ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ'

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ'"

Transcript

1 ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΣΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ' Ι. Εισαγωγικά 2 Οι γνώσεις μας για το κοινοτικό φαινόμενο στις ελληνικές ή ελληνόφωνες περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά την περίοδο των μεταρρυθμίσεων του Tanzimat εξακολουθούν να παραμένουν εξαιρετικά φτωχές. Τα σχετικά δημοσιεύματα δεν ξεπερνούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, το επίπεδο της παρουσίασης και στοιχειώδους ανάλυσης των κοινοτικών καταστατικών, ενώ καμιά έμφαση δεν δίνεται στους μετασχηματισμούς που υφίστανται οι δομές της κοινοτικής διοίκησης, κάτω από την πίεση που ασκεί το οθωμανικό κράτος στην προσπάθεια του να ενδυναμώσει τον κεντρικό έλεγχο επί των διαφόρων επαρχιών του 3. Η εικόνα, λοιπόν, που μπορεί να σχηματίσει κανείς για τους κοινοτικούς θεσμούς κατά την περίοδο των Μεταρρυθμίσεων, υποδεικνύει ότι οι κοινοτικές 1. Το κείμενο που ακολουθεί, σε μια πρώτη μορφή, παρουσιάστηκε στο συνέδριο με θέμα «The Social and Economic History of the Greek Millet. From the Tanzimat to the Young Turks», που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Princeton στις 31 Μαρτίου και 1 Απριλίου Ας σημειωθεί επίσης στο σημείο αυτό, πως η βιβλιογραφία που παρατίθεται στις υποσημειώσεις είναι καθαρά ενδεικτική και δεν φιλοδοξεί σε καμιά περίπτωση να εξαντλήσει τα σχετικά με το πραγματευόμενο θέμα δημοσιεύματα. 2. Θα ήθελα να ευχαριστήσω και από τη θέση αυτή τον Ν. Διαμαντούρο για τις πολύτιμες υποδείξεις που μου έκανε διαβάζοντας μία πρώτη γραφή του κειμένου. Ευχαριστώ επίσης την Κα Ε. Μπαλτά και τους κκ. Σ. Ασδραχά, Π. Κιτρομηλίδη, Σ. Πετμεζά και Τρ. Σκλαβενίτη, για την καλοσύνη που είχαν να διαβάσουν το κείμενο και να μου κάνουν χρήσιμες παρατηρήσεις. 3. Σχετικά με την περίοδο των μεταρρυθμίσεων, εκτός από την εξειδικευμένη βιβλιογραφία που θα μνημονευθεί στη συνέχεια βλ. τα ακόλουθα γενικά βοηθήματα: Β. Lewis, The Emergence of Modern Turkey, 2η έκδοση, Oxford University Press 1968, " St. Shaw και E. Kural Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, τόμ. II, Cambridge University Press 1987, 1-272'.

2 58 Κώστας Κωστής πρακτικές εξακολουθούν να ασκούνται σύμφωνα με τις προεπαναστατικές προδιαγραφές του κοινοτικού φαινομένου ή ότι ο τυχόν εντοπισμός διαφορών περιορίζεται σε ελάσσονος σημασίας ζητήματα, με το πνεύμα των κοινοτικών θεσμών να παραμένει, λίγο ή πολύ, αμετάβλητο. Αντιθέτως, οι κοινοτικοί θεσμοί στην προεπαναστατική τους εκδοχή, αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών εργασιών τόσο στο παρελθόν 4, όσο και πρόσφατα 5. Η κοινότητα, επί της οποίας στηρίχθηκε η αναγέννηση του Ελληνισμού και η οποία υπήρξε, κατά συνέπεια, μέσο που επιτάχυνε τις επαναστατικές διαδικασίες για την απελευθέρωση της Ελλάδας, σύμφωνα με τις απόψεις μιας ορισμένης μερίδας της ελληνικής ιστοριογραφίας της οποίας επικεφαλής υπήρξε ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, χάνει τη σημασία της από τη στιγμή που εμφανίζονται τα πρώτα ψήγματα μιας ελεύθερης Ελλάδας, ένα κράτος ελληνικό. Αυτός ίσως να είναι ένας βασικός λόγος της άνισης μεταχείρισης του «ίδιου» φαινομένου σε δύο διαφορετικές περιόδους 6. Θα επιδιώξω στη συνέχεια, όχι φυσικά να καλύψω το χάσμα που παρατηρείται ανάμεσα στις δύο περιόδους, αλλά να συνδέσω, μέσα από ένα ενιαίο σχήμα την προεπαναστατική κοινοτική διοίκηση των ελληνικών περιοχών της αυτοκρατορίας με την κοινοτική διοίκηση που υπήρξε απόρροια των μεταρρυθμίσεων του Tanzimat. Πιστεύω πως μόνο με τον τρόπο αυτό είναι εφικτό να έρθουν στην επιφάνεια μετασχηματισμοί που συνήθως αγνοούνται και να τονι- 4. Βλ. για παράδειγμα ορισμένες από τις παλαιότερες: Σ. Αντωνιάδης, Τα Δημοτικά, Αθήνα 1842' Μ. Μοσχοβάκης, Το εν Ελλάδι δημόσιον δίκαιον επί Τουρκοκρατίας, Αθήνα 1882' Κ. Λαμέρας, «Περί του θεσμού των επί Τουρκοκρατίας Δημογεροντιών», Μικρασιατικά Χρονικά, Γ ' (1940), 1-73* D. Zakythinos, «La Commune grecque. Les conditions historiques d'une décentralisation administrative», L'Hellénisme Contemporain, 2 (1948), , ' I. T. Βισβίζης, «H κοινοτική διοίκησις των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατίαν», L'Hellénisme Contemporain, αναμνηστικός τόμος «Η πεντακοσιοστή επέτειος από της αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως», Αθήνα 1953, Η παλαιότερη βιβλιογραφία για τις κοινότητες παρουσιάζεται συγκεντρωμένη από τον Ν. Πανταζόπουλο, Ελλήνων συσσωματώσεις κατά την Τουρκοκρατίαν, Αθήνα Από τις πρόσφατες εργασίες περιορίζομαι να αναφέρω τις ακόλουθες: Σπ. Ασδραχάς, «Φορολογικές και περιοριστικές λειτουργίες των κοινοτήτων στην Τουρκοκρατία», Τα Ιστορικά, τ. 3, τχ. 5, 1986, 45-62" του ίδιου, «Νησιώτικες κοινότητες: οι φορολογικές λειτουργίες (Ι)», Τα Ιστορικά, τ. 5, τχ. 8, 1988, 3-36 και τ. 5, τχ. 9, 1988, ' Γ. Κοντογιώργης, Κοινωνική Δυναμική και Πολιτική Αυτοδιοίκηση. Οι Ελληνικές κοινότητες της Τουρκοκρατίας, Αθήνα 1982' Για ένα τοπικό παράδειγμα βλ. την πρόσφατη εργασία της Ευτ. Λιάτα, Η Σέριφος κατά την Τουρκοκρατία (17ος-19ος αιώνας), Αθήνα 1987, όπως επίσης και S. Petmezas, Recherches sur les structures économiques et sociales de Pélion ( ), thèse de doctorat, E.H.E.S.S., Παρίσι 1989, κεφάλαια Για μια προσέγγιση ορισμένων πλευρών των ιδεολογικών χρήσεων του κοινοτικού φαινομένου, βλ. Π. Κιτρομηλίδης, «Δημοκρατικές προσδοκίες και ιδεολογικές μυθοποιήσεις: Η προσγραφή ιστορικής γενεαλογίας στο αίτημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ανάτυπο από την Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, Αθήνα 1984,

3 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 59 στούν πολιτικές και πρακτικές, κοινοτικές ή κρατικές, που συνήθως παραγνωρίζονται. Η προσέγγιση αυτή δεν γίνεται με τη λογική μιας απαρίθμησης ή καταγραφής των μεταβολών που παρατηρούνται, αλλά μέσω της οπτικής ενός συστήματος του οποίου οι μηχανισμοί συνδέουν τους μετασχηματισμούς των επιμέρους τμημάτων του. Έτσι, οι πραγματικότητες του 19ου αιώνα που εμπίπτουν στο πεδίο ενδιαφέροντος του παρόντος άρθρου, δεν εμφανίζονται αίφνης, όπως συχνά έχει υποστηριχθεί, ως προϊόντα μιας συνειδητής πολιτικής των Οθωμανών προκειμένου να αποκαταστήσουν την αποδυναμωμένη κεντρική εξουσία τους, όπως ελπίζω να φανεί στη συνέχεια. Στην ουσία, οι διοικητικές μεταβολές που πραγματοποιούνται στο οθωμανικό κράτος κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, αποτελούν αποκυήματα μακρόχρονων και αντιφατικών, συχνά, επιλογών στον χώρο της πολιτικής ζωής, οι οποίες ενσωματώνονται στο θεσμικό πλέγμα της αυτοκρατορίας και νομιμοποιούνται από τους Οθωμανούς στα πλαίσια των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών τους κατά τον 19ο αιώνα. Μία ακόμη διευκρίνηση είναι απαραίτητη στο σημείο αυτό. Η προσέγγιση του κοινοτικού φαινομένου που ακολουθεί δεν θα κάνει λόγο για την «ελληνική» κοινότητα και τη διοίκηση της σε επίπεδο κέντρου. Με διαφορετικά λόγια, δεν ενδιαφέρει εδώ η πολιτική διοίκηση των ελληνικών πληθυσμών μέσω του πατριαρχείου, εάν βέβαια μια τέτοια διοίκηση υφίσταται, και αυτό μένει φυσικά να διαπιστωθεί. Με βάση ένα υλικό που προέρχεται από πηγές ή εργασίες που προσφέρουν γεωγραφικά εξειδικευμένα παραδείγματα, το παρόν κείμενο ασχολείται κυρίως με τη θέση και το ρόλο της κοινότητας στην ενσωμάτωση των ελληνικών πληθυσμών στο οθωμανικό κράτος μέσα από τους μηχανισμούς αφενός της περιφερειακής και τοπικής διοίκησης, και αφετέρου του συστήματος του millet. Στην οπτική αυτή, το πατριαρχείο δεν συνιστά το επίκεντρο του ενδιαφέροντος, αλλά απλώς έναν από τους πόλους γύρω από τους οποίους οι Οθωμανοί αναπτύσσουν ένα διοικητικό και πολιτικό μηχανισμό ενσωμάτωσης των κατακτημένων πληθυσμών στο κράτος τους. II. Μερικές προκαταρκτικές παρατηρήσεις Μερικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια και οι οποίες εξακολουθούν να παραμένουν παραγνωρισμένες, μας υπέδειξαν ότι η έννοια του millet αλλά και αυτή η λειτουργία του θεσμού στα πλαίσια του οθωμανικού κράτους, δεν αποτελούν πραγματικότητες παρά μόνον των τελευταίων αιώνων της ζωής της Αυτοκρατορίας 7. Ο όρος millet κατά τους 7. Πρωτοπόρος στο θέμα αυτό υπήρξε ο Β. Braude, Community and Conflict in the Economy of the Ottoman Balkans, , Ph.D. thesis, Harvard University, Cambridge Mass., Δεκέμβριος 1977, ο οποίος, στο τρίτο κεφάλαιο, θέτει τις βάσεις για μια ρεαλιστική αντιμετώπιση του θεσμού: το σύστημα των millet αποδεικνύεται πως είναι προϊόν των πλέον πρόσφατων αιώνων της οθωμα-

4 60 Κώστας Κωστής πρώτους αιώνες της κατάκτησης διατηρεί διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που του αποδίδεται αργότερα και δεν εκφράζει σε καμιά περίπτωση, την ύπαρξη θρησκευτικών κοινοτήτων με κεντρική εξουσία, στην κορυφή των οποίων βρίσκονται οι θρησκευτικοί ηγέτες των επί μέρους δογμάτων ή θρησκειών που έχουν ως έδρα την Πόλη 8. Οι αναφορές λοιπόν στην ύπαρξη του θεσμού του millet κατά τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης δεν αποτελούν παρά ex post κατασκευές και αναχρονισμούς με εθνικιστική απόχρωση στις περισσότερες περιπτώσεις, οι οποίες όμως έχουν αποκτήσει την αυτονομία τους και αναπαράγονται ως έχουν μέχρι τις μέρες μας 9. Η Αυτοκρατορία στα χρόνια του απογείου της δόξας της και της ισχύος της, δεν είχε καμιάν ανάγκη από παράλληλους διοικητικούς θεσμούς, σε σχέση με εκείνους που προέβλεπε η στρατιωτική της οργάνωση 10, για την ενσωμάτωση των κατακτημένων αλλόδοξων πληθυσμών στο αναδιανεμητικό της σύστημα. Σε μιαν ανάλογη οπτική, η αντιμετώπιση της ανασύστασης του πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως αμέσως μετά την κατάκτηση, πολιτική πράξη του κατακτητή με στόχο τη νομιμοποίηση της εξουσίας του στους χριστιανικούς πληθυσμούς 11, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την αντίληψη της παραχώρησης ορισμένων προνομίων, όπως συνηθίζεται μέχρι σήμερα 12. Η εικονικής κατάκτησης και ότι η σπάνια, σχετικά, χρήση του όρου κατά τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης είχε διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που του αποδίδεται τον 19ο αιώνα. 8. Πρόβλημα που ο Η. Inaìcik είχε θέσει εδώ και 25 χρόνια, κάνοντας την παρουσίαση του βιβλίου του R. Davison, Reform in the Ottoman Empire, , Princeton 1963, στο περιοδικό Belleten, 28 (1964), 791 και παροτρύνοντας για έρευνες γύρω από το σύστημα των millet και τις πρώιμες χρήσεις του όρου. 9. Βλ. αναλυτικά Β. Braude, «Foundations Myths of the Millet System», στο Β. Braude-B. Lewis (επιμ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire, τ. A ', Ν. ϊόρκη 1982, To πνεύμα του Braude ακολουθεί, αν και με τρόπο σαφώς πιο αναλυτικό και ολοκληρωμένο, και το άρθρο του Π. Κονόρτα, «Η εξέλιξη των "εκκλησιαστικών" βερατίων και το "Προνομιακόν Ζήτημα"», Τα Ιστορικά, τ. 5, τχ. 9, Δεκέμβριος 1988, Για τα θέματα αυτά στα οποία θα επανέλθω αναλυτικότερα στη συνέχεια, βλ. Β. Cvetkova, Les institutions Ottomanes en Europe, Wiesbaden 1978, Της Κωνσταντινούπολης και των γύρω περιοχών αρχικά, όπως φαίνεται, καθώς η ύπαρξη των υπολοίπων πατριαρχείων αμφισβητούσε μια πλέον εκτεταμένη εξουσία του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. 12. Ενδεικτικά για το θέμα αυτό βλ. C. Papadopoulos, Les privilèges du Patriarchat Oecuménique, Παρίσι 1924' Ν. Πανταζόπουλος, «Τινά περί της εννοίας των "προνομίων" επί Τουρκοκρατίας», ανάτυπο από το Αρχείον Ιδιωτικού Δικαίου, 10 (1943) Ν. Ελευθεριάδου, Ανατολικαί Μελέται, Ι. «Τα προνόμια του Οικουμενικού Πατριαρχείου», Σμύρνη Την ίδια οπτική αποδέχεται εξάλλου και ο St. Runciman, The Great Church in Captivity, Cambridge University Press, 1985, , όπως επίσης και οι G. Georgiades-Arnakis, «The Greek Church of Constantinople and the Ottoman Empire», Journal of Modern History, 24 (1952), και Th. Papadopoullos, «Orthodox Church and Civil Authority», Journal of Contemporary History, 11 (1967),

5 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 61 να ενός επιδέξιου πολιτικού και ικανού διπλωμάτη Μεχμέτ Β ' που παραχωρεί σε έναν ευρυμαθή και αντιενωτικό μοναχό, τον Γεννάδιο, την πατριαρχική εξουσία προκειμένου να διοικηθούν, κάτω από μία ενιαία ηγεσία, οι ορθόδοξοι πληθυσμοί της αυτοκρατορίας φαίνεται πως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι εργασίες των Β. Braude αρχικά και των Δ. Αποστολόπουλου και Π. Κονόρτα ακολούθως, συγκλίνουν ως προς το σημείο αυτό 1 '. Με βάση αυτά τα νέα, σχετικά, δεδομένα είμαστε πλέον σε θέση να προχωρήσουμε σε μια διαφορετική ανάγνωση των μηχανισμών ενσωμάτωσης των κατακτημένων πληθυσμών από τους Οθωμανούς, αποσκορακίζοντας αναχρονισμούς που ικανοποιούν εθνικιστικές ματαιοδοξίες, οι οποίες, με τη σειρά τους, επιδιώκουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, είτε να προβάλλουν την οθωμανική ανοχή απέναντι στους κατακτημένους πληθυσμούς είτε, σε μιαν άλλη οπτική, την ανικανότητα των Οθωμανών να διοικήσουν χωρίς τη σύμπραξη των κατακτημένων πληθυσμών και στην περίπτωση μας, των Ελλήνων Ορθοδόξων. Στη νέα αυτή ανάγνωση νομιμοποιούμεθα να αγνοήσουμε μιαν κάθετη εκκλησιαστική διοίκηση των ορθοδόξων πληθυσμών από τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ήδη από τα πρώτα χρόνια της κατάκτησης, γεγονός που μας δίνει νέες δυνατότητες στην ανάλυση των πολιτικών και θρησκευτικών μηχανισμών ενσωμάτωσης των πληθυσμών στο οθωμανικό κράτος. Ο εντοπισμός του συστήματος του millet πολύ αργότερα από την κατάκτηση, τον 18ο ενδεχομένως και χωρίς αμφιβολία πλέον τον 19ο αιώνα, αφήνει τα περιθώρια για αναθεώρηση των παραδοσιακών σχημάτων πολιτικής διοίκησης και κοινωνικής διάρθρωσης της Αυτοκρατορίας 14. III. Κοινότητες και εκκλησία πριν από την Ελληνική Επανάσταση Οι διαδικασίες «αποσύνθεσης» της οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διαδικασίες που συνδέονται με την αποδυνάμωση του βασικού διοικητικού και πολιτικού 13. D. Apostolopoulos, «Les mécanismes d'une conquête: adaptations politiques et statut économique des conquis dans le cadre de l'empire Ottoman», Actes du Ile Colloque International d'histoire, «Economies méditerranéennes. Equilibres et Intercommunications, XlIIe-XIXe siècles», τ. II, Αθήνα 1986, και κυρίως P. Konortas, «Les contributions ecclésiastiques "Patriarchike Zeteia" et "Basilikon Charatzion"», ό.π., Περίπτωση ενσωμάτωσης του millet, στην ανάλυση των κοινωνικών και διοικητικών μηχανισμών της Αυτοκρατορίας ήδη από την κατάκτηση αποτελεί η ενδιαφέρουσα εργασία του Κ. Karpat, An Inquiry into the social foundations of Nationalism in the Ottoman State: From Social Estates to Classes. From Millets to Nations, Center of International Studies, Princeton University, Research Monograph no 39, Εξάλλου οι H. A. R. Gibb και H. Bowen, Islamic Society and the West, Λονδίνο 1966, τ. Ι, μέρος 2, 207 κ.ε. ενσωματώνουν το θεσμό του millet στην ανάλυση τους αν και παραδέχονται πως δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν πρωτογενές υλικό για να επαληθεύσουν τις προτάσεις τους.

6 62 Κώστας Κωστής μηχανισμού ενσωμάτωσης των πληθυσμών στο κράτος, του τιμαρίου' 5, αλλά και γενικότερα του συστήματος διοίκησης που επικρατούσε στα κλασικά χρόνια της οθωμανικής ιστορίας (dirlik system), με τη σταδιακή, επίσης, πρόοδο και διάδοση του συστήματος του iltizam 16, και την ανάδειξη των ayan 17, δημιουργούν και το πλαίσιο για την ανάδειξη και ανάπτυξη του κοινοτικού φαινομένου, μηχανισμού ελέγχου των κατακτημένων πληθυσμών και εκμαίευσης φορολογικών πόρων 18. Στο κλίμα αυτό, η κοινότητα βρίσκει πρόσφορο έδαφος για την επεξεργασία και ανάπτυξη εκλεπτυσμένων θεσμικών συμπεριφορών πολιτικής και οικονομικής διοίκησης, ακραία παραδείγματα των οποίων συναντάμε για λόγους που δεν είναι δυνατόν έστω και να παρουσιαστούν εδώ στις νησιώτικες και ορεινές πληθυσμιακές συγκεντρώσεις. Αν οι διαδικασίες όμως «διοικητικής αποκέντρωσης» της Αυτοκρατορίας έχουν ως φυσιολογική συνέπεια την αναζήτηση των υποκατάστατων του τιμαρίου, εναλλακτικών μηχανισμών δηλαδή πολιτικής διοίκησης 19 και ελέγχου των 15. Ο Ι. Sunar, «Anthropologie politique et économique: L'Empire Ottoman et sa transformation», Annales E.S.C., 35 (1980), , νομίζω πως έχει κάνει την καλύτερη μέχρι σήμερα παρουσίαση του θέματος σε ένα γενικό σχήμα προσέγγισης του Οθωμανικού συστήματος. Για το τιμάριο ειδικότερα βλ. Ν. Beldiceanu, Le timar dans l'etat Ottoman (début XlVe-XVIe siècle), Wiesbaden Ενδεικτικά βλ. H. Inalcik, «Centralization and decentralization in Ottoman Administration», στο T. Naff and R. E. J. Owen (έκδ.), Studies in the 18th Century Islamic history, Cambridge 1977, του ίδιου, «Military and Fiscal Transformation in the Ottoman Empire, », Archivum Ottomanicum, 6 (1980), Ειδικά τώρα για το σύστημα του iltizam, βλ. Β. Α. Cvetkova, «Recherches sur le système d'affermage (iltizam) dans l'empire Ottoman au cours du XVIe-XVIIIe siècles par rapport aux contrées Bulgares», Rosznik Orientalisnazky, Warsawa, 27 (1963), Στο ίδιο, και D. R. Sadat, Urban notables in the Ottoman Empire: the Ayan, Ph.D. thesis, Rutgers - The State University, 1969, βλ. επίσης της ιδίας «Rumeli Ayanlari: The Eigteenth Century», Journal of Modern Studies, 44 (1972), Για τους ayan πάντα βλ. V. Mutafcieva, «L'institution de l'ayanlik pendant les dernières décennies du XVIIIe siècle», Études Balkaniques, 2-3, Σόφια ' G. Veinstein, «"Ayan" de la région d'izmir et commerce du Levant (deuxième moitié du XVIIIe siècle)», Études Balkaniques, αρ. 3, Σόφια 1976, και A. Suceska, «Bedeutung und Entwiklung des Begriffes A'van im Osmanischen Reich», Südost - Forschungen, 25 (1966), Θα άξιζε τον κόπο, σχετικά με το σημείο αυτό, να εξετασθεί η βαρύτητα που διατηρεί το σύστημα maktu για την ανάδειξη των κοινοτικών φαινομένων, σημείο που έχει υπογραμμίσει ο Η. Inalcik, «Military and Fiscal Transformation...», ό.π., 333 κ.ε. Για τις φορολογικές λειτουργίες της κοινότητας βλ. την προβληματική που προτείνει ο Σπ. Ασδραχάς, «Φορολογικοί μηχανισμοί και οικονομία στο πλαίσιο των Ελληνικών κοινοτήτων (ιζ-ιθ αιώνα)», Ζητήματα Ιστορίας, Αθήνα 1983, Ενδιαφέροντα στοιχεία στο θέμα αυτό αλλά και τη μοναδική συστηματική προσέγγιση της επαρχιακής διοίκησης στην Αυτοκρατορία, προσφέρει το βιβλίο του Ι. Metin Kunt, The Sultan's servants. The transformation of Ottoman Provincial Government, , N. York: Columbia University Press 1983.

7 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 63 πληθυσμών της αυτοκρατορίας, η θρησκευτική κατηγοριοποίηση 20 που μόνο κατά τον 19ο αιώνα θα γνωρίσει την τυπική της αναγνώριση μέσω της θεσμικής κατοχύρωσης των millet, φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε βάρος της αντίληψης για την ύπαρξη ομάδων που ασκούν ορισμένες λειτουργίες στο πλέγμα σχέσεων και σκοπιμοτήτων της οθωμανικής διοίκησης και με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της οθωμανικής κρατικής μηχανής. Πρόκειται για ένα σημείο το οποίο, οι μέχρι τώρα έρευνες, δεν έχουν διευκρινίσει με απόλυτη σαφήνεια και κατηγορηματικότητα ενώ και το διαθέσιμο πρωτογενές υλικό είναι ασαφές και συχνά παραπλανητικό* με βάση όμως τις πληροφορίες που έχουμε στη διάθεση μας, είναι θεμιτό να το διατυπώσουμε ως υπόθεση τουλάχιστον 21. Αξίζει να σημειωθεί, στο σημείο αυτό, πως ένα ανάλογο φαινόμενο με αυτό που παρατηρούμε στους Ορθόδοξους πληθυσμούς, της προϊούσας ενίσχυσης δηλαδή των διοικητικών και πολιτικών όψεων της εκκλησίας ή με άλλα λόγια της σύμπτυξης των θρησκευτικών και διοικητικών λειτουργιών, επισημαίνεται και στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς μέσω της αύξουσας βαρύτητας που αποκτά το Ισλάμ στους μηχανισμούς λήψης διοικητικών και πολιτικών αποφάσεων της Αυτοκρατορίας 22. Πρόκειται για δύο παράλληλα φαινόμενα που επιβεβαιώνουν όχι μόνο την τάση για σύμφυση διοίκησης και θρησκείας αλλά και την προϊούσα θεσμοποίηση της διαδικασίας θρησκευτικής κατηγοριοποίησης 20. Εννοώ εδώ τη διάκριση των διαφόρων πληθυσμών της Αυτοκρατορίας ανάλογα με το θρήσκευμα τους ή το δόγμα τους. 21. Για μιαν άλλη κατηγορία πληθυσμών, τους Εβραίους συγκεκριμένα, υπάρχει η εμπειρία της αντιμετώπισης τους όχι ως μίας ενιαίας θρησκευτικής κοινότητας, αλλά ως επί μέρους ομάδων σύμφωνα με την ιδιότητα με βάση την οποία ενσωματώνονταν στο Οθωμανικό διοικητικό σύστημα. Σημείο το οποίο επισημαίνει και ο Β. Braude, ό.π., αλλά και το οποίο διαφαίνεται καθαρά από την εργασία του Α. Shmuelevitz, The Jews of the Ottoman Empire in the late fifteenth and the sixteenth centuries, Leiden: E. J. Brill Ήδη από την εποχή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, ο Seyhulislam αρχίζει να αποκτά μιαν αύξουσα σημασία στην Οθωμανική διοίκηση, αποκτώντας το δικαίωμα να επικυρώνει ή όχι, με fetva, τις νομοθετικές ή άλλες πράξεις του Σουλτάνου. Αυξάνεται, με τον τρόπο αυτό, η σημασία του Ισλάμ και του ιερού νόμου στις πολιτικές και διοικητικές επιλογές της Αυτοκρατορίας, σημασία που θα γίνει αποφασιστική σε μεταγενέστερες εποχές. Για την ενίσχυση της παρουσίας του Ισλάμ στην Οθωμανική διοίκηση βλ. Η. Inalcik, «L'Empire Ottoman», Actes du 1er Congrès International des Etudes du Sud-Est Européen, τ. 3, Σόφια 1960, 95. Για το θέμα τώρα της σημασίας του θρησκευτικού παράγοντα στους θεσμούς της οθωμανικής αυτοκρατορίας βλ. ö. L. Barkan, «Caractère Religieux et caractère séculier des institutions ottomanes», Contributions à l'histoire économique et sociale de l'empire Ottomane, επιμέλεια των J. L. Bacqué-Grammond και P. Dumont, Παρίσι 1983, Οφείλω τέλος να προσθέσω στο σημείο αυτό πως η παρατήρηση για την ενδεχόμενη σχέση ανάμεσα στην ενίσχυση της παρουσίας του Ισλάμ στην Οθωμανική διοίκηση και την ενδυνάμωση των πατριαρχικών εξουσιών επί των ορθόδοξων πληθυσμών τη χρωστώ στον Σ. Πετμεζά.

8 64 Κώστας Κωστής των πληθυσμών της αυτοκρατορίας σε ανταπόκριση οργανικών αδυναμιών του οθωμανικού διοικητικού και πολιτικού συστήματος. Το ερώτημα βέβαια που παραμένει ανοικτό είναι πώς συνδέονται μεταξύ τους οι δύο διαδικασίες και τελικά τί ανάγκες εξυπηρετούν; Καμιά απάντηση δεν θα μπορούσε να δοθεί προς το παρόν καθώς απουσιάζουν έστω και στοιχειώδεις εργασίες γύρω από τα ζητήματα αυτά. Οι διαδικασίες που συνοπτικά περιγράφηκαν παραπάνω φαίνεται πως επιταχύνονται με την οικονομική κρίση που χαρακτηρίζει τον ύστερο 16ο αιώνα. Η δίψα του οθωμανικού δημόσιου ταμείου για φορολογικά εισοδήματα βρίσκει στο πατριαρχείο ένα μέσο για τη μερική ικανοποίηση της 23. Την ίδια στιγμή και «επωφελούμενο» από τις δημοσιονομικές αυτές δυσχέρειες των Οθωμανών, το πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως, πετυχαίνει να ενσωματωθεί στον κρατικό μηχανισμό ως συστατικό του στοιχείο πλέον και ως μέσο ελέγχου περιορισμένων στην αρχή, περισσότερων στη συνέχεια τμημάτων του χριστιανικού πληθυσμού. Με την ένταξη του στα φορολογικά κυκλώματα της Αυτοκρατορίας και ανεξάρτητα από το σχετικό βάρος που διατηρούν τα εκκλησιαστικά δοσίματα στο σύνολο των εσόδων του κράτους, το πατριαρχείο πετυχαίνει να αποκτήσει το χαρακτήρα, συμβολικό και πραγματικό, μιας διοικητικής δομής της Αυτοκρατορίας. Η εκκλησιαστική οργάνωση των ορθόδοξων πληθυσμών με κέντρο την Κωνσταντινούπολη βρίσκει έτσι έναν τρόπο ενίσχυσης και διεύρυνσης των εξουσιών της. Πρόκειται για μία διαδικασία που διευκολύνεται από την ιεραρχική οργάνωση της Εκκλησίας, του μόνου χριστιανικού θεσμού που λειτουργεί σε επίπεδο κράτους 24, αλλά και που ευνοείται από το γεγονός ότι το ορθόδοξο πατριαρχείο έχει ως έδρα του την Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα και κέντρο λήψης αποφάσεων της αυτοκρατορίας. Εξάλλου έχουμε κάθε λόγο να δεχθούμε πως και η αύξουσα πολιτική βαρύτητα των Φαναριωτών, στα πλαίσια της οθωμανικής κεντρικής διοίκησης, υποθάλπει και ενισχύει τη διαδικασία διεύρυνσης και ενίσχυσης των πατριαρχικών δικαιοδοσιών. Από την άλλη πλευρά, το ορθόδοξο πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης επωφελείται από τις εξελίξεις αυτές προκειμένου να ενισχύσει τη θέση του και φυσικά την εξουσία του, αλλά μόνο στα περίπου θα πετύχει να θέσει 23. Για τις φορολογικές πρακτικές της ορθόδοξης εκκλησίας, πρβλ. J. Kabrda, Le système fiscal de l'eglise Orthodoxe dans l'empire Ottoman, Brno Το άρθρο του Π. Κονόρτα, «Η οθωμανική κρίση του τέλους του ΙΣΤ' αιώνα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο», Τα Ιστορικά, τ. 2, τχ. 3, 1985, αποδεικνύει ακριβώς το σημείο αυτό. 25. Σχετικά βλ. P. Konortas, «From Millet to Djemma'at: Two ottoman terms concerning the Greek orthodox community in the Ottoman Empire and their political significations», ανέκδοτη ανακοίνωση στο συνέδριο «The Social and Economic History of the Greek Millet. From the Tanzimat

9 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 65 υπό τον έλεγχο του το σύνολο των ορθόδοξων χριστιανικών πληθυσμών των Βαλκανίων και μεγάλου μέρους της Ανατολίας, εξαλείφοντας ή αποδυναμώνοντας τα άλλα πατριαρχεία και την αρχιεπισκοπή της Αχρίδος: άτυπα το millet έχει συγκροτηθεί, θα περιμένει όμως κάτι λιγότερο από έναν ακόμη αιώνα για να γνωρίσει την τυπική αναγνώριση του και την επίσημη ένταξη του στις νομικές και πολιτικές πρακτικές των Οθωμανών. Από την πλευρά της Αυτοκρατορίας τώρα, η αποδιοργάνωση που γνωρίζουν οι μηχανισμοί της επαρχιακής διοίκησης, προσφέρουν το κατάλληλο έδαφος για την ένταξη των μηχανισμών ελέγχου πνευματικού και πολιτικού των υπόδουλων πληθυσμών, που διαθέτει το πατριαρχείο της Πόλης, στην αυτοκρατορία. Οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις που θα παρατηρηθούν κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα στον ελληνικό χώρο, θα βρουν την ανταπόκριση τους στη διοίκηση των «ελληνικών» κοινοτήτων 26. Ιεραρχικές δομές θα αρθρωθούν γύρω από την κοινοτική εξουσία, τόσο στο αστικό όσο και στο αγροτικό περιβάλλον, με κύριο άξονα την ενοικίαση των φόρων, τη διαχείριση και χρηματοδότηση του κοινοτικού χρέους, την πιστοδότηση των πληθυσμών 27 και γενικότερα τη δυνατότητα παρέμβασης ανάμεσα στους κατακτημένους πληθυσμούς και τους Οθωμανούς κατακτητές. Οι ίδιες διαφοροποιήσεις δείχνουν να οδηγούν και σε μια μείζονα αντιπαράθεση ανάμεσα στα κοσμικά στοιχεία της κοινότητας και την εκκλησιαστική εξουσία 28, αντιπαράθεση που σε ορισμένες περιπτώσεις, κατά τις παραμονές της επανάστασης, προσλαμβάνει τη μορφή ανοιχτής σύγκρουσης 29. Πρόκειται to the Young Turks», Princeton University, 31 Μαρτίου/1 Απριλίου Στην ανακοίνωση του ο Κονόρτας εξετάζει τους όρους που χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί για τους Ορθόδοξους χριστιανούς και πως αυτοί σταδιακά μεταβάλλονται. Αντίστοιχες πληροφορίες βλ. Β. Braude, ό.π., τρίτο μέρος. 26. Για την ελληνική οικονομία κατά τον 18ο αιώνα βλ. Σπ. Ασδραχάς, «Η Ελληνική οικονομία στον 18ο αιώνα. Οι μηχανισμοί», Ελληνική Κοινωνία και Οικονομία, 18ος και 19ος αιώνας, Αθήνα 1982, Για τις κοινωνικές όψεις του ζητήματος αυτού βλ. S. Petmezas, Recherches sur les structures économiques..., ό.π., 3o μέρος. Βλ. επίσης G. Β. Dertilis, «Réseaux de crédit et stratégies du capital», στο G. Dertilis (επιμ.), Banquiers, Usuriers et Paysans. Réseaux de crédit et stratégies du capital en Grèce ( ), Παρίσι 1988, Παραδείγματα αυτού του τύπου συγκρούσεων είναι δυνατόν να εντοπισθούν ήδη από τις αρχές του 18ου αιώνα, βλ. Μ. Ι. Γεδεών, «Θεσσαλονικέων παλαιαί κοινοτικαί διενέξεις», Μακεδόνικα, Β' ( ), Η παρατήρηση αυτή υποδεικνύει πως οι συγκρούσεις ανάμεσα στα κοσμικά και τα θρησκευτικά στοιχεία δεν θα πρέπει απαραίτητα να συνδεθούν με μία προϊούσα κοινωνική διαφοροποίηση των ορθόδοξων πληθυσμών, αλλά με έναν αγώνα για την ανακατανομή των εισοδημάτων ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες που προσδιορίζονται με βάση τη σχέση τους*προς την εκκλησιαστική εξουσία. 29. Βλ. για παράδειγμα την εξαιρετική παρουσίαση της περίπτωσης της Σμύρνης από τον Φ. Ηλιου, Κοινωνικοί Αγώνες και Διαφωτισμός. Η περίπτωση της Σμύρνης (1819), Αθήνα, ΕΜΝΕ,

10 66 Κώστας Κωστής για έριδες που εκφράζονται σε κάθε πεδίο της κοινωνικής ζωής 30 και που τελικά θα οδηγήσουν σε μία ασταθή, όπως θα αποδειχθεί εκ των υστέρων, ισορροπία με την πρωτοβουλία να βρίσκεται στα χέρια των κοσμικών στοιχείων, των προεστών της κοινότητας. Χωρίς αμφιβολία το σχήμα αυτό όπως και κάθε σχήμα εξάλλου είναι απλοϊκό και οφείλει να δέχεται κατά περίπτωση, τις απαραίτητες τροποποιήσεις, ώστε να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες των τοπικών κοινωνιών. Η απλοϊκότητα του σχήματος, που δεν πιστεύω όμως ότι μειώνει τη λειτουργικότητα του για τις απαιτήσεις της παρούσας ανάλυσης, γίνεται πλέον έκδηλη στις περιπτώσεις των πόλεων, όπου η παρουσία των συντεχνιών είναι συχνά αποφασιστική ως προς τη διαμόρφωση των συσχετισμών δυνάμεων ανάμεσα σε κοσμικούς και εκκλησιαστικούς ηγέτες 31. Στις αρχές του 19ου αιώνα, τα κοσμικά στοιχεία φαίνεται να διατηρούν τον πλήρη έλεγχο της κοινοτικής ζωής, θέτοντας στο περιθώριο τους εκκλησιαστικούς ηγέτες, και τις κοινωνικές ομάδες που εκπροσωπούνται από αυτούς, των αντίστοιχων περιοχών και περιορίζοντας τους στο συμβολικό ρόλο της επικύρωσης των διαφόρων πράξεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα της Θεσσαλονίκης, η μορφολογία της κοινοτικής διοίκησης παραμένει, κατά τα φαινόμενα όμως, απαράλλακτη από τη Βυζαντινή εποχή, διαπίστωση που έκανε πολλούς να μιλήσουν για την αδιάσπαστη συνέχεια των ελληνικών κοινοτικών θεσμών 32. Η ομοιότητα αυτή δεν θα πρέπει να μας εμποδίζει από το να δούμε πως ο έλεγχος της κοινοτικής εξουσίας βρίσκεται στα χέρια των προκρίτων και των συντεχνιών και πως ο Μητροπολίτης διατηρεί μια συμβολική και μόνο ως προς την επικύρωση των αποφάσεων δυνατότητα παρέμβασης 33. Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται τόσο στα νησιά του Αιγαίου 34, Για το ίδιο παράδειγμα βλ. Κ. Σ. Παπαδόπουλος, «Ειδήσεις περί της κοινότητος και της δημογεροντίας Σμύρνης προ της Επαναστάσεως του 1821 και η τότε κατά τόπους ανάπτυξις του κοινοτισμού και χειραφέτησις αυτού από της Εκκλησίας», Μικρασιατικά Χρονικά, 9 (1961), Για το ζήτημα της αντιπαράθεσης κοσμικών και εκκλησιαστικών στοιχείων βλ. Ν. Pantazopoulos, Church and law in the Balkan Peninsula during the Ottoman Rule, Θεσσαλονίκη 1967, Πέρα από τις πληροφορίες που δίνει ο Φ. Ηλιου, ό.π., βλ. και Γ. Παπαγεωργίου, Οι συντεχνίες στα Γιάννενα κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, Ιωάννινα 1982, όπου αρκετά στοιχεία για τα προεπαναστατικά χρόνια - και ακόμη Κ. Μυρτίλου Αποστολίδη, «Τα αρχεία του εν Φώιππουπόλει εσναφίου των αμπατζήδων», Αρχείον του Θρακικού Γλωσσικού και Λαογραφικού Θησαυρού, Γ '( ), Από τους πιο αντιπροσωπευτικούς οπαδούς της άποψης αυτής είναι και ο Α. Βακαλόπουλος, «Κοινότητες και κοινοτική παράδοση στα υστεροβυζαντινά και νεώτερα χρόνια», Καίρια θέματα της ιστορίας μας, Θεσσαλονίκη 1983, Α. Βακαλόπουλος, Ιστορία της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1983, Ε. Κούκκου, Οι κοινοτικοί θεσμοί στις Κυκλάδες, Αθήνα 1980, Για την περίπτω-

11 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 67 όσο και τη Μακεδονία 35, την Ήπειρο και άλλες περιοχές του ελληνικού χώρου 36. Διαπιστώνονται λοιπόν δύο αντιφατικά, σε πρώτη ματιά τουλάχιστον, φαινόμενα: από τη μια πλευρά, η εξουσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως φαίνεται να ενισχύεται, γεωγραφικά τουλάχιστον, καθώς σταδιακά επιδιώκει και πετυχαίνει τον πλήρη έλεγχο των ορθόδοξων χριστιανικών πληθυσμών σε βαλκανική, τουλάχιστον, κλίμακα, ενώ από την άλλη, σε τοπική, τη φορά αυτή, κλίμακα η εκκλησιαστική εξουσία, ως ρυθμιστική της κοσμικής ζωής δύναμη 37, δείχνει να χάνει έδαφος. Πρόκειται πράγματι για δύο αντιθέτου φοράς διαδικασίες, απόλυτα ενταγμένες όμως στη λογική της πολιτικής διοίκησης των Οθωμανών και των κοινωνικών ανατροπών που καταγράφονται στη ζωή των ελληνικών πληθυσμών της Αυτοκρατορίας. Η ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής βάσης των κοινωνικών ομάδων που συνηθίζουμε να αποκαλούμε αδιαφοροποίητα αλλά βολικά προεστούς, οδηγεί στην αμφισβήτηση του ρυθμιστικού ρόλου της Εκκλησίας σε κοσμικές υποθέσεις και η παραβίαση των οροθετήσεων, που φυσικά δεν θα πρέπει να τις φανταστούμε εξαιρετικά αυστηρές, είναι αρκετή για να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις όπως μας δείχνει το παράδειγμα της Κοζάνης για το οποίο διαθέτουμε κάποιες πληροφορίες 38 ή ακόμη και η σύγκρουση ανάμεσα στις συντεχνίες και το μητροπολίτη Λαρίσης, με αντικείμενο το ύψος ση της Σαντορίνης βλ. Γκ. Λ. Μάουρερ, Ο Ελληνικός Λαός, ελληνική μετάφραση, Αθήνα 1976, 255, όπου ρητά οι ιερείς της Σαντορίνης αποκλείονται από «τας του κοινού διαφοράς και συνελεύσεις των εξωτερικών υποθέσεων, έξω όταν ήθελε γείνη χρεία να τους προσκαλέσουν...». Επίσης για την περίπτωση της («Καθολικής») Σύρου, πληροφορούμεθα πως στα 1785, ως αποτέλεσμα ενδοκοινοτικών έριδων, οι Οθωμανοί παρεμβαίνουν και ζητούν την ανάδειξη νέου Επιτρόπου της Κοινότητας: «Η γνώμη των αφεντάδων είναι όποιον Επίτροπον ηθέλετε ψηφίσει να είναι και με συμβουλή του Επισκόπου μας και παπάδων. Και η πατέντα, όπου θέλετε κάμει του Επιτρόπου του καινούριου, πασκίσετε να βουλωθή και με του Επισκόπου την βούλα' σας συμβουλεύω πως διά το παρόν δεν είναι αχαμνόν», σχετικά βλ. Α. Σιγάλας, «Επιστολαί των εν Κωνσταντινουπόλει καπουκεχαγιάδων της Σύρου επί Τουρκοκρατίας», Ελληνικά, 2 (1929), 56. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η απαίτηση συμμετοχής του κλήρου στα κοινά εμφανίζεται ως δείγμα ομόνοιας της Κοινότητας και ως χειρονομία καλής θέλησης προς τους δικαιούχους των φορολογικών προσόδων του νησιού που δείχνουν να ανησυχούν για την ικανότητα εκπλήρωσης των υποχρεώσεων των νησιωτών. 35. Π. Πέννας, Το κοινόν Μελενίκου και το σύστημα διοικήσεως του, Αθήνα 1946, Ν. Πανταζόπουλος, Ελλήνων συσσωματώσεις..., ό.π., Για την περίπτωση των Ιωαννίνων βλ. Γ. Παπαγεωργίου, ό.π., και για τα Ζαγόρια, Δ. Μ. Σάρρου, «Ζαγοριακών θεσμίων έρευνα», Ηπειρωτικά Χρονικά, 2 (1927), Για ένα παράδειγμα των διοικητικών λειτουργιών που μπορούσε να ασκήσει η εκκλησιαστική εξουσία βλ. S. Petmezas, ό.π., Μ. Καλινδέρης, Τα λυτά έγγραφα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, 1676-Î808, Θεσσαλονίκη 1951, και 76, 106.

12 68 Κώστας Κωστής των εκκλησιαστικών δοσιμάτων, στις αρχές του 19ου αιώνα 39. Η ελληνική, τέλος, επανάσταση, με τις ιδιόμορφες συνθήκες που θα δημιουργήσει, τείνει προς την ολοκλήρωση του φαινομένου της υποταγής των εκκλησιαστικών στοιχείων στα κοσμικά, της αποδυνάμωσης της ισχύος τους ως κέντρων πολιτικής εξουσίας, τουλάχιστον στις περιοχές που βρέθηκαν κάτω από τον έλεγχο των επαναστατών 40. Στην ουσία, έχουμε εδώ την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που είχε την αφετηρία της σε ένα διαφορετικό πολιτικό και ιδεολογικό περιβάλλον. Οι ποικίλες και με διαφορετική, σε κάθε περίπτωση, αιτία, τριβές ανάμεσα σε κληρικούς ή λαϊκούς διατηρούν τον ίδιο κοινό παρονομαστή ή με άλλα λόγια μπορούν να μεταφραστούν στους ίδιους όρους, της σύγκρουσης δηλαδή ανάμεσα σε δύο, διακριτές μεταξύ τους, εξουσίες που διασταυρώνονται κατά την εξάσκηση τους και συνεπώς αντιπαρατίθενται, όπως θα μπορούσε να περιμένει κανείς σε όλες τις ανάλογες περιπτώσεις. Ως ποιο σημείο όμως είναι δυνατόν να φτάσει μία τέτοια αμφισβήτηση σε πληθυσμούς στους οποίους η θρησκεία κατευθύνει έντονα τις καθημερινές πρακτικές και στάσεις ζωής, είναι θέμα που αξίζει να μελετηθεί περισσότερο μα και για το οποίο δεν είναι εφικτό, νομίζω, να αποφανθεί κανείς με κατηγορηματικότατα 41. Εξάλλου, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και κάτι που αμβλύνει την αντίφαση, η οποία διαπιστώθηκε προηγουμένως. Η επέκταση της δικαιοδοσίας του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως πραγματοποιείται κυρίως σε γεωγραφική κλίμακα, δηλαδή με την αύξηση των περιοχών που τίθενται κάτω από τη δικαιοδοσία του, όπως για παράδειγμα με την κατάργηση του πατριαρχείου του Πετς ή της αρχιεπισκοπής της Αχρίδος και όχι με μία επέκταση των αρμοδιοτήτων του επί των ορθόδοξων πληθυσμών. 39. Γ. Α. Αντωνιάδη - Μ. Μ. Παπαϊωάννου (επιμ.), Ιωάννου Οικονόμου Λαρισσχίου, Επιστολαί Διαφόρων ( ), Αθήνα 1964, Ν. P. Diamantouros, Political Modernization, Social Conflict and Cultural Cleavage in the Formation of the Modern Greek State: , διδακτορική διατριβή, Columbia University 1972, Γνωστή είναι βέβαια η ύπαρξη της δυνατότητας προσφυγής στις Οθωμανικές αρχές, από την πλευρά των εκκλησιαστικών αρχόντων, στις περιπτώσεις δυστροπίας εκ μέρους των «πιστών» ως προς την πληρωμή των εκκλησιαστικών δοσιμάτων. Το ίδιο φαινόμενο βέβαια ισχύει και κατά την αντίστροφη φορά: οι οθωμανοί αξιωματούχοι και υπάλληλοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους ώστε να αποφευχθούν αμφισβητήσεις της εκκλησιαστικής εξουσίας. Ενδεικτικά βλ. Ν. Σ. Σταυρινίδης, Μεταφράσεις Τουρκικών Εγγράφων χφορώντων εις την Ιστορίχν της Κρήτης, τ. Β ' ( ), ανατύπωση, Ηράκλειο 1986, 277, 289, 300. Για την υποστήριξη που προσφέρουν οι Οθωμανοί στο πατριαρχείο, στο χώρο των ιδεολογικών συγκρούσεων τη φορά αυτή, χαρακτηριστικό είναι το υλικό που προσφέρει ο Δ. Αποστολόπουλος, Η γχλλική επανάσταση στην τουρκοκρατούμενη ελληνική κοινωνία. Αντιδράσεις στα 1798, Αθήνα 1989,

13 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 69 Η αμφισβήτηση εξάλλου της εκκλησιαστικής εξουσίας σε τοπικό επίπεδο, και σε πολλές περιπτώσεις η περιθωριοποίηση της, δεν θα πρέπει να ερμηνευτεί και ως εκμηδενισμός της, καθώς η τελευταία διατηρεί πάντα τους δικούς της αγωγούς εξουσίας: το πατριαρχείο, η εκκλησία γενικότερα εξακολουθεί να ελέγχει τα πλαίσια μέσα στα οποία θα κινηθούν οι βασικοί κανόνες κοινωνικής αναπαραγωγής 4 ' 2 και έχει τους δικούς της αυτοδύναμους μηχανισμούς απόσπασης πλεονασμάτων μέσω των εκκλησιαστικών δοσιμάτων και φόρων ενώ συνιστά συνάμα και έναν φορέα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας, χαρακτηριστικό ιδιάζουσας βαρύτητας για τους ορθόδοξους πληθυσμούς της αυτοκρατορίας' προς την ίδια κατεύθυνση θα πρέπει, εξάλλου, να υποθέσουμε πως λειτουργεί και το μοναστηριακό δίκτυο. IV. Κοινοτική διοίκηση και το σύστημα του millet Οι μεταρρυθμίσεις του Tanzimat έρχονται να λειτουργήσουν σε δύο κατευθύνσεις, στενά συνδεδεμένες εξάλλου μεταξύ τους 4:ί, αλλά και με τα φαινόμενα στα οποία αναφέρθηκα μόλις προηγουμένως. Έτσι, η οθωμανική κυβέρνηση αφενός μεν θα επιδιώξει την ανατροπή του υπάρχοντος συστήματος φορολόγησης και συλλογής των φόρων, αφετέρου δε θα σκοπεύσει στη διοικητική μεταρρύθμιση 44 με πρόθεση τη δημιουργία μιας συνεκτικότερης μηχανής διοικητικού και πολιτικού ελέγχου των πληθυσμών και τη μείωση της ισχύος των ayan 45. Και οι δύο αυτές όψεις της μεταρρυθμιστικής πολιτικής τείνουν, θεωρητικά, 42. Για τις δυνατότητες παρέμβασης της Εκκλησίας στους χριστιανικούς πληθυσμούς μέσα από μια κανονιστική πολιτική ελέγχου της συμπεριφοράς τους, ενδεικτικό είναι το υλικό που προσφέρει ο Φ. Ηλιου, «Συγχωροχάρτια», Τα Ιστορικά, τ. 1, τχ. 1, 1983, και τ. 2, τχ. 3, 1985, Παράλληλα θα πρέπει να μνημονεύσει κανείς, παραδειγματολογικά πάντα, την παρεμβατική πολιτική του πατριαρχείου στο ζήτημα της ρύθμισης του ύψους των προικών. Αν και οι δικαιοδοσίες στη ρύθμιση αυτή περιέρχονται στο τέλος στις αρμοδιότητες της κοινότητας, το πατριαρχείο δεν παύει να είναι ο κατεξοχήν αρμόδιος θεσμός στην Αυτοκρατορία, ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα ή όχι των κανονιστικών διατάξεων του, για τον προσδιορισμό του ύψους των προικών, σχετικά πβλ. Ε. Κύρτσης-Νάκου, Αι περίπροικο8οσιών νομοθετικού ρυθμίσεις βάσει των κανονικών διατάξεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου (1701-Î844), Θεσσαλονίκη Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης Μ. Ι. Γεδεών, «At περί προικοδοσίας επαρχιακαί και Πατριαρχικαί διατάξεις», Εκκλησιαστική Αλήθεια, Η' (1887), , , , όπου είναι εμφανής η αναζήτηση της επικύρωσης των επαρχιακών αποφάσεων περί προικοδοσιών από το πατριαρχείο προκειμένου να αποκτήσουν μεγαλύτερο κύρος. 43. St. Shaw, «Some aspects of the Aims and Achivements of Nineteenth-Century Ottoman Reformers», στο S. R. Polk - R. J. Chambers (έκδ.), Beginnings of Modernization in the Middle East. The Nineteenth Century, The University of Chicago Press, H. Inalcik, «Application of the Tanzimat and its Social Effects», Archivimi Ottoniamomi, V (1973), Σχετικά βλ. Κ. Karpat, «The transformation of the Ottoman State, », International Journal of Middle East Studies, 39 (1972), 244.

14 70 Κώστας Κωστής να ανατρέψουν τις υπάρχουσες κοινωνικές ιεραρχίες και τις φυγόκεντρες τάσεις που προκαλούσαν στο πολιτικό σύστημα της Αυτοκρατορίας. Ο λόγος εδώ γίνεται για ιεραρχίες οι οποίες στηρίζονταν ως προς την οικονομική, πολιτική και κοινωνική αναπαραγωγή τους, στο υφιστάμενο σύστημα ενοικίασης και υπο-ενοικίασης των φόρων 46, σε τελική δε ανάλυση εκεί απέβλεπαν, προκειμένου να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις επικράτησης τους σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο ήδη από το 1842, ο Resid Pa a, προσπαθώντας να αποφύγει τα αυξανόμενα ελλείμματα του προϋπολογισμού, οφειλόμενα στη μικρή αποδοτικότητα του νέου φοροσυλλεκτικού συστήματος, θα επιστρέψει στο παραδοσιακό σύστημα της ενοικίασης των φόρων, μηχανισμό στον οποίο στηρίζεται η ισχύς των αγιάνηδων και κοτζαμπάσηδων και κατά συνέπεια και οι δυνάμεις που αποκεντρώνουν την κεντρική εξουσία της Αυτοκρατορίας 47. Αν όμως απέτυχε το σύστημα αποδυνάμωσης των φυγόκεντρων τάσεων της Αυτοκρατορίας μέσω των φορολογικών μεταρρυθμίσεων, με τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις και τη συγκρότηση των λεγόμενων Συμβουλίων αρχικά, στη συνέχεια με το νόμο περί βιλαετίων, η παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, ακόμη και σε απόμακρες περιοχές, δείχνει να ενισχύεται 48. Το πρώτο σημείο στο οποίο αξίζει να σταθεί κανείς είναι η ομοιογένεια στις διοικητικές δραστηριότητες προς την οποία οδηγούν οι μεταρρυθμίσεις, με αποτέλεσμα σταδιακά να εξαλείφονται οι όποιες τοπικές ιδιομορφίες υπήρχαν 49, με βάση την κοινοτική διοίκηση. Με άλλα λόγια, οι τοπικές ιδιαιτερότητες εξαλείφονται στη σκοπιμότητα μιας ενιαίας και ομοιόμορφης διοίκησης με πρότυπο τι άλλο; το ευρωπαϊκό κράτος της εποχής. Οι τοπικές διοικητικές αρχές πλέον οφείλουν να προσαρμοστούν σε ένα πρότυπο που εκπορεύεται από το κέντρο στο οποίο συμμετέχουν αντιπρόσωποι όλων των θρησκευτικών κοινοτήτων που υπάρχουν στη συγκεκριμένη περιοχή. Στην ίδια λογική, εξουσίες που ασκούνταν από τους δημογέροντες, περιέρχονται σταδιακά στα χέρια των Οθωμανών αντιπροσώπων της κεντρικής εξουσίας και λίγο αργότερα μεταφέρονται στο αστικό κέντρο κάθε περιοχής. Χαρακτηριστική εδώ είναι η αφαίρεση της δικαστικής εξουσίας για ελάσσονος φύσεως αδικήματα από τους δημογέροντες. Η παροχή δικαιοσύνης θα περιέλθει 46. St. Shaw, «The nineteenth-century ottoman tax reforms and revenue system», International Journal of Middle East Studies, 6 (1975), H. Inalcik, ό.π., Σχετικά με τα συμβούλια και την οργάνωση τους βλ. Η. Inalcik, ό.π., Σύγκρινε σχετικά τα καταστατικά των κοινοτήτων που δίνει ο Χ. Παπαστάθης (επιμ.), Οι κανονισμοί των Ορθοδόξων Ελληνικών Κοινοτήτων του Οθωμανικού Κράτους και της Διασποράς, Θεσσαλονίκη 1984.

15 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλετ 71 τελικά στον απόλυτο έλεγχο της τουρκικής εξουσίας 50. Το Συμβούλιο εξάλλου αναδεικνύεται σε μείζον όργανο διοίκησης κάθε περιοχής ενώ αντίθετα η κοινότητα με τα προεπαναστατικά της καθήκοντα και δικαιοδοσίες ουσιαστικά παύει να υπάρχει, ατονεί 51. Τα περιεχόμενα των καταστατικών των κοινοτήτων που διαθέτουμε υπογραμμίζουν αυτόν τον υποβιβασμό των εξουσιών 32 και την έμφαση που δίνεται πλέον στις εκπαιδευτικές και φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Η υιοθέτηση του ελευθέρου εμπορίου από τους Οθωμανούς 53 και η αναδιατύπωση του καθεστώτος που διέπει τις έγγειες σχέσεις 54 δημιουργεί νέες δυνατότητες για τους κεφαλαιούχους της Αυτοκρατορίας, διευρύνει τους οικονομικούς τους ορίζοντες και θα πρέπει να υποθέσουμε ότι συμβάλλει στη σχετική μείωση της σημασίας των «επενδύσεων» που συνδέονται με τις διοικητικές λειτουργίες του κράτους 55 και φυσικά με τη φορολογία 56. Η κοινότητα, όχι μόνο αποδυναμώνεται ως προς το πολιτικό και διοικητικό σκέλος των αρμοδιοτήτων της από τις διοικητικές πρακτικές του οθωμανικού κράτους αλλά στερείται συνάμα και του οικονομικού ενδιαφέροντος το οποίο είχε. Οι μετασχηματισμοί θίγουν δηλαδή τόσο τη φορολογική βάση της κοινότητας όσο και τη διοικητική πλευρά της. Η ενσωμάτωση των πληθυσμών στην Αυτοκρατορία δεν χρειάζεται τους κοινοτικούς θεσμούς καθώς συγκροτούνται, όπως είδαμε προηγουμένως, νέα 50. Βλ. για παράδειγμα Π. Βιζουκίδου, «Ηπειρωτικών θεσμίων έρευνα», Ηπειρωτικά Χρονικά, 2 (1927), Για το Πήλιο ανάλογες είναι οι πληροφορίες του Ν. Ι. Πανταζόπουλου, «Κοινοτικός Βίος εις την θετταλομαγνησίαν επί Τουρκοκρατίας», ανάτυπο από την Επιστημονική Επετηρίδα της Σχολής Νομικών και Οικονομικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τ. ΙΔ', Θεσσαλονίκη 1967, Σχετικά με τους περιορισμούς της κοινοτικής αυτονομίας στο Πήλιο βλ. Δ. Παντελοδήμος, «Η Αυτοδιοίκησις του Πηλίου κατά την τελευταίαν περίοδον της Τουρκοκρατίας», Αρχείον Θεσσαλικών Μελετών, Γ' (1974), 122 κ.ε. 52. Βλ. Χ. Παπαστάθης, ό.π., 147 κ.ε. 53. Σχετικά βλ. 0. Koymen, «The Advent and Consequences of Free Trade in the Ottoman Empire (19th Century)», Etudes Balkaniques, τ. 7/2, 1971, L. Belarbi, «Les mutations dans les structures foncières dans l'empire Ottoman à l'époque du Tanzimat», Economie et Sociétés dans FEmpire Ottoman (fin du XVHIe début du XXe siècle), Παρίσι 1983, H πλέον πρόσφατη έρευνα γύρω από την Οθωμανική οικονομία του 19ου αιώνα ανήκει στον S. Pamuk, The Ottoman Empire and European Capitalism, , Cambridge University Press, Cambridge Σχετικά μπορεί να συμβουλευτεί κανείς τον R. Owen, The Middle East in the World Economy , Methuen Βλ. επίσης, Ch. Issawi, The Economic History of Turkey, , The University of Chicago Press 1980, To ερώτημα στο σημείο αυτό συνδέεται με το βαθμό που η επέκταση του ελευθέρου εμπορίου προσφέρει νέες δυνατότητες στα Ελληνο-οθωμανικά κεφάλαια να προσανατολιστούν προς άλλες από τη φορολογία δραστηριότητες και κατά συνέπεια τα απελευθερώνει από την ταύτιση με την κοινότητα, δηλαδή έναν κατ' εξοχήν φορολογικό μηχανισμό.

16 72 Κώστας Κωστής διοικητικά δίκτυα, πλέον σύγχρονα και εναρμονισμένα στις απαιτήσεις των καιρών. Δεύτερο σημείο, το οποίο θα πρέπει να υπογραμμιστεί, η κάθετη πλέον ιεράρχηση της διοικητικής οργάνωσης από το τοπικό στο περιφερειακό επίπεδο με κέντρο την πόλη και από κει στην πρωτεύουσα. Συγκροτείται λοιπόν μία δομή αντίστοιχη με εκείνην ενός σύγχρονου δυτικοευρωπαϊκού κράτους, σε αντίθεση με την προηγούμενη διοικητική διάταξη που δεν ανταποκρινόταν σε ένα τέτοιο σχήμα. Πρόκειται δηλαδή για μίαν ιεράρχηση στον χώρο, η οποία διευκολύνει αλλά και διευκολύνεται, όπως αμέσως στη συνέχεια θα δούμε, από την ενίσχυση της εκκλησιαστικής εξουσίας, που, μόνη από όλους τους χριστιανικούς θεσμούς, παρουσιάζει μιαν ανάλογη διάταξη στο χώρο. Η αντιπροσωπευτικότητα εξάλλου που διεκδικούν τα λογής-λογής συμβούλια και την οποία νομοθετικά επιβάλλει το κράτος, δεν εκφράζει τίποτε περισσότερο από την προσπάθεια απομίμησης, σε μικρότερη βέβαια κλίμακα, της διοίκησης του κέντρου όπου δίπλα στην οθωμανική εξουσία, ασκούν τις αρμοδιότητες τους οι επικεφαλής των millet και ανάμεσα σε αυτούς ο πατριάρχης. Πράγματι με τη διοικητική μεταρρύθμιση, ο εκκλησιαστικός παράγονας επιβάλλεται, άνωθεν πλέον, στη διαχείριση της τοπικής και περιφερειακής εξουσίας σε ένα σύστημα το οποίο παρουσιάζει μιαν αρμονία στη σύλληψη του τουλάχιστον. Οι τοπικές ιδιαιτερότητες εξαλείφονται και η διοίκηση τείνει προς μιαν ομοιομορφία, ανάλογη με εκείνην που γνωρίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη της εποχής. Η εκμετάλλευση των εκκλησιαστικών ιεραρχιών και εξουσιών, διευκολύνει τα σχέδια των Οθωμανών: η πολιτική και θρησκευτική εξουσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης εντάσσεται, οργανικά πλέον, στο διοικητικό σχήμα της υπό μεταρρύθμιση Αυτοκρατορίας 57. Η τυπική αναγνώριση και αναδιοργάνωση του ορθόδοξου millet, με την υποταγή του στον Οργανικό Νόμο ' 18, έρχεται να υποστηρίξει τη λογική αυτή. Οι κοινοτικές λειτουργίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, περιορίζονται και τίθενται πλέον κάτω από τον έλεγχο της Εκκλησίας ή για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του Ν. Πανταζόπουλου, «from 1865 to 1912 the multiform activities of the other three forms of corporation had a religious covering» M. A. Ubicini, Letters on Turkey, 2o μέρος, Λονδίνο 1856, R. Η. Davison, Reform in the Ottoman Empire , Ν. ϊόρκη 1973, Ν. Pantazopoulos, «Community laws and customs of Western Macedonia under Ottoman Rule», Balkan Studies, 2 (1961), 19. Ας σημειωθεί ότι ο Πανταζόπουλος στις εργασίες χρησιμοποιεί την έννοια του millet, ήδη από την κατάκτηση, ώστε στην περίπτωση αυτή είναι υποχρεωμένος να καταφύγει στη χρήση της έκφρασης religious covering, προκειμένου να εννοιολογήσει ό,τι εδώ εκφράζεται μέσω της τυπικής αναγνώρισης του millet και της ενίσχυσης της εκκλησιαστικής εξουσίας. Με την έκφραση εξάλλου three forms of corporations ο Πανταζόπουλος εννοεί τις κοινότητες, τις συντεχνίες και τα ένοπλα χριστιανικά σώματα.

17 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 73 Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα, ως προς το σημείο αυτό, ότι το πατριαρχείο συντάσσει τους «Γενικούς Κανονισμούς», με βάση τους οποίους οι κοινότητες καταρτίζουν πλέον τους επί μέρους κανονισμούς λειτουργίας τους 60. Μία απλή ανάγνωση αλλά και σύγκριση των διαφόρων κοινοτικών κανονισμών που έχουμε στη διάθεση μας, αρκεί για να μας δείξει το πατερναλιστικό και ισοπεδωτικό πνεύμα που διαπερνάει την εκκλησιαστική εξουσία και την προσπάθεια της να επωφεληθεί από τις ανατροπές στους συσχετισμούς που προκαλεί η πολιτική της Πύλης 61. Αν λοιπόν σύμφωνα με τον R. Davison, η παρέμβαση του οθωμανικού κράτους με τον Οργανικό Νόμο του 1862, έρχεται να μειώσει την εξουσία του κλήρου στην Πόλη 62, αντίθετα, στο τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο φαίνεται να την ενισχύει. Ο τοπικός ή περιφερειακός εκκλησιαστικός ηγέτης αντιμετωπίζεται και επιβάλλεται ως τυπικά επικεφαλής και αρμόδιος για τη διοίκηση των ορθοδόξων πληθυσμών κάθε περιοχής 63. Συνάμα ο νόμος περί βιλαετίων έρχεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την τάση αυτή, καθώς ο πνευματικός αρχηγός της κοινότητας αυτοδίκαια γίνεται μέλος του τοπικού συμβουλίου ή του συμβουλίου του βιλαετίου 64. Οι διοικητικές μεταρρυθμίσεις λοιπόν φαίνεται να ενισχύουν την οθωμανική ι fit. / / / Ι Ι Ι Ι ξ ουσία 00 μέσα απο πρακτικές που αναιρούν το μέχρι τότε πνεύμα και πρακτική της κοινοτικής διοίκησης 66. Προς την ίδια κατεύθυνση οδηγεί και η πολιτική των Οθωμανών απέναντι στους κοινοτικούς άρχοντες, οι οποίοι τείνουν να μετατραπούν σε διεκπεραιωτές των διοικητικών υποθέσεων και κατ' άλλους σε υπαλλήλους της κυβέρνησης 67. Σε τελική ανάλυση όμως η υποταγή στο κέντρο 60. Για μία χαρακτηριστική περίπτωση βλ. Γ. Χ. Χιονίδης, «Τρεις κανονισμοί της Ελληνικής κοινότητος της Βερροίας κατά τα τέλη της Τουρκοκρατίας», Μακεδόνικα, 10 (1970), 97. Βλ. επίσης Χ. Παπαστάθης, ό.π., passim. 61. Σχετικά με την ενίσχυση της εκκλησιαστικής εξουσίας στη Μακεδονία βλ. Χ. Παπαστάθης, «Κοινοτική Αυτοδιοίκηση», Μακεδονία, Αθήνα 1982, R.H.Davison, ό.π., Σχετικά βλ. Ν. Πανταζόπουλος, Η Κοινοτική..., ό.π., 43. Αντίστοιχα για την περίπτωση του Μελένικου βλ. Π. Πέννας, ό.π., Χ. Παπαστάθης (επιμ.), ό.π., 43, Για την ενίσχυση της Οθωμανικής εξουσίας μέσω των διοικητικών μεταρρυθμίσεων που συνεπαγόταν το Tanzimat, στην περιοχή του Πηλίου, περιοχή με ιδιαίτερα ισχυρή κοινοτική παράδοση πριν από την Επανάσταση, βλ. S. Petmezas, ό.π. 66. Για την ιστορία των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία πριν από την περίοδο του Tanzimat, βλ. το κλασικό πλέον βιβλίο του St. J. Shaw, Between Old and New. The Ottoman Empire under Selim II, , Cambridge Mas.: Harvard University Press, Βασικό επίσης βοήθημα για την ιστορία των μεταρρυθμίσεων είναι και το βιβλίο του C. V. Findley, Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire. The Sublime Porte, , Princeton, N.J.: Princeton University Press Ν. Πανταζόπουλος, ό.π., 43,

18 74 Κώστας Κωστής και η εξάλειψη των φυγόκεντρων δυνάμεων περνάει μέσα από την αξιοποίηση των δομών εκείνων που διατηρούν μίαν κάθετη ιεραρχική διάρθρωση στο χώρο και που εκφράζονται από το πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως, όργανο απόλυτα ενσωματωμένο στην οθωμανική κρατική μηχανή. Η μόνη αντίφαση που παρουσιάζεται στο σχήμα αυτό είναι ότι η ενίσχυση των θρησκευτικών κατηγοριοποιήσεων μέσω των millet και στη συγκεκριμένη περίπτωση η ενίσχυση της εξουσίας της εκκλησίας, έρχεται να τονίσει ακόμη περισσότερο, σε πείσμα των προθέσεων της 68, την αντίθεση ανάμεσα σε κατακτητές και κατακτημένους και μάλιστα σε μίαν εποχή συνεχούς ανόδου των εθνικισμών. V. Αντί για συμπεράσματα Στις στρατιωτικές δομές ενσωμάτωσης των πληθυσμών της Αυτοκρατορίας, που εκφράζονται μέσω της διοικητικής λειτουργίας του τιμαρίου, μέσα από αργόσυρτες και μακρόχρονες διαδικασίες, έρχονται να υποκατασταθούν νέες περισσότερο ευέλικτες, λιγότερο άμεσες και σαφώς πιο μοντέρνες δομές, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει, υπερβάλλοντας φυσικά, ότι με την εμφάνιση των millet και αργότερα με τη θεσμοθέτηση τους, η Αυτοκρατορία αναζητάει υποκατάστατα των ενδιάμεσων δομών (intermediate structures), που συνιστούν στη δυτικοευρωπαϊκή πραγματικότητα ό,τι συνηθίζουμε να αποκαλούμε κοινωνία των πολιτών 69, και οι οποίες συγκροτούν ένα ουσιώδες κομμάτι των πολιτικών δομών στα σύγχρονα κράτη. Πέρα από την εσκεμμένη υπερβολή, η παρομοίωση αυτή υπογραμμίζει μία πραγματικότητα που νομίζω ότι είναι και η σημαντικότερη σε σχέση με τα ζητήματα που πραγματεύεται το άρθρο αυτό: την ανάγκη δηλαδή για την ύπαρξη διαμεσολαβητικών δομών που να ενσωματώνουν τους πληθυσμούς στον μηχανισμό της Αυτοκρατορίας και να ενισχύουν την εξουσία μιας γηρασμένης κρατικής μηχανής επί των επαρχιών της. Υποκαθιστώνται με τον τρόπο αυτό απαρχαιωμένες και ελάχιστα λειτουργικές για τις ανάγκες της Αυτοκρατορίας στρατιωτικές και διοικητικές δομές ελέγχου των κατακτημένων πληθυσμών. Να γιατί οι Οθωμανοί εμπεδώνουν την ισχύ τους στις ελληνικές περιοχές της Αυτοκρατορίας, μετά από μία μακρά περίοδο διοικητικής αποδιοργάνωσης, αναιρώντας την τοπική ιδιομορφία του κοινοτικού φαινομένου και ανάγοντας το σε απλό υποστήριγμα της διοικητικής μηχανής. Για τον ίδιο σκοπό επιδιώκουν να ενισχύσουν το μόνο θεσμό, που από τη φύση αλλά και τη γένεση του 68. S. Mardin, «Power, Civil Society and Culture in the Ottoman Empire», Comparative Studies in Society and History, 1969, Για το θέμα της απουσίας της κοινωνίας των πολιτών από την Αυτοκρατορία βλ. S. Mardin, ό.π., 264.

19 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 75 ήταν απόλυτα ενταγμένος στο πνεύμα αλλά και το χαρακτήρα της Αυτοκρατορίας: το πατριαρχείο 70. Καθώς τα εμπειρικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεση μας είναι εξαιρετικά περιορισμένα και οι σχετικές με το θέμα εργασίες βρίσκονται ακόμη σε ένα πρώτο στάδιο αποσαφήνισης των προβλημάτων της διοικητικής και πολιτικής ιστορίας της Αυτοκρατορίας αλλά και της ορθόδοξης εκκλησίας, το σχήμα που προτάθηκε παραπάνω θα πρέπει να περιμένει νέα στοιχεία για να εξακριβωθούν τα προτερήματα και ελαττώματα των υποθέσεων του, στοιχεία που δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στους ορθόδοξους πληθυσμούς αλλά να καλύπτουν το σύνολο των θρησκευτικών κοινοτήτων της Αυτοκρατορίας. 70. Ο R. Davison, «The millets as agents of change in the nineteenth-century Ottoman Empire», B. Braude - B. Lewis (επιμ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire, τ. Β', Ν. ϊόρκη 1982, , επιδιώκει να εξετάσει μίαν ενδιαφέρουσα πλευρά των εκσυγχρονιστικών τάσεων που διακρίνουν τους Οθωμανούς στη διάρκεια του 19ου αιώνα, στρέφοντας την προσοχή του στο πρόβλημα του κατά πόσον η θεσμοθέτηση του συστήματος των millet διευκόλυνε τις εκσυγχρονιστικές προσπάθειες των Οθωμανών. Η προσέγγιση αυτή, ως προς την αφετηρία της είναι από πολλές απόψεις συγγενής με όσα ελέχθησαν προηγουμένως, αλλά νομίζω πως πάσχει από μίαν έντονη αφέλεια και έναν έντονο ιστορικισμό στην όλη σύλληψη και προσέγγιση του προβλήματος.

20 Έλληνας ευγενής (Σπ. Άσδραχας [έπιμ. εκδ.], Ή οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών (ΐ5ος-19ος αιώνας), 'Αθήνα, Μέλισσα, 1979, πίν. 56)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987)

ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Διάγραμμα Περιεχομένων ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ (ΕΤΟΥΣ 1987) Εισαγωγικά...23 Ι. Θρησκευτική Ελευθερία...25 Α. Γενικά...25 Β. Ελευθερία της θρησκευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 11 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 11 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 1η: Εισαγωγή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 10 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 10 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ )

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 4 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 19 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 5 Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ. 166 169) Με το πρωτόκολλο που υπέγραψαν στο Λονδίνο οι Μεγάλες υνάµεις

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Λόγω της σοβαρότητας του θέματος θα πραγματοποιηθεί έκτακτη σύγκληση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ τη Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου και ώρα

Λόγω της σοβαρότητας του θέματος θα πραγματοποιηθεί έκτακτη σύγκληση του Διοικητικού Συμβουλίου της ΚΕΔΕ τη Δευτέρα 26 Σεπτεμβρίου και ώρα ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΑΘΗΝΑ 22/09/2016 Αριθμ.Πρωτ.: 2705 Προς τους Δημάρχους της Χώρας Θέμα: «Πρόταση του ΥΠΕΣΔΑ προωθεί την κατάργηση εκτελεστικών αρμοδιοτήτων από τους Δημάρχους και την επιβολή

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών

Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών Κατευθυντήριες Γραμμές του 2001 των Ηνωμένων Εθνών που αποσκοπούν στην δημιουργία ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για την ανάπτυξη των συνεταιρισμών 1 2 Παράρτημα Σχέδιο κατευθυντήριων γραμμών που αποσκοπούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ Αθήνα 27/11/2014 ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΔΗΜΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ομόφωνη απόφαση του Δ.Σ. της Κ.Ε.Δ.Ε. για δυναμική διεκδίκηση των πόρων που δικαιούται η Αυτοδιοίκηση από την Πολιτεία. Με τη δημιουργία κοινού

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν

Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν Η στρατηγική πολύ μικρής κρατικής δύναμης: η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστημα δεν υπάρχουν μόνο οι μεγάλες δυνάμεις αλλά επίσης υπάρχουν μεσαίες, μικρές ή και πολύ μικρές δυνάμεις. Παρόλο που η

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 7 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 7 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού

Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού Οργανωσιακός Σχεδιασμός και Ανάπτυξη Ανθρωπίνου Δυναμικού ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΒΑΡΟΥΤΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΑΡΓΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΏΝ ΔΙΚΤΥΩΝ 2016-2017 Περίγραμμα Μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις

Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1. Εισαγωγές Παρατηρήσεις Ομάδα Εργασίας ΣΤ 1 Ανάλυση και Επίδραση του υπό διαμόρφωση Νέου Θεσμικού Πλαισίου στη Δικτυακή Οικονομία και στη διάθεση & προσφορά Νέων Υπηρεσιών- Εφαρμογών Εισαγωγές Παρατηρήσεις - Γενικές παρατηρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016

Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Πανελλαδικές εξετάσεις 2016 Ενδεικτικές απαντήσεις στο μάθημα «ΙΣΤΟΡΙΑ» ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 α. Κόμμα του Γ. Θεοτόκη: Σχολικό βιβλίο, σελ. 92, «Από τα αντιβενιχελικά κόμματα πιο διαλλακτικό.» και σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Διοίκηση Επιχειρήσεων Έννοια του Μάνατζμεντ Ικανότητες των Μάνατζερ Στόχοι του Μάνατζμεντ Βασικές Λειτουργίες του Μάνατζμεντ Σχεδιασμός Οργάνωση Διεύθυνση Έλεγχος Εφαρμογή του Μάνατζμεντ

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 1. Εισαγωγή Ο Καλλικράτης δεν αποτελεί απλά ένα νομοθέτημα που εκσυγχρονίζει τη διοικητική οργάνωση του Κράτους. Αποτελεί πολύ περισσότερο ένα νομοθέτημα, με το οποίο επιδιώκεται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων

Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Το λήμμα αποτελείται από τα εξής μέρη: Οδηγίες για Λήμματα Τοπωνυμίων Τίτλος λήμματος Δελτίο λήμματος Κυρίως λήμμα Χρονολόγιο Προτεινόμενη βιβλιογραφία (βλ. Γενικές Οδηγίες Σύνταξης Λημμάτων) Γλωσσάρι

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 6 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 6 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7: «Ενίσχυση της δια βίου εκπαίδευσης ενηλίκων στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης»

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7: «Ενίσχυση της δια βίου εκπαίδευσης ενηλίκων στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 7: «Ενίσχυση της δια βίου εκπαίδευσης ενηλίκων στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική Η διεύρυνση της συμμετοχής του ανθρώπινου δυναμικού σε δράσεις δια βίου εκπαίδευσης για την

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ

Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Ομιλία Δημάρχου Αμαρουσίου Γιώργου Πατούλη Έναρξη λειτουργίας Γραφείου Ενημέρωσης ΑΜΕΑ Κυρίες και κύριοι Αγαπητοί εργαζόμενοι Φίλες και φίλοι Θέλω να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας σήμερα εδώ, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ

III ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ C 374/2 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 4.12.2012 III (Προπαρασκευαστικές πράξεις) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΓΝΩΜΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ της 6ης Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

14475/16 ΜΜ/ριτ/ΕΠ 1 DG B 1C

14475/16 ΜΜ/ριτ/ΕΠ 1 DG B 1C Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 24 Νοεμβρίου 2016 (OR. en) 14475/16 SOC 712 EMPL 486 ECOFIN 1052 ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Αποδέκτης: Θέμα: Προεδρία Επιτροπή των Μονίμων Αντιπροσώπων / Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών.

Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών. Ο κύκλος των χαμένων ευκαιριών. Κύριε πρόεδρε σας είναι γνωστό ότι η ιδρυση της σχολής βιοιατρικής του πανεπιστημίου Θεσσαλίας στην Λάρισα αναβάλλεται για το μέλλον. Κατά πόσο πιστεύεται ότι αποτελεί για

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο

Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Συγκριτικό Εκκλησιαστικό Δίκαιο Ενότητα 2η: Η ελληνική εθνική νομοθεσία (μέρος Β ) Κυριάκος Κυριαζόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 004 Επιτροπή Αναφορών 009 9.0.007 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 077/007, του Dominique Voillemot, γαλλικής ιθαγένειας, επικεφαλής της αντιπροσωπείας των γαλλικών δικηγορικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Μάϊος 2007 ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Σε νέο νομοθετικό περιβάλλον καλούνται να λειτουργήσουν τα πιστωτικά ιδρύματα, η προσαρμογή στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ EL EL EL ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ Βρυξέλλες, 11.7.2007 SEC(2007) 936 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΑΝΤΙΚΤΥΠΟΥ Συνοδευτικό έγγραφο της Λευκής Βίβλου για τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 49 Β ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ

ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΨΑΘΟΠΥΡΓΟΥ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΡΙΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ Το Πρόγραμμα «Καλλικράτης», το οποίο αποτελεί τη συνέχεια και ολοκλήρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΘΑ ΙΙ Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 1: Δομές και λειτουργίες της εκπαίδευσης-θεσμοθέτηση των εκπαιδευτικών διαδικασιών στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Ν. Μιχαήλ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μιχάλης Ν. Μιχαήλ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΣΥΜΒΟΛΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ ΤΩΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Μιχάλης Ν. Μιχαήλ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κύπρου Περιγράφοντας τις εντυπώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Αυτονομία σχολικής μονάδας στο κυπριακό εκπαιδευτικό συγκείμενο

Αυτονομία σχολικής μονάδας στο κυπριακό εκπαιδευτικό συγκείμενο Αυτονομία σχολικής μονάδας στο κυπριακό εκπαιδευτικό συγκείμενο Δρ Θεόδωρος Θεοδώρου Παρουσίαση στο συνέδριο «Εκπαιδευτική διοίκηση και ηγεσία στην Κύπρο και στον διεθνή χώρο - 40 χρόνια δράσης του ΚΟΕΔ»

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η μεθοδολογία αξιολόγησης Αιτήσεων Χρηματοδότησης Πράξεων συγχρηματοδοτούμενων από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Υ.ΜΕ.ΠΕΡ.Α.Α. βασίζεται στον «Οδηγό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1 ΟΜΑ Α Α α. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη Σωστό ή Λάθος. α) Το 1840 η χωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο.

Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια του Management: εµπεριέχει δύο βασικές λειτουργίες, την οργάνωση και τη διοίκηση, καθώς και µια βοηθητική, τον έλεγχο. Η έννοια της οργάνωσης: ως ενέργεια: ρύθµιση των σχέσεων ανάµεσα στα µέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 17.7.2013 SWD(2013) 275 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ που συνοδεύει το έγγραφο Πρόταση κανονισμού του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15

ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 ΛΥΚΕΙΟ ΣΟΛΕΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008 2009 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2009 ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26 Μαΐου 2009 ΩΡΑ: 07:45-10:15 Το εξεταστικό δοκίμιο αποτελείται από πέντε (5) σελίδες.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική

Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Εισαγωγή στη Δημόσια Οικονομική Τι είναι η δημόσια οικονομική Η Δημόσια Οικονομική μελετά το ρόλο του δημόσιου τομέα, του κράτους δηλαδή στην οικονομία. Βασική έμφαση δίνεται στο ρόλο των δημόσιων δαπανών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποίηση μικρών λιμένων & τουριστικών λιμένων

Αξιοποίηση μικρών λιμένων & τουριστικών λιμένων Έργο: Διαγωνισμός: Φάση: Αξιοποίηση μικρών λιμένων & τουριστικών λιμένων Παραχώρηση του δικαιώματος χρήσης, λειτουργίας, διαχείρισης και εκμετάλλευσης της ομάδας των τουριστικών λιμένων Αλίμου, Νέας Επιδαύρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 6 Ιουνίου 2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα, 6 Ιουνίου 2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 6 Ιουνίου 2016 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ο πρόεδρος της ΚΕΕ και του ΕΒΕΑ κ. Κωνσταντίνος Μίχαλος, σε συνέχεια της κατάθεσης του σχεδίου του νέου αναπτυξιακού νόμου στη Βουλή, απέστειλε στον υπουργό Οικονομίας,

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ )

Κεφάλαιο 1. Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 1 Από τον Ελληνοτουρκικό Πόλεµο του 1897 στον Μακεδονικό Αγώνα (σελ. 178 181) Μετά την ήττα στον πόλεµο µε την Τουρκία, το 1897, το ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού 2.9.2011 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με την αναθεώρηση του κανονισμού 1073/99 (ΜΕΡΟΣ 4) Ο θεσμικός συντονισμός στην καταπολέμηση της απάτης

Διαβάστε περισσότερα

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016

«Από την έρευνα στη διδασκαλία» Παπαστράτειος Δημοτική Βιβλιοθήκη Αγρινίου Σάββατο 5 Νοεμβρίου 2016 Βιογραφικό σημείωμα Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965. Το 1986 αποφοίτησε από τη Μαράσλειο Παιδαγωγική Ακαδημία και το 1993 από το Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής.

Διαβάστε περισσότερα

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο:

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟ ΙΚΑ ΜΕ ΚΡΙΤΕΣ 1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ιδεολογικά, θεσµικά και πρακτικά ζητήµατα». ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιστηµονική Επετηρίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ȀǼǿȂǼȃȅ ī ȅǻǿīǿǽȉ (ȖȚĮ IJȠȣȢ İȟİIJĮȗȠȝȑȞȠȣȢ) 1. ȈIJȠ İȟȫijȣȜȜȠ ȈIJȠ İıȫijȣȜȜȠ ʌȑȟȧ- ʌȑȟȧ ȈIJȘȞ ĮȡȤȒ IJȦȞ ĮʌĮȞIJȒıİȫȞ ıįȣ ȃį ȝșȟ ĮȞIJȚȖȡȐȥİIJİ ȞĮ ȝș ȖȡȐȥİIJİ 2.

ȀǼǿȂǼȃȅ ī ȅǻǿīǿǽȉ (ȖȚĮ IJȠȣȢ İȟİIJĮȗȠȝȑȞȠȣȢ) 1. ȈIJȠ İȟȫijȣȜȜȠ ȈIJȠ İıȫijȣȜȜȠ ʌȑȟȧ- ʌȑȟȧ ȈIJȘȞ ĮȡȤȒ IJȦȞ ĮʌĮȞIJȒıİȫȞ ıįȣ ȃį ȝșȟ ĮȞIJȚȖȡȐȥİIJİ ȞĮ ȝș ȖȡȐȥİIJİ 2. 1 & 23 2016 : ( )- ( ) : (4) 1 :... (1905).. 15 2,,,,,, :. 19.. 18 1901.. 1913.... 1932. 10 1 ( 7) (1914-1918), ( 6). 13 2 1920; 12 1, : 1 4 2 &.. 1864,, ( 8) ( 10) ( 7). 25, 29 1874,, «;». [ ] [ ],.,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον

ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ. Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥΡΚΙΑ Αξιολογώντας το παρελθόν και το παρόν, προβλέποντας το μέλλον ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΙ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΙ ΛΟΓΟΙ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΕΝΑ «ΠΑΡΑΘΥΡΟ ΕΥΚΑΙΡΙΑΣ» ΓΙΑ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ «Το ευρωπαϊκό big-bang, η απόφαση

Διαβάστε περισσότερα

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου

Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Bυζαντινοί Ιστορικοί και Χρονογράφοι Ενότητα 7: Μέση βυζαντινή περίοδος: Ιστορικό πλαίσιο και Ιστοριογραφία. Ιωσήφ Γενέσιος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία του Ελληνισμού κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Οικονομική και Κοινωνική Ιστορία του Ελληνισμού κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Πατρώνυμο: Γεώργιος Παπαγεωργίου Παντελής Τόπος γέννησης: Οικογενειακή κατάσταση: Θέση: Γνωστικό Αντικείμενο: Διεύθυνση Αλληλογραφίας: Καπέσοβο Ζαγορίου Έγγαμος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Γιάννης Αλήθειας «Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του Χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο» Α Έκδοση : Ιούνιος 2010 σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα. Αθήνα, Ιούνιος 2003

Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα. Αθήνα, Ιούνιος 2003 Υπηρεσίες Βιβλιοθηκών για την Κοινότητα Διεθνής Διάσκεψη με θέμα τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες στην Ελλάδα Αθήνα, Ιούνιος 2003 ΝΕΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ, ΝΕΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Οι νέοι ρόλοι των δημόσιων βιβλιοθηκών στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ

Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Ο ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΟΥ A Τάξη Ενιαίου Λυκείου (Μάθηµα Επιλογής) ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα