Πρόλογος του μεταφραστή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πρόλογος του μεταφραστή"

Transcript

1 Πρόλογος του μεταφραστή ΤΟΠΙΟ ΚΑΙ ΤΟΠΟΣ, ΚΑΤΑΦΑΣΗ ΚΑΙ ΕΓΝΟΙΑ Μια εισαγωγή στον Χάιντεγκερ για Νεοέλληνες Όταν ο Χάιντεγκερ (Heidegger) αφηγείται το πρώτο ταξίδι του στην Ελλάδα, το 1962, στο κείμενο Διαμονές, ενδιαφέρουσα και αινιγματική είναι η επιδίωξή του να προσεγγίσει τα τοπία με φιλοσοφικό τρόπο. Τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Όσον αφορά τις προϋποθέσεις ενός τέτοιου εγχειρήματος, ο λόγος του φιλοσόφου αποφεύγει τη συνήθη έννοια της ιστορίας ή της αισθητικής και ίσως σκανδαλίσει τον ιστορικό ή τον αισθητικό, καθώς δεν ανταποκρίνεται στα κριτήριά τους περί αντικειμενικότητας, όμως το θεμέλιο της σύγχρονης αντικειμενικότητας είναι ζητούμενο της φιλοσοφίας και αυτό απαιτεί τα νοήματά της να μην προϋποθέτουν την εγκυρότητα των θεμελιωτέων αντικειμενικών λόγων. Κατά δεύτερον, όσον αφορά τις επιπτώσεις του εγχειρήματος, αν το νόημα του θεμελίου αλλάζει, όταν γίνεται ρητό, τότε η θεμελίωση είναι τροποποίηση των δεδομένων νοημάτων. Έτσι, αν οι προϋποθέσεις των επιστημών είναι η σημερινή ερμηνεία του κόσμου, η γλώσσα που δεν πατά σ αυτές μπορεί να κρίνει την εποχή, να συμβάλει στην αλλαγή της. Ο ορισμός των θεμελίων διαπερνά

2 12 MARTIN HEIDEGGER τα φαινόμενα, αλλά εντάσσεται στη σειρά των φαινομένων. Η θεμελίωση είναι θεωρητική αλλά και ιστορική κριτική. Η αφήγηση του Χάιντεγκερ αναζητά ειδικά μία υπόδειξη για την έξοδο από την εποχή της τεχνικής ερμηνείας της φύσης. Δεν θεωρεί το τοπίο «περιβάλλον», αλλά κάτι ποιητικό, άρα φιλοσοφικό, αρνούμενος έτσι την έννοια της αντικειμενικότητας που κυριαρχεί σήμερα, όταν η τεχνική θεωρείται σκοπός της γνώσης, έννοια που ορίζει το τοπίο ως «περιβάλλον» και περιορίζει τη φιλοσοφία στη μελέτη της επιστήμης, αποκλείοντας την ποίηση. Στο τοπίο δοκιμάζεται μία άποψη περί αληθείας. Έτσι, ο Χάιντεγκερ προσπαθεί να σκεφτεί τοπία με τη βοήθεια «ποιητών και νοητών». Η λέξη «διαμονή» δηλώνει ότι το ταξίδι προσεγγίζει τα τοπία στοχαστικά, όταν συνδέει το αίσθημα του ποιητή και την έννοια του διανοητή. Αυτό το εγχείρημα σχετίζεται με την Ελλάδα. Από τον Νίτσε (Nietzsche) ο Χάιντεγκερ αντλεί το σχέδιο κατανόησης της αρχικής ελληνικής ερμηνείας του κόσμου, ώστε να υπερβεί το «μηδενισμό», νεωτερικό προϊόν της χριστιανικής ερμηνείας της ζωής, αλλά και τους συνυπεύθυνους για την εμφάνισή του Έλληνες. Μηδενισμός για τον Νίτσε είναι η καταστροφή των αξιών. Όπως έλεγε ο Έγελος (Hegel), ο μηδενισμός, ο «θάνατος του θεού», αποτελεί αφετηρία της φιλοσοφίας και όχι επιλογή ελεύθερων πνευμάτων. 1 Μηδενιστική 1. Nietzsche, Gaya Scienza, 1882, παρ Heidegger, Holzwege, Klostermann, Frankfurt, 1950, σ. 201: «Ο μηδενισμός δεν είναι ιστορική κίνηση, δεν είναι άποψη και διδασκαλία». Hegel, Glauben und Wissen, 1802: «Το έργο του μηδενισμού υπάρχει στην καθαρή νόηση», υπάρχει στο χριστιανισμό «ως το αίσθημα: Ο θεός είναι νεκρός», πραγματοποιείται ιστορικά και πρέπει να τεθεί ως αφετηρία της φιλοσοφίας (Werke in 20Bd., Suhrkamp, Frankfurt, 1969, τ. 2, σ. 410, 432). Αυτή η συγγένεια συνήθως παραβλέπεται.

3 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 13 είναι η ερμηνεία της σκέψης ως υπολογισμού και, προσθέτει ο Χάιντεγκερ, της γνώσης ως τεχνικής. Αυτή προϋποθέτει τουλάχιστον τον πλατωνικό χωρισμό νοητών και αισθητών και τον αριστοτελικό περιορισμό της φύσης στο μη κοινωνικό (σε αντίθεση με την προσωκρατική χρήση του όρου): Προϋποθέτουμε τον τελευταίο περιορισμό, όταν αντιλαμβανόμαστε τη φύση ως περιβάλλον, τον πλατωνικό χωρισμό, όταν περιορίζουμε τη φιλοσοφία στη μελέτη της επιστήμης. Αν αυτά λέγονται «μεταφυσική», τότε, για να υπερβεί το μηδενισμό, η φιλοσοφία απορρίπτει τη μεταφυσική ως θεμέλιο της τεχνικής. Είναι το πρόγραμμα του Χάιντεγκερ. Ο τελευταίος αναδιατυπώνει από μια άποψη το κοινό αίσθημα ότι η τεχνική καταστρέφει την «αυθεντική» ζωή, ένα αίσθημα που είχε αποκρυσταλλωθεί αρχικά στη ρομαντική κοσμοαντίληψη, μία εκδοχή της οποίας οικειοποιήθηκε την εξιδανίκευση της Ελλάδας από τον γερμανικό διαφωτισμό. Όμως, δεν πρέπει να λέμε πως ο Χάιντεγκερ εξιδανικεύει την Ελλάδα. Η «εξιδανίκευση» προϋποθέτει το χωρισμό ιδέας και αισθητού, που επιτρέπει την τεχνική χρήση της φύσης και απαγορεύει το στοχασμό τοπίων. Εδώ συναντάμε το όριο της ιστορικοφιλοσοφικής προσέγγισης: Αν η ερμηνεία απαιτεί να ακολουθώ τη θέση τού υπό μελέτη φιλοσόφου για την αλήθεια, άρα για τη σχέση ιδέας και πραγματικότητας, είναι λάθος να λέω πως ο Χάιντεγκερ «εξιδανικεύει» κάτι, εφόσον απορρίπτει τη σχέση ιδέας και πραγματικότητας που υποθέτει αυτό. Αντί μιας ιστορικοφιλοσοφικής παρουσίασης θα ενδιαφερθώ, λοιπόν, εδώ πρώτα για ένα θέμα που αφορά το ζήτημα της αλήθειας, τη δυνατότητα μιας φιλοσοφίας τοπίων, δείχνοντας πως αυτή η δυνατότητα συνεπάγεται την επανεξέταση της σχέσης του ανθρώπου με τον τόπο.

4 14 MARTIN HEIDEGGER Τοπίο και τόπος To Είναι και Χρόνος του Χάιντεγκερ αρχίζει μ ένα απόσπασμα του Σοφιστή, όπου ο ξένος μετατρέπει την οικειότητα του όρου «ον» σε ανοίκειο, δημιουργεί «απορία» για το τι σημαίνει (244α 5-8). Ο μη οικείος φανερώνει το οικείο ως ανοίκειο. Μπορεί να συμβεί κάτι τέτοιο με τον Χάιντεγκερ για τα τοπία «μας»; Αλλά τι είναι τοπίο; Λέει ο Ελύτης: «Για όποιον η θάλασσα στον ήλιο είναι τοπίο η ζωή μοιάζει εύκολη και ο θάνατος επίσης. Αλλά για τον άλλον είναι κάτοπτρο αθανασίας, είναι διάρκεια. Μια διάρκεια που μόνο το ίδιο της το εκθαμβωτικό φως δεν σ αφήνει να τη συλλάβεις» (Ο Μικρός Ναυτίλος, XXIV). Ο θαυμασμός των τοπίων προϋποθέτει την έννοια τοπίο που αποπέμπει ο Ελύτης, προφανώς για να διακρίνει την ποιητική πρόσληψη από την τουριστική. Ο ποιητής δεν θεωρεί το τοπίο, βυθίζεται, βουτά σ αυτό, ταυτίζει το νοητό, τη θεωρία, και το αισθητό, τη βουτιά, όπως στη Δήλο: «Όπως βουτώντας άνοιγε τα μάτια κάτω απ το νερό να φέρει σ επαφή το δέρμα του μ εκείνο το λευκό της μνήμης που τον κυνηγούσε (από κάποιο χωρίο του Πλάτωνα)» (Το φωτόδεντρο, Δήλος). 2 Όμως, η ποιητική πρόσληψη του τοπίου ανήκει και αυτή στη νεωτερικότητα. Όπως δείχνει ο Ρίτερ (Ritter), πριν την Αναγέννηση η «θεωρία της φύσεως» παρέπεμπε σε ανώτερη πραγματικότητα, ενώ η εμπειρική γνώση και η αισθητική γεννιούνται συγχρόνως, εφόσον θεωρούν τη φύση καθαυτή, και μόνο μέσα σ αυτό το πλαίσιο αντιπαρατίθεται η δεύτερη 2. Βλ. Jeffrey Carson, 49 Scholia on the poems of Odysseus Elytis/ 49 σχόλια στην ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, μτφ. Στρ. Πασχάλη, Εκδ. Ύψιλον, Αθήνα, 1983, σ

5 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 15 ως ποιητική ερμηνεία στην πρώτη, ως εργαλειακή εξήγηση, ο μη χωρισμός στο χωρισμό. 3 Ωστόσο ο ερμηνευτικός μη χωρισμός σημαίνει πως εγώ και η φύση όπως υπάρχει για μένα είμαστε δύο πλευρές του ίδιου πράγματος. Δεν προβάλλομαι στη φύση ούτε την ενδοβάλλω τέτοιες διεργασίες απαιτούν τον γνωσιακό χωρισμό ή συνιστούν πρόπλασμά του. Στην αισθητική σχέση εγώ «είμαι» η φύση που βλέπω και αυτή «είναι» εγώ. Εδώ ένα τοπίο είναι ένας χαρακτήρας. Αυτό ισχύει στον Νίτσε και μετά στον Χάιντεγκερ πέραν της αισθητικής σχέσης. Ο Νίτσε γράφει: «Ναι, είμαι υπερήφανος που νοιώθω το χαρακτήρα του Επίκουρου ίσως διαφορετικά απ οποιονδήποτε άλλον» και εξηγεί: «Βλέπω το μάτι του να ατενίζει ένα πλατύ, υπόλευκο πέλαγος, πέρα από βράχους της ακτής όπου ακουμπά ο ήλιος, ενώ μεγάλα και μικρά ζώα ελίσσονται στο φως του, ασφαλή και ήσυχα, όπως αυτό το φως και το ίδιο το μάτι. Μία τέτοια ευδαιμονία μόνον ένας που υποφέρει ακατάπαυστα μπόρεσε να την εφεύρει, την ευτυχία ενός ματιού που μπροστά του η θάλασσα της ύπαρξης (Dasein) ηρέμησε, και δεν χορταίνει να βλέπει την επιφάνειά της και τούτη την ποικίλη, αβρή, τρεμάμενη θαλάσσια επιδερμίδα: Δεν είχε υπάρξει ξανά παρόμοια φρόνηση της ηδονής». 4 Τι συμβαίνει εδώ; Άραγε το τοπίο αποτελεί μεταφορά, όπως φαίνεται να υπονοεί η έκφραση «θάλασσα της ύπαρξης»; Δηλαδή η θάλασσα, οι βράχοι, ο ήλιος, τα ζώα παραπέμπουν σε νοήματα εξωτερικά προς το τοπίο; Η ηδονή που παρέχουν αφορά έννοιες εξωτερικές προς τον τόπο; Όχι. Οι έν- 3. Joachim Ritter, «Landschaften», 1963, στο J. R., Subjektivität, Suhrkamp, Frankfurt, 1974, σ Nietzsche, Gaya Scienza, παρ. 45.

6 16 MARTIN HEIDEGGER νοιες είναι η ερμηνεία εννοημένη ως ο τρόπος ύπαρξης του τοπίου και του φιλοσόφου. Η φιλοσοφία του Επίκουρου δεν εξηγείται από το χαρακτήρα του, γιατί τάχα επενδύει το τοπίο με την υποκειμενικότητά του. Διάφορες ερμηνείες προσιδιάζουν σε διάφορους τρόπους ύπαρξης που ορίζουν «τύπους» ανθρώπων, πλην οι τελευταίοι δεν είναι ψυχολογικοί. Όταν το τοπίο υπάρχει έτσι για τον Επίκουρο, αυτό είναι και ένας τρόπος ύπαρξης της φύσης προς και όχι μόνο κατ αυτόν, διότι δεν έχουμε ακόμη εδώ ένα γνωστικό υποκείμενο και ένα γνωστικό αντικείμενο, δεν υπάρχει μία σκοπιά αντικειμενική, όπως του ψυχολόγου, εξωτερική προς τις επιμέρους ερμηνείες και ικανή έτσι να διακρίνει το αντικείμενο αυτό τούτο από τους τρόπους με τους οποίους δίνεται στις ερμηνείες. Οι «ερμηνείες» ή «προοπτικές» δεν στρέφονται προς ένα ήδη συγκροτημένο αντικείμενο, αλλά συγκροτούν εκάστοτε τη φύση και το θεατή της. Με άλλα λόγια σύμφωνα άλλωστε με την κύρια διόρθωση του Έγελου στο σχήμα του Καντ (Kant) σχετικά με τη συγκρότηση των γνωστικών αντικειμένων το υποκείμενο και το αντικείμενο δεν είναι δύο όροι που σχετίζονται, αλλά πρωτίστως δύο προϊόντα της σχέσης τους. Έτσι ακριβώς ο μη χωρισμός που χαρακτηρίζει την αισθητική γίνεται προϋπόθεση και του γνωσιακού χωρισμού. Για τον Νίτσε υπάρχουν μόνο ερμηνείες. Ο τρόπος ύπαρξης της φύσης προς τον Επίκουρο είναι τρόπος ύπαρξης της ίδιας. Τούτο σημαίνει συγχρόνως ότι είναι ο τρόπος ύπαρξής της προς αυτόν ως μη χωρισμένο από την ίδια, όχι ως αμέτοχο βλέμμα ή ως βούληση αξιοποίησης. Είναι η μη συνειδησιακή μορφή της σχέσης φυσικού και συνειδησιακού στοιχείου. Κάτι τέτοιο ονομάζουμε «χαρακτήρα» από την πλευρά του υποκειμένου μόνο που, όταν μια σχέση δεν είναι συνειδησιακή,

7 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 17 δεν υπάρχει ακριβώς «πλευρά του υποκειμένου». υπ αυτή την έννοια ένα «τοπίο» είναι ένας «χαρακτήρας». Το τοπίο είναι φιλοσοφικός τόπος, όταν ερωτώ «τι είναι;» και συνάμα «προς ποιον;», υπό ποια προοπτική; Στον Χάιντεγκερ ισχύει κάτι ανάλογο: Το τοπίο είναι ένας τρόπος ύπαρξης ως προς το ον που έχει «συνείδηση», επειδή ακριβώς η συνείδηση σχετίζεται αρχικά προς τα όντα με τρόπο μη συνειδησιακό (μη διανοητικό ή βουλητικό). Αυτό το ον ονομάζει ο Χάιντεγκερ Dasein, και όχι «χαρακτήρα», εφόσον ακριβώς προηγείται ενός τέτοιου υποκειμενικού προσδιορισμού, η δε προ-βουλητική σχέση του προς τα όντα ονομάζεται «μέριμνα». Ο Χάιντεγκερ υπενθυμίζει ότι το νοήμον ον είναι πρώτα κάτοικος. Ταυτίζομαι μ έναν τόπο. Ως σκεπτόμενος δεν ανήκω κάπου και οικειοποιούμαι όσα είναι κάπου αλλά ως κάτοικος ανήκω, νοιώθω οικεία, ανοίκεια, είμαι οικειοποιημένος εγώ από κάτι άλλο, και τούτο προτού αρχίσω να σκέφτομαι. Μπορεί η σκέψη να προσεγγίσει αυτή την ένυλη προϋπόθεσή της που ταυτόχρονα της είναι αντίθετη; Ίσως ναι, όταν εξετάζει τον αισθητικό μη χωρισμό που ονομάζεται «ποιητικότητα». Αυτή η ονομασία είναι σημαντική, διότι ο κάτοικος πλάθει τον τόπο σε έργα και λόγους, «κατοικεί ποιητικά». Για να εννοηθεί, όμως, αυτός ο ποιητικός μη χωρισμός αισθήματος και λόγου, φαντασίας και διάνοιας, απαιτείται τροποποίηση των εννοιών που αποτυπώνουν τον γνωσιακό χωρισμό. Ο ποιητής δεν θεωρεί, δεν μεταχειρίζεται νοιώθει και μεριμνά. Τον κατανοώ λοιπόν, αν, όπως ο Χάιντεγκερ, αντιλαμβάνομαι τη σκέψη ως μέριμνα, όχι ως θεωρία ή κυριαρχία της φύσης. Ο Χάιντεγκερ αναζητά στην Ελλάδα μία εμπειρία της σκέψης. Η διαμονή είναι αυτή η σύζευξη αίσθησης και νόησης. Ερωτά πώς το τοπίο τούτο οικειοποιήθηκε τον Έλληνα, τον

8 18 MARTIN HEIDEGGER ποιητή και το φιλόσοφο. Ακριβέστερα έχει ήδη καταλήξει σε μία σημασία της ελληνικής «ποίησης και νόησης» και αναρωτιέται αν η υπόσταση της Ελλάδας ανταποκρίνεται σ αυτόν τον «τόπο» που του είναι γνώριμος και συνάμα γνωστός ως ξένος, ως μη γνωστός. Ενδέχεται να διαψεύσει αυτόν τον τόπο, να δείξει πως αποτελεί κατασκευή, ενδέχεται όμως και να τον συμπληρώσει δείχνοντας το ορατό τοπίο σαν κάτι που είναι συνάμα αόρατο. Αν ισχύει το δεύτερο, ανατρέπεται η σκέψη που χωρίζει έναν νοητό τόπο και μία φυσική υπόσταση. Αλλά και η διάψευση απαιτεί το αισθητό να έχει κάτι κοινό με το νοητό. Αν ονομάζουμε «μεταφυσική» το χωρισμό νοητών και αισθητών ή ανθρώπινων και φυσικών, η κατανόηση του ποιητικού μη χωρισμού προϋποθέτει την έξοδο από τη μεταφυσική. Η αρχαία Ελλάδα είναι διττής ιστορικής σημασίας, γιατί γεννά τη μεταφυσική σκέψη, ενώ ίσως επιτρέπει και την έξοδο από αυτή. Ιστορικά συρρικνωμένη σε μεταφυσική σκέψη, η ελληνική νόηση είναι η καταγωγή του τεχνικού πολιτισμού που αφαιρεί το περιεχόμενο από το οικείο και το ανοίκειο, αφανίζει τον άνθρωπο ως κάτοικο, ως αυτόν που είναι εκάστοτε αυτού. Όμως, η ελληνική νόηση περιέχει και τη δυνατότητα υπέρβασης των μεταφυσικών διαιρέσεων που προϋποθέτει η τεχνική εκμετάλλευση της φύσης, διότι αποτυπώνει την εναρκτήρια εμπειρία του μηδενισμού, της «φυγής των θεών». 5 Ανοίγει, λοιπόν, τη δυνατότητα αναμονής του «ερχόμενου θεού», δηλαδή ενός νοήματος που να προκύπτει από τον ίδιο το θάνατο του θεού, μιας αξίας που να εμπεριέχει την άρση των αξιών. Ο Χάιντεγκερ επιδιώκει να συνδυάσει 5. Γι αυτή την έκφραση που επανέρχεται στο κείμενο των Διαμονών πρβλ. πάλι τον Νίτσε, Γέννηση της τραγωδίας, παρ. 9.

9 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 19 όσα βλέπει μ αυτή τη διττή υπόσταση, υπ αυτή την έννοια ενοικεί το αόρατο στο ορατό τοπίο. Ο Παρθενώνας και ο ιερός βράχος, τα τοπία της Δήλου και των Δελφών («η ίδια η περιοχή μάς αποκαλύφθηκε ως ο ναός αυτής της τοποθεσίας») προσφέρουν αυτή την εμπειρία της σκέψης. Η α-λήθεια ως το μη λανθάνον σχετίζεται με την παρουσία απτών τοπίων άρα αυτά δεν είναι απτά. Έτσι και τα οικεία σ εμάς τοπία παύουν να είναι οικεία με την έννοια του γνώριμου. Πώς μπορεί, όμως, να εκφραστεί φιλοσοφικά η ποιητική συνάφεια αίσθησης και λόγου; Η λέξη Dasein εκφράζει ότι το νοήμον ον ανήκει εκάστοτε σ έναν τόπο. Ο Χάιντεγκερ εδώ βίασε τα γερμανικά. Πήρε αυτή τη λέξη, που ξεκίνησε από το ich bin da, da sein, «είμαι, είναι αυτού», και έφτασε να δηλώνει την ύπαρξη, προκειμένου να εκφράσει τον άνθρωπο εννοημένο ως το ον το οποίο έχει πρόσβαση στο νόημα των όντων, εφόσον αποτελεί τρόπο ερμηνείας, δηλαδή ύπαρξης του κόσμου (αυτό που ο Νίτσε ονόμαζε «χαρακτήρα» σχετικά με τον Επίκουρο). Έτσι αλλοιώνεται αυθαίρετα η λέξη. Όμως, μια τέτοια «αυθαιρεσία» 6 είναι απαραίτητη στη φιλοσοφία, όπως όταν ο Πλάτων αλλοίωσε τη λέξη «είδος». Ανάλογη βία θα πρέπει να υποστεί η νεοελληνική, για να μεταφραστεί αυτή η λέξη. Για την απόδοση του Dasein στα γαλλικά ο Χάιντεγκερ τόνιζε ότι δεν σημαίνει «να με», me voilà, παρά κάτι σαν être le là: «είναι το ή ο εδώ», όχι être-là, «είναι-εδώ». 7 Αυτή η κριτική ισχύει για τις αποδόσεις «εδωνά-είναι» (Γ. Τζαβάρας), 8 «ώδε- 6. Βλ. Martin Heidegger, Vorträge und Aufsätze, Neske, Pfullingen, 1954, σ : «Willkür». 7. «Επιστολή προς τον Ζαν Μπωφρέ», στο Heidegger, Επιστολή για τον ανθρωπισμό, μτφ. Γ. Ξηροπαΐδη, Εκδ. Ροές, Αθήνα, 1987, σ Είναι και Χρόνος, Εκδ. Δωδώνη, Αθήνα-Γιάννινα,

10 20 MARTIN HEIDEGGER είναι» (Γ. Ξηροπαΐδης) 9 ή «το παρών» (Στ. Ράμφος). 10 Οι δύο πρώτες υποδεικνύουν την ταύτιση ύπαρξης και τόπου, η τελευταία την ταύτιση προσώπου και τόπου (το ορθογραφικό λάθος επιτρέπει το συνδυασμό ύπαρξης και προσώπου), όμως η ταύτιση των τριών οδηγεί σε μία ακόμη πρόταση που υποβάλλω στην κρίση του αναγνωστικού κοινού 11 και η οποία μας δίνει την ευκαιρία να εννοήσουμε έναν τέτοιο συνδυασμό μέσα από την πολυσημία της γλώσσας μας. Πρώτον, το da δεν δηλώνει ούτε το εδώ (hier) ούτε το εκεί (dort), 12 αλλά κάτι μεταξύ τους αντιστοιχεί στο ελληνικό «αυτού». Δεύτερον, η αρχική ταυτότητα της προσωπικής αντωνυμίας με το τοπικό επίρρημα που παρατηρείται σε ορισμένες γλώσσες εξηγείται κατά τον Χάιντεγκερ από το Dasein ως όρο συγκρότησης του τόπου, 13 δηλαδή από την καταγωγική ταύτιση ύπαρξης, τόπου και προσώπου όμως το επίρρημα «αυτού» είναι η γενική του «αυτός». Αυτή η αρχαιότατη έκφραση θεωρείται ωστόσο μαλλιαρή, όπως μαρτυρεί ο Δ. Κουτσογιαννόπουλος: «Ο όρος Dasein μεταφράζεται κατά λέξιν εν τη δημώδει ως αυτού-είναι κατά λίαν άκομψον και ανελλήνιστον 9. Επιστολή για τον ανθρωπισμό, όπ.π. 10. Στέλιου Ράμφου, «Το δαχτυλίδι του Γύγη», 1977, στο Φιλοσοφία ποιητική, Εκδ. Αρμός, Αθήνα, 1991, σ Δεν υιοθετήθηκε στην παρούσα μετάφραση, όπου η λέξη μένει αμετάφραστη, όπως στη μτφ. του Β. Μπιτσώρη στο Τι είναι η φιλοσοφία; Εκδ. Άγρα, Αθήνα, Ο Κ. Παπαγιώργης μεταφράζει «είναι εκεί» στο Η οντολογία του Μάρτιν Χάιντεγγερ, Εκδ. Νεφέλη, Αθήνα, 1983 (βλ. σ. 122), ενώ ο ίδιος μεταφράζει αλλού «είναι εδώ». 13. Ich, εγώ/hier, εδώ Du, εσύ/da, αυτού Er, αυτός (ή μάλλον «εκείνος»)/dort, εκεί Sein und Zeit, Niemeyer, Tübingen, 1927, σ. 119 μτφ. Είναι και Χρόνος, όπ.π., τ. Α, σ. 202.

11 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 21 τρόπον». 14 Τούτο θα ισχύει βέβαια μόνο όσο υπάρχει η έννοια «μαλλιαρό», που συνιστά κληροδότημα της καθαρεύουσας. Αυτό το αχώριστο ύπαρξης, προσώπου και τόπου είναι η βάση του μη χωρισμού λόγου και αίσθησης που εντοπίσαμε στην αισθητική αίσθηση και τον οποίο προϋποθέτει ο γνωσιακός χωρισμός τους. Η ίδια η γλώσσα υποδεικνύει τον δευτερογενή χαρακτήρα του χωρισμού. Πέραν της λέξης «αυτού», όποτε επερωτούμε, όπως ο Χάιντεγκερ, τη συνάφεια των λέξεων, διαπιστώνουμε την αρχική ταυτότητα νοημάτων που κατόπιν διακρίνονται σε υλικά και νοητικά. 15 Στη συνέχεια χρησιμοποιώ τη νεότερη γλώσσα μας ως κατευθυντήριο μίτο για την αναγνώριση και οικειοποίηση αυτής της χαϊντεγκεριανής προβληματικής. 16 Κατάφαση και έγνοια 17 Δεν υπάρχει στα αρχαία μία λέξη που να δηλώνει την καθαρή βούληση, χωρίς δηλαδή να συνδηλώνεται είτε η περίσκεψη, η σύσκεψη και η συμβουλή (βουλεύω, βουλεύομαι, βούλομαι) είτε η αποδοχή, η κατάφαση (θέλω). Εμείς πάλι, για να επιβάλουμε κάτι, θα πούμε «θέλω», όμως θέλω θα πει πάντα και χρειάζο- 14. Δημητρίου Κουτσογιαννόπουλου, Δοκίμια εις την σύγχρονον φιλοσοφίαν, Αθήναι, 1960, σ. 55. Προτείνει το αρχαίο παρείναι, με το οποίο επέλεξα να αποδώσω το Anwesen. 15. Όπως λέχος, λόχος και λόγος, Vorträge und Aufsätze, όπ.π., σ Η ακόλουθη ανάλυση δικαιολογεί και την επιλογή της λέξης «νους» για την απόδοση των εκφράσεων που περιέχουν τη λέξη Sinn (βλ. την Απόδοση όρων). 17. Μία εκδοχή του ακόλουθου τμήματος έχει δημοσιευτεί στο περ. Ο Πολίτης Δεκαπενθήμερος, τ. 12, , σ

12 22 MARTIN HEIDEGGER μαι, έχει δηλαδή ένα αναπόσπαστο παθητικό στοιχείο, αναφέρεται και σε ένα πάθημα, δεν δηλώνει ποτέ μία καθαρή ενέργεια: «Το σπίτι θέλει βάψιμο». Στην απρόσωπη χρήση του δηλώνει μία καθαρά αντικειμενική κατάσταση: «Εκείνο που θέλει να γίνει» σημαίνει ό,τι «εκείνο που έχει» ή «που είναι να γίνει». Όταν όμως λέω πως συνδηλώνεται «η αποδοχή, η κατάφαση», υποθέτω τη συνάφεια της κατάφασης με την αποδοχή που δεν υπάρχει σε άλλες φιλοσοφικές γλώσσες. Η κατάφαση δεν είναι συνώνυμη της affirmatio, μολονότι είναι η ελληνική εκδοχή της ίδιας έννοιας, του αντιθέτου της άρνησης. Αλλάζουν οι συμπαραδηλώσεις: Είναι βουλησιαρχικές στην affirmatio, αλλά όχι στην «κατάφαση». Ενώ η άρνηση και η ιστορική εξέλιξη της λέξης «απόφασις» (αρχικά: άρνηση) παραπέμπουν σε ένα ενέργημα, δεν ισχύει το ίδιο και για την κατάφαση, δεν δηλώνει ποτέ την αυτεπιβολή, τον ισχυρισμό, όπως η affirmatio. Αντίθετα προς την κατάφαση, η affirmatio και η negatio έχουν ένα τέτοιο βουλητικό περιεχόμενο, που δεν ακούγεται παράλογη η άποψη του Καρτέσιου, σύμφωνα με την οποία η ύπαρξη του λάθους εξηγείται κατά πρώτο λόγο από το γεγονός ότι η άρνηση και η κατάφαση, τυπικό συστατικό όσων προτάσεων έχουν αξίωση αληθείας, είναι ενεργήματα της βούλησης, όχι της διανοίας, και, δεύτερον, από το ότι η βούληση είναι απέρατη («αυτή κυρίως μου γνωστοποιεί πως φέρω την εικόνα και ομοιότητα του θεού»), ενώ η διάνοια είναι περατή, με αποτέλεσμα να διατυπώνω κρίσεις σχετικά με άγνωστα (για τη διάνοια) πράγματα. 18 Αυτή η υποκειμενιστική ή βουλησιαρχική άποψη δεν 18. 4ος Στοχασμός, στο Descartes, Œuvres et Lettres, Gallimard, Paris, 1953, σ

13 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 23 ακούγεται παράλογη στα λατινικά ή στα γαλλικά, όπου διατυπώθηκε. Μάλλον δεν θα ίσχυε το ίδιο, αν είχε εκφραστεί στα ελληνικά. Όμως, μόνο όταν καταφάσκω θα πει επιβάλλω τη βούλησή μου, μπορεί η γνώση να νοείται ως κυριαρχία, όπως στο υποκειμενιστικό και βουλησιαρχικό καρτεσιανό πρόγραμμα: «Να κάμουμε εαυτούς σαν κύριους [δεσπότες, δυνάστες, αυθέντες: maîtres] και κατόχους [ιδιοκτήτες: possesseurs] της φύσης». 19 Μόνο τότε το εννοείν λογίζεται ως δυναστεύειν ως arraisonner. 20 Ο παραμερισμός της ενεργητικής πλευράς της βούλησης οδηγεί τον Χάιντεγκερ στην παραγραφή της έννοιας του αγαθού, στον παραγκωνισμό της έννοιας του «λόγου» και κατ αυτόν τον τρόπο στο ναζισμό έτσι μπορούμε να κρίνουμε, 21 ίσως δικαίως. Όμως, από τον ίδιο μπορούμε να αντλήσουμε την άποψη σύμφωνα με την οποία η παραδεδομένη έννοια του «λόγου», ιδίως στη νεότερη, βουλησιαρχική μορφή της, που εξαίρει την ενεργητική πλευρά της βούλησης μετά τον Καρτέσιο, προκαλεί μεταξύ άλλων το ναζισμό. Όντως μόνο τότε ο λόγος επιδιώκει την επικράτηση της έννοιας. Αυτή, όμως, δεν είναι ό,τι είναι από μόνη της το νόημά της προσδιορίζεται από το σκοπό όπου εντάσσεται και έτσι ορί- 19. Λόγος περί της μεθόδου, όπ.π., σ. 168 βλ. μτφ. Χρ. Χρηστίδη, Αθήνα, 1948, σ Μία γαλλική απόδοση της, τροποποιημένης από τον Χάιντεγκερ, για να εκφράσει τη σχέση της νεότερης τεχνικής προς τη φύση, σημασίας του γερμ. stellen. Βλ. Μ. Ηeidegger, Essais et conférences, μτφ. A. Préau, Gallimard, Paris, 1958, σ. 26, σημ. Στα γαλλικά η ratio έχει ιδιαίτερα την έννοια της κυριαρχίας: avoir raison de: επικρατώ arraisonner: καταλαμβάνω (πλοίο). 21. Βλ. Εrnst Tugendhat, Selbstbewußtsein und Selbstbestimmung, Suhrkamp, Frankfurt, 1979, σ

14 24 MARTIN HEIDEGGER ζεται εδώ μοιραία ως μια έννοια η οποία δεν περιέχει το στοιχείο της αποδοχής, της κατάφασης του εννοημένου. Για να τονίσει ότι η βούληση καθορίζεται αντίθετα από το ούτως έχειν των πραγμάτων, ο Χάιντεγκερ την ονομάζει «μέριμνα». Είναι η άλλη δυνατή άποψη περί νοήσεως, περί λόγου και εννοίας, οι προκείμενες της οποίας απαντούν ίσως ήδη στον Έγελο, όταν η «έννοια» ορίζεται ως αγάπη του εννοημένου. 22 Αν η γλώσσα (όπως τα λατινικά ή τα γαλλικά) προδιαγράφει κάπως τις οδούς όπου κινείται ένας νοητής (το τι φαίνεται ευνόητο, λ.χ., στον Καρτέσιο), η ελληνική φαίνεται να στρέφεται προς την κατεύθυνση της άλλης έννοιας του λόγου, όπως ήδη προέκυψε για την περίπτωση της βούλησης και της κατάφασης. Όποια και αν είναι η σωστή ετυμολογία του ρήματος κοιτάζω (ή κυττάζω), η λέξη συνδυάζει άμεσα το θ(ε)ωρώ και το μεριμνώ: «θα τον κοιτάξω» άλλοτε σημαίνει θα τον δω, άλλοτε πάλι θα τον φροντίσω. Όμως, η λέξη που η πορεία της είναι άξια θαυμασμού είναι η «έννοια». Η λόγια μορφή της, δηλαδή η λόγια προφορά της, διατηρεί τη σημασία του conceptus. Αλλά η εξέλιξή της καταλήγει στην «έννοια» με την αναμενόμενη προφορά «έγνοια» (πρβλ. «σύγνεφο») ή 22. Hegel, Wissenschaft der Logik, Werke, όπ.π., τ. 6, σ Βλ. την ερμηνεία των Μichael Theunissen, Sein und Schein, Suhrkamp, Frankfurt, 1980, και Ηinrich Fink-Eitel, Dialektik und Sozialethik, Hain, Meisenheim/Glan, Την αποδοχή ενός μη αναγώγιμου ούτως έχειν θεωρεί ο Λούκατς ίδιον του διαλεκτικού υλισμού που τον συνδέει με τον γερμανικό ιδεαλισμό. Μετά θα κρίνει πως ο Έγελος έχει δύο οντολογίες, μία που δέχεται το μη αναγώγιμο και μία που δεν το δέχεται (Georg Lukàcs, Geschichte und Klassenbewußtsein, Malik, Berlin, 1923, 4ο κεφ. Prolegomena zur Ontologie des gesellschaftlichen Seins, 1. Halbband, Luchterhand, Darmstadt-Neuwied, 1984, σ ). Σ αυτό το «ούτως έχειν» (Sosein) αντιστοιχεί η χαϊντεγκεριανή «γεγονικότητα» (Faktizität βλ. Είναι και Χρόνος, όπ.π., σ. 56).

15 ΔΙΑΜΟΝΕΣ ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 25 «έννια» (πρβλ. φθήνια). Αυτή η «λαϊκή» σημασία δηλώνει τη μέριμνα. Από τη θεωρία στη μέριμνα εξελίσσεται, λοιπόν, η έννοια της λέξης «έννοια», κάτι που μας πληροφορεί για την ιστορικότητα του νοήματος. 23 Όμως και οι «λαϊκές» εκφράσεις όπου απαντά ο νους έχουν παραπλήσιο νόημα: «έχε το νου σου» σημαίνει «μερίμνησε», δηλαδή ακριβώς «(γ)νοιάσου». Η κοινή στροφή διατήρησε την ταυτολογία: Η έννοια είναι εκείνο για το οποίο πρέπει να έχουμε το νου μας, να έχουμε το νου μας να κοιτάξουμε, δηλαδή να νοιαχτούμε, να μας νοιάξει με τέτοιον τρόπο, ώστε, ενώ θα θεωρούμε το αντικείμενο της έννοιας μας ή της έννοιάς μας, να μεριμνούμε για δαύτο. Το ότι το τυπικά «εννοιολογικό» λεξιλόγιο (όχι εκείνο της εξέτασης, που έδωσε τη λέξη «σκέψη») έχει στραφεί προς το «μεριμνάν», μπορούμε να ισχυριστούμε πως μαρτυρεί μια γλωσσική προδιαγραφή των εννοιών, σύμφωνα με την οποία το εννοείν κάθε άλλο παρά δυναστεύειν μπορεί να σημαίνει. Όντως η αλήθεια θέλει αντικειμενικότητα και αυτή δεν μπορεί να συνίσταται στην υποκειμενική επιβολή και επικράτηση πάνω στο αντικείμενο. 24 Άμα όμως «εννοώ» δεν θα πει «δυναστεύω», τότε μάλλον ο νοητός κόσμος και ο αισθητός δεν χωρίζονται. Αυτό μαρτυρούν για να αναφερθώ ακό- 23. Πρβλ. τη χρήση της ετυμολογίας στη Γενεαλογία της Ηθικής του Νίτσε. 24. Το γεγονός ότι αυτή η πρόταση ηχεί αυτονόητη οφείλεται στη χρήση της εννοιολογικής διάκρισης αντικειμένου και υποκειμένου έτσι όπως ορίστηκε από τη νεότερη φιλοσοφία, όπως απορρέει από τον καρτεσιανισμό. υπάρχει μια ένδεια της αρχαίας ελληνόφωνης φιλοσοφίας ως προς αυτή την έστω αρνητική συνθήκη προφάνειας. Η έννοια της αλήθειας που καθορίζεται από την έγνοια, που εντοπίζουμε εν προκειμένω στην εξέλιξη από τα αρχαία στα νέα, χρειάζεται, για να εννοηθεί, την επεξεργασία της έννοιας του υποκειμένου ως εγώ.

16 26 MARTIN HEIDEGGER μη μία φορά στα νέα ελληνικά η εξέλιξη της λέξης «ν(ο)ιώθω» ή «ν(ο)ιώνω» και η συγχρονική πολυσημία της, όταν σημαίνει και «εννοώ, αντιλαμβάνομαι διά του νου» και «αντιλαμβάνομαι διά των αισθήσεων, αισθάνομαι». 25 Τον νοητό κόσμο αντιλαμβάνομαι διά του νου, τον εννοώ τον αισθητό διά των αισθήσεων, τον αισθάνομαι και τον μη χωρισμένο σε νοητό και αισθητό κόσμο; Τον αντιλαμβάνομαι διά του «νοιωσίματος», τον «νοιώθω». Αυτή η μεταβολή συγκλίνει με εκείνη της έννοιας και του νου, και με την καθοριστική πολυσημία του κοιτάζω. Ο νοητός κόσμος και ο αισθητός δεν χωρίζονται, διότι, όταν εννοώ δεν σημαίνει δυναστεύω, τότε, όπως μπορούμε να το πούμε σε τούτη τη γλώσσα, εννοώ και νοιώθω είναι το ίδιο και τα δύο είναι γνοιάζομαι. Όμως, μια τέτοια άρση του «χωρισμού» είναι η έξοδος από τη μεταφυσική που στοχεύει ο χαϊντεγκεριανός στοχασμός στο σύνολό του. 26 Η αναγωγή σε μία ταυτότητα του εγώ και του τόπου απαιτεί την άρση του χωρισμού αισθητών και νοητών, προϋπόθεση της τεχνικής εκμετάλλευσης του «φυσικού», άρα απαιτεί να εννοήσουμε με τον Χάιντεγκερ τη νόηση ως μέριμνα και όχι ως δυνάστευση. υπ αυτό το πρίσμα αντιμετωπίζει στο παρόν κείμενο το τοπίο ως φιλοσοφικό τόπο: Νοιώθω ένα ιστορικά φορτισμένο τοπίο, το αντιλαμβάνομαι διά των αισθήσεων και διά του νου, αδιακρίτως. Έτσι μπορεί, λοιπόν, ίσως κανείς να «νοιώσει» το ελληνικό τοπίο χάρη στην προοπτική του «ξένου». Γιώργος Φαράκλας, Παρίσι Πειραιάς Σύμφωνα με τον Ανδριώτη, η πρώτη προέρχεται από το γινώσκω ή το εννοώ, η δεύτερη από το νοώ ή μετανοώ. Ο ορισμός είναι του λεξικού Δημητράκου, που τις θεωρεί μία λέξη. 26. Βλ. Heidegger, Der Satz vom Grund, Neske, Pfullingen, 1957, σ

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

GEORGE BERKELEY ( )

GEORGE BERKELEY ( ) 42 GEORGE BERKELEY (1685-1753) «Ο βασικός σκοπός του Berkeley δεν ήταν να αμφισβητήσει την ύπαρξη των εξωτερικών αντικειμένων, αλλά να υποστηρίξει την άποψη ότι τα πνεύματα ήταν τα μόνα ανεξάρτητα όντα,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 3η ενότητα: Θεμελιώδη ερωτήματα & κλάδοι της φιλοσοφίας Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 9: Η σχέση μεταξύ νόμου και ελευθερίας Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Διττός χαρακτήρας Συντάγματος 2. Διάκριση θεσμού-κανόνα 3. Η σχέση λόγου - πνεύματος

Διαβάστε περισσότερα

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας;

Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Είναι τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας; Εμείς που αντιλαμβανόμαστε είμαστε όλοι φτιαγμένοι από το ίδιο υλικό; Πώς βρεθήκαμε σ αυτόν τον κόσμο; Ο θάνατός μας σημαίνει το τέλος ή

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα... 17 11 Προλογικό Σημείωμα... 17 Ενότητα Ι: Δημιουργική Αναζήτηση... 19 Δ01 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός και η Ανάδυση της Επιστημονικής Σκέψης...21 Δ1.1 Ο Ιωνικός Διαφωτισμός... 21 Δ1.2 Η Επιστημονική Σκέψη... 22

Διαβάστε περισσότερα

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ

EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ EΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ Διδάσκων: Επίκ. Καθ. Aθανάσιος Σακελλαριάδης Σημειώσεις 4 ης θεματικής ενότητας (Μάθημα 9 Μάθημα 10) ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΝΟΥ Ο κλάδος της φιλοσοφίας που περιλαμβάνει τη φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, )

EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, ) EDMUND HUSSERL 1 EDMUND HUSSERL ( Ε. ΧΟΥΣΕΡΛ, 1859-1938) Ο Καρτέσιος (Ντεκάρτ) αναζήτησε να θεμελιώσει τη γνώση και να εξασφαλίσει την ανάπτυξη της Επιστήμης στις πρώτες αναμφισβήτητες παρατηρήσεις που

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 4: Ιατρική ηθική. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 4: Ιατρική ηθική Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1.Υποβοηθούμενη αυτοκτονία 2. Ευθανασία 3.Αρχή της αυτονομίας 4. Αρχή του αληθούς συμφέροντος 5.Αρχή της ιερότητας

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε

Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε ΔΙΑΘΕΣΙΜΟ ΣΤΗ: http //blgs.sch.gr/anianiuris ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Νιανιούρης Αντώνης (email: anianiuris@sch.gr) Πώς Διηγούμαστε ή Αφηγούμαστε ένα γεγονός που ζήσαμε Διηγούμαστε ή αφηγούμαστε ένα γεγονότος, πραγματικό

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ: ΛΕΞΕΙΣ ΝΟΗΜΑ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ 1. Λέξεις και νόημα Η γλώσσα αποτελείται από λέξεις. Η λέξη είναι το μικρότερο τμήμα της γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2013 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία Ενηλίκων Τμήμα Β Την προηγούμενη φορά. ΣΚΕΠΤΙΚΟΙ Οὐδὲν ὁρίζομεν «τίποτε δεν θέτουμε ως βέβαιο» (Διογένης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ

ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ 33 ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΑΓΓΛΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΣΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΗ JOHN LOCKE (1632-1704) Το ιστορικό πλαίσιο. Την εποχή του Locke είχε αναβιώσει ο αρχαίος ελληνικός σκεπτικισμός. Ο σκεπτικισμός για τον Locke οδηγούσε

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 27-05-2004 1. Πράγματι, τα προαναφερθέντα αποτελούν κυρίαρχα χαρακτηριστικά της ποίησης του Ελύτη, που πιστοποιούνται σαφέστατα- και στο δοθέν ποίημα. Συγκεκριμένα:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία

1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου. Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία 1ος Πανελλαδικός Μαθητικός Διαγωνισμός Φιλοσοφικού Δοκιμίου Η φιλοσοφία ως τρόπος ζωής Αρχαία ελληνική φιλοσοφία προκριματική φάση 18 Φεβρουαρίου 2012 υπό την Αιγίδα του ΥΠΔΒΜΘ Διοργάνωση Τμήμα Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ / Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ / Θεολόγος Καθηγητής DEA

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002

ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΑΡΧΕΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Β ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2002 ΟΜΑ Α Α Α.1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό το γράµµα της Στήλης Β, που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου

Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου Το Σενάριο Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου... 2-10 Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις της Μαριάννας Κουτάλου. 11 12 Σημειώσεις για ένα Σενάριο Ντοκιμαντέρ Σημειώσεις του Άγγελου Κοβότσου... 13-19 Το σενάριο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία

Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Βασικοί κανόνες σύνθεσης στη φωτογραφία Πάτρα, Δεκέμβρης 2012 Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πληροφόρηση; Πώς μπορεί η φωτογραφία να είναι τέχνη, εάν είναι στενά συνδεδεμένη με την αυτόματη

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο

Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο Χρόνος καί αἰωνιότητα στόν Πλωτῖνο Ενότητα: 3 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας Ασκήσεις Ερωτήσεις: 1. Περιέγραψε τη βασική «οικεία» διάκριση αἰώνος και χρόνου; 2. Ποια φιλοσοφική παράδοση έχει δημιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ενότητα: 4 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Ενότητα 4 η Η ανωτερότητα των νοητών έναντι των αισθητών στον Φαίδωνα του Πλάτωνα Α. Πρώτη σημαντική

Διαβάστε περισσότερα

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες

Ηθική & Τεχνολογία Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες Μάθημα 1 ο Εισαγωγή στις Βασικές Έννοιες Άλκης Γούναρης Διδάκτωρ Φιλοσοφίας Πανεπιστημίου Αθηνών e-mail: alkismail@yahoo.com website: www.alkisgounaris.com http://eclass.uoa.gr/courses/ppp566/ 1 http://eclass.uoa.gr/courses/ppp566/

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού

7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού 7. Η θεωρία του ωφελιµ ισµ ού Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Ποιοι είναι οι κύριοι εκπρόσωποι της θεωρίας του ωφελιµισµού και µε βάση ποιο κριτήριο θα πρέπει, κατ αυτούς, να αξιολογούνται οι πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 3: Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα

Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα Το ζήτημα της πλάνης στο Σοφιστή του Πλάτωνα του μεταπτυχιακού φοιτητή Μαρκάτου Κωνσταντίνου Α.Μ.: 011/08 Επιβλέπων: Αν. Καθηγητής Άρης Κουτούγκος Διατμηματικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα Ιστορίας και Φιλοσοφίας

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ONORA O' NEIL

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ONORA O' NEIL ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ONORA O' NEIL ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΣΥΡΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΑΜ: 2497 Στο συγκεκριμένο κείμενο η O' Neil εξετάζει τη διαφορά ανάμεσα στην πρακτική φιλοσοφία του Kant με τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. καθημερινό λεξιλόγιο: «κάτι», «ἀρμαθιά»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ.

ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. 24 ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ. Οι σκεπτικιστικές απόψεις υποχώρησαν στη συνέχεια και ως την εποχή της Αναγέννησης κυριάρχησε απόλυτα το αριστοτελικό μοντέλο. Η εκ νέου αμφιβολία για

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία

2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία 2 ο Σεμινάριο ΕΓΚΥΡΗ ΠΡΑΞΗ & ΣΥΝΟΧΗ ΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Δίκτυο σχολείων για τη μη-βία Α Μέρος: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ Τα επίπεδα συνείδησης Ύπνος Μισοξύπνιο Αφύπνιση Ελάχιστη εργασία των εξωτερικών αισθήσεων Με εικόνες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων

ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1. 1 Τα κείμενα που ακολουθούν συνοδεύουν και υποβοηθούν τη μελέτη των αντίστοιχων ΚΕΙΜΕΝΑ Ι 1 J. Locke, Δοκίμιο για την ανθρώπινη νόηση, [An Essay Concerning Human Understanding], μτφρ. Γρ. Λιονή, επιμ. Κ. Μετρινού, Αθήνα: Αναγνωστίδης, χ.χ. 2 1. [Η εμπειρική καταγωγή της γνώσης.] «Ας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Η ΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ Ενότητα: 1 η Ελένη Περδικούρη Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Ενότητα 1 η Το ερώτημα της γνώσης 1. Τι γνωριζουμε, δηλαδη ποια ειναι τα αντικειμενα της γνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Εκείνο νοεί (Εs denkt) Ιστορικοκριτικός και φιλοσοφικός σχολιασμός του αφορισμού 17 από το «Πέραν του καλού και του κακού»

Εκείνο νοεί (Εs denkt) Ιστορικοκριτικός και φιλοσοφικός σχολιασμός του αφορισμού 17 από το «Πέραν του καλού και του κακού» Εκείνο νοεί (Εs denkt) Ιστορικοκριτικός και φιλοσοφικός σχολιασμός του αφορισμού 17 από το «Πέραν του καλού και του κακού» «Πέραν του καλού και του κακού» Jenseits von Gut und Böse, έτος δημοσίευσης 1886.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΓΡΑΨΟΥΜΕ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η Περίληψη είναι μικρής έκτασης κείμενο, με το οποίο αποδίδεται συμπυκνωμένο το περιεχόμενο ενός ευρύτερου κειμένου. Έχει σαν στόχο την πληροφόρηση των άλλων, με λιτό και περιεκτικό τρόπο, για

Διαβάστε περισσότερα

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985)

Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο. Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Η μουσική ως ενέργεια και ως σύμβολο Ernst Kurth (1886-1946) Susanne Langer (1895-1985) Επιρροές και βασική θέση της «ενεργητικής θεωρίας» του Kurth O μουσικολόγος E. Kurth διαμόρφωσε την «ενεργητική»

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Ενότητα 1η: ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ Όνομα Καθηγητή: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΗ Τμήμα: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1. Σκοποί Ενότητας Παρουσιάζεται η φιλοσοφία του 20 ου αιώνα (και γενικά η σύγχρονη φιλοσοφία ως

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

"ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου

ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Παρουσίαση βιβλίου από τον Κ. Γ. Νικολουδάκη, Δεκ. 2015 Ιαν. 2016 "ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΟΣΜΟΘΕΩΡΙΑΣ" του Δημητρίου Α. Φιλάρετου Υπότιτλος στο εξώφυλλο: -ΤΟ ΚΥΡΟΣ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ -Ο ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 5 Έννοιες και Κλασική Θεωρία Εννοιών Έννοιες : Θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία αποτελείται το γνωστικό σύστημα Κλασική θεωρία [ή θεωρία καθοριστικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΡΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Τα φιλοσοφικά ερωτήματα: Δε μοιάζουν με τα επιστημονικά, γιατί δε γνωρίζουμε: από πού να ξεκινήσουμε την ανάλυσή τους ποια μέθοδο να ακολουθήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Αλέξης Καρπούζος ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Η περιπέτεια της ανθρώπινης χειραφέτησης Εγχειρίδιο έρευνας και διδασκαλίας Εργαστήριο Σκέψης - Αθήνα 2011 Τίτλος: Εισαγωγή στην κατανοητική φιλοσοφία

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλης: Γνωσιοθεωρία Μεταφυσική

Αριστοτέλης: Γνωσιοθεωρία Μεταφυσική Αριστοτέλης: Γνωσιοθεωρία Μεταφυσική Ενότητα 14: Η διαίρεση των επιστημών 2 Στασινός Σταυριανέας Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Φιλοσοφίας Σκοποί ενότητας Ποια είναι τα κριτήρια με βάση

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα

3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα 3. Η θεωρία του Αριστοτέλη για τη µεσότητα Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Σε ποια θεµελιακή θεωρία στηρίζει ο Αριστοτέλης την ηθική του φιλοσοφία; Να την αναπτύξετε σύντοµα. 2. Πώς προσδιορίζει ο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101)

Εισαγωγή στη Φιλοσοφία (Φ101) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ (Φ101) 5 ενότητα: Τι υπάρχει; Το οντολογικό ερώτημα Γιώργος Ζωγραφίδης Τμήμα Φιλοσοφίας & Παιδαγωγικής Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ

Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Τίτλος Μαθήματος: ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ Ενότητα 3η: Η φιλοσοφική θεμελίωση της ερμηνευτικής στον Φρήντριχ Σλάιερμαχερ Όνομα Καθηγητή: ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΚΑΛΕΡΗ Τμήμα: ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ 1. Σκοποί Ενότητας Να γίνει κατανοητό πώς

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια της Φιλοσοφίας του Δικαίου Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας Σκοποί της ενότητας Το μάθημα είναι εισαγωγικό και στοχεύει να καταγράψει τα εξής: 1.Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ Είμαστε τυχεροί που είμαστε δάσκαλοι Α ΛΥΚΕΙΟΥ 20\ 11\2016 ΚΕΙΜΕΝΟ: Υπάρχει ιδανικός ομιλητής της γλώσσας; Δεν υπάρχει στη γλώσσα «ιδανικός ομιλητής». Θα διατυπώσω εδώ μερικές σκέψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Π Ι Ν Α Κ Ε Σ Α Ν Τ Ι Σ Τ Ο Ι Χ Η Σ Η Σ Μ Α Θ Η Μ Α Τ Ω Ν ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Α. A ντιστοίχηση υποχρεωτικών μαθημάτων φιλοσοφίας (Ισχύουν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 2: Επιστημολογία και Φιλοσοφικά Ρεύματα Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ Ονοματεπώνυμο εκπαιδευτικού: Γκουντέλα Βασιλική Ειδικότητα: Φιλόλογος (ΠΕ2) Σχολείο: 4 ο Γυμνάσιο Κομοτηνής Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά Διάρκεια: 1 διδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 2 η : Μεταφυσική ή Οντολογία Ι: Θεός Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 1 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Κείμενο Η γλώσσα ως αξία Μιλώντας για τη γλώσσα ως αξία-πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 13: Ζητήματα Αποτίμησης της Μάθησης του Κριτικοστοχαστικού Εκπαιδευτή

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 2: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Ερωτήσεις Μαθήματος 1 Ιστορία μου, αμαρτία μου, λάθος μου μεγάλο Είσαι αρρώστια μου, στενοχώρια μου, και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 3: Δισσοί Λόγοι. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ. Ενότητα 3: Δισσοί Λόγοι. Παρούσης Μιχαήλ. Τμήμα Φιλοσοφίας ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 3: Δισσοί Λόγοι Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί της ενότητας 1. Δισσοί λόγοι: τί σημαίνει έχω δίκιο ή άδικο 2. Δίκαιο και εξουσία 1.Τί σημαίνει έχω δίκιο ή άδικο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΒΟΡΕΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ / ΜΥΤΙΛΗΝΗ Ετήσιο Πρόγραμμα Παιδαγωγικής Κατάρτισης / Ε.Π.ΠΑΙ.Κ. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕ. Λ. ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Διδάσκων στην ΑΣΠΑΙΤΕ / Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας

Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αξιολόγηση μεταφράσεων ιταλικής ελληνικής γλώσσας Ενότητα 3: Σημειωτική ανάγνωση εικόνων του κόσμου Κασάπη Ελένη Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση

Μεταγνωστικές διεργασίες και αυτο-ρύθμιση Πρόλογος Tα τελευταία είκοσι περίπου χρόνια υπάρχουν δύο έννοιες που κυριαρχούν διεθνώς στο ψυχολογικό και εκπαιδευτικό λεξιλόγιο: το μεταγιγνώσκειν και η αυτο-ρυθμιζόμενη μάθηση. Παρά την ευρεία χρήση

Διαβάστε περισσότερα

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής: Ορισμός Υπαίθριας Αναψυχής Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής με την προσεκτική ανάγνωση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Εισαγωγή

Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Εισαγωγή Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Εισαγωγή ΘΟΥΚΥ Ι ΗΣ ΟΛΟΡΟΥ ΑΛΙΜΟΥΣΙΟΣ Η ΖΩΗ ΤΟΥ Α. Ελεύθερης ανάπτυξης 1. Να γράψετε ένα κατατοπιστικό βιογραφικό σηµείωµα για το Θουκυδίδη, που θα µπορούσε να αποτελέσει

Διαβάστε περισσότερα