ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ'

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ'"

Transcript

1 ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΣΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΜΙΛΛΕΤ ΣΤΙΣ «ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ» ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΤΘΜΙΣΕΩΝ' Ι. Εισαγωγικά 2 Οι γνώσεις μας για το κοινοτικό φαινόμενο στις ελληνικές ή ελληνόφωνες περιοχές της οθωμανικής αυτοκρατορίας κατά την περίοδο των μεταρρυθμίσεων του Tanzimat εξακολουθούν να παραμένουν εξαιρετικά φτωχές. Τα σχετικά δημοσιεύματα δεν ξεπερνούν, στις περισσότερες περιπτώσεις, το επίπεδο της παρουσίασης και στοιχειώδους ανάλυσης των κοινοτικών καταστατικών, ενώ καμιά έμφαση δεν δίνεται στους μετασχηματισμούς που υφίστανται οι δομές της κοινοτικής διοίκησης, κάτω από την πίεση που ασκεί το οθωμανικό κράτος στην προσπάθεια του να ενδυναμώσει τον κεντρικό έλεγχο επί των διαφόρων επαρχιών του 3. Η εικόνα, λοιπόν, που μπορεί να σχηματίσει κανείς για τους κοινοτικούς θεσμούς κατά την περίοδο των Μεταρρυθμίσεων, υποδεικνύει ότι οι κοινοτικές 1. Το κείμενο που ακολουθεί, σε μια πρώτη μορφή, παρουσιάστηκε στο συνέδριο με θέμα «The Social and Economic History of the Greek Millet. From the Tanzimat to the Young Turks», που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο του Princeton στις 31 Μαρτίου και 1 Απριλίου Ας σημειωθεί επίσης στο σημείο αυτό, πως η βιβλιογραφία που παρατίθεται στις υποσημειώσεις είναι καθαρά ενδεικτική και δεν φιλοδοξεί σε καμιά περίπτωση να εξαντλήσει τα σχετικά με το πραγματευόμενο θέμα δημοσιεύματα. 2. Θα ήθελα να ευχαριστήσω και από τη θέση αυτή τον Ν. Διαμαντούρο για τις πολύτιμες υποδείξεις που μου έκανε διαβάζοντας μία πρώτη γραφή του κειμένου. Ευχαριστώ επίσης την Κα Ε. Μπαλτά και τους κκ. Σ. Ασδραχά, Π. Κιτρομηλίδη, Σ. Πετμεζά και Τρ. Σκλαβενίτη, για την καλοσύνη που είχαν να διαβάσουν το κείμενο και να μου κάνουν χρήσιμες παρατηρήσεις. 3. Σχετικά με την περίοδο των μεταρρυθμίσεων, εκτός από την εξειδικευμένη βιβλιογραφία που θα μνημονευθεί στη συνέχεια βλ. τα ακόλουθα γενικά βοηθήματα: Β. Lewis, The Emergence of Modern Turkey, 2η έκδοση, Oxford University Press 1968, " St. Shaw και E. Kural Shaw, History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, τόμ. II, Cambridge University Press 1987, 1-272'.

2 58 Κώστας Κωστής πρακτικές εξακολουθούν να ασκούνται σύμφωνα με τις προεπαναστατικές προδιαγραφές του κοινοτικού φαινομένου ή ότι ο τυχόν εντοπισμός διαφορών περιορίζεται σε ελάσσονος σημασίας ζητήματα, με το πνεύμα των κοινοτικών θεσμών να παραμένει, λίγο ή πολύ, αμετάβλητο. Αντιθέτως, οι κοινοτικοί θεσμοί στην προεπαναστατική τους εκδοχή, αποτέλεσαν αντικείμενο πολλών εργασιών τόσο στο παρελθόν 4, όσο και πρόσφατα 5. Η κοινότητα, επί της οποίας στηρίχθηκε η αναγέννηση του Ελληνισμού και η οποία υπήρξε, κατά συνέπεια, μέσο που επιτάχυνε τις επαναστατικές διαδικασίες για την απελευθέρωση της Ελλάδας, σύμφωνα με τις απόψεις μιας ορισμένης μερίδας της ελληνικής ιστοριογραφίας της οποίας επικεφαλής υπήρξε ο Κ. Παπαρρηγόπουλος, χάνει τη σημασία της από τη στιγμή που εμφανίζονται τα πρώτα ψήγματα μιας ελεύθερης Ελλάδας, ένα κράτος ελληνικό. Αυτός ίσως να είναι ένας βασικός λόγος της άνισης μεταχείρισης του «ίδιου» φαινομένου σε δύο διαφορετικές περιόδους 6. Θα επιδιώξω στη συνέχεια, όχι φυσικά να καλύψω το χάσμα που παρατηρείται ανάμεσα στις δύο περιόδους, αλλά να συνδέσω, μέσα από ένα ενιαίο σχήμα την προεπαναστατική κοινοτική διοίκηση των ελληνικών περιοχών της αυτοκρατορίας με την κοινοτική διοίκηση που υπήρξε απόρροια των μεταρρυθμίσεων του Tanzimat. Πιστεύω πως μόνο με τον τρόπο αυτό είναι εφικτό να έρθουν στην επιφάνεια μετασχηματισμοί που συνήθως αγνοούνται και να τονι- 4. Βλ. για παράδειγμα ορισμένες από τις παλαιότερες: Σ. Αντωνιάδης, Τα Δημοτικά, Αθήνα 1842' Μ. Μοσχοβάκης, Το εν Ελλάδι δημόσιον δίκαιον επί Τουρκοκρατίας, Αθήνα 1882' Κ. Λαμέρας, «Περί του θεσμού των επί Τουρκοκρατίας Δημογεροντιών», Μικρασιατικά Χρονικά, Γ ' (1940), 1-73* D. Zakythinos, «La Commune grecque. Les conditions historiques d'une décentralisation administrative», L'Hellénisme Contemporain, 2 (1948), , ' I. T. Βισβίζης, «H κοινοτική διοίκησις των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατίαν», L'Hellénisme Contemporain, αναμνηστικός τόμος «Η πεντακοσιοστή επέτειος από της αλώσεως της Κωνσταντινουπόλεως», Αθήνα 1953, Η παλαιότερη βιβλιογραφία για τις κοινότητες παρουσιάζεται συγκεντρωμένη από τον Ν. Πανταζόπουλο, Ελλήνων συσσωματώσεις κατά την Τουρκοκρατίαν, Αθήνα Από τις πρόσφατες εργασίες περιορίζομαι να αναφέρω τις ακόλουθες: Σπ. Ασδραχάς, «Φορολογικές και περιοριστικές λειτουργίες των κοινοτήτων στην Τουρκοκρατία», Τα Ιστορικά, τ. 3, τχ. 5, 1986, 45-62" του ίδιου, «Νησιώτικες κοινότητες: οι φορολογικές λειτουργίες (Ι)», Τα Ιστορικά, τ. 5, τχ. 8, 1988, 3-36 και τ. 5, τχ. 9, 1988, ' Γ. Κοντογιώργης, Κοινωνική Δυναμική και Πολιτική Αυτοδιοίκηση. Οι Ελληνικές κοινότητες της Τουρκοκρατίας, Αθήνα 1982' Για ένα τοπικό παράδειγμα βλ. την πρόσφατη εργασία της Ευτ. Λιάτα, Η Σέριφος κατά την Τουρκοκρατία (17ος-19ος αιώνας), Αθήνα 1987, όπως επίσης και S. Petmezas, Recherches sur les structures économiques et sociales de Pélion ( ), thèse de doctorat, E.H.E.S.S., Παρίσι 1989, κεφάλαια Για μια προσέγγιση ορισμένων πλευρών των ιδεολογικών χρήσεων του κοινοτικού φαινομένου, βλ. Π. Κιτρομηλίδης, «Δημοκρατικές προσδοκίες και ιδεολογικές μυθοποιήσεις: Η προσγραφή ιστορικής γενεαλογίας στο αίτημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης», ανάτυπο από την Επιθεώρηση Πολιτικής Επιστήμης, Αθήνα 1984,

3 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 59 στούν πολιτικές και πρακτικές, κοινοτικές ή κρατικές, που συνήθως παραγνωρίζονται. Η προσέγγιση αυτή δεν γίνεται με τη λογική μιας απαρίθμησης ή καταγραφής των μεταβολών που παρατηρούνται, αλλά μέσω της οπτικής ενός συστήματος του οποίου οι μηχανισμοί συνδέουν τους μετασχηματισμούς των επιμέρους τμημάτων του. Έτσι, οι πραγματικότητες του 19ου αιώνα που εμπίπτουν στο πεδίο ενδιαφέροντος του παρόντος άρθρου, δεν εμφανίζονται αίφνης, όπως συχνά έχει υποστηριχθεί, ως προϊόντα μιας συνειδητής πολιτικής των Οθωμανών προκειμένου να αποκαταστήσουν την αποδυναμωμένη κεντρική εξουσία τους, όπως ελπίζω να φανεί στη συνέχεια. Στην ουσία, οι διοικητικές μεταβολές που πραγματοποιούνται στο οθωμανικό κράτος κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, αποτελούν αποκυήματα μακρόχρονων και αντιφατικών, συχνά, επιλογών στον χώρο της πολιτικής ζωής, οι οποίες ενσωματώνονται στο θεσμικό πλέγμα της αυτοκρατορίας και νομιμοποιούνται από τους Οθωμανούς στα πλαίσια των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών τους κατά τον 19ο αιώνα. Μία ακόμη διευκρίνηση είναι απαραίτητη στο σημείο αυτό. Η προσέγγιση του κοινοτικού φαινομένου που ακολουθεί δεν θα κάνει λόγο για την «ελληνική» κοινότητα και τη διοίκηση της σε επίπεδο κέντρου. Με διαφορετικά λόγια, δεν ενδιαφέρει εδώ η πολιτική διοίκηση των ελληνικών πληθυσμών μέσω του πατριαρχείου, εάν βέβαια μια τέτοια διοίκηση υφίσταται, και αυτό μένει φυσικά να διαπιστωθεί. Με βάση ένα υλικό που προέρχεται από πηγές ή εργασίες που προσφέρουν γεωγραφικά εξειδικευμένα παραδείγματα, το παρόν κείμενο ασχολείται κυρίως με τη θέση και το ρόλο της κοινότητας στην ενσωμάτωση των ελληνικών πληθυσμών στο οθωμανικό κράτος μέσα από τους μηχανισμούς αφενός της περιφερειακής και τοπικής διοίκησης, και αφετέρου του συστήματος του millet. Στην οπτική αυτή, το πατριαρχείο δεν συνιστά το επίκεντρο του ενδιαφέροντος, αλλά απλώς έναν από τους πόλους γύρω από τους οποίους οι Οθωμανοί αναπτύσσουν ένα διοικητικό και πολιτικό μηχανισμό ενσωμάτωσης των κατακτημένων πληθυσμών στο κράτος τους. II. Μερικές προκαταρκτικές παρατηρήσεις Μερικές εργασίες που πραγματοποιήθηκαν κατά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια και οι οποίες εξακολουθούν να παραμένουν παραγνωρισμένες, μας υπέδειξαν ότι η έννοια του millet αλλά και αυτή η λειτουργία του θεσμού στα πλαίσια του οθωμανικού κράτους, δεν αποτελούν πραγματικότητες παρά μόνον των τελευταίων αιώνων της ζωής της Αυτοκρατορίας 7. Ο όρος millet κατά τους 7. Πρωτοπόρος στο θέμα αυτό υπήρξε ο Β. Braude, Community and Conflict in the Economy of the Ottoman Balkans, , Ph.D. thesis, Harvard University, Cambridge Mass., Δεκέμβριος 1977, ο οποίος, στο τρίτο κεφάλαιο, θέτει τις βάσεις για μια ρεαλιστική αντιμετώπιση του θεσμού: το σύστημα των millet αποδεικνύεται πως είναι προϊόν των πλέον πρόσφατων αιώνων της οθωμα-

4 60 Κώστας Κωστής πρώτους αιώνες της κατάκτησης διατηρεί διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που του αποδίδεται αργότερα και δεν εκφράζει σε καμιά περίπτωση, την ύπαρξη θρησκευτικών κοινοτήτων με κεντρική εξουσία, στην κορυφή των οποίων βρίσκονται οι θρησκευτικοί ηγέτες των επί μέρους δογμάτων ή θρησκειών που έχουν ως έδρα την Πόλη 8. Οι αναφορές λοιπόν στην ύπαρξη του θεσμού του millet κατά τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης δεν αποτελούν παρά ex post κατασκευές και αναχρονισμούς με εθνικιστική απόχρωση στις περισσότερες περιπτώσεις, οι οποίες όμως έχουν αποκτήσει την αυτονομία τους και αναπαράγονται ως έχουν μέχρι τις μέρες μας 9. Η Αυτοκρατορία στα χρόνια του απογείου της δόξας της και της ισχύος της, δεν είχε καμιάν ανάγκη από παράλληλους διοικητικούς θεσμούς, σε σχέση με εκείνους που προέβλεπε η στρατιωτική της οργάνωση 10, για την ενσωμάτωση των κατακτημένων αλλόδοξων πληθυσμών στο αναδιανεμητικό της σύστημα. Σε μιαν ανάλογη οπτική, η αντιμετώπιση της ανασύστασης του πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως αμέσως μετά την κατάκτηση, πολιτική πράξη του κατακτητή με στόχο τη νομιμοποίηση της εξουσίας του στους χριστιανικούς πληθυσμούς 11, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με την αντίληψη της παραχώρησης ορισμένων προνομίων, όπως συνηθίζεται μέχρι σήμερα 12. Η εικονικής κατάκτησης και ότι η σπάνια, σχετικά, χρήση του όρου κατά τους πρώτους αιώνες της κατάκτησης είχε διαφορετικό περιεχόμενο από εκείνο που του αποδίδεται τον 19ο αιώνα. 8. Πρόβλημα που ο Η. Inaìcik είχε θέσει εδώ και 25 χρόνια, κάνοντας την παρουσίαση του βιβλίου του R. Davison, Reform in the Ottoman Empire, , Princeton 1963, στο περιοδικό Belleten, 28 (1964), 791 και παροτρύνοντας για έρευνες γύρω από το σύστημα των millet και τις πρώιμες χρήσεις του όρου. 9. Βλ. αναλυτικά Β. Braude, «Foundations Myths of the Millet System», στο Β. Braude-B. Lewis (επιμ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire, τ. A ', Ν. ϊόρκη 1982, To πνεύμα του Braude ακολουθεί, αν και με τρόπο σαφώς πιο αναλυτικό και ολοκληρωμένο, και το άρθρο του Π. Κονόρτα, «Η εξέλιξη των "εκκλησιαστικών" βερατίων και το "Προνομιακόν Ζήτημα"», Τα Ιστορικά, τ. 5, τχ. 9, Δεκέμβριος 1988, Για τα θέματα αυτά στα οποία θα επανέλθω αναλυτικότερα στη συνέχεια, βλ. Β. Cvetkova, Les institutions Ottomanes en Europe, Wiesbaden 1978, Της Κωνσταντινούπολης και των γύρω περιοχών αρχικά, όπως φαίνεται, καθώς η ύπαρξη των υπολοίπων πατριαρχείων αμφισβητούσε μια πλέον εκτεταμένη εξουσία του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. 12. Ενδεικτικά για το θέμα αυτό βλ. C. Papadopoulos, Les privilèges du Patriarchat Oecuménique, Παρίσι 1924' Ν. Πανταζόπουλος, «Τινά περί της εννοίας των "προνομίων" επί Τουρκοκρατίας», ανάτυπο από το Αρχείον Ιδιωτικού Δικαίου, 10 (1943) Ν. Ελευθεριάδου, Ανατολικαί Μελέται, Ι. «Τα προνόμια του Οικουμενικού Πατριαρχείου», Σμύρνη Την ίδια οπτική αποδέχεται εξάλλου και ο St. Runciman, The Great Church in Captivity, Cambridge University Press, 1985, , όπως επίσης και οι G. Georgiades-Arnakis, «The Greek Church of Constantinople and the Ottoman Empire», Journal of Modern History, 24 (1952), και Th. Papadopoullos, «Orthodox Church and Civil Authority», Journal of Contemporary History, 11 (1967),

5 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 61 να ενός επιδέξιου πολιτικού και ικανού διπλωμάτη Μεχμέτ Β ' που παραχωρεί σε έναν ευρυμαθή και αντιενωτικό μοναχό, τον Γεννάδιο, την πατριαρχική εξουσία προκειμένου να διοικηθούν, κάτω από μία ενιαία ηγεσία, οι ορθόδοξοι πληθυσμοί της αυτοκρατορίας φαίνεται πως δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι εργασίες των Β. Braude αρχικά και των Δ. Αποστολόπουλου και Π. Κονόρτα ακολούθως, συγκλίνουν ως προς το σημείο αυτό 1 '. Με βάση αυτά τα νέα, σχετικά, δεδομένα είμαστε πλέον σε θέση να προχωρήσουμε σε μια διαφορετική ανάγνωση των μηχανισμών ενσωμάτωσης των κατακτημένων πληθυσμών από τους Οθωμανούς, αποσκορακίζοντας αναχρονισμούς που ικανοποιούν εθνικιστικές ματαιοδοξίες, οι οποίες, με τη σειρά τους, επιδιώκουν, συνειδητά ή ασυνείδητα, είτε να προβάλλουν την οθωμανική ανοχή απέναντι στους κατακτημένους πληθυσμούς είτε, σε μιαν άλλη οπτική, την ανικανότητα των Οθωμανών να διοικήσουν χωρίς τη σύμπραξη των κατακτημένων πληθυσμών και στην περίπτωση μας, των Ελλήνων Ορθοδόξων. Στη νέα αυτή ανάγνωση νομιμοποιούμεθα να αγνοήσουμε μιαν κάθετη εκκλησιαστική διοίκηση των ορθοδόξων πληθυσμών από τον πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως ήδη από τα πρώτα χρόνια της κατάκτησης, γεγονός που μας δίνει νέες δυνατότητες στην ανάλυση των πολιτικών και θρησκευτικών μηχανισμών ενσωμάτωσης των πληθυσμών στο οθωμανικό κράτος. Ο εντοπισμός του συστήματος του millet πολύ αργότερα από την κατάκτηση, τον 18ο ενδεχομένως και χωρίς αμφιβολία πλέον τον 19ο αιώνα, αφήνει τα περιθώρια για αναθεώρηση των παραδοσιακών σχημάτων πολιτικής διοίκησης και κοινωνικής διάρθρωσης της Αυτοκρατορίας 14. III. Κοινότητες και εκκλησία πριν από την Ελληνική Επανάσταση Οι διαδικασίες «αποσύνθεσης» της οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διαδικασίες που συνδέονται με την αποδυνάμωση του βασικού διοικητικού και πολιτικού 13. D. Apostolopoulos, «Les mécanismes d'une conquête: adaptations politiques et statut économique des conquis dans le cadre de l'empire Ottoman», Actes du Ile Colloque International d'histoire, «Economies méditerranéennes. Equilibres et Intercommunications, XlIIe-XIXe siècles», τ. II, Αθήνα 1986, και κυρίως P. Konortas, «Les contributions ecclésiastiques "Patriarchike Zeteia" et "Basilikon Charatzion"», ό.π., Περίπτωση ενσωμάτωσης του millet, στην ανάλυση των κοινωνικών και διοικητικών μηχανισμών της Αυτοκρατορίας ήδη από την κατάκτηση αποτελεί η ενδιαφέρουσα εργασία του Κ. Karpat, An Inquiry into the social foundations of Nationalism in the Ottoman State: From Social Estates to Classes. From Millets to Nations, Center of International Studies, Princeton University, Research Monograph no 39, Εξάλλου οι H. A. R. Gibb και H. Bowen, Islamic Society and the West, Λονδίνο 1966, τ. Ι, μέρος 2, 207 κ.ε. ενσωματώνουν το θεσμό του millet στην ανάλυση τους αν και παραδέχονται πως δεν είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν πρωτογενές υλικό για να επαληθεύσουν τις προτάσεις τους.

6 62 Κώστας Κωστής μηχανισμού ενσωμάτωσης των πληθυσμών στο κράτος, του τιμαρίου' 5, αλλά και γενικότερα του συστήματος διοίκησης που επικρατούσε στα κλασικά χρόνια της οθωμανικής ιστορίας (dirlik system), με τη σταδιακή, επίσης, πρόοδο και διάδοση του συστήματος του iltizam 16, και την ανάδειξη των ayan 17, δημιουργούν και το πλαίσιο για την ανάδειξη και ανάπτυξη του κοινοτικού φαινομένου, μηχανισμού ελέγχου των κατακτημένων πληθυσμών και εκμαίευσης φορολογικών πόρων 18. Στο κλίμα αυτό, η κοινότητα βρίσκει πρόσφορο έδαφος για την επεξεργασία και ανάπτυξη εκλεπτυσμένων θεσμικών συμπεριφορών πολιτικής και οικονομικής διοίκησης, ακραία παραδείγματα των οποίων συναντάμε για λόγους που δεν είναι δυνατόν έστω και να παρουσιαστούν εδώ στις νησιώτικες και ορεινές πληθυσμιακές συγκεντρώσεις. Αν οι διαδικασίες όμως «διοικητικής αποκέντρωσης» της Αυτοκρατορίας έχουν ως φυσιολογική συνέπεια την αναζήτηση των υποκατάστατων του τιμαρίου, εναλλακτικών μηχανισμών δηλαδή πολιτικής διοίκησης 19 και ελέγχου των 15. Ο Ι. Sunar, «Anthropologie politique et économique: L'Empire Ottoman et sa transformation», Annales E.S.C., 35 (1980), , νομίζω πως έχει κάνει την καλύτερη μέχρι σήμερα παρουσίαση του θέματος σε ένα γενικό σχήμα προσέγγισης του Οθωμανικού συστήματος. Για το τιμάριο ειδικότερα βλ. Ν. Beldiceanu, Le timar dans l'etat Ottoman (début XlVe-XVIe siècle), Wiesbaden Ενδεικτικά βλ. H. Inalcik, «Centralization and decentralization in Ottoman Administration», στο T. Naff and R. E. J. Owen (έκδ.), Studies in the 18th Century Islamic history, Cambridge 1977, του ίδιου, «Military and Fiscal Transformation in the Ottoman Empire, », Archivum Ottomanicum, 6 (1980), Ειδικά τώρα για το σύστημα του iltizam, βλ. Β. Α. Cvetkova, «Recherches sur le système d'affermage (iltizam) dans l'empire Ottoman au cours du XVIe-XVIIIe siècles par rapport aux contrées Bulgares», Rosznik Orientalisnazky, Warsawa, 27 (1963), Στο ίδιο, και D. R. Sadat, Urban notables in the Ottoman Empire: the Ayan, Ph.D. thesis, Rutgers - The State University, 1969, βλ. επίσης της ιδίας «Rumeli Ayanlari: The Eigteenth Century», Journal of Modern Studies, 44 (1972), Για τους ayan πάντα βλ. V. Mutafcieva, «L'institution de l'ayanlik pendant les dernières décennies du XVIIIe siècle», Études Balkaniques, 2-3, Σόφια ' G. Veinstein, «"Ayan" de la région d'izmir et commerce du Levant (deuxième moitié du XVIIIe siècle)», Études Balkaniques, αρ. 3, Σόφια 1976, και A. Suceska, «Bedeutung und Entwiklung des Begriffes A'van im Osmanischen Reich», Südost - Forschungen, 25 (1966), Θα άξιζε τον κόπο, σχετικά με το σημείο αυτό, να εξετασθεί η βαρύτητα που διατηρεί το σύστημα maktu για την ανάδειξη των κοινοτικών φαινομένων, σημείο που έχει υπογραμμίσει ο Η. Inalcik, «Military and Fiscal Transformation...», ό.π., 333 κ.ε. Για τις φορολογικές λειτουργίες της κοινότητας βλ. την προβληματική που προτείνει ο Σπ. Ασδραχάς, «Φορολογικοί μηχανισμοί και οικονομία στο πλαίσιο των Ελληνικών κοινοτήτων (ιζ-ιθ αιώνα)», Ζητήματα Ιστορίας, Αθήνα 1983, Ενδιαφέροντα στοιχεία στο θέμα αυτό αλλά και τη μοναδική συστηματική προσέγγιση της επαρχιακής διοίκησης στην Αυτοκρατορία, προσφέρει το βιβλίο του Ι. Metin Kunt, The Sultan's servants. The transformation of Ottoman Provincial Government, , N. York: Columbia University Press 1983.

7 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 63 πληθυσμών της αυτοκρατορίας, η θρησκευτική κατηγοριοποίηση 20 που μόνο κατά τον 19ο αιώνα θα γνωρίσει την τυπική της αναγνώριση μέσω της θεσμικής κατοχύρωσης των millet, φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε βάρος της αντίληψης για την ύπαρξη ομάδων που ασκούν ορισμένες λειτουργίες στο πλέγμα σχέσεων και σκοπιμοτήτων της οθωμανικής διοίκησης και με απώτερο σκοπό τη μεγιστοποίηση της αποτελεσματικότητας της οθωμανικής κρατικής μηχανής. Πρόκειται για ένα σημείο το οποίο, οι μέχρι τώρα έρευνες, δεν έχουν διευκρινίσει με απόλυτη σαφήνεια και κατηγορηματικότητα ενώ και το διαθέσιμο πρωτογενές υλικό είναι ασαφές και συχνά παραπλανητικό* με βάση όμως τις πληροφορίες που έχουμε στη διάθεση μας, είναι θεμιτό να το διατυπώσουμε ως υπόθεση τουλάχιστον 21. Αξίζει να σημειωθεί, στο σημείο αυτό, πως ένα ανάλογο φαινόμενο με αυτό που παρατηρούμε στους Ορθόδοξους πληθυσμούς, της προϊούσας ενίσχυσης δηλαδή των διοικητικών και πολιτικών όψεων της εκκλησίας ή με άλλα λόγια της σύμπτυξης των θρησκευτικών και διοικητικών λειτουργιών, επισημαίνεται και στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς μέσω της αύξουσας βαρύτητας που αποκτά το Ισλάμ στους μηχανισμούς λήψης διοικητικών και πολιτικών αποφάσεων της Αυτοκρατορίας 22. Πρόκειται για δύο παράλληλα φαινόμενα που επιβεβαιώνουν όχι μόνο την τάση για σύμφυση διοίκησης και θρησκείας αλλά και την προϊούσα θεσμοποίηση της διαδικασίας θρησκευτικής κατηγοριοποίησης 20. Εννοώ εδώ τη διάκριση των διαφόρων πληθυσμών της Αυτοκρατορίας ανάλογα με το θρήσκευμα τους ή το δόγμα τους. 21. Για μιαν άλλη κατηγορία πληθυσμών, τους Εβραίους συγκεκριμένα, υπάρχει η εμπειρία της αντιμετώπισης τους όχι ως μίας ενιαίας θρησκευτικής κοινότητας, αλλά ως επί μέρους ομάδων σύμφωνα με την ιδιότητα με βάση την οποία ενσωματώνονταν στο Οθωμανικό διοικητικό σύστημα. Σημείο το οποίο επισημαίνει και ο Β. Braude, ό.π., αλλά και το οποίο διαφαίνεται καθαρά από την εργασία του Α. Shmuelevitz, The Jews of the Ottoman Empire in the late fifteenth and the sixteenth centuries, Leiden: E. J. Brill Ήδη από την εποχή του Σουλεϊμάν του Μεγαλοπρεπούς, ο Seyhulislam αρχίζει να αποκτά μιαν αύξουσα σημασία στην Οθωμανική διοίκηση, αποκτώντας το δικαίωμα να επικυρώνει ή όχι, με fetva, τις νομοθετικές ή άλλες πράξεις του Σουλτάνου. Αυξάνεται, με τον τρόπο αυτό, η σημασία του Ισλάμ και του ιερού νόμου στις πολιτικές και διοικητικές επιλογές της Αυτοκρατορίας, σημασία που θα γίνει αποφασιστική σε μεταγενέστερες εποχές. Για την ενίσχυση της παρουσίας του Ισλάμ στην Οθωμανική διοίκηση βλ. Η. Inalcik, «L'Empire Ottoman», Actes du 1er Congrès International des Etudes du Sud-Est Européen, τ. 3, Σόφια 1960, 95. Για το θέμα τώρα της σημασίας του θρησκευτικού παράγοντα στους θεσμούς της οθωμανικής αυτοκρατορίας βλ. ö. L. Barkan, «Caractère Religieux et caractère séculier des institutions ottomanes», Contributions à l'histoire économique et sociale de l'empire Ottomane, επιμέλεια των J. L. Bacqué-Grammond και P. Dumont, Παρίσι 1983, Οφείλω τέλος να προσθέσω στο σημείο αυτό πως η παρατήρηση για την ενδεχόμενη σχέση ανάμεσα στην ενίσχυση της παρουσίας του Ισλάμ στην Οθωμανική διοίκηση και την ενδυνάμωση των πατριαρχικών εξουσιών επί των ορθόδοξων πληθυσμών τη χρωστώ στον Σ. Πετμεζά.

8 64 Κώστας Κωστής των πληθυσμών της αυτοκρατορίας σε ανταπόκριση οργανικών αδυναμιών του οθωμανικού διοικητικού και πολιτικού συστήματος. Το ερώτημα βέβαια που παραμένει ανοικτό είναι πώς συνδέονται μεταξύ τους οι δύο διαδικασίες και τελικά τί ανάγκες εξυπηρετούν; Καμιά απάντηση δεν θα μπορούσε να δοθεί προς το παρόν καθώς απουσιάζουν έστω και στοιχειώδεις εργασίες γύρω από τα ζητήματα αυτά. Οι διαδικασίες που συνοπτικά περιγράφηκαν παραπάνω φαίνεται πως επιταχύνονται με την οικονομική κρίση που χαρακτηρίζει τον ύστερο 16ο αιώνα. Η δίψα του οθωμανικού δημόσιου ταμείου για φορολογικά εισοδήματα βρίσκει στο πατριαρχείο ένα μέσο για τη μερική ικανοποίηση της 23. Την ίδια στιγμή και «επωφελούμενο» από τις δημοσιονομικές αυτές δυσχέρειες των Οθωμανών, το πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως, πετυχαίνει να ενσωματωθεί στον κρατικό μηχανισμό ως συστατικό του στοιχείο πλέον και ως μέσο ελέγχου περιορισμένων στην αρχή, περισσότερων στη συνέχεια τμημάτων του χριστιανικού πληθυσμού. Με την ένταξη του στα φορολογικά κυκλώματα της Αυτοκρατορίας και ανεξάρτητα από το σχετικό βάρος που διατηρούν τα εκκλησιαστικά δοσίματα στο σύνολο των εσόδων του κράτους, το πατριαρχείο πετυχαίνει να αποκτήσει το χαρακτήρα, συμβολικό και πραγματικό, μιας διοικητικής δομής της Αυτοκρατορίας. Η εκκλησιαστική οργάνωση των ορθόδοξων πληθυσμών με κέντρο την Κωνσταντινούπολη βρίσκει έτσι έναν τρόπο ενίσχυσης και διεύρυνσης των εξουσιών της. Πρόκειται για μία διαδικασία που διευκολύνεται από την ιεραρχική οργάνωση της Εκκλησίας, του μόνου χριστιανικού θεσμού που λειτουργεί σε επίπεδο κράτους 24, αλλά και που ευνοείται από το γεγονός ότι το ορθόδοξο πατριαρχείο έχει ως έδρα του την Κωνσταντινούπολη, πρωτεύουσα και κέντρο λήψης αποφάσεων της αυτοκρατορίας. Εξάλλου έχουμε κάθε λόγο να δεχθούμε πως και η αύξουσα πολιτική βαρύτητα των Φαναριωτών, στα πλαίσια της οθωμανικής κεντρικής διοίκησης, υποθάλπει και ενισχύει τη διαδικασία διεύρυνσης και ενίσχυσης των πατριαρχικών δικαιοδοσιών. Από την άλλη πλευρά, το ορθόδοξο πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης επωφελείται από τις εξελίξεις αυτές προκειμένου να ενισχύσει τη θέση του και φυσικά την εξουσία του, αλλά μόνο στα περίπου θα πετύχει να θέσει 23. Για τις φορολογικές πρακτικές της ορθόδοξης εκκλησίας, πρβλ. J. Kabrda, Le système fiscal de l'eglise Orthodoxe dans l'empire Ottoman, Brno Το άρθρο του Π. Κονόρτα, «Η οθωμανική κρίση του τέλους του ΙΣΤ' αιώνα και το Οικουμενικό Πατριαρχείο», Τα Ιστορικά, τ. 2, τχ. 3, 1985, αποδεικνύει ακριβώς το σημείο αυτό. 25. Σχετικά βλ. P. Konortas, «From Millet to Djemma'at: Two ottoman terms concerning the Greek orthodox community in the Ottoman Empire and their political significations», ανέκδοτη ανακοίνωση στο συνέδριο «The Social and Economic History of the Greek Millet. From the Tanzimat

9 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 65 υπό τον έλεγχο του το σύνολο των ορθόδοξων χριστιανικών πληθυσμών των Βαλκανίων και μεγάλου μέρους της Ανατολίας, εξαλείφοντας ή αποδυναμώνοντας τα άλλα πατριαρχεία και την αρχιεπισκοπή της Αχρίδος: άτυπα το millet έχει συγκροτηθεί, θα περιμένει όμως κάτι λιγότερο από έναν ακόμη αιώνα για να γνωρίσει την τυπική αναγνώριση του και την επίσημη ένταξη του στις νομικές και πολιτικές πρακτικές των Οθωμανών. Από την πλευρά της Αυτοκρατορίας τώρα, η αποδιοργάνωση που γνωρίζουν οι μηχανισμοί της επαρχιακής διοίκησης, προσφέρουν το κατάλληλο έδαφος για την ένταξη των μηχανισμών ελέγχου πνευματικού και πολιτικού των υπόδουλων πληθυσμών, που διαθέτει το πατριαρχείο της Πόλης, στην αυτοκρατορία. Οι κοινωνικές διαφοροποιήσεις που θα παρατηρηθούν κατά τη διάρκεια του 18ου αιώνα στον ελληνικό χώρο, θα βρουν την ανταπόκριση τους στη διοίκηση των «ελληνικών» κοινοτήτων 26. Ιεραρχικές δομές θα αρθρωθούν γύρω από την κοινοτική εξουσία, τόσο στο αστικό όσο και στο αγροτικό περιβάλλον, με κύριο άξονα την ενοικίαση των φόρων, τη διαχείριση και χρηματοδότηση του κοινοτικού χρέους, την πιστοδότηση των πληθυσμών 27 και γενικότερα τη δυνατότητα παρέμβασης ανάμεσα στους κατακτημένους πληθυσμούς και τους Οθωμανούς κατακτητές. Οι ίδιες διαφοροποιήσεις δείχνουν να οδηγούν και σε μια μείζονα αντιπαράθεση ανάμεσα στα κοσμικά στοιχεία της κοινότητας και την εκκλησιαστική εξουσία 28, αντιπαράθεση που σε ορισμένες περιπτώσεις, κατά τις παραμονές της επανάστασης, προσλαμβάνει τη μορφή ανοιχτής σύγκρουσης 29. Πρόκειται to the Young Turks», Princeton University, 31 Μαρτίου/1 Απριλίου Στην ανακοίνωση του ο Κονόρτας εξετάζει τους όρους που χρησιμοποιούσαν οι Οθωμανοί για τους Ορθόδοξους χριστιανούς και πως αυτοί σταδιακά μεταβάλλονται. Αντίστοιχες πληροφορίες βλ. Β. Braude, ό.π., τρίτο μέρος. 26. Για την ελληνική οικονομία κατά τον 18ο αιώνα βλ. Σπ. Ασδραχάς, «Η Ελληνική οικονομία στον 18ο αιώνα. Οι μηχανισμοί», Ελληνική Κοινωνία και Οικονομία, 18ος και 19ος αιώνας, Αθήνα 1982, Για τις κοινωνικές όψεις του ζητήματος αυτού βλ. S. Petmezas, Recherches sur les structures économiques..., ό.π., 3o μέρος. Βλ. επίσης G. Β. Dertilis, «Réseaux de crédit et stratégies du capital», στο G. Dertilis (επιμ.), Banquiers, Usuriers et Paysans. Réseaux de crédit et stratégies du capital en Grèce ( ), Παρίσι 1988, Παραδείγματα αυτού του τύπου συγκρούσεων είναι δυνατόν να εντοπισθούν ήδη από τις αρχές του 18ου αιώνα, βλ. Μ. Ι. Γεδεών, «Θεσσαλονικέων παλαιαί κοινοτικαί διενέξεις», Μακεδόνικα, Β' ( ), Η παρατήρηση αυτή υποδεικνύει πως οι συγκρούσεις ανάμεσα στα κοσμικά και τα θρησκευτικά στοιχεία δεν θα πρέπει απαραίτητα να συνδεθούν με μία προϊούσα κοινωνική διαφοροποίηση των ορθόδοξων πληθυσμών, αλλά με έναν αγώνα για την ανακατανομή των εισοδημάτων ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες που προσδιορίζονται με βάση τη σχέση τους*προς την εκκλησιαστική εξουσία. 29. Βλ. για παράδειγμα την εξαιρετική παρουσίαση της περίπτωσης της Σμύρνης από τον Φ. Ηλιου, Κοινωνικοί Αγώνες και Διαφωτισμός. Η περίπτωση της Σμύρνης (1819), Αθήνα, ΕΜΝΕ,

10 66 Κώστας Κωστής για έριδες που εκφράζονται σε κάθε πεδίο της κοινωνικής ζωής 30 και που τελικά θα οδηγήσουν σε μία ασταθή, όπως θα αποδειχθεί εκ των υστέρων, ισορροπία με την πρωτοβουλία να βρίσκεται στα χέρια των κοσμικών στοιχείων, των προεστών της κοινότητας. Χωρίς αμφιβολία το σχήμα αυτό όπως και κάθε σχήμα εξάλλου είναι απλοϊκό και οφείλει να δέχεται κατά περίπτωση, τις απαραίτητες τροποποιήσεις, ώστε να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες των τοπικών κοινωνιών. Η απλοϊκότητα του σχήματος, που δεν πιστεύω όμως ότι μειώνει τη λειτουργικότητα του για τις απαιτήσεις της παρούσας ανάλυσης, γίνεται πλέον έκδηλη στις περιπτώσεις των πόλεων, όπου η παρουσία των συντεχνιών είναι συχνά αποφασιστική ως προς τη διαμόρφωση των συσχετισμών δυνάμεων ανάμεσα σε κοσμικούς και εκκλησιαστικούς ηγέτες 31. Στις αρχές του 19ου αιώνα, τα κοσμικά στοιχεία φαίνεται να διατηρούν τον πλήρη έλεγχο της κοινοτικής ζωής, θέτοντας στο περιθώριο τους εκκλησιαστικούς ηγέτες, και τις κοινωνικές ομάδες που εκπροσωπούνται από αυτούς, των αντίστοιχων περιοχών και περιορίζοντας τους στο συμβολικό ρόλο της επικύρωσης των διαφόρων πράξεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως για παράδειγμα της Θεσσαλονίκης, η μορφολογία της κοινοτικής διοίκησης παραμένει, κατά τα φαινόμενα όμως, απαράλλακτη από τη Βυζαντινή εποχή, διαπίστωση που έκανε πολλούς να μιλήσουν για την αδιάσπαστη συνέχεια των ελληνικών κοινοτικών θεσμών 32. Η ομοιότητα αυτή δεν θα πρέπει να μας εμποδίζει από το να δούμε πως ο έλεγχος της κοινοτικής εξουσίας βρίσκεται στα χέρια των προκρίτων και των συντεχνιών και πως ο Μητροπολίτης διατηρεί μια συμβολική και μόνο ως προς την επικύρωση των αποφάσεων δυνατότητα παρέμβασης 33. Αντίστοιχα φαινόμενα παρατηρούνται τόσο στα νησιά του Αιγαίου 34, Για το ίδιο παράδειγμα βλ. Κ. Σ. Παπαδόπουλος, «Ειδήσεις περί της κοινότητος και της δημογεροντίας Σμύρνης προ της Επαναστάσεως του 1821 και η τότε κατά τόπους ανάπτυξις του κοινοτισμού και χειραφέτησις αυτού από της Εκκλησίας», Μικρασιατικά Χρονικά, 9 (1961), Για το ζήτημα της αντιπαράθεσης κοσμικών και εκκλησιαστικών στοιχείων βλ. Ν. Pantazopoulos, Church and law in the Balkan Peninsula during the Ottoman Rule, Θεσσαλονίκη 1967, Πέρα από τις πληροφορίες που δίνει ο Φ. Ηλιου, ό.π., βλ. και Γ. Παπαγεωργίου, Οι συντεχνίες στα Γιάννενα κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, Ιωάννινα 1982, όπου αρκετά στοιχεία για τα προεπαναστατικά χρόνια - και ακόμη Κ. Μυρτίλου Αποστολίδη, «Τα αρχεία του εν Φώιππουπόλει εσναφίου των αμπατζήδων», Αρχείον του Θρακικού Γλωσσικού και Λαογραφικού Θησαυρού, Γ '( ), Από τους πιο αντιπροσωπευτικούς οπαδούς της άποψης αυτής είναι και ο Α. Βακαλόπουλος, «Κοινότητες και κοινοτική παράδοση στα υστεροβυζαντινά και νεώτερα χρόνια», Καίρια θέματα της ιστορίας μας, Θεσσαλονίκη 1983, Α. Βακαλόπουλος, Ιστορία της Θεσσαλονίκης, Θεσσαλονίκη 1983, Ε. Κούκκου, Οι κοινοτικοί θεσμοί στις Κυκλάδες, Αθήνα 1980, Για την περίπτω-

11 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 67 όσο και τη Μακεδονία 35, την Ήπειρο και άλλες περιοχές του ελληνικού χώρου 36. Διαπιστώνονται λοιπόν δύο αντιφατικά, σε πρώτη ματιά τουλάχιστον, φαινόμενα: από τη μια πλευρά, η εξουσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινουπόλεως φαίνεται να ενισχύεται, γεωγραφικά τουλάχιστον, καθώς σταδιακά επιδιώκει και πετυχαίνει τον πλήρη έλεγχο των ορθόδοξων χριστιανικών πληθυσμών σε βαλκανική, τουλάχιστον, κλίμακα, ενώ από την άλλη, σε τοπική, τη φορά αυτή, κλίμακα η εκκλησιαστική εξουσία, ως ρυθμιστική της κοσμικής ζωής δύναμη 37, δείχνει να χάνει έδαφος. Πρόκειται πράγματι για δύο αντιθέτου φοράς διαδικασίες, απόλυτα ενταγμένες όμως στη λογική της πολιτικής διοίκησης των Οθωμανών και των κοινωνικών ανατροπών που καταγράφονται στη ζωή των ελληνικών πληθυσμών της Αυτοκρατορίας. Η ενίσχυση της οικονομικής και πολιτικής βάσης των κοινωνικών ομάδων που συνηθίζουμε να αποκαλούμε αδιαφοροποίητα αλλά βολικά προεστούς, οδηγεί στην αμφισβήτηση του ρυθμιστικού ρόλου της Εκκλησίας σε κοσμικές υποθέσεις και η παραβίαση των οροθετήσεων, που φυσικά δεν θα πρέπει να τις φανταστούμε εξαιρετικά αυστηρές, είναι αρκετή για να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις όπως μας δείχνει το παράδειγμα της Κοζάνης για το οποίο διαθέτουμε κάποιες πληροφορίες 38 ή ακόμη και η σύγκρουση ανάμεσα στις συντεχνίες και το μητροπολίτη Λαρίσης, με αντικείμενο το ύψος ση της Σαντορίνης βλ. Γκ. Λ. Μάουρερ, Ο Ελληνικός Λαός, ελληνική μετάφραση, Αθήνα 1976, 255, όπου ρητά οι ιερείς της Σαντορίνης αποκλείονται από «τας του κοινού διαφοράς και συνελεύσεις των εξωτερικών υποθέσεων, έξω όταν ήθελε γείνη χρεία να τους προσκαλέσουν...». Επίσης για την περίπτωση της («Καθολικής») Σύρου, πληροφορούμεθα πως στα 1785, ως αποτέλεσμα ενδοκοινοτικών έριδων, οι Οθωμανοί παρεμβαίνουν και ζητούν την ανάδειξη νέου Επιτρόπου της Κοινότητας: «Η γνώμη των αφεντάδων είναι όποιον Επίτροπον ηθέλετε ψηφίσει να είναι και με συμβουλή του Επισκόπου μας και παπάδων. Και η πατέντα, όπου θέλετε κάμει του Επιτρόπου του καινούριου, πασκίσετε να βουλωθή και με του Επισκόπου την βούλα' σας συμβουλεύω πως διά το παρόν δεν είναι αχαμνόν», σχετικά βλ. Α. Σιγάλας, «Επιστολαί των εν Κωνσταντινουπόλει καπουκεχαγιάδων της Σύρου επί Τουρκοκρατίας», Ελληνικά, 2 (1929), 56. Στην τελευταία αυτή περίπτωση, η απαίτηση συμμετοχής του κλήρου στα κοινά εμφανίζεται ως δείγμα ομόνοιας της Κοινότητας και ως χειρονομία καλής θέλησης προς τους δικαιούχους των φορολογικών προσόδων του νησιού που δείχνουν να ανησυχούν για την ικανότητα εκπλήρωσης των υποχρεώσεων των νησιωτών. 35. Π. Πέννας, Το κοινόν Μελενίκου και το σύστημα διοικήσεως του, Αθήνα 1946, Ν. Πανταζόπουλος, Ελλήνων συσσωματώσεις..., ό.π., Για την περίπτωση των Ιωαννίνων βλ. Γ. Παπαγεωργίου, ό.π., και για τα Ζαγόρια, Δ. Μ. Σάρρου, «Ζαγοριακών θεσμίων έρευνα», Ηπειρωτικά Χρονικά, 2 (1927), Για ένα παράδειγμα των διοικητικών λειτουργιών που μπορούσε να ασκήσει η εκκλησιαστική εξουσία βλ. S. Petmezas, ό.π., Μ. Καλινδέρης, Τα λυτά έγγραφα της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης, 1676-Î808, Θεσσαλονίκη 1951, και 76, 106.

12 68 Κώστας Κωστής των εκκλησιαστικών δοσιμάτων, στις αρχές του 19ου αιώνα 39. Η ελληνική, τέλος, επανάσταση, με τις ιδιόμορφες συνθήκες που θα δημιουργήσει, τείνει προς την ολοκλήρωση του φαινομένου της υποταγής των εκκλησιαστικών στοιχείων στα κοσμικά, της αποδυνάμωσης της ισχύος τους ως κέντρων πολιτικής εξουσίας, τουλάχιστον στις περιοχές που βρέθηκαν κάτω από τον έλεγχο των επαναστατών 40. Στην ουσία, έχουμε εδώ την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που είχε την αφετηρία της σε ένα διαφορετικό πολιτικό και ιδεολογικό περιβάλλον. Οι ποικίλες και με διαφορετική, σε κάθε περίπτωση, αιτία, τριβές ανάμεσα σε κληρικούς ή λαϊκούς διατηρούν τον ίδιο κοινό παρονομαστή ή με άλλα λόγια μπορούν να μεταφραστούν στους ίδιους όρους, της σύγκρουσης δηλαδή ανάμεσα σε δύο, διακριτές μεταξύ τους, εξουσίες που διασταυρώνονται κατά την εξάσκηση τους και συνεπώς αντιπαρατίθενται, όπως θα μπορούσε να περιμένει κανείς σε όλες τις ανάλογες περιπτώσεις. Ως ποιο σημείο όμως είναι δυνατόν να φτάσει μία τέτοια αμφισβήτηση σε πληθυσμούς στους οποίους η θρησκεία κατευθύνει έντονα τις καθημερινές πρακτικές και στάσεις ζωής, είναι θέμα που αξίζει να μελετηθεί περισσότερο μα και για το οποίο δεν είναι εφικτό, νομίζω, να αποφανθεί κανείς με κατηγορηματικότατα 41. Εξάλλου, θα πρέπει να ληφθεί υπόψη και κάτι που αμβλύνει την αντίφαση, η οποία διαπιστώθηκε προηγουμένως. Η επέκταση της δικαιοδοσίας του πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως πραγματοποιείται κυρίως σε γεωγραφική κλίμακα, δηλαδή με την αύξηση των περιοχών που τίθενται κάτω από τη δικαιοδοσία του, όπως για παράδειγμα με την κατάργηση του πατριαρχείου του Πετς ή της αρχιεπισκοπής της Αχρίδος και όχι με μία επέκταση των αρμοδιοτήτων του επί των ορθόδοξων πληθυσμών. 39. Γ. Α. Αντωνιάδη - Μ. Μ. Παπαϊωάννου (επιμ.), Ιωάννου Οικονόμου Λαρισσχίου, Επιστολαί Διαφόρων ( ), Αθήνα 1964, Ν. P. Diamantouros, Political Modernization, Social Conflict and Cultural Cleavage in the Formation of the Modern Greek State: , διδακτορική διατριβή, Columbia University 1972, Γνωστή είναι βέβαια η ύπαρξη της δυνατότητας προσφυγής στις Οθωμανικές αρχές, από την πλευρά των εκκλησιαστικών αρχόντων, στις περιπτώσεις δυστροπίας εκ μέρους των «πιστών» ως προς την πληρωμή των εκκλησιαστικών δοσιμάτων. Το ίδιο φαινόμενο βέβαια ισχύει και κατά την αντίστροφη φορά: οι οθωμανοί αξιωματούχοι και υπάλληλοι προσφέρουν τις υπηρεσίες τους ώστε να αποφευχθούν αμφισβητήσεις της εκκλησιαστικής εξουσίας. Ενδεικτικά βλ. Ν. Σ. Σταυρινίδης, Μεταφράσεις Τουρκικών Εγγράφων χφορώντων εις την Ιστορίχν της Κρήτης, τ. Β ' ( ), ανατύπωση, Ηράκλειο 1986, 277, 289, 300. Για την υποστήριξη που προσφέρουν οι Οθωμανοί στο πατριαρχείο, στο χώρο των ιδεολογικών συγκρούσεων τη φορά αυτή, χαρακτηριστικό είναι το υλικό που προσφέρει ο Δ. Αποστολόπουλος, Η γχλλική επανάσταση στην τουρκοκρατούμενη ελληνική κοινωνία. Αντιδράσεις στα 1798, Αθήνα 1989,

13 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 69 Η αμφισβήτηση εξάλλου της εκκλησιαστικής εξουσίας σε τοπικό επίπεδο, και σε πολλές περιπτώσεις η περιθωριοποίηση της, δεν θα πρέπει να ερμηνευτεί και ως εκμηδενισμός της, καθώς η τελευταία διατηρεί πάντα τους δικούς της αγωγούς εξουσίας: το πατριαρχείο, η εκκλησία γενικότερα εξακολουθεί να ελέγχει τα πλαίσια μέσα στα οποία θα κινηθούν οι βασικοί κανόνες κοινωνικής αναπαραγωγής 4 ' 2 και έχει τους δικούς της αυτοδύναμους μηχανισμούς απόσπασης πλεονασμάτων μέσω των εκκλησιαστικών δοσιμάτων και φόρων ενώ συνιστά συνάμα και έναν φορέα παροχής υπηρεσιών κοινής ωφελείας, χαρακτηριστικό ιδιάζουσας βαρύτητας για τους ορθόδοξους πληθυσμούς της αυτοκρατορίας' προς την ίδια κατεύθυνση θα πρέπει, εξάλλου, να υποθέσουμε πως λειτουργεί και το μοναστηριακό δίκτυο. IV. Κοινοτική διοίκηση και το σύστημα του millet Οι μεταρρυθμίσεις του Tanzimat έρχονται να λειτουργήσουν σε δύο κατευθύνσεις, στενά συνδεδεμένες εξάλλου μεταξύ τους 4:ί, αλλά και με τα φαινόμενα στα οποία αναφέρθηκα μόλις προηγουμένως. Έτσι, η οθωμανική κυβέρνηση αφενός μεν θα επιδιώξει την ανατροπή του υπάρχοντος συστήματος φορολόγησης και συλλογής των φόρων, αφετέρου δε θα σκοπεύσει στη διοικητική μεταρρύθμιση 44 με πρόθεση τη δημιουργία μιας συνεκτικότερης μηχανής διοικητικού και πολιτικού ελέγχου των πληθυσμών και τη μείωση της ισχύος των ayan 45. Και οι δύο αυτές όψεις της μεταρρυθμιστικής πολιτικής τείνουν, θεωρητικά, 42. Για τις δυνατότητες παρέμβασης της Εκκλησίας στους χριστιανικούς πληθυσμούς μέσα από μια κανονιστική πολιτική ελέγχου της συμπεριφοράς τους, ενδεικτικό είναι το υλικό που προσφέρει ο Φ. Ηλιου, «Συγχωροχάρτια», Τα Ιστορικά, τ. 1, τχ. 1, 1983, και τ. 2, τχ. 3, 1985, Παράλληλα θα πρέπει να μνημονεύσει κανείς, παραδειγματολογικά πάντα, την παρεμβατική πολιτική του πατριαρχείου στο ζήτημα της ρύθμισης του ύψους των προικών. Αν και οι δικαιοδοσίες στη ρύθμιση αυτή περιέρχονται στο τέλος στις αρμοδιότητες της κοινότητας, το πατριαρχείο δεν παύει να είναι ο κατεξοχήν αρμόδιος θεσμός στην Αυτοκρατορία, ανεξάρτητα από την αποτελεσματικότητα ή όχι των κανονιστικών διατάξεων του, για τον προσδιορισμό του ύψους των προικών, σχετικά πβλ. Ε. Κύρτσης-Νάκου, Αι περίπροικο8οσιών νομοθετικού ρυθμίσεις βάσει των κανονικών διατάξεων του Οικουμενικού Πατριαρχείου (1701-Î844), Θεσσαλονίκη Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης Μ. Ι. Γεδεών, «At περί προικοδοσίας επαρχιακαί και Πατριαρχικαί διατάξεις», Εκκλησιαστική Αλήθεια, Η' (1887), , , , όπου είναι εμφανής η αναζήτηση της επικύρωσης των επαρχιακών αποφάσεων περί προικοδοσιών από το πατριαρχείο προκειμένου να αποκτήσουν μεγαλύτερο κύρος. 43. St. Shaw, «Some aspects of the Aims and Achivements of Nineteenth-Century Ottoman Reformers», στο S. R. Polk - R. J. Chambers (έκδ.), Beginnings of Modernization in the Middle East. The Nineteenth Century, The University of Chicago Press, H. Inalcik, «Application of the Tanzimat and its Social Effects», Archivimi Ottoniamomi, V (1973), Σχετικά βλ. Κ. Karpat, «The transformation of the Ottoman State, », International Journal of Middle East Studies, 39 (1972), 244.

14 70 Κώστας Κωστής να ανατρέψουν τις υπάρχουσες κοινωνικές ιεραρχίες και τις φυγόκεντρες τάσεις που προκαλούσαν στο πολιτικό σύστημα της Αυτοκρατορίας. Ο λόγος εδώ γίνεται για ιεραρχίες οι οποίες στηρίζονταν ως προς την οικονομική, πολιτική και κοινωνική αναπαραγωγή τους, στο υφιστάμενο σύστημα ενοικίασης και υπο-ενοικίασης των φόρων 46, σε τελική δε ανάλυση εκεί απέβλεπαν, προκειμένου να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις επικράτησης τους σε τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο. Ωστόσο ήδη από το 1842, ο Resid Pa a, προσπαθώντας να αποφύγει τα αυξανόμενα ελλείμματα του προϋπολογισμού, οφειλόμενα στη μικρή αποδοτικότητα του νέου φοροσυλλεκτικού συστήματος, θα επιστρέψει στο παραδοσιακό σύστημα της ενοικίασης των φόρων, μηχανισμό στον οποίο στηρίζεται η ισχύς των αγιάνηδων και κοτζαμπάσηδων και κατά συνέπεια και οι δυνάμεις που αποκεντρώνουν την κεντρική εξουσία της Αυτοκρατορίας 47. Αν όμως απέτυχε το σύστημα αποδυνάμωσης των φυγόκεντρων τάσεων της Αυτοκρατορίας μέσω των φορολογικών μεταρρυθμίσεων, με τις διοικητικές μεταρρυθμίσεις και τη συγκρότηση των λεγόμενων Συμβουλίων αρχικά, στη συνέχεια με το νόμο περί βιλαετίων, η παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας στο τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, ακόμη και σε απόμακρες περιοχές, δείχνει να ενισχύεται 48. Το πρώτο σημείο στο οποίο αξίζει να σταθεί κανείς είναι η ομοιογένεια στις διοικητικές δραστηριότητες προς την οποία οδηγούν οι μεταρρυθμίσεις, με αποτέλεσμα σταδιακά να εξαλείφονται οι όποιες τοπικές ιδιομορφίες υπήρχαν 49, με βάση την κοινοτική διοίκηση. Με άλλα λόγια, οι τοπικές ιδιαιτερότητες εξαλείφονται στη σκοπιμότητα μιας ενιαίας και ομοιόμορφης διοίκησης με πρότυπο τι άλλο; το ευρωπαϊκό κράτος της εποχής. Οι τοπικές διοικητικές αρχές πλέον οφείλουν να προσαρμοστούν σε ένα πρότυπο που εκπορεύεται από το κέντρο στο οποίο συμμετέχουν αντιπρόσωποι όλων των θρησκευτικών κοινοτήτων που υπάρχουν στη συγκεκριμένη περιοχή. Στην ίδια λογική, εξουσίες που ασκούνταν από τους δημογέροντες, περιέρχονται σταδιακά στα χέρια των Οθωμανών αντιπροσώπων της κεντρικής εξουσίας και λίγο αργότερα μεταφέρονται στο αστικό κέντρο κάθε περιοχής. Χαρακτηριστική εδώ είναι η αφαίρεση της δικαστικής εξουσίας για ελάσσονος φύσεως αδικήματα από τους δημογέροντες. Η παροχή δικαιοσύνης θα περιέλθει 46. St. Shaw, «The nineteenth-century ottoman tax reforms and revenue system», International Journal of Middle East Studies, 6 (1975), H. Inalcik, ό.π., Σχετικά με τα συμβούλια και την οργάνωση τους βλ. Η. Inalcik, ό.π., Σύγκρινε σχετικά τα καταστατικά των κοινοτήτων που δίνει ο Χ. Παπαστάθης (επιμ.), Οι κανονισμοί των Ορθοδόξων Ελληνικών Κοινοτήτων του Οθωμανικού Κράτους και της Διασποράς, Θεσσαλονίκη 1984.

15 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλετ 71 τελικά στον απόλυτο έλεγχο της τουρκικής εξουσίας 50. Το Συμβούλιο εξάλλου αναδεικνύεται σε μείζον όργανο διοίκησης κάθε περιοχής ενώ αντίθετα η κοινότητα με τα προεπαναστατικά της καθήκοντα και δικαιοδοσίες ουσιαστικά παύει να υπάρχει, ατονεί 51. Τα περιεχόμενα των καταστατικών των κοινοτήτων που διαθέτουμε υπογραμμίζουν αυτόν τον υποβιβασμό των εξουσιών 32 και την έμφαση που δίνεται πλέον στις εκπαιδευτικές και φιλανθρωπικές δραστηριότητες. Η υιοθέτηση του ελευθέρου εμπορίου από τους Οθωμανούς 53 και η αναδιατύπωση του καθεστώτος που διέπει τις έγγειες σχέσεις 54 δημιουργεί νέες δυνατότητες για τους κεφαλαιούχους της Αυτοκρατορίας, διευρύνει τους οικονομικούς τους ορίζοντες και θα πρέπει να υποθέσουμε ότι συμβάλλει στη σχετική μείωση της σημασίας των «επενδύσεων» που συνδέονται με τις διοικητικές λειτουργίες του κράτους 55 και φυσικά με τη φορολογία 56. Η κοινότητα, όχι μόνο αποδυναμώνεται ως προς το πολιτικό και διοικητικό σκέλος των αρμοδιοτήτων της από τις διοικητικές πρακτικές του οθωμανικού κράτους αλλά στερείται συνάμα και του οικονομικού ενδιαφέροντος το οποίο είχε. Οι μετασχηματισμοί θίγουν δηλαδή τόσο τη φορολογική βάση της κοινότητας όσο και τη διοικητική πλευρά της. Η ενσωμάτωση των πληθυσμών στην Αυτοκρατορία δεν χρειάζεται τους κοινοτικούς θεσμούς καθώς συγκροτούνται, όπως είδαμε προηγουμένως, νέα 50. Βλ. για παράδειγμα Π. Βιζουκίδου, «Ηπειρωτικών θεσμίων έρευνα», Ηπειρωτικά Χρονικά, 2 (1927), Για το Πήλιο ανάλογες είναι οι πληροφορίες του Ν. Ι. Πανταζόπουλου, «Κοινοτικός Βίος εις την θετταλομαγνησίαν επί Τουρκοκρατίας», ανάτυπο από την Επιστημονική Επετηρίδα της Σχολής Νομικών και Οικονομικών Επιστημών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, τ. ΙΔ', Θεσσαλονίκη 1967, Σχετικά με τους περιορισμούς της κοινοτικής αυτονομίας στο Πήλιο βλ. Δ. Παντελοδήμος, «Η Αυτοδιοίκησις του Πηλίου κατά την τελευταίαν περίοδον της Τουρκοκρατίας», Αρχείον Θεσσαλικών Μελετών, Γ' (1974), 122 κ.ε. 52. Βλ. Χ. Παπαστάθης, ό.π., 147 κ.ε. 53. Σχετικά βλ. 0. Koymen, «The Advent and Consequences of Free Trade in the Ottoman Empire (19th Century)», Etudes Balkaniques, τ. 7/2, 1971, L. Belarbi, «Les mutations dans les structures foncières dans l'empire Ottoman à l'époque du Tanzimat», Economie et Sociétés dans FEmpire Ottoman (fin du XVHIe début du XXe siècle), Παρίσι 1983, H πλέον πρόσφατη έρευνα γύρω από την Οθωμανική οικονομία του 19ου αιώνα ανήκει στον S. Pamuk, The Ottoman Empire and European Capitalism, , Cambridge University Press, Cambridge Σχετικά μπορεί να συμβουλευτεί κανείς τον R. Owen, The Middle East in the World Economy , Methuen Βλ. επίσης, Ch. Issawi, The Economic History of Turkey, , The University of Chicago Press 1980, To ερώτημα στο σημείο αυτό συνδέεται με το βαθμό που η επέκταση του ελευθέρου εμπορίου προσφέρει νέες δυνατότητες στα Ελληνο-οθωμανικά κεφάλαια να προσανατολιστούν προς άλλες από τη φορολογία δραστηριότητες και κατά συνέπεια τα απελευθερώνει από την ταύτιση με την κοινότητα, δηλαδή έναν κατ' εξοχήν φορολογικό μηχανισμό.

16 72 Κώστας Κωστής διοικητικά δίκτυα, πλέον σύγχρονα και εναρμονισμένα στις απαιτήσεις των καιρών. Δεύτερο σημείο, το οποίο θα πρέπει να υπογραμμιστεί, η κάθετη πλέον ιεράρχηση της διοικητικής οργάνωσης από το τοπικό στο περιφερειακό επίπεδο με κέντρο την πόλη και από κει στην πρωτεύουσα. Συγκροτείται λοιπόν μία δομή αντίστοιχη με εκείνην ενός σύγχρονου δυτικοευρωπαϊκού κράτους, σε αντίθεση με την προηγούμενη διοικητική διάταξη που δεν ανταποκρινόταν σε ένα τέτοιο σχήμα. Πρόκειται δηλαδή για μίαν ιεράρχηση στον χώρο, η οποία διευκολύνει αλλά και διευκολύνεται, όπως αμέσως στη συνέχεια θα δούμε, από την ενίσχυση της εκκλησιαστικής εξουσίας, που, μόνη από όλους τους χριστιανικούς θεσμούς, παρουσιάζει μιαν ανάλογη διάταξη στο χώρο. Η αντιπροσωπευτικότητα εξάλλου που διεκδικούν τα λογής-λογής συμβούλια και την οποία νομοθετικά επιβάλλει το κράτος, δεν εκφράζει τίποτε περισσότερο από την προσπάθεια απομίμησης, σε μικρότερη βέβαια κλίμακα, της διοίκησης του κέντρου όπου δίπλα στην οθωμανική εξουσία, ασκούν τις αρμοδιότητες τους οι επικεφαλής των millet και ανάμεσα σε αυτούς ο πατριάρχης. Πράγματι με τη διοικητική μεταρρύθμιση, ο εκκλησιαστικός παράγονας επιβάλλεται, άνωθεν πλέον, στη διαχείριση της τοπικής και περιφερειακής εξουσίας σε ένα σύστημα το οποίο παρουσιάζει μιαν αρμονία στη σύλληψη του τουλάχιστον. Οι τοπικές ιδιαιτερότητες εξαλείφονται και η διοίκηση τείνει προς μιαν ομοιομορφία, ανάλογη με εκείνην που γνωρίζουν τα ευρωπαϊκά κράτη της εποχής. Η εκμετάλλευση των εκκλησιαστικών ιεραρχιών και εξουσιών, διευκολύνει τα σχέδια των Οθωμανών: η πολιτική και θρησκευτική εξουσία του πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης εντάσσεται, οργανικά πλέον, στο διοικητικό σχήμα της υπό μεταρρύθμιση Αυτοκρατορίας 57. Η τυπική αναγνώριση και αναδιοργάνωση του ορθόδοξου millet, με την υποταγή του στον Οργανικό Νόμο ' 18, έρχεται να υποστηρίξει τη λογική αυτή. Οι κοινοτικές λειτουργίες σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, περιορίζονται και τίθενται πλέον κάτω από τον έλεγχο της Εκκλησίας ή για να χρησιμοποιήσω την έκφραση του Ν. Πανταζόπουλου, «from 1865 to 1912 the multiform activities of the other three forms of corporation had a religious covering» M. A. Ubicini, Letters on Turkey, 2o μέρος, Λονδίνο 1856, R. Η. Davison, Reform in the Ottoman Empire , Ν. ϊόρκη 1973, Ν. Pantazopoulos, «Community laws and customs of Western Macedonia under Ottoman Rule», Balkan Studies, 2 (1961), 19. Ας σημειωθεί ότι ο Πανταζόπουλος στις εργασίες χρησιμοποιεί την έννοια του millet, ήδη από την κατάκτηση, ώστε στην περίπτωση αυτή είναι υποχρεωμένος να καταφύγει στη χρήση της έκφρασης religious covering, προκειμένου να εννοιολογήσει ό,τι εδώ εκφράζεται μέσω της τυπικής αναγνώρισης του millet και της ενίσχυσης της εκκλησιαστικής εξουσίας. Με την έκφραση εξάλλου three forms of corporations ο Πανταζόπουλος εννοεί τις κοινότητες, τις συντεχνίες και τα ένοπλα χριστιανικά σώματα.

17 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 73 Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα, ως προς το σημείο αυτό, ότι το πατριαρχείο συντάσσει τους «Γενικούς Κανονισμούς», με βάση τους οποίους οι κοινότητες καταρτίζουν πλέον τους επί μέρους κανονισμούς λειτουργίας τους 60. Μία απλή ανάγνωση αλλά και σύγκριση των διαφόρων κοινοτικών κανονισμών που έχουμε στη διάθεση μας, αρκεί για να μας δείξει το πατερναλιστικό και ισοπεδωτικό πνεύμα που διαπερνάει την εκκλησιαστική εξουσία και την προσπάθεια της να επωφεληθεί από τις ανατροπές στους συσχετισμούς που προκαλεί η πολιτική της Πύλης 61. Αν λοιπόν σύμφωνα με τον R. Davison, η παρέμβαση του οθωμανικού κράτους με τον Οργανικό Νόμο του 1862, έρχεται να μειώσει την εξουσία του κλήρου στην Πόλη 62, αντίθετα, στο τοπικό ή περιφερειακό επίπεδο φαίνεται να την ενισχύει. Ο τοπικός ή περιφερειακός εκκλησιαστικός ηγέτης αντιμετωπίζεται και επιβάλλεται ως τυπικά επικεφαλής και αρμόδιος για τη διοίκηση των ορθοδόξων πληθυσμών κάθε περιοχής 63. Συνάμα ο νόμος περί βιλαετίων έρχεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την τάση αυτή, καθώς ο πνευματικός αρχηγός της κοινότητας αυτοδίκαια γίνεται μέλος του τοπικού συμβουλίου ή του συμβουλίου του βιλαετίου 64. Οι διοικητικές μεταρρυθμίσεις λοιπόν φαίνεται να ενισχύουν την οθωμανική ι fit. / / / Ι Ι Ι Ι ξ ουσία 00 μέσα απο πρακτικές που αναιρούν το μέχρι τότε πνεύμα και πρακτική της κοινοτικής διοίκησης 66. Προς την ίδια κατεύθυνση οδηγεί και η πολιτική των Οθωμανών απέναντι στους κοινοτικούς άρχοντες, οι οποίοι τείνουν να μετατραπούν σε διεκπεραιωτές των διοικητικών υποθέσεων και κατ' άλλους σε υπαλλήλους της κυβέρνησης 67. Σε τελική ανάλυση όμως η υποταγή στο κέντρο 60. Για μία χαρακτηριστική περίπτωση βλ. Γ. Χ. Χιονίδης, «Τρεις κανονισμοί της Ελληνικής κοινότητος της Βερροίας κατά τα τέλη της Τουρκοκρατίας», Μακεδόνικα, 10 (1970), 97. Βλ. επίσης Χ. Παπαστάθης, ό.π., passim. 61. Σχετικά με την ενίσχυση της εκκλησιαστικής εξουσίας στη Μακεδονία βλ. Χ. Παπαστάθης, «Κοινοτική Αυτοδιοίκηση», Μακεδονία, Αθήνα 1982, R.H.Davison, ό.π., Σχετικά βλ. Ν. Πανταζόπουλος, Η Κοινοτική..., ό.π., 43. Αντίστοιχα για την περίπτωση του Μελένικου βλ. Π. Πέννας, ό.π., Χ. Παπαστάθης (επιμ.), ό.π., 43, Για την ενίσχυση της Οθωμανικής εξουσίας μέσω των διοικητικών μεταρρυθμίσεων που συνεπαγόταν το Tanzimat, στην περιοχή του Πηλίου, περιοχή με ιδιαίτερα ισχυρή κοινοτική παράδοση πριν από την Επανάσταση, βλ. S. Petmezas, ό.π. 66. Για την ιστορία των μεταρρυθμιστικών προσπαθειών στην Οθωμανική Αυτοκρατορία πριν από την περίοδο του Tanzimat, βλ. το κλασικό πλέον βιβλίο του St. J. Shaw, Between Old and New. The Ottoman Empire under Selim II, , Cambridge Mas.: Harvard University Press, Βασικό επίσης βοήθημα για την ιστορία των μεταρρυθμίσεων είναι και το βιβλίο του C. V. Findley, Bureaucratic Reform in the Ottoman Empire. The Sublime Porte, , Princeton, N.J.: Princeton University Press Ν. Πανταζόπουλος, ό.π., 43,

18 74 Κώστας Κωστής και η εξάλειψη των φυγόκεντρων δυνάμεων περνάει μέσα από την αξιοποίηση των δομών εκείνων που διατηρούν μίαν κάθετη ιεραρχική διάρθρωση στο χώρο και που εκφράζονται από το πατριαρχείο της Κωνσταντινουπόλεως, όργανο απόλυτα ενσωματωμένο στην οθωμανική κρατική μηχανή. Η μόνη αντίφαση που παρουσιάζεται στο σχήμα αυτό είναι ότι η ενίσχυση των θρησκευτικών κατηγοριοποιήσεων μέσω των millet και στη συγκεκριμένη περίπτωση η ενίσχυση της εξουσίας της εκκλησίας, έρχεται να τονίσει ακόμη περισσότερο, σε πείσμα των προθέσεων της 68, την αντίθεση ανάμεσα σε κατακτητές και κατακτημένους και μάλιστα σε μίαν εποχή συνεχούς ανόδου των εθνικισμών. V. Αντί για συμπεράσματα Στις στρατιωτικές δομές ενσωμάτωσης των πληθυσμών της Αυτοκρατορίας, που εκφράζονται μέσω της διοικητικής λειτουργίας του τιμαρίου, μέσα από αργόσυρτες και μακρόχρονες διαδικασίες, έρχονται να υποκατασταθούν νέες περισσότερο ευέλικτες, λιγότερο άμεσες και σαφώς πιο μοντέρνες δομές, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει, υπερβάλλοντας φυσικά, ότι με την εμφάνιση των millet και αργότερα με τη θεσμοθέτηση τους, η Αυτοκρατορία αναζητάει υποκατάστατα των ενδιάμεσων δομών (intermediate structures), που συνιστούν στη δυτικοευρωπαϊκή πραγματικότητα ό,τι συνηθίζουμε να αποκαλούμε κοινωνία των πολιτών 69, και οι οποίες συγκροτούν ένα ουσιώδες κομμάτι των πολιτικών δομών στα σύγχρονα κράτη. Πέρα από την εσκεμμένη υπερβολή, η παρομοίωση αυτή υπογραμμίζει μία πραγματικότητα που νομίζω ότι είναι και η σημαντικότερη σε σχέση με τα ζητήματα που πραγματεύεται το άρθρο αυτό: την ανάγκη δηλαδή για την ύπαρξη διαμεσολαβητικών δομών που να ενσωματώνουν τους πληθυσμούς στον μηχανισμό της Αυτοκρατορίας και να ενισχύουν την εξουσία μιας γηρασμένης κρατικής μηχανής επί των επαρχιών της. Υποκαθιστώνται με τον τρόπο αυτό απαρχαιωμένες και ελάχιστα λειτουργικές για τις ανάγκες της Αυτοκρατορίας στρατιωτικές και διοικητικές δομές ελέγχου των κατακτημένων πληθυσμών. Να γιατί οι Οθωμανοί εμπεδώνουν την ισχύ τους στις ελληνικές περιοχές της Αυτοκρατορίας, μετά από μία μακρά περίοδο διοικητικής αποδιοργάνωσης, αναιρώντας την τοπική ιδιομορφία του κοινοτικού φαινομένου και ανάγοντας το σε απλό υποστήριγμα της διοικητικής μηχανής. Για τον ίδιο σκοπό επιδιώκουν να ενισχύσουν το μόνο θεσμό, που από τη φύση αλλά και τη γένεση του 68. S. Mardin, «Power, Civil Society and Culture in the Ottoman Empire», Comparative Studies in Society and History, 1969, Για το θέμα της απουσίας της κοινωνίας των πολιτών από την Αυτοκρατορία βλ. S. Mardin, ό.π., 264.

19 Κοινότητες, εκκλησία και μιλλέτ 75 ήταν απόλυτα ενταγμένος στο πνεύμα αλλά και το χαρακτήρα της Αυτοκρατορίας: το πατριαρχείο 70. Καθώς τα εμπειρικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεση μας είναι εξαιρετικά περιορισμένα και οι σχετικές με το θέμα εργασίες βρίσκονται ακόμη σε ένα πρώτο στάδιο αποσαφήνισης των προβλημάτων της διοικητικής και πολιτικής ιστορίας της Αυτοκρατορίας αλλά και της ορθόδοξης εκκλησίας, το σχήμα που προτάθηκε παραπάνω θα πρέπει να περιμένει νέα στοιχεία για να εξακριβωθούν τα προτερήματα και ελαττώματα των υποθέσεων του, στοιχεία που δεν θα πρέπει να περιορίζονται μόνο στους ορθόδοξους πληθυσμούς αλλά να καλύπτουν το σύνολο των θρησκευτικών κοινοτήτων της Αυτοκρατορίας. 70. Ο R. Davison, «The millets as agents of change in the nineteenth-century Ottoman Empire», B. Braude - B. Lewis (επιμ.), Christians and Jews in the Ottoman Empire, τ. Β', Ν. ϊόρκη 1982, , επιδιώκει να εξετάσει μίαν ενδιαφέρουσα πλευρά των εκσυγχρονιστικών τάσεων που διακρίνουν τους Οθωμανούς στη διάρκεια του 19ου αιώνα, στρέφοντας την προσοχή του στο πρόβλημα του κατά πόσον η θεσμοθέτηση του συστήματος των millet διευκόλυνε τις εκσυγχρονιστικές προσπάθειες των Οθωμανών. Η προσέγγιση αυτή, ως προς την αφετηρία της είναι από πολλές απόψεις συγγενής με όσα ελέχθησαν προηγουμένως, αλλά νομίζω πως πάσχει από μίαν έντονη αφέλεια και έναν έντονο ιστορικισμό στην όλη σύλληψη και προσέγγιση του προβλήματος.

20 Έλληνας ευγενής (Σπ. Άσδραχας [έπιμ. εκδ.], Ή οικονομική δομή των βαλκανικών χωρών (ΐ5ος-19ος αιώνας), 'Αθήνα, Μέλισσα, 1979, πίν. 56)

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ. Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4. Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΣΥΝΟΨΗ ΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΗΓΟΡΟΥ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΠΟΤΕΦΡΩΣΗ ΝΕΚΡΩΝ Αναφορά υπ αρ. πρωτ. 13189/13.12.1999, πόρισµα της 24.4.2000 Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Χειριστής: Γιώργος Καµίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ..

ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ. Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. ΓΙΩΡΓΗ ΚΑΤΣΟΥΛΗ ΜΑΡΙΟΥ ΝΙΚΟΛΙΝΑΚΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΦΙΛΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΩΤΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Από το 1453 μέχρι το 1830 ΤΟΜΟΣ Α ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17

Περιεχόμενα. Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 Περιεχόμενα Πρόλογος... 15 Μέρος Ι Συνταγματικό Δίκαιο... 17 1 Πολίτευμα...19 Θεωρία... 19 1. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ... 19 Το κράτος... 20 Το πολίτευμα... 21 Το συνταγματικό δίκαιο... 21 2. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ Πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών Δημοσίου Δικαίου Μάθημα: Συνταγματικό Δίκαιο ΚΑΖΛΑΡΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ Θέμα εργασίας: ΤΟ ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ"

ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΕΙΔΙΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ "ΠΡΟΣΒΑΣΗ" Εισαγωγικός Διαγωνισμός για την Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης 2014 Δείγμα Σημειώσεων για το μάθημα Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα»

HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» HΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ με θέμα «Δείκτες επαγγελματικών ακινήτων και στρατηγικές διαχείρισης των χαρτοφυλακίων ακινήτων στην Ελλάδα» Κυρίες και κύριοι, Παρασκευή, 13 Μαρτίου 2015 Χαιρετισμός από

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος 26. 01. 2012. ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΠΡΟΣ : τον κ. Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου ΕΝΤΑΥΘΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος 26. 01. 2012. ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΠΡΟΣ : τον κ. Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου ΕΝΤΑΥΘΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ Βόλος 26. 01. 2012 Αριθ. Πρωτ.:8259/ΓΠ1933 ΔΗΜΟΣ ΒΟΛΟΥ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΠΡΟΣ : τον κ. Πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου ΕΝΤΑΥΘΑ ΘΕΜΑ: «Ορισμός εκπροσώπων του Δήμου Βόλου στη

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1

Θέματα Συνάντησης. Υποστηρικτικό Υλικό Συνάντησης 1 ΤΡΙΤΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΙΚΤΥΟΥ «ΕΛΕΝΗ ΣΚΟΥΡΑ» για την «Ενίσχυση της Συμμετοχής των Γυναικών που ανήκουν σε ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» στις Θέματα Συνάντησης Ολοκλήρωση προτάσεων για την

Διαβάστε περισσότερα

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου

Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου 1 Η στρατηγική πολύ µικρής κρατικής δύναµης: Η περίπτωση της Κύπρου Στο διεθνές σύστηµα δεν υπάρχουν µόνο οι µεγάλες δυνάµεις αλλά επίσης υπάρχουν µεσαίες, µικρές ή και πολύ µικρές δυνάµεις. Βέβαια η διαµόρφωση

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013

ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ 2013 Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική Διαχείριση) Θέμης Λιακόπουλος Σύμβουλος Επιχειρησιακής Ανάπτυξης OTS. Βασικές Νομοθετικές & Θεσμικές παρεμβάσεις (Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

αναφορικά με τους ειδικούς συνεργάτες των νέων Περιφερειαρχών, δεν προβλέφθηκε αντίστοιχη αρμοδιότητα εξαίρεσης από την αναστολή.

αναφορικά με τους ειδικούς συνεργάτες των νέων Περιφερειαρχών, δεν προβλέφθηκε αντίστοιχη αρμοδιότητα εξαίρεσης από την αναστολή. ικηγορικό Γραφείο Γιούλης Αποστολοπούλου Στέφανου Ζαφ. Βαzάκα Γ Ν Ω Μ Ο Δ Ο Τ Η Σ Η Μου ετέθη το εξής θέμα: Δημοτική αρχή (δήμαρχος) προτίθεται να προσλάβει ένα νομικό - δικηγόρο σε θέση ειδικού συνεργάτη,

Διαβάστε περισσότερα

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής

Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί. Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Ασφάλεια & Έλεγχος Τροφίμων: Οι Νέοι Κανονισμοί Ευάγγελος Σ. Λάζος Αντιπρόεδρος ΕΦΕΤ Καθηγητής Οι Νέοι Κανονισμοί 178/2003 από 01/01/2005 Ιχνηλασιμότητα 852/2004 από 01/01/2006 αντικαθιστά την 93/43/ΕΟΚ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων

Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων Οδηγίες για τη Χρήση της Βάσης Δεδομένων 518297-LLP-2011-IT-ERASMUS-FEXI Εισαγωγή Ο σκοπός αυτού του οδηγού είναι να παρουσιάσει το περιεχόμενο της βάσης δεδομένων των μεταφράσεων των οικονομικών που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελλάδα μετά από 4 χρόνια απομόνωσης, βγαίνει ξανά στις αγορές.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Η Ελλάδα μετά από 4 χρόνια απομόνωσης, βγαίνει ξανά στις αγορές. Πέμπτη, 10 Απριλίου 2014 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Ομιλία του Υπουργού Ανάπτυξης και Ανταγωνιστικότητας, κ. Κωστή Χατζηδάκη στο συνέδριο για την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ανταγωνισμού στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας «Κυρίες

Διαβάστε περισσότερα

Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα

Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα Συµεών Καραφόλας Σύντοµο βιογραφικό σηµείωµα Ο Συµεών Καραφόλας είναι καθηγητής της Χρηµατοοικονοµικής ιοίκησης του Τµήµατος Λογιστικής και Χρηµατοοικονοµικής στο ΤΕΙ υτικής Μακεδονίας, όπου εντάχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΓΝΙΩΝ «ΣΠΟΥΔΑΙ», Τόμος 52, Τείχος 4ο, (2002), Πανεπιστήμιο Πειραιώς / «SPOUDAI», Vol. 52, No 4, (2002), University of Piraeus ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΕΝΟΣ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΚΟΜΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ: ΜΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com

Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com Νίκος Σουλιώτης Κοινωνιολόγος Ερευνητής Δ βαθμίδας Επικοινωνία Γραφείο 229, τηλ. 210-7491653, e-mail nicolassouliotis@hotmail.com Σπουδές Πτυχίο Κοινωνιολογίας, Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα

Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα Δομές Κοινωνικής Υποστήριξης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στην Ελλάδα Σίμος Δανιηλίδης, Δήμαρχος Συκεών Πρόεδρος Επιτροπής Κοινωνικής Πολιτικής Αλληλεγγύης και Απασχόλησης της Κεντρικής Ένωσης Δήμων και

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2011 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Να δώσετε το περιεχόµενο των ακόλουθων όρων: α. Εξαρχία β. Σοβιέτ γ. όγµα Τρούµαν Μονάδες 15 ΘΕΜΑ Α2 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΑ ΔΗΜΟΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ 1. Τι πρέπει να κατανοήσει ο μαθητής Όπως αναφέρθηκε στο πρώτο κεφάλαιο, το κράτος είναι μια ισχυρότατη οντότητα που θέτει το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής Εργασία στο μάθημα «ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ» Διδάσκουσα: Ρεπούση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 ««««««««««««2009 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 13.6.2007 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη διπλωματική και προξενική προστασία των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα

Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Πνευματικά Δικαιώματα και Ψηφιακή Πραγματικότητα Τα πνευματικά δικαιώματα αποτελούν ένα πολύ σημαντικό θέμα που θα πρέπει να απασχολήσει σοβαρά έναν πολιτιστικό οργανισμό πριν αποφασίσει να εμπλακεί σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Δικαιώματα πολιτών - Καταπολέμηση Γραφειοκρατίας και Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση - Ν. 4325/2015».

ΘΕΜΑ: «Δικαιώματα πολιτών - Καταπολέμηση Γραφειοκρατίας και Ηλεκτρονική Διακυβέρνηση - Ν. 4325/2015». ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: Βασ. Σοφίας 15 Ταχ. Κώδικας: 106 74 Αθήνα FAX:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821)

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) Οι ΈΑήΙηνεδ κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) 1. Ανπστοιχίστε τους όρους της στήλης Α'

Διαβάστε περισσότερα

Επεξεργασία ιστορικών πηγών

Επεξεργασία ιστορικών πηγών Επεξεργασία ιστορικών πηγών Κατά τη βαθμολόγηση απαντήσεων σε ερωτήσεις που απαιτούν επεξεργασία ιστορικού υλικού (παραθεμάτων, εικόνων, διαγραμμάτων, χαρτών κλπ) αξιολογείται, ανάλογα με τη συγκεκριμένη

Διαβάστε περισσότερα

της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009

της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009 Υποβολή αιτημάτων από την ΣΕΤΕΠ ΑΤΗΚ για ανανέωση Υποβολή αιτημάτων από την ΣΕΤΕΠ ΑΤΗΚ για ανανέωση της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009 Το όλο πνεύμα του περιεχομένου του

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012

Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πολιτιστική Εταιρεία Πανόραμα Οκτώβριος 2012 Πέντε διαλέξεις για τα Βαλκάνια των δύο πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα Κώστας Καραμαλής 1912 2012 Εκατό Χρόνια Ελλαδικής Θεσσαλονίκης ( ἤ εκατό χρόνια μοναξιάς;

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης

Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Θέμα: Αναγόρευση Επίτιμου Διδάκτορα στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης Η Σύγκλητος του Πανεπιστημίου Κρήτης στη συνεδρίαση της αρ. 214/21-4-2005, μετά από πρόταση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Πολιτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα

ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ. Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα. ΓνωίΛοδόιηση. Α' Εοώτηαα ΝΙΚΟΣ Κ. ΑΛΙΒΙΖΑΤΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ, ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ Οδός Βαλαωρίχου 12, 10671 ΛΟήνα ΓνωίΛοδόιηση Α' Εοώτηαα Το Σωματείο Εργαζομένων του Κέντρου Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (εφεξής ΚΑΠΕ) μου ζήτησε

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου &

Ομιλία. του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα. «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & Ομιλία του Αναπληρωτή Υπουργού Οικονομικών Δημήτρη Μάρδα «Τα διεθνή Λογιστικά πρότυπα του Δημοσίου & η συμβολή τους στην αντιμετώπιση του Ελληνικού χρέους» Στο ετήσιο 19 th Government Roundtable του Economist

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Αναλυτικά, οι βασικές διατάξεις του προσχεδίου Νόμου που αφορούν στους εργαζόμενους στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι οι πιο κάτω:

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ. Αναλυτικά, οι βασικές διατάξεις του προσχεδίου Νόμου που αφορούν στους εργαζόμενους στην Τοπική Αυτοδιοίκηση είναι οι πιο κάτω: Αθήνα, 31 Οκτωβρίου 2013 Αριθμ. Πρωτ.: 1147 Προς: Συλλόγους-Μέλη της Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α. ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ Τις τελευταίες ημέρες έχει δοθεί για Δημόσια διαβούλευση στην Κ.Ε.Δ.Ε. το προσχέδιο Νόμου του Υπουργείου

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ

ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 60ή ΣΥΝΟ Ο ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΗΝΩΜΕΝΩΝ ΕΘΝΩΝ Εισαγωγή 1. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι βαθύτατα προσηλωµένη στο θεσµό των Ηνωµένων Εθνών, στην υπεράσπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ ΧΡΗΣΤΟΣ Δ. ΚΑΡΔΑΡΑΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Τ.Θ.Σ. του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Γεννήθηκα στην Αθήνα το 1962, όπου και ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

περιοχή Ζουαρά της Τυνησίας (Société d Etudes, de Développement et d Aménagement de la Zone de Zouaraa).

περιοχή Ζουαρά της Τυνησίας (Société d Etudes, de Développement et d Aménagement de la Zone de Zouaraa). Το έργο με τίτλο Μεσογειακή Ταυτότητα: Νέα τουριστικά προϊόντα και βιώσιμος τουρισμός, το οποίο χρηματοδοτείται από την Κοινοτική Πρωτοβουλία INTERREG III B MEDOCC 2000 2006. Το έργο είναι διακρατικό και

Διαβάστε περισσότερα

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και

Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και Χ Α Ι Ρ Ε Τ Ι Σ Μ Ο Σ Του Σεβ. Μητροπολίτου ΔΩΔΩΝΗΣ κ. κ. Χ Ρ Υ Σ Ο Σ Τ Ο Μ Ο Υ ( ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΕΙΣ) Νιώθω ιδιαιτέρα χαρούμενος που σήμερα, κληρικοί και λαϊκοί, «συναχθέντες επί τω αυτώ» φιλοξενούμεθα σε τούτο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006

ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ TOY ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 Διανύουμε το τελευταίο έτος εφαρμογής της Γ Προγραμματικής Περιόδου και κατ ακολουθία και αν δεν εδίδετο παράταση λόγω των καταστροφικών

Διαβάστε περισσότερα

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

«Πλαίσιο. Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής. Ηνωμένο Βασίλειο» Ηνωμένο Βασίλειο ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ «Πλαίσιο Άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής από την Τοπική Αυτοδιοίκηση στο Ηνωμένο Βασίλειο» ΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΡΕΤΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Διακίδης Ισίδωρος, Αντιδήμαρχος Haringey Λονδίνο Ηνωμένο Βασίλειο

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική

Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική Κυρίες και κύριοι, καλησπέρα Η λειτουργία της σύγχρονης επιχείρησης έχει τρεις πυλώνες αναφοράς: την εταιρική κοινωνική ευθύνη, την εταιρική διακυβέρνηση, και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Πυλώνες επιφανειακά ανεξάρτητοι

Διαβάστε περισσότερα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα

και ηµόσιας ιοίκησης του Πανεπιστηµίου Αθηνών 1988-92: Αναπληρωτής Καθηγητής των ιεθνών Σχέσεων στο Τµήµα ΓΙΑΝΝΗΣ Γ. ΒΑΛΗΝΑΚΗΣ ΣΠΟΥ ΕΣ Ιούνιος 1981: ιδάκτωρ των ιεθνών Σχέσεων, Πανεπιστήµιο Pantheon Sorbonne (Παρίσι Ι) µε άριστα 1980-1981: Πανεπιστήµιο Παρίσι Ι, Diplome d Etudes Approfondies (DEA) Ιστορία

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

1η ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ

1η ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΑΘΗΝΑΙΩΝ Ευρωπαϊκή Ένωση Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης Ενδιάμεσος Φορέας Διαχείρισης Ταχ.Δ/νση Ταχ. Κώδικας Πληροφορίες Τηλέφωνο Fax e-mail : Βουλής 5 : 10562 Αθήνα : Αναστάσιος Κιάμος : 210 3310013

Διαβάστε περισσότερα

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική»

Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Q-Cities Δίκτυο Πόλεων για την Ποιότητα, «Δραστηριότητα & Προοπτική» Δρ. Μιχάλης Χρηστάκης Γενικός Γραμματέας Δήμου Αμαρουσίου Πρόεδρος Πανελλήνιας Ένωσης Γενικών Γραμματέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης «Κλεισθένης»

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3851, 30/4/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 1997 ΜΕΧΡΙ 2004

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.3851, 30/4/2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 1997 ΜΕΧΡΙ 2004 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΥΣ ΠΕΡΙ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ 1997 ΜΕΧΡΙ 2004 Για σκοπούς εναρμόνισης με την πράξη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας με τίτλο - «Οδηγία 2001/24/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως;

1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; 1. Τι γνωρίζετε για το θεσμό της ιδιωτικής ασφάλισης στη χώρα μας; Τι γνωρίζετε παγκοσμίως; Η ιδιωτική ασφάλιση βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα, διεκδικώντας ισχυρότερη θέση στο χρηματοπιστωτικό

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ &

ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Τι είναι αρχείο; Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να χαρακτηρίσουμε μια πληροφορία ως αρχειακή; Τι είναι αρχειονομία; Ποιος είναι ο αρχειονόμος;

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΩΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΩΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΤΛΟΣ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΩΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ TOT ΟΡΘΟΔΟΞΟΤ ΜΙΛΛΕΤ ΚΑΙ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΡΧΙΑΣ (δεύτερο μισό 19ου αι.) Η διαδικασία εκκοσμίκευσης που το οθωμανικό κράτος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ

Η ΟΔΗΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΙΝΙΚΗ ΔΙΚΗ CENTRE FOR EUROPEAN CONSTITUTIONAL LAW THEMISTOKLES AND DIMITRIS TSATSOS FOUNDATION Victims Protection eu Protecting Victims Rights in the EU: The theory and practice of diversity of treatment during the

Διαβάστε περισσότερα

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 1 Μιχάλης Ρηγίνος 1. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, Πανεπιστημίου Αθηνών. Το 1977 αποφοίτησε από το Οικονομικό Τμήμα της ΑΣΟΕΕ και στη συνέχεια σπούδασε Οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της

Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Η Δυναμική του Ελληνικού Δημοσίου Χρέους και η Ιδεολογία της Θεόδωρος Μαριόλης και Κώστας Παπουλής * Στο παρόν άρθρο διερευνούμε τη μακροχρόνια μεταβολή ή, αλλιώς, «δυναμική» του ελληνικού δημοσίου χρέους

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Φορολογικό Δίκαιο. Διεθνές φορολογικό δίκαιο. Θ. Φορτσάκης Α. Τσουρουφλής Κ. Πέρρου Π. Πανταζόπουλος. ΠΜΣ Δημοσίου Δικαίου

Φορολογικό Δίκαιο. Διεθνές φορολογικό δίκαιο. Θ. Φορτσάκης Α. Τσουρουφλής Κ. Πέρρου Π. Πανταζόπουλος. ΠΜΣ Δημοσίου Δικαίου Φορολογικό Δίκαιο Διεθνές φορολογικό δίκαιο Θ. Φορτσάκης Α. Τσουρουφλής Κ. Πέρρου Π. Πανταζόπουλος ΠΜΣ Δημοσίου Δικαίου 14/1/2015 Διεθνές φορολογικό δίκαιο Έννοια: Tο σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΟΥ Ε.Π. «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2007-2013»

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΟΥ Ε.Π. «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2007-2013» ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ ΤΟΥ Ε.Π. «ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ: ΕΝΔΥΝΑΜΩΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΟΛΟ ΤΟ ΕΥΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΡΑΣΗΣ ΕΙΔΙΚΟΣ ΣΤΟΧΟΣ: Η ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ)

ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 1 ΟΜΙΛΟΣ ΓΙΟΥΛΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΟΡΑΜΑ ΚΑΙ ΑΞΙΕΣ ΟΜΙΛΟΥ 3. ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΜΙΛΟΥ (ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ) 2 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟΥ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΚΥΡΟΣ ΝΑΥΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Η Σκύρος Ναυτική Εταιρεία ιδρύθηκε, από σκυριανούς το 1980 για να λύσει το πιεστικό πρόβλημα της ακτοπλοϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα

Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Η Τουρκία στον 20 ο αιώνα Ενότητα 5: Δημήτριος Σταματόπουλος Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Γλώσσας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ Δραγάτση 8, Πλατεία Κοραή, Πειραιάς Ιερεμίου Πατριάρχου 45, Αμπελόκηποι 6934522273 info@neoellinikiglossa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 1 Κεφάλαιο 1 ο Επιχειρήσεις και Οργανισμοί Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους Α1) Η έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Επιλογή δημοσιεύσεων συνεργατών του προγράμματος

Επιλογή δημοσιεύσεων συνεργατών του προγράμματος ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΜΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, 15 ος -20ός αι. Επιλογή δημοσιεύσεων συνεργατών του προγράμματος Βασίλης Παναγιωτόπουλος, «Aπό το Nαύπλιο στην Tριπολιτσά: H σημασία της μεταφοράς μιας περιφερειακής πρωτεύουσας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο. Σύσταση της Επιτροπής

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ. που συνοδεύει το έγγραφο. Σύσταση της Επιτροπής ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 14.7.2014 SWD(2014) 233 final ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΕΚΤΙΜΗΣΗΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ που συνοδεύει το έγγραφο Σύσταση της Επιτροπής σχετικά με τις

Διαβάστε περισσότερα

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου.

Δεν μπορούσαμε λοιπόν, παρά να στηρίξουμε την πρωτοβουλία της Helexpo με κάθε τρόπο και βεβαίως να τη θέσουμε υπό την αιγίδα του Συνδέσμου. «Η Τουριστική αγορά και η δυναμική του Θρησκευτικού και πολιτιστικού τουρισμού» ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΛΩΝΗΣ, Πρόεδρος ΗΑΤΤΑ Θεσσαλονίκη, Πέμπτη 22 Νοεμβρίου 2012 Παναγιώτατε, Σεβάσμιοι Μητροπολίτες,. Αξιότιμε κύριε

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Βιογραφικό Σημείωμα της Λίνας Βεντούρα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου e-mail: ventura@uop.gr venturas@otenet.gr Τηλέφωνο γραφείου: 27410-74353

Διαβάστε περισσότερα