ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ"

Transcript

1 ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΠΡΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ: ΗΠΑΤΙΚA ΠΡΟΓΟΝΙΚA ΚΥΤΤΑΡA ΚΑΙ ΕΠΙΘΗΛΙΟ- ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ: ΡΟΛΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΙΝΩΣΗΣ ΣΤΗ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ 2. ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Ντίνα Γ. Τηνιακού 1 Ιδιότητα-Θέση : Παθολογοανατόμος - Αναπλ. Καθηγήτρια Ιστολογίας- Εμβρυολογίας Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διεύθυνση : Μ. Ασίας 75, Γουδή Αθήνα Τηλέφωνο : , Φαξ : ΣΥΝΕΡΕΥΝΗΤΕΣ 1. Ιωάννα Δελλαδέτσιμα, Αναπλ. Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 2 2. Γεώργιος Β. Παπαθεοδωρίδης, Αναπλ. Καθηγητής Παθολογίας- Γαστρεντερολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 3 3. Ειρήνη Βαφειάδη-Ζουμπούλη, Αναπλ. Καθηγήτρια Παθολογίας- Γαστρεντερολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 4 4. Ιωάννης Ελευσινιώτης, Επικ. Καθηγητής Παθολογίας, Τμήματος Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών 5 5. Πρόδρομος Χυτίρογλου, Καθηγητής Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 6 6. Ιωάννης Γουλής, Επικ. Καθηγητής Γαστρεντερολογίας Ιατρικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 7 7. Σαββούλα Σαββίδου, ειδικ. Παθολόγος-Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 7 1

2 8. Μαρία Μελαχροινού, Αναπλ. Καθηγήτρια Παθολογικής Ανατομικής, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Πατρών 8 9. Φώτης Καλφαρέντζος, Καθηγητής Χειρουργικής - Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Πατρών Μαριάννα Αργέντου, Επιμελήτρια Β, Πανεπιστημιακή Χειρουργική Κλινική, Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μαρίνα Παλαιολόγου, Βιολόγος- Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών 1 ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ-ΚΛΙΝΙΚΕΣ 1 Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 2 Α Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών 3 Β Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν. Αθηνών «Ιπποκράτειο» 4 Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, «Λαϊκό» Γ.Ν. Αθηνών 5 Παθολογική Κλινική Τμήματος Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ο.Ν.Κ. «ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ» 6 Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 7 Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική Ιατρικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, «Ιπποκράτειο» Γ.Ν. Θεσσαλονίκης 8 Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Πατρών 9 Μονάδα Τεχνητής Διατροφής και Κλινικά Σοβαρής Παχυσαρκίας, Χειρουργική Κλινική, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Πατρών 2

3 3. ΕΙΣΑΓΩΓΗ α) Υπάρχουσες γνώσεις και σημαντικότητα του προτεινόμενου θέματος Γενικά Η μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (nonalcoholic fatty liver disease, NAFLD) είναι η πιο κοινή αιτία χρόνιας ηπατοπάθειας στο Δυτικό κόσμο με επιπολασμό 10%-30% στους ενήλικες (1). Η συχνότητα εμφάνισής της, όχι μόνο σε ενήλικες αλλά και σε παιδιά, αυξάνεται ταχύτατα καθώς σχετίζεται με τα αυξανόμενα ποσοστά παχυσαρκίας και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 παγκοσμίως (2). Η NAFLD είναι μια περίπλοκη μεταβολική νόσος η οποία συνδέεται αιτιολογικά με την αντίσταση στην ινσουλίνη και θεωρείται από πολλούς ως η ηπατική εκδήλωση του μεταβολικού συνδρόμου (3). Διάγνωση της NAFLD/NASH Η διάγνωση της NAFLD είναι κλινικο-παθολογοανατομική: η ελάχιστη ιστολογική αλλοίωση είναι η ηπατοκυτταρική στεάτωση (λίπωση), δηλαδή η συσσώρευση τριγλυκεριδίων στα ηπατοκύτταρα σε ασθενείς που δεν καταναλώνουν σημαντική ποσότητα αλκοόλ (14 ποτά/εβδομάδα για τις γυναίκες, 21 ποτά/εβδομάδα για τους άνδρες) (2,4). Η NAFLD διαθέτει ευρύ ιστολογικό φάσμα το οποίο κυμαίνεται από την «απλή» στεάτωση, η οποία γενικά έχει καλοήθη πορεία και είναι παρούσα σε όλους τους ασθενείς, έως τη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (nonalcoholic steatohepatitis, NASH). H ΝΑSH χαρακτηρίζεται ιστολογικά από την παρουσία στεάτωσης, λοβιακής και ενίοτε πυλαίας φλεγμονής, ηπατοκυτταρικής βλάβης, με τη μορφή ηπατοκυτταρικής διόγκωσης, αποπτωτικών σωματίων ή/και νέκρωσης, και ίνωσης (4-6). Η ίνωση στη NAFLD, χαρακτηριστικά ξεκινά στη ζώνη 3 (κεντρολοβιακή) και αρχικά είναι περικολποειδική/περικυτταρική (σαν «συρματόπλεγμα»- chickenwire). Στη συνέχεια, αναπτύσσεται πυλαία/περιπυλαία ίνωση, γεφυροποιός ίνωση και τελικά, κίρρωση (4-6). Προχωρημένη ίνωση παρατηρείται σε 10%-15% των ασθενών με NASH, ενώ εξέλιξη προς κίρρωση σε 15%-25% των περιπτώσεων. Συνολικά, 3%-5% ασθενών με NAFLD καταλήγουν σε κίρρωση (1,2). Ασθενείς με προχωρημένη ίνωση ή κίρρωση σε έδαφος NASH είναι δυνατόν να αναπτύξουν ηπατοκυτταρικό 3

4 καρκίνωμα (ΗΚΚ) (7). Η παρουσία μη αλκοολικής στεατοηπατίτιδας (NASH) σχετίζεται με ποσοστά 5ετούς και 10ετούς επιβίωσης που εκτιμώνται σε 67% και 59%, αντίστοιχα (8). Τα υπάρχοντα κλινικά σκορς για τη διάγνωση της NASH στερούνται ευαισθησίας και ειδικότητας, ενώ οι συνήθεις απεικονιστικές μέθοδοι (υπερηχογράφημα, αξονική/μαγνητική τομογραφία) δεν μπορούν να διακρίνουν μεταξύ NAFLD και NASH (9). Οι μη επεμβατικές μέθοδοι για τη διάγνωση της ηπατικής ίνωσης στη NAFLD (ορολογικοί βιοδείκτες, συνδυασμοί βιοδεικτών με κλινικά και βιοχημικά στοιχεία, ελαστογραφία- Fibroscan ) έχουν στην καλύτερη περίπτωση έως 80% ακρίβεια για την ανάδειξη απουσίας ίνωσης ή προχωρημένης ίνωσης, ενώ δεν είναι κατάλληλες για την εκτίμηση ενδιάμεσων σταδίων ίνωσης (9,10). Σήμερα, βρίσκονται υπό διερεύνηση ορολογικοί δείκτες οξειδωτικού στρες, φλεγμονής, ηπατοκυτταρικής απόπτωσης και ίνωσης, όμως δεν χρησιμοποιούνται ακόμα στην κλινική πράξη (9,10). Προς το παρόν, η NASH και η παρουσία αρχόμενης ίνωσης διαγιγνώσκονται μόνο με βιοψία ήπατος, η οποία παραμένει ακόμα απαραίτητη για την εξακρίβωση ή τον αποκλεισμό της διάγνωσης NASH σε ασθενείς με απεικονιστικά ευρήματα ηπατικής στεάτωσης, συμβατά κλινικά χαρακτηριστικά, κυρίως σχετιζόμενα με την παρουσία μεταβολικού συνδρόμου και χρόνια ανεξήγητη αύξηση τρανσαμινασών στον ορό (2). Ασθενείς στους οποίους η ηπατική βιοψία έχει συνήθως ένδειξη είναι αυτοί που έχουν αναγνωρισμένους παράγοντες κινδύνου ανάπτυξης NASH με σημαντική ίνωση, όπως η προχωρημένη ηλικία, η παχυσαρκία ή ο διαβήτης (2,11). Παθογένεια ηπατικής ίνωσης στη NAFLD/NASH Οποιαδήποτε βλάβη στο ηπατικό παρέγχυμα και/ή στο χοληφόρο δένδρο έχει ως αποτέλεσμα μια στερεότυπη απάντηση από τα μακροφάγα (κύτταρα Kupffer και πυλαία μακροφάγα) και τα ινοπαραγωγά κύτταρα του ήπατος, τα ηπατικά αστεροειδή κύτταρα και τους πυλαίους μυοϊνοβλάστες, που οδηγεί στην ανώμαλη εναπόθεση στοιχείων της εξωκυττάριας θεμέλιας οουσίας, στην ανάπτυξη ινώδους (ουλώδους) ιστού και ως συνέπεια αυτών σε αναδόμηση (remodeling) του αγγειακού δικτύου και της παρεγχυματικής αρχιτεκτονικής. Η κίρρωση αποτελεί το τελικό στάδιο της ίνωσης και 4

5 αναδόμησης, μπορεί να οδηγήσει σε ηπατική ανεπάρκεια και σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης ΗΚΚ (12). H ηπατική ίνωση και η εξέλιξή της σε κίρρωση, φαίνεται ότι είναι αποτέλεσμα αποτυχίας συγκεκριμένων μηχανισμών προσαρμογής και επανόρθωσης. Πρόσφατα, υποστηρίζεται ότι η απώλεια της φυσιολογικής αναγεννητικής ικανότητας των ηπατοκυττάρων και η επακόλουθη ενεργοποίηση των ηπατικών προγονικών κυττάρων (hepatic progenitor cells) παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ίνωσης στη χρόνια ιογενή ηπατίτιδα C και στη NAFLD (13-15). Τελικά, αυτές οι πολύπλοκες διεργασίες προκαλούν ενεργοποίηση των ηπατικών αστεροειδών κυττάρων και των πυλαίων μυοϊνοβλαστών με αποτέλεσμα την ανώμαλη εναπόθεση ινώδους ιστού (12). Η επιθηλιο-μεσεγχυματική μετατροπή (epithelial-mesenchymal transition, ΕΜΜ) είναι μια άλλη πιθανή διεργασία μέσω της οποίας είναι δυνατόν να εναποτεθούν συστατικά εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας στο ήπαρ (16). Η ΕΜΜ είναι (παθο)φυσιολογικός μηχανισμός μέσω του οποίου αλλαγές στο τοπικό μικροπεριβάλλον των επιθηλιακών κυττάρων προκαλούν τη διαφοροποίησή τους σε κύτταρα με μεσεγχυματικό φαινότυπο και λειτουργίες (16), ικανές να παράγουν στοιχεία της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας. Η ΕΜΜ λαμβάνει χώρα κατά την εμβρυογένεση, την επούλωση τραύματος/ιστική αναγέννηση/ίνωση και τη νεοπλασία (16). Στο αναπτυσσόμενο ήπαρ ή στο ήπαρ που έχει υποστεί βλάβη, σύμφωνα με τη θεωρία της ΕΜΜ, ορισμένα επιθηλιακά κύτταρα υφίστανται ΕΜΜ και εμφανίζουν ινοβλαστικό φαινότυπο. Μερικά από αυτά τα, προερχόμενα από επιθηλιακά κύτταρα, μεσεγχυματικά κύτταρα είναι δυνατόν να υποστούν την ανάστροφη διεργασία, δηλαδή μεσεγχυματο-επιθηλιακή μετατροπή (ΜΕΜ), και να μετατραπούν εκ νέου σε επιθηλιακά κύτταρα που θα διαφοροποιηθούν σε ηπατοκύτταρα ή χολαγγειοκύτταρα (16). Η ισορροπία μεταξύ ΕΜΜ και ΜΕΜ τροποποιεί το αποτέλεσμα της χρόνιας ηπατικής βλάβης. Όταν η ΕΜΜ υπερτερεί της ΜΕΜ, τότε κυριαρχούν οι ινογόνοι μηχανισμοί επανόρθωσης της ηπατικής βλάβης, προκαλώντας ηπατική ίνωση (16). Πρόσφατα αποτελέσματα πειραματικών μελετών σε απόφραξη χοληφόρων (17) και κίρρωση προκαλούμενη από τετραχλωράνθρακα (18) καθώς και μελετών σε ασθενείς με χολική ή αλκοολική κίρρωση (19), 5

6 συνηγορούν υπέρ της πρόκλησης ΕΜΜ ως απάντησης σε ινογόνο ηπατική βλάβη. Αντίθετα, άλλες μελέτες υποστηρίζουν ότι η ΕΜΜ δεν παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη της ηπατικής ίνωσης (20) και τα έγκυρα δεδομένα στο σύγχρονο αυτό πεδίο έρευνας της ηπατολογίας είναι αντικρουόμενα και λιγοστά. Ηπατικά προγονικά κύτταρα και ίνωση στη NAFLD Στο φυσιολογικό ήπαρ, η απώλεια ηπατικού παρεγχύματος αποκαθίσταται μέσω αναγέννησης των υπό φυσιολογικές συνθήκες αδρανών, γειτονικών ώριμων ηπατοκυττάρων. Όμως, προϋπάρχουσες ηπατικές νόσοι, που σχετίζονται με οξειδωτικό στρες, όπως ιογενής ηπατίτιδα, λιπώδης νόσος ήπατος, αιμοχρωμάτωση και άλλες, ελαττώνουν σημαντικά την αναγεννητική ικανότητα των ηπατοκυττάρων, προάγοντας την ενεργοποίηση ενός δεύτερου επικουρικού μηχανισμού ηπατικής αναγέννησης, αυτού του πολλαπλασιασμού των ηπατικών προγονικών κυττάρων (ΗΠΚ) (121). Τα ΗΠΚ, τα οποία καλούνται ωοειδή κύτταρα (oval cells) στα τρωκτικά, εδράζονται στους πόρους του Hering στην περιπυλαία ζώνη, είναι τουλάχιστον διδύναμα και ικανά να διαφοροποιηθούν προς ηπατοκύτταρα και χολαγγειοκύτταρα. Τυπικά, επί ενεργοποίησης τους, τα ΗΠΚ σχηματίζουν ένα σύμπλεγμα από σωληνίσκους και αλύσους μεμονωμένων μικρών κυττάρων στο όριο πυλαίου διαστήματος-ηπατοκυτταρικού παρεγχύματος, το οποίο είναι γνωστό ως χολαγγειολική αντίδραση (ductular reaction) (22,23). Κατά την ινογένεση, μελέτες σε λιπώδες ήπαρ τρωκτικών (24-26) και ασθενών με ιογενή ηπατίτιδα C (13,15), ALD (24) και ΝΑFLD (14, 24) έχουν δείξει ότι υπάρχει στενή σχέση μεταξύ χολαγγειολικής αντίδρασης, βαρύτητας της νεκροφλεγμονώδους δραστηριότητας και σταδίου ίνωσης. Ειδικότερα, στη ΝΑFLD, στη μοναδική μέχρι σήμερα μελέτη σε ικανό αριθμό ενηλίκων ασθενών (n=107, controls=11) (14), η έντονη χολαγγειολική αντίδραση σχετίσθηκε με εντονότερη νεκροφλεγμονώδη δραστηριότητα της NASH, προχωρημένη ίνωση και ανεπάρκεια ηπατοκυτταρικής αναγέννησης. Διαφάνηκε ότι στη NASH, ένας εναλλακτικός μηχανισμός ηπατικής αναγέννησης προάγει την ενεργοποίηση των ΗΠΚ και κατά συνέπεια την περιπυλαία χολαγγειολική αντίδραση, η οποία θεωρείται υπεύθυνη για την ανάπτυξη της περιπυλαίας ίνωσης (15,27). Mόλις προ εξαμήνου σε μικρό 6

7 αριθμό παιδιών (n=30) με NAFLD, καταδείχθηκε ανοσοϊστοχημικά ότι τα HΠΚ εκφράζουν αντιποκίνες και ότι η ενεργοποίηση τους παίζει ρόλο στην απάντηση του ήπατος στο οξειδωτικό στρες και σχετίζεται με την ανάπτυξη ίνωσης και εξέλιξης σε NASH (28). Επιθηλιο-μεσεγχυματική μετατροπή και ίνωση στη NAFLD Στη NAFLD, τα στοιχεία σχετικά με το ρόλο της ΕΜΜ είναι περιορισμένα. Μελέτη σε κυτταροκαλλιέργειες και πειραματικά μοντέλα ηπατικής βλάβης σε ποντίκια, κατέδειξε ότι η ΕΜΜ των ΗΠΚ στη ΝΑFLD συμβάλλει στην ανάπτυξη της ίνωσης και διαμεσολαβείται μέσω ενεργοποίησης του σηματοδοτικού μονοπατιού Hedgehog (Ηh) (25,29). Το μονοπάτι Ηh εμπλέκεται στην ΕΜΜ κατά την εμβρυογένεση και την καρκινική μετάσταση (16). Πρόσφατη ανοσοϊστοχημική μελέτη κατέδειξε ότι η ενεργοποίηση του μονοπατιού Hh στη NAFLD (n=90) σχετίζεται με τη βαρύτητα της ηπατικής βλάβης και το στάδιο της ίνωσης στην παθογένεια της ίνωσης (30). Σε περιορισμένο υλικό NAFLD (n=16) παρατηρήθηκε ότι o αριθμός των ηπατοκυττάρων που εξέφραζαν Shh (συνδέτης του Hh), και ο αριθμός των ανοσοθετικών χολαγγειολικών κυττάρων (ΗΠΚ) για το προϊόν του γονιδίου Gli2 (στόχος του Hh) και το δείκτη S100A4 (δείκτης ΕΜΜ) αυξάνεται παράλληλα με τη βαρύτητα της ηπατικής ίνωσης (31). Επιπλέον, στη ΝΑSH η ενεργοποίηση του μονοπατιού Hh επάγει την έκφραση οστεοποντίνης (μιας προ-ινωτικής πρωτεϊνης της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας και γνωστής κυτοκίνης) στα ΗΠΚ. Σε βιοψίες ήπατος ασθενών με ΝΑSH, η αύξηση της έκφρασης της οστεοποντίνης στα ΗΠΚ συσχετίσθηκε με το στάδιο ίνωσης, ενώ σε κυτταροκαλλιέργειες η οστεοποντίνη προήγαγε την ινογόνο δράση των ηπατικών αστεροειδών κυττάρων (31). Πρόσφατα, σε ανοσοϊστοχημική μελέτη βιοψιών ήπατος από ασθενείς με χρόνια ηπατίτιδα C (n=78), παρατηρήθηκε ότι η παρουσία αντίστασης στην ινσουλίνη συμβάλλει στην ανάπτυξη της ηπατικής ίνωσης μέσω ενεργοποίησης ΗΠΚ που εκφράζουν δείκτες ΕΜΜ (32). 7

8 Ηπατικά προγονικά κύτταρα και επιθηλιο-μεσεγχυματική μετατροπή στη ΝΑFLD Στη NAFLD, έως σήμερα δεν έχει μελετηθεί εμπεριστατωμένα ο ακριβής ρόλος των ΗΠΚ και της ΕΜΜ στην ανάπτυξη της ίνωσης. Επίσης, δεν έχει διερευνηθεί η σχέση της χολαγγειολικής αντίδρασης, ως δείκτης ενεργοποίησης ΗΠΚ, σε συνδυασμό με στοιχεία ΕΜΜ, με τα δημογραφικά, ανθρωπομετρικά και βιοχημικά δεδομένα των ασθενών, με δείκτες μεταβολικού συνδρόμου και με τη βαρύτητα των ιστολογικών αλλοιώσεων της NASH. Η μελέτη ΗΠΚ με δείκτες ΕΜΜ μέσω συνεστιακού μικροσκοπίου (confocal microscope) δεν έχει έως σήμερα περιγραφεί στη NAFLD. H διευκρίνιση της σημασίας της ενεργοποίησης των ΗΠΚ και της ΕΜΜ στην παθογένεια της ίνωσης στη NAFLD αποτελεί σήμερα πεδίο εντατικής έρευνας διεθνώς. Τα αποτελέσματα αναμένεται να αναδείξουν νέους μεσολαβητές της ίνωσης στη NAFLD/NASH και ελκυστικούς στόχους για την ανάπτυξη αντι-ινωτικών θεραπειών. β) Εμπειρία-Τεχνογνωσία του Επιστημονικού Υπεύθυνου και των συνερευνητών επί του προτεινόμενου θέματος Το Εργαστήριο Ιστολογίας-Εμβρυολογίας (Ντ. Τηνιακού), το Α Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών (Ι. Δελλαδέτσιμα) και το Εργαστήριο Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Π. Χυτίρογλου), αποτελούν διεθνώς γνωστά κέντρα στο χώρο της Παθολογικής Ανατομικής γενικότερα, και των ηπατικών νοσημάτων ειδικότερα. Η ερευνητική μας δραστηριότητα στο χώρο της ΝΑFLD και των ΗΠΚ εκφράζεται άμεσα από τις διεθνείς δημοσιεύσεις σε σημαντικά περιοδικά (4-6,15,33-40), ελληνικές δημοσιεύσεις (11), ανακοινώσεις σε διεθνή συνέδρια, προσκλήσεις σε σχετικές ομιλίες κλπ. Στις Α και Β Πανεπιστημιακές Παθολογικές Κλινικές της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών (Ειρ. Βαφειάδη-Ζουμπούλη και Γ. Παπαθεοδωρίδης, αντίστοιχα), στη Δ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Ι. Γουλής, Σ. Σαββίδου) και στην Παθολογική Κλινική Τμήματος Νοσηλευτικής Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ο.Ν.Κ. «ΑΓΙΟΙ ΑΝΑΡΓΥΡΟΙ (Ι. Ελευσινιώτης) παρακολουθείται ένας 8

9 σημαντικός αριθμός ασθενών με ΝΑFLD, σε αρκετούς από τους οποίους η νόσος έχει επιβεβαιωθεί ιστολογικά με διαδερμική βιοψία ήπατος, που θα αποτελέσει μια πηγή άντλησης ασθενών. Ειδικότερα, στη Β Πανεπιστημιακή Κλινική της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών υπάρχει από ετών έντονο ενδιαφέρον για τη NAFLD, που έχει εκφρασθεί με πληθώρα ανακοινώσεων σε ελληνικά και διεθνή συνέδρια και αρκετών πλήρων δημοσιεύσεων σε διεθνή περιοδικά (11,41-45). Στη Μονάδα Τεχνητής Διατροφής και Κλινικά Σοβαρής Παχυσαρκίας της Χειρουργικής Κλινικής του Τμήματος Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών (Φ. Καλφαρέτζος, Μ. Αργέντου), έχουν χειρουργηθεί επιτυχώς και παρακολουθούνται πολυάριθμοι ασθενείς με κλινικά σοβαρή παχυσαρκία και ιστολογικά τεκμηριωμένη NAFLD (32,46-48). Οι χειρουργικές βιοψίες ήπατος αυτών των ασθενών θα αποτελέσουν τη δεύτερη πηγή άντλησης υλικού για την προτεινόμενη μελέτη. Το Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής του Τμήματος Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών (Μ. Μελαχροινού), αποτελεί γνωστό κέντρο στο χώρο της Παθολογικής Ανατομικής με διεθνώς αναγνωρισμένο διαγνωστικό και ερευνητικό έργο. Προηγούμενη συνεργασία του Επιστημονικού Υπεύθυνου με τους συνερευνητές του Πανεπιστημίου Πατρών απέδωσε σημαντικά δημοσιευμένα αποτελέσματα σχετικά με το ρόλο των λιποκινών και την εκτίμηση της μεμονωμένης πυλαίας ίνωσης στη NAFLD σε ασθενείς με κλινικά σοβαρή παχυσαρκία (32,48). Στην ερευνητική μας ομάδα συμμετέχουν εξειδικευμένα εργαστήρια (Εργαστήρια Ιστολογίας-Εμβρυολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Ιατρικής Σχολής Aριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Πανεπιστήμιο Πατρών) που διαθέτουν την υλικοτεχνική υποδομή αλλά και έμπειρο και με σημαντική ερευνητική δραστηριότητα ιατρικό και παραϊατρικό προσωπικό, που είναι απολύτως απαραίτητα για την αξιόπιστη εργαστηριακή κάλυψη του προτεινόμενου ερευνητικού πρωτοκόλλου. Ειδικότερα, η συν-έκφραση δεικτών ΗΠΚ και δεικτών ΕΜΜ στον ηπατικό ιστό θα εκτιμηθεί με το υπερσύγχρονο συνεστιακό μικροσκόπιο που λειτουργεί στο Α Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. 9

10 4. ΣΚΟΠΟΣ Κύριος σκοπός της παρούσας ερευνητικής προτάσεως είναι η εκτίμηση του ρόλου των ηπατικών προγονικών κυττάρων (ΗΠΚ) και της επιθηλιομεσεγχυματικής μετατροπής (ΕΜΜ) στην ανάπτυξη της ίνωσης στη ΝΑFLD. Ειδικότερα, θα διενεργηθούν: - Ποσοτική και τοπογραφική εκτίμηση της ενεργοποίησης των ΗΠΚ σε ιστολογικό υλικό διαδερμικών και χειρουργικών βιοψιών ήπατος ασθενών με NAFLD - Ποσοτική και τοπογραφική εκτίμηση της ΕΜΜ σε ηπατικά προγονικά ή άλλα κύτταρα με τη χρήση διπλών ανοσοϊστοχημικών χρώσεων με ειδικούς δείκτες και εκτίμηση με συνεστιακό μικροσκόπιο - Συσχέτιση της ενεργοποίησης των ΗΠΚ και της ΕΜΜ με κλινικά, βιοχημικά και παθολογοανατομικά χαρακτηριστικά των ασθενών και ιδιαίτερα με κριτήρια μεταβολικού συνδρόμου, ιστολογικές διαγνωστικές παραμέτρους στεατοηπατίτιδας, στάδιο ηπατικής ίνωσης και αριθμό ενεργοποιημένων αστεροειδών κυττάρων. Η ερευνητική μας πρόταση, εφόσον χρηματοδοτηθεί και πραγματοποιηθεί εγκαίρως, θα είναι μεταξύ των πρώτων μελετών διεθνώς που θα συμβάλλουν στη διαφώτιση της σχέσης ΗΠΚ και ΕΜΜ και, κατά συνέπεια, στην κατανόηση της παθογένειας της ίνωσης στη NAFLD/NASΗ στον άνθρωπο. Η ανάδειξη νέων μεσολαβητών της ίνωσης στη ΝΑFLD/NASH προβλέπεται να ανοίξει πεδίο έρευνας για την ανάπτυξη ειδικών αντι-ινωτικών θεραπευτικών παραγόντων.. 5. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟΥ ΕΡΓΟΥ Ασθενείς Στη μελέτη θα συμπεριληφθούν 100 ασθενείς με ιστολογικά επιβεβαιωμένη ΝAFLD, οι οποίοι: α) παρακολουθούνται στα Εξωτερικά Ηπατολογικά Ιατρεία των συνεργαζομένων Παθολογικών Κλινικών και έχουν υποβληθεί σε διαδερμική βιοψία ήπατος ή β) έχουν χειρουργηθεί λόγω κλινικά σοβαρής παχυσαρκίας στη 10

11 συνεργαζόμενη Χειρουργική Κλινική και έχουν υποβληθεί σε διεγχειρητική βιοψία ήπατος. Κριτήρια εισόδου για τους ασθενείς της μελέτης θα είναι 1. Ηλικία ετών 2. Iστολογικά επιβεβαιωμένη διάγνωση ΝΑFLD. Η διάγνωση θα τίθεται σε άτομα που πληρούν όλα τα παρακάτω κριτήρια α) έχουν παθολογικές τιμές βασικών τρανσαμινασών και/ή γgt, β) έχουν ένδειξη λιπώδους διήθησης ήπατος σε υπερηχογράφημα, γ) έχουν αρνητικά HBsAg, anti- HCV και anti-hiv, δ) δεν καταναλώνουν αλκοόλ σε ποσότητα >210 g για άνδρες ή >140 g για γυναίκες ανά εβδομάδα, ε) δεν λαμβάνουν ηπατοτοξικά φάρμακα ή δυνητικά ηπατοτοξικούς παράγοντες, στ) δεν έχουν γνωστό συστηματικό νόσημα με δυνητικά ηπατική συμμετοχή και ζ) έχουν βιοψία ήπατος συμβατή με NAFLD. 3. Απουσία νεοπλάσματος ήπατος. 4. Διαθέσιμο βιοπτικό υλικό κατάλληλο για την παρούσα μελέτη. Σε όλους τους ασθενείς της μελέτης θα υπάρχουν βασικά επιδημιολογικά και ανθρωπομετρικά χαρακτηριστικά (ύψος, βάρος, περιφέρεια μέσης), ατομικό αναμνηστικό (σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, χρόνια λήψη φαρμάκων) και εργαστηριακός έλεγχος μετά από νηστεία τουλάχιστον 8 ωρών, ο οποίος θα περιλαμβάνει: Ηπατική βιοχημεία (ALT/AST, χολερυθρίνη, αλκαλική φωσφατάση, γgt, λευκώματα, ηλεκτροφόρηση πρωτεϊνών) Λιπιδαιμικό προφίλ (χοληστερίνη-ολική/hdl/ldl, τριγλυκερίδια) Διαβητικό προφίλ για μη διαβητικούς (σάκχαρο, ινσουλίνη, δείκτης ΗΟΜΑ-ΙR) Γενική αίματος Χρόνος προθρομβίνης Ουρία, κρεατινίνη 11

12 Ιστολογική εκτίμηση Τα παρασκευάσματα των διαδερμικών και χειρουργικών βιοψιών ήπατος θα είναι μονιμοποιημένα σε διάλυμα ουδέτερης φορμόλης 10% και εγκλεισμένα σε παραφίνη. Ιστολογικές τομές κύβων παραφίνης θα χρωσθούν με χρώσεις αιματοξυλίνης-ηωσίνης, PAS-διαστάση, τριχρωμική Masson και Κυανού Βερολίνου. Η ιστολογική εκτίμηση της NAFLD θα γίνει με βάση καθιερωμένα κριτήρια (49,50) και θα βαθμολογηθούν χωριστά η στεάτωση, η λοβιακή και πυλαία φλεγμονή, η ηπατοκυτταρική διόγκωση, η χολαγγειολική αντίδραση, το στάδιο ίνωσης και άλλα ιστολογικά χαρακτηριστικά (παρουσία σωματίων Mallory-Denk, λιποφαγοκοκκιώματα, μικροκοκκιώματα, αποπτωτικά σωμάτια κ.α.). Οι συνεργαζόμενοι παθολογοανατόμοι θα συμφωνήσουν για τις λεπτομέρειες της ιστολογικής και ανοσοϊστοχημικής εκτίμησης σε κοινή συνεδρία. Ανοσοϊστοχημική μελέτη Η χρήση ανοσοϊστοχημικών τεχνικών επιτρέπει τη μελέτη των ΗΠΚ in situ στον ηπατικό ιστό ασθενών με NAFLD και είναι ο μόνος τρόπος να καταδειχθεί με διπλές ανοσοχρώσεις η έκφραση δεικτών ΕΜΜ από τα ΗΠΚ στον άνθρωπο. Πλεονεκτούν έναντι των μοριακών τεχνικών διότι λόγω της διατήρησης της αρχιτεκτονικής του ιστού εκτιμώνται τα ΗΠΚ και η ενεργοποίησή τους (χολαγγειολική αντίδραση) σε σχέση με το μικροπεριβάλλον τους, ενώ υπάρχει η δυνατότητα τοπογραφικής εκτίμησης της έκφρασης των δεικτών ΕΜΜ. Θα χρησιμοποιηθούν τομές παραφίνης πάχους 4μm και θα εφαρμοσθούν απλές ή διπλές ανοσοϊστοχημικές τεχνικές με χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων ή/και πολυκλωνικών αντιορών για την ανάδειξη μεμονωμένα ή σε συνδυασμούς: α) Δεικτών ηπατικών προγονικών κυττάρων (ΗΠΚ) - κερατίνη 7 (εκτίμηση ΗΠΚ, ενδιάμεσων κυττάρων [intermediate cells], κερατίνη 7- (+) ηπατοκυττάρων) - κερατίνη 19 - EpCAM (epithelial cell adhesion molecule) 12

13 β) Δεικτών Επιθηλιο-Μεσεγχυματικής Μετατροπής (ΕΜΜ) - Βιμεντίνη (κλασσικός δείκτης μεσεγχυματικών κυττάρων) - e-cadherin (μόριο προσκόλλησης επιθηλιακών κυττάρων, ελάττωση έκφρασης του οποίου θεωρείται δείκτης EMM) - αsma (ακτίνη λείων μυϊκών ινών, δείκτης μεσεγχυματικής προέλευσης και δείκτης ενεργοποιημένων ηπατικών αστεροειδών κυττάρων) - Shh (συνδέτης του Hh που παίζει σημαντικό ρόλο στην ΕΜΜ) - Gli2 (προϊόν γονιδίου-στόχου του Hh) - Snail (μεταγραφικός παράγοντας που παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμεσολαβούμενη από τον TGFβ ΕΜΜ και ελαττώνει την έκφραση e- cadherin) - FSP-1 (fibroblast specific protein-1, δείκτης αρχόμενης ΕΜΜ) Μάρτυρες Ως μάρτυρες για τις ανοσοϊστοχημικές χρώσεις θα χρησιμοποιηθούν ιστολογικές τομές φυσιολογικού ήπατος ενηλίκων (n=5) από χειρουργικά παρασκευάσματα ηπατεκτομής για όγκους ή ογκόμορφες εξεργασίες ήπατος (τομές μακράν της εστιακής αλλοίωσης) ή άλλων κατάλληλων ιστών ανάλογα με τις οδηγίες χρήσης (data sheets) των αντισωμάτων. Εκτίμηση με συνεστιακό μικροσκόπιο (confocal microscope) Τα ανοσοϊστοχημικά αποτελέσματα των διπλών ανοσοχρώσεων για δείκτες ΗΠΚ και ΕΜΜ θα εκτιμηθούν με χρήση συνεστιακού μικροσκοπίου (confocal microscope). 6. ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η επεξεργασία των δεδομένων θα γίνει με το στατιστικό πακέτο SPSS v. 17 (SPSS Inc, Chicago, IL). Για την εκτίμηση της κανονικότητας της κατανομής των δεδομένων θα χρησιμοποιηθεί το Kolmogorov Smirnov test. Για τις ποιοτικές μεταβλητές θα χρησιμοποιηθούν οι δοκιμασίες x 2 ή/και Fisher s exact test, ενώ για τις ποσοτικές μεταβλητές οι δοκιμασίες t-test ή/και Mann- Whitney. Η πιθανή συσχέτιση ποσοτικών μεταβλητών θα εξετασθεί με τη δοκιμασία συσχέτισης κατά Spearman. Για τη διερεύνηση τυχόν ανεξάρτητων συσχετίσεων θα γίνουν πολυπαραγοντικές αναλύσεις με τη μέθοδο της πολλαπλής ή λογιστικής εξάρτησης. Όλες οι στατιστικές συσχετίσεις θα θεωρηθούν σημαντικές για τιμές p<

14 7. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΥΡΩ Αμοιβές επιστημονικού προσωπικού 0 Αμοιβές τεχνικού προσωπικού - Τεχνολόγος (κοπή ιστολογικών τομών) Βιολόγος (ανοσοϊστοχημικές χρώσεις) 2500 Κόστος αναλωσίμων υλικών Αντισώματα Ανοσοϊστοχημικά κιτς Αντικειμενοφόρα πλακίδια/άλλα αντιδραστήρια Συνολικό κόστος μελέτης YΠΕΥΘΥΝΗ ΔΗΛΩΣΗ Δηλώνω υπεύθυνα ότι το προτεινόμενο ερευνητικό πρωτόκολλο δεν χρηματοδοτείται από άλλο φορέα ούτε έχει υποβληθεί αλλού προς χρηματοδότηση. Ο Επιστημονικός Υπεύθυνος Ντίνα Γ. Τηνιακού 27 Σεπτεμβρίου

15 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Vernon G, Baranova A, Younossi ZM. Systematic review: the epidemiology and natural history of nonalcoholic fatty liver disease and nonalcoholic steatohepatitis in adults. Aliment Pharmacol Ther 2011; 34: Chalasani N, Younossi Z, Lavine JE et al. The diagnosis and management of non-alcoholic fatty liver disease: practice guideline by the American Gastroenterological Association, American Association for the Study of Liver Diseases, and American College of Gastroenterology. Gastroenterology 2012; 142: Marchesini G, Marzocchi R, Agostini F, Bugianesi E. Nonalcoholic fatty liver disease and the metabolic syndrome. Curr Opin Lipidol 2005; 16(4): Brunt EM, Tiniakos DG. Histopathology of nonalcoholic fatty liver disease. World J Gastroenterol 2010; 16: Brunt EM, Tiniakos DG. Alcoholic and non-alcoholic fatty liver disease. In: Odze RD, Goldblum JR, and Crawford JM, eds. Pathology of the GI tract, liver, biliary tract, and pancreas. 2nd ed. Philadelphia: Saunders Elsevier, 2009: Tiniakos DG. Nonalcoholic fatty liver disease/nonalcoholic steatohepatitis: histological diagnostic criteria and scoring systems. Eur J Gastroenterol Hepatol 2010; 22: Baffy G, Brunt EM, Caldwell SH. Hepatocellular carcinoma in nonalcoholic fatty liver disease: an emerging menace. J Hepatol 2012; 56: Neuschwander-Tetri BA, Clark JM, Bass NM, Van Natta ML, Unalp-Arida A, Tonascia J, et al. Clinical, laboratory and histological associations in adults with nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2010; 52: Musso G, Gambino R, Cassader M, Pagano G. Meta-analysis: Natural history of non-alcoholic fatty liver disease (NAFLD) and diagnostic accuracy of non-invasive tests for liver disease severity. Ann Med 2011; 43: Mato JM, Lu SC. Where we are in the search for noninvasive nonalcoholic steatohepatitis biomarkers. Hepatology 2011; 54: Τηνιακού Ντ, Τσομίδου Χρ, Παπαθεοδωρίδης Γ. Χρόνια ηπατίτιδα: Ο ρόλος της βιοψίας ήπατος στους κλινικούς αλγόριθμους. Ιατρική 2008; 93:

16 12. Lee UE, Friedman SL. Μechanisms of hepatic fibrogenesis. Best Pract Res Clin Gastroenterol 2011; 25: Clouston AD, Powell EE, Walsh MJ, Richardson MM, Demetris AJ, Jonsson JR. Fibrosis correlates with a ductular reaction in chronic hepatitis C: roles of impaired replication, progenitor cells and steatosis. Hepatology 2005; 41: Richardson MM, Johnsson JR, Powell EE. Progessive fibrosis in NASHaltered regeneration and the ductular reaction. Gastroenterology 2007; 133: Delladetsima J, Alexandrou P, Giaslakiotis K, Psichogiou M, Hatzis G, Sypsa V, Tiniakos D. Hepatic progenitor cells in chronic hepatitis C: a phenomenon of older age and advanced liver disease. Virchows Arch 2010; 457: Choi SS, Diehl AM. Epithelial-to-mesenchymal transitions in the liver. Hepatology 2009; 50: Choi SS, Omenetti A, Witek RP, Moylan CA, Syn WK, Jung Y, et al. Hedgehog pathway activation and epithelial-to-mesenchymal transitions during myofibroblastic transformation of rat hepatic cells in culture and cirrhosis. Am J Physiol Gastrointest Liver Physiol 2009; 297:G Nitta T, Kim JS, Mohuczy D, et al. Murine cirrhosis induces hepatocyte epithelial mesenchymal transition and alterations in survival signaling pathways. Hepatology 2008; 48: Jung Y, Brown KD, Wiltek RP, et al. Accumulation of hedgehogresponsive progenitors parallels alcoholic liver disease severity in mice and humans. Gastroenterology 2008; 134: Wells RG. The epithelial-to-mesenchymal transition in liver fibrosis: Here today, Gone tomorrow? Hepatology 2010; 51: Clouston A, Jonsson JR, Powell EE. Hepatic progenitor cell-mediated regeneration and fibrosis: chicken or egg? Hepatology 2009; 49: Roskams T. Different types of liver progenitor cells and their niches. J Hepatol 2006; 45: Kuwahara R, Kofman AV, Landis CS, Swenson ES, Barendswaard E, Theise ND. The hepatic stem cell niche: Identification by label-retaining cell assay. Hepatology 2008; 47:

17 24. Roskams T, Yang SQ, Koteish A, Durnez A, DeVos R, Huang X, et al. Oxidative stress and oval cell accumulation in mice and humans with alcoholic and non-alcoholic fatty liver disease. Am J Pathol 2003; 163: Fleig SV, Choi SS, Yang L, Jung Y, Omennetti A, VanDongen HM, et al. Hepatic accumulation of Hedgehog reactive progenitors increases with severity of fatty liver damage in mice. Lab Invest 2007; 87: van Hul NKM, Abarca-Quinones J, Sempoux C, Horsmans Y, Leclercq IA. Relation between liver progenitor cell expansion and extracellular matrix deposition in CDE-induced murine model of chronic liver injury. Hepatology 2009; 49: Tiniakos DG, Vos MB, Brunt EM. Nonalcoholic fatty liver disease: pathology and pathogenesis. Annu Rev Pathol 2010; 5: Nobili V, Carpino G, Alisi A, Franchitto A, Alpini G, De Vito R, et al. Hepatic progenitor cells activation, fibrosis and adipokines production in pediatric nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2012 Mar 29. doi: /hep Syn WK, Jung Y, Omenetti A, Abdelmalek M, Guy CD, Yang L, et al. Hedhehog-mediated epithelial-to-mesenchymal transition and fibrogenic repair in nonalcoholic fatty liver disease. Gastroenterology 2009; 137: Guy SD, Suzuki A, Zdanowicz M, Abdelmalek MF, Burchette J, Unalp A et al. Hedgehog pathway activation parallels histologic severity of injury and fibrosis in human nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2012; 55: Syn WK, Choi SS, Liaskou E, Karaka GF, Agboola KM, Oo YH, et al. Osteopontin is induced by hedgehog pathway activation and promotes fibrosis progression in non-alcoholic steatohepatitis. Hepatology 2010; in press (Epub ahead of print 20 September) 32. Svegliati-Baroni G, Faraci G, Fabris L, Saccomanno S, Casamuro M, et al. Insulin resistance and necroinflammation drives ductular reaction and epithelial-mesenchymal transition in chronic hepatitis C. Gut 2011; 60: Argentou M, Tiniakos DG, Karanikolas M, Melachrinou M, Makri M, Kittas Ch, Kalfarentzos F. Adipokine serum levels are related to liver histology in severely obese patients undergoing gastric bypass surgery. Obes Surg 2009; 19:

18 34. Delladetsima JK, Kyriakou V, Vafiadis I, Karakitsos P, Smyrnoff T, Tassopoulos NC. Ductular structures in acute hepatitis with panacinar necrosis. J Pathol 1995; 175: Delladetsima JK, Vafiadis I, Tassopoulos NC, Kyriakou V, Apostolaki A, Smyrnoff T. HBcAg and HBsAg expression in ductular cells in chronic hepatitis B. Liver. 1994; 14: Savvidou S, Hytiroglou P, Orfanou-Koumerkeridou H, Panderis A, Frantzoulis P, Goulis J. Low serum adiponectin levels are predictive of advanced hepatic fibrosis in patients with NAFLD. J Clin Gastroenterol 2009; 43: Fotiadu A, Gagalis A, Akriviadis E, Kotoula V, Sinakos E, Karkavelas G, Hytiroglou P. Clinicopathological correlations in a series of adult patients with non-alcoholic fatty liver disease. Pathol Int 2010; 60: Fotiadu A, Tzioufa V, Vrettou E, Koufogiannis D, Papadimitriou CS, Hytiroglou P. Progenitor cell activation in chronic viral hepatitis. Liver Int 2004; 24: Roskams TA, Theise ND, Balabaud C, Bhagat G, Bhathal PS, Bioulac- Sage P, Brunt EM, Crawford JM, Crosby HA, Desmet V, Finegold MJ, Geller SA, Gouw AS, Hytiroglou P, et al. Nomenclature of the finer branches of the biliary tree: canals, ductules, and ductular reactions in human livers. Hepatology 2004; 39: Yoon SM, Gerasimidou D, Kuwahara R, Hytiroglou P, Yoo JE, Park YN, Theise ND. Epithelial cell adhesion molecule (EpCAM) marks hepatocytes newly derived from stem/progenitor cells in humans. Hepatology 2011; 53(3): Papatheodoridis GV, Goulis J, Christodoulou D, Manolakopoulos S, Raptopoulou M, Andrioti E, et al. High prevalence of elevated liver enzymes in blood donors: associations with male gender and central adiposity. Eur J Gastroenterol & Hepatol 2007; 19: Tsochatzis E, Papatheodoridis GV, Manesis EK, Kafiri G, Tiniakos DG, Archimandritis AJ. Metabolic syndrome is associated with severe fibrosis in chronic viral hepatitis and non-alcoholic steatohepatitis. Alim Pharmacol & Therap 2008; 27: Tsochatzis Ε, Papatheodoridis GV, Hadziyannis E, Georgiou A, Kafiri G, Tiniakos DG, et al. Serum adipokine levels in chronic liver diseases: association of resistin levels with fibrosis severity. Scand J Gastroenterol 2008; 43:

19 44. Papatheodoridis GV, Chrysanthos N, Cholongitas E, Pavlou E, Apergis G, Tiniakos DG, et al. Thrombotic risk factors and liver histological lesions in non-alcoholic fatty liver disease. J Ηepatol 2009; 51(5): Papatheodoridis GV, Hadziyannis E, Tsochatzis E, Georgiou A, Kafiri G, Tiniakos DG, et al. Serum apoptotic caspase activity in chronic hepatitis C and nonalcoholic fatty liver disease. J Clin Gastroenterol 2010; 44:e Alexandrides TK, Skroubis G, Kalfarentzos F. Resolution of diabetes mellitus and metabolic syndrome following Roux-en-Y gastric bypass and a variant of biliopancreatic diversion in patients with morbid obesity. Obes Surg 2007; 17: Kakkos SK, Yarmenitis SD, Tsamandas AC, Gogos CA, Kalfarentzos F. Fatty liver in obesity: relation to Doppler perfusion index measurement of the liver. Scand J Gastroenterol 2000; 35: Tiniakos DG, Melachrinou M, Karanikolas M, Argentou MI, Makri MG, Kittas C, Kalfarentzos F. Is isolated portal fibrosis (IPF) a common histologic finding in severely obese patients undergoing gastric bypass surgery? Lab Invest 2007; 87 (suppl 1): 294A. 49. Brunt EM, Janney CG, Di Bisceglie AM, Neuschwander-Tetri BA, Bacon BR. Nonalcoholic steatohepatitis: a proposal for grading and staging the histological lesions. Am J Gastroenterol 1999; 94: Kleiner DE, Brunt EM, Van Natta M et al. Design and validation of a histological scoring system for nonalcoholic fatty liver disease. Hepatology 2005; 41:

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease)

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) EΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ 7 Νοεµβρίου 2007, Αθήνα Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) Ντίνα Τηνιακού Εργαστήριο Ιστολογίας & Εµβρυολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση-

Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Σακχαρώδης Διαβήτης και Μη Αλκοολική Στεατοηπατίτιδα -Παθογένεια και Αντιμετώπιση- Θεμιστοκλής Γ. Βασιλειάδης Επίκ. Καθηγητής Παθολογίας Α ΠΡΠ ΑΠΘ ΑΧΕΠΑ Oρισμοί NAFLD : Non Alcoholic Liver Disease NAFL

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Αθήνα, 23-24/10/2015 17.00-17.30 Ανατομία-αγγείωση του ήπατος, αναγέννηση ήπατος Ν. Αρκαδόπουλος 17.30-18.15 Φυσιολογία ηπατικής λειτουργίας-χολικής έκκρισης Σπ. Ντουράκης

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων

Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Ποιοτική και ποσοτική ανάλυση ιατρικών δεδομένων Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ 1 ο βήμα : καταγραφή δεδομένων Το πιο πρακτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ

ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ EΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ 1 Οκτωβρίου 2007, Θεσσαλονίκη 3 Οκτωβρίου 2007, Αθήνα ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ- ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Ντίνα Τηνιακού Eπικ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ημερομηνία θέμα εκπαιδευτές 20 Νοεμβρίου Οξεία και χρόνια ηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Γ Α Σ Π Ε Α Τ Ε Ν Τ Ε Ρ. Χορηγούνται 9 μόρια ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Ε Ν Γ Α Σ Π Ε Α Τ Ε Ν Τ Ε Ρ. Χορηγούνται 9 μόρια ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Γ Α Σ Π Ε Τ Α Ρ Ω Σ Λ Η Α Σ Α Γ Γ Ε Λ Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ν Ε Ν Τ Ε Ρ Ο Λ Ο Γ Ω Ν Ε Λ Χορηγούνται 9 μόρια ΤΕΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 11 η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΠΕΓΕ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Δευτέρα 08 Ιουνίου 2015 09.00-09.45 Ο σακχαρώδης διαβήτης στην χειρουργική του παγκρέατος Παπάνας Ν. Αν. Καθηγητής Παθολογίας, Δ.Π.Θ. 10.00-10.45 Μεταμοσχεύσεις νησιδίων παγκρέατος Παπαλόης Α. Βιολόγος,

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Δευτέρα 09 Φεβρουαρίου 2015 09.00-09.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων ήπατος : Καλοήθειες, Κακοήθειες, Σπάνιοι όγκοι Ι Κουρέας Α. Επ. Καθηγητής Ακτινολογίας, Ε.Κ. Παν. Αθηνών 10.00-10.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011

18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 18 η Διεθνής Διημερίδα Ηπατίτιδας Β & C Μέρος έκτο: Οι μελέτες του ΚΕΕΛΠΝΟ Επόμενα Βήματα και Προοπτικές 30-1-2011 Καθηγητής Γεώργιος N. Νταλέκος Δ/ντής Παθολογικής Κλινικής και Ερευνητικού Εργαστηρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΠΕΡΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Γ. ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Εφαρμογή σύγχρονων μεθόδων διάγνωσης των προβλημάτων στον τομέα της ανδρικής γονιμότητας Λεωφ. Κηφισίας 46 115 26 Αθήνα (2ος όροφος) Τηλ: 210 6452 172, 210 6400

Διαβάστε περισσότερα

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010)

Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Επιδημιολογία αιτιών θανάτου ςε δφο Καποδιςτριακοφσ δήμουσ του Ν. Πιερίασ (πληθυςμιακή μελζτη 20ετίασ 1991-2010) Καραγιάννη Δ. 1, Μπάμπα Α. 2, Σουμανίδησ τ. 2, Ρίζοσ Π 2., Μπαλτζήσ Δ. 3, κούτασ Δ., ΚοτςαμίδηΙ.

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακή νόσος

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακή νόσος Α Ν Α Σ Κ Ο Π Η Σ Η Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης 4(2):96 103 R E V I E W Hellenic Journal of Atherosclerosis 4(2):96 103 Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος, σακχαρώδης διαβήτης και καρδιαγγειακή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN

Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΣΤΗ ΝΟΣΟ ΤΟΥ CROHN ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ιατµηµατικό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Σπουδών «Κλινική Φαρµακολογία και Θεραπευτική» Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΙΝΩΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΟΝ ΕΝΤΕΡΙΚΟ ΒΛΕΝΝΟΓΟΝΟ ΩΣ ΣΤΟΧΟΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης

Σακχαρώδης Διαβήτης. Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Σακχαρώδης Διαβήτης Είναι η πιο συχνή μεταβολική νόσος στον άνθρωπο. Γανωτάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστήμιο Κρήτης Number of people with diabetes by IDF Region, 2013 IDF Diabetes Atlas.

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα Πολυξένη Ι. Αγοραστού ΙgG4 χολαγγειίτιδα (IAC) Η συνδυαζόμενη με ΙgG4 χολαγγειίτιδα (ΙΑC) είναι ένας όρος που προτάθηκε το 2007 από τους Bjornsson και συν. για

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΓΝΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΗΠΑΤΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Το ήπαρ To συκώτι (ήπαρ) είναι ένα από τα µεγαλύτερα και σηµαντικότερα όργανα. Βρίσκεται κάτω από τα πλευρά, δεξιά από την κοιλιά. Ζυγίζει

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακά δεδομένα και

Εργαστηριακά δεδομένα και Εργαστηριακά δεδομένα και βιολογικοί ίδί δείκτες Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Δομή μαθήματος Ορισμοί Παραδείγματα Μεγέθη και αριθμοί Σημασία Τιμές μςαναφοράς Προβλήματα Υποκαταστάτες δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ Σ. Σλήμαν 48 & Λεωφ. Μεσογείων 115 26 Αμπελόκηποι Τ/ F: 210 6748651 E: eemh@otenet.gr W: www.eemh.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ Σ. Σλήμαν 48 & Λεωφ. Μεσογείων 115 26 Αμπελόκηποι Τ/ F: 210 6748651 E: eemh@otenet.gr W: www.eemh. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ Σ. Σλήμαν 48 & Λεωφ. Μεσογείων 115 26 Αμπελόκηποι Τ/ F: 210 6748651 E: eemh@otenet.gr W: www.eemh.gr ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Πρόεδρος: Αντιπρόεδρος: Γεν.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση;

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ και ΚΑΡΚΙΝΟΣ: συνύπαρξη ή αιτιολογική σχέση; Δ. Καραγιάννη, Β. Κουρκούμπας, Δ. Μπαλτζής, Γ. Κοτρώνης, Ε. Κιντιράκη, Χ.Τρακατέλλη, Α. Παυλίδου, Μ. Σιών Γ Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, ΓΠΝΘ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹

Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ Ε. Πασχαλίδου¹, Ι. Ευθυμιάδης¹, Σ. Παυλίδου¹, Κ. Μακέδου², Φ. Ντογραματζή³, Α. Χίτογλου- Μακέδου², Απ. Ευθυμιάδης¹ 1. Ιατρείο Αθηροσκλήρωσης Β Παθολογική Κλινική Α.Π.Θ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Φθινοπωρινές Ημέρες Παθολογίας

Φθινοπωρινές Ημέρες Παθολογίας ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ Φθινοπωρινές Ημέρες Παθολογίας ΗΠΑΡ Υπό την αιγίδα Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Μαγνησίας

Διαβάστε περισσότερα

5ο Μάθημα Αθήνα. 6ο Μάθημα Θεσσαλονίκη. 12 13 Απριλίου 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

5ο Μάθημα Αθήνα. 6ο Μάθημα Θεσσαλονίκη. 12 13 Απριλίου 2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1ο Μάθημα Αθήνα 23-24 Νοεμβρίου 2012 2ο Μάθημα Θεσσαλονίκη 14-15 Δεκεμβρίου 2012 3ο Μάθημα Αθήνα 11-12 Ιανουαρίου 2013 4ο Μάθημα Θεσσαλονίκη 1-2 Φεβρουαρίου 2013 5ο Μάθημα Αθήνα 1-2 Μαρτίου 2013 6ο Μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2

Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Οι διατροφικές συνήθειες υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων με Σ τύπου 2 Ελένη Αθανασιάδου, Κωνσταντίνος Παλέτας, Μαρία Σαρηγιάννη, Πασχάλης Πάσχος, Ελένη Μπεκιάρη, Απόστολος Τσάπας Β Παθολογική Κλινική,

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων

Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Μεθοδολογίες Αξιοποίησης Δεδομένων Βλάχος Σ. Ιωάννης Λέκτορας 407/80, Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Σ Χρηστέας» Στάδια Αξιοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA

BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ. Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA To περί ού ο λόγος BΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΠΕΡΜΑΤΟΓΕΝΕΣΗΣ Θεόδ. Φιλιππίδης Παθολογοανατόμος Επιστημονικός Δ/ντής ΜΙCROMEDICA ΒΙΟΨΙΑ ΟΡΧΕΩΣ Συνήθως ζητείται επί περιπτώσεων - Αζωοσπερμίας - Ολιγοσπερμίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα

Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα DEPARTMENT OF HYGIENE AND EPIDEMIOLOGY Εισαγωγή στη διαγνωστική έρευνα Κώστας Τσιλίδης, ktsilidi@cc.uoi.gr http://users.uoi.gr/ktsilidi/teaching Ιωαννίδης: κεφάλαιο 3 Ahlbom: κεφάλαιο 3, 4 Guyatt: κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων

Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση Γαστριτίδων Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙΔΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ Μετεκπαιδευτικά μαθήματα Ελληνικής Εταιρείας Γενικής Παθολογίας και Παθολογικής Ανατομικής Ιστολογία στομάχου Διαγνωστική προσέγγιση γαστρίτιδας Δειγματοληψία υλικού βιοψίας Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δεν έχω τίποτε να δηλώσω όσον αφορά στη σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C

ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΡΥΘΜΟΥ ΣΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΗΘΗΣΗΣ ΣΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2: ΣΥΓΚΡΙΣΗ MDRD ΚΑΙ ΕΞΙΣΩΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΚΥΣΤΑΤΙΝΗ C Φ. Ηλιάδης 1, Α. Ντέμκα 1, Τ. Διδάγγελος 1, Α. Μακέδου 2, Ε. Μωραλίδης 3,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΗΜΕΡΙ Α ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΗΠΑΤΟΣ

ΙΗΜΕΡΙ Α ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΗΠΑΤΟΣ 1 2 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑ ΟΣ ΙΗΜΕΡΙ Α ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΗΠΑΤΟΣ Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Θεσσαλονίκη, 7 & 8 εκεµβρίου 2012 Makedonia Palace Hotel 3 ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Στιλπ. Κυριακίδη 1 (Νοσ.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ. Ενδείξεις, τεχνικές, τεχνάσματα. Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος

ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ. Ενδείξεις, τεχνικές, τεχνάσματα. Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ Ενδείξεις, τεχνικές, τεχνάσματα Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ ΒΙΟΨΙΑ ΗΠΑΤΟΣ 1η βιοψία ήπατος: : Paul Ehrlich 1883 Menghini 1958: 1-second

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ.

ΠΛΟΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ DNA ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΕΝΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΤΙΚΗΣ ΚΥΤΑΡΡΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΙΚΟΝΑΣ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΥ. ΜΕ ΤΗΝ ΧΡΗΣΗ ΜΕ ΑΝΑΛΥΣΗ 1 Hepatobiliary and Pancreatic Surgical Department, Oxford Radcliffe Hospitals NHS Foundation Trust, UK., 2 Institute of Liver Studies, King s College Hospital, School of Medicine,

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ

Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ Σπάνιες (;) επιπλοκές Σ ημ. Θ. Καραμήτσος Συνέδριο ΕΒΕ 2008 1η Ινώδης μαστοπάθεια Ηαρχήτο1984 ύο περιπτώσεις όγκων μαστού από ινώδη ιστό, σε γυναίκες με μακροχρόνιο Σ τύπου 1 Soler NG, Khardori R. Fibrous

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο Τ. Σ. Ράλλης, Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Χρόνια Ηπατική Νόσος (ΧΗΝ) Ομάδα νοσημάτων του ήπατος χρόνιας διαδρομής με διακυμάνσεις στη βιοχημική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου

Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων. Χρυσούλα Νικολάου Εργαστηριακη διάγνωση Νευροεκφυλιστικων νοσημάτων Χρυσούλα Νικολάου Νευροεκφυλιστικά Νοσήματα Νοσολογικές οντότητες, συχνά κληρονομικής αρχής, με προσβολή συγκεκριμένων ανατομικών δομών του Ν.Σ, (επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Δευτέρα 20 Απριλίου 2015 09.00-09.45 Απεικονιστική διάγνωση των χοληφόρων Πρασόπουλος Π. Καθηγητής Ακτινολογίας, Δ.Π.Θ. 10.00-10.45 Προεγχειριτική αναισθησιολογική εκτίμηση παθήσεων ήπατοςχοληφόρων-παγκρέατος

Διαβάστε περισσότερα

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α)

στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης και η διαχειρισή του στο Κέντρο Αποθεραπείας Αποκατάστασης(Κ.Α.Α) Σκούτας Δ,Ρηγάδη Ε,Κόκκαλη Α,Μικούδη Κ,Μανιώτα Π, Φλουδάρας Ι, Κωλέτσας Ν,Σιώμος Κ, Μυροφορίδης Α, Μούζα Ε. Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες απόψεις για τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος

Σύγχρονες απόψεις για τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ REVIEW ÁÑ ÅÉÁ ÅËËÇÍÉÊÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ 2010, 27(2):165-179 Σύγχρονες απόψεις για τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος Copyright Athens Medical Society www.mednet.gr/archives ARCHIVES OF HELLENIC

Διαβάστε περισσότερα

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά

Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά Τι θεωρείται «παθολογικό» στον ύπνο στα παιδιά What is "abnormal" in pediatric sleep? Συγγραφέας : Leila Kheiradish- Gozal MD Κέντρο :Department of Pediatrics and Comer Children's Hospital, Pritzker School

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική

www.cirse.org Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική Επεμβατική Ογκολογία Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org Cardiovascular and Interventional Radiological Society of Europe Cardiovascular and Interventional

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ

ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΟΥ ΣΑΥΥ Λάμπρου Καλλιρρόη Πνευμονολόγος Πανεπιστημιακή Υπότροφος Α Κλινική Εντατικής Θεραπείας ΕΚΠΑ 13 Ο Πνευμονολογικό Συνέδριο Ιωάννινα O Το Σύνδρομο Άπνοιας στον Ύπνο (ΣΑΥ)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα

Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα Η ενδιαφέρουσα περίπτωση του μήνα ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ Γυναίκα 35 ετών με κοιλιακό άλγος από μηνός Παρουσιάζεται από: Τζάμου Ε, Μπολώτη Δ, Νάτσε Ν, Αναστασιάδου Κ. Ακτινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος

Ποιότητα Ζωής. Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής. Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Ασθενοκεντρική-Εξατομικευμένη Επιλογή Αντιδιαβητικής αγωγής Ηλικία Ποιότητα Ζωής Αποτελεσματικότητα Υπογλυκαιμία Βάρος Ανεπιθύμητες ενέργειες Κόστος Καρδιαγγ ειακή νόσος Νεφρική νόσος παχυσαρκ ία Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας

Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων. Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Υπερλιπιδαιµίες Μεταβολισµός λιπιδίων Μαρίνα Νούτσου Επιµελήτρια Α Παν. Παθολογικής Κλινικής Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Αθήνας Καρδιαγγειακά Επεισόδια : Πρώτη αιτία θανάτου στις αναπτυγµένες χώρες Πολλοί παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο

Κορινθιακή σταφίδα, ένα «παραδοσιακό» τρόφιμο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Υπουργείο Παιδείας και Θρησκευμάτων, Πολιτισμού και Αθλητισμού ΓΓΕΤ ΕΥΔΕ-ΕΤΑΚ Ε. Π. Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα (ΕΠΑΝ ΙΙ), ΠΕΠ Μακεδονίας

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ

ΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2011-2013 ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΗ ΚΡΗΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 16 ου -17 ου ΚΥΚΛΟΥ (Ιούνιος Σεπτέµβριος 2013) Αµφιθέατρο Παθολογικής Φυσιολογίας Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Σώμαλη Διδάκτωρ Τμήματος Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Πατρών

Μαρία Σώμαλη Διδάκτωρ Τμήματος Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας Πανεπιστημίου Πατρών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΜΟΥΣΛΕΧ ΖΑΔΑΛΛΑ ΜΕΛΗ ΒΟΣΒΟΤΕΚΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΩΜΑΛΗ ΜΑΡΙΑ ΤΟΥΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΒΟΣΒΟΤΕΚΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΩΜΑΛΗ ΜΑΡΙΑ ΤΟΥΛΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χαιρετισμός Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ

1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ 1ο ΚΛΙΝΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΣΑΚΧΑΡΩ ΟΥΣ ΙΑΒΗΤΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 18-19 εκεµβρίου 2010 Ξενοδοχείο «GALINI», Καµένα Βούρλα ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ: ΚΕΓΜ Τουριστικές & Συνεδριακές Επιχειρήσεις ΑΕ - Congress World, M. Παπαπαναγιώτου

Διαβάστε περισσότερα

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ.

Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις. Παρουσίαση Περιστατικών. Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Η ανδρική οστεοπόρωση: διαγνωστικές και θεραπευτικές προκλήσεις Παρουσίαση Περιστατικών Μάκρας Πολυζώης Ενδοκρινολόγος 251 Γεν. Νοσοκ. Αεροπορίας Περιστατικό 1 Άρρεν ασθενής 41 ετών προσήλθε στο Ενδοκρινολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος. Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΗPV και ενδοεπιθηλιακές αλλοιώσεις κατωτέρου γεννητικού συστήματος Ε.Κωστοπούλου Λέκτορας Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας H.M. Παράγοντες κινδύνου καρκινώματος τραχήλου Ηλικία κατά την πρώτη

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα"

Επιστημονική Εκδήλωση Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (Ε.ΚΟ.ΜΕ.Ν.) Επιστημονική Εκδήλωση "Σύγχρονες απόψεις στα Μεταβολικά Νοσήματα" 6-8 Ιουλίου 2012 Ξενοδοχείο «Aldemar Olympian Village» Σκαφιδιά ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗ ΥΠΟΤΡΟΠΩΝ ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΑΣ ΚΙΡΣΩΝ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δρ Δημήτρης Καπετάνος Γαστρεντερολογική Κλινική Γ.Ν. «Γεώργιος Παπανικολάου» Είναι απαραίτητη η πρόληψη; Κίνδυνος υποτροπής 60% σε 2 χρόνια Υψηλότερος τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ:

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΚΑΙ ΟΜΩΝΥΜΟ (Α' ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: Καθηγητής ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟΥΣΟΥΛΗΣ Ο ρόλος του ινωδογόνου

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία

Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία Μελέτη της οξείας επίδρασης της κατανάλωσης μπύρας στην ενδοθηλιακή λειτουργία και την αρτηριακή σκληρία υγιών εθελοντών Κ. Καράτζη, PhD (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο) Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΗΛΕΙΑΣ ΝΟΜΟΣ ΑΡΚΑ ΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Κοπανάκι Φιλιατρά Γαργαλιάνοι Κυπαρισσία Πρόεδρος Μελιδώνης Ανδρέας Αντιπρόεδρος Λέπουρας Αντώνιος Γεν. Γραμματέας

Διαβάστε περισσότερα

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο

Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου. Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Συμμόρφωση στη δίαιτα, ποιότητα ζωής, έρευνα Ο ρόλος του διαιτολόγου Δρ. Μερόπη Κοντογιάννη Λέκτορας «Κλινικής Διατροφής» Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο 6 σημεία κλειδιά στην αντιμετώπιση ασθενών με κοιλιοκάκη

Διαβάστε περισσότερα

BREAST LESION EXCISION SYSTEM: ΝΕΑ ΣΤΕΡΕΟΤΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΩΝ ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΡΑΔΙΟΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ.

BREAST LESION EXCISION SYSTEM: ΝΕΑ ΣΤΕΡΕΟΤΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΒΙΟΨΙΑΣ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΩΝ ΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΡΑΔΙΟΣΥΧΝΟΤΗΤΩΝ. ΝΕΑ ΣΤΕΡΕΟΤΑΚΤΙΚΗ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΩΝ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ Μονάδα Μαστού, Α Προπαιδευτική Χειρουργική κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών Στόχος Αξιολόγηση του Intact Breast Lesion Excision

Διαβάστε περισσότερα