OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88. Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "OIKONOMIKO EΛTIO ALPHA BANK ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88. Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3"

Transcript

1 OIKONOMIKO EΛTIO TPIMHNIAIA EK OΣH THΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88 Η ΓΟΗΤΕΙΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥ: H AΞΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ...σελ. 3 Η ΑΓΟΡΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ...σελ. 14 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΥΗΜΕΡΙΑ: ΕΜΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΛΛΟΙ...σελ. 25 ΒΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΓΕΘΗ...σελ. 37

2 OIKONOMIKO EΛTIO ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2003 TEYXOΣ 88 Tο Oικονοµικό ελτίο, πέραν του πληροφοριακού χαρακτήρος του, αποβλέπει στη συµβολή της Alpha Bank σε επίκαιρους οικονοµικούς προβλη- µατισµούς. Tα κείµενά του συντάσσονται κατά κανόνα από τα στελέχη της ιευθύνσεως Oικονοµικών Mελετών της Tραπέζης. Eπιτρέπεται η αναδηµοσίευση µε την παράκληση να αναφέρεται η πηγή και να στέλνονται στον εκδότη τα σχετικά δηµοσιεύµατα. Tριµηνιαία Έκδοση της Alpha Bank A.E. Yπεύθυνος σύµφωνα µε το Nόµο: M. E. Mασουράκης Σταδίου 40, AΘHNAI Eπιµέλεια / Παραγωγή: MetaDesign 2 OIKONOMIKO E TIO

3 π À ÃÀ À: H π À TOY πø Εισαγωγή: Ο χρυσός, εκτός από τη γενικότερη χρήση του στην κατασκευή κοσµηµάτων ή άλλους βιοµηχανικούς τοµείς, είναι επίσης γενικά αποδεκτός διεθνώς τόσο ως µέσο ανταλλαγής για την αγορά άλλων αγαθών και υπηρεσιών όσο και, πολύ περισσότερο, ως µέσο διακράτησης πλούτου. Για το λόγο αυτό, κατά καιρούς, χρησιµοποιήθηκε ως βάση για την µέτρηση της αξίας εθνικών νοµισµάτων και γενικότερα ως το κέντρο βάρους των εθνικών συστηµάτων πληρωµών πολλών χωρών, αλλά και του παγκόσµιου συστήµατος πληρωµών και των διεθνών εµπορικών και χρηµατοοικονοµικών συναλλαγών. Ο χρυσός είναι ένα από τα βασικότερα πολύτιµα µέταλλα µε εξαιρετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά 1. Είναι ένα µέταλλο εξαιρετικά ελκυστικό ως προς το χρώµα και τη λαµπρότητά του, που µπορεί να διατηρείται ουσιαστικά άφθαρτο αιωνίως (χωρίς να θαµπώνει ή να ξεθωριάζει ή να οξειδώνεται και να διαβρώνεται), που είναι εύκολα σφυρηλατήσιµο και µετατρέψιµο σε πολύ λεπτές ίνες και γενικά εύκολο στην κατεργασία του για τη δηµιουργία µιας µεγάλης σειράς προϊόντων (κοσµηµάτων, νοµισµάτων, εργαλείων, κατασκευών, κ.λπ.), χρησιµοποιούµενο είτε αυτούσιο είτε σε κράµα µε άλλα µέταλλα 2. Χάρις σε αυτές τις σπουδαίες ιδιότητές του ο χρυσός, εκτός από τη γενικότερη χρήση του στην κατασκευή κοσµηµάτων ή άλλους βιοµηχανικούς τοµείς, είναι επίσης γενικά αποδεκτός διεθνώς τόσο ως µέσο ανταλλαγής για την αγορά άλλων αγαθών και υπηρεσιών όσο και, πολύ περισσότερο, ως µέσο διακράτησης πλούτου. Για το λόγο αυτό, κατά καιρούς, χρησιµοποιήθηκε ως βάση για την µέτρηση της αξίας εθνικών νοµισµάτων και γενικότερα ως το κέντρο βάρους των εθνικών συστηµάτων πληρωµών πολλών χωρών, αλλά και του παγκόσµιου συστήµατος πληρωµών και των διεθνών εµπορικών και χρηµατοοικονοµικών συναλλαγών. IA PAMMA 1 H ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ Ó Ô ÁÎÈ Û ÔÏ ÚÈ Î È Û ÚÒ ( Ó Ì Ó ) /71 6/72 11/73 4/75 9/76 2/78 7/79 12/80 5/82 10/83 3/85 8/86 1/88 6/89 11/90 4/92 9/93 2/95 7/96 12/97 5/99 10/00 3/02 8/03 US$ ËÁ : World Gold Council. Η ανάγκη δηµιουργίας αποθεµάτων χρυσού από κεντρικές τράπεζες ή από άλλους εκδοτικούς οργανισµούς υπήρξε µια σηµαντική πηγή ζήτησης χρυσού στην παγκόσµια οικονοµία µέχρι και το 1971, όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέστειλε την µετατρεψιµότητα του δολαρίου σε χρυσό. Από την άλλη µεριά, η θεώρηση του χρυσού ως επενδυτικού µέσου που µπορεί να συµβάλλει στην αύξηση του ύψους και στην σταθερότητα της απόδοσης ενός επενδυτικού χαρτοφυλακίου συνέβαλλε στην 1. Ô ÚÔ ÙÔ Ú ÛÔ ÌÂÙÚ Ù È ÛÂ Ô ÁÎÈ, ÂÓÒ Ë appleâúèâîùèîfiùëù ÙÔ ÛÂ Î Ú ÙÈ. Ú Ûfi ÙˆÓ 24 Î Ú Ù ˆÓ ıâˆúâ Ù È fiùè ÂÈ 100% Î ı ÚfiÙËÙ, ÂÓÒ Ô Ú Ûfi ÙˆÓ 18 Î È 14 Î Ú Ù ˆÓ (appleô appleúôùèìô ÓÙ È ÁÈ ÙËÓ Î Ù ÛΠÎÔÛÌËÌ ÙˆÓ) ıâˆúâ Ù È fiùè ÂÈ 75% Î È 58,3% Î ı ÚfiÙËÙ ÓÙ ÛÙÔÈ. 2. ÌË-ÓÔÌÈÛÌ ÙÈÎ Ú ÛË ÙÔ Ú ÛÔ ÂÓ appleâúèôú ÂÙ È ÌfiÓÔ ÛÙËÓ Î Ù ÛΠÎÔÌ ÒÓ ÎÔÛÌËÌ ÙˆÓ, ÏÏ ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ Ù È Î È Û ÏÏÔ ÙÔÌ ÙË ÔÈÎÔÓÔÌ, fiappleˆ ÛÙËÓ appleïëúôêôúèî, ÛÙÈ ÙËÏÂappleÈÎÔÈÓˆÓ Â, ÛÙËÓ ÙÔÎÈÓËÙÔ ÈÔÌË Ó, ÛÙËÓ ÚÈ ÈÔÌË Ó, ÂÓÒ Ú ÛÎÂÈ ÛËÌ ÓÙÈÎ ÂÊ ÚÌÔÁ ÛÙÔ Â Ú ÙÂÚÔ appleâ Ô ÙË È ÙÚÈÎ (Ï È ÂÚ, apple Ú ÎÔÏÔ ıëûë ÙˆÓ Î Ú È ÎÒÓ apple ı ÛˆÓ, ËÌ ÙÔ fiùâ, È ÁÓˆÛË Î È appleúfi ÏÂ Ë È ÊfiÚˆÓ ÛıÂÓÂÈÒÓ ÎÏapple.). Euro 3 OIKONOMIKO E TIO

4 αύξηση των διαθεσίµων χρυσού από ιδιώτες επενδυτές. Τέλος, σηµαντικά αποθέ- µατα χρυσού δηµιουργούνται για την κάλυψη των αναγκών που υπάρχουν σε κάθε περίοδο για τη βιοµηχανική χρήση του χρυσού. Αυτές ακριβώς είναι οι τρεις βασικές αιτίες από τις οποίες πηγάζει η ζήτηση χρυσού ανά τους αιώνες. Κατά τη διάρκεια του 2003 η τιµή του χρυσού σηµείωσε ανοδική πορεία επηρεασµένη αρχικά από τον πόλεµο στο Ιράκ και στη συνέχεια από την υποτίµηση του δολαρίου και τη µεγάλη αβεβαιότητα που επικρατεί στην παγκόσµια κοινότητα, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται τις πληγές που προκαλούνται από τις ανοικτές πολεµικές διενέξεις και από τη διεθνή τροµοκρατία IA PAMMA 2. H ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ Ó Ô ÁÎÈ ÛÂ ÔÏ ÚÈ Î È ÛÂ ÚÒ ( Ó Ì Ó ) 1/1/90 1/6/90 1/11/90 1/4/91 1/9/91 1/2/92 1/7/92 1/12/92 1/5/93 1/10/93 1/3/94 1/8/94 1/1/95 1/6/95 1/11/95 1/4/96 1/9/96 1/2/97 1/7/97 1/12/97 1/5/98 1/10/98 1/3/99 1/8/99 1/1/00 1/6/00 1/11/00 1/4/01 1/9/01 1/2/02 1/7/02 1/12/02 1/5/03 1/10/03 USD ËÁ : World Gold Council Ο χρυσός εµφανίζεται ιστορικά από το 3000 π.χ. περίπου και ιδιαίτερα στην περιοχή των Σουµερίων (στο σηµερινό Ιράκ), όπου σύµφωνα µε τους ιστορικούς εµφανίστηκαν τα πρώτα σηµάδια του πολιτισµού. Από εκείνη την εποχή ο άνθρωπος άρχισε να κατεργάζεται το πολύτιµο µέταλλο και να δηµιουργεί κοµψά τεχνουργήµατα. Περίπου από το 1500 π.χ., ο χρυσός, είτε ως άκοπο µέταλλο (bullion) είτε µε τη µορφή νοµισµάτων, χρησιµοποιήθηκε ως µέσο πληρωµών στη διεκπεραίωση εµπορικών συναλλαγών αλλά και ως µέσο διακράτησης αξιών. Όπως προαναφέρθηκε, σε πολλές περιόδους, είτε µαζί µε τον άργυρο (διµεταλλισµός), είτε από µόνος του (µονοµεταλλισµός) συνετέλεσαν στη δηµιουργία αξιόπιστων διεθνών νοµισµατικών συστηµάτων και διευκόλυναν τη διεξαγωγή του παγκόσµιου εµπορίου και την ανάπτυξη της παγκόσµιας οικονοµίας. Ακόµα και σήµερα, όπου ο χρυσός δεν χρησιµοποιείται πια επισήµως ως βάση του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος, εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς ως µια από τις πιο ασφαλείς µορφές επένδυσης, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης οικονοµικής αναταραχής. EURO Στο παρόν άρθρο επιδιώκεται να παρουσιαστεί µια σύντοµη περιγραφή της σηµασίας του χρυσού στο διεθνές οικονοµικό σύστηµα, καθώς και των παραγόντων που επηρεάζουν την προσφορά και τη ζήτηση χρυσού διεθνώς στις διάφορες περιόδους και, κατά συνέπεια, την τιµή του χρυσού. Η πορεία της τιµής του χρυσού Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν οι διακυµάνσεις στην αγορά και στην τιµή του χρυσού σε διάφορες περιόδους αποτελούν αντικείµενο γενικότερου ενδιαφέροντος. Ειδικότερα, κατά τη διάρκεια του 2003 η τιµή του χρυσού σηµείωσε ανοδική πορεία επηρεασµένη αρχικά από τον πόλεµο στο Ιράκ και στη συνέχεια από την υποτίµηση του δολαρίου και τη µεγάλη αβεβαιότητα που επικρατεί στην παγκόσµια κοινότητα, η οποία εξακολουθεί να υφίσταται τις πληγές που προκαλούνται από τις ανοικτές πολεµικές διενέξεις και από τη διεθνή τροµοκρατία. Τα προβλήµατα στην οικονοµία των ΗΠΑ, που χαρακτηρίζεται σήµερα από τα µεγάλα ελλείµµατα τόσο στο δηµόσιο τοµέα όσο και στο ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στις τοποθετήσεις των διεθνών επενδυτών σε περιουσιακά στοιχεία σε 4 OIKONOMIKO E TIO

5 IA PAMMA 3 Í ÏÈÍË ÙÈÌ Ú ÛÔ Î È appleâùúâï Ô $ Ó Ô ÁÎÈ Ë appleâùúâï Î ÎÚ ÛË 2Ë appleâùúâï Î ÎÚ ÛË Ù ÚÚ ÛË ÙÔ ÚËÌ ÙÈÛÙËÚ Ô ÙË ÀfiÚÎË ÚÔÌÔÎÚ ÙÈÎ Âapple ıâûë ÙË 11Ë ÂappleÙÂÌ Ú Ô ÔÏ ÚÈ Ó Ú ÏÈ XÚ Ûfi ÂÙÚ Ï ÈÔ ËÁ : World Gold Council, Bloomberg δολάρια πράγµα που, εµµέσως, ευνοεί τις τοποθετήσεις σε χρυσό. Πάντως, όπως φαίνεται στα ιαγράµµατα 1 και 2, η τιµή του χρυσού έχει καταγράψει µεγάλες διακυµάνσεις στην τελευταία τριακονταετία, ενώ η τιµή που καταγράφεται στους τελευταίους µήνες του 2003, σχετίζεται σε σηµαντικό βαθµό µε την διολίσθηση του δολαρίου έναντι των άλλων νοµισµά των, και, κυρίως, του Ευρώ.( ιάγραµµα 2), δεν είναι η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ιστορικά 3. Μετά τη διακοπή της µετατρεψιµότητας του χρυσού σε δολάρια µε σταθερή ισοτιµία το 1971, η τιµή του χρυσού παρουσίασε σηµαντική αύξηση που οφειλόταν αφενός στη µεγάλη υποτίµηση του δολαρίου και αφετέρου στην πρώτη µεγάλη πετρελαϊκή κρίση το 1973 ( ιάγραµµα 3), και είχε ως αποτέλεσµα την αλµατώδη άνοδο του πληθωρισµού και την πτώση των χρηµατιστηριακών αγορών. Έτσι, η τιµή του χρυσού ανήλθε στα $ 106 η ουγκιά το 1973 και $ 183,77 το 1974, έναντι µόλις $ 63 το Η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση το 1978 ( ιάγραµµα 3) εκτίναξε την τιµή του χρυσού σε νέα ιστορικά υψηλά επίπεδα και ειδικότερα, από τα $ 161 ανά ουγκιά το 1977, στα $ 208 το 1978, στα $ 459 το 1979 και στα $ 594 το Η ραγδαία αυτή άνοδος σηµειώθηκε όταν η παγκόσµια ζήτηση παρουσίασε πτώση, οι κεφαλαιαγορές σηµείωσαν έντονες διακυµάνσεις και ο πληθωρισµός στις Ηνωµένες Πολιτείες αναρριχήθηκε στο 15% το 1980 που αποτελούσε το IA PAMMA 4 Í ÏÈÍË ÙÈÌÒÓ Ú ÛÔ Î È ÂappleÈÙÔÎ ˆÓ FED $ Ó Ô ÁÎÈ % XÚ Ûfi EappleÈÙfiÎÈ FED ËÁ : World Gold Council, Federal Reserve Bank, Saint Louis 3. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈı fiùè Ë È Î Ì ÓÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ ÃÚ ÛÔ appleô apple ÚÔ ÛÈ ÂÙ È ÛÙ È ÁÚ ÌÌ Ù ÂÈ ÂÍÔÌ Ï Óı Û Πappleôèô ıìfi ÊÔ ÔÈ ÙÈÌ Ù appleôùâïô Ó ÙˆÓ Ì ÛÔ fiúô ÙÔ Î ıâ Ì Ó Î È fi È ËÌÂÚ ÛÈ apple Ú ÙËÚ ÛÂÈ. 5 OIKONOMIKO E TIO

6 Σε περιόδους αναταραχής στις χρηµατιστηριακές αγορές διαφαίνεται µια αρνητική συσχέτιση της τιµής του χρυσού και των χρηµατιστηριακών δεικτών. υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 40 ετών µε οδυνηρές συνέπειες για τις αγορές οµολόγων. Όσον αφορά τα επιτόκια, η µεγάλη αύξηση της τιµής του πετρελαίου και του πληθωρισµού, ώθησε την κεντρική τράπεζα των Ηνωµένων Πολιτειών να εφαρµόσει σφικτή νοµισµατική πολιτική και να αυξήσει το παρεµβατικό επιτόκιο στα επίπεδα του 17% το 1980 και στο 19% το 1981, για να περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις. Η σχέση των διακυµάνσεων της τιµής του χρυσού µε τις διακυµάνσεις των επιτοκίων φαίνεται στο ιάγραµµα 4, ενώ η σχέση της τιµής του χρυσού µε τις διακυµάνσεις του είκτη Dow Jones απεικονίζεται στο ιάγραµµα 5. Σε κάποιες περιόδους, ιδιαίτερα περιόδους αναταραχής στις χρη- µατιστηριακές αγορές διαφαίνεται µια αρνητική συσχέτιση της τιµής του χρυσού και των χρηµατιστηριακών δεικτών. Η συσχέτιση αυτή ανατρέπεται σε περιόδους όπως π.χ. το 2ο εξάµηνο του 2003, όταν οι δύο αυτές αγορές ευνοούνται ταυτόχρονα από τις προοπτικές ανάπτυξης της οικονοµίας και την πτώση του δολαρίου και της αγοράς οµολόγων.  ÎÙË ÃÚËÌ ÙÈÛÙËÚ Ô 12,000 10,000 8,000 6,000 4,000 2,000 IA PAMMA 5 TÈÌ Ú ÛÔ Î È Â ÎÙË Dow Jones $ Ó Ô ÁÎÈ ÃÚ Ûfi  ÎÙË Dow Jones ËÁ : World Gold Council, Bloomberg Το εµπόριο του χρυσού Ο χρυσός αποτελεί ένα διεθνώς εµπορεύσιµο στοιχείο και ως εκ τούτου είναι διαπραγµατεύσιµο στα κυριότερα διεθνή χρηµατιστήρια. Η διαπραγµάτευση του χρυσού λαµβάνει χώρα όλο το 24ωρο, καθότι όταν κλείνει ένα χρηµατοοικονοµικό κέντρο κάποιο άλλο ανοίγει. Τα κύρια όµως χρηµατιστήρια, που παρατηρείται σηµαντική συναλλαγµατική δραστηριότητα είναι το χρηµατιστήριο του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης. Στο µεν πρώτο ο χρυσός διαπραγµατεύεται στη φυσική του µορφή µε τη µέθοδο της δηµοπρασίας (auction) που λαµβάνει χώρα δύο φορές ηµερησίως (στις π.µ. και στις 3:00 µ.µ.) και αναγγέλλεται η µέση τιµή fixing του χρυσού, που χρησιµοποιείται για εµπορευµατικούς σκοπούς, ενώ στο δεύτερο ο χρυσός διαπραγµατεύεται σε «άϋλη» µορφή, δηλαδή µε τη µορφή των Συµβολαίων Μελλοντικής Εκπλήρωσης (Gold futures ή ΣΜΕ χρυσού). Ο όγκος των συναλλαγών σε ΣΜΕ χρυσού παρουσιάζει σηµαντική αύξηση τα τελευταία έτη και αποτελεί πλέον το 45% περίπου των συνολικών ΣΜΕ εµπορευµάτων. Εδώ πρέπει να επιση- µάνουµε, ότι η τιµή των ΣΜΕ χρυσού, τις περισσότερες φορές είναι υψηλότερη από την τρέχουσα τιµή του χρυσού µε τη διαφορά να αντανακλά το κόστος µεταφοράς αλλά και της ασφάλειας του χρυσού. Για επενδυτικούς σκοπούς, η τοποθέτηση σε χρυσό µπορεί να επιτευχθεί µε τους ακόλουθους τρόπους. 6 OIKONOMIKO E TIO

7 Σε πολλές περιπτώσεις, κατά το παρελθόν, οι κεντρικές τράπεζες των διαφόρων χωρών, στα πλαίσια της προσπάθειάς τους για αποδοτικότερη διαχείριση των χαρτοφυλακίων τους, προχώρησαν σε πωλήσεις χρυσού από τα διαθέσιµά τους, χωρίς να αποφύγουν τη δηµιουργία σηµαντικής αναστάτωσης στην αγορά χρυσού και την πρόκληση µεγάλων διακυµάνσεων στην τιµή του. Αγορά χρυσού σε ράβδους, ή σε χρυσά νοµίσµατα. Τοποθέτηση σε εταιρίες εξόρυξης χρυσού που συνήθως είναι εισηγµένες στα κύρια χρηµατιστήρια των ΗΠΑ και των άλλων µεγάλων χρηµατιστηρίων διεθνώς. Τοποθετήσεις στην αγορά ΣΜΕ (Futures). Η τιµή του χρυσού, όπως συµβαίνει και µε όλα τα εµπορεύσιµα αγαθά, καθορίζεται από τις δυνάµεις ζήτησης και προσφοράς. Η αύξηση της προσφοράς προκύπτει είτε µε περαιτέρω εξόρυξη χρυσού, είτε µε την πώληση σηµαντικών αποθε- µατικών των Κεντρικών Τραπεζών ή άλλων κατόχων χρυσού. Σε πολλές περιπτώσεις, κατά το παρελθόν, οι κεντρικές τράπεζες των διαφόρων χωρών, στα πλαίσια της προσπάθειάς τους για αποδοτικότερη διαχείριση των χαρτοφυλακίων τους, προχώρησαν σε πωλήσεις χρυσού από τα διαθέσιµά τους, χωρίς να αποφύγουν τη δηµιουργία σηµαντικής αναστάτωσης στην αγορά χρυσού και την πρόκληση µεγάλων διακυµάνσεων στην τιµή του. Ως παράδειγµα αναφέρεται η πώληση σηµαντικής ποσότητας χρυσού από την ΤτΑγγλίας τον Αύγουστο του 1999, που επέφερε µεγάλη πτώση στην τιµή του χρυσού (στα $ 252 ανά ουγκιά από $ 270 ανά ουγκιά που ήταν πριν από την πώληση). Μετά από αυτό το επεισόδιο, στις αρχές του 2000, 15 κεντρικές τράπεζες Ευρωπαϊκών Χωρών και χωρών της Αµερικανικής Ηπείρου, που κατέχουν περίπου το 1/4 των παγκόσµιων αποθεµάτων χρυσού, αποφάσισαν να συνάψουν µία συµφωνία επιδιώκοντας τον περιορισµό και τον έλεγχο πώλησης ποσοτήτων χρυσού από τα διαθέσιµά τους. Η συµφωνία αυτή έγινε γνωστή ως η «Συµφωνία της Ουάσιγκτον για το χρυσό» και έχει ισχύ έως τον Σεπτέµβριο του Οι συµµετέχουσες τράπεζες αποφάσισαν να µην π 1 ˆÏ ÛÂÈ ÃÚ ÛÔ ÌÂÙ ÙËÓ appleôáú Ê ÙË Û ÌÊˆÓ ÙË ÛÈÁÎÙÔÓ (σε τόνους χρυσού) Η εφαρµογή της συµφωνίας της Ουάσιγκτον υπήρξε ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο της τιµής του χρυσού τα τελευταία τρία χρόνια Ην. Βασίλειο Ολλανδία Αυστρία Ελβετία Γερµανία Πορτογαλία Σύνολο Πηγή: World Gold Council προβούν σε πωλήσεις χρυσού για τα επόµενα πέντε έτη, παρά µόνο για τις πωλήσεις που ήδη έχουν εξαγγελθεί (πίνακας 1). Αυτές όµως οι πωλήσεις δεν πρέπει να υπερβαίνουν τους 400 τόνους ετησίως και τους τόνους συνολικά για την περίοδο της συµφωνίας. Η εφαρµογή της συµφωνίας αυτής υπήρξε ένας από τους παράγοντες που οδήγησαν στην άνοδο της τιµής του χρυσού τα τελευταία τρία χρόνια, από τα $ 275 ανά ουγκιά που ήταν στις αρχές του 2000 στα $ 400 περίπου στα τέλη του Πρέπει να αναφερθεί επίσης ότι και η Τράπεζα της Ελλάδος, που σηµειωτέον δεν συµµετέχει στη Συµφωνία της Ουάσιγκτον, προχώρησε τον Αύγουστο του 2003 στην πώληση 20 τόνων χρυσού (απέφερε έσοδα h 207 εκατ.) µε στόχο να επενδύσει τα έσοδα αυτά σε άλλες ασφαλείς τοποθετήσεις (π.χ., στην αγορά οµολόγων) µε αναµενόµενη απόδοση (σύµφωνα 7 OIKONOMIKO E TIO

8 µε τις εκτιµήσεις της ΤτΕ, της τάξης του 2% έως 4% ετησίως) 4. Στον Πίνακα 2, παραθέτουµε τα ποσοστά χρυσού που έχουν στην κατοχή τους οι κυριότερες κεντρικές τράπεζες παγκοσµίως. Οι Η.Π.Α. κατέχουν τη µεγαλύτερη ποσότητα χρυσού, µε το ποσοστό στα συνολικά διαθέσιµα να ανέρχεται στο 57%. π 2 appleôı Ì Ù ÃÚ ÛÔ ÂÓÙÚÈÎÒÓ Ú appleâ ÒÓ (2002) fióôè ˆ % ÙˆÓ È ÎÚ ÙÔ ÌÂÓˆÓ È ıâû ÌˆÓ 1 Η.Π.Α ,9% 2 Γερµανία ,4% 3 ΝΤ Γαλλία ,1% 5 Ιταλία ,9% 6 Ελβετία ,1% 7 Ολλανδία ,6% 8 ΕΚΤ Ιαπωνία 765 1,6% 10 Κίνα 600 1,9% 11 Ισπανία ,7% 12 Πορτογαλία ,0% 13 Ταϊβάν 422 2,8% 14 Ρωσία 388 6,8% 15 Ινδία 358 4,9% 16 Βενεζουέλα ,4% 17 Αυστρία ,5% 18 Ην. Βασίλειο 313 8,6% 19 Λίβανος ,1% 30 Ελλάδα ,3% Παγκοσµίως Ζώνη Ευρώ ,2% Πηγή: ΝΤ, IFS Η παραγωγή του χρυσού Όσον αφορά τα µεταλλεύµατα χρυσού αυτά συναντώνται κυρίως σε περιοχές µε ηφαιστειογενή πετρώµατα, συνήθως µαζί µε το χαλκό, ενώ µεγάλα κοιτάσµατα χρυσού ευρέθησαν κατά καιρούς σε θαλάσσιες περιοχές, που, όµως, το υψηλό κόστος εξόρυξής του παραµένει απαγορευτικό. Η συστηµατική εξόρυξη του χρυσού τοποθετείται περί τα τέλη του 17ου και 18ου αιώνα. Έκτοτε, η παραγωγή χρυσού αυξάνεται συνεχώς µε το µέσο όρο να διαµορφώνεται τα τελευταία χρόνια στους τόνους χρυσού ετησίως (Πίνακας 3). Η σηµαντική αύξηση της παραγωγής χρυσού αποδίδεται στην πραγµατική αύξηση της τιµής του χρυσού (που µεσοπρόθεσµα παρουσιάζει σηµαντικές διακυµάνσεις), στην ανακάλυψη νέων πλούσιων κοιτασµάτων χρυσού, όπως των µεταλλείων της Σιβηρίας ( ), της Καλιφόρνιας (1848) και της Ανατολικής και υτικής Αυστραλίας ( ), και, τέλος, στην υιοθέτηση νέων τεχνικών εξόρυξης που µε τη βοή- 8 OIKONOMIKO E TIO

9 θεια των τεχνολογικών καινοτοµιών συνετέλεσαν στην αύξηση της παραγωγικότητας των µεταλλείων και στον περιορισµό του κόστους παραγωγής. Οι νέες τεχνολογίες που υιοθετήθηκαν ήταν η υδραυλική εξόρυξη και η διαδικασία χλωρίωσης και κυάνωσης της εξαγωγής χρυσού. Η συνολική ποσότητα χρυσού που είχε παραχθεί µέχρι το τέλος του 2003 έχει φτάσει τους 150 χιλ. τόνους. Οι ποσότητες αυτές υπάρχουν διαθέσιµες είτε µε τη µορφή αποθεµάτων χρυσού (bullion ή χρυσά νοµίσµατα) των Κεντρικών Τραπεζών είτε µε τη µορφή επενδυτικών αποθεµάτων του ιδιωτικού τοµέα είτε µε τη µορφή κοσµηµάτων ή ενσωµατωµένες σε άλλα βιοµηχανικά προϊόντα. π 3 Ú ÁˆÁ ÃÚ ÛÔ (Û ÂÎ Ù. Ô ÁÎÈ ) Αυστραλία 0 51,7 39,7 54,5 22,9 22,4 122,1 Καναδάς 0 2,2 4,8 21,2 85,1 87,8 93,7 Νότιος Αφρική ,7 178,4 292, ,9 Ρωσία (ΕΣΣ ) 7,5 22,6 29,1 24,6 73,2 134,9 137,7 Η.Π.Α. 5,2 58, ,9 66,8 40,4 155,7 Υπόλοιπες Χώρες 5,2 19, ,9 159,9 117,9 456,2 Σύνολο 17, ,3 477,5 700,2 985, ,3 Πηγή: Gold fields mineral services Είναι αξιοσηµείωτο ότι σύµφωνα µε το World Gold Council, η συνολική ποσότητα χρυσού που είχε παραχθεί µέχρι το τέλος του 2001 ανερχόταν σε 145 χιλ. τόνους περίπου, πράγµα που σηµαίνει ότι στο τέλος του 2003 η συνολική παραγωγή θα πρέπει να έχει φτάσει τους 150 χιλ. τόνους. Οι ποσότητες αυτές υπάρχουν διαθέσι- µες στην παγκόσµια οικονοµία είτε µε τη µορφή αποθεµάτων χρυσού (bullion ή χρυσά νοµίσµατα) των Κεντρικών Τραπεζών είτε µε τη µορφή επενδυτικών αποθε- µάτων του ιδιωτικού τοµέα (τα οποία είναι δυνατό να αυξοµειώνονται σύµφωνα µε τις αποφάσεις των επενδυτών), είτε µε τη µορφή κοσµηµάτων ή ενσωµατωµένες σε άλλα βιοµηχανικά προϊόντα. Η ανακάλυψη νέων κοιτασµάτων χρυσού, ή νέων µεθόδων και τεχνολογιών εξόρυξης χρυσού που µειώνουν ουσιαστικά το κόστος εξόρυξης και αυξάνουν τις παραγόµενες ποσότητες, είναι παράγοντες που επηρεάζουν πτωτικά την τιµή του χρυσού. Τα όσα προαναφέρθηκαν, όµως, συνεπάγονται ότι η προσφορά χρυσού στην αγορά σε κάθε περίοδο δεν µεταβάλλεται µόνο λόγω µεταβολών της παραγωγής χρυσού (η οποία αποτελεί µόνο το 1,5% του συνολικού αποθέµατος χρυσού που υπάρχει στον Κόσµο), αλλά και λόγω αποφάσεων µεταβολής των αποθεµάτων χρυσού. Αυτό σηµαίνει ότι οι αυξοµειώσεις στην ετήσια παραγωγή χρυσού δεν είναι το πιο σηµαντικό στοιχείο που προσδιορίζει την προσφερόµενη ποσότητα χρυσού σε κάθε περίοδο. Ο χρυσός ως βάση λειτουργίας του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος. Στο κεφάλαιο αυτό επιχειρείται µια ιστορική αναδροµή όσον αφορά τη σηµασία του χρυσού και τη λειτουργία του ως βάση του διεθνούς νοµισµατικού συστή- µατος σε συγκεκριµένες χρονικές περιόδους και ως απλού µέσου διενέργειας των συναλλαγών και διακράτησης αξιών σε άλλες περιόδους. Ειδικότερα, παρουσιάζονται οι µηχανισµοί λειτουργίας του χρυσού σε τέσσερα ιστορικά επεισόδια του διεθνούς νοµισµατικού συστήµατος, δηλαδή στον κανόνα διµε- 4. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈıÂ Â Ò fiùè Ë applefi ÔÛË applefi ÙËÓ Âapple Ó ÛË ÛÂ Ú Ûfi appleúôî appleùâè ÌfiÓÔ applefi ÙËÓ ÍËÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ Ú ÛÔ, ÊÔ ÂÓ apple Ú ÂÈ ÏÏÔ Â Ô applefi ÔÛË. 9 OIKONOMIKO E TIO

10 ταλλισµού, στον κανόνα χρυσού, στο σύστηµα Bretton Woods, και, τέλος, στο σύστηµα κυµαινόµενων ισοτιµιών από το 1971 έως σήµερα. Κανόνας ιµεταλλισµού Ο Κανόνας ιµεταλλισµού χρησιµοποιήθηκε κατά τον 18ο και κατά τον 19ο αιώνα από πολλές χώρες. Όριζε τη νοµισµατική µονάδα της κάθε χώρας ισότιµη µε µια συγκεκριµένη ποσότητα αργύρου ή χρυσού, πράγµα που συνεπαγόταν µια επίσηµη σχετική τιµή του χρυσού ως προς τον άργυρο. Ειδικότερα, κατά τον 19ο αιώνα, η αξία του δολαρίου είχε οριστεί ισότιµη µε 23,22 grains χρυσού (1 grain = 0,065 γραµµάρια = 0, ουγκιές) ή µε 371,25 grains αργύρου. Έτσι, η επίσηµη σχετική τιµή του χρυσού έναντι του αργύρου ήταν: 1 ουγκιά χρυσού = 15,988 ουγκιές αργύρου. Η ισοτιµία αυτή, όµως δεν ήταν ίδια σε όλες τις χώρες διεθνώς. Αν οι διαφορές από χώρα σε χώρα ήταν µεγάλες δηµιουργούσε ευκαιρίες για διασυνοριακό arbitrage. Στην πραγµατικότητα, η πιθανότητα της πραγµατοποίησης συναλλαγών arbitrage είχε ως συνέπεια τη διατήρηση της τιµής αγοράς χρυσού-αργύρου σε σχετικά σταθερά επίπεδα (κοντά στην επίσηµη ισοτιµία). Από την άλλη µεριά, η τυχόν διαµόρφωση προσδοκιών για περαιτέρω πτώση της τιµής κάποιου από τα δύο µέταλλα στο µέλλον οδηγούσε σε διακράτηση του άλλου µετάλλου ως αποθε- µατικού µέσου. Η σχετική τιµή των δύο µετάλλων στην ελεύθερη αγορά καθοριζόταν από τις δυνά- µεις της ζήτησης και της προσφοράς για κάθε ένα από αυτά. Σε περιπτώσεις που σηµειωνόταν αξιοσηµείωτη απόκλιση της επίσηµης τιµής µεταξύ χρυσού και αργύρου από την τιµή που διαµορφωνόταν στην αγορά, ο Κανόνας ιµεταλλισµού µετατρεπόταν ουσιαστικά σε κανόνα µονοµεταλλισµού, όπου χρησιµοποιείτο µόνο το ένα µέταλλο, είτε ο χρυσός είτε ο άργυρος, και µάλιστα εκείνο που ήταν φτηνότερο σε σχέση µε την επίσηµη ισοτιµία. (Αυτός είναι ο γνωστός νόµος του Gresham, σύµφωνα µε τον οποίο «το κακό χρήµα διώχνει το καλό). Σε µια προσπάθεια να δηµιουργηθεί ένα κοινό νοµισµατικό σύστηµα βασισµένο στο διµεταλλισµό, συστάθηκε το 1865 η Λατινική Νοµισµατική Ένωση στην οποία συµ- µετείχαν αρχικά η Γαλλία, το Βέλγιο, η Ιταλία και η Ελβετία. Στην Ένωση αυτή είχε προσδιοριστεί η ίδια ισοτιµία µετατροπής του χρυσού σε άργυρο και οι ίδιες ποσότητες χρυσού και αργύρου για την έκδοση κερµάτων σε κάθε χώρα-µέλος. Το σύστηµα αυτό υπονοµεύτηκε τελικά από τις νοµισµατικές πρακτικές κυρίως της Ιταλίας και της Ελλάδος (όπου η τελευταία είχε προσχωρήσει στο σύστηµα αργότερα). Έτσι, η λειτουργία του συστήµατος διακόπηκε κατά τον Γαλλο-Γερµανικό πόλεµο του Με αυτό το εγχείρηµα το µέλλον του διµεταλλισµού είχε τερµατιστεί, αφού στη ιεθνή Νοµισµατική Συνέλευση του Παρισιού το 1867 οι περισσότερες συµµετέχουσες χώρες είχαν ψηφίσει υπέρ του Κανόνα Χρυσού. Ο Κανόνας του ιµεταλλισµού δεν λειτούργησε τελικά σύµφωνα µε τις προσδοκίες εκείνων που τον υιοθέτησαν. εν συνέβαλε στη µείωση του πληθωρισµού, ενώ οι αυξοµειώσεις στις προσφερόµενες ποσότητες των δύο αποθεµατικών µετάλλων δηµιούργησαν µεγάλα προβλήµατα, µεταξύ των οποίων και σηµαντικά προβλήµατα ρευστότητας. Η δηµιουργία µεγάλων αποκλίσεων της επίσηµης ισοτιµίας µεταξύ των δύο µετάλλων από την ισοτιµία της αγοράς οδηγούσε τελικά το σύστηµα σε µονοµεταλλισµό. Για τη λειτουργία του συστήµατος του διµεταλλισµού οι Κεντρικές Τράπεζες των χωρών έπρεπε να διαθέτουν σηµαντικά αποθέµατα από τα δύο 10 OIKONOMIKO E TIO

11 µέταλλα µε τα οποία καλυπτόταν η κοπή χρυσών ή αργυρών νοµισµάτων σύµφωνα µε τη ζήτηση που υπήρχε κάθε φορά. Ο Κανόνας Χρυσού µπορεί να θεωρηθεί ως η αµοιβαία δέσµευση των νοµισµατικών αρχών των συµµετεχουσών χωρών να διατηρούν αµετάκλητα σταθερή την ισοτιµία των εθνικών νοµισµάτων τους ως προς το χρυσό, αγοράζοντας και πουλώντας ελεύθερα απεριόριστες ποσότητες χρυσού. Για το σκοπό αυτό θα έπρεπε να διαθέτουν και τα ανάλογα αποθέµατα χρυσού. Κανόνας Χρυσού Η έναρξη εφαρµογής του νοµισµατικού συστήµατος του Κανόνα Χρυσού χρονολογείται από το 1819, όταν η Μεγ. Βρετανία επανέφερε σε ισχύ την πρακτική της ανταλλαγής από την Τράπεζα της Αγγλίας των κυκλοφορούντων χαρτονοµισµάτων µε χρυσό, σε σταθερή ισοτιµία. Η πρακτική αυτή εφαρµοζόταν και στο παρελθόν από την Αγγλία αλλά είχε διακοπεί για τέσσερα χρόνια µετά την έναρξη των Ναπολεόντειων πολέµων. Μετά το 1820, η ουσιαστική κυριαρχία της Αγγλίας στο παγκόσµιο χρηµατοοικονοµικό σύστηµα συνέβαλε στην υιοθέτηση του Κανόνα Χρυσού και από πολλές άλλες χώρες οι οποίες ήλπιζαν να ισχυροποιήσουν τις οικονοµικές τους διασυνδέσεις µε την Αγγλία. Ο Κανόνας Χρυσού µπορεί να θεωρηθεί ως η αµοιβαία δέσµευση των νοµισµατικών αρχών των συµµετεχουσών χωρών να διατηρούν αµετάκλητα σταθερή την ισοτιµία των εθνικών νοµισµάτων τους ως προς το χρυσό, αγοράζοντας και πουλώντας ελεύθερα απεριόριστες ποσότητες χρυσού. Για το σκοπό αυτό θα έπρεπε να διαθέτουν και τα ανάλογα αποθέµατα χρυσού. Ειδικότερα, το σύστηµα συνίστατο από ένα σύνολο κανόνων ή αρχών που έπρεπε να τηρούνται από όλες τις οι χώρες- µέλη του: µετατρεψιµότητα των τραπεζογραµµατίων της κάθε χώρας σε χρυσό στη σταθερή ισοτιµία δυνατότητα ελεύθερης εισαγωγής και εξαγωγής χρυσού, για να διευκολύνεται η πραγµατοποίηση διασυνοριακών εξισορροπητικών συναλλαγών (arbitrage). υποχρεωτική διατήρηση από την κεντρική τράπεζα κάθε χώρας ενός σταθερού λόγου διαθεσίµων σε χρυσό και νοµισµατικής κυκλοφορίας, και, τέλος, αυτόµατη αποκατάσταση της ισορροπίας του ισοζυγίου πληρωµών µέσω των αυξοµειώσεων στην εγχώρια προσφορά χρήµατος που θα έπρεπε να καλύπτεται από τις διαθέσιµες ποσότητες χρυσού της κάθε χώρας. Σε όλες τις χώρες που υιοθέτησαν τον Κανόνα Χρυσού, η τιµή του χρυσού ήταν εκφρασµένη σε όρους εγχώριου νοµίσµατος. Για παράδειγµα, από το 1837 έως το 1933 (µε εξαίρεση το διάστηµα ) η τιµή του χρυσού εκφρασµένη στα $ 20,67 η ουγκιά. Υπήρχε το αναγκαίο περιθώριο µεταξύ της τιµής αγοράς και της τιµής πώλησης του χρυσού από τις κεντρικές τράπεζες που αντιπροσώπευε το κόστος διαχείρισης και κοπής νοµισµάτων. Η σταθερή σχέση κάθε νοµίσµατος µε το χρυσό καθόριζε τις σταθερές διµερείς συναλλαγµατικές ισοτιµίες. Έτσι η επίση- µη ισοτιµία της στερλίνας µε το δολάριο ήταν USD/GBP = 4,866 από το 1879 έως το 1991 και από το 1925 έως το Μία στερλίνα περιείχε 113 grains καθαρού χρυσού και το δολάριο 23,22 grains. Έτσι µία στερλίνα περιείχε 4,866 (113:23,22) φορές περισσότερο χρυσό απ ότι το δολάριο. Κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσµίου Πολέµου ( ) οι κυβερνήσεις των κρατών εγκατέλειψαν το κανόνα χρυσού και χρηµατοδότησαν τις µεγάλες πολεµικές δαπάνες µε έκδοση χρήµατος που δεν καλυπτόταν από τα διαθέσιµα αποθέµατα χρυσού. Πρώτη µετά το πόλεµο επανήλθαν στον κανόνα χρυσού οι Η.Π.Α. και µετά ακολούθησαν οι Βρετανία, Γαλλία Ιταλία και Ιαπωνία µε την συνθή- 11 OIKONOMIKO E TIO

12 κη της Γένοβας το Η εφαρµογή του Κανόνα Χρυσού διακόπηκε µε τη µεγάλη οικονοµική κρίση του Το νέο σύστηµα αποτέλεσε ένα κανόνα δολαρίου-χρυσού αφού µόνο οι Η.Π.Α. είχαν αναλάβει την υποχρέωση να διατηρούν σταθερή την τιµή του χρυσού στα $ 35 την ουγκιά, πουλώντας ή αγοράζοντας χρυσό στην ισοτιµία αυτή µόνο έναντι των κεντρικών τραπεζών των άλλων χωρών. Σύστηµα Bretton Woods Το σύστηµα Bretton Woods ήταν µια προσπάθεια της παγκόσµιας οικονοµικής κοινότητας να επιστρέψει στον Κανόνα Χρυσού (δηλαδή στο σύστηµα των σταθερών συναλλαγµατικών ισοτιµιών), χρησιµοποιώντας, όµως, το δολάριο ως κεντρικό άξονα του συστήµατος το οποίο όµως ήταν προσαρµοσµένο και µετατρέψιµο µε σταθερή ισοτιµία µε το χρυσό. Το καθεστώς αυτό εδραιώνεται το 1943 µετά από µια σειρά διαβουλεύσεων. Προσδιορίστηκε η σταθεροποίηση των νοµισµάτων των χωρών που συµµετείχαν στο σύστηµα µε το δολάριο (µε εύρος διακύµανσης ±1%), του οποίου η ισοτιµία ήταν σταθερή προς το χρυσό, ενώ οι κεντρικές τράπεζες διατηρούσαν τα συναλλαγµατικά διαθέσιµα κυρίως σε δολάρια και σε χρυσό. Στην πράξη το νέο σύστηµα αποτέλεσε ένα κανόνα δολαρίου-χρυσού αφού µόνο οι Η.Π.Α. είχαν αναλάβει την υποχρέωση να διατηρούν σταθερή την τιµή του χρυσού στα $ 35 την ουγκιά, πουλώντας ή αγοράζοντας χρυσό στην ισοτιµία αυτή µόνο έναντι των κεντρικών τραπεζών των άλλων χωρών. Η λειτουργία του συστήµατος του Bretton Woods βασιζόταν στις παρεµβάσεις του ιεθνούς Νοµισµατικού Ταµείου που παρείχε δάνεια σε χώρες µε µεγάλα ελλείµµατα στα ισοζύγια πληρωµών τους, ενώ επέτρεπε την υποτίµηση των νοµισµάτων τους µόνο σε περιπτώσεις ουσιαστικής ανισορροπίας. Το σύστηµα των σταθερών ισοτιµιών έλαβε τέλος το 1971 όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ ανέστειλε την ελεύθερη µετατρεψιµότητα του δολαρίου σε χρυσό καθώς ο υψηλός πληθωρισµός και το αυξανόµενο έλλειµµα του ισοζυγίου πληρωµών οδήγησαν σε αφαίµαξη των αποθεµάτων χρυσού και δηµιούργησαν προσδοκίες για επικείµενη υποτίµηση του δολαρίου. Με την εδραίωση του καθεστώτος των κυµαινόµενων συναλλαγµατικών ισοτιµιών, ο χρυσός έπαψε να αποτελεί µε οποιοδήποτε τρόπο παράγοντα προσδιορισµού της λειτουργίας του διεθνούς χρηµατοοικονοµικού συστήµατος. Η περίοδος 1971 έως σήµερα Με την εδραίωση του καθεστώτος των κυµαινόµενων συναλλαγµατικών ισοτιµιών, ο χρυσός έπαψε να αποτελεί µε οποιοδήποτε τρόπο παράγοντα προσδιορισµού της λειτουργίας του διεθνούς χρηµατοοικονοµικού συστήµατος. Η λειτουργία του προσδιορίζεται πια από τη θεώρησή του ως απλό χρηµατιστηριακό «εµπόρευµα» το οποίο, όµως, ζητείται από πολύ κόσµο όχι µόνο για τη χρήση του για την παραγωγή συγκεκριµένων προϊόντων αλλά και ως αποταµιευτικό µέσο. Η χρήση του ως αποταµιευτικού µέσου αυξάνεται όταν υπάρχουν προσδοκίες για περαιτέρω αύξηση της τιµής του στο µέλλον, ή όταν ενισχύονται οι προσδοκίες για πτώση της απόδοσης των επενδυτών από τις τοποθετήσεις τους σε άλλα αποταµιευτικά µέσα, όπως το δολάριο, οι αγορές οµολόγων, οι χρηµατιστηριακές αγορές και οι αγορές ακινήτων. Από ορισµένες πλευρές προβάλλεται η άποψη ότι ο χρυσός θα κληθεί και πάλι να προσφέρει τις υπηρεσίες του ως βάση κάποιου νοµισµατικού συστήµατος σταθερών ισοτιµιών, και αυτός είναι ένας παράγοντας που ενδεχοµένως ακόµα ευνοεί την διαµόρφωση υποθέσεων για αύξηση της ζήτησης για χρυσό στο µέλλον. Όσον αφορά την τρέχουσα περίοδο, από την πλευρά της προσφοράς η παραγωγή διακυµαίνεται στα κανονικά επίπεδα, ενώ εκκρεµεί η εξέλιξη της συµφωνίας της Ουάσιγκτον των κεντρικών τραπεζών, για περιορισµό των πωλήσεων χρυσού από τα υψηλά αποθέµατα χρυσού αυτών των τραπεζών, που λήγει τον Σεπτέµβριο του Είναι πολύ πιθανό ότι θα υπογραφεί νέα συµφωνία στην ίδια βάση µε την 12 OIKONOMIKO E TIO

13 παλαιά, ή ότι η νέα συµφωνία θα δίνει πιθανότατα µεγαλύτερα περιθώρια στις κεντρικές τράπεζες για αναδιάρθρωση των επενδυτικών τους χαρτοφυλακίων, ιδιαίτερα αν η τιµή του χρυσού διατηρείται στα σηµερινά ή, ενδεχοµένως, σε υψηλότερα επίπεδα. Γεγονός είναι ότι, µε τον χρυσό να µην παίζει κανένα ουσιαστικό ρόλο στο σηµερινό διεθνές νοµισµατικό σύστηµα, τα υπάρχοντα αποθέµατα χρυσού των κεντρικών τραπεζών έχουν µόνο την έννοια καθαρά επενδυτικών τοποθετήσεων που υπόκεινται στους κανόνες διαχείρισης χαρτοφυλακίου όπως και τα άλλα χρη- µατικά ή µη περιουσιακά στοιχεία. Είναι επίσης πιθανό ότι σε πολλές κεντρικές τράπεζες το ποσοστό συµµετοχής του χρυσού στο συνολικό επενδυτικό χαρτοφυλάκιο είναι υψηλότερο του κανονικού. Επίλογος Οι γεωπολιτικές διαταραχές και η έξαρση των τροµοκρατικών ενεργειών επιδρούν στην τιµή του χρυσού στην τρέχουσα περίοδο µέσω της συµβολής τους στην προαναφερθείσα αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ως επενδυτικών µέσων. Ευνοϊκή επίδραση στη ζήτηση χρυσού έχει και η διαφαινόµενη ανάκαµψη της οικονοµίας των ΗΠΑ και κατ επέκταση της παγκόσµιας οικονοµίας. Ο χρυσός φαίνεται να ευνοείται σηµαντικά από την αποδυνάµωση του δολαρίου λόγω των µεγάλων ελλειµµάτων του εξωτερικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών και του προϋπολογισµού της γενικής κυβέρνησης. Η σχετική αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια (οµόλογα, µετοχές), τα οποία λειτουργούσαν ως πολύ σηµαντικά επενδυτικά µέσα σε παγκόσµιο επίπεδο µέχρι πρόσφατα, αντισταθµίζεται µόνο µερικώς από την ενδυνάµωση του Ευρώ και του Γιέν και των οµολόγων και µετοχών σε αυτά τα νοµίσµατα. Έτσι, απο- µένει ένα σηµαντικό µέρος επενδυτικών κεφαλαίων που αποσύρονται από το δολάριο και τα χρηµατικά περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια το οποίο θεωρεί ως ευνοϊκή επενδυτική τοποθέτηση στην τρέχουσα συγκυρία την τοποθέτηση σε χρυσό. Οι γεωπολιτικές διαταραχές και η έξαρση των τροµοκρατικών ενεργειών επιδρούν στην τιµή του χρυσού στην τρέχουσα περίοδο µέσω της συµβολής τους στην προαναφερθείσα αποδυνάµωση του δολαρίου και των χρηµατικών περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια ως επενδυτικών µέσων. Ευνοϊκή επίδραση στη ζήτηση χρυσού έχει και η διαφαινόµενη ανάκαµψη της οικονοµίας των ΗΠΑ και κατ επέκταση της παγκόσµιας οικονοµίας, αφού θα συµβάλλει αφενός στην αύξηση της ζήτησης για προϊόντα χρυσού, τα οποία ως αγαθά πολυτελείας χαρακτηρίζονται από υψηλή εισοδηµατική ελαστικότητα ζήτησης, και αφετέρου στην περαιτέρω αποδυνάµωση των αγορών οµολόγων µε ευνοϊκή επίδραση στις επενδυτικές τοποθετήσεις σε χρυσό. Για τη µεσοχρόνια περίοδο θα πρέπει να σηµειωθεί ότι είναι πολύ πιθανό οι συνθήκες να πάψουν να διατηρούνται τόσο ευνοϊκές για το χρυσό. Η Συµφωνία της Ουάσιγκτον που συνέβαλε αποφασιστικά στην ανοδική πορεία της τιµής του χρυσού στην περίοδο , µπορεί να γίνει ελαστικότερη µε συνέπεια την αύξηση της προσφοράς χρυσού. Οι κίνδυνοι για το δολάριο ενδέχεται να µειωθούν µετά από κάποιο διάστηµα, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται σταδιακά και η εµπιστοσύνη προς το Ευρώ και το Γιέν, µε συνέπεια να µην υπάρχει τόσο µεγάλη ανάγκη για τοποθετήσεις µεγάλων ποσοστών των διεθνών επενδυτικών χαρτοφυλακίων σε χρυσό. Σε κάθε περίπτωση, δεν φαίνεται να υπάρχει στην τρέχουσα περίοδο κάποιος ουσιαστικός λόγος γιατί η προτίµηση για τοποθετήσεις σε χρυσό θα πρέπει να διατηρηθεί σε υψηλά επίπεδα, πέραν της εποικοδοµητικής συµβολής που µπορεί να έχει η συµπερίληψη και του χρυσού σε ένα επενδυτικό χαρτοφυλάκιο µε το κατάλληλο, όµως, ποσοστό που θα δικαιολογείται από τους αναµενόµενους συνδυασµούς απόδοσης κινδύνου αυτού του επενδυτικού µέσου στη σηµερινή πραγµατικότητα. 13 OIKONOMIKO E TIO

14 ƒ ƒ π À: ƒ π ª 1. Εισαγωγή: Το πετρέλαιο χαρακτηρίζεται ως προϊόν στρατηγικής σηµασίας ιδιαίτερα για τις µεγάλες χώρες, οι οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή του στις διεθνείς αγορές. Το πετρέλαιο αναδείχθηκε σταδιακά, από τις αρχές του 20 ου αιώνα και µέχρι σήµερα, σε έναν από τους βασικότερους παράγοντες που προσδιορίζουν την οµαλή λειτουργία και την ανάπτυξη της Παγκόσµιας Οικονοµίας. Είναι µια βασική πηγή ενέργειας (που αντικατέστησε σταδιακά τον άνθρακα από τις αρχές του 20 ου αιώνα) αλλά και µια βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή ενός πλήθους βιοµηχανικών προϊόντων. Το πετρέλαιο χαρακτηρίζεται ως προϊόν στρατηγικής σηµασίας ιδιαίτερα για τις µεγάλες χώρες, οι οποίες προσπαθούν να εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη ροή του στις διεθνείς αγορές. Παρόλα αυτά, δεν έχει αποφευχθεί µέχρι σήµερα η πρόκληση σηµαντικών διακυ- µάνσεων στην προσφορά του πετρελαίου λόγω γεωπολιτικών διαταραχών ή λόγω της χρήσης του από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες ως µέσου άσκησης πίεσης στην παγκόσµια κοινωνία (ιδιαίτερα µετά τη δηµιουργία του ΟΠΕΚ στη 10-ετία του 1970). Είναι χαρακτηριστικό ότι οι δύο µεγάλες πετρελαιακές κρίσεις στη 10-ετία του 1970, καθώς και η µίνι-κρίση της περιόδου ήταν αποτέλεσµα σηµαντικών γεωπολιτικών διαταραχών και σε µεγάλο βαθµό της χρήσης του πετρελαίου ως µέσου άσκησης πολιτικής πίεσης σε συνδυασµό µε την ενεργοποίηση του ΟΠΕΚ. IA PAMMA 1 - È Î Ì ÓÛË ÙË ÙÈÌ ÙÔ ÂÙÚÂÏ Ô ÛÂ ÚÒ Î È ÛÂ ÔÏ ÚÈ ,00 35,00 30,00 25,00 20,00 15,00 10,00 5,00 0,00 9/93 3/94 9/94 3/95 9/95 3/96 9/96 3/97 9/97 3/98 9/98 3/99 9/99 3/00 9/00 3/01 9/01 3/02 9/02 3/03 9/03 EUR/BRL USD/BRL ËÁ : Reuters Βασικό χαρακτηριστικό του πετρελαίου είναι ότι είναι µια µη ανανεώσιµη πρώτη ύλη, της οποίας τα αποθέµατα είναι αναπόφευκτο ότι θα εξαντληθούν σε κάποια χρονική περίοδο στο µέλλον. Το ερώτηµα είναι πόσο µακρινή µπορεί να είναι αυτή η χρονική περίοδος. Σύµφωνα µε τις υπάρχουσες εκτιµήσεις, µέχρι σήµερα (τέλος του 2002) έχουν παραχθεί παγκοσµίως περίπου 650 δις. βαρέλια πετρελαίου. Όµως, υπάρχουν ακόµα αποδεδειγµένα αποθέµατα ύψους δις. βαρελιών περίπου, τα οποία είναι διαθέσιµα προς εξόρυξη στις σηµε- 14 OIKONOMIKO E TIO

15 ρινές τιµές του πετρελαίου. Επιπλέον, εκτιµάται ότι άλλα δις. βαρέλια περίπου πετρελαιακών αποθεµάτων αναµένουν να µπουν στη διαδικασία ανάπτυξης και παραγωγής, υπό την προϋπόθεση ότι η τιµή του πετρελαίου στο µέλλον θα διαµορφωθεί σε τέτοια επίπεδα ώστε να δικαιολογεί την παραγωγή τους µε λογικό κέρδος 1. Έτσι, ενώ τα αποδειγµένα αποθέµατα, που είναι δυνατό να παραχθούν µε τις σηµερινές τιµές του πετρελαίου και µε τις σηµερινές εκτιµήσεις για την πορεία της ετήσιας παραγωγής και κατανάλωσης στο µέλλον, είναι δυνατό να διαρκέσουν για τα επόµενα 30 χρόνια περίπου, η εκµετάλλευση των υπολοίπων δυνητικών αποθεµάτων µπορεί να εξασφαλίσει την εξυπηρέτηση των αναγκών της παγκόσµιας οικονοµίας, πιθανότατα για περισσότερα από 100 χρόνια. Από τα ανωτέρω προκύπτει ότι το περιθώριο χρόνου που υπάρχει για τη χρήση του πετρελαίου ως βασική πρώτη ύλη για τη λειτουργία της παγκόσµιας οικονο- µίας στο µέλλον εξακολουθεί να είναι αρκετά µεγάλο. Από τις διεθνείς αναλύσεις για την εξέλιξη της αγοράς και της τιµής του πετρελαίου στα επόµενα 25 χρόνια, το περιθώριο αυτό δεν φαίνεται να θεωρείται πιεστικό (και δεν φαίνεται να επηρεάζει την προσφορά και την τιµή του πετρελαίου), πράγµα που εξηγείται από τους ακόλουθους παράγοντες: α) Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσεται συνεχώς και η χρήση του φυσικού αερίου (παράλληλα µε, ή ως υποκατάστατο της χρήσης του πετρελαίου) ως σηµαντική πηγή ενέργειας, ενώ τα αποδειγµένα αποθέµατα φυσικού αερίου στον κόσµο είναι επίσης σηµαντικά. Συγκεκριµένα, στις αρχές του 2002 υπήρχαν εκτιµήσεις ότι το ύψος αυτών των αποθεµάτων ανερχόταν στα έως τρις. ft 3 (κυβικά πόδια) 2. εδοµένου ότι η παγκόσµια παραγωγή φυσικού αερίου το 2001 ήταν 90,72 τρις. ft 3, εκτιµάται ότι το 2003 η παραγωγή θα έχει ξεπεράσει τα 95 ft 3. Αυτό σηµαίνει ότι τα υπάρχοντα αποθέµατα φυσικού αερίου επαρκούν για 60 έτη περίπου µε τα σηµερινά δεδοµένα παραγωγής. β) Οι τεχνολογικές εξελίξεις στην παραγωγή έχουν µειώσει σηµαντικά την ένταση της παραγωγής σε ενέργεια, ενώ σε πολλές παραγωγικές ή καταναλωτικές δραστηριότητες τα προϊόντα πετρελαίου αντικαθίστανται σταδιακά από άλλες διαζευκτικές πηγές ενέργειας. Έτσι, η σηµασία του πετρελαίου στην παγκόσµια οικονοµία εκτιµάται ότι θα σηµειώσει σταδιακή πτώση στο απώτερο µέλλον. Συγκεκριµένα, η εµφάνιση αυτοκινήτων που λειτουργούν µε επαναφορτιζόµενη µπαταρία ή χρησιµοποιούν στην ουσία νερό για παραγωγή υδρογόνου, αναµένεται στο µέλλον να επηρεάσει καθοριστικά την αγορά πετρελαίου και να οδηγήσει ενδεχοµένως και σε σηµαντική πτώση της ζήτησης. Ως αποτέλεσµα των ανωτέρω, είναι λογικό να υποθέσει κανείς ότι πολύ πριν η απειλή εξάντλησης των παγκόσµιων αποθεµάτων πετρελαίου καταστεί ουσιαστικός παράγοντας άσκησης αυξητικής επίδρασης στην τιµή του πετρελαίου, η ζήτηση πετρελαίου στο µέλλον θα έχει υποχωρήσει σταδιακά σε χαµηλότερα επίπεδα 1. µï appleâ, ChevronTexaco Corp. 2002,2003, Internet. 2. ÌÊˆÓ Ì ÙÈ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ Energy Information Administration/International Energy Annual 2001 Î È ÙÈ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÙÔ Oil & Gas Journal, PennWell Publishing Co., December 24, 2001, Î È ÙÔ World Oil, Gulf Publishing Co., August OIKONOMIKO E TIO

16 από τα σηµερινά 3. Αυτό, όµως, δεν προβλέπεται να γίνει τα επόµενα 25 χρόνια, όπου σύµφωνα µε τις εκτιµήσεις των εξειδικευµένων διεθνών οργανισµών (όπως για παράδειγµα το Energy Information Administration (EIA)) η ζήτηση και η παραγωγή πετρελαίου αναµένεται να συνεχίσει να αυξάνεται µε ρυθµό λίγο χαµηλότερο από το ρυθµό αύξησης του παγκόσµιου ΑΕΠ, δηλαδή γύρω στο 2,1% ετησίως. Επειδή δε προβλέπεται κάποια µικρή υστέρηση της προσφοράς έναντι της ζήτησης, η τιµή του πετρελαίου σε σταθερές τιµές του 2001 αναµένεται να κυµαίνεται γύρω στα $ 25 το βαρέλι το IA PAMMA 2 Í ÏÈÍË ÙË ÙÈÌ ÙÔ appleâùúâï Ô ÛÂ Û Û ÙÈÛË Ì ÙÔÓ Ú ıìfi Ó appleù ÍË ÙˆÓ Σε κάθε περίπτωση, οι µεγάλες αυξοµειώσεις στις διεθνείς τιµές του πετρελαίου, σχετίζονται µε την πολιτική του ΟΠΕΚ για το ύψος της παραγωγής, καθώς επίσης και µε παράγοντες που έχουν σχέση µε το ύψος της ζήτησης πετρελαίου παγκοσµίως, µε το ύψος της υπερβάλλουσας δυναµικότητας των εγκαταστάσεων παραγωγής στις διάφορες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, µε τις αυξοµειώσεις στο ύψος των στρατηγικών αποθεµάτων πετρελαίου που διατηρούνται στις αναπτυγµένες χώρες, κ.ά. $ Ó Ú ÏÈ ÂÙÚ Ï ÈÔ Σε κάθε περίπτωση, οι µεγάλες αυξοµειώσεις στις διεθνείς τιµές του πετρελαίου, οι οποίες πράγµατι αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό της συγκεκριµένης αγοράς και συνεχίζονται και στην τρέχουσα περίοδο, σχετίζονται µε την πολιτική του ΟΠΕΚ για το ύψος της παραγωγής καθώς επίσης και µε παράγοντες που έχουν σχέση µε το ύψος της ζήτησης πετρελαίου παγκοσµίως στην τρέχουσα και στις µελλοντικές περιόδους, µε το ύψος της υπερβάλλουσας δυνα- µικότητας των εγκαταστάσεων παραγωγής στις διάφορες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, µε τις αυξοµειώσεις στο ύψος των στρατηγικών αποθεµάτων πετρελαίου που διατηρούνται στις αναπτυγµένες χώρες, κ.ά. Οι εκτιµήσεις για το ύψος των παγκόσµιων αποθεµάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν επίδραση στη διαµόρφωση της προσφοράς και της τιµής του πετρελαίου στη µεσο-µακροχρόνια περίοδο. Οι µεγάλες αυξοµειώσεις στην τιµή του πετρελαίου, ιδιαίτερα µετά τις δύο πετρελαιακές κρίσεις της 10-ετίας του 1970, ασκούν σοβαρή επίδραση στην αναπτυξιακή πορεία της παγκόσµιας οικονοµίας. Για παράδειγµα, δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι υψηλοί ρυθµοί ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας στη δεκαετία του 1990 επιτεύχθηκαν υπό καθεστώς σχετικά χαµηλών τιµών του πετρελαίου, ενώ η µεγάλη άνοδος της τιµής του πετρελαίου µετά το 1999 συνδυάστηκε µε στασιµότητα και σε πολλές περιπτώσεις ύφεση των µεγάλων οικονοµιών και ƒ ıìfi Ó appleù ÍË % 8% 6% 4% 2% 0% -2% -4% % ÂÙ ÛÈ ÌÂÙ ÔÏ 3. appleú appleâè Ó ÛËÌÂȈı fiùè ÛÙË ÛËÌÂÚÈÓ Û ÁÎ Ú apple Ú ÂÈ Ó ÛÔ Úfi ÏËÌÌ appleô ÓÙÈÌÂÙˆapple ÂÙ È applefi ÙÈ appleâùúâï ÈÔapple Ú ÁˆÁ ÒÚ : Ó Ê ÚÂÙ È ÛÙÔÓ appleúôû ÈÔÚÈÛÌfi ÙË ÚÔÓÈÎ Î Ù ÓÔÌ ÂÍfiÚ ÍË ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ appleâùúâï Ô appleô È ı ÙÔ Ó ÛÙÔ apple Êfi ÙÔ. ÌÂÁ Ï ÙÂÚË apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô ÛÙÈ ÛËÌÂÚÈÓ ÙÈÌ ÌappleÔÚÂ Ó ÂappleÈÙ ÓÂÈ ÙËÓ ÂÍ ÓÙÏËÛË ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ ÙË Û ÁÎÂÎÚÈÌ ÓË ÒÚ ÙÛÈ ÒÛÙÂ Ó ÌËÓ Â Ó È Û ı ÛË Ó apple Ú ÁÂÈ ÌÂÁ Ï appleôûfiùëùâ appleâùúâï Ô ÛÙÔ Ì ÏÏÔÓ, fiappleô, ÂÓ Â ÔÌ Óˆ, Ë ÙÈÌ ÙÔ ı Â Ó È ËÏfiÙÂÚË. applefi ÙËÓ ÏÏË appleïâ Ú, Ô Ú ÛÙÈÎfi appleâúèôúèûìfi ÙË apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô ÛÙËÓ ÙÚ Ô Û appleâú Ô Ô ÌappleÔÚÂ Ó Ê ÛÂÈ È ı ÛÈÌ ÌÂÁ Ï appleôı Ì Ù appleâùúâï Ô ÛÙÔ Ì ÏÏÔÓ, fiappleô Ë ÙËÛË ÁÈ appleâùú Ï ÈÔ Î È Ë ÙÈÌ ÙÔ appleúô fióùô ı Â Ó È ÌÂÈˆÌ ÓË ÂÍ ÈÙ ÙË, ÂÓ Â fiìâóë, ÌÂÚÈÎ ÔÏÈÎ appleôî Ù ÛÙ ÛË ÙÔ ˆ ÂÓÂÚÁÂÈ Î appleëá. 16 OIKONOMIKO E TIO

17 Οι διακυµάνσεις των τιµών του πετρελαίου έχουν σηµαντική επίδραση και στις βασικές αγορές κεφαλαίου (οµολόγων και µετοχών) αλλά και στις αγορές άλλων µέσων διακράτησης πλούτου, όπως ο χρυσός, µέσω της επίδρασής τους στην πορεία της οικονοµικής ανάπτυξης και στις διακυµάνσεις του πληθωρισµού, τόσο µακροχρόνια όσο και στη µεσοµακροχρόνια περίοδο. 2. Η προσφορά πετρελαίου µε την κατάρρευση των χρηµατιστηριακών αγορών από το 2000 µέχρι τις αρχές του Αντίστοιχη αρνητική συσχέτιση µεταξύ των τιµών του πετρελαίου και του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας, καθώς και θετική συσχέτιση µεταξύ των διακυµάνσεων των τιµών του πετρελαίου και του πληθωρισµού σε πολλές χώρες, µπορεί να διαπιστωθεί και στις προηγούµενες δεκαετίες, µε προεξάρχουσα τη δεκαετία του Η επίδραση της τιµής του πετρελαίου στην ανάπτυξη της παγκόσµιας οικονοµίας αποτελεί έναν βασικό φραγµό στην πολιτική του ΟΠΕΚ για µεγάλες αυξήσεις στις τιµές του πετρελαίου. Αν οι αυξήσεις στις τιµές του πετρελαίου οδηγούν σε ύφεση την παγκόσµια οικονοµία, τότε η συνεπαγόµενη πτώση της ζήτησης πετρελαίου αφαιρεί από τον ΟΠΕΚ τη δυνατότητα να διατηρήσει την τιµή του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα. Τέλος, οι διακυµάνσεις των τιµών του πετρελαίου έχουν σηµαντική επίδραση και στις βασικές αγορές κεφαλαίου (οµολόγων και µετοχών) αλλά και στις αγορές άλλων µέσων διακράτησης πλούτου, όπως ο χρυσός (βλέπε το σχετικό διάγραµ- µα στο προηγούµενο άρθρο του παρόντος Οικονοµικού ελτίου), µέσω της επίδρασής τους στην πορεία της οικονοµικής ανάπτυξης και στις διακυµάνσεις του πληθωρισµού, τόσο µακροχρόνια όσο και στη µεσοµακροχρόνια περίοδο. Κοιτάσµατα πετρελαίου: Οι συνθήκες προσφοράς του πετρελαίου καθορίζονται σε πρώτο επίπεδο από τη γεωγραφική κατανοµή των κοιτασµάτων, δηλαδή τα σηµεία εκείνα της γης όπου έχουν βρεθεί ποσότητες πετρελαίου που είναι εµπορικά εκµεταλλεύσιµες. Ένα κοίτασµα πετρελαίου για να είναι εµπορικά εκµεταλλεύσιµο θα πρέπει η ποσότητά του σε συνδυασµό µε την τιµή του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές να είναι ικανή να καλύψει το κόστος εξόρυξης και γενικότερα το συνολικό κόστος της επένδυσης που απαιτείται έτσι ώστε η εν λόγω ποσότητα να διατεθεί στην αγορά. Ο προσδιορισµός της ποσότητας ενός κοιτάσµατος γίνεται µε σύγχρονες επιστηµονικές µεθόδους που επιτρέπουν µία προσεγγιστική εκτίµηση έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα αξιολόγησης της επένδυσης. Με αυτές τις µεθόδους εκτιµάται σήµερα ότι στο υπέδαφος της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται το 1/4 των γνωστών συνολικών κοιτασµάτων πετρελαίου της γης (περίπου 262 δις. βαρέλια πετρελαίου και 220 τρις. κυβικά πόδια φυσικού αερίου), στο υπέδαφος του Ιράκ βρίσκονται 113 δις. βαρέλια πετρελαίου και 110 τρις. κυβικά πόδια αερίου, στο Ιράν βρίσκονται περίπου 90 δις. βαρέλια πετρελαίου και περίπου 850 τρις. κυβικά πόδια αερίου, στη Ρωσία βρίσκονται 48.6 δις. βαρέλια πετρελαίου και τρις. κυβικά µέτρα φυσικού αερίου (το 29% των παγκόσµιων αποθεµάτων) και στις ΗΠΑ βρίσκονται 22,4 δις. βαρέλια πετρελαίου και 183,5 τρις. κυβικά πόδια φυσικού αερίου 4. Γενικότερα, η Αραβική χερσόνησος και οι περισσότερες χώρες που βρίσκονται σε αυτήν όπως το Κουβέιτ, το Ιράκ, το Ιράν διαθέτουν µεγάλα κοιτάσµατα πετρελαίου και κατ επέκταση ελέγχουν µεγάλο µέρος της παγκόσµιας προσφοράς. Από τη άλλη πλευρά στην Αµερικανική ήπειρο σηµαντική παραγωγή πετρελαίου διαθέτουν οι ΗΠΑ, ο Καναδάς, η Βενεζουέλα, και το Μεξικό. Στην Ασιατική ήπειρο σηµαντι- 4. È ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÙˆÓ appleô ÂÈÁÌ ÓˆÓ appleôûôù ÙˆÓ appleôıâì ÙˆÓ appleâùúâï Ô Î È º ÛÈÎÔ ÂÚ Ô Â Ó È ÂÍ ÈÚÂÙÈÎ ÛÎÔÏÂ ÁÈ Ó appleú ÁÌ ÙÔappleÔÈËıÔ Ó ÌÂ ÎÚ ÂÈ. ÛÙÔÈ Â appleô apple Ú ı ÙÔ ÌÂ apple ÚÔ ÛÈ ÔÓÙ È applefi ÙÔÓ ÚÁ ÓÈÛÌfi «The Energy Information Administration (EIA) [www.eia.doe.gov/emue/iea] appleô ÚËÛÈÌÔappleÔÈÂ ÙÈ ÈÎ ÙÔ ÂÎÙÈÌ ÛÂÈ ÁÈ Ù appleôı Ì Ù appleâùúâï Ô Î È Ê ÛÈÎÔ ÂÚ Ô ÛÙÈ, ÏÏ ÛÙÔÈ Â appleô apple Ú Ù ıâóù È applefi ÏÏÂ appleëá Î È ÂÈ ÈÎfiÙÂÚ applefi ÙÔ Oil & Gas Journal, Vol. 99, No 52, December 24, 2001 Î È applefi ÙÔ World Oil, Gulf Publishing Company, Vol. 223, No 8 (August 2002). 17 OIKONOMIKO E TIO

18 Με βάση και το εκτιµώµενο επίπεδο της συνολικής παγκόσµιας ζήτησης, ο ΟΠΕΚ περιορίζει τεχνητά την παραγωγή έτσι ώστε να διατηρεί την τιµή σε συγκεκριµένο εύρος στόχο. Αποτέλεσµα της πολιτικής του ΟΠΕΚ, ήταν στις περισσότερες περιόδους η διατήρηση των τιµών του πετρελαίου σε αρκετά υψηλά επίπεδα, γεγονός που από τη µία πλευρά ευνοούσε (πολλές φορές υπερβολικά) τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ενώ από την άλλη πλευρά είχε δυσµενέστατες επιπτώσεις στις οικονοµίες των αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου. κός και ολοένα αυξανόµενος είναι ο ρόλος της Ρωσίας σαν πετρελαιοπαραγωγική δύναµη καθώς διαθέτει πλούσια κοιτάσµατα πετρελαίου και φυσικού αερίου τα οποία σε µεγάλο βαθµό παραµένουν ανεκµετάλλευτα λόγω πεπαλαιωµένων υποδοµών εξόρυξης και επεξεργασίας. Προς την κατεύθυνση του εκσυγχρονισµού αυτών των εγκαταστάσεων κινούνται και οι πρόσφατες επενδύσεις που πραγµατοποιούν στη χώρα µεγάλες δυτικές εταιρείες εµπορίας πετρελαίου µε σκοπό να αυξήσουν την ηµερήσια παραγωγή και να εξασφαλίσουν έγκαιρη πρόσβαση σε µία πολλά υποσχόµενη αγορά. Παράλληλα, η προσπάθεια αυτή έχει τόσο πολιτικό όσο και στρατηγικό χαρακτήρα καθώς οι χώρες του δυτικού κόσµου θέλουν να περιορίσουν την εξάρτησή τους από τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της Μέσης Ανατολής η παραγωγή των οποίων επηρεάζεται δυσµενώς από την έντονη πολιτική αστάθεια που επικρατεί στην περιοχή, ενώ από την άλλη πλευρά η Ρωσία θεωρεί ωφέλιµη την αύξηση της παραγωγής της η οποία της αποφέρει σηµαντικότατα έσοδα ενισχύοντας την εξασθενηµένη οικονοµία της. Ο ρόλος του ΟΠΕΚ Από τις αρχές του 1970, κυρίαρχο και αποφασιστικό ρόλο στην προσφορά του πετρελαίου κατέχει ο ΟΠΕΚ (Οργανισµός Πετρελαιοπαραγωγών Κρατών), που ιδρύθηκε το 1960 από το Ιράκ, το Ιράν, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα και είχε σκοπό αφενός την αύξηση της τιµής του πετρελαίου σε υψηλότερα επίπεδα από εκείνα που επικρατούσαν στην περίοδο πριν από τη δεκαετία του 1970 και αφετέρου τη σταθεροποίηση των τιµών του πετρελαίου σε ικανοποιητικά επίπεδα µε τη συνεργασία των κρατών-µελών σε θέµατα παραγωγής και τιµολογιακής πολιτικής. Σήµερα στα µέλη του ΟΠΕΚ περιλαµβάνονται οι εξής χώρες: Αλγερία, Ινδονησία, Ιράν, Ιράκ, Κουβέιτ, Λιβύη, Νιγηρία, Κατάρ, Σαουδική Αραβία, Ηνωµένα Αραβικά Εµιράτα και Βενεζουέλα. Πρόκειται για την κλασσικότερη περίπτωση «καρτέλ» στη σηµερινή παγκόσµια οικονοµία, όπου σε µία ολιγοπωλιακή αγορά οι παραγωγοί συµφωνούν για τον καθορισµό της ποσότητας του αγαθού που θα παράγει ο καθένας (quota) και της συνολικής προσφοράς σε κάθε περίοδο σε επίπεδα διαφορετικά από αυτά που θα καθόριζε η αγορά αν λειτουργούσε σε συνθήκες ανταγωνισµού. Με βάση και το εκτιµώµενο επίπεδο της συνολικής παγκόσµιας ζήτησης, ο ΟΠΕΚ περιορίζει τεχνητά την παραγωγή έτσι ώστε να διατηρεί την τιµή σε συγκεκριµένο εύρος στόχο. Αποτέλεσµα της πολιτικής του ΟΠΕΚ, ήταν στις περισσότερες περιόδους η διατήρηση των τιµών του πετρελαίου σε αρκετά υψηλά επίπεδα γεγονός που από τη µία πλευρά ευνοούσε (πολλές φορές υπερβολικά) τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ενώ από την άλλη πλευρά είχε δυσµενέστατες επιπτώσεις στις οικονοµίες των αναπτυγµένων και των αναπτυσσόµενων χωρών που είναι καθαροί εισαγωγείς πετρελαίου. Παρόλα αυτά, η δυνατότητα του ΟΠΕΚ να διατηρεί την τιµή του πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα δεν είναι απεριόριστη για τους ακόλουθους λόγους: Πρώτον, δεν έχει καταστεί δυνατό µέχρι σήµερα να αποφευχθούν πλήρως τα συνηθισµένα προβλήµατα που εµφανίζονται στη λειτουργία του καρτέλ, όπως, το δέλεαρ για το κάθε µέλος του να καταπατήσει τη συµφωνία που έχει συνάψει, διαθέτοντας στην αγορά µεγαλύτερη ποσότητα πετρελαίου από αυτή που έχει συµφωνηθεί (υπέρβαση του quota). Το δέλεαρ σε αυτή την περίπτωση είναι µεγάλο καθώς η καταπάτηση της συµφωνίας συνεπάγεται την πώληση µεγαλύτερης ποσότητας σε υψηλή τιµή αυξάνοντας κατακόρυφα τα έσοδα της πετρελαιοπαραγωγού χώρας. Πράγµατι, σε πολλές περιπτώσεις στο παρελθόν τα ανώτατα επίπεδα παραγωγής 18 OIKONOMIKO E TIO

19 που θέτει ο ΟΠΕΚ καταστρατηγούνται από πολλά µέλη, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου τα έσοδα από τις πωλήσεις του πετρελαίου ήταν η βασικότερη αν όχι η µοναδική πηγή πλούτου της χώρας. Η πρακτική αυτή οδηγεί σε αύξηση της προσφοράς γεγονός που πιέζει την τιµή του πετρελαίου και ζηµιώνει όλα τα µέλη του «καρτέλ». Το δεύτερο πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο ΟΠΕΚ είναι ότι δεν µπορεί να πιέσει για αύξηση της τιµής του πετρελαίου σε περιόδους κατά τις οποίες η παγκόσµια οικονοµία βρίσκεται σε ύφεση. Η διαπραγµατευτική δύναµη του ΟΠΕΚ αυξάνει όταν η παγκόσµια οικονοµία αναπτύσσεται µε ικανοποιητικούς ρυθµούς και κατά συνέπεια η ζήτηση πετρελαίου έχει αυξητική πορεία. Όταν όµως η τιµή του πετρελαίου ανέρχεται σε υψηλά επίπεδα, αυτό αποτελεί βασικό παράγοντα που µπορεί να οδηγήσει την παγκόσµια οικονοµία σε ύφεση. Στην περίπτωση αυτή δεν υποφέρουν µόνο οι χώρες εισαγωγής πετρελαίου αλλά και οι χώρες µέλη του ΟΠΕΚ. Η µειωµένη ζήτηση οδηγεί όχι µόνο σε µειωµένες πωλήσεις αλλά και σε σηµαντική πτώση των τιµών του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές. Το τρίτο πρόβληµα που αντιµετωπίζει ο ΟΠΕΚ είναι ότι το µερίδιό του στη συνολική προσφορά πετρελαίου ενώ είναι σηµαντικό, της τάξεως του 37% στην τρέχουσα περίοδο, δεν εξασφαλίζει πλήρη έλεγχο της προσφοράς. Όταν η τιµή του πετρελαίου αυξάνει, π.χ. λόγω της πολιτικής του ΟΠΕΚ, καθίσταται ανταγωνιστική η παραγωγή πολύ µεγαλύτερων ποσοτήτων πετρελαίου από χώρες εκτός ΟΠΕΚ οι οποίες αυξάνουν τις ποσότητες πετρελαίου που προσφέρουν στην αγορά µειώνοντας το µερίδιο του ΟΠΕΚ. Η επιρροή του ΟΠΕΚ στο καθορισµό της τιµής του πετρελαίου στη δεκαετία του 1960 ήταν περιορισµένη για τους παρακάτω λόγους: Πρώτον, το µερίδιο του ΟΠΕΚ ήταν µόλις το 28% της συνολικής παγκόσµιας παραγωγής πετρελαίου το 1960, ενώ το 1970 είχε αυξηθεί στο 41%. εύτερον, τα κοιτάσµατα πετρελαίου στις χώρες του ΟΠΕΚ (εκτός του Ιράν) ανήκαν στις πολυεθνικές εταιρείες διύλισης και εµπορίας πετρελαίου στα πλαίσια συµφωνιών για την παροχή τεχνογνωσίας που δεν διέθεταν οι χώρες αυτές για την εξόρυξη του πετρελαίου. Τρίτον, η µεγάλη αύξηση στην παγκόσµια παραγωγή πετρελαίου στη δεκαετία του 1960 περιόριζε ουσιαστικά τις προσπάθειες αύξηση της τιµής του. Τέταρτον, οι χώρες του ΟΠΕΚ είχαν άµεση ανάγκη των εσόδων από την πώληση του πετρελαίου για να χρηµατοδοτήσουν την οικονοµική τους ανάπτυξη, και, τέλος, Πέµπτον, στον Αραβικό κόσµο σηµειώνονταν τότε έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις µεταξύ των χωρών µελών του που δεν επέτρεπε την αποτελεσµατική συνεργασία ούτε και στο πλαίσιο ενός Οργανισµού κοινών συµφερόντων όπως ο ΟΠΕΚ. IA PAMMA 3 ÁÎfiÛÌÈ Î Ù ÓÔÌ apple Ú ÁˆÁ appleâùúâï Ô (ÂÎ Ù. Ú ÏÈ /ËÌ Ú ) ƒø π π π 19 OIKONOMIKO E TIO

20 Πολλά από τα ανωτέρω προβλήµατα του ΟΠΕΚ φάνηκε ότι αντιµετωπίζονταν στις αρχές της δεκαετίας του 1970, όπου η λειτουργία του ΟΠΕΚ κατέστη εξαιρετικά αποτελεσµατική λόγω κυρίως: α) Της σηµαντικής αύξησης της παγκόσµιας ζήτησης πετρελαίου αλλά, και, κυρίως, της αξιοποίησης του πετρελαίου από τα Αραβικά κράτη ως αγαθού µε τεράστια στρατηγική σηµασία, το οποίο θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για τη διεκδίκηση όλο και περισσότερων πολιτικών και οικονοµικών ανταλλαγµάτων. Έτσι στον πόλεµο µεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ τον Οκτώβριο του 1973, οι Αραβικές χώρες αποφάσισαν την µείωση της παραγωγής του πετρελαίου κατά 5% µηνιαίως έως ότου οι ΗΠΑ δεχθούν να στηρίξουν την Αίγυπτο. Η άρνηση των ΗΠΑ προκάλεσε την απόφαση των Αραβικών χώρων για το εµπάργκο πετρελαίου προς τις ΗΠΑ το οποίο αργότερα επεκτάθηκε στην Ολλανδία, στην Πορτογαλία, στην Νότια Αφρική και τη Ροδεσία. Το πρώτο πετρελαϊκό σοκ είχε ήδη ξεκινήσει µε την τιµή του πετρελαίου να εκτινάσσεται από τα $ 3,00 το βαρέλι στα $11,65 το βαρέλι και την παγκόσµια οικονοµία να εισέρχεται σε περίοδο βαθιάς ύφεσης. Η 2η πετρελαϊκή κρίση ήρθε το µε το ξέσπασµα του πολέµου Ιράν-Ιράκ ο οποίος αφαίρεσε αµέσως 4 εκατ. βαρέλια ηµερησίως από την αγορά. Στη συνέχεια τα µέλη του ΟΠΕΚ αποφάσισαν να θέσουν την τιµή στα $ 36 το βαρέλι, επίπεδο πρωτόγνωρο για την παγκόσµια οικονοµία. Η επίπτωση όµως του 2ου αυτού σοκ ήταν σχετικά µικρή καθώς η παραγωγή των χωρών που δεν ήταν µέλη του ΟΠΕΚ (Μεξικό, Βρετανία, Νορβηγία, κ.α.) είχε αυξηθεί σηµαντικά καλύπτοντας επαρκώς τη ζήτηση και περιορίζοντας τη δυνατότητα υπερτιµολόγησης από τον ΟΠΕΚ. Βέβαια αυτό δεν απέτρεψε την είσοδο της παγκόσµιας οικονοµίας για µια ακόµη φορά σε φάση ύφεσης η οποία όµως ήταν λιγότερο επώδυνη συγκρινόµενη µε αυτή που προήλθε από την 1η πετρελαϊκή κρίση. IA PAMMA 4 - ÈÌ appleâùúâï Ô ÂÎÊÚ ÛÌ ÓÂ ÛÂ ÔÓÔÌ ÛÙÈÎ Î È appleú ÁÌ ÙÈÎ ÙÈÌ $ Ó Ú ÏÈ ÛÂ $ US ÛÂ appleú ÁÌ ÙÈÎ ÙÈÌ 1982 ËÁ : Federal Reserve of Saint Louis, Bloomberg. Ανάλογες, αν και σε χαµηλότερη ένταση, ήταν οι καταστάσεις που αντιµετωπίστηκαν σε πιο πρόσφατες περιόδους, όπως κατά τον πόλεµος του Περσικού Κόλπου το αλλά και στον πρόσφατο πόλεµο στο Ιράκ, όπου οι γεωπολιτικές διαταραχές είχαν και πάλι άµεση επίπτωση στην τιµή του πετρελαίου ( ιάγραµµα 2). Η δεκαετία του 1990 µπορεί να χαρακτηρισθεί ως δεκαετία αποδυνάµωσης του ΟΠΕΚ, αφού η τιµή του πετρελαίου κυµάνθηκε κατά κανόνα σε χαµηλότερα επίπεδα από ότι στις προηγούµενες δεκαετίες, ενώ µετά το OIKONOMIKO E TIO

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ Το Τρίληµµα των Ανοικτών Οικονοµιών 1. Σταθερότητα και Ελεγχος Συναλλαγματικής Ισοτιμίας 2. Χρήση Νομισματικής Πολιτικής για Εσωτερική Ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά εμπορευμάτων σταθεροποιείται μετά από τους ισχυρούς κλυδωνισμούς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank

Η αγορά εμπορευμάτων σταθεροποιείται μετά από τους ισχυρούς κλυδωνισμούς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Η αγορά εμπορευμάτων σταθεροποιείται μετά από τους ισχυρούς κλυδωνισμούς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Η δραματική πτώση της τιμής του χρυσού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως ένα πρωτοφανές

Διαβάστε περισσότερα

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ. Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική,

Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ. Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική, Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Από το Διμεταλλισμό στο Ευρώ 1 Το Τρίληµµα των Ανοικτών Οικονοµιών 1. Σταθερότητα και Ελεγχος Συναλλαγματικής Ισοτιμίας 2. Χρήση Νομισματικής Πολιτικής για Εσωτερική Ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική. Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική Ισοζύγιο Πληρωμών, Συναλλαγματικές Ισοτιμίες, Διεθνείς Χρηματαγορές και το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1 Αντικείµενο Διεθνούς Μακροοικονοµικής Η διεθνής µακροοικονοµική

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ.

Πίνακες και ερµάρια. διανοµής. ƒ 2010. Plexo 3 στεγανοί πίνακες από 2 έως 72 στοιχεία (σ. 59) Practibox χωνευτοί πίνακες από 6 έως 36 τοιχεία (σ. χωνευτοί σ. 56 Nedbox χωνευτοί από 12 έως 56 στοιχεία σ. 58 από 1 έως 6 στοιχεία σ. 62 XL 3 160 από 48 έως 144 στοιχεία και ερµάρια διανοµής ισχύος XL 3 σ. 68 Ράγες, πλάτες στήριξης και µετώπες σ. 77 0

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών

Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών Σχετικά Επίπεδα Τιμών και Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Μακροχρόνιοι Προσδιοριστικοί Παράγοντες των Συναλλαγματικών Ισοτιμιών 1 Ισοτιµία Δολαρίου Στερλίνας, 1870-2011 $6.00$$ $5.00$$ $4.00$$ $3.00$$ $2.00$$

Διαβάστε περισσότερα

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.

Precious Metals Greece. Starter Kit 1. Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece. Starter Kit 1 Precious Metals Greece Gold & Silver guide. Precious Metals Greece www.preciousmetalsgreece.com info@preciousmetalsgreece.com Αγαπητέ επενδυτή, Σε ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον σου προς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική.! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εισαγωγή στη Διεθνή Μακροοικονομική! Καθ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αντικείμενο Διεθνούς Μακροοικονομικής Η διεθνής μακροοικονομική ασχολείται με το προσδιορισμό των βασικών μακροοικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld

Διεθνής Οικονομική. Paul Krugman Maurice Obsfeld Paul Krugman Maurice Obsfeld Διεθνής Οικονομική Κεφάλαιο 21 Η Διεθνής Αγορά Κεφαλαίου και τα κέρδη από το Εμπόριο Διεθνής Τραπεζική Λειτουργία και Διεθνής Κεφαλαιαγορά Φιλίππου Ευαγγελία Α.Μ. 1207 Μ069

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών

3.2 Ισοζύγιο πληρωµών 3 Ισοζύγιο πληρωµών 3.1 Εισαγωγή ιεθνή οικονοµία Ύφεση στην Γερµανία οικονοµίες του Ευρώ Αυξηση των αµερικανικών επιτοκίων διεθνή επιτόκια και δολάριο($) Χρηµατοοικονοµική κρίση στην Ασία Ανοιχτή οικονοµία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ

ΠΡΟΣΧΕ ΙΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ ΗΜΟΣΙΟ ΧΡΕΟΣ Η επιβράδυνση του ρυθµού ανάπτυξης της παγκόσµιας οικονοµίας επηρεάζει άµεσα και τις χρηµαταγορές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη µεταβλητότητα παρά τα αυστηρά δη- µοσιονοµικά µέτρα

Διαβάστε περισσότερα

À π. apple Ú Â ÁÌ Ù. π À Ã ª ªπ À À À. ÂÚ ÛÙÈÔ ÙÔ fiêâïô ÙˆÓ appleúôóôèòó ÙË

À π. apple Ú Â ÁÌ Ù. π À à ª ªπ À À À. ÂÚ ÛÙÈÔ ÙÔ fiêâïô ÙˆÓ appleúôóôèòó ÙË ÂÚ ÛÙÈÔ ÙÔ fiêâïô ÙˆÓ appleúôóôèòó ÙË À π Àªµ 2008-2010 π À à ª ªπ À À À appleâíëáëì ÙÈÎ apple Ú Â ÁÌ Ù Η υπογραφή της νέας Συλλογικής Σύµβασης µεταξύ ΕΤΥΚ ΚΕΣΤ για τα έτη 2008 2010 θεωρήθηκε µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή

1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή 1 Αγορά συναλλάγµατος 1.1 Εισαγωγή Στη διεθνή οικονοµία γίνεται ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών. Κάθε χώρα έχει το δικό της νόµισµα, στο οποίο εκφράζονται οι τιµές των αγαθών και υπηρεσιών. Η διεξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες

Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες Μυρτώ - Σμαρώ Γιαλαμά Α.Μ.: 1207 Μ 075 Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα: Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Κεφάλαιο 21: Αντιμετωπίζοντας τις συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Τι είναι η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά

ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010. Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009. Γενικά χαρακτηριστικά ΠΡΕΣΒΕΙΑ THΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Γραφείο Ο.Ε.Υ. Μαδρίτη 7.05.2010 Εξωτερικό εμπόριο Ισπανίας για το 2009 Γενικά χαρακτηριστικά Η διεθνής οικονομική κρίση, που άρχισε να πλήττει σοβαρά την παγκόσμια οικονομία από το

Διαβάστε περισσότερα

Τα εμπορεύματα ενισχύονται καθώς οι μετοχές υποχωρούν του Ole Hansen

Τα εμπορεύματα ενισχύονται καθώς οι μετοχές υποχωρούν του Ole Hansen Τα εμπορεύματα ενισχύονται καθώς οι μετοχές υποχωρούν του Ole Hansen Τα εμπορεύματα κατέγραψαν θετικές αποδόσεις για τρίτη συνεχόμενη εβδομάδα, κινούμενα σε αντίθετη τροχιά από την πτώση των μετοχών. Σε

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός Προέδρου. 15 η Ετήσια Γενική Συνέλευση 9 Σεπτεμβρίου Αγαπητοί Μέτοχοι

Χαιρετισμός Προέδρου. 15 η Ετήσια Γενική Συνέλευση 9 Σεπτεμβρίου Αγαπητοί Μέτοχοι Χαιρετισμός Προέδρου 15 η Ετήσια Γενική Συνέλευση 9 Σεπτεμβρίου 2015 Αγαπητοί Μέτοχοι Το 2014 ήταν το δεύτερο έτος δημοσιονομικής προσαρμογής της κυπριακής οικονομίας μετά την τραπεζική και τη δημοσιονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Ο χρυσός παλεύει και το Brent κινείται χαμηλότερα

Ο χρυσός παλεύει και το Brent κινείται χαμηλότερα Ο χρυσός παλεύει και το Brent κινείται χαμηλότερα του Ole Hansen, Head of Commodity Strategy, Saxo Bank Ενώ οι επενδυτές παγκοσμίως προσπαθούσαν να αποκτήσουν μετοχές του Twitter μετά και την ομολογουμένως

Διαβάστε περισσότερα

7. Τα διεθνή οικονομικά συστήματα: Μια ιστορική ανασκόπηση

7. Τα διεθνή οικονομικά συστήματα: Μια ιστορική ανασκόπηση 7. Τα διεθνή οικονομικά συστήματα: Μια ιστορική ανασκόπηση 1. Το σύστημα του Bretton Woods: 1944 1973 2. Επιχειρήματα υπέρ των κυμαινόμενων συναλλαγματικών ισοτιμιών 3. Η πραγματική εμπειρία σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού

Κανόνας Χρυσού. Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Σύστημα κανόνα χρυσού: σε ποια χρονική περίοδο αναφέρεται; Λειτουργία του κανόνα χρυσού Κανόνας Χρυσού Διεθνής Μακροοικονομική Πολιτική (κεφ.18) Το Διεθνές Νομισματικό Σύστημα 1870-1973 Βασικές αρχές λειτουργίας Ιστορικά (ποια περίοδο καλύπτει) Εξωτερική ισορροπία (ισοζύγιο πληρωμών ισοσκελισμένο)

Διαβάστε περισσότερα

Κακή η εβδομάδα για τα εμπορεύματα με την αύξηση τόσο του δολαρίου όσο και της προσφοράς

Κακή η εβδομάδα για τα εμπορεύματα με την αύξηση τόσο του δολαρίου όσο και της προσφοράς Κακή η εβδομάδα για τα εμπορεύματα με την αύξηση τόσο του δολαρίου όσο και της προσφοράς του Ole Hansen, Head of Commodity Strategy, Saxo Bank Η εβδομάδα που πέρασε ήταν κακή για τον τομέα των εμπορευμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες για τον χρυσό με την πολιτική αστάθεια στις ΗΠΑ να διαφαίνεται πως βαίνει σε τέλος

Απώλειες για τον χρυσό με την πολιτική αστάθεια στις ΗΠΑ να διαφαίνεται πως βαίνει σε τέλος Απώλειες για τον χρυσό με την πολιτική αστάθεια στις ΗΠΑ να διαφαίνεται πως βαίνει σε τέλος Τα νέα από την Ουάσινγκτον για προσωρινή συμφωνία που είναι πιθανόν να επιτευχθεί, απέτυχε να προκαλέσει αντίδραση

Διαβάστε περισσότερα

Το tapering επηρεάζει τα πολύτιμα μέταλλα και τα εμπορεύματα του ενεργειακού τομέα

Το tapering επηρεάζει τα πολύτιμα μέταλλα και τα εμπορεύματα του ενεργειακού τομέα Το tapering επηρεάζει τα πολύτιμα μέταλλα και τα εμπορεύματα του ενεργειακού τομέα του Ole Hansen, Head of Commodity Strategy, Saxo Bank Το τελευταίο σημαντικό γεγονός για την οικονομία το 2013 φαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206)

«ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΣΤΟ ΔΙΕΘΝΕΣ. ΝΟΜΙΣΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» (σελ. 196-206) ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ & ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΑΓΟΡΩΝ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΑΝ. ΜΑΣΤΡΟΓΙΑΝΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 8 η Μελετη «Εξελιξεις και Τασεις της Αγορας» Το βασικό συμπέρασμα: Η επιβολή ελέγχων στην κίνηση κεφαλαίων μετά την ανακήρυξη του δημοψηφίσματος στο τέλος του Ιουνίου διέκοψε την ασθενική

Διαβάστε περισσότερα

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία

Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Τετάρτη 20 Απριλίου 2011 www.geostrategy.gr Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική Γεωπολιτικές εξελίξεις, ενεργειακή ασφάλεια και παγκόσµια οικονοµία Οι επιπτώσεις των πρόσφατων εξεγέρσεων Οι πρόσφατες εξεγέρσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες

Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες Σταθερές Ισοτιμίες, Κυμαινόμενες Ισοτιμίες ή Ενιαίο Νόμισμα 1 Νοµισµατική Πολιτική σε Ανοικτές Οικονοµίες Σε ένα καθεστώς κυμαινομένων συναλλαγματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 27 Αυγούστου 2015 Αποτελέσµατα Β Τριµήνου / Α Εξαµήνου 2015 Θετικά αποτελέσµατα, λόγω ισχυρών διεθνών περιθωρίων διύλισης - απρόσκοπτη λειτουργία κατά τη διάρκεια της τραπεζικής κρίσης Ο Όµιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 1η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Ιούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014

Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Ανάλυση Ελληνικού Εξωτερικού Εµπορίου ιάστηµα: Α τρίµηνο 2009 - Α τρίµηνο 2014 Οι εξαγωγές αποτελούν το «κλειδί» για την αναθέρµανση της ελληνικής οικονοµίας. Με δεδοµένη την αδυναµία της εγχώριας αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

Στην ανακοίνωση η ΤτΕ τονίζει πως «η φύλαξη μέρους του χρυσού και εκτός συνόρων αποτελεί διεθνή πρακτική για όλες σχεδόν τις κεντρικές τράπεζες».

Στην ανακοίνωση η ΤτΕ τονίζει πως «η φύλαξη μέρους του χρυσού και εκτός συνόρων αποτελεί διεθνή πρακτική για όλες σχεδόν τις κεντρικές τράπεζες». Σε διευκρινίσεις για τη διαχείριση του χρυσού προχώρησε η Τράπεζα της Ελλάδος, απαντώντας σε δημοσίευμα. Στην ανακοίνωση η ΤτΕ τονίζει πως «η φύλαξη μέρους του χρυσού και εκτός συνόρων αποτελεί διεθνή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π

ΑΙΤΗΣΗ π ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ π ΑΣΤΙΚΗΣ π ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ π ΑΝΩΝΥΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΓΕΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΩΝ «Η ΕΘΝΙΚΗ» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 1891 ΕΤΑΙΡΙΑ ΤΟΥ ΟΜΙΛΟΥ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΑΡ.Μ.Α.Ε.: 12840/05 B 86/20 Α.Φ.Μ.: 094003849 Δ.Ο.Υ.: ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΛΕΩΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές

Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 7.1 Τι είναι το χρήμα; Mακροοικονομική Κεφάλαιο 7 Αγορά περιουσιακών στοιχείων, χρήμα και τιμές 1) Ένα μειονέκτημα του συστήματος του αντιπραγματισμού είναι ότι Α) δεν υπάρχει εμπόριο. Β) οι άνθρωποι πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΟΜΙΛΟΥ Για το έτος που έληξε στις 31 εκεµβρίου 2010 25 Φεβρουαρίου 2011 1. ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Βασικά oικονοµικά στοιχεία εκ-10 εκ-09 Μεταβολή '000 '000 % Σύνολο καθαρών εσόδων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ Οι κυριότερες οικονοµικές εξελίξεις την περίοδο που διανύουµε σχετίζονται µε την ψήφιση του Μεσοπρόθεσµου προγράµµατος καθώς και µε τις συζητήσεις για το νέο

Διαβάστε περισσότερα

Του Ole Hansen, αναλυτή της Saxo Bank

Του Ole Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Τα γεωργικά προϊόντα καταγράφουν τη μεγαλύτερη άνοδο μεταξύ των εμπορευμάτων Του Ole Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Η αυξημένη ένταση ανάμεσα στις δυτικές χώρες και τη Ρωσία συγκέντρωσε το ενδιαφέρον των

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1

ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Οκτώβριος 2010 1. Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ 1 Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις μεγαλύτερες κρίσεις τις τελευταίες δεκαετίες. Κύρια χαρακτηριστικά της κρίσης

Διαβάστε περισσότερα

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος

Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος Συναλλαγματικές ισοτιμίες και αγορά συναλλάγματος 1. Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες και οι τιμές των αγαθών 2. Περιγραφή της αγοράς συναλλάγματος 3. Η ζήτηση νομισμάτων ως ζήτηση περιουσιακών στοιχείων 4.

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ /

(ON THE JOB TRAINING) ΟΡΓΑΝΩΝΕΙ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ «ΚΑΤΑ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΟΣΙΩΝ ΧΩΡΩΝ / Επαγγελµατικό προφίλ: ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΣ ΟΡΟΦΩΝ (ΟΡΟΦΟΚΟΜΟΣ) Επίπεδο: 2 εξιότητες Θέµατα Συνδεδεµένες δεξιότητες C1 ΗΓΕΙΤΑΙ, ΕΠΙΒΛΕΠΕΙ ΚΑΙ ΣΧΕ ΙΑΖΕΙ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ EΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο

(1 ) (1 ) S ) 1,0816 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΤΟΜΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Για τον υπολογισμό της τρέχουσας συναλλαγματικής ισοτιμίας του ( /$ ) θα πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη σχέση ισοδυναμίας των επιτοκίων. Οπότε: Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ

ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ ΥΠΟΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΥ ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΕΩΣ ΟΜΙΛΟΥ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ ΤΙΜΗ & ΑΠΟΘΕΜΑΤΑ ΜΑPTΙΟΣ 2007 TMHMA ΑΝΑΛΥΣΕΩΣ ΑΓΟΡΩΝ 210-326 2070 marketanalysis@alpha.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ονοματεπώνυμο: Γαζώνας Θωμάς Αρ. μητρώου: 1207Μ065 Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών Κατεύθυνση: Διεθνής Πολιτική Οικονομία Μάθημα : Γεωπολιτική των Κεφαλαιαγορών Το σύστημα του Χρυσού

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες. Σταθερές Ισοτιμίες, Κυμαινόμενες Ισοτιμίες ή Ενιαίο Νόμισμα

Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες. Σταθερές Ισοτιμίες, Κυμαινόμενες Ισοτιμίες ή Ενιαίο Νόμισμα Η Επιλογή Νομισματικού Καθεστώτος σε Ανοικτές Οικονομίες Σταθερές Ισοτιμίες, Κυμαινόμενες Ισοτιμίες ή Ενιαίο Νόμισμα Νοµισµατική Πολιτική σε Ανοικτές Οικονοµίες Σε ένα καθεστώς κυμαινομένων συναλλαγματικών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ:

ΔΟΜΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Θέματα Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 24 ος Διαγωνισμός Εξεταζόμενο μάθημα: Μικροοικονομική Μακροοικονομική και Δημόσια Οικονομική Θέμα 3ο (κληρώθηκε) α) Ποια μέσα διαθέτει η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο

Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank. H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Δ. Κ. ΜΑΡΟΥΛΗΣ Διευθυντής Διεύθυνση Οικονομικών Μελετών Alpha Bank H Ελληνική Εμπειρία ως Οδηγός για την Κύπρο Διάρθρωση Παρουσίασης Α. Γιατί επιδιώκεται η ένταξη στη Ζώνη του Ευρώ από μικρές οικονομίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς»

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ 7 η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» Εισαγωγή: Η 7η Μελέτη «Εξελίξεις και Τάσεις της Αγοράς» εκπονήθηκε από το Κέντρο Στήριξης Επιχειρηματικότητας του Δήμου Αθηναίων τον Οκτώβριο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Πλαίσιο ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες της ΕΚΤ κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση τα στοιχεία που

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ στοιχειώνουν τα εμπορεύματα, σε μια περίοδο αυξημένης προσφοράς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank

Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ στοιχειώνουν τα εμπορεύματα, σε μια περίοδο αυξημένης προσφοράς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Οι εξελίξεις στις ΗΠΑ στοιχειώνουν τα εμπορεύματα, σε μια περίοδο αυξημένης προσφοράς Του Ole S. Hansen, αναλυτή της Saxo Bank Η μερική αναστολή των λειτουργιών της Ομοσπονδιακής κυβέρνησης και οι αυξημένες

Διαβάστε περισσότερα

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ

Α) ΒΑΣΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΙΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΛΙΤΟΤΗΤΑΣ Μελέτη του ΔΝΤ για 17 χώρες του ΟΑΣΑ επισημαίνει ότι για κάθε ποσοστιαία μονάδα αύξησης του πρωτογενούς πλεονάσματος, το ΑΕΠ μειώνεται κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες και

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013.

Το παρόν αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης εργασίας, η οποία εξελίσσεται σε έξι μέρη που δημοσιεύονται σε αντίστοιχα τεύχη. Τεύχος 1, 2013. Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Ενέργεια Παγκόσμιες Ενεργειακές Ανάγκες της Περιόδου 2010-2040 του Ιωάννη Γατσίδα και της Θεοδώρας Νικολετοπούλου in DEEP ANALYSIS

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία

Κεφάλαιο 5. Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Κεφάλαιο 5 Αποταμίευση και επένδυση σε μια ανοικτή οικονομία Περίγραμμα κεφαλαίου Ισοζύγιο Πληρωμών Ισορροπία της αγοράς αγαθών σε μια ανοικτή οικονομία Αποταμίευση και επένδυση σε μια μικρή ανοικτή οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Περιεχόμενα. Μάρτιος 1999

Σύγκριση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Περιεχόμενα. Μάρτιος 1999 με τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών του Σαράντη Λώλου Τμήμα Οικονομικής και Περιφερειακής ς Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 1 2. Διάρθρωση του Ενεργητικού... 2 3. Διάρθρωση του Παθητικού... 3 4. Κερδοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο

ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο ΑΛΒΑΝΙΑ Οικονομία & Εξωτερικό Εμπόριο Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2008 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αποτελέσματα Β Τριμήνου / Α Εξαμήνου 2016

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αποτελέσματα Β Τριμήνου / Α Εξαμήνου 2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 25 Αυγούστου 2016 Αποτελέσματα Β Τριμήνου / Α Εξαμήνου 2016 Βελτίωση στα αποτελέσματα λόγω αυξημένης παραγωγής, παραγωγικότητας και πωλήσεων, παρά την υποχώρηση των διεθνών περιθωρίων διύλισης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ; Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø

º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø º πo 2: À ª π Ã πƒπ OπO π π ª ƒπø Η βασική απαίτηση για ένα σύστηµα διαχείρισης ποιότητας είναι ότι ο οργανισµός θα πρέπει να προσδιορίσει και να διαχειριστεί την οικογένεια των απαραίτητων διεργασιών

Διαβάστε περισσότερα

Στο 3,7% η ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας το Στα ίδια περίπου επίπεδα η προβλεπόµενη άνοδος το 2006

Στο 3,7% η ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας το Στα ίδια περίπου επίπεδα η προβλεπόµενη άνοδος το 2006 Ίδρυµα Οικονοµικών & Βιοµηχανικών Ερευνών Η Ελληνική Οικονοµία 3/05 Τριιµηνιιαίία Έκθεση Αρ.. Τεύχους 44,, Φεβρουάριος 2006 ΕΠΙΙΣΚΟΠΗΣΗ Στο 3,7% η ανάπτυξη της ελληνικής οικονοµίας το 2005 Σύµφωνα µε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΙΑΜΗΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2006 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΙΑΜΗΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2006 ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΜΙΛΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΝΙΑΜΗΝΙΑ ΠΟΥ ΕΛΗΞΕ ΣΤΙΣ 30 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ ΕΠΕΞΗΓΗΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΟΨΗ Βασικά oικονοµικά στοιχεία 2005 Μεταβολή 2005 Σύνολο καθαρών εσόδων 103.850 84.742

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ

Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Μακροοοικονοµικές προβολές εµπειρογνωµόνων του Eυρωσυστήµατος για τη ζώνη του ευρώ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες

3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 3. Χρήμα, επιτόκια και συναλλαγματικές ισοτιμίες 1. Προσφορά και ζήτηση χρήματος 2. Προσφορά χρήματος και συναλλαγματική ισοτιμία (βραχυχρόνια περίοδος) 3. Χρήμα, τιμές και συναλλαγματική ισοτιμία (μακροχρόνια

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009

Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αποτελέσματα B Τριμήνου 2009 Αύξηση καθαρών κερδών σε 88εκ., 9% υψηλότερα σε σχέση με το Α τρίμηνο Διπλασιασμός οργανικών κερδών σε 61εκ. το Β τρίμηνο, από 33εκ. το Α τρίμηνο Αύξηση χορηγήσεων Ομίλου προς

Διαβάστε περισσότερα

2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες

2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες 2 Συναλλαγµατικές ισοτιµίες, επιτόκια και προσδοκίες 2.1 Εισαγωγή Η ανάπτυξη της αγοράς των ευρωνοµισµάτων, η σταδιακή κατάργηση των περιορισµών της κίνησης κεφαλαίων και η εισαγωγή νέων χρηµατοπιστωτικών

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010

Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Αποτελέσματα Εννεαμήνου 2010 Βελτίωση δεικτών ρευστότητας και κεφαλαιακής επάρκειας του Ομίλου παρά τη δυσμενή συγκυρία Καθαρά κέρδη 105εκ. 1 το εννεάμηνο του 2010, μειωμένα κατά 62% έναντι της αντίστοιχης

Διαβάστε περισσότερα

Η συγκεκριµένη ποσοστιαία αύξηση είναι υψηλότερη σε σύγκριση µε την αρχική πρόβλεψη για άνοδο του ΑΕΠ κατά 0,6% το 2014.

Η συγκεκριµένη ποσοστιαία αύξηση είναι υψηλότερη σε σύγκριση µε την αρχική πρόβλεψη για άνοδο του ΑΕΠ κατά 0,6% το 2014. Εβδοµαδιαία ανασκόπηση 09/02-13/02/2015 Άκρως ενδιαφέρουσα αναµένεται η συνάντηση στο Eurogroup της ευτέρας όπου η Ελλάδα ευελπιστεί σε αµοιβαία σύγκλιση και λύση στο θέµα διαχείρισης του χρέους. Οι τεχνικές

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ

Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία ΓΙΩΡΓΟΣ ΑΛΟΓΟΣΚΟΥΦΗΣ Διεθνής Οικονομική 1. Διεθνές εμπόριο, Διεθνής Εμπορική Πολιτική και Διεθνείς Εμπορικές Συμφωνίες και Θεσμοί 2. Μακροοικονομική Ανοικτών

Διαβάστε περισσότερα

Σημείωμα για την Αλβανική Οικονομία, έτους 2009

Σημείωμα για την Αλβανική Οικονομία, έτους 2009 Σημείωμα για την Αλβανική Οικονομία, έτους 2009 Υπεύθυνος Έκδοσης: Χρήστος Φαρµάκης-Συµβουλος ΟΕΥ Α Επιµέλεια:Σπυρίδων Οικονόµου, Γραµµατέας ΟΕΥ Α - Sonila-Sofia Kisi Πρεσβεία της Ελλάδας Γραφείο Οικονομικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του

Οι λειτουργίες του. ιδακτικοί στόχοι. χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του Χρήµα ιδακτικοί στόχοι Κατανόηση της λειτουργίας του χρήµατος. Αναφορά των ιδιοτήτων του. Αναφορά στα είδη του χρήµατος. Κατανόηση της λειτουργίας του τραπεζικού συστήµατος σε µια οικονοµία. Οι λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες του Ευρωσυστήµατος κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο

ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ΟΜΙΛΙΑ ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Ο.Κ.Ε. ΑΘΗΝΑ 25 ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 «Ο ρόλος του χρηματοπιστωτικού συστήματος για την έξοδο από την κρίση και η συμβολή του για μακροχρόνια οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη»

Διαβάστε περισσότερα

Ελεγμένα Οικονομικά Αποτελέσματα έτους 2015 της Alpha Bank Cyprus Ltd [ ]

Ελεγμένα Οικονομικά Αποτελέσματα έτους 2015 της Alpha Bank Cyprus Ltd [ ] Ελεγμένα Οικονομικά Αποτελέσματα έτους 2015 της Alpha Bank Cyprus Ltd [26.4.2016] Κύριες εξελίξεις - Ισχυρή Κεφαλαιακή Θέση με δείκτη κεφαλαίων Κοινών Μετοχών Κατηγορίας Ι (CET Ι) 17,5% την 31.12.2015

Διαβάστε περισσότερα

Πτώση στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2011 για τον χρυσό

Πτώση στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2011 για τον χρυσό Weekly Financial Report Δευτέρα 15- -04-2013 Πτώση 4,1% στο χαμηλότερο επίπεδο από την 1η Ιουλίου του 2011 σημείωσε ο χρυσός καθώς τα στοιχεία για τις λιανικές πωλήσεις και την καταναλωτική εμπιστοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Σύντοµα σηµειώµατα για θέµατα εξαγωγικού ενδιαφέροντος. Η πορεία των εξαγωγών κατά το έτος 2007 Πρωταγωνιστές τα δώδεκα νέα κράτη-µέλη

Σύντοµα σηµειώµατα για θέµατα εξαγωγικού ενδιαφέροντος. Η πορεία των εξαγωγών κατά το έτος 2007 Πρωταγωνιστές τα δώδεκα νέα κράτη-µέλη Σύντοµα σηµειώµατα για θέµατα εξαγωγικού ενδιαφέροντος Νο. 41 Απρίλιος 2008 Η πορεία των εξαγωγών κατά το έτος 2007 Πρωταγωνιστές τα δώδεκα νέα κράτη-µέλη ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΕΞΑΓΩΓΕΩΝ Κέντρο Εξαγωγικών

Διαβάστε περισσότερα

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal

1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones 12 months Wall Street Journal Ελεγχόμενη από την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Αριθμός Αδείας: 3/73/7.5.1996 Αριστείδου 9, Αθήναι, Tηλ. 210-3899400, Fax. 210-3216574 Τεύχος 851 05/12/2011 ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Ξένα Χρηματιστήρια Dow Jones

Διαβάστε περισσότερα

1. Ξένα Χρηματιστήρια

1. Ξένα Χρηματιστήρια Ελεγχόμενη από την Ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Αριθμός Αδείας: 3/73/7.5.1996 Κλεισόβης 8, Αθήναι, Tηλ. 210-3899400, Fax. 210-3216574 Τεύχος 804 21/12/2010 ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ 1. Ξένα Χρηματιστήρια Σταθεροποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία

Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία Τι είπε ο Γιάννης Στουρνάρας στην Επιτροπή της Βουλής για Τράπεζες και οικονοµία «Οι πρόσφατες εξελίξεις στην ελληνική οικονοµία ενισχύουν τις προβλέψεις για σταδιακή επάνοδο της οικονοµίας σε αναπτυξιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ;

Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Η ΚΡΙΣΗ ΞΕΠΕΡΑΣΤΗΚΕ ΚΑΘΩΣ ΛΕΝΕ; Καθώς έχουν περάσει, από το 2008 οπότε και ξέσπασε η μεγαλύτερη καπιταλιστική κρίση μετά την κρίση του 1929, οι πάντες σχεδόν συμπεριφέρονται σαν να έχει ξεπεραστεί η κρίση

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010)

Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010) Ι. Οικονομικές εξελίξεις στην Βουλγαρία (Ιανουάριος Σεπτέμβριος 2010) Η αύξηση κατά 0,7% του ρυθμού οικονομικής μεγέθυνσης, κατά το τρίτο τρίμηνο του 2010 σε σχέση με το προηγούμενο, είχε σαν αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων

Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες. Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων Οι Διεθνείς Χρηματαγορές και οι Συναλλαγματικές Ισοτιμίες Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγματος και η Ακάλυπτη Ισοδυναμία των Επιτοκίων 1 Η Διεθνής Αγορά Συναλλάγµατος Διεθνές αποκεντρωµένο δίκτυο διαπραγµατευτών

Διαβάστε περισσότερα

Ανακοίνωση για τη συγχώνευση επιμέρους αμοιβαίων κεφαλαίων

Ανακοίνωση για τη συγχώνευση επιμέρους αμοιβαίων κεφαλαίων Ανακοίνωση για τη συγχώνευση επιμέρους αμοιβαίων κεφαλαίων Σύνοψη Η ενότητα αυτή αναφέρει βασικές πληροφορίες σχετικά με τη συγχώνευση οι οποίες σας αφορούν ως μεριδιούχο. Περισσότερες πληροφορίες περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Αποτελέσματα Alpha Bank Cyprus Ltd α εξαμήνου 2015

Οικονομικά Αποτελέσματα Alpha Bank Cyprus Ltd α εξαμήνου 2015 Οικονομικά Αποτελέσματα Alpha Bank Cyprus Ltd α εξαμήνου 2015 Τα Οικονομικά Αποτελέσματα της Alpha Bank Cyprus Ltd του α εξαμήνου 2015 εμφάνισαν ζημίες μετά από φόρους ύψους Ευρώ 15,1 εκατ. σε σύγκριση

Διαβάστε περισσότερα

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία

Αγορές. in DEEP ANALYSIS. Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές. Α γ ο ρ έ ς. Κύρια Σημεία Είναι Πράγματι οι Γερμανοί Φτωχότεροι από τους Έλληνες, in DEEP ANALYSIS Αγορές Μείωση του Συστημικού Κινδύνου στις Διεθνείς Αγορές του Στρατή Κωνσταντίνου in DEEP ANALYSIS Η κατανομή του πλούτου μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ

ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΕΚΤ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Πλαίσιο ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΝΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ Οι εµπειρογνώµονες της κατάρτισαν προβολές για τις µακροοικονοµικές εξελίξεις στη ζώνη του ευρώ, µε βάση τα στοιχεία που ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Σπανιότητα ή στενότητα των πόρων

Σπανιότητα ή στενότητα των πόρων ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΟΡΙΣΜΟΣ Οικονοµική είναι η µελέτη του τρόπου µε τον οποίο οι άνθρωποι επιλέγουν να κατανείµουν τους σπάνιους πόρους τους. Λόγω της σπανιότητας δεν είναι δυνατόν να εκπληρωθούν όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ - ΙΣΟΤΙΜΙΑ 1. Ο στόχος για το 2003 αναφέρεται σε πληθωρισμό 3,1% και ανάπτυξη 4,15%. Είναι εφικτά τα νούμερα δεδομένου ότι πρόσφατα το ΔΝΤ αναθεώρησε προς τα κάτω τις προβλέψεις του για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Ενέργειας

Οικονομικά της Ενέργειας Οικονομικά της Ενέργειας Ενότητα 12: Καταλαβαίνοντας την τιμή του πετρελαίου Κωσταντίνος Κουνετάς, Λέκτορας Διοίκησης Επιχειρήσεων Τμήμα Οικονομικών Επιστημών 1 Σκοποί ενότητας Περιγραφή των ζητημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009

Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009 Αποτελέσματα Α Τριμήνου 2009 Καθαρά κέρδη 81εκ. έναντι 5εκ. το προηγούμενο τρίμηνο Αύξηση χορηγήσεων κατά 12% και καταθέσεων κατά 17% σε ετήσια βάση Βελτίωση δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις στο 114%

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση"!

Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών! «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &!Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)»! µε κατεύθυνση τη Στρατηγική Διοίκηση! Πρόγραµµα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Διοίκηση και Διαχείριση Οικονοµικών Μονάδων &Οργανισµών (ΔΔΟΜΟ)» µε κατεύθυνση τη "Στρατηγική Διοίκηση" Θεµατική Ενότητα 1 ΟΙΚΟΝOMIKA ΓΙΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Ακαδηµαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται

τρία µεταλλικά συστήµατα: 1) ο καν νας του δι- µεταλλισµο (Γαλλία, Bέλγιο, Iταλία, Eλβετία, HΠA), αργ ρου καθαρ τητας 9/10, που ένα ψήγµα ισο ται θαρ τητα του νοµίσµατος. H υποτίµηση εν ς νοµίσµατος συσχετιζ ταν µε τη µείωση της ποσ τητας του µετάλλου που περιείχε το ν µισµα. Kατά το µεγαλ τερο µέρος του 19ου αιώνα κυριάρχησαν τρία µεταλλικά συστήµατα:

Διαβάστε περισσότερα

Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών

Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών Παρασκευή 31 Μαϊου 2013 Η Επόµενη Ηµέρα των Ελληνικών Τραπεζικών Μετοχών Η πρόσφατη σηµαντική άνοδος και στη συνέχεια έντονη διακύµανση των ελληνικών τραπεζικών µετοχών ενόψει και εν µέσω αυξήσεων του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Ως κλάδος τηλεπικοινωνιών ορίζεται η παραγωγή τηλεπικοινωνιακού υλικού και η χρήση των παραγόμενων τηλεπικοινωνιακών προϊόντων και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ιεύθυνση : Nishi Azabu, Minato-ku, Tokyo Japan

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ιεύθυνση : Nishi Azabu, Minato-ku, Tokyo Japan ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΟΣ ΣΤΗΝ ΙΑΠΩΝΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ιεύθυνση : 3-16-30 Nishi Azabu, Minato-ku, 106-0031 Tokyo Japan Τηλέφωνο: +81-3-3404 5853, Fax : +81-3-3404 5845, E-mail: ecocom-tokyo@mfa.gr

Διαβάστε περισσότερα