στο ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις τοποθετήσεις των διεθνών επενδυτών σε περιουσιακά στοιχεία σε 4 OIKONOMIKO E TIO

5 IA PAMMA 3 Í ÏÈÍË ÙÈÌ Ú ÛÔ Î È appleâùúâï Ô $ Ó Ô ÁÎÈ Ë appleâùúâï Î ÎÚ ÛË 2Ë appleâùúâï Î ÎÚ ÛË Ù ÚÚ ÛË ÙÔ ÚËÌ ÙÈÛÙËÚ Ô ÙË ÀfiÚÎË ÚÔÌÔÎÚ ÙÈÎ Âapple ıâûë ÙË 11Ë ÂappleÙÂÌ Ú Ô ÔÏ ÚÈ Ó Ú ÏÈ XÚ Ûfi ÂÙÚ Ï ÈÔ ËÁ : World Gold Council, Bloomberg δολάρια πράγµα που, εµµέσως, ευνοεί τις τοποθετήσεις σε χρυσό. Πάντως, όπως φαίνεται στα ιαγράµµατα 1 και 2, η τιµή του χρυσού έχει καταγράψει µεγάλες διακυµάνσεις στην τελευταία τριακονταετία, ενώ η τιµή που καταγράφεται στους τελευταίους µήνες του 2003, σχετίζεται σε σηµαντικό βαθµό µε την διολίσθηση του δολαρίου έναντι των άλλων νοµισµά των, και, κυρίως, του Ευρώ.( ιάγραµµα 2), δεν είναι η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ιστορικά 3. Μετά τη διακοπή της µετατρεψιµότητας του χρυσού σε δολάρια µε σταθερή ισοτιµία το 1971, η τιµή του χρυσού παρουσίασε σηµαντική αύξηση που οφειλόταν αφενός στη µεγάλη υποτίµηση του δολαρίου και αφετέρου στην πρώτη µεγάλη πετρελαϊκή κρίση το 1973 ( ιάγραµµα 3), και είχε ως αποτέλεσµα την αλµατώδη άνοδο του πληθωρισµού και την πτώση των χρηµατιστηριακών αγορών. Έτσι, η τιµή του χρυσού ανήλθε στα $ 106 η ουγκιά το 1973 και $ 183,77 το 1974, έναντι µόλις $ 63 το Η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση το 1978 ( ιάγραµµα 3) εκτίναξε την τιµή του χρυσού σε νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα και ειδικότερα, από τα $ 161 ανά ουγκιά το 1977, στα $ 208 το 1978, στα $ 459 το 1979 και στα $ 594 το Η ραγδαία αυτή άνοδος σηµειώθηκε όταν η παγκόσµια ζήτηση παρουσίασε πτώση, οι κεφαλαιαγορές σηµείωσαν έντονες διακυµάνσεις και ο πληθωρισµός στις Ηνωµένες Πολιτείες αναρριχήθηκε στο 15% το 1980 που αποτελούσε το IA PAMMA 4 Í ÏÈÍË ÙÈÌÒÓ Ú ÛÔ Î È ÂappleÈÙÔÎ ˆÓ FED $ Ó Ô ÁÎÈ % XÚ Ûfi EappleÈÙfiÎÈ FED ËÁ : World Gold Council, Federal Reserve Bank, Saint Louis 3. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈı fiùè Ë È Î Ì ÓÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ appleô apple ÚÔ ÛÈ ÂÙ È ÛÙ È ÁÚ ÌÌ Ù ÂÈ ÂÍÔÌ Ï Óı Û Πappleôèô ıìfi ÊÔ ÔÈ ÙÈÌ Ù appleôùâïô Ó ÙˆÓ Ì ÛÔ fiúô ÙÔ Î ıâ Ì Ó Î È fi È ËÌÂÚ ÛÈ apple Ú ÙËÚ ÛÂÈ. 5 OIKONOMIKO E TIO

6 Σε περιόδους αναταραχής στις χρηµατιστηριακές αγορές διαφαίνεται µια αρνητική συσχέτιση της τιµής του χρυσού και των χρηµατιστηριακών δεικτών. υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών µε οδυνηρές συνέπειες για τις αγορές οµολόγων. Όσον αφορά τα επιτόκια, η µεγάλη αύξηση της τιµής του πετρελαίου και του πληθωρισµού, ώθησε την κεντρική τράπεζα των Ηνωµένων Πολιτειών να εφαρµόσει σφικτή νοµισµατική πολιτική και να αυξήσει το παρεµβατικό επιτόκιο στα επίπεδα του 17% το 1980 και στο 19% το 1981, για να περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις. Η σχέση των διακυµάνσεων της τιµής του χρυσού µε τις διακυµάνσεις των επιτοκίων φαίνεται στο ιάγραµµα 4, ενώ η σχέση της τιµής του χρυσού µε τις διακυµάνσεις του είκτη Dow Jones απεικονίζεται στο ιάγραµµα 5. Σε κάποιες περιόδους, ιδιαίτερα περιόδους αναταραχής στις χρη- µατιστηριακές αγορές διαφαίνεται µια αρνητική συσχέτιση της τιµής του χρυσού και των χρηµατιστηριακών δεικτών. Η συσχέτιση αυτή ανατρέπεται σε περιόδους όπως π.χ. το 2ο εξάµηνο του 2003, όταν οι δύο αυτές αγορές ευνοούνται ταυτόχρονα από τις προοπτικές ανάπτυξης της οικονοµίας και την πτώση του δολαρίου και της αγοράς οµολόγων.  ÎÙË ÃÚËÌ ÙÈÛÙËÚ Ô 12,000 10,000 8,000 6,000 4,000 2,000 IA PAMMA 5 TÈÌ Ú ÛÔ Î È Â ÎÙË Dow Jones $ Ó Ô ÁÎÈ ÃÚ Ûfi  ÎÙË Dow Jones ËÁ : World Gold Council, Bloomberg Το εµπόριο του χρυσού Ο χρυσός αποτελεί ένα διεθνώς εµπορεύσιµο στοιχείο και ως εκ τούτου είναι διαπραγµατεύσιµο στα κυριότερα διεθνή χρηµατιστήρια. Η διαπραγµάτευση του χρυσού λαµβάνει χώρα όλο το 24ωρο, καθότι όταν κλείνει ένα χρηµατοοικονοµικό κέντρο κάποιο άλλο ανοίγει. Τα κύρια όµως χρηµατιστήρια, που παρατηρείται σηµαντική συναλλαγµατική δραστηριότητα είναι το χρηµατιστήριο του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης. Στο µεν πρώτο ο χρυσός διαπραγµατεύεται στη φυσική του µορφή µε τη µέθοδο της δηµοπρασίας (auction) που λαµβάνει χώρα δύο φορές ηµερησίως (στις π.µ. και στις 3:00 µ.µ.) και αναγγέλλεται η µέση τιµή fixing του χρυσού, που χρησιµοποιείται για εµπορευµατικούς σκοπούς, ενώ στο δεύτερο ο χρυσός διαπραγµατεύεται σε «άϋλη» µορφή, δηλαδή µε τη µορφή των Συµβολαίων Μελλοντικής Εκπλήρωσης (Gold futures ή ΣΜΕ χρυσού). Ο όγκος των συναλλαγών σε ΣΜΕ χρυσού παρουσιάζει σηµαντική αύξηση τα τελευταία έτη και αποτελεί πλέον το 45% περίπου των συνολικών ΣΜΕ εµπορευµάτων. Εδώ πρέπει να επιση- µάνουµε, ότι η τιµή των ΣΜΕ χρυσού, τις περισσότερες φορές είναι υψηλότερη από την τρέχουσα τιµή του χρυσού µε τη διαφορά να αντανακλά το κόστος µεταφοράς αλλά και της ασφάλειας του χρυσού. Για επενδυτικούς σκοπούς, η τοποθέτηση σε χρυσό µπορεί να επιτευχθεί µε τους ακόλουθους τρόπους. 6 OIKONOMIKO E TIO

7 Σε πολλές περιπτώσεις, κατά το παρελθόν, οι κεντρικές τράπεζες των διαφόρων χωρών, στα πλαίσια της προσπάθειάς τους για αποδοτικότερη διαχείριση των χαρτοφυλακίων τους, προχώρησαν σε πωλήσεις χρυσού από τα διαθέσιµά τους, χωρίς να αποφύγουν τη δηµιουργία σηµαντικής αναστάτωσης στην αγορά χρυσού και την πρόκληση µεγάλων διακυµάνσεων στην τιµή του. Αγορά χρυσού σε ράβδους, ή σε χρυσά νοµίσµατα. Τοποθέτηση σε εταιρίες εξόρυξης χρυσού που συνήθως είναι εισηγµένες στα κύρια χρηµατιστήρια των ΗΠΑ και των άλλων µεγάλων χρηµατιστηρίων διεθνώς. Τοποθετήσεις στην αγορά ΣΜΕ (Futures). Η τιµή του χρυσού, όπως συµβαίνει και µε όλα τα εµπορεύσιµα αγαθά, καθορίζεται από τις δυνάµεις ζήτησης και προσφοράς. Η αύξηση της προσφοράς προκύπτει είτε µε περαιτέρω εξόρυξη χρυσού, είτε µε την πώληση σηµαντικών αποθε- µατικών των Κεντρικών Τραπεζών ή άλλων κατόχων χρυσού. Σε πολλές περιπτώσεις, κατά το παρελθόν, οι κεντρικές τράπεζες των διαφόρων χωρών, στα πλαίσια της προσπάθειάς τους για αποδοτικότερη διαχείριση των χαρτοφυλακίων τους, προχώρησαν σε πωλήσεις χρυσού από τα διαθέσιµά τους, χωρίς να αποφύγουν τη δηµιουργία σηµαντικής αναστάτωσης στην αγορά χρυσού και την πρόκληση µεγάλων διακυµάνσεων στην τιµή του. Ως παράδειγµα αναφέρεται η πώληση σηµαντικής ποσότητας χρυσού από την ΤτΑγγλίας τον Αύγουστο του 1999, που επέφερε µεγάλη πτώση στην τιµή του χρυσού (στα $ 252 ανά ουγκιά από $ 270 ανά ουγκιά που ήταν πριν από την πώληση). Μετά από αυτό το επεισόδιο, στις αρχές του 2000, 15 κεντρικές τράπεζες Ευρωπαϊκών Χωρών και χωρών της Αµερικανικής Ηπείρου, που κατέχουν περίπου το 1/4 των παγκόσµιων αποθεµάτων χρυσού, αποφάσισαν να συνάψουν µία συµφωνία επιδιώκοντας τον περιορισµό και τον έλεγχο πώλησης ποσοτήτων χρυσού από τα διαθέσιµά τους. Η συµφωνία αυτή έγινε γνωστή ως η «Συµφωνία της Ουάσιγκτον για το χρυσό» και έχει ισχύ έως τον Σεπτέµβριο του Οι συµµετέχουσες τράπεζες αποφάσισαν να µην π 1 ˆÏ ÛÂÈ ÃÚ ÛÔ ÌÂÙ ÙËÓ appleôáú Ê ÙË Û ÌÊˆÓ ÙË ÛÈÁÎÙÔÓ (σε τόνους χρυσού) Η εφαρµογή της συµφωνίας της Ουάσιγκτον υπήρξε ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο της τιµής του χρυσού τα τελευταία τρία χρόνια Ην. Βασίλειο Ολλανδία Αυστρία Ελβετία Γερµανία Πορτογαλία Σύνολο Πηγή: World Gold Council προβούν σε πωλήσεις χρυσού για τα επόµενα πέντε έτη, παρά µόνο για τις πωλήσεις που ήδη έχουν εξαγγελθεί (πίνακας 1). Αυτές όµως οι πωλήσεις δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 400 τόνους ετησίως και τους τόνους συνολικά για την περίοδο της συµφωνίας. Η εφαρµογή της συµφωνίας αυτής υπήρξε ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο της τιµής του χρυσού τα τελευταία τρία χρόνια, από τα $ 275 ανά ουγκιά που ήταν στις αρχές του 2000 στα $ 400 περίπου στα τέλη του Πρέπει να αναφερθεί επίσης ότι και η Τράπεζα της Ελλάδος, που σηµειωτέον δεν συµµετέχει στη Συµφωνία της Ουάσιγκτον, προχώρησε τον Αύγουστο του 2003 στην πώληση 20 τόνων χρυσού (απέφερε έσοδα h 207 εκατ.) µε στόχο να επενδύσει τα έσοδα αυτά σε άλλες ασφαλείς τοποθετήσεις (π.χ., στην αγορά οµολόγων) µε αναµενόµενη απόδοση (σύµφωνα 7 OIKONOMIKO E TIO

8 µε τις εκτιµήσεις της ΤτΕ, της τάξης του 2% έως 4% ετησίως) 4. Στον Πίνακα 2, παραθέτουµε τα ποσοστά χρυσού που έχουν στην κατοχή τους οι κυριότερες κεντρικές τράπεζες παγκοσµίως. Οι Η.Π.Α. κατέχουν τη µεγαλύτερη ποσότητα χρυσού, µε το ποσοστό στα συνολικά διαθέσιµα να ανέρχεται στο 57%. π 2 appleôı Ì Ù ÃÚ ÛÔ ÂÓÙÚÈÎÒÓ Ú appleâ ÒÓ (2002) fióôè ˆ % ÙˆÓ È ÎÚ ÙÔ ÌÂÓˆÓ È ıâû ÌˆÓ 1 Η.Π.Α ,9% 2 Γερµανία ,4% 3 ΝΤ Γαλλία ,1% 5 Ιταλία ,9% 6 Ελβετία ,1% 7 Ολλανδία ,6% 8 ΕΚΤ Ιαπωνία 765 1,6% 10 Κίνα 600 1,9% 11 Ισπανία ,7% 12 Πορτογαλία ,0% 13 Ταϊβάν 422 2,8% 14 Ρωσία 388 6,8% 15 Ινδία 358 4,9% 16 Βενεζουέλα ,4% 17 Αυστρία ,5% 18 Ην. Βασίλειο 313 8,6% 19 Λίβανος ,1% 30 Ελλάδα ,3% Παγκοσµίως Ζώνη Ευρώ ,2% Πηγή: ΝΤ, IFS Η παραγωγή του χρυσού Όσον αφορά τα µεταλλεύµατα χρυσού αυτά συναντώνται κυρίως σε περιοχές µε ηφαιστειογενή πετρώµατα, συνήθως µαζί µε το χαλκό, ενώ µεγάλα κοιτάσµατα χρυσού ευρέθησαν κατά καιρούς σε θαλάσσιες περιοχές, που, όµως, το υψηλό κόστος εξόρυξής του παραµένει απαγορευτικό. Η συστηµατική εξόρυξη του χρυσού τοποθετείται περί τα τέλη του 17ου και 18ου αιώνα. Έκτοτε, η παραγωγή χρυσού αυξάνεται συνεχώς µε το µέσο όρο να διαµορφώνεται τα τελευταία χρόνια στους τόνους χρυσού ετησίως (Πίνακας 3). Η σηµαντική αύξηση της παραγωγής χρυσού αποδίδεται στην πραγµατική αύξηση της τιµής του χρυσού (που µεσοπρόθεσµα παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις), στην ανακάλυψη νέων πλούσιων κοιτασµάτων χρυσού, όπως των µεταλλείων της Σιβηρίας ( ), της Καλιφόρνιας (1848) και της Ανατολικής και υτικής Αυστραλίας ( ), και, τέλος, στην υιοθέτηση νέων τεχνικών εξόρυξης που µε τη βοή- 8 OIKONOMIKO E TIO

9 θεια των τεχνολογικών καινοτοµιών συνετέλεσαν στην αύξηση της παραγωγικότητας των µεταλλείων και στον περιορισµό του κόστους παραγωγής. Οι νέες τεχνολογίες που υιοθετήθηκαν ήταν η υδραυλική εξόρυξη και η διαδικασία χλωρίωσης και κυάνωσης της εξαγωγής χρυσού. Η συνολική ποσότητα χρυσού που είχε παραχθεί µέχρι το τέλος του 2003 έχει φτάσει τους 150 χιλ. τόνους. Οι ποσότητες αυτές υπάρχουν διαθέσιµες είτε µε τη µορφή αποθεµάτων χρυσού (bullion ή χρυσά νοµίσµατα) των Κεντρικών Τραπεζών είτε µε τη µορφή επενδυτικών αποθεµάτων του ιδιωτικού τοµέα είτε µε τη µορφή κοσµηµάτων ή ενσωµατωµένες σε άλλα βιοµηχανικά προϊόντα. π 3 Ú ÁˆÁ ÃÚ ÛÔ (Û ÂÎ Ù. Ô ÁÎÈ ) Αυστραλία 0 51,7 39,7 54,5 22,9 22,4 122,1 Καναδάς 0 2,2 4,8 21,2 85,1 87,8 93,7 Νότιος Αφρική ,7 178,4 292, ,9 Ρωσία (ΕΣΣ ) 7,5 22,6 29,1 24,6 73,2 134,9 137,7 Η.Π.Α. 5,2 58, ,9 66,8 40,4 155,7 Υπόλοιπες Χώρες 5,2 19, ,9 159,9 117,9 456,2 Σύνολο 17, ,3 477,5 700,2 985, ,3 Πηγή: Gold fields mineral services Είναι αξιοσηµείωτο ότι σύµφωνα µε το World Gold Council, η συνολική ποσότητα χρυσού που είχε παραχθεί µέχρι το τέλος του 2001 ανερχόταν σε 145 χιλ. τόνους περίπου, πράγµα που σηµαίνει ότι στο τέλος του 2003 η συνολική παραγωγή θα πρέπει να έχει φτάσει τους 150 χιλ. τόνους. Οι ποσότητες αυτές υπάρχουν διαθέσι- µες στην παγκόσµια οικονοµία είτε µε τη µορφή αποθεµάτων χρυσού (bullion ή χρυσά νοµίσµατα) των Κεντρικών Τραπεζών είτε µε τη µορφή επενδυτικών αποθε- µάτων του ιδιωτικού τοµέα (τα οποία είναι δυνατό να αυξοµειώνονται σύµφωνα µε τις αποφάσεις των επενδυτών), είτε µε τη µορφή κοσµηµάτων ή ενσωµατωµένες σε άλλα βιοµηχανικά προϊόντα. Η ανακάλυψη νέων κοιτασµάτων χρυσού, ή νέων µεθόδων και τεχνολογιών εξόρυξης χρυσού που µειώνουν ουσιαστικά το κόστος εξόρυξης και αυξάνουν τις παραγόµενες ποσότητες, είναι παράγοντες που επηρεάζουν πτωτικά την τιµή του χρυσού. Τα όσα προαναφέρθηκαν, όµως, συνεπάγονται ότι η προσφορά χρυσού στην αγορά σε κάθε περίοδο δεν µεταβάλλεται µόνο λόγω µεταβολών της παραγωγής χρυσού (η οποία αποτελεί µόνο το 1,5% του συνολικού αποθέµατος χρυσού που υπάρχει στον Κόσµο), αλλά και λόγω αποφάσεων µεταβολής των αποθεµάτων χρυσού. Αυτό σηµαίνει ότι οι αυξοµειώσεις στην ετήσια παραγωγή χρυσού δεν είναι το πιο σηµαντικό στοιχείο που προσδιορίζει την προσφερόµενη ποσότητα χρυσού σε κάθε περίοδο. Ο χρυσός ως βάση λειτουργίας του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος. Στο κεφάλαιο αυτό επιχειρείται µια ιστορική αναδροµή όσον αφορά τη σηµασία του χρυσού και τη λειτουργία του ως βάση του διεθνούς νοµισµατικού συστή- µατος σε συγκεκριµένες χρονικές περιόδους και ως απλού µέσου διενέργειας των συναλλαγών και διακράτησης αξιών σε άλλες περιόδους. Ειδικότερα, παρουσιάζονται οι µηχανισµοί λειτουργίας του χρυσού σε τέσσερα ιστορικά επεισόδια του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος, δηλαδή στον κανόνα διµε- 4. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈıÂ Â Ò fiùè Ë applefi ÔÛË applefi ÙËÓ Âapple Ó ÛË ÛÂ Ú Ûfi appleúôî appleùâè ÌfiÓÔ applefi ÙËÓ ÍËÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ Ú ÛÔ, ÊÔ ÂÓ apple Ú ÂÈ ÏÏÔ Â Ô applefi ÔÛË. 9 OIKONOMIKO E TIO

10 ταλλισµού, στον κανόνα χρυσού, στο σύστηµα Bretton Woods, και, τέλος, στο σύστηµα κυµαινόµενων ισοτιµιών από το 1971 έως σήµερα. Κανόνας ιµεταλλισµού Ο Κανόνας ιµεταλλισµού χρησιµοποιήθηκε κατά τον 18ο και κατά τον 19ο αιώνα από πολλές χώρες. Όριζε τη νοµισµατική µονάδα της κάθε χώρας ισότιµη µε µια συγκεκριµένη ποσότητα αργύρου ή χρυσού, πράγµα που συνεπαγόταν µια επίσηµη σχετική τιµή του χρυσού ως προς τον άργυρο. Ειδικότερα, κατά τον 19ο αιώνα, η αξία του δολαρίου είχε οριστεί ισότιµη µε 23,22 grains χρυσού (1 grain = 0,065 γραµµάρια = 0, ουγκιές) ή µε 371,25 grains αργύρου. Έτσι, η επίσηµη σχετική τιµή του χρυσού έναντι του αργύρου ήταν: 1 ουγκιά χρυσού = 15,988 ουγκιές αργύρου. Η ισοτιµία αυτή, όµως δεν ήταν ίδια σε όλες τις χώρες διεθνώς. Αν οι διαφορές από χώρα σε χώρα ήταν µεγάλες δηµιουργούσε ευκαιρίες για διασυνοριακό arbitrage. Στην πραγµατικότητα, η πιθανότητα της πραγµατοποίησης συναλλαγών arbitrage είχε ως συνέπεια τη διατήρηση της τιµής αγοράς χρυσού-αργύρου σε σχετικά σταθερά επίπεδα (κοντά στην επίσηµη ισοτιµία). Από την άλλη µεριά, η τυχόν διαµόρφωση προσδοκιών για περαιτέρω πτώση της τιµής κάποιου από τα δύο µέταλλα στο µέλλον οδηγούσε σε διακράτηση του άλλου µετάλλου ως αποθε- µατικού µέσου. Η σχετική τιµή των δύο µετάλλων στην ελεύθερη αγορά καθοριζόταν από τις δυνά- µεις της ζήτησης και της προσφοράς για κάθε ένα από αυτά. Σε περιπτώσεις που σηµειωνόταν αξιοσηµείωτη απόκλιση της επίσηµης τιµής µεταξύ χρυσού και αργύρου από την τιµή που διαµορφωνόταν στην αγορά, ο Κανόνας ιµεταλλισµού µετατρεπόταν ουσιαστικά σε κανόνα µονοµεταλλισµού, όπου χρησιµοποιείτο µόνο το ένα µέταλλο, είτε ο χρυσός είτε ο άργυρος, και µάλιστα εκείνο που ήταν φτηνότερο σε σχέση µε την επίσηµη ισοτιµία. (Αυτός είναι ο γνωστός νόµος του Gresham, σύµφωνα µε τον οποίο «το κακό χρήµα διώχνει το καλό). Σε µια προσπάθεια να δηµιουργηθεί ένα κοινό νοµισµατικό σύστηµα βασισµένο στο διµεταλλισµό, συστάθηκε το 1865 η Λατινική Νοµισµατική Ένωση στην οποία συµ- µετείχαν αρχικά η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ιταλία και η Ελβετία. Στην Ένωση αυτή είχε προσδιοριστεί η ίδια ισοτιµία µετατροπής του χρυσού σε άργυρο και οι ίδιες ποσότητες χρυσού και αργύρου για την έκδοση κερµάτων σε κάθε χώρα-µέλος. Το σύστηµα αυτό υπονοµεύτηκε τελικά από τις νοµισµατικές πρακτικές κυρίως της Ιταλίας και της Ελλάδος (όπου η τελευταία είχε προσχωρήσει στο σύστηµα αργότερα). Έτσι, η λειτουργία του συστήµατος διακόπηκε κατά τον Γαλλο-Γερµανικό πόλεµο του Με αυτό το εγχείρηµα το µέλλον του διµεταλλισµού είχε τερµατιστεί, αφού στη ιεθνή Νοµισµατική Συνέλευση του Παρισιού το 1867 οι περισσότερες συµµετέχουσες χώρες είχαν ψηφίσει υπέρ του Κανόνα Χρυσού. Ο Κανόνας του ιµεταλλισµού δεν λειτούργησε τελικά σύµφωνα µε τις προσδοκίες εκείνων που τον υιοθέτησαν. εν συνέβαλε στη µείωση του πληθωρισµού, ενώ οι αυξοµειώσεις στις προσφερόµενες ποσότητες των δύο αποθεµατικών µετάλλων δηµιούργησαν µεγάλα προβλήµατα, µεταξύ των οποίων και σηµαντικά προβλήµατα ρευστότητας. Η δηµιουργία µεγάλων αποκλίσεων της επίσηµης ισοτιµίας µεταξύ των δύο µετάλλων από την ισοτιµία της αγοράς οδηγούσε τελικά το σύστηµα σε µονοµεταλλισµό. Για τη λειτουργία του συστήµατος του διµεταλλισµού οι Κεντρικές Τράπεζες των χωρών έπρεπε να διαθέτουν σηµαντικά αποθέµατα από τα δύο 10 OIKONOMIKO E TIO

11 µέταλλα µε τα οποία καλυπτόταν η κοπή χρυσών ή αργυρών νοµισµάτων σύµφωνα µε τη ζήτηση που υπήρχε κάθε φορά. Ο Κανόνας Χρυσού µπορεί να θεωρηθεί ως η αµοιβαία δέσµευση των νοµισµατικών αρχών των συµµετεχουσών χωρών να διατηρούν αµετάκλητα σταθερή την ισοτιµία των εθνικών νοµισµάτων τους ως προς το χρυσό, αγοράζοντας και πουλώντας ελεύθερα απεριόριστες ποσότητες χρυσού. Για το σκοπό αυτό θα έπρεπε να διαθέτουν και τα ανάλογα αποθέµατα χρυσού. Κανόνας Χρυσού Η έναρξη εφαρµογής του νοµισµατικού συστήµατος του Κανόνα Χρυσού χρονολογείται από το 1819, όταν η Μεγ. Βρετανία επανέφερε σε ισχύ την πρακτική της ανταλλαγής από την Τράπεζα της Αγγλίας των κυκλοφορούντων χαρτονοµισµάτων µε χρυσό, σε σταθερή ισοτιµία. Η πρακτική αυτή εφαρµοζόταν και στο παρελθόν από την Αγγλία αλλά είχε διακοπεί για τέσσερα χρόνια µετά την έναρξη των Ναπολεόντειων πολέµων. Μετά το 1820, η ουσιαστική κυριαρχία της Αγγλίας στο παγκόσµιο χρηµατοοικονοµικό σύστηµα συνέβαλε στην υιοθέτηση του Κανόνα Χρυσού και από πολλές άλλες χώρες οι οποίες ήλπιζαν να ισχυροποιήσουν τις οικονοµικές τους διασυνδέσεις µε την Αγγλία. Ο Κανόνας Χρυσού µπορεί να θεωρηθεί ως η αµοιβαία δέσµευση των νοµισµατικών αρχών των συµµετεχουσών χωρών να διατηρούν αµετάκλητα σταθερή την ισοτιµία των εθνικών νοµισµάτων τους ως προς το χρυσό, αγοράζοντας και πουλώντας ελεύθερα απεριόριστες ποσότητες χρυσού. Για το σκοπό αυτό θα έπρεπε να διαθέτουν και τα ανάλογα αποθέµατα χρυσού. Ειδικότερα, το σύστηµα συνίστατο από ένα σύνολο κανόνων ή αρχών που έπρεπε να τηρούνται από όλες τις οι χώρες- µέλη του: µετατρεψιµότητα των τραπεζογραµµατίων της κάθε χώρας σε χρυσό στη σταθερή ισοτιµία δυνατότητα ελεύθερης εισαγωγής και εξαγωγής χρυσού, για να διευκολύνεται η πραγµατοποίηση διασυνοριακών εξισορροπητικών συναλλαγών (arbitrage). υποχρεωτική διατήρηση από την κεντρική τράπεζα κάθε χώρας ενός σταθερού λόγου διαθεσίµων σε χρυσό και νοµισµατικής κυκλοφορίας, και, τέλος, αυτόµατη αποκατάσταση της ισορροπίας του ισοζυγίου πληρωµών µέσω των αυξοµειώσεων στην εγχώρια προσφορά χρήµατος που θα έπρεπε να καλύπτεται από τις διαθέσιµες ποσότητες χρυσού της κάθε χώρας. Σε όλες τις χώρες που υιοθέτησαν τον Κανόνα Χρυσού, η τιµή του χρυσού ήταν εκφρασµένη σε όρους εγχώριου νοµίσµατος. Για παράδειγµα, από το 1837 έως το 1933 (µε εξαίρεση το διάστηµα ) η τιµή του χρυσού εκφρασµένη στα $ 20,67 η ουγκιά. Υπήρχε το αναγκαίο περιθώριο µεταξύ της τιµής αγοράς και της τιµής πώλησης του χρυσού από τις κεντρικές τράπεζες που αντιπροσώπευε το κόστος διαχείρισης και κοπής νοµισµάτων. Η σταθερή σχέση κάθε νοµίσµατος µε το χρυσό καθόριζε τις σταθερές διµερείς συναλλαγµατικές ισοτιµίες. Έτσι η επίση- µη ισοτιµία της στερλίνας µε το δολάριο ήταν USD/GBP = 4,866 από το 1879 έως το 1991 και από το 1925 έως το Μία στερλίνα περιείχε 113 grains καθαρού χρυσού και το δολάριο 23,22 grains. Έτσι µία στερλίνα περιείχε 4,866 (113:23,22) φορές περισσότερο χρυσό απ ότι το δολάριο. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου ( ) οι κυβερνήσεις των κρατών εγκατέλειψαν το κανόνα χρυσού και χρηµατοδότησαν τις µεγάλες πολεµικές δαπάνες µε έκδοση χρήµατος που δεν καλυπτόταν από τα διαθέσιµα αποθέµατα χρυσού. Πρώτη µετά το πόλεµο επανήλθαν στον κανόνα χρυσού οι Η.Π.Α. και µετά ακολούθησαν οι Βρετανία, Γαλλία Ιταλία και Ιαπωνία µε την συνθή- 11 OIKONOMIKO E TIO

12 κη της Γένοβας το Η εφαρµογή του Κανόνα Χρυσού διακόπηκε µε τη µεγάλη οικονοµική κρίση του Το νέο σύστηµα αποτέλεσε ένα κανόνα δολαρίου-χρυσού αφού µόνο οι Η.Π.Α. είχαν αναλάβει την υποχρέωση να διατηρούν σταθερή την τιµή του χρυσού στα $ 35 την ουγκιά, πουλώντας ή αγοράζοντας χρυσό στην ισοτιµία αυτή µόνο έναντι των κεντρικών τραπεζών των άλλων χωρών. Σύστηµα Bretton Woods Το σύστηµα Bretton Woods ήταν µια προσπάθεια της παγκόσµιας οικονοµικής κοινότητας να επιστρέψει στον Κανόνα Χρυσού (δηλαδή στο σύστηµα των σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών), χρησιµοποιώντας, όµως, το δολάριο ως κεντρικό άξονα του συστήµατος το οποίο όµως ήταν προσαρµοσµένο και µετατρέψιµο µε σταθερή ισοτιµία µε το χρυσό. Το καθεστώς αυτό εδραιώνεται το 1943 µετά από µια σειρά διαβουλεύσεων. Προσδιορίστηκε η σταθεροποίηση των νοµισµάτων των χωρών που συµµετείχαν στο σύστηµα µε το δολάριο (µε εύρος διακύµανσης ±1%), του οποίου η ισοτιµία ήταν σταθερή προς το χρυσό, ενώ οι κεντρικές τράπεζες διατηρούσαν τα συναλλαγµατικά διαθέσιµα κυρίως σε δολάρια και σε χρυσό. Στην πράξη το νέο σύστηµα αποτέλεσε ένα κανόνα δολαρίου-χρυσού αφού µόνο οι Η.Π.Α. είχαν αναλάβει την υποχρέωση να διατηρούν σταθερή την τιµή του χρυσού στα $ 35 την ουγκιά, πουλώντας ή αγοράζοντας χρυσό στην ισοτιµία αυτή µόνο έναντι των κεντρικών τραπεζών των άλλων χωρών. Η λειτουργία του συστήµατος του Bretton Woods βασιζόταν στις παρεµβάσεις του ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου που παρείχε δάνεια σε χώρες µε µεγάλα ελλείµµατα στα ισοζύγια πληρωµών τους, ενώ επέτρεπε την υποτίµηση των νοµισµάτων τους µόνο σε περιπτώσεις ουσιαστικής ανισορροπίας. Το σύστηµα των σταθερών ισοτιµιών έλαβε τέλος το 1971 όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέστειλε την ελεύθερη µετατρεψιµότητα του δολαρίου σε χρυσό καθώς ο υψηλός πληθωρισµός και το αυξανόµενο έλλειµµα του ισοζυγίου πληρωµών οδήγησαν σε αφαίµαξη των αποθεµάτων χρυσού και δηµιούργησαν προσδοκίες για επικείµενη υποτίµηση του δολαρίου. Με την εδραίωση του καθεστώτος των κυµαινόµενων συναλλαγµατικών ισοτιµιών, ο χρυσός έπαψε να αποτελεί µε οποιοδήποτε τρόπο παράγοντα προσδιορισµού της λειτουργίας του διεθνούς χρηµατοοικονοµικού συστήµατος. Η περίοδος 1971 έως σήµερα Με την εδραίωση του καθεστώτος των κυµαινόµενων συναλλαγµατικών ισοτιµιών, ο χρυσός έπαψε να αποτελεί µε οποιοδήποτε τρόπο παράγοντα προσδιορισµού της λειτουργίας του διεθνούς χρηµατοοικονοµικού συστήµατος. Η λειτουργία του προσδιορίζεται πια από τη θεώρησή του ως απλό χρηµατιστηριακό «εµπόρευµα» το οποίο, όµως, ζητείται από πολύ κόσµο όχι µόνο για τη χρήση του για την παραγωγή συγκεκριµένων προϊόντων αλλά και ως αποταµιευτικό µέσο. Η χρήση του ως αποταµιευτικού µέσου αυξάνεται όταν υπάρχουν προσδοκίες για περαιτέρω αύξηση της τιµής του στο µέλλον, ή όταν ενισχύονται οι προσδοκίες για πτώση της απόδοσης των επενδυτών από τις τοποθετήσεις τους σε άλλα αποταµιευτικά µέσα, όπως το δολάριο, οι αγορές οµολόγων, οι χρηµατιστηριακές αγορές και οι αγορές ακινήτων. Από ορισµένες πλευρές προβάλλεται η άποψη ότι ο χρυσός θα κληθεί και πάλι να προσφέρει τις υπηρεσίες του ως βάση κάποιου νοµισµατικού συστήµατος σταθερών ισοτιµιών, και αυτός είναι ένας παράγοντας που ενδεχοµένως ακόµα ευνοεί την διαµόρφωση υποθέσεων για αύξηση της ζήτησης για χρυσό στο µέλλον. Όσον αφορά την τρέχουσα περίοδο, από την πλευρά της προσφοράς η παραγωγή διακυµαίνεται στα κανονικά επίπεδα, ενώ εκκρεµεί η εξέλιξη της συµφωνίας της Ουάσιγκτον των κεντρικών τραπεζών, για περιορισµό των πωλήσεων χρυσού από τα υψηλά αποθέµατα χρυσού αυτών των τραπεζών, που λήγει τον Σεπτέµβριο του Είναι πολύ πιθανό ότι θα υπογραφεί νέα συµφωνία στην ίδια βάση µε την 12 OIKONOMIKO E TIO

13 παλαιά, ή ότι η νέα συµφωνία θα δίνει πιθανότατα µεγαλύτερα περιθώρια στις κεντρικές τράπεζες για αναδιάρθρωση των επενδυτικών τους χαρτοφυλακίων, ιδιαίτερα αν η τιµή του χρυσού διατηρείται στα σηµερινά ή, ενδεχοµένως, σε υψηλότερα επίπεδα. Γεγονός είναι ότι, µε τον χρυσό να µην παίζει κανένα ουσιαστικό ρόλο στο σηµερινό διεθνές νοµισµατικό σύστηµα, τα υπάρχοντα αποθέµατα χρυσού των κεντρικών τραπεζών έχουν µόνο την έννοια καθαρά επενδυτικών τοποθετήσεων που υπόκεινται στους κανόνες διαχείρισης χαρτοφυλακίου όπως και τα άλλα χρη- µατικά ή µη περιουσιακά στοιχεία. Είναι επίσης πιθανό ότι σε πολλές κεντρικές τράπεζες το ποσοστό συµµετοχής του χρυσού στο συνολικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο είναι υψηλότερο του κανονικού. Επίλογος Οι γεωπολιτικές διαταραχές και η έξαρση των τροµοκρατικών ενεργειών επιδρούν στην τιµή του χρυσού στην τρέχουσα περίοδο µέσω της συµβολής τους στην προαναφερθείσα αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ως επενδυτικών µέσων. Ευνοϊκή επίδραση στη ζήτηση χρυσού έχει και η διαφαινόµενη ανάκαµψη της οικονοµίας των ΗΠΑ και κατ επέκταση της παγκόσµιας οικονοµίας. Ο χρυσός φαίνεται να ευνοείται σηµαντικά από την αποδυνάµωση του δολαρίου λόγω των µεγάλων ελλειµµάτων του εξωτερικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών και του προϋπολογισµού της γενικής κυβέρνησης. Η σχετική αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια (οµόλογα, µετοχές), τα οποία λειτουργούσαν ως πολύ σηµαντικά επενδυτικά µέσα σε παγκόσµιο επίπεδο µέχρι πρόσφατα, αντισταθµίζεται µόνο µερικώς από την ενδυνάµωση του Ευρώ και του Γιέν και των οµολόγων και µετοχών σε αυτά τα νοµίσµατα. Έτσι, απο- µένει ένα σηµαντικό µέρος επενδυτικών κεφαλαίων που αποσύρονται από το δολάριο και τα χρηµατικά περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια το οποίο θεωρεί ως ευνοϊκή επενδυτική τοποθέτηση στην τρέχουσα συγκυρία την τοποθέτηση σε χρυσό. Οι γεωπολιτικές διαταραχές και η έξαρση των τροµοκρατικών ενεργειών επιδρούν στην τιµή του χρυσού στην τρέχουσα περίοδο µέσω της συµβολής τους στην προαναφερθείσα αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ως επενδυτικών µέσων. Ευνοϊκή επίδραση στη ζήτηση χρυσού έχει και η διαφαινόµενη ανάκαµψη της οικονοµίας των ΗΠΑ και κατ επέκταση της παγκόσµιας οικονοµίας, αφού θα συµβάλλει αφενός στην αύξηση της ζήτησης για προϊόντα χρυσού, τα οποία ως αγαθά πολυτελείας χαρακτηρίζονται από υψηλή εισοδηµατική ελαστικότητα ζήτησης, και αφετέρου στην περαιτέρω αποδυνάµωση των αγορών οµολόγων µε ευνοϊκή επίδραση στις επενδυτικές τοποθετήσεις σε χρυσό. Για τη µεσοχρόνια περίοδο θα πρέπει να σηµειωθεί ότι είναι πολύ πιθανό οι συνθήκες να πάψουν να διατηρούνται τόσο ευνοϊκές για το χρυσό. Η Συµφωνία της Ουάσιγκτον που συνέβαλε αποφασιστικά στην ανοδική πορεία της τιµής του χρυσού στην περίοδο , µπορεί να γίνει ελαστικότερη µε συνέπεια την αύξηση της προσφοράς χρυσού. Οι κίνδυνοι για το δολάριο ενδέχεται να µειωθούν µετά από κάποιο διάστηµα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται σταδιακά και η εµπιστοσύνη προς το Ευρώ και το Γιέν, µε συνέπεια να µην υπάρχει τόσο µεγάλη ανάγκη για τοποθετήσεις µεγάλων ποσοστών των διεθνών επενδυτικών χαρτοφυλακίων σε χρυσό. Σε κάθε περίπτωση, δεν φαίνεται να υπάρχει στην τρέχουσα περίοδο κάποιος ουσιαστικός λόγος γιατί η προτίµηση για τοποθετήσεις σε χρυσό θα πρέπει να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα, πέραν της εποικοδοµητικής συµβολής που µπορεί να έχει η συµπερίληψη και του χρυσού σε ένα επενδυτικό χαρτοφυλάκιο µε το κατάλληλο, όµως, ποσοστό που θα δικαιολογείται από τους αναµενόµενους συνδυασµούς απόδοσης κινδύνου αυτού του επενδυτικού µέσου στη σηµερινή πραγµατικότητα. 13 OIKONOMIKO E TIO

14 ƒ ƒ π À: ƒ π ª 1. Εισαγωγή: Το πετρέλαιο χαρακτηρίζεται ως προϊόν στρατηγικής σηµασίας ιδιαίτερα για τις µεγάλες χώρες, οι οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή του στις διεθνείς αγορές. Το πετρέλαιο αναδείχθηκε σταδιακά, από τις αρχές του 20 ου αιώνα και µέχρι σήµερα, σε έναν από τους βασικότερους παράγοντες που προσδιορίζουν την οµαλή λειτουργία και την ανάπτυξη της Παγκόσµιας Οικονοµίας. Είναι µια βασική πηγή ενέργειας (που αντικατέστησε σταδιακά τον άνθρακα από τις αρχές του 20 ου αιώνα) αλλά και µια βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή ενός πλήθους βιοµηχανικών προϊόντων. Το πετρέλαιο χαρακτηρίζεται ως προϊόν στρατηγικής σηµασίας ιδιαίτερα για τις µεγάλες χώρες, οι οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή του στις διεθνείς αγορές. Παρόλα αυτά, δεν έχει αποφευχθεί µέχρι σήµερα η πρόκληση σηµαντικών διακυ- µάνσεων στην προσφορά του πετρελαίου λόγω γεωπολιτικών διαταραχών ή λόγω της χρήσης του από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες ως µέσου άσκησης πίεσης στην παγκόσµια κοινωνία (ιδιαίτερα µετά τη δηµιουργία του ΟΠΕΚ στη 10-ετία του 1970). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δύο µεγάλες πετρελαιακές κρίσεις στη 10-ετία του 1970, καθώς και η µίνι-κρίση της περιόδου ήταν αποτέλεσµα σηµαντικών γεωπολιτικών διαταραχών και σε µεγάλο βαθµό της χρήσης του πετρελαίου ως µέσου άσκησης πολιτικής πίεσης σε συνδυασµό µε την ενεργοποίηση του ΟΠΕΚ. IA PAMMA 1 - È Î Ì ÓÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ ÂÙÚÂÏ Ô ÛÂ ÚÒ Î È ÛÂ ÔÏ ÚÈ ,00 35,00 30,00 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 0,00 9/93 3/94 9/94 3/95 9/95 3/96 9/96 3/97 9/97 3/98 9/98 3/99 9/99 3/00 9/00 3/01 9/01 3/02 9/02 3/03 9/03 EUR/BRL USD/BRL ËÁ : Reuters Βασικό χαρακτηριστικό του πετρελαίου είναι ότι είναι µια µη ανανεώσιµη πρώτη ύλη, της οποίας τα αποθέµατα είναι αναπόφευκτο ότι θα εξαντληθούν σε κάποια χρονική περίοδο στο µέλλον. Το ερώτηµα είναι πόσο µακρινή µπορεί να είναι αυτή η χρονική περίοδος. Σύµφωνα µε τις υπάρχουσες εκτιµήσεις, µέχρι σήµερα (τέλος του 2002) έχουν παραχθεί παγκοσµίως περίπου 650 δις. βαρέλια πετρελαίου. Όµως, υπάρχουν ακόµα αποδεδειγµένα αποθέµατα ύψους δις. βαρελιών περίπου, τα οποία είναι διαθέσιµα προς εξόρυξη στις σηµε- 14 OIKONOMIKO E TIO

15 ρινές τιµές του πετρελαίου. Επιπλέον, εκτιµάται ότι άλλα δις. βαρέλια περίπου πετρελαιακών αποθεµάτων αναµένουν να µπουν στη διαδικασία ανάπτυξης και παραγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι η τιµή του πετρελαίου στο µέλλον θα διαµορφωθεί σε τέτοια επίπεδα ώστε να δικαιολογεί την παραγωγή τους µε λογικό κέρδος 1. Έτσι, ενώ τα αποδειγµένα αποθέµατα, που είναι δυνατό να παραχθούν µε τις σηµερινές τιµές του πετρελαίου και µε τις σηµερινές εκτιµήσεις για την πορεία της ετήσιας παραγωγής και κατανάλωσης στο µέλλον, είναι δυνατό να διαρκέσουν για τα επόµενα 30 χρόνια περίπου, η εκµετάλλευση των υπολοίπων δυνητικών αποθεµάτων µπορεί να εξασφαλίσει την εξυπηρέτηση των αναγκών της παγκόσµιας οικονοµίας, πιθανότατα για περισσότερα από 100 χρόνια. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το περιθώριο χρόνου που υπάρχει για τη χρήση του πετρελαίου ως βασική πρώτη ύλη για τη λειτουργία της παγκόσµιας οικονο- µίας στο µέλλον εξακολουθεί να είναι αρκετά µεγάλο. Από τις διεθνείς αναλύσεις για την εξέλιξη της αγοράς και της τιµής του πετρελαίου στα επόµενα 25 χρόνια, το περιθώριο αυτό δεν φαίνεται να θεωρείται πιεστικό (και δεν φαίνεται να επηρεάζει την προσφορά και την τιµή του πετρελαίου), πράγµα που εξηγείται από τους ακόλουθους παράγοντες: α) Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται συνεχώς και η χρήση του φυσικού αερίου (παράλληλα µε, ή ως υποκατάστατο της χρήσης του πετρελαίου) ως σηµαντική πηγή ενέργειας, ενώ τα αποδειγµένα αποθέµατα φυσικού αερίου στον κόσµο είναι επίσης σηµαντικά. Συγκεκριµένα, στις αρχές του 2002 υπήρχαν εκτιµήσεις ότι το ύψος αυτών των αποθεµάτων ανερχόταν στα έως τρις. ft 3 (κυβικά πόδια) 2. εδοµένου ότι η παγκόσµια παραγωγή φυσικού αερίου το 2001 ήταν 90,72 τρις. ft 3, εκτιµάται ότι το 2003 η παραγωγή θα έχει ξεπεράσει τα 95 ft 3. Αυτό σηµαίνει ότι τα υπάρχοντα αποθέµατα φυσικού αερίου επαρκούν για 60 έτη περίπου µε τα σηµερινά δεδοµένα παραγωγής. β) Οι τεχνολογικές εξελίξεις στην παραγωγή έχουν µειώσει σηµαντικά την ένταση της παραγωγής σε ενέργεια, ενώ σε πολλές παραγωγικές ή καταναλωτικές δραστηριότητες τα προϊόντα πετρελαίου αντικαθίστανται σταδιακά από άλλες διαζευκτικές πηγές ενέργειας. Έτσι, η σηµασία του πετρελαίου στην παγκόσµια οικονοµία εκτιµάται ότι θα σηµειώσει σταδιακή πτώση στο απώτερο µέλλον. Συγκεκριµένα, η εµφάνιση αυτοκινήτων που λειτουργούν µε επαναφορτιζόµενη µπαταρία ή χρησιµοποιούν στην ουσία νερό για παραγωγή υδρογόνου, αναµένεται στο µέλλον να επηρεάσει καθοριστικά την αγορά πετρελαίου και να οδηγήσει ενδεχοµένως και σε σηµαντική πτώση της ζήτησης. Ως αποτέλεσµα των ανωτέρω, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι πολύ πριν η απειλή εξάντλησης των παγκόσµιων αποθεµάτων πετρελαίου καταστεί ουσιαστικός παράγοντας άσκησης αυξητικής επίδρασης στην τιµή του πετρελαίου, η ζήτηση πετρελαίου στο µέλλον θα έχει υποχωρήσει σταδιακά σε χαµηλότερα επίπεδα 1. µï appleâ, ChevronTexaco Corp. 2002,2003, Internet. 2. ÌÊˆÓ Ì ÙÈ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ Energy Information Administration/International Energy Annual 2001 Î È ÙÈ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÙÔ Oil & Gas Journal, PennWell Publishing Co., December 24, 2001, Î È ÙÔ World Oil, Gulf Publishing Co., August OIKONOMIKO E TIO

16 από τα σηµερινά 3. Αυτό, όµως, δεν προβλέπεται να γίνει τα επόµενα 25 χρόνια, όπου σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις των εξειδικευµένων διεθνών οργανισµών (όπως για παράδειγµα το Energy Information Administration (EIA)) η ζήτηση και η παραγωγή πετρελαίου αναµένεται να συνεχίσει να αυξάνεται µε ρυθµό λίγο χαµηλότερο από το ρυθµό αύξησης του παγκόσµιου ΑΕΠ, δηλαδή γύρω στο 2,1% ετησίως. Επειδή δε προβλέπεται κάποια µικρή υστέρηση της προσφοράς έναντι της ζήτησης, η τιµή του πετρελαίου σε σταθερές τιµές του 2001 αναµένεται να κυµαίνεται γύρω στα $ 25 το βαρέλι το IA PAMMA 2 Í ÏÈÍË ÙË ÙÈÌ ÙÔ appleâùúâï Ô ÛÂ Û Û ÙÈÛË Ì ÙÔÓ Ú ıìfi Ó appleù ÍË ÙˆÓ Σε κάθε περίπτωση, οι µεγάλες αυξοµειώσεις στις διεθνείς τιµές του πετρελαίου, σχετίζονται µε την πολιτική του ΟΠΕΚ για το ύψος της παραγωγής, καθώς επίσης και µε παράγοντες που έχουν σχέση µε το ύψος της ζήτησης πετρελαίου παγκοσµίως, µε το ύψος της υπερβάλλουσας δυναµικότητας των εγκαταστάσεων παραγωγής στις διάφορες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, µε τις αυξοµειώσεις στο ύψος των στρατηγικών αποθεµάτων πετρελαίου που διατηρούνται στις αναπτυγµένες χώρες, κ.ά. $ Ó Ú ÏÈ ÂÙÚ Ï ÈÔ Σε κάθε περίπτωση, οι µεγάλες αυξοµειώσεις στις διεθνείς τιµές του πετρελαίου, οι οποίες πράγµατι αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό της συγκεκριµένης αγοράς και συνεχίζονται και στην τρέχουσα περίοδο, σχετίζονται µε την πολιτική του ΟΠΕΚ για το ύψος της παραγωγής καθώς επίσης και µε παράγοντες που έχουν σχέση µε το ύψος της ζήτησης πετρελαίου παγκοσµίως στην τρέχουσα και στις µελλοντικές περιόδους, µε το ύψος της υπερβάλλουσας δυνα- µικότητας των εγκαταστάσεων παραγωγής στις διάφορες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, µε τις αυξοµειώσεις στο ύψος των στρατηγικών αποθεµάτων πετρελαίου που διατηρούνται στις αναπτυγµένες χώρες, κ.ά. Οι εκτιµήσεις για το ύψος των παγκόσµιων αποθεµάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν επίδραση στη διαµόρφωση της προσφοράς και της τιµής του πετρελαίου στη µεσο-µακροχρόνια περίοδο. Οι µεγάλες αυξοµειώσεις στην τιµή του πετρελαίου, ιδιαίτερα µετά τις δύο πετρελαιακές κρίσεις της 10-ετίας του 1970, ασκούν σοβαρή επίδραση στην αναπτυξιακή πορεία της παγκόσµιας οικονοµίας. Για παράδειγµα, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι υψηλοί ρυθµοί ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας στη δεκαετία του 1990 επιτεύχθηκαν υπό καθεστώς σχετικά χαµηλών τιµών του πετρελαίου, ενώ η µεγάλη άνοδος της τιµής του πετρελαίου µετά το 1999 συνδυάστηκε µε στασιµότητα και σε πολλές περιπτώσεις ύφεση των µεγάλων οικονοµιών και ƒ ıìfi Ó appleù ÍË % 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% % ÂÙ ÛÈ ÌÂÙ ÔÏ 3. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈı fiùè ÛÙË ÛËÌÂÚÈÓ Û ÁÎ Ú apple Ú ÂÈ Ó ÛÔ Úfi ÏËÌÌ appleô ÓÙÈÌÂÙˆapple ÂÙ È applefi ÙÈ appleâùúâï ÈÔapple Ú ÁˆÁ ÒÚ : Ó Ê ÚÂÙ È ÛÙÔÓ appleúôû ÈÔÚÈÛÌfi ÙË ÚÔÓÈÎ Î Ù ÓÔÌ ÂÍfiÚ ÍË ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ appleâùúâï Ô appleô È ı ÙÔ Ó ÛÙÔ apple Êfi ÙÔ. ÌÂÁ Ï ÙÂÚË apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô ÛÙÈ ÛËÌÂÚÈÓ ÙÈÌ ÌappleÔÚÂ Ó ÂappleÈÙ ÓÂÈ ÙËÓ ÂÍ ÓÙÏËÛË ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ ÙË Û ÁÎÂÎÚÈÌ ÓË ÒÚ ÙÛÈ ÒÛÙÂ Ó ÌËÓ Â Ó È Û ı ÛË Ó apple Ú ÁÂÈ ÌÂÁ Ï appleôûfiùëùâ appleâùúâï Ô ÛÙÔ Ì ÏÏÔÓ, fiappleô, ÂÓ Â ÔÌ Óˆ, Ë ÙÈÌ ÙÔ ı Â Ó È ËÏfiÙÂÚË. applefi ÙËÓ ÏÏË appleïâ Ú, Ô Ú ÛÙÈÎfi appleâúèôúèûìfi ÙË apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô ÛÙËÓ ÙÚ Ô Û appleâú Ô Ô ÌappleÔÚÂ Ó Ê ÛÂÈ È ı ÛÈÌ ÌÂÁ Ï appleôı Ì Ù appleâùúâï Ô ÛÙÔ Ì ÏÏÔÓ, fiappleô Ë ÙËÛË ÁÈ appleâùú Ï ÈÔ Î È Ë ÙÈÌ ÙÔ appleúô fióùô ı Â Ó È ÌÂÈˆÌ ÓË ÂÍ ÈÙ ÙË, ÂÓ Â fiìâóë, ÌÂÚÈÎ ÔÏÈÎ appleôî Ù ÛÙ ÛË ÙÔ ˆ ÂÓÂÚÁÂÈ Î appleëá. 16 OIKONOMIKO E TIO

17 Οι διακυµάνσεις των τιµών του πετρελαίου έχουν σηµαντική επίδραση και στις βασικές αγορές κεφαλαίου (οµολόγων και µετοχών) αλλά και στις αγορές άλλων µέσων διακράτησης πλούτου, όπως ο χρυσός, µέσω της επίδρασής τους στην πορεία της οικονοµικής ανάπτυξης και στις διακυµάνσεις του πληθωρισµού, τόσο µακροχρόνια όσο και στη µεσοµακροχρόνια περίοδο. 2. Η προσφορά πετρελαίου µε την κατάρρευση των χρηµατιστηριακών αγορών από το 2000 µέχρι τις αρχές του Αντίστοιχη αρνητική συσχέτιση µεταξύ των τιµών του πετρελαίου και του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας, καθώς και θετική συσχέτιση µεταξύ των διακυµάνσεων των τιµών του πετρελαίου και του πληθωρισµού σε πολλές χώρες, µπορεί να διαπιστωθεί και στις προηγούµενες δεκαετίες, µε προεξάρχουσα τη δεκαετία του Η επίδραση της τιµής του πετρελαίου στην ανάπτυξη της παγκόσµιας οικονοµίας αποτελεί έναν βασικό φραγµό στην πολιτική του ΟΠΕΚ για µεγάλες αυξήσεις στις τιµές του πετρελαίου. Αν οι αυξήσεις στις τιµές του πετρελαίου οδηγούν σε ύφεση την παγκόσµια οικονοµία, τότε η συνεπαγόµενη πτώση της ζήτησης πετρελαίου αφαιρεί από τον ΟΠΕΚ τη δυνατότητα να διατηρήσει την τιµή του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα. Τέλος, οι διακυµάνσεις των τιµών του πετρελαίου έχουν σηµαντική επίδραση και στις βασικές αγορές κεφαλαίου (οµολόγων και µετοχών) αλλά και στις αγορές άλλων µέσων διακράτησης πλούτου, όπως ο χρυσός (βλέπε το σχετικό διάγραµ- µα στο προηγούµενο άρθρο του παρόντος Οικονοµικού ελτίου), µέσω της επίδρασής τους στην πορεία της οικονοµικής ανάπτυξης και στις διακυµάνσεις του πληθωρισµού, τόσο µακροχρόνια όσο και στη µεσοµακροχρόνια περίοδο. Κοιτάσµατα πετρελαίου: Οι συνθήκες προσφοράς του πετρελαίου καθορίζονται σε πρώτο επίπεδο από τη γεωγραφική κατανοµή των κοιτασµάτων, δηλαδή τα σηµεία εκείνα της γης όπου έχουν βρεθεί ποσότητες πετρελαίου που είναι εµπορικά εκµεταλλεύσιµες. Ένα κοίτασµα πετρελαίου για να είναι εµπορικά εκµεταλλεύσιµο θα πρέπει η ποσότητά του σε συνδυασµό µε την τιµή του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές να είναι ικανή να καλύψει το κόστος εξόρυξης και γενικότερα το συνολικό κόστος της επένδυσης που απαιτείται έτσι ώστε η εν λόγω ποσότητα να διατεθεί στην αγορά. Ο προσδιορισµός της ποσότητας ενός κοιτάσµατος γίνεται µε σύγχρονες επιστηµονικές µεθόδους που επιτρέπουν µία προσεγγιστική εκτίµηση έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα αξιολόγησης της επένδυσης. Με αυτές τις µεθόδους εκτιµάται σήµερα ότι στο υπέδαφος της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται το 1/4 των γνωστών συνολικών κοιτασµάτων πετρελαίου της γης (περίπου 262 δις. βαρέλια πετρελαίου και 220 τρις. κυβικά πόδια φυσικού αερίου), στο υπέδαφος του Ιράκ βρίσκονται 113 δις. βαρέλια πετρελαίου και 110 τρις. κυβικά πόδια αερίου, στο Ιράν βρίσκονται περίπου 90 δις. βαρέλια πετρελαίου και περίπου 850 τρις. κυβικά πόδια αερίου, στη Ρωσία βρίσκονται 48.6 δις. βαρέλια πετρελαίου και τρις. κυβικά µέτρα φυσικού αερίου (το 29% των παγκόσµιων αποθεµάτων) και στις ΗΠΑ βρίσκονται 22,4 δις. βαρέλια πετρελαίου και 183,5 τρις. κυβικά πόδια φυσικού αερίου 4. Γενικότερα, η Αραβική χερσόνησος και οι περισσότερες χώρες που βρίσκονται σε αυτήν όπως το Κουβέιτ, το Ιράκ, το Ιράν διαθέτουν µεγάλα κοιτάσµατα πετρελαίου και κατ επέκταση ελέγχουν µεγάλο µέρος της παγκόσµιας προσφοράς. Από τη άλλη πλευρά στην Αµερικανική ήπειρο σηµαντική παραγωγή πετρελαίου διαθέτουν οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Βενεζουέλα, και το Μεξικό. Στην Ασιατική ήπειρο σηµαντι- 4. È ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÙˆÓ appleô ÂÈÁÌ ÓˆÓ appleôûôù ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ appleâùúâï Ô Î È º ÛÈÎÔ ÂÚ Ô Â Ó È ÂÍ ÈÚÂÙÈÎ ÛÎÔÏÂ ÁÈ Ó appleú ÁÌ ÙÔappleÔÈËıÔ Ó ÌÂ ÎÚ ÂÈ. ÛÙÔÈ Â appleô apple Ú ı ÙÔ ÌÂ apple ÚÔ ÛÈ ÔÓÙ È applefi ÙÔÓ ÚÁ ÓÈÛÌfi «The Energy Information Administration (EIA) [www.eia.doe.gov/emue/iea] appleô ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ ÙÈ ÈÎ ÙÔ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÁÈ Ù appleôı Ì Ù appleâùúâï Ô Î È Ê ÛÈÎÔ ÂÚ Ô ÛÙÈ, ÏÏ ÛÙÔÈ Â appleô apple Ú Ù ıâóù È applefi ÏÏÂ appleëá Î È ÂÈ ÈÎfiÙÂÚ applefi ÙÔ Oil & Gas Journal, Vol. 99, No 52, December 24, 2001 Î È applefi ÙÔ World Oil, Gulf Publishing Company, Vol. 223, No 8 (August 2002). 17 OIKONOMIKO E TIO

18 Με βάση και το εκτιµώµενο επίπεδο της συνολικής παγκόσµιας ζήτησης, ο ΟΠΕΚ περιορίζει τεχνητά την παραγωγή έτσι ώστε να διατηρεί την τιµή σε συγκεκριµένο εύρος στόχο. Αποτέλεσµα της πολιτικής του ΟΠΕΚ, ήταν στις περισσότερες περιόδους η διατήρηση των τιµών του πετρελαίου σε αρκετά υψηλά επίπεδα, γεγονός που από τη µία πλευρά ευνοούσε (πολλές φορές υπερβολικά) τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ενώ από την άλλη πλευρά είχε δυσµενέστατες επιπτώσεις στις οικονοµίες των αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου. κός και ολοένα αυξανόµενος είναι ο ρόλος της Ρωσίας σαν πετρελαιοπαραγωγική δύναµη καθώς διαθέτει πλούσια κοιτάσµατα πετρελαίου και φυσικού αερίου τα οποία σε µεγάλο βαθµό παραµένουν ανεκµετάλλευτα λόγω πεπαλαιωµένων υποδοµών εξόρυξης και επεξεργασίας. Προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισµού αυτών των εγκαταστάσεων κινούνται και οι πρόσφατες επενδύσεις που πραγµατοποιούν στη χώρα µεγάλες δυτικές εταιρείες εµπορίας πετρελαίου µε σκοπό να αυξήσουν την ηµερήσια παραγωγή και να εξασφαλίσουν έγκαιρη πρόσβαση σε µία πολλά υποσχόµενη αγορά. Παράλληλα, η προσπάθεια αυτή έχει τόσο πολιτικό όσο και στρατηγικό χαρακτήρα καθώς οι χώρες του δυτικού κόσµου θέλουν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Μέσης Ανατολής η παραγωγή των οποίων επηρεάζεται δυσµενώς από την έντονη πολιτική αστάθεια που επικρατεί στην περιοχή, ενώ από την άλλη πλευρά η Ρωσία θεωρεί ωφέλιµη την αύξηση της παραγωγής της η οποία της αποφέρει σηµαντικότατα έσοδα ενισχύοντας την εξασθενηµένη οικονοµία της. Ο ρόλος του ΟΠΕΚ Από τις αρχές του 1970, κυρίαρχο και αποφασιστικό ρόλο στην προσφορά του πετρελαίου κατέχει ο ΟΠΕΚ (Οργανισµός Πετρελαιοπαραγωγών Κρατών), που ιδρύθηκε το 1960 από το Ιράκ, το Ιράν, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα και είχε σκοπό αφενός την αύξηση της τιµής του πετρελαίου σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που επικρατούσαν στην περίοδο πριν από τη δεκαετία του 1970 και αφετέρου τη σταθεροποίηση των τιµών του πετρελαίου σε ικανοποιητικά επίπεδα µε τη συνεργασία των κρατών-µελών σε θέµατα παραγωγής και τιµολογιακής πολιτικής. Σήµερα στα µέλη του ΟΠΕΚ περιλαµβάνονται οι εξής χώρες: Αλγερία, Ινδονησία, Ιράν, Ιράκ, Κουβέιτ, Λιβύη, Νιγηρία, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα και Βενεζουέλα. Πρόκειται για την κλασσικότερη περίπτωση «καρτέλ» στη σηµερινή παγκόσµια οικονοµία, όπου σε µία ολιγοπωλιακή αγορά οι παραγωγοί συµφωνούν για τον καθορισµό της ποσότητας του αγαθού που θα παράγει ο καθένας (quota) και της συνολικής προσφοράς σε κάθε περίοδο σε επίπεδα διαφορετικά από αυτά που θα καθόριζε η αγορά αν λειτουργούσε σε συνθήκες ανταγωνισµού. Με βάση και το εκτιµώµενο επίπεδο της συνολικής παγκόσµιας ζήτησης, ο ΟΠΕΚ περιορίζει τεχνητά την παραγωγή έτσι ώστε να διατηρεί την τιµή σε συγκεκριµένο εύρος στόχο. Αποτέλεσµα της πολιτικής του ΟΠΕΚ, ήταν στις περισσότερες περιόδους η διατήρηση των τιµών του πετρελαίου σε αρκετά υψηλά επίπεδα γεγονός που από τη µία πλευρά ευνοούσε (πολλές φορές υπερβολικά) τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ενώ από την άλλη πλευρά είχε δυσµενέστατες επιπτώσεις στις οικονοµίες των αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου. Παρόλα αυτά, η δυνατότητα του ΟΠΕΚ να διατηρεί την τιµή του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα δεν είναι απεριόριστη για τους ακόλουθους λόγους: Πρώτον, δεν έχει καταστεί δυνατό µέχρι σήµερα να αποφευχθούν πλήρως τα συνηθισµένα προβλήµατα που εµφανίζονται στη λειτουργία του καρτέλ, όπως, το δέλεαρ για το κάθε µέλος του να καταπατήσει τη συµφωνία που έχει συνάψει, διαθέτοντας στην αγορά µεγαλύτερη ποσότητα πετρελαίου από αυτή που έχει συµφωνηθεί (υπέρβαση του quota). Το δέλεαρ σε αυτή την περίπτωση είναι µεγάλο καθώς η καταπάτηση της συµφωνίας συνεπάγεται την πώληση µεγαλύτερης ποσότητας σε υψηλή τιµή αυξάνοντας κατακόρυφα τα έσοδα της πετρελαιοπαραγωγού χώρας. Πράγµατι, σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν τα ανώτατα επίπεδα παραγωγής 18 OIKONOMIKO E TIO

19 που θέτει ο ΟΠΕΚ καταστρατηγούνται από πολλά µέλη, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου τα έσοδα από τις πωλήσεις του πετρελαίου ήταν η βασικότερη αν όχι η µοναδική πηγή πλούτου της χώρας. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε αύξηση της προσφοράς γεγονός που πιέζει την τιµή του πετρελαίου και ζηµιώνει όλα τα µέλη του «καρτέλ». Το δεύτερο πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο ΟΠΕΚ είναι ότι δεν µπορεί να πιέσει για αύξηση της τιµής του πετρελαίου σε περιόδους κατά τις οποίες η παγκόσµια οικονοµία βρίσκεται σε ύφεση. Η διαπραγµατευτική δύναµη του ΟΠΕΚ αυξάνει όταν η παγκόσµια οικονοµία αναπτύσσεται µε ικανοποιητικούς ρυθµούς και κατά συνέπεια η ζήτηση πετρελαίου έχει αυξητική πορεία. Όταν όµως η τιµή του πετρελαίου ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα, αυτό αποτελεί βασικό παράγοντα που µπορεί να οδηγήσει την παγκόσµια οικονοµία σε ύφεση. Στην περίπτωση αυτή δεν υποφέρουν µόνο οι χώρες εισαγωγής πετρελαίου αλλά και οι χώρες µέλη του ΟΠΕΚ. Η µειωµένη ζήτηση οδηγεί όχι µόνο σε µειωµένες πωλήσεις αλλά και σε σηµαντική πτώση των τιµών του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Το τρίτο πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο ΟΠΕΚ είναι ότι το µερίδιό του στη συνολική προσφορά πετρελαίου ενώ είναι σηµαντικό, της τάξεως του 37% στην τρέχουσα περίοδο, δεν εξασφαλίζει πλήρη έλεγχο της προσφοράς. Όταν η τιµή του πετρελαίου αυξάνει, π.χ. λόγω της πολιτικής του ΟΠΕΚ, καθίσταται ανταγωνιστική η παραγωγή πολύ µεγαλύτερων ποσοτήτων πετρελαίου από χώρες εκτός ΟΠΕΚ οι οποίες αυξάνουν τις ποσότητες πετρελαίου που προσφέρουν στην αγορά µειώνοντας το µερίδιο του ΟΠΕΚ. Η επιρροή του ΟΠΕΚ στο καθορισµό της τιµής του πετρελαίου στη δεκαετία του 1960 ήταν περιορισµένη για τους παρακάτω λόγους: Πρώτον, το µερίδιο του ΟΠΕΚ ήταν µόλις το 28% της συνολικής παγκόσµιας παραγωγής πετρελαίου το 1960, ενώ το 1970 είχε αυξηθεί στο 41%. εύτερον, τα κοιτάσµατα πετρελαίου στις χώρες του ΟΠΕΚ (εκτός του Ιράν) ανήκαν στις πολυεθνικές εταιρείες διύλισης και εµπορίας πετρελαίου στα πλαίσια συµφωνιών για την παροχή τεχνογνωσίας που δεν διέθεταν οι χώρες αυτές για την εξόρυξη του πετρελαίου. Τρίτον, η µεγάλη αύξηση στην παγκόσµια παραγωγή πετρελαίου στη δεκαετία του 1960 περιόριζε ουσιαστικά τις προσπάθειες αύξηση της τιµής του. Τέταρτον, οι χώρες του ΟΠΕΚ είχαν άµεση ανάγκη των εσόδων από την πώληση του πετρελαίου για να χρηµατοδοτήσουν την οικονοµική τους ανάπτυξη, και, τέλος, Πέµπτον, στον Αραβικό κόσµο σηµειώνονταν τότε έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις µεταξύ των χωρών µελών του που δεν επέτρεπε την αποτελεσµατική συνεργασία ούτε και στο πλαίσιο ενός Οργανισµού κοινών συµφερόντων όπως ο ΟΠΕΚ. IA PAMMA 3 ÁÎfiÛÌÈ Î Ù ÓÔÌ apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô (ÂÎ Ù. Ú ÏÈ /ËÌ Ú ) ƒø π π π 19 OIKONOMIKO E TIO

20 Πολλά από τα ανωτέρω προβλήµατα του ΟΠΕΚ φάνηκε ότι αντιµετωπίζονταν στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όπου η λειτουργία του ΟΠΕΚ κατέστη εξαιρετικά αποτελεσµατική λόγω κυρίως: α) Της σηµαντικής αύξησης της παγκόσµιας ζήτησης πετρελαίου αλλά, και, κυρίως, της αξιοποίησης του πετρελαίου από τα Αραβικά κράτη ως αγαθού µε τεράστια στρατηγική σηµασία, το οποίο θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για τη διεκδίκηση όλο και περισσότερων πολιτικών και οικονοµικών ανταλλαγµάτων. Έτσι στον πόλεµο µεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ τον Οκτώβριο του 1973, οι Αραβικές χώρες αποφάσισαν την µείωση της παραγωγής του πετρελαίου κατά 5% µηνιαίως έως ότου οι ΗΠΑ δεχθούν να στηρίξουν την Αίγυπτο. Η άρνηση των ΗΠΑ προκάλεσε την απόφαση των Αραβικών χώρων για το εµπάργκο πετρελαίου προς τις ΗΠΑ το οποίο αργότερα επεκτάθηκε στην Ολλανδία, στην Πορτογαλία, στην Νότια Αφρική και τη Ροδεσία. Το πρώτο πετρελαϊκό σοκ είχε ήδη ξεκινήσει µε την τιµή του πετρελαίου να εκτινάσσεται από τα $ 3,00 το βαρέλι στα $11,65 το βαρέλι και την παγκόσµια οικονοµία να εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς ύφεσης. Η 2η πετρελαϊκή κρίση ήρθε το µε το ξέσπασµα του πολέµου Ιράν-Ιράκ ο οποίος αφαίρεσε αµέσως 4 εκατ. βαρέλια ηµερησίως από την αγορά. Στη συνέχεια τα µέλη του ΟΠΕΚ αποφάσισαν να θέσουν την τιµή στα $ 36 το βαρέλι, επίπεδο πρωτόγνωρο για την παγκόσµια οικονοµία. Η επίπτωση όµως του 2ου αυτού σοκ ήταν σχετικά µικρή καθώς η παραγωγή των χωρών που δεν ήταν µέλη του ΟΠΕΚ (Μεξικό, Βρετανία, Νορβηγία, κ.α.) είχε αυξηθεί σηµαντικά καλύπτοντας επαρκώς τη ζήτηση και περιορίζοντας τη δυνατότητα υπερτιµολόγησης από τον ΟΠΕΚ. Βέβαια αυτό δεν απέτρεψε την είσοδο της παγκόσµιας οικονοµίας για µια ακόµη φορά σε φάση ύφεσης η οποία όµως ήταν λιγότερο επώδυνη συγκρινόµενη µε αυτή που προήλθε από την 1η πετρελαϊκή κρίση. IA PAMMA 4 - ÈÌ appleâùúâï Ô ÂÎÊÚ ÛÌ ÓÂ ÛÂ ÔÓÔÌ ÛÙÈÎ Î È appleú ÁÌ ÙÈÎ ÙÈÌ $ Ó Ú ÏÈ ÛÂ $ US ÛÂ appleú ÁÌ ÙÈÎ ÙÈÌ 1982 ËÁ : Federal Reserve of Saint Louis, Bloomberg. Ανάλογες, αν και σε χαµηλότερη ένταση, ήταν οι καταστάσεις που αντιµετωπίστηκαν σε πιο πρόσφατες περιόδους, όπως κατά τον πόλεµος του Περσικού Κόλπου το αλλά και στον πρόσφατο πόλεµο στο Ιράκ, όπου οι γεωπολιτικές διαταραχές είχαν και πάλι άµεση επίπτωση στην τιµή του πετρελαίου ( ιάγραµµα 2). Η δεκαετία του 1990 µπορεί να χαρακτηρισθεί ως δεκαετία αποδυνάµωσης του ΟΠΕΚ, αφού η τιµή του πετρελαίου κυµάνθηκε κατά κανόνα σε χαµηλότερα επίπεδα από ότι στις προηγούµενες δεκαετίες, ενώ µετά το OIKONOMIKO E TIO

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece. Starter Kit 1 Precious Metals Greece Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.com Αγαπητέ επενδυτή, Σε ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου προς

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή

1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή 1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή Στη διεθνή οικονοµία γίνεται ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών. Κάθε χώρα έχει το δικό της νόµισµα, στο οποίο εκφράζονται οι τιµές των αγαθών και υπηρεσιών. Η διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Οι κυριότερες οικονοµικές εξελίξεις την περίοδο που διανύουµε σχετίζονται µε την ψήφιση του Μεσοπρόθεσµου προγράµµατος καθώς και µε τις συζητήσεις για το νέο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 TMHMA ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ 210-326 2070 marketanalysis@alpha.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο: Γαζώνας Θωμάς Αρ. μητρώου: 1207Μ065 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κατεύθυνση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα : Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Το σύστημα του Χρυσού

Διαβάστε περισσότερα

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΟΜΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Για τον υπολογισμό της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας του ( /$ ) θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη σχέση ισοδυναμίας των επιτοκίων. Οπότε: Για

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Προσφορά και ζήτηση χρήματος 2. Προσφορά χρήματος και συναλλαγματική ισοτιμία (βραχυχρόνια περίοδος) 3. Χρήμα, τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία (μακροχρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 27 Αυγούστου 2015 Αποτελέσµατα Β Τριµήνου / Α Εξαµήνου 2015 Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης Ο Όµιλος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Οι εξαγωγές αποτελούν το «κλειδί» για την αναθέρµανση της ελληνικής οικονοµίας. Με δεδοµένη την αδυναµία της εγχώριας αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.

www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet. www.infosociety.gr www.hellaskps.gr www.observatory.gr www.ependyseis.gr www.e-oikonomia.gr www.kep.gov.gr www.culture.gr www.edet.gr www.ebusinessforum.gr www.sch.gr www.ika.gr www.ekt.gr www.ktpae.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες

2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες 2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες 2.1 Εισαγωγή Η ανάπτυξη της αγοράς των ευρωνοµισµάτων, η σταδιακή κατάργηση των περιορισµών της κίνησης κεφαλαίων και η εισαγωγή νέων χρηµατοπιστωτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων

Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων 1 Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγµατος Διεθνές αποκεντρωµένο δίκτυο διαπραγµατευτών

Διαβάστε περισσότερα

Εάν το ποσοστό υποχρεωτικών καταθέσεων είναι 25% και υπάρξει μια αρχική κατάθεση όψεως 2.000 σε μια εμπορική Τράπεζα, τότε η μέγιστη ρευστότητα που μπορεί να δημιουργηθεί από αυτή την κατάθεση είναι: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993

ISBN 960-431-204-9. K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 2 K ıâ ÁÓ ÛÈÔ ÓÙ Ù appleô appleôáú ÊÂÙ È applefi ÙÔÓ Û ÁÁÚ Ê Â ÙÂÚË Î ÔÛË 1993 Copyright 1989, 1993,. ËÌËÙÚÔappleÔ ÏÔ - æˆìôappleô ÏÔ ISBN 960-431-204-9 Φωτοστοιχειοθεσία-Eκτ πωση: Bι λιοπωλείο: Π. ZHTH

Διαβάστε περισσότερα

Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010

Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010 Δελτίο τύπου 28 Φεβρουαρίου 2011 Προκαταρκτικά ετήσια αποτελέσματα της Marfin Popular Bank για το έτος 2010 Η επιτυχής ολοκλήρωση της αύξησης του μετοχικού κεφαλαίου με την άντληση 488.2 εκατ., και η πώληση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ερωτήσεις

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες. Ερωτήσεις Κοκολιού Έλλη Α.Μ. 1207 Μ 093 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Α) Η αγορά συναλλάγματος

Διαβάστε περισσότερα

Τιμές στην Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου

Τιμές στην Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, Tιμές στην Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου και Φυσικού Αερίου τους Ισπανούς και τους Ιταλούς; in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Τιμές στην Παγκόσμια Αγορά Πετρελαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ 1. ιεθνείς οικονοµικές εξελίξεις Το διεθνές οικονοµικό περιβάλλον χαρακτηρίζεται από αστάθεια και αβεβαιότητα, µε προοπτική µεσοπρόθεσµα, την επιβράδυνση της οικονοµικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ & ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ & ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΡΗΤΡΑ ΑΠΟΠΟΙΗΣΕΩΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΕΛΙ Α ΥΠΟ ΙΕΥΘΥΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες. Ισμήνη Πάττα Περίληψη, 2 ου μισού του κεφ. 12 ΑΜ 1207/Μ:070 ΠΕΡΙΛΗΨΗ (2 ου μέρους κεφαλαίου 12 ( από το 12.4. και μετά, του βιβλίου Οικονομική για Επιχειρησιακές Σπουδές, του D. Mc Aleese) Ο Πληθωρισμός και οι κεντρικές τράπεζες Βασικά Σημεία : *Κεντρικές Τράπεζες,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή

Εισαγωγή. Σύντομη ιστορική αναδρομή ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΙΜΑ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ Δ.Α.Κ. Τα Διαπραγματεύσιμα Αμοιβαία Κεφάλαια (Δ.Α.Κ.) είναι μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων τα οποία εκδίδονται από Ανώνυμες Εταιρίες Διαχείρισης Αμοιβαίων Κεφαλαίων (ΑΕΔΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Οι Συνθήκες Προσφοράς και Ζήτησης Πετρελαίου

Οι Συνθήκες Προσφοράς και Ζήτησης Πετρελαίου Οι Συνθήκες Προσφοράς και Ζήτησης Πετρελαίου Στ. Παναγιώτου (panagiotou.s@gmail.com) Επισκέπτης Καθηγητής Ναυτιλιακής Οικονοµικής & ιεθνούς Εµπορίου στο Τµήµα Ναυτιλίας, Μεταφορών & Logistics του BCA London

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Το πετρέλαιο χρησιμοποιείται για την παραγωγή καυσίμων αλλά και άλλων χημικών προϊόντων παγκοσμιώς. Καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της καθημερινότητας μας καθώς έχει ευρεία χρήση. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΘΕΣΜΟΥΣ "CROWDFUNDING" KAI "VENTURE CAPITALS"

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΘΕΣΜΟΥΣ CROWDFUNDING KAI VENTURE CAPITALS Πειραιάς, 8 Μαΐου 2015 ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΘΕΣΜΟΥΣ "CROWDFUNDING" KAI "VENTURE CAPITALS" Crowdfunding Το crowdfunding ή αλλιώς participative financing - («χρηματοδότηση από το πλήθος» -- «συμμετοχική

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου

Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου Τα αποτελέσµατα του α τριµήνου O Όµιλος της ΕΤΕ παρουσίασε καθαρά κέρδη για έκτο συνεχόµενο τρίµηνο τα οποία ανήλθαν σε 181 εκατ. κατά το α τρίµηνο 2014, σε σχέση µε κέρδη 27 εκατ. το α τρίµηνο 2013. Σε

Διαβάστε περισσότερα

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια

5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 5. Tο προϊόν και η συναλλαγματική ισοτιμία βραχυχρόνια 1. Οι προσδιοριστικοί παράγοντες της συνολικής ζήτησης 2. H βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά προϊόντος 3. Η βραχυχρόνια ισορροπία στην αγορά περιουσιακών

Διαβάστε περισσότερα

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS

MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS MANAGEMENT OF FINANCIAL INSTITUTIONS ΔΙΑΛΕΞΗ: «ΣΥΝΑΛΛΑΓΜΑΤΙΚΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ» (Foreign Exchange Risk) Πανεπιστήμιο Πειραιώς Τμήμα Χρηματοοικονομικής Καθηγητής Γκίκας Χαρδούβελης 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ορισμός Συναλλαγματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ. Οι ιεθνείς Οργανισµοί κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου διατήρησαν την αρνητική εικόνα αναφορικά µε την παγκόσµια ζήτηση πετρελαίου το 2009.

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ. Οι ιεθνείς Οργανισµοί κατά τη διάρκεια του Φεβρουαρίου διατήρησαν την αρνητική εικόνα αναφορικά µε την παγκόσµια ζήτηση πετρελαίου το 2009. ΜΑΡΤΙΟΣ 29r Commodities Monitor Τµήµα Αναλύσεως ιεθνών Αγορών ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ Η πρόσφατη άνοδος της τιµής οφείλεται περισσότερο στην ευνοϊκή εικόνα των χρηµατιστηριακών

Διαβάστε περισσότερα

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται θαρ τητα του νοµίσµατος. H υποτίµηση εν ς νοµίσµατος συσχετιζ ταν µε τη µείωση της ποσ τητας του µετάλλου που περιείχε το ν µισµα. Kατά το µεγαλ τερο µέρος του 19ου αιώνα κυριάρχησαν τρία µεταλλικά συστήµατα:

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Χρηματοοικονομική. Διεθνής Χρηματοοικονομική

Διεθνής Χρηματοοικονομική. Διεθνής Χρηματοοικονομική Διεθνής Χρηματοοικονομική 1 Περιγραφή Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι να εισαγάγει τους φοιτητές στις βασικές αρχές λειτουργίας των διεθνών αγορών χρήματος και κεφαλαίου και του διεθνούς νομισματικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ 2002 ( ιεθνή Λογιστικά Πρότυπα-IAS)

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ 2002 ( ιεθνή Λογιστικά Πρότυπα-IAS) Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου, 2003 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΧΡΗΣΗΣ 2002 ( ιεθνή Λογιστικά Πρότυπα-IAS) Αύξηση µεριδίου αγοράς κατά 1% στις Καταθέσεις και τις Χορηγήσεις Οργανικά Κέρδη 1 263 εκατ. (+7%) - Καθαρά

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων»

Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Πειραιάς, 10 Ιουνίου 2013 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ «Το ΕΒΕΠ θέτει την ανάγκη διαμόρφωσης νέου τοπίου στα επιτόκια χορηγήσεων επιχειρηματικών δανείων» Στην Ελλάδα, τα επιτόκια χορηγήσεων παραμένουν σε υψηλό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013 NUNTIUS ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΕΠΕΥ ΤΜΗΜΑ ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΕΩΝ ΤΗΛ: 210-3350599 ΦΑΞ: 210-3254846 E-MAIL: nunt12@otenet.gr WEBSITE: www.nuntius.gr Αθήνα, 31/03/2010 ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ 2008-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αποτελέσματα Γ Τριμήνου / Εννεαμήνου 2013

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αποτελέσματα Γ Τριμήνου / Εννεαμήνου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 14 Νοεμβρίου Αποτελέσματα Γ Τριμήνου / Εννεαμήνου Θετικά αποτελέσματα Γ Τριμήνου λόγω αριστοποίησης λειτουργίας Διυλιστηρίου Ελευσίνας, αυξημένων εξαγωγών και βελτιωμένης λειτουργικής επίδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal Ελεγχόμενη από την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Αριθμός Αδείας: 3/73/7.5.1996 Κλεισόβης 8, Αθήναι, Tηλ. 210-3899400, Fax. 210-3216574 Τεύχος 825 24/05/2011 ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ

Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE. του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ Η ΧΡΗΜΑΤΟΠIΣΤΩΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠTΙΚΕΣ ΤΟΥ REAL ESTATE του ΙΩΑΝΝΗ Α. ΜΟΥΡΜΟΥΡΑ Καθηγητή Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Προέδρου ΣΟΕ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Έχουν ήδη περάσει δύο χρόνια από την έναρξη της παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Τµήµα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών (ΔΕΣ) Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Ειδίκευσης στις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές Εργασία στο µάθηµα «Γεωπολιτική των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 20 εκεµβρίου 2012 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: Οκτώβριος 2012 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών Τον Οκτώβριο του 2012 το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα το οποίο διαµορφώθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαος Ηρ. Γεωργιάδης Υπεύθυνος Ανάλυσης Valuation & Research Specialists ( VRS ) www.valueinvest.gr - www.iraj.gr

Νικόλαος Ηρ. Γεωργιάδης Υπεύθυνος Ανάλυσης Valuation & Research Specialists ( VRS ) www.valueinvest.gr - www.iraj.gr ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΑΓΟΡΑΣ ΜΕΤΟΧΩΝ Νικόλαος Ηρ. Γεωργιάδης Υπεύθυνος Ανάλυσης Valuation & Research Specialists ( VRS ) www.valueinvest.gr - www.iraj.gr 1 Αποτίµηση Θεµελιωδών Παραγόντων Αποτελεί τη σηµαντικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές για την Αποδοτικότερη Αξιοποίηση των Επενδύσεων

Βασικές Αρχές για την Αποδοτικότερη Αξιοποίηση των Επενδύσεων Βασικές Αρχές για την Αποδοτικότερη Αξιοποίηση των Επενδύσεων 1 Θέματα παρουσίασης Η Παγκόσμια Αγορά ο κύκλος της οικονομίας και των επενδύσεων Το Τρίπτυχο της Επένδυσης : Κατανομή Διασπορά Χρονικός Ορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΟΜΙΛΟΣ ΙΝΤΕΑΛ ΑΒΕΕ ΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Σχετικά µε την τροποποίηση της χρήσης των αντληθέντων κεφαλαίων σύµφωνα µε την Απόφαση 64 του ιοικητικού Συµβουλίου του Χρηµατιστηρίου Αξιών Αθηνών Αθήνα, Ιούλιος

Διαβάστε περισσότερα

Yπεύθυνη και συνεπής

Yπεύθυνη και συνεπής Π ε λ ά τ η ς, Π ο ι ό τ η τ α, Έ ρ ε υ ν α, Α ν ά π τ υ ξ η Yπεύθυνη και συνεπής Καινοτομία Yψηλή προστιθέμενη αξία Aνάπτυξη ανθρωπίνου δυναμικού Ο σεβασμός στο περιβάλλον και τους φυσικούς πόρους αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Eπεξηγηµατικές Σηµειώσεις στους Νοµισµατικούς, Χρηµατοπιστωτικούς και άλλους χρηµατοοικονοµικούς δείκτες.

Eπεξηγηµατικές Σηµειώσεις στους Νοµισµατικούς, Χρηµατοπιστωτικούς και άλλους χρηµατοοικονοµικούς δείκτες. Eπεξηγηµατικές Σηµειώσεις στους Νοµισµατικούς, Χρηµατοπιστωτικούς και άλλους χρηµατοοικονοµικούς δείκτες. Προσφορά Χρήµατος Η Προσφορά Χρήµατος Μ1 αντιστοιχεί στην Πρωτογενή Ρευστότητα στην εθνική ορολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εμπειρογνώμονες του Ευρωσυστήματος κατάρτισαν προβολές για τις μακροοικονομικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, με βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία)

ΘΕΜΑ : Οικονοµικές εξελίξεις στη Βουλγαρία Πορεία διµερών οικονοµικών και εµπορικών σχέσεων, κατά το α 6µηνο 2008 (προσωρινά στοιχεία) ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗ ΣΟΦΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ EMBASSY OF GREECE IN SOFIA OFFICE FOR ECONOMIC & COMMERCIAL AFFAIRS Evlogi Georgiev 103, Sofia 1504, Bulgaria, tel.: (003592) 9447959,

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών. εκέµβριος 2013

Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014. Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013. Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών. εκέµβριος 2013 Αθήνα, 19 Φεβρουαρίου 2014 Θέµα: Ισοζύγιο Πληρωµών: εκέµβριος 2013 Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών εκέµβριος 2013 Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών παρουσίασε έλλειµµα 215 εκατ. ευρώ, σχεδόν το µισό εκείνου

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία των άριστων νομισματικών περιοχών και οι αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης

7. Η θεωρία των άριστων νομισματικών περιοχών και οι αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης 7. Η θεωρία των άριστων νομισματικών περιοχών και οι αντιφάσεις της ευρωπαϊκής ενοποίησης 1. Ιστορική αναδρομή της Ευρωπαϊκής ενοποίησης 2. Η θεωρία των άριστων νομισματικών περιοχών 3. Είναι η ΕΕ μία

Διαβάστε περισσότερα

Apollo Investment Fund Plc. Σελίδα

Apollo Investment Fund Plc. Σελίδα ΕΝ ΙΑΜΕΣΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 31 ΜΑΡΤΙΟΥ 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελίδα ΕΝ ΙΑΜΕΣΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 2 ΕΝ ΙΑΜΕΣΟΣ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 3 ΕΝ ΙΑΜΕΣΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΛΛΑΓΩΝ ΣΤΑ Ι ΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης

Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Δομή του δημοσίου χρέους στην Ελλάδα Σύνθεση και διάρκεια λήξης Στην Ελλάδα η μη ρεαλιστική πρόβλεψη του ταμειακού ελλείμματος κατά το έτος 2009, εξαιτίας της υπερεκτίμησης των εσόδων και της αύξησης των

Διαβάστε περισσότερα

Εβδοµαδιαία ανασκόπηση 19/01 25/01-2015

Εβδοµαδιαία ανασκόπηση 19/01 25/01-2015 Εβδοµαδιαία ανασκόπηση 19/01 25/01-2015 Ο πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, ανακοίνωσε πρόγραµµα ποσοτικής χαλάρωσης (QE), ύψους 60 δισ. ευρώ µηνιαίως, το οποίο θα ξεκινήσει από τον Μάρτιο του 2015. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Το Διοικητικό Συμβούλιο ενημερώνει τους Μετόχους της Εταιρείας για τα ακόλουθα ζητήματα:

Το Διοικητικό Συμβούλιο ενημερώνει τους Μετόχους της Εταιρείας για τα ακόλουθα ζητήματα: «ΕΚΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ «ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Γ. ΝΙΚΑΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ» ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΟΧΩΝ Σύμφωνα με το άρθρο 13 10 του κ.ν. 2190/1920 Δυνάμει

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012

Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Αποτελέσματα Ομίλου ΕΤΕ: α τρίμηνο 2012 Κεφαλαιακή Επάρκεια: Ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας διαμορφώνεται στο 8,1% μετά την καταβολή από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κεφαλαιακής

Διαβάστε περισσότερα

IV. ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 4. Υπολογισµός κεφαλαιακών απαιτήσεων για τον κίνδυνο βασικού εµπορεύµατος

IV. ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 4. Υπολογισµός κεφαλαιακών απαιτήσεων για τον κίνδυνο βασικού εµπορεύµατος IV. ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 4. Υπολογισµός κεφαλαιακών απαιτήσεων για τον κίνδυνο βασικού εµπορεύµατος ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IV: ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑΚΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΙΝ ΥΝΟ ΒΑΣΙΚΟΥ ΕΜΠΟΡΕΥΜΑΤΟΣ 1. Κάθε θέση σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής

Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07. Ιούλιος 2013. Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΕΤΡΕΛΑΪΚΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΙΕΝΕ Μ07 Ιούλιος 2013 Συγγραφείς: Αργυρώ Ροϊνιώτη, Κωστής Σταμπολής Σύνοψη Μελέτης Η Ελλάδα είναι μια χώρα ιδιαίτερα εξαρτημένη από το

Διαβάστε περισσότερα

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal Ελεγχόμενη από την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Αριθμός Αδείας: 3/73/7.5.1996 Αριστείδου 9, Αθήναι, Tηλ. 210-3899400, Fax. 210-3216574 Τεύχος 829 20/06/2011 ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones

Διαβάστε περισσότερα

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες

Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Ελάφρυνση και Ιδιωτικοποίηση για το Ελληνικό Χρέος, Κέρδη για τους Ευρωπαίους Πολίτες Σχίζας Παναγιώτης* Η διάχυση της κρίσης της στεγαστικής αγοράς των ΗΠΑ στην Ευρώπη οδήγησε τις αγορές στην επαναξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2013 Η άμεση και πλήρης ανακεφαλαιοποίηση της Eurobank από το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας κατά 5,8δισ. αποκαθιστά την κεφαλαιακή βάση της Τράπεζας με pro-forma δείκτη

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη των τιμών

Παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη των τιμών Παράγοντες που καθορίζουν την εξέλιξη των τιμών 1. Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να επιτύχει η νομισματική πολιτική Πώς μπορεί η νομισματική πολιτική να επηρεάσει τις τιμές που πληρώνουμε για τα αγαθά και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD

ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD ΥΑΛΟΚΑΘΑΡΙΣΤΗΡΕΣ ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ STANDARD Με προσυναρμολογημένο πολλαπλό προσαρμογέα Επανακλειόμενη, μεμονωμένη συσκευασία Δυνατότητα συνδυασμού διαφόρων μηκών Χαμηλό κόστος αποθήκευσης και ελάχιστες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Παναγιώτου. Χρηματιστηριακή Τεχνική Ανάλυση. 08 Φεβρουαρίου 2014

Πάνος Παναγιώτου. Χρηματιστηριακή Τεχνική Ανάλυση. 08 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Παναγιώτου Χρηματιστηριακή Τεχνική Ανάλυση 08 Φεβρουαρίου 2014 Αποποίηση ευθυνών: Η παρούσα αναφορά δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση προτροπή για αγορά ή πώληση χρηματιστηριακών ή άλλων προϊόντων

Διαβάστε περισσότερα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα

Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα ΣΥΝΟΨΗ 21 ΣΥΝΟΨΗ Οι αιτίες του χρέους των χωρών της περιφέρειας: Συμμετοχή στην ΟΝΕ και ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα 1. Η αναταραχή στην Ευρωζώνη οφείλεται στην παγκόσμια κρίση χρηματιστικοποίησης η

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή της ποντοπόρου ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία: Επιδόσεις και προοπτικές

Η συμβολή της ποντοπόρου ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία: Επιδόσεις και προοπτικές ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Η συμβολή της ποντοπόρου ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία: Επιδόσεις και προοπτικές Απρίλιος 2013 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

British Middlesex University

British Middlesex University Καρακολτζίδης Ιωάννης Υποψήφιος ιδάκτωρ British Middlesex University Ερευνητικό πεδίο: Αποκωδικοποίηση της µεταβλητότητας και της διακύµανσης των χρηµατοπιστωτικών αγορών, ως εργαλείο ανάλυσης, για την

Διαβάστε περισσότερα

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015

Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Κέρδη 0,5 εκατ. στο πρώτο εξάμηνο του 2015 Οριακή κερδοφορία για τους πρώτους έξι μήνες Στο 61% τα ΜΕΔ Παραμένουν η μεγαλύτερη πρόκληση Ενθαρρυντικές οι εξελίξεις στην αγορά ακινήτων Θετικό το μομέντουμ

Διαβάστε περισσότερα

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ :

ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : ΔÔ Ì Ó Ì ÙÔ Û Ì Ô ÏÔ : Í ÙË appleôùâïâûì ÙÈÎ È Â ÚÈÛË ÎÚ ÛÂˆÓ ÛÙÈ ÂappleÈ ÂÈÚ ÛÂÈ Τι θα έκανες αν αύριο υπέβαλλε την παραίτησή του ο καλύτερος συνεργάτης σου; Αν το κτίριο των γραφείων όπου εργάζεσαι έπιανε

Διαβάστε περισσότερα

OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΙΟΥΝΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 86

OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΙΟΥΝΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 86 OIKONOMIKO EΛTIO TPIMHNIAIA EK OΣH THΣ ΙΟΥΝΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 86 Η ΑΝΘHΣΗ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗΣ ΧΡΗΜΑΤΟ ΟΤΗΣΗΣ: ΝΕΑ ΠΡΟΪONTA ΜΕ ΧΑΜΗΛΑ ΕΠΙΤΟΚΙΑ ΓΙΑ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ... σελ. 3 ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ...

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου

Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Δείκτης Τουριστικής Δαπάνης στην περιοχή της Μεσογείου Ιανουάριος - Απρίλιος Καταναλωτική δαπάνη εισερχόμενου τουρισμού σε έξι Μεσογειακές χώρες, με επιμέρους στοιχεία για την Ελλάδα Αύγουστος 2 Αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat -

ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για τον μήνα Σεπτέμβριο 2012 - Πηγή Eurostat - ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ & ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΠΕΤΡΑΚΗ 16 Τ.Κ. 105 63 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210.32.59.198 FAX: 210.32.59.229 ΘΕΜΑ: Εκτίμηση του εμπορικού ισοζυγίου των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (27), με χώρες εκτός αυτής, για

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ MUSTAFA OSMAN ISMAIL ALAMIN MINISTER OF INVESTMENT, REPUBLIC OF SUDAN TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business

Διαβάστε περισσότερα

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών

η πληρότητα των ξενοδοχείων στο σύνολο της χώρας την ίδια περίοδο, καθώς αυτό αποτελεί μια σημαντική ένδειξη του συνολικού τζίρου των τουριστικών ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ 2005-2008 Η Ελλάδα είναι ένας από τους δημοφιλέστερους τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ένας πόλος έλξης για χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Ο τουριστικός τομέας αποτελεί, αδιαμφισβήτητα,

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης

Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης Διαχείριση της Περιουσίας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης 1. Εισαγωγή Οι προβλεπόμενες υψηλές χρηματοδοτικές ανάγκες του Ελληνικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης στο μέλλον καθιστούν επιτακτική την αποτελεσματική

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτή και κλειστή οικονομία

Ανοικτή και κλειστή οικονομία Μακροοικονομική της ανοικτής οικονομίας: Βασικές έννοιες Κεφάλαιο 29 Εισαγωγή στην Μακροοικονομική Τμήμα Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Ανοικτή και κλειστή οικονομία Κλειστή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΟΜΟΛΟΓΑ. Μια Χρήσιµη Οδός Χρηµατοδότησης Ζητήµατα & Πλεονεκτήµατα για τις Ελληνικές Εισηγµένες Εταιρίες

ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΟΜΟΛΟΓΑ. Μια Χρήσιµη Οδός Χρηµατοδότησης Ζητήµατα & Πλεονεκτήµατα για τις Ελληνικές Εισηγµένες Εταιρίες Φεβρουάριος 2005 ΕΤΑΙΡΙΚΑ ΟΜΟΛΟΓΑ Μια Χρήσιµη Οδός Χρηµατοδότησης Ζητήµατα & Πλεονεκτήµατα για τις Ελληνικές Εισηγµένες Εταιρίες Νικόλαος Ηρ. Γεωργιάδης, Χριστόφορος Ι. Μακρυάς (*) Τα τελευταία χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΙΔΙΩΤΕΣ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΠΕΛΑΤΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΑ ΕΠΕΝΔΥΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥΣ Εισαγωγή Η Alpha Finance, στα πλαίσια προσαρμογής της στις διατάξεις

Διαβάστε περισσότερα

χρηµατοοικονοµικών παράγωγων συµβολαίων είναι για: αντιστάθµιση κινδύνων επενδυτικούς λόγους

χρηµατοοικονοµικών παράγωγων συµβολαίων είναι για: αντιστάθµιση κινδύνων επενδυτικούς λόγους Derivatives Forum Money Show 2-3 Φεβρουαρίου 2008, Ζάππειο Οι αλληλεπιδράσεις των αγορών τοις µετρητοίς και των συµβολαίων µελλοντικής εκπλήρωσης επί των δεικτών FTSE-ASE και FTSE- ASEMid40 Εµµανουήλ Γ.

Διαβάστε περισσότερα

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή

kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 7 Eισαγωγή kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 8 8 kefalaio 1_2 26-07-06 18:22 Page 9 1. È Ù Î È appleò ÌÂÏÂÙÔ ÌÂ ÙËÓ πûùôú ÙÔ Ì ıëì Ùfi ı appleïëúôêôúëıô ÌÂ: τι είναι η Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα Χρηματοοικονομικά Παράγωγα

Εισαγωγή στα Χρηματοοικονομικά Παράγωγα Εισαγωγή στα Χρηματοοικονομικά Παράγωγα Αχιλλέας Ζαπράνης Τμήμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Θέματα Ορισμοί Προθεσμιακές Συμβάσεις (forwards) Συμβόλαια Μελλοντικής Εκπλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για την εξαµηνία που έληξε στις 30 Ιουνίου 2014 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για την εξαµηνία που έληξε στις 30 Ιουνίου 2014 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για την εξαµηνία που έληξε στις 30 Ιουνίου 2014 29 Αυγούστου 2014 1. ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1.1 Λογαριασµός Αποτελεσµάτων Βασικά στοιχεία λογαριασµού αποτελεσµάτων Ιουν-14 Ιουν-13 Μεταβολή

Διαβάστε περισσότερα

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή

Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη και το Shale Gas. του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του Κωνσταντίνου Στρατή Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Η Μακροπρόθεσμη Παροχή Φυσικού Αερίου στην Ευρώπη Κύρια Σημεία του Ιωάννη Γατσίδα, της Θεοδώρας Νικολετοπούλου και του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ

ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Π.Μ.Σ. ΔΕΣ ερωτήματα στο μάθημα ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ από το βιβλίο των PAUL R. KRUGMAN & «ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Θεωρία και Πολιτική» MAURICE

Διαβάστε περισσότερα