Προβλήματα καί προσεγγίσεις

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Προβλήματα καί προσεγγίσεις"

Transcript

1 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ ΜΑΡΤΥΡΊΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΌΝΝΗΣΟ Προβλήματα καί προσεγγίσεις Είναι γενικότερα αποδεκτό οτι το κίνημα της Εικονομαχίας, τόσο στην πρώτη φάση του ( ) δσο καί στη δεύτερη ( ), είχε εξαπλωθεί κυρίως στην Κωνσταντινούπολη καί μάλιστα στα υψηλότερα κλιμάκια της κοσμικής-αύτοκρατορικης καί της εκκλησιαστικής εξουσίας της πρωτεύουσας καί της ευρύτερης περιφέρειας της καί σέ πολύ μικρότερο βαθμό στίς επαρχίες της αυτοκρατορίας 1. Θεωρείται, ακόμη, οτι οί ευρωπαϊκές επαρχίες, 'Ιταλία 2 καί Ελλάδα, στην πλειοψηφία τους παρέμειναν πιστές στη λατρεία των εικόνων, ένώ οί ανατολικές προ- 1. Τήν άποψη, οτι κατά τη δεύτερη φάση της ή Εικονομαχία εξαπλώθηκε καί στίς επαρχίες, υποστήριξε ό P. J. ALEXANDER, The Patriarch Nicephorus of Constantinople. Ecclesiastical Policy and Image Worship in the Byzantine Empire, 'Οξφόρδη 1958, Ή στάση του πάπα της Ρώμης Γρηγορίου Β' απέναντι στην εικονομαχικη έριδα, πιστεύεται ότι έπαιξε σημαντικό ρόλο στην έκ μέρους του αυτοκράτορα Λέοντα Γ' απόφαση να αποσπάσει -το 732/3- το 'Ανατολικό 'Ιλλυρικό, τήν Καλαβρία καί τή Σικελία από τή ρωμαϊκή 'Εκκλησία καί νά τίς υπαγάγει στη δικαιοδοσία του πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Είναι λογικό, λοιπόν, οί ιταλικές επαρχίες να ενστερνιστούν απόψεις αντίθετες προς τήν επίσημη γραμμή τόσο τής κοσμικής δσο καί τής εκκλησιαστικής αρχής τής αυτοκρατορίας τοϋ Βυζαντίου, βλ. Μ. V. ANASTOS, The Transfer of Illyricum, Calabria and Sicily to the Jurisdiction of the Patriarchate of Constantinople in , "Silloge Bizantina" in onore di Silvio Giuseppe Mercati (SBN 9), Ρώμη 1957, (= Studies in Byzantine Intellectual History, Λονδίνο, αρ. IX). 'Αντίθετα, ό V. GRUMEL, L'annexion de l'illyricum oriental, de la Sicile et de la Calabre au patriarcat de Constantinople, Recherches de Science Religieuse 40, 1952 (= Mélanges J. Lebretton II), , τοποθετεί τήν υπαγωγή των ιταλικών επαρχιών στο πατριαρχείο στο διάστημα Βλ. καί τίς απόψεις τής Hélène AHRWEILER, The Geography of the Iconoclast World, στό: A. BRYER καί Judith HERRIN (έκδ.), Iconoclasm. Papers given at the Ninth Spring Symposium of Byzantine Studies. University of Birmingham, March 1975, Birmingham [1977], 23-24, για τους λόγους πού οδήγησαν τους Δυτικούς στή στήριξη των είκονόφιλων, οί όποιοι κατέφευγαν στην Ιταλία καί τή Σικελία.

2 78 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ σχώρησαν στην εικονομαχικη παράταξη 3, με αποτέλεσμα καί στίς δύο φάσεις της έριδας, μεγάλος αριθμός, κυρίως μοναχών, να υποστεί διωγμούς για τους αγώνες του 4. Είναι γνωστό το επεισόδιο τής εξέγερσης τών ελλαδικών θεμάτων κατά τό 727, το όποιο αναφέρει ό Θεοφάνης. Κατά τή στάση εκείνη, στην οποία έλαβαν μέρος Ελλαδικοί τε και οί τών Κυκλάδων νήσων, μέ επικεφαλής τον τουρμάρχη τών Ελλαδικών Άγαλλιανο καί τον Στέφανο, συμφωνήθηκε να στεφθεί βασιλέας κάποιος μέ το όνομα Κοσμάς 5. Ή εξέγερση κατέληξε στην καταστροφή του στόλου τών στασιαστών εμπρός από τήν Κωνσταντινούπολη. Ή γνώμη τοϋ Θεοφάνη ό οποίος συνέδεε τήν κίνηση αυτή μέ τα μέτρα πού είχε λάβει ό Λέων Γ' κατά τών εικόνων 6 έ'χει αμφισβητηθεί άπό τους βυζαντινολόγους, οί οποίοι πλέον αποσυνδέουν τήν εξέγερση τών ελλαδικών πληθυσμών από τήν Εικονομαχία AHRWEILER, Geography, Marie-France AuzÉPY, La Vie d'etienne le Jeune par Etienne le Diacre. Introduction, édition et traduction, Aldershot 1997 (Birmingham Byzantine and Ottoman Monographs, 3), 34-39, ' ALEXANDER, ό'.π., 13-18, , 223- AHRWEILER, Geography, 22 C. MANGO, Historical Introduction, στό: Iconoclasm, 4, ΘΕΟΦΆΝΗΣ, I, 405 (de Boor)' ΝΙΚΗΦΌΡΟΣ ΠΑΤΡΙΆΡΧΗΣ (Mango), : ο! τήν 'Ελλάδα καί τάς Κυκλάδας νήσους ο'ικοΰντες, βλ. καί δ.π., Βλ. W. Ε. KAEGI Jr, The Byzantine Armies and Iconoclasm, BSI 27, 1966, (= Army, Society and Religion in Byzantium, Λονδίνο, αρ. XVII)' St. GERO, Byzantine Iconoclasm during the Reign of Leo III. With Particular Attention to the Oriental Sources, Louvain 1973 (Corpus Scriptorum Christianorum Orientalium, 346, Subsidia, 41), 94-95' Έλεονώρα ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ-ΓΑΛΑΚΗ, Ό βυζαντινός κλήρος καί ή κοινωνία τών «σκοτεινών αιώνων», 'Αθήνα 1996 ('Εθνικό "Ιδρυμα 'Ερευνών, 'Ινστιτούτο Βυζαντινών 'Ερευνών, Μονογραφίες 3), Ή AHRWEILER, Geography, 23, δέν δέχεται οτι υφίσταται οποιαδήποτε σχέση ανάμεσα στή στάση αυτή καί στην εικονομαχικη πολιτική τού Λέοντα Γ' αντίθετα, υποστηρίζει, πώς ή εξέγερση τών ελληνικών επαρχιών οφείλεται στίς εμπορικές καί οικονομικές σχέσεις τών κατοίκων τους μέ τον αραβικό κόσμο, οι οποίες απειλούνταν άπό τίς πολεμικές επιχειρήσεις τού Λέοντα κατά τών 'Αράβων, βλ. καί Η ΙΔΙΑ, Byzance et la Mer. La marine de guerre, la politique et les institutions maritimes de Byzance aux VII e -XV e siècles, Παρίσι 1966, 'Αντίστοιχα, ó MANGO, ό'.π., 6, πιστεύει οτι ή ως τώρα γνώμη τών ιστορικών, πού στηριζόμενοι στό χωρίο τού Θεοφάνη όδηγούνταν στό συμπέρασμα, ότι οι δυτικές επαρχίες δέν διάκεινταν ευνοϊκά προς τήν Εικονομαχία, δέν είναι ορθή καί θεωρεί πιθανότερο, ή στάση αυτή να μή διαφέρει άπό άλλες παρόμοιες πού έλαβαν χώρα στην αυτοκρατορία, στις αρχές τού 8ου αιώνα. Τήν υπόθεση ότι ή στάση τών 'Ελλαδικών ήταν ένα κοινό στρατιωτικό κίνημα, πού δέν είχε σχέση οδτε μέ τήν Εικονομαχία, αλλά ούτε καί μέ τον πληθυσμό τού θέματος 'Ελλάδος, υποστηρίζει καί ό Θ. ΚΟΡΡΕΣ, Τό κίνημα τών «Ελλαδικών», Βυζανπακά 1, 1981, Βλ. καί Ilse ROCHOW, Byzanz im 8. Jahrhundert in der Sicht des Theophanes. Quellenkritisch-historischer Kommentar zu den Jahren [Βερολίνο 1991] (BBA, 57), 118' P. SCHREINER, Der byzantinische Bilderstreit: Kritische Analyse

3 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 79 Στην Πελοπόννησο, ή σπανιότητα τών πηγών καί τα λίγα ασφαλώς χρονολογημένα ευρήματα τής περιόδου άπό τον 7ο ως καί τίς αρχές τού 9ου αϊ. δέν είναι Ικανά στοιχεία για να φωτίσουν τήν κατάσταση πού επικρατούσε στην περιοχή. Ή χερσόνησος του Πέλοπος, όπως καί άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας κατά τους αιώνες αυτούς, υφίσταται διαδοχικές επιδρομές εχθρικών φύλων τόσο στην ξηρά ("Αβαροι, Σλάβοι) οσο καί στή θάλασσα (Σαρακηνοί τής Κρήτης). Μόλις στίς αρχές τού 9ου α'ι., μαρτυρεϊται στίς πηγές ή δημιουργία τού θέματος Πελοποννήσου καί ή συστηματική προσπάθεια τής κεντρικής εξουσίας να ενισχύσει τον πληθυσμό, πού είχε αποδεκατιστεί άπό τίς επιδρομές αυτές 8. Τό γεγονός οτι ή πρώτη φάση τής εϊκονομαχικής έριδας ( ), σέ δ,τι άφορα τήν Πελοπόννησο, συμπίπτει χρονικά μέ τή σκοτεινή περίοδο τής Ιστορίας της, περιπλέκει τα προβλήματα. Για τό λόγο αυτό, δέν ανιχνεύονται στον πελοποννησιακό χώρο επιδράσεις, πού θα μπορούσαν άμεσα να έχουν σχέση μέ τό είκονομαχικό κίνημα. Δέν σώζονται πληροφορίες ούτε για είκονομάχους άλλα ούτε καί για είκονόφιλους κατοίκους, μοναχούς, Ιερωμένους, αξιωματούχους ή ξένους πού κατά τήν εποχή αύτη βρίσκονταν στή χερσόνησο. Τό μοναδικό κείμενο, στό οποίο δίνεται μία εικόνα της κατάστασης στην Πελοπόννησο, γύρω στα μέσα του 8ου αι., είναι ή πολυσυζητημένη Notitia 3, τό λεγόμενο τακτικό τών Είκονοκλαστών (Paris, gr. 1555Α) 9. Τό τακτικό αυτό θεωρήder zeitgenössischen Meinungen und das Urteil der Nachwelt bis heute, στό: Bisanzio, Roma e l'italia nell'alto medioevo, τόμ. 1, Σπολέτο 1988, Για παράδειγμα, ή νέα εποίκηση τής Λακεδαιμόνιας, σύμφωνα μέ τήν παραλλαγή τού Χρονικού τής Μονεμβασίας πού περιέχεται στό χειρόγραφο τής μονής 'Ιβήρων, έγινε στίς αρχές τού 9ου αι. μέ εντολή τού αυτοκράτορα Νικηφόρου Α': τήν δε Λακεδαίμονα πάλιν εκ βάθρων καί αυτήν άνεγείρας καί ένοικίσας εν αύτη λαον ονμμικτον Καφήρους τε καί Θρφκησίους καί 'Αρμενίους καί λοιπούς άπα διαφόρων τόπων τε καί πόλεων έπισυναχθέντας, βλ. Ν. Α. ΒΕΗΣ, Τό «Περί τής κτίσεως τής Μονεμβασίας» Χρονικόν. Αϊ πηγαί καί ή ιστορική σημαντικότης αυτού, Βυζαντίς 1, 1909, 70. 'Αντίστοιχες πληροφορίες, για εποικισμό όμως τών Σκλαβηνιών, γενικά, παραθέτει καί ό ΘΕΟΦΆΝΗΣ, 1, 486' ROCHOW, ό'.π., 291. Τή σύνδεση τών δύο παραπάνω πληροφοριών βλ. στή διαπραγμάτευση τού θέματος άπό τον Ρ. CHARANIS, Nicephorus I, the Savior of Greece from the Slavs (810 A.D.), Βυζαντινά - Μεταβυζαντινά 1, 1946, 77, (= Studies on the Demography of the Byzantine Empire, Λονδίνο, 1972, αρ. XIII), καθώς καί τίς αντίθετες απόψεις πού υποστήριξε ό Στ. Π. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, Βυζαντινοί Μελέται VI. Οί Σλάβοι έν Πελοποννήσω, Θεσσαλονίκη 1947, 8-9, 11-14, Γιά τήν πολιτική τού Νικηφόρου Α', όσον άφορα τήν επαναφορά τής 'Ελλάδας καί κυρίως τής Πελοποννήσου ΰπό τό βυζαντινό κρατικό έλεγχο, βλ. Π. Ε. ΝΐΑΒΗΣ, The Reign οί the Byzantine Emperor Nicephorus I (AD ), Αθήνα 1987, J. DARROUZÈS, Notitiae episcopatuum ecclesiae Constantinopolitanae. Texte critique, introduction et notes, Παρίσι 1981, 21-33,

4 80 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ θηκε άπό τον Darrouzès κοσμικό συμπίλημα τού τέλους τού 9ου αϊ., τό όποιο είχε ως πρότυπο τον Συνέκδημο τού Μεροκλέους 10. 'Αντίθετα, έχει υποστηριχτεί οτι ή Notitia 3 είναι άσχετη μέ τον Συνέκδημο, είναι αυθεντικό εκκλησιαστικό κείμενο τού 8ου αϊ., τής εποχής τών Ίσαύρων, καί απηχεί τήν κατάσταση πού επικρατούσε κατά τή σκοτεινή εκείνη περίοδο 11. Πρόσφατες μελέτες τείνουν στην αποδοχή τής άποψης, οτι ή Notitia 3 πρέπει νά συντάχτηκε στα μέσα τού 8ου αϊ., γύρω στό 754 -ϊσως νά χρησίμευσε στην εικονομαχικη σύνοδο τής Ιέρειας, στην οποία έλαβαν μέρος 338 ιεράρχες (πρακτικά της δέν έχουν σωθεί) πάντως πρίν άπό τή σύνοδο τού 787, καί τό πρότυπο στό όποιο στηρίχτηκε ήταν λατινικό κείμενο: έτσι εξηγούνται καί δικαιολογούνται οί παραφθορές στά τοπωνύμια, πού εντοπίζονται μόνο στίς ονομασίες τών επισκοπών καί μητροπόλεων τού 'Ιλλυρικού, οί οποίες δέν περιλαμβάνονταν σέ προηγούμενα τακτικά καί για τό λόγο αυτό μεταγράφηκαν μέ τα γνωστά λάθη άπό τό λατινικό πρωτότυπο 12. Ή Notitia 3 είναι τό πρώτο τακτικό στό όποιο περιλαμβάνεται ή μητρόπολη Κορίνθου ως υπαγόμενη πλέον στό πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, ένώ ώς τό 732 άνηκε στό 'Ανατολικό 'Ιλλυρικό καί υπαγόταν στή δικαιοδοσία τού πάπα τής Ρώμης 13. Στό τακτικό αυτό, ύπό τή μητρόπολη Κορίνθου τής επαρχίας Πελοποννήσου αναφέρονται 36 επισκοπές 14, οί περισσότερες άπό τίς όποιες δέν απαντώνται στα επόμενα τακτικά, πράγμα τό όποϊο ό Darrouzès θεώρησε ώς έναν ακόμη λόγο, για τον οποίο τό τακτικό δέν απηχούσε τα εκκλησιαστικά πράγματα τής Πελοποννήσου τού 8ου αϊ. καί αντέγραφε τον κατάλογο τού Ίεροκλέους 15. Δέν άποκλείε- 10. DARROUZÈS, Notitiae, 32. Βλ. καί Α. BON, Le Péloponnèse byzantin jusqu'en 1204, Παρίσι 1951, Γερ. Ι. ΚΟΝΙΔΑΡΗΣ, Ai μητροπόλεις καί αρχιεπίσκοποι τού οικουμενικού πατριαρχείου καί ή «τάξις» αυτών, 'Αθήνα 1934, 23 (Texte und Forschungen zur byzantinisch-neugriechischen Philologie, 13)' 0 ΙΔΙΟΣ, 'Εκκλησιαστική ιστορία τής 'Ελλάδος άπό τής ιδρύσεως τών εκκλησιών αυτής ύπό τού αποστόλου Παύλου μέχρι σήμερον (49/ ), τόμ. Α', 'Αθήνα , 518' Ο ΙΔΙΟΣ, Παρατηρήσεις εις τα περί επισκοπών τής Λακωνικής κατά τους ένδεκα πρώτους αιώνας τής Καθολικής 'Ορθοδόξου 'Εκκλησίας τής Ελλάδος. Μετ' εισαγωγής εις τό πρόβλημα τών πηγών περί τών επισκοπών Πελοποννήσου, Πρακτικά τού Α ' Συνεδρίου Λακωνικών Σπουδών (= Λακωνικοί Σπουδαί 5, 1980), P. YANNOPOULOS, Métropoles du Péloponnèse mésobyzantin: un souvenir des invasions avaroslaves, Byzantion 63, 1993, ' Έλεωνόρα ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ-ΓΑΛΑΚΗ, Συμβολή στην μελέτη τής βυζαντινής εκκλησιαστικής ιεραρχίας κατά τήν περίοδο τής πρώτης εικονομαχίας (Πρόδρομη ανακοίνωση), Βυζαντιακά 14, 1994, 67-68, 70, 79' Η ΙΔΙΑ, Ή «Εικονοκλαστική» Notitia 3 καί τό λατινικό πρότυπο της, Σύμμεικτα 10, 1996, Βλ. επίσης, Η ΙΔΙΑ, Ό βυζαντινός κλήρος, Βλ. παραπάνω, σημ DARROUZÈS, Notitiae, Notitia Ό.π., 21 σημ. 1.

5 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 81 ται, όμως, ό ασυνήθιστα μεγάλος αριθμός τών επισκοπών πού παραδίδει τό τακτικό, νά αντικατοπτρίζει, εκτός τών άλλων, τήν εφαρμογή τής εκκλησιαστικής πολιτικής τών Ίσαύρων στην περιοχή, τή δημογραφική ανάκαμψη, πού φαίνεται οτι παρατηρείται τήν περίοδο αυτή στην Πελοπόννησο 16, μέ τήν εδραίωση τής βυζαντινής κυριαρχίας στην περιοχή μετά τήν εκστρατεία του Σταυρακίου, τό 783, καί τήν ίδρυση, τελικά, τού θέματος Πελοποννήσου. Όπως θα εκτεθεί στή συνέχεια, άπό τα λίγα στοιχεία πού αναφέρονται στην εικονομαχικη έριδα καί δίνουν κάποιες έμμεσες, έστω, πληροφορίες για τήν κατάσταση στην Πελοπόννησο, τα πιο ενδιαφέροντα αφορούν τή Μονεμβασία, οί επίσκοποι τής οποίας φαίνεται πώς είχαν εμπλακεί ενεργά στην εικονομαχικη διαμάχη τόσο τής πρώτης, δσο καί τής δεύτερης περιόδου. Ή Μονεμβασία ιδρύθηκε, σύμφωνα μέ τό Χρονικό της Μονεμβασίας, κατά τή διάρκεια τών σλαβικών επιδρομών (582/3 ή 587/8), άπό κατοίκους τής Λακεδαιμόνιας. Ώς επισκοπή μνημονεύεται για πρώτη φορά στή Notitia 3 (ό Μονεμβασίας), ύπό τή μητρόπολη Κεφαλληνίας τής επαρχίας 'Ηπείρου α', επαρχίας της οποίας αμφισβητείται ή έγγραφη, άλλα στην οποία υπάγονται αυθεντικές επισκοπές, πού περιλαμβάνονται στα πρακτικά τής συνόδου τού Ό επίσκοπος Μονεμβασίας 18 Πέτρος, ό πρώτος γνωστός επίσκοπος πού περιλαμβάνεται στό συνοδικό τής Μονεμβασίας 19, έλαβε μέρος τό 787 στίς εργασίες τής Ζ' οικουμενικής συνόδου της Νίκαιας, πού αποφάσισε τήν αναστήλωση τών εικόνων 20, γεγονός πού πιστοποιεί τίς εϊκονόφιλες θέσεις του, όπως αυτές αποτυπώνονται στα πρακτικά τής συνόδου: Πέτρος ό όσιώτ. έπίσκ. Μονεμβασίας έξεφών. ομοίως 21. Τό έξεφών. ομοίως παραπέμπει στα όσα δήλωσε υπογράφοντας ό επίσκοπος Σασίμων: Κωνσταντίνος ό οσιότατος επίσκοπος Σασίμων είπε' κατά τάς άναγνωσθείσας συνοδικός έπιστολάς του μακαριωτάτου πάπα της πρεσβυτέρας Ρώμης 'Αδριανού, οΰτως ομολογώ, καί προσκυνώ, καί αποδέχομαι τάς ιεράς καί σεβάσμιους εικόνας κατά τήν άρχαίαν παράδοσιν τής εκκλησίας, τους δέ μή ούτω 16. YANNOPOULOS, Métropoles, 391, 394 ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ-ΓΑΛΑΚΗ, Ή «Εικονοκλαστική» Notitia 3, DARROUZÈS, Notitiae, 31, Notitia Σχετικά μέ τον επισκοπικό κατάλογο τής Μονεμβασίας, βλ. παρακάτω, 92-94, 'Επίμετρο. 19. V. LAURENT, La liste episcopale du synodicon de Monembasie, ÉO 32, 1933, 131, 139, 141, 142, 143 J. GOUILLARD, Le Synodikon de l'orthodoxie. Édition et commentaire, TM 2, 1967, 117, MANSI, XII, στ. 1110, XIII, στ. 145, 369, 392. Βλ. καί J. DARROUZÈS, Listes episcopates du Concile de Nicée (787), REB 33, 1975, 38 op. 253A, 194D, 193E, 182F, 65 άρ. 194D, 193E, 182F, 67 άρ. 253B. 21. MANSI, XII, στ

6 82 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ φρονοΰντας αναθεματίζω 22. Ό Πέτρος, Ίσως εξαιτίας τής συμμετοχής του στή σύνοδο αύτη, λατρευόταν στην περιοχή τής Λακωνικής ώς άγιος, όπως υποδηλώνει εικόνα του πού σώζεται στό ναό τού 'Αγίου Γεωργίου στό κάστρο τού Γερακίου 23. Ή σημαντικότερη, όμως, πληροφορία για τήν εικονομαχικη έριδα στην περιοχή, σχετίζεται μέ τή δεύτερη φάση της καί άφορα τον επίσκοπο Μονεμβασίας 'Ιωάννη. Τό 818, ό Θεόδωρος Στουδίτης απευθύνει επιστολή 24 τοίς θεοτιμήτοις καί πνευματικοίς μου πατράσι Ιωάννη τω θεοφιλέστατο? επισκοπή Μονοβασίας 25 καί Μεθοδίω τω ευλαβέστατο? ήγουμένω 26, οί όποιοι βρίσκονται στή Ρώμη. Ό επίσκοπος 'Ιωάννης περιλαμβάνεται μόνο στό πλαστό -κατά τον Laurent- πρώτο τμήμα 22. Ό.π., στ Κ. Γ. ΖΗΣΙΟΥ, Έπιγραφαί χριστιανικών χρόνων τής 'Ελλάδος. Α'. Λακεδαίμονος, Βυζαντίς 1, 1909, 144 αρ. 98' Ν. Α. ΒΕΗΣ, Zur Sigillographie der byzantinischen Themen Peloponnes und Hellas, Viz. Vrem. 21, 1914, 109 καί σημ. 5. Πρβλ. Χάρις Α. ΚΑΛΛΙΓΆ, Byzantine Monemvasia. The Sources, Μονεμβασία [1990], καί σημ THEODORI STUDITAE, Epìstulae, έκδ. G. FATOUROS, Βερολίνο - Νέα 'Υόρκη 1992 (CFHB, ΧΧΧΙ/1-2), τόμ. Ι, 317*-318* άρ. 274, τόμ. II, άρ 'Εξάλλου, σε επιστολή του προς τον αρχιμανδρίτη Βασίλειο, ηγούμενο τής μονής τού 'Αγίου Σάββα στή Ρώμη, ή οποία χρονολογείται επίσης στό πρώτο μισό τού 818, ό Θεόδωρος Στουδίτης αναφέρει δτι είχε λάβει επιστολή άπό τους δύο Ιεράρχες, ή οποία τον πληροφορούσε για τίς δραστηριότητες τους στή Ρώμη, ό'.π., Ι, 316*-317* άρ. 273, II, άρ 'Απάντηση στην επιστολή εκείνη είναι αυτή (άρ. 274) πού σχολιάζεται έδώ. 25. Τόσο στίς πηγές πού μνημονεύουν τή Μονεμβασία δσο καί στις σφραγίδες τών επισκόπων της μέχρι τον 11ο αι., τό όνομα τής πόλης παραδίδεται -έκτος άπό τίς σφραγίδες τών επισκόπων Μαρίνου καί Παύλου καί τήν υπογραφή τού Πέτρου στά πρακτικά τής συνόδου τής Νίκαιας- μέ τον τύπο Μονοβασία καί όχι Μονεμβασία. Άπό τό 12ο αι. καί μετά γενικεύεται ό τύπος Μονεμβασία, βλ. Π. Ν. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ, Ή αρχαιότερα άμεσος γραπτή μνεία τής Μονεμβασίας (898 μ.χ.), Λακωνικοί Σπουδαί 5, 1980 (= Πρακτικά Α' Συνεδρίου Λακωνικών Σπουδών, τχ. Β'), 227, , , 241, Ό Νικολόπουλος σημειώνει (ό'.π., ), δτι στίς επιστολές τού Στουδίτη, παρόλο πού ανάγονται στον 9ο αι., αναγράφεται ό τύπος Μονεμβασίας (δπως παραδιδόταν άπό τήν υπάρχουσα τότε έκδοση τών επιστολών, βλ. PC 99, στ. 1209, 1678) καί δίνει τήν εξήγηση οτι ή χειρόγραφη παράδοση τών επιστολών εϊναι μεταγενέστερη. Στή νέα έκδοση τών επιστολών τού Θεοδώρου Στουδίτη, όμως, ό Γ. Φατούρος διορθώνει καί στίς δύο περιπτώσεις τον τύπο τού ονόματος σέ Μονοβασίας. 26. Πρόκειται για τον Μεθόδιο άπό τις Συρακούσες, ηγούμενο τής μονής Χηνολάκκου στον Όλυμπο τής Βιθυνίας, πού άπό τό 815 βρισκόταν στή Ρώμη, μεσολαβόντας στον πάπα υπέρ τών εΐκονολατρών. Τό 821, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου υπέστη μαρτύρια εξαιτίας τής πίστης του στίς εικόνες. Τό 843, μετά τήν αποπομπή άπό τήν αυτοκράτειρα Θεοδώρα τού εΐκονοκλάστη πατριάρχη 'Ιωάννη Γραμματικού, ό Μεθόδιος εκλέχτηκε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως στίς 4 Μαρτίου καί μερίμνησε για τήν οριστική αναστήλωση τών εικόνων. Βλ. τό Βίο τού Μεθοδίου στά A4SS Junii II, (3η έκδ., III, ) καί στην PC 100, στ , ένώ τα μαρτύρια πού υπέστη αναφέρονται καί στό Βίο τών αγίων Δαυίδ, Συμεών καί Γεωργίου, βλ. Ι. VAN DEN GHEYN, Acta graeca SS. Davidis, Symeonis et Georgii Mitylenae in insula Lesbo, An. Boll. 28, 1899, : ούδένα γαρ ούτος ό βασι-

7 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 83 τού συνοδικού τής Μονεμβασίας 27. Δέν είναι γνωστό πότε έφθασε στή Ρώμη, γνωρίζουμε όμως, ότι ό ηγούμενος Μεθόδιος -πού εκλέχτηκε πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως κατά τήν οριστική αναστήλωση τών εικόνων ( )- πήγε εκεί τό , μόλις άρχισε ή δεύτερη φάση τής Εικονομαχίας καί μεσολαβούσε στον πάπα για τό ζήτημα τών εικόνων. Στή επιστολή τού Θεοδώρου Στουδίτη σημειώνεται ή εμμελής υμών αγιωσύνη, άπάρασα του τήδε αιρετικού ψυχοφθόρου κλύδωνος καί προς τον εϋδιον λιμένα τής πασών εκκλησιών πρωτοβαθρούσης εύθυδρομήσασα, καί παρακάτω: ει καί θάτερος θατέρου προέδραμεν ώς επί του θεοδόχου μνήματος... Ή φράση αυτή υπονοεί δτι οί δύο άνδρες έφθασαν στή Ρώμη ό ένας λίγο μετά άπό τον άλλο. Έτσι, είναι, νομίζω, εύλογο νά συμπεράνει κανείς δτι περίπου τήν ϊδια εποχή, γύρω στό 815 δηλαδή, έφθασε στή Ρώμη καί ό επίσκοπος 'Ιωάννης. Στην επιστολή αυτή, ό Θεόδωρος Στουδίτης αναφέρεται στην παρουσία τών δύο ανδρών στή Ρώμη 29 καί στό έργο πού έχουν επιτελέσει, μεσολαβόντας στον πάπα καί έξ άμφοΐν ετυπώθη τά δακτύλω θεού εν τη αποστολική καρδία βεβουλευμένα. ώς γεραρός υμών ό πλους, ώς εύκλεής ό άγων, τών ενταύθα εναθλούντων τιμαλφέστερον τό κατόρθωμα έργασάμενος, εϊπερ δυοίν άνδρόίν ή πάντων σωτηρία κατέπρακται. Τους προτρέπει, δμως, νά μήν έπαναπαυθούν σέ δ,τι έχουν ως τώρα επιτύχει, άλλα μή όφείτε προσκείμενοι καί έκλιπαροΰντες εως αν περαιωθή τά θεοειδώς εγκεκριμένα τω άγίω πρωτοθρόνω. 'Εξάλλου, σέ προηγούμενη επιστολή του προς τό στουδίτη μοναχό Έπιφάνιο, γραμμένη στό δεύτερο μισό τού 817, ό Θεόδωρος τον επιφόρτιζε μέ τή μεταφορά στή Ρώμη επιστολών πού απευθύνονταν στον επίσκοπο Μονεμβασίας καί στον ηγούμενο Μεθόδιο, οί οποίοι βρίσκονταν λεύς [Μιχαήλ Β'] τών αγίων έκάκωσεν η τον μέγαν καί θείον μόνον Μεθόδιον... δια τό λάθρα αυτόν έν τη 'Ρώμη άπεληλυθέναι Βλ. ακόμη, J. PARGOIRE, Saint Méthode de Constantinople avant 821, EO 6, 1903, Ο ΙΔΙΟΣ, Saint Méthode et la persécution, ÉO 6, 1903, Βλ. καί J. GOUILLARD, La Vie d'euthyme de Sardes (+831), une oeuvre du patriarche Méthode, TM 10, 1987, 11-16' ΘΕΌΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΊΤΗΣ, Έπιστολαί, I, 317*-318* σημ Για τίς σχέσεις τού Μεθοδίου μέ τον Θεόδωρο Στουδίτη βλ. καί Th. PRATSCH, Theodoras Studites ( ) zwischen Dogma und Pragma. Der Abt des Studiosklosters in Konstantinopel im Spannungsfeld von Patriarch, Kaiser und eigenem Anspruch, Φρανκφούρτη - Βερολίνο - Βέρνη - Νέα 'Υόρκη - Παρίσι - Βιέννη [1998] (Berliner Byzantinische Studien, 4). 27. LAURENT, Synodicon, 131, , 161 αρ PARGOIRE, Saint Méthode de Constantinople, Γιά τίς σχέσεις τού Θεοδώρου Στουδίτη μέ τή ρωμαϊκή 'Εκκλησία κατά τή διάρκεια τής Εικονομαχίας, βλ. C. VAN DER VORST, Les relations de S. Théodore Studite avec Rome, An. Boll. 32, 1913, Γενικά γιά τις ελληνικές κοινότητες τής Κάτω Ιταλίας κατά τήν περίοδο αυτή, βλ. Κ. Γ. ΜπΟΝΗΣ, Αϊ ελληνικοί εκκλησιαστικοί κοινότητες τής μεσημβρινής 'Ιταλίας καί τής Σικελίας κατά τήν δευτέραν περίοδον τής Εικονομαχίας ( ), επί τη βάσει τών βυζαντινών πηγών, θεολογία 44, 1973, 7-27.

8 84 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ εκεί 30. Μαρτυρεϊται δηλαδή ή παρουσία τού 'Ιωάννη στή Ρώμη μέ βεβαιότητα ήδη άπό τό 817. Ό λόγος τής μετάβασης τού επισκόπου Μονεμβασίας 'Ιωάννη στή Ρώμη δέν είναι εξακριβωμένος. 'Οφείλεται, άραγε, σέ έντονη εϊκονολατρική δραστηριότητα τού ιεράρχη στην έδρα τής επισκοπής του, ή οποία λόγω τών απειλούμενων διώξεων εναντίον του, τον ανάγκασε νά βρει καταφύγιο στή Ρώμη 31, ή εκτελούσε συγκεκριμένη αποστολή, σταλμένος άπό γνωστούς εϊκονολάτρες τής Βασιλεύουσας (ίσως τον Θεόδωρο Στουδίτη) στον πάπα τής Ρώμης, μέ σκοπό τήν έκ μέρους του εκδήλωση συμπαράστασης στην ε'ικονόφιλη παράταξη; Στά ερωτήματα αυτά δέν είναι δυνατό νά υπάρξει απάντηση, αφού ακόμη καί γιά τον Μεθόδιο, γιά τον όποιο υπάρχουν τόσα βιογραφικά στοιχεία, δέν είναι σαφής ό ακριβής λόγος τής αρχικής μετάβασης του στή Ρώμη, ασχέτως άπό τή δράση πού ανέπτυξε κατά τή διαμονή του στην έδρα τής λατινικής 'Εκκλησίας. Συγκεκριμένα, ό μέν Βίος του αναφέρει δτι εγκατέλειψε τή Βασιλεύουσα εξαιτίας τών διωγμών τού Λέοντα κατά τών είκονολατρών 32, οί δέ βυζαντινοί Ιστορικοί τήν αποδίδουν σέ αποστολή πού τού ανατέθηκε άπό τον πατριάρχη Νικηφόρο καί τήν είκονόφιλη παράταξη: δτι περ έν 'Ρώμη διάγων, αποσταλείς προς τον αρχιερέα ταύτης δια τάς έπί Νικηφόρω τω πατριάρχη αίτιαθείσας επαγωγός 33. Γιά τίς μετά τό 818 κινήσεις τού πελοποννήσιου Ιεράρχη δέν έχουν διασωθεί πληροφορίες. 'Αγνοούμε, δηλαδή, αν ό επίσκοπος 'Ιωάννης παρέμεινε στή Ρώμη γιά μεγάλο χρονικό διάστημα, αν επανέκαμψε στην έδρα του στή Μονεμβασία, η αν μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, η άλλου. "Ας σημειωθεί, οτι ό Μεθόδιος επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη τό 821, μεταφέροντας επιστολή τού πάπα Πασχαλίου Α' ( ) προς τον αυτοκράτορα Μιχαήλ Β' 34. Ή ενεργός συμμετοχή τού 'Ιωάννη στην εικονομαχικη έριδα είναι μία ακόμη επιβεβαίωση τού γεγο- 30. ΘΕΌΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΊΤΗΣ, Έπιστολαί, Ι, 369*-370* άρ. 377, II, άρ Ό Έπιφάνιος, μοναχός τής μονής Στουδίου, είχε καί παλαιότερα μεταφέρει επιστολές τού Θεοδώρου Στουδίτη στή Ρώμη. Τή φορά αυτή, όμως, λίγο πριν αναχωρήσει, συνελήφθη στην Κωνσταντινούπολη καί φυλακίστηκε' τίς επιστολές μετέφερε, τελικά στή Ρώμη ό μοναχός Εύφημιανός, πού καί αυτός είχε καί άλλοτε παραδώσει επιστολές του Θεοδώρου στον πάπα Πασχάλιο, βλ. PARGOIRE, Saint Méthode de Constantinople, 128. Βλ. καί ΘΕΌΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΊΤΗΣ, Έπιστολαί, Ι, 175* σημ. 121, 369* σημ Κάτι τέτοιο φαίνεται νά υπονοεί ό Στουδίτης μέ τή φράση ού μάλλον τό καθ' έαυτήν άσφαλισαμένη, βλ. ΘΕΌΔΩΡΟΣ ΣΤΟΥΔΊΤΗΣ, Έπιστολαί, II, 405, άρ Βίος Μεθοδίου, PG 100, στ ΓΕΝΕΣΙΟΣ, 59 (Lesmüller-Werner, Thurn) καί ΣΚΥΛΙΤΖΗΣ, 87 (Thurn): έν 'Ρώμη πεμφθείς προς τον πάπαν δια τάς κατά Νικηφόρου τού άγιωτάτου πατριάρχου άνεγερθείσας έπαγωγάς. Πρβλ. PARGOIRE, Saint Méthode de Constantinople, ' GOUILLARD, La Vie d'euthyme de Sardes, PARGOIRE, Saint Méthode de Constantinople, 131.

9 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 85 νότος δτι κατά τή δεύτερη περίοδο τής Εικονομαχίας τήν προάσπιση τών εικόνων είχαν αναλάβει κυρίως τά μέλη τής επίσημης εκκλησιαστικής Ιεραρχίας καί όχι οί μοναχοί, όπως συνέβαινε στην πρώτη φάση της. Ό απόηχος τών εΐκονόφιλων δραστηριοτήτων τών δύο επισκόπων της Μονεμβασίας, τού Πέτρου καί τού 'Ιωάννη, αποτυπώνεται γλαφυρά σέ μία μεταγενέστερη πηγή, τού 15ου αϊ., μονεμβασιώτικης προέλευσης. Συγκεκριμένα, ό μητροπολίτης Μονεμβασίας Κύριλλος 35 απηύθυνε τό 1427/28 προς τον πατριάρχη 'Ιωσήφ Β' μία αναφορά 36, ό ανώνυμος συντάκτης τής οποίας έχει αποδειχθεί πώς ήταν ό 'Ισίδωρος, μετέπειτα μητροπολίτης Κιέβου 37. Στην αναφορά αυτή 38, περιέχεται τό παρακάτω κείμενο:...ώς εστί τούτο γνωρίσαι σαφώς καί από τού βίου τού αγίου Θεοφάνους αρχιεπισκόπου Μονεμβασίας, τού θαυματουργού, τού συνεκδημήσα- 35. Γιά τήν ταύτιση τού ανώνυμου μητροπολίτη τής αναφοράς μέ τον Κύριλλο, ό όποιος στό συνοδικό τής Μονεμβασίας αναγράφεται αμέσως μετά τον Άκάκιο, βλ. G. MERCATI, Scritti d'isidoro il cardinale Ruteno e codici a lui appartenuti che si conservano nella Biblioteca Apostolica Vaticana Ρώμη 1926 (ST, 46), 11' LAURENT, Liste episcopale, 132, 139, , 161- Ο ΙΔΙΟΣ, Isidore de Kiev et la métropole de Monembasie, REB 17, 1959, Ό μητροπολίτης Μονεμβασίας απηύθυνε στον πατριάρχη δύο υπομνήματα «απολογίες» τά χαρακτηρίζει ό 'ίδιος πού πραγματεύονταν τή διεκδίκηση έκ μέρους τής μητρόπολης Μονεμβασίας τών επισκοπών Μαΐνης καί Ζεμένος. Οι επισκοπές αυτές υπάγονταν αρχικά στή μητρόπολη Κορίνθου, παραχωρήθηκαν αργότερα στή μητρόπολη Μονεμβασίας, καί τώρα ό μητροπολίτης Κορίνθου ζητούσε νά αποδοθούν πάλι στή μητρόπολη του. Τά κείμενα αυτά περιλαμβάνονται στον κώδικα Palatinus gr. 226 καί εκδόθηκαν άπό τον Σπ. Π. ΛΑΜΠΡΟ, Δύο άναφοραί μητροπολίτου Μονεμβασίας προς τον πατριάρχην, NE 12, 1915, Τό πρώτο υπόμνημα χρονολογείται στό , ένώ ώς έτος σύνταξης τού δεύτερου είχε αρχικά προταθεί τό έτος 1429 (MERCATI, ό'.π., 9). 'Αργότερα, ό Ρ. SCHREINER, Die byzantinischen Kleinchroniken. Teil 2. Historischer Kommentar, Βιέννη 1977 (CFHB, XII/2), 437, διόρθωσε τή χρονολογία αυτή σέ 1427/28. Τήν περίοδο αυτή πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν ό Ιωσήφ Β' ( ). 37. Γιά τήν απόδοση στον 'Ισίδωρο Κιέβου τής πατρότητας τών αναφορών, βλ. MERCATI, ό'.π., 7-14 LAURENT, Liste episcopale, 'Αντίθετα, ό Δ. Α. ΖΑΚΥΘΗΝΟΣ, Μανουήλ Β' ό Παλαιολόγος καί ό καρδινάλιος 'Ισίδωρος έν Πελοποννήσω, Mélanges offerts à Octave et Melpo Merlier, τόμ. Γ', 'Αθήνα 1957, 65-69, υποστηρίζει δτι ό 'Ισίδωρος, έκτος άπό συντάκτης τών δύο αναφορών, ήταν ταυτόχρονα ό 'ίδιος ό μητροπολίτης Μονεμβασίας, πού τίς απηύθυνε. Τήν ταύτιση αυτή απορρίπτει ό LAURENT, Isidore de Kiev, , ό όποιος δέν δέχεται ότι ό 'Ισίδωρος εϊχε χρηματίσει ποτέ μητροπολίτης Μονεμβασίας. Σχετικά μέ τήν προσωπική βιβλιοθήκη, πού ό 'Ισίδωρος πρέπει νά κατείχε κατά τή διάρκεια τής διαμονής του στή Μονεμβασία καί στην οποία στηρίχτηκε γιά τή σύνταξη τών δύο υπομνημάτων, βλ. 'Ελευθερία ΠΑΠΑΠΑΝΝΗ - Σπ. ΤΡΩΙΑΝΟΣ, Μια νομική βιβλιοθήκη στή Μονεμβασία τό 15ο αιώνα, Βυζαντινοί Μελέται 2, [1991], Πρόκειται γιά τή δεύτερη άπό τίς δύο αναφορές, αυτήν τού 1427/28, βλ. ΛΆΜΠΡΟΣ, ό'.π.,

10 86 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ ντος τω μεγάλω πατρ'ι Μεθοδίω τω πατριάρχη παρά τον 'Ρώμης έν τοις τών ε'ικονομάχων χρόνοις επί συστάσει τών Ιερών εικόνων. Μητρόπολις γαρ ην τηνικαΰτα, καθώς εστί τούτο μαθείν ακριβώς άπό τε τών επιγραφών τών εικόνων τού αγίου τούδε καί τών άδομένων τροπαρίων καί ίδιομέλων αυτού, ούχ ήττον δ' άπό τής τού βίου εκείνου συγγραφής. Έχει δέ ούτωσίν «Τούτοις ό Ιερός Πέτρος έστηριγμένος καί κατωχυρωμένος, αυτός αντί πάντων εαυτόν τής συνόδου συνήγορον όναδείξας καί φυσικοίς καί γραφικοίς προβλήμασι τά τών αιρετικών όποφράξας στόματα καί τη συνάδω τό κύρος όναντίρρητον χαρισάμενος, βασιλέας καί Ιερέας προς εκπληξιν συνεκίνησεν, άποθειάσαντας αυτόν καί μακαρίσαντας έπί τη γενναιότατη κατά τών δυσσεβών ένστάσει. Αυτός δέ, τών Νικαέων όπαναστάς, όϊκαδε ωχετο. Μετά δέ τινας χρόνους ή μεν τών άϊδίων λήξις τούτον προςελαμβάνετο, πολλά μεν τφ άοιδίμω έπισκήψαντα Θεοφάνει καί πολλούς τους περί άγνείας καί καθαρότητος λόγους αύτω προεκθέμενος, δν καί παραστάτην τού θείου βήματος άναδείξας καί άντ αυτού προχειρισάμενος πρόεδρον έξέπνευσεν» 39. Τό επεισόδιο τής συμμετοχής τού επισκόπου Πέτρου στή σύνοδο τής Νίκαιας, επαναλαμβάνεται μέ υπερβολικές εκφράσεις στην αναφορά 40, παραπέμπει, ωστόσο, στό ιστορικό γεγονός τής παρουσίας του σέ αυτήν, οπού όμως ή περιγραφή της είναι πολύ λιτή. Στην ϊδια αναφορά μνημονεύεται καί ή μετάβαση τού επισκόπου Μονεμβασίας στή Ρώμη: ή μνεία τού συνεκδημήσαντος Μεθοδίου δέν επιτρέπει, νομίζω, καμία παρερμηνεία ή υπόθεση δτι Ίσως τό περιστατικό αναφέρεται σέ διαφορετικά πρόσωπα. Πρόκειται γιά τον επίσκοπο Μονεμβασίας 'Ιωάννη, στον όποιο απευθύνεται ό Θεόδωρος Στουδίτης, τό όνομα όμως πού παραδίδεται έδώ είναι Θεοφάνης. Ποιος, όμως, είναι ό άγιος Θεοφάνης, αρχιεπίσκοπος Μονεμβασίας, καί τί γνωρίζουμε γι' αυτόν; Πληροφορίες γιά τή ζωή του περιλαμβάνονται μόνο σέ δύο πηγές τού 15ου αϊ., στην αναφορά τού 1427/28 καί στό συνοδικό τής Μονεμβασίας, συνταγμένο τό Στην αναφορά σημειώνεται, έκτος άπό τή μετάβαση του στή Ρώμη, δτι ό Θεοφάνης έτιμάτο ώς άγιος στή Μονεμβασία καί παρατίθεται απόσπασμα τού άγνωστου άπό άλλου Βίου του. Στό συνοδικό της Μονεμβασίας, ό Θεοφάνης μνημονεύεται ώς αρχιεπίσκοπος καί όμολογητής, άλλα στή σειρά προηγείται τού επισκόπου Πέτρου 41. Όπως έχει ήδη επισημανθεί άπό τον Laurent, είναι πιθανό ό αντιγραφέας τού συνοδικού, νά είχε υπόψη του τό κείμενο τού Βίου τού 39. ΛΆΜΠΡΟΣ, δ.π, Τις υπερβολές πού περιέχονται στή φράση γιά τον Πέτρο υπογραμμίζει καί ό LAURENT, Liste episcopale, LAURENT, Synodicon, 131, 139, και GOUILLARD, Synodikon, 117.

11 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 87 Θεοφάνη, ή τουλάχιστον, τό απόσπασμα του πού περιέχεται στην αναφορά, καί άπό έκεϊ νά άντλησε τήν πληροφορία, καί γιά τό λόγο αυτό νά έθεσε τό όνομα τού Θεοφάνη πρίν άπό τού Πέτρου 42. Μέ αφετηρία τό απόσπασμα τής τού βίου εκείνου (τού Θεοφάνη δηλαδή) συγγραφής 43, πού περιέχεται στην αναφορά καί σώζεται καί σέ άλλον χειρόγραφο κώδικα τού 'Ισιδώρου Κιέβου 44, ό Θεοφάνης έχει συμπεριληφθεί στους αγίους τής ανατολικής ορθόδοξης 'Εκκλησίας 45. Πιστεύω, όμως, δτι δέν υπάρχει τέτοιος άγιος ιστορικά τεκμηριωμένος' ή υπαρξή του μαρτυρεϊται μόνο άπό τίς δύο πηγές τού 15ου αϊ., δπου στό πρόσωπο του 46 έχουν συγκεραστεΐ χαρακτηριστικά καί ιδιότητες πού ανήκουν εϊτε στον Πέτρο (ή λατρεία του ώς αγίου στή Λακωνία) εϊτε στον 'Ιωάννη (ή μετάβαση του στή Ρώμη μαζί μέ τον Μεθόδιο). Παρόλο, όμως, πού ή ιστορική αξιοπιστία τής πηγής αυτής έχει έντονα αμφισβητηθεί 47, πού τό κείμενο περιέχει υπερβολές καί δημιουργεί σύγχυση, εντούτοις ό ιστορικός πυρήνας δσων αναφέρονται στηρίζεται στην πραγματικότητα καί άπο- 42. LAURENT, Synodicon, ΛΆΜΠΡΟΣ, ό'.π., Κώδικας Vatic, gr. 1879, φ. 158, βλ. MERCATI, ό'.π, 8' Ρ. CANART, Codices Vaticani graeci. Codices , τόμ. I. Codicum enarrationes, Βατικανό 1970, BH& Ό LAURENT, Synodicon, , 144, δέχεται μέ επιφυλάξεις τήν ύπαρξη επισκόπου Θεοφάνη καί τοποθετεί τή θητεία του στον επισκοπικό θρόνο τής Μονεμβασίας ανάμεσα σέ αυτήν τού Πέτρου καί τού 'Ιωάννη. Πιστεύει, ακόμη, δτι κατά τήν αναθεώρηση τού συνοδικού, τό 15ο αι., έγινε σύγχυση ανάμεσα στον Θεόκλητο καί στον 'Ιωάννη. 'Αντίθετα, ή ΚΑΛΛΙΓΑ, ό'.π, , θεωρεί ότι πρόκειται γιά τό ϊδιο πρόσωπο, τού οποίου τό κληρικό άνομα ήταν 'Ιωάννης καί τό μοναστικό Θεοφάνης. Τέλος, ό GOUILLARD, Synodikon, 282, θεωρεί τον Θεοφάνη ώς un personnage d'historicité douteuse. 47. Τό περιεχόμενο τής αναφοράς έχει σχολιαστεί άπό τους ιστορικούς καί έχουν αναλυθεί οί λόγοι πού ώθησαν τό μητροπολίτη Μονεμβασίας νά τήν απευθύνει στον πατριάρχη. Συγκεκριμένα, στην προσπάθεια του νά υπερασπιστεί τά δικαιώματα τής μητρόπολης Μονεμβασίας επί τών επισκοπών Μαΐνης καί Ζεμενάς, τις όποιες διεκδικεί ό μητροπολίτης Κορίνθου, ό πελοποννήσιος ιεράρχης προσπαθεί νά αποδείξει δτι ή μητρόπολη Μονεμβασίας κατείχε τίς δύο αυτές επισκοπές χρόνους... σχεδόν εξακόσιους. Παραποιεί γεγονότα καί περιστατικά, παραθέτει ανακρίβειες καί, γενικά, κάνει κάθε προσπάθεια νά περιβληθεί μέ αϊγλη ή Μονεμβασία, ή Ί'δρυσή της καί ό ρόλος πού διαδραμάτισε στην απελευθέρωση τής Πελοποννήσου άπό τους Λατίνους, βλ. ΚΥΡΙΑΚΙΔΗΣ, δ.π., Βλ. επίσης, St. BINON, L'histoire et la légende de deux chrysobulles d'andronic II en laveur de Monembasie. Macaire ou Phrantzès?, ÉO 37, 1938, ' P. CHARANIS, The Chronicle of Monemvasia and the Question of the Slavonic Settlements in Greece, DOP 5, 1950, , 161 (= Studies on the Demography, δ.π., άρ. X) P. LEMERLE, La chronique improprement dite de Monemvasie: Le contexte historique et légendaire, REB 21, 1963, P. YANNOPOULOS, La pénétration slave en Argolide, στό: Études Argiennes (= BCH, Supplément VI), Αθήνα - Παρίσι 1980, ' Ο ΙΔΙΟΣ, Métropoles, 392 σημ. 9. Άς σημειω-

12 88 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ δεικνύει οτι, έξι αιώνες μετά άπό τά αληθινά συμβάντα, ή τοπική παράδοση εξακολουθούσε νά τά διατηρεί ζωντανά καί νά τά διαιωνίζει. 'Εκτός άπό τή Μονεμβασία, άπό τον υπόλοιπο πελοποννησιακό χώρο τό μόνο στοιχείο πού έχουμε καί φανερώνει κάποια εμπλοκή ιεραρχών στην εικονομαχικη έριδα είναι τό γεγονός τής συμμετοχής τού επισκόπου Τροιζήνος 'Αντωνίου 48 καί τού μοναχού 'Ιωάννη, εκπροσώπου τού Πατρών Προκοπίου 49, στίς εργασίες τής Ζ' οικουμενικής συνόδου τής Νίκαιας, τό 787. Ό Προκόπιος Πατρών, πού αναφέρεται στά πρακτικά τής συνόδου, είναι πιθανό νά ταυτίζεται μέ τον ανώνυμο επίσκοπο Πατρών, τον όποιο ό Θεόδωρος Στουδίτης αναφέρει σέ επίγραμμα του προς τον απόστολο 'Ανδρέα: Ώ πρωτόκλητε, τών αποστόλων κλέος, ό παμμέγιστος τών Πατρών φαεσφόρος, τον σον λεών φύλαττε συν τω ποιμένα. Όπως σημειώνει ό έκδοτης τών επιγραμμάτων, τό συγκεκριμμένο επίγραμμα πρέπει νά έχει γραφτεί 51 τήν εποχή πού ό Στουδίτης βρισκόταν ακόμη στή μονή Σακκουδίωνος, ή μόλις μετακόμισε στή μονή Στουδίου στην Κωνσταντινούπολη, δηλαδή λίγο πρίν ή λίγο μετά τό 798. "Ισως, δμως, νά πρόκειται γιά τον επίσκοπο Πατρών Γεώργιο, τή σφραγίδα τού οποίου ό Laurent είχε χρονολογήσει διαδοχικά 52 στον 6ο-7ο ή στον 8ο αιώνα 53. Όποιος άπό τους δύο Ιεράρχες καί αν υποκρύπτεται στό επίγραμμα, πρέπει λογικά νά άνηκε στην εϊκονόφιλη παράταξη, ώστε νά δικαιολογεί τήν αναφορά του άπό τον Θεόδωρο Στουδίτη. θεϊ, δτι ή παραποίηση ιστορικών γεγονότων καί έγγραφων άπό ιεράρχες, γιά νά ισχυροποιήσουν αστήριχτα αιτήματα καί νά επιτύχουν προνόμια γιά τίς περιφέρειες τους, είναι φαινόμενο πού απαντάται συχνά στην εκκλησιαστική ιστορία. 48. MANSI, XII, στ. 1099, XIII, στ. 145, 369, 392. Βλ. καί DARROUZÈS, Listes episcopates, 38 άρ. 108Α, 193D, 192Ε, 183F, 64 άρ. 108Β, 65 άρ. 193D, 192Ε, 183F. 49. MANSI, XIII, στ. 137, 140, 365. Βλ. καί DARROUZÈS, Listes episcopates, 18-19, 20 άρ. (44)D, 43Ε, 62 άρ. (44)D, 43Ε. 50. PG 99, στ. 1801' A. GARZYA, Theodori Studitae epigrammata, ΕΕΒΣ 28, 1958, 48 άρ. LXXXVIl P. SPECK, Theodoros Studites, Jamben auf verschiedene Gegenstände. Einleitung, kritischer Text, Übersetzung und Kommentar, Βερολίνο 1968 (Supplementa Byzantina, 1), 242 άρ. LXXXVIl. 51. SPECK, δ.π, V. LAURENT, Le Corpus des sceaux de l'empire byzantin. Tome V: L'Église, I. L'Église de Constantinople, A. La Hiérarchie, Παρίσι 1963, άρ V. LAURENT, La date de l'érection des métropoles de Patras et de Lacedèmone, REB 21, 1963, 135 σημ M.-H. FOURMY - M. LEROY, La Vie de S. Philarète, Byzantion 9, 1934, 165. Γιά τήν εξορία τού

13 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 89 Πληροφορίες γιά τήν εικονομαχικη περίοδο στην περιοχή τής Λακωνίας ανιχνεύονται καί σέ αγιολογικά κείμενα. Τό 821/2 βρίσκεται στην Καρυούπολη τής Μάνης ό μοναχός Νικήτας άπό τήν Άμνία τής Παφλαγονίας. Όπως σημειώνει ό ίδιος στό τέλος τού Βίου τού παππού του, οσίου Φιλάρετου τού 'Ελεήμονος (+792), τον οποίο συγγράφει εκεί, ό λόγος της παρουσίας του στην Καρυούπολη είναι ή εξορία: εν έξορι^ ων έν Πελοποννήσω, έν Καριουπόλει 5 ' 1. Δέν είναι γνωστός ό λόγος τής εξορίας τού Νικήτα σέ τόπο 55 απομακρυσμένο άπό τήν πρωτεύουσα: πιθανολογείται άπό τους έκδοτες τού Βίου, οτι είχε σχέση μέ τά εϊκονόφιλα αισθήματα του, σέ εποχή πού στην αυτοκρατορία εντεινόταν τό κλίμα τών διωγμών κατά τών εϊκονολατρών, εξαιτίας τής αποστασίας τού Θωμά 56. Σέ βοήθεια του είχε σπεύσει rò προσχωριόζον κατά τήν 'Ελλάδα ναυτικόφ 1, γεγονός πού φανερώνει δτι οί ελληνικοί πληθυσμοί έτρεφαν φιλικά αισθήματα στό πρόσωπο του. Ό Lemerle δέν δέχεται τήν άποψη δτι ή εξορία τού Νικήτα συνδυάζεται μέ τήν αποστασία τού Θωμά, γιά τον όποιο υποστηρίζει, δμως, δτι δέν ήταν εϊκονόφιλος 58. Σχετικά μέ τους λόγους πού επέβαλαν τήν εξορία τού Νικήτα στην Καρυούπολη, οϊ γνώμες τών ιστορικών διίστανται άλλοι δέχονται τήν εϊκονόφιλη ιδιότητα του 59, Νικήτα στην Καρυούπολη, βλ. καί Ροδονίκη ΕΤΖΕΟΓΛΟΥ, Καρυούπολις, μία ερειπωμένη βυζαντινή πόλη. Σχεδίασμα ιστορικής γεωγραφίας τής βορειοανατολικής Μάνης, Λακωνικοί Σπουδαί 9, 1988, Καί στό Βίο τού 'Ανδρέα τού Σαλοΰ αναφέρεται, ανάμεσα σέ άλλες πόλεις, μία πού φέρει τό όνομα Καρυούπολη: μακάριοι οί κατοικοΰντες έν 'Ρώμη h έν 'Ρίζα η έν Άρμενοπέτρα ή έν Στροβίλω ή έν Καρυουπόλεΐ' έν ταύταις γαρ ταίς πόλεσιν καί τόποις άναπαύσονται, βλ. L. RYDÉN, The Life of St Andrew the Fool, II. Text, Translation and Notes. Appendices, Ούψάλα 1995, 264 στ , 348 σημ. 29' Ο ΐΔίΟς, The Andreas Salos Apocalypse. Greek Text, Translation, and Commentary, DOP 28, 1974, 204, καί σχόλια 242. Δέν μπορούμε, δμως, νά πούμε μέ βεβαιότητα αν ταυτίζεται μέ τήν Καρυούπολη τής Πελοποννήσου, παρόλο πού μόνο αυτή είναι γνωστή άπό τίς πηγές. 56. FOURMY - LEROY, ό'.π, 97. Πρβλ. AHRWEILER, Geography, ΣΥΝΈΧΕΙΑ ΘΕΟΦΆΝΗ, (Βόννη). Βλ. καί ΣΚΥΛΙΤΖΗΣ, (Thurn): καί όπερ είχε κατά τήν 'Ελλάδα ναυτικόν. 58. P. LEMERLE, Thomas le Slave, TM 1, 1965, , 262, 263 καί σημ. 27, 294 (= Essais sur le monde byzantin, Λονδίνο 1980, άρ. III). 59. Π. Α. ΓΙΑΝΝΌΠΟΥΛΟΣ, Παρατηρήσεις στό «Βίο τού αγίου Φιλάρετου», Βυζαντινά 13/1, 1985 (= Δώρημα στον 'Ιωάννη Καραγιαννόπουλο), , κυρίως Ό Γιαννόπουλος απορρίπτει τήν άποψη τού SevCenko (βλ. σημ. 60), υποστηρίζοντας δτι ή αυτοκράτειρα Ειρήνη είναι απίθανο νά δεχόταν ώς σύζυγο τού γιου της Κωνσταντίνου ΣΤ' γυναίκα (δηλαδή τή Μαρία, εγγονή τού Φιλάρετου) πού θα ανήκε σέ οικογένεια μέ μή εϊκονόφιλα αισθήματα 'Επομένως, ή «ουδέτερη» στάση τού Νικήτα πού θα πρέπει νά ήταν είκονόφιλος εφόσον εξορίστηκε, Τσως, έπί Μιχαήλ Β ' απέναντι στην εικονομαχικη έριδα, όπως διαφαίνεται άπό τό κείμενο τού Βίου τού Φιλάρετου, μπορεί νά ερμηνευτεί μόνο ώς προσπάθεια του βιογράφου νά γίνει ό παππούς του Φιλάρετος αποδεκτός, ώς άγιος, καί άπό τήν εΐκονο-

14 90 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ άλλοι δέν τή δέχονται 60, ενώ άλλοι αποδίδουν τήν εξορία του σέ πολιτικούς λόγους 61. Πάντως, ανεξάρτητα άπό τίς διάφορες απόψεις πού άναπτύχτηκαν, ή εξορία γιά εϊκονολατρικούς λόγους, τού Νικήτα στή θεωρούμενη ώς εϊκονόφιλη Πελοπόννησο, είναι μάλλον δύσκολο νά γίνει δεκτή. 'Εκτός άπό τίς γραπτές πηγές, τά αρχαιολογικά τεκμήρια ελάχιστα στοιχεία προσθέτουν στίς γνώσεις μας γιά τίς επιπτώσεις τής εϊκονομαχικής έριδας στην Πελοπόννησο. Μνημεία πού νά διασώζουν ανεικονικό διάκοσμο δέν έχουν μέχρι σήμερα εντοπιστεί' μοναδική εξαίρεση αποτελεί ό μισοερειπωμένος ναός τού 'Αγίου Προκοπίου, κοντά στον οικισμό "Αγιος Γεώργιος τής Κίττας, στή Μέσα Μάνη. Ό νάίσκος διασώζει τμήματα ανεικονικού ζωγραφικού διακόσμου στην αψίδα: διακοσμητική ταινία αποτελούμενη άπό σηρικούς τροχούς διέτρεχε τή βάση του τεταρτοσφαιρίου, ένώ στό μέσο της κόγχης διακρίνονται τέσσερις βαθμίδες βάσης, επάνω στην οποία υψωνόταν σταυρός, τού οποίου σώζεται ή κάτω κεραία λατρική καί άπό τήν εικονομαχικη μερίδα τής Κωνσταντινούπολης. 60. Ό I. SEVCENKO, Hagiography of the Iconoclast Period, στό: Iconoclasm, 126, 128, επισημαίνει δτι ό Βίος τού Φιλάρετου, παρόλο πού γράφτηκε κατά τή διάρκεια τής εΐκονομαχικής περιόδου, αποσιωπά τελείως τά σύγχρονα γεγονότα, δέν αναφέρεται καθόλου στή μάχη κατά τών εικόνων καί γιά τό λόγο αυτό θεωρεί τό Βίο ώς «μή εΐκονόφιλο». Κατά συνέπεια, καί ό Νικήτας δέν πρέπει νά διώχτηκε γιά τό λόγο αυτό. 61. Ή Auzépy, συμφωνώντας μέ τον Sevcenko ώς προς τό χαρακτηρισμό τού Βίου τού Φιλάρετου, αποδίδει τήν εξορία τού Νικήτα σέ πολιτικούς λόγους. Άν γίνει δεκτή ή χρονολογία 830, γιά τή συγγραφή τού Βίου, πού προτείνει, ή εξορία τού Νικήτα Ίσως νά οφείλεται στό γεγονός δτι ήταν συγγενής τής Ευφροσύνης, δισέγγονης τού Φιλάρετου καί δεύτερης συζύγου τού Μιχαήλ Β', τήν οποία ό Θεόφιλος, μετά τήν άνοδο του στό θρόνο, περιόρισε σέ μοναστήρι, βλ. MARIE-FRANCE ROUAN, Une lecture «iconoclaste» de la Vie d'etienne le Jeune, TM 8, 1981, 434 σημ. 83' MARIE-FRANCE AUZÉPY, L'analyse littéraire et l'historien: l'exemple des Vies de saints iconoclastes, BS1 53, 1992, 57-67' H ΙΔΙΑ, De Philarète, de sa famille, et de certains monastères de Constantinople, στό: Catherine JOLIVET-LÉVY, M. KAPLAN καί J.-P. SODINI (έκδ.), Les saints et leur sanctuaire à Byzance. Textes, images et monuments, Παρίσι 1993, (Byzantina Sorbonensia, 11). Πρόσφατα, ή Claudia LUDWIG, Sonderformen byzantinischer Hagiographie und ihr literarisches Vorbild. Untersuchungen zu den Viten des Äsops, des Philaretos, des Symeon Salos und des Andreas Salos, Φρανκφούρτη - Βερολίνο - Βέρνη - Νέα 'Υόρκη - Παρίσι - Βιέννη [1997], , υποστηρίζει δτι ό συγγραφέας τού Βίου, μοναχός Νικήτας, δέν ανήκε στην οικογένεια τού Φιλάρετου, άλλα έγραψε τό Βίο του, μέ σκοπό νά κερδίσει τήν εύνοια τού Μιχαήλ Β' καί νά επιτύχει τήν έκ μέρους εκείνου ανάκληση τής εξορίας του, βλ. καί Ρ. SPECK, Kaiser Konstantin VI. Die Legitimation einer fremden und der Versuch einer eigenen Herrschaft. Quellenkritische Darstellung von 25 Jahren byzantinischer Geschichte nach dem ersten Ikonoklasmus, Μόναχο [1978], , σημ Ν. Β. ΔΡΑΝΔΑΚΗΣ, Βυζαντινές τοιχογραφίες τής Μέσα Μάνης, 'Αθήνα 1995, Πρβλ.

15 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 91 ακόμη, απλοί σταυροί διακοσμούσαν καί τον ήμικυλινδρικό τοίχο τής αψίδας. Ό ανεικονικός αυτός διάκοσμος θεωρήθηκε δτι απηχεί εικονοκλαστικές τάσεις καί έχει χρονολογηθεί στό πρώτο μισό τού 9ου αϊ., συμπίπτει δηλαδή χρονικά μέ τά τελευταία χρόνια τής Εικονομαχίας 62. Τά στοιχεία πού εκτέθηκαν ως τώρα, δείχνουν πώς παρά τήν επικρατούσα άποψη, δτι οί επαρχίες τής βυζαντινής αυτοκρατορίας δέν επηρεάστηκαν άπό τήν εικονομαχικη έριδα, στην Πελοπόννησο τουλάχιστον υπάρχουν ενδείξεις ενεργού συμμετοχής εξεχόντων μελών τής πελοποννησιακής κοινωνίας σέ αυτήν καθώς καί προσέλκυση ξένων. Τά στοιχεία αυτά, λίγα καί αποσπασματικά, δίνουν ωστόσο μία αμυδρή εικόνα τού απόηχου πού είχε ή ταραγμένη περίοδος τής Εικονομαχίας στην εσχατιά τής αυτοκρατορίας, σέ μία επαρχία ή οποία δέν απασχολούσε ιδιαίτερα τήν πρωτεύουσα. Ή αξιολόγηση τών στοιχείων αυτών επιτρέπει, νομίζω, νά υποστηριχτεί δτι καί ή Πελοπόννησος καί ιδιαίτερα ή περιοχή τής Λακωνίας, δπως άλλωστε καί άλλες περιοχές τού Βυζαντίου, παρουσιάζει διττή εϊκόνα: στό χώρο της εμφανίζονται καί εϊκονόφιλες δραστηριότητες (επίσκοποι, υποδοχή εξόριστων) καί εικονοκλαστικές πράξεις (διακόσμηση ναών μέ ανεικονικές παραστάσεις), πού δέν έχουν σχέση μέ γεωγραφική κατανομή, άλλα μέ τά ήθη, τό πολιτικό καί κοινωνικό υπόβαθρο τών κατοίκων της 63. AHRWEILER, Geography, 27' Jacqueline LAFONTAINE-DOSOGNE, Pour une problématique de la peinture d'église byzantine à l'époque iconoclaste, DOP 41, 1987, 335. 'Αντίθετα, ό Πάλλας υποστηρίζει (Δ. Ι. ΠΑΛΛΑΣ, Eine anikonische lineare Wanddekoration auf der Insel Ikaria, JOB 23, 1974, ' Ο ΙΔΙΟΣ, Les décorations aniconiques des églises dans les îles de l'archipel, Studien zur spätantiken und byzantinischen Kunst, Friedrich Wilhelm Deichmann gewidmet, II, Mainz 1986, 175, 176, 178, 179), δτι ό διάκοσμος αυτός, σέ μνημεία πού βρίσκονται μακριά άπό τήν πρωτεύουσα, δέν σχετίζεται μέ τήν Εικονομαχία. 'Ισχυρίζεται, δτι πρόκειται γιά προ-εΐκονοκλαστική παράδοση πού εξακολουθεί νά εφαρμόζεται καί κατά τήν περίοδο τής Εικονομαχίας, δεχόμενος δτι ή έριδα ήταν θέμα πού απασχόλησε μόνο τή Βασιλεύουσα καί δέν έφθασε στις επαρχίες. Βλ. καί τις ενδιαφέρουσες απόψεις πού διατυπώνει ή Μυρτάλη ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ, Νέος ανεικονικός διάκοσμος εκκλησίας στή Νάξο. Οι τοιχογραφίες τού 'Αγίου 'Ιωάννη τού Θεολόγου στ' Άδησαροΰ, ΛΧΑΕ περ. Δ' 12, 1984, , σχετικά μέ τίς θεωρίες πού επε συνδέουν εϊτε αποσυνδέουν τίς ανεικονικές διακοσμήσεις τών ναών τών επαρχιών μέ τήν εικονομαχικη διαμάχη. 63. AHRWEILER, Geography, 25, Βλ. αναλυτικά παραπάνω,

16 92 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ ΕΠΙΜΕΤΡΟ: ΟΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΜΟΝΕΜΒΑΣΙΑ! ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΊΑΣ Πρώτος γνωστός επίσκοπος Μονεμβασίας, όπως αναγράφεται καί στό συνοδικό τής Μονεμβασίας ήταν, μέχρι πρόσφατα, ό Πέτρος, πού έλαβε μέρος στίς εργασίες τής Ζ' οικουμενικής συνόδου τής Νίκαιας, τό Όμως, τά σφραγιστικά κατάλοιπα προσθέτουν νέα ονόματα στον επισκοπικό κατάλογο τής Μονεμβασίας. Έτσι, μολυβδόβουλλο τού 8ου αϊ. ανήκει στον Μαρίνο, επίσκοπο Μονεμβασίας 65. Ό Μαρίνος δέν αναφέρεται στό συνοδικό τής Μονεμβασίας, ούτε είναι γνωστός άπό άλλες πηγές. Σύμφωνα μέ τους μελετητές πού δημοσιεύουν τή σφραγίδα του, ό επίσκοπος αυτός έζησε πρίν άπό τήν αναστήλωση τών εικόνων (787), ένώ τό σταυρόσχημο μονόγραμμα πού φέρει ή σφραγίδα, εκτιμήθηκε ώς ένδειξη τών εϊκονομαχικών αντιλήψεων τού κατόχου της 66. Ή ύπαρξη τής σφραγίδας τού Μαρίνου προσθέτει ένα ακόμη όνομα επισκόπου στον κατάλογο τού συνοδικού, καί μάλιστα ό Μαρίνος πρέπει νά τοποθετηθεί στον κατάλογο τών επισκόπων πρίν άπό τον Πέτρο. Στό συνοδικό τής Μονεμβασίας αναγράφεται μετά τον Πέτρο καί τον Παύλο ό επίσκοπος Γεώργιος 67, ό όποιος δέν παραδίδεται άπό άλλες φιλολογικές πηγές. 'Αντίθετα, σώζεται σφραγίδα ενός Γεωργίου επισκόπου Μονοβασίας, ή οποία είχε αρχικά χρονολογηθεί στον 9ο-10ο αϊ. καί ό κάτοχος της είχε ταυτιστεί μέ τον ομώνυμο επίσκοπο τού συνοδικού 68. 'Αργότερα, ό Laurent μετέθεσε τή χρονολόγηση τού μολυβδόβουλλου στά τέλη τού 9ου αϊ. 69, ένώ πρόσφατα, ό W. Seibt, θεώρησε ακόμη πρωιμότερη τή σφραγίδα αυτή, τοποθετώντας τη στά τέλη τού 7ου-άρχές τού 8ου αιώνα 70. Όπως μέ πληροφόρησε ό Ewala Kislinger, ό Seibt έχει καταλήξει τώρα πλέον οριστικά στό συμπέρασμα ότι ή σφραγίδα είναι ακόμη πρω- 65. J. NESBITT - Ν. OiKONOMiDES, Catalogue of Byzantine Seals at Dumbarton Oaks and in the Fogg Museum of Art, τόμ. 2, South of the Balkans, the Islands, South of Asia Minor, Ουάσινγκτον [1994], άρ "Ο.π., LAURENT, Synodicon, 131, 139 άρ. 4, 145, 161 άρ G. SCHLUMBERGER, Sigillographie de Tempire byzantin, Παρίσι 1884, 186 άρ LAURENT, Corpus, V/I, 341 (= 431) άρ E. KISLINGER, Λακεδαιμόνια, Δέμεννα καί τό Χρονικόν τής Μονεμβασίας, Βυζαντινοί Μελέται 3, 1991, καί σημ Γιά τό θέμα αυτό, βλ. παραπάνω, σημ. 25.

17 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 93 ιμότερη καί χρονολογείται στό δεύτερο μισό τού 7ου αϊώνα. Σύμφωνα μέ τή χρονολόγηση αυτή, ό Γεώργιος αναδεικνύεται σέ πρώτο τεκμηριωμένο ονομαστικά επίσκοπο Μονεμβασίας, τοποθετούμενος στον κατάλογο τών επισκόπων πρίν άπό τον Μαρίνο καί τον Πέτρο. Έτσι, ήδη άπό τά μέσα τού 7ου αϊ. υπάρχει μαρτυρημένη ή ύπαρξη επισκοπής Μονεμβασίας καί μάλιστα μέ τον τύπο Μονοβασίας, πού ήταν ό επικρατέστερος ως τον 11ο αϊώνα 71. Τον κατάλογο τών επισκόπων τής περιόδου αυτής συμπληρώνει ό 'Ιωάννης, γιά τον όποιο έγινε λόγος αναλυτικά παραπάνω, τον όποιο αναφέρει στίς επιστολές του ό Θεόδωρος Στουδίτης, καί ή θητεία τού οποίου ανάγεται στίς πρώτες δεκαετίες του 9ου αϊώνα. Οϊ μελετητές μέχρι σήμερα, στηριζόμενοι στίς πληροφορίες τού Χρονικού τής Μονεμβασίας περί εγκατάλειψης τής Λακεδαιμόνιας μετά τίς σλαβικές επιδρομές τού 585/6 καί τήν ίδρυση τής Μονεμβασίας άπό τους κατοίκους εκείνης, οί όποιοι μετέβησαν εκεί μετά τού ιδίου αυτών επισκόπου 72, υποστηρίζουν δτι ό Θεοδόσιος, ό οποίος υπογράφει στά πρακτικά της ΣΤ' οικουμενικής συνόδου τής Κωνσταντινουπόλεως, τό 680, ώς επίσκοπος τής Λακεδαιμονίων πόλεως 73, στην πραγματικότητα είναι ό επίσκοπος τής Μονεμβασίας, ό όποιος όμως δηλώνει μέ τον τρόπο αυτό τον τόπο καταγωγής του καί δχι τήν επισκοπική έδρα, τήν οποία κατέχει 74. Νομίζω δτι μία τέτοια υπόθεση είναι μάλλον δύσκολο νά υποστηριχτεί σοβαρά καί θα πρέπει πλέον νά γίνει αποδεκτό, δτι ό Θεοδόσιος είναι αυτό ακριβώς πού δηλώνει, δηλαδή επίσκοπος της Λακεδαιμόνιας καί δχι της Μονεμβασίας ΒΕΗΣ, Χρονικόν, MANSI, XI, στ R.-J. LILIE, "Thrakien" und "Thrakesion". Zur byzantinischen Provinzorganisation am Ende des 7. Jahrhunderts, JOB 26, 1977, 43 σημ Ό KISLINGER (ό'.π., 108 σημ. 18), ό όποιος σημειώνει δτι «ό Lilie παραβλέπει όμως, δτι στή σύνοδο τής Κωνσταντινουπόλεως καί άλλοι κληρικοί δηλώνουν τον τόπο καταγωγής τους κατ' ανάλογο τρόπο», συμφωνεί μαζί του δτι ή έκφραση επίσκοπος τής [τάδε] πόλεως υποδηλώνει τον τόπο καταγωγής τών επισκόπων καί επομένως ό Θεοδόσιος είναι στην πραγματικότητα επίσκοπος Μονεμβασίας. Παραβλέπει, όμως, μέ τή σειρά του, δτι στή σύνοδο τής Κωνσταντινουπόλεως δχι απλώς «καί άλλοι κληρικοί δηλώνουν τον τόπο καταγωγής τους κατ' ανάλογο τρόπο», άλλα ή πλειοψηφία τών επισκόπων πού υπογράφουν τά πρακτικά, χρησιμοποιούν τήν έκφραση αυτή. Θα πρέπει νά υποθέσει, δηλαδή, κάποιος δτι ό 'Ιωάννης, επίσκοπος τής Στοβέων πόλεως, ό 'Ανδρέας, επίσκοπος τής Μεθυμναίων πόλεως τής Λεσβίων νήσου, ό Θεόδωρος, επίσκοπος πόλεως τού Άμωρίου, ό Σέργιος, επίσκοπος τής Σινωπέων πόλεως, η ό Θεόδωρος, επίσκοπος τής Τραπεζουντίων πόλεως γιά νά αναφέρω μόνο μερικά παραδείγματα (MANSI, XI, στ. 673, 676, 677) δέν δηλώνουν, υπογράφοντας τά πρακτικά τής συνόδου, τήν έδρα τής επισκοπής τους, άλλα τον τόπο καταγωγής τους; 76. Π. Λ. ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ, Παρατηρήσεις στην λεγόμενη βασιλική τού 'Αγίου Νίκωνος, Πρακτικά

18 94 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ Έξαλλου, παρά τά οσα αναφέρει τό Χρονικό τής Μονεμβασίας, τό γεγονός δτι ή Λακεδαιμόνια δέν εγκαταλείφθηκε οριστικά άπό τους κατοίκους της μετά τά τέλη τού 6ου αϊ. επιβεβαιώνεται καί άπό τήν ίδρυση επάνω στην ακρόπολη της, μέσα στον 7ο αϊ., μεγάλης βασιλικής, τής γνωστής ώς «βασιλικής τού οσίου Νίκωνος» 76. 'Ακόμη, πρόσφατες ανασκαφές στό χώρο τής ορχήστρας τού αρχαίου θεάτρου τής πόλης έφεραν στό φώς κεραμική πού χρονολογείται στον 8ο καί 9ο αϊ. 77, μία ακόμη ένδειξη έκτος άπό τά νομίσματα του 7ου, άλλα καί τού 9ου καθώς καί τού 10ου αϊ., πού είχαν βρεθεί παλαιότερα δτι ή Λακεδαιμόνια κατοικείτο σέ δλη τή διάρκεια τών λεγόμενων «σκοτεινών αιώνων». roù Α' Διεθνούς Συνεδρίου Πελοποννησιακών Σπουδών, τόμ. Β', 'Αθήνα , (= Πελοποννησιακά Παράρτημα 6). 77. G. D. R. SANDERS, Pottery from Medieval Levels in the Orchestra and Lower Cavea, , 456, στό: G. Β. WAYWELL - J. J. WILKES, Excavations at the Ancient Theatre of Sparta : Preliminary Report, BSA 90, 1995,

19 ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΚΗ ΕΡΙΔΑ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ 95 Voula ΚΟΝΤΙ, Evidence Concerning the Iconoclastic Controversy in the Péloponnèse. Problems and Approaches In the Péloponnèse, the rarity of sources and the few precisely dated finds of the period from the 7th to the beginning of the 9th century, are not enough in order to shed light on the way things were in the area. Among the few data that refer to Iconoclasm in the peninsula, the most interesting ones are about Monemvasia, whose bishops seemed to have been actively involved in the iconoclastic controversy. Besides the written sources, the archaeological evidence adds little information to our knowledge on the consequences of Iconoclasm in the area. The evaluation of the evidence allows for the suggestion, that the Péloponnèse and Laconia in particular like other provinces in Byzantium present an ambiguous attitude: there appear activities both for (bishops, arrival of exiles) and against the cult of the images (church decoration). In Appendix, the list of the bishops of Monemvasia during Iconoclasm is discussed.

20 96 ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ

ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΤΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ Το Χρονολόγιο της Εικονομαχίας αναφέρεται στην θεολογική και πολιτική διαμάχη που ξέσπασε στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία τον 8 ο και 9 ο αιώνα, γύρω από τη λατρεία των χριστιανικών

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001

Βυζαντινά Σύμμεικτα. Τομ. 14, 2001 Βυζαντινά Σύμμεικτα Τομ. 14, 2001 Αναζητώντας την εικόνα του Ελκομένου της Μονεμβασίας. Το χαμένο παλλάδιο της πόλης και η επίδρασή του στα υστεροβυζαντινά μνημεία του νότιου ελλαδικού χώρου ΦΩΣΚΟΛΟΥ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ 3 o ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΓΑΛΑΤΣΙΟΥ Σ.Χ. ΕΤΟΣ 2011-2012 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΓΕΙΤΟΝΕΣ ΜΑΣ» ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ Εργασία της μαθήτριας:

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327

BYZANTINA ΣΥΜΜΕΙΚΤΑ 20 (2010) 323-327 An t h o n y Ka l d e l l i s St e p h a n o s Efthymiadis, The Prosopography of Byzantine Lesbos, 284 1355 A.D. A Contribution to the Social History of the Byzantine Province, Verlag der Österreichischen

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ

ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΜΑ: ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ ΜΑΘΗΤΡΙΑ: Σύρμα Ν. Γεωργία ΤΑΞΗ Β 1 EIKONOMAXIA Α Περίοδος ( 726 έως 780 ) Β Περίοδος ( 813 έως 843 ) Διαμάχη γύρω από το θέμα των ιερών εικόνων, η οποία εξελίχθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙI

Χριστιανική Γραμματεία ΙI Χριστιανική Γραμματεία ΙI Ενότητα 1: Εικονομαχία (727-843) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες.

ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ. Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις στις τρεις (3). Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσερις (4) μονάδες. ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ Μάθημα: Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία Τάξη: Β Γυμνασίου Ενότητα: Οι πρώτοι αιώνες του Βυζαντίου Χρόνος εξέτασης: 45 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Από τις πέντε (5) ερωτήσεις να απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς Η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδας Ο ορισμός του αυτοκεφάλου Κεφαλή της Μιας Εκκλησίας είναι ο Χριστός (όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι Χριστοκέφαλες). Με τον όρο αυτοκέφαλο αποδίδεται, κατά τους ιερούς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ Βαλάντη Αθανασίου, Ιστορικού

ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ Βαλάντη Αθανασίου, Ιστορικού ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ Βαλάντη Αθανασίου, Ιστορικού Εικονομαχία ονομάζεται η περίοδος της βυζαντινής ιστορίας που χωρίζεται σε 2 μέρη (726-787 και 815-847), όπου η αυτοκρατορική εξουσία απαγόρευσε την χρήση των εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ

ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ ΚΑΙ ΠΡΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Το Δ ευαγγέλιο και η σχέση του με τα Συνοπτικά «Πνευματικό» ευαγγέλιο- «σωματικά» ευαγγέλια Ομοιότητες-διαφορές Δε διασώζει καμία από τις 50 και πλέον παραβολές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 9 ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... 17 ΚΥΡΙΟΤΕΡΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... 19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. Αντικείμενο και πλαίσιο της εργασίας... 27 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΝΝΟΜΗ ΤΑΞΗ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΓΕΩΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Επισκόπηση της Ελληνικής Ιστορίας, Β. Θ. Θεοδωρακόπουλος, Ph.D. Διόρθωση - Επιμέλεια: Λίλυ Πανούση Εκδόσεις Γιαλός Αθήνα, Δεκέμβριος 2015 ISBN: 978 960 82275 0 7 Εκδόσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών

Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Επώνυµο Όνοµα Τίτλος Υπογραφή Γκόζιας Γερµανός - Γεώργιος Μητροπολίτης Παλαιών Πατρών Υπογραφές αγωνιστών της Ελληνικής Επαναστάσεων, ΙΕΕΕ, Αθήνα 1983 Ιδιότητα Γέννησης Χρόνος Γέννησης Καταγωγής Θανάτου

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-B A1-2: Περίοδος Δογματικής Ανασυγκρότησης (313-451) Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ 1990-1991 Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΘΑΣΙΑΚΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΘΑΣΙΑΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ ΤΟΜΟΣ 1990-1991 ΕΒΔΟΜΟΣ Α' ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΘΑΣΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ Η ΘΑΣΟΣ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ: ΙΣΤΟΡΙΑ - ΤΕΧΝΗ - ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΠΡΑΚΤΙΚΑ (Ανάτυπο) Μάχη Παίζη-Άποστολοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε.

ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ. Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β. Δύο στοιχεία της στήλης Β περισσεύουν. γ. Πρόνοιες. ε. ΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της στήλης με εκείνα της στήλης. Δύο στοιχεία της στήλης περισσεύουν. 1. Γαληνοτάτη Δημοκρατία 2. Ουγενότοι 3. Όθων 4. Ιωάννης ατάτζης 5. Διαφωτισμός α. γία Ρωμαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία Ι

Χριστιανική Γραμματεία Ι Χριστιανική Γραμματεία Ι Ενότητα 1-A3-4: Εκκλησιαστικές διατάξεις και ποίηση Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας

Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων. Φύλλο εργασίας Περίοδος των Αραβικών Επιδρομών - Μετοικεσία Κυπρίων Φύλλο εργασίας 1. «Αυτό το έτος (Α.Μ. 6177=691 μ.χ.) ο Ιουστινιανός από ανοησία έλυσε την ειρήνη, την οποία είχε συνομολογήσει με τον (Χαλίφη) Abd al

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα;

Α] Ερωτήσεις. 1. Πώς και πότε εκχριστιανίστηκαν οι Σλάβοι της Μοραβίας; 2. Για ποιους λόγους οδηγήθηκαν οι δύο Εκκλησίες στο Πρώτο Σχίσμα; Ιστορία του μεσαιωνικού & νεότερου κόσμου Τράπεζα Θεμάτων Κεφάλαιο 2 ο : Η εποχή της ακμής: Από τον τερματισμό της Εικονομαχίας ως το Σχίσμα των δύο Εκκλησιών (843 1054) Ενότητα 2.1. Προοίμιο της ακμής

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Σλαβικών Λαών

Ιστορία Σλαβικών Λαών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 12 η :Μαυροβούνιο Αγγελική Δεληκάρη Λέκτορας Μεσαιωνικής Ιστορίας των Σλαβικών Λαών Τμήμα Ιστορίας Αρχαιολογίας ΑΠΘ Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2012 ΙΕΡΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 1. Ἡ Καινή Διαθήκη, Θεσσαλονίκη 2010. 2. Ἱερός Ναός ἁγίου Γεωργίου (Ροτόντα), Κατάθεση μαρτυρία, Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη

ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ανάγκη η αγάπη ετάρτη, 20 Αυγούστου 2008 Αυξάνονται και πληθύνονται οι χριστιανοί στην Κίνα. Ενώ οι πιστοί πληθαίνουν με γοργούς ρυθμούς, το Πεκίνο κρατά χαμηλούς τόνους Ο Χάο Τσαν έχει συνηθίσει να προσεύχεται μπροστά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ»

Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ» ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΟΝΟΓΡΑΦΙΕΣ 3 Έλεωνόρα Κουντούρα-Γαλάκη Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΩΝ ΑΙΩΝΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1996 Ο ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΣ ΚΑΗΡΟΣ ΚΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος

ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ. Γιώργος Κωστόπουλος ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΤΑΥΡΙΚΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟ ΚΑΙ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΛΕΙΨΑΝΟΘΗΚΗ Γιώργος Κωστόπουλος Ένα από τα πιο διακριτά σημεία του εκτεταμένου αρχαιολογικού χώρου της αρχαίας Χερσονήσου βυζαντινής Χερσώνος, που

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο

Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α Γυμνασίου Ενότητα 1 : Το ταξίδι των λέξεων στον χρόνο 1 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Διαφάνειες Οι Έλληνες και η ελληνική γλώσσα 3-4 Η καταγωγή του ελληνικού αλφαβήτου 5-7 Οι διάλεκτοι της Αρχαίας

Διαβάστε περισσότερα

Το ΝΑΎΠΛΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣχΕΣΕίς ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΉ ΑΡΓΟΎΣ

Το ΝΑΎΠΛΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣχΕΣΕίς ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΉ ΑΡΓΟΎΣ ΒΟΥΛΑ ΚΟΝΤΗ Το ΝΑΎΠΛΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΣχΕΣΕίς ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΟΠΉ ΑΡΓΟΎΣ ΚΑΤΆ ΤΗ ΜΈΣΗ ΒΥΖΑΝΤΙΝΉ ΠΕΡΊΟΔΟ Τα προβλήματα της ύπαρξης ή μη επισκοπής Ναυπλίου κατά τη μέση βυζαντινή περίοδο, της υπαγωγής της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα

Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Σχολικό έτος 2013-14 Καθορισμός ημερομηνίας εορτασμού του Πάσχα ΚΑΡΑΜΠΕΛΑΣ ΜΑΡΙΟΣ-ΔΗΜΗΤΡΗΣ Τάξη : Α1 ΤΟ ΑΓΙΟ ΠΑΣΧΑ: Η γιορτή και ο υπολογισμός της ημερομηνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις

Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Διεθνές Συνέδριο Κανόνες της Εκκλησίας και Σύγχρονες Προκλήσεις Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλος, 8-11 Μαΐου 2014 Συνεδριακό Κέντρο Θεσσαλία (Μελισσάτικα) ΠΕΜΠΤΗ 8 ΜΑΪΟΥ 2014 17:30-18:00 Εγγραφή-Παραλαβή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η «ΕΙΚΟΝΟΚΛΑΣΤΙΚΗ» ΝΟΤΙΤΙΑ 3 ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΤΙΝΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ

Η «ΕΙΚΟΝΟΚΛΑΣΤΙΚΗ» ΝΟΤΙΤΙΑ 3 ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΤΙΝΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΟΝΟΡΑ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ-ΓΑΛΑΚΗ Η «ΕΙΚΟΝΟΚΛΑΣΤΙΚΗ» ΝΟΤΙΤΙΑ 3 ΚΑΙ ΤΟ ΛΑΤΙΝΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΤΗΣ Σε ενα γνωστό χωρίο πού αναφέρεται στο έτος 724/725, ή Χρονογραφία του Θεοφάνη μνημονεύει τή σθεναρή αντίδραση του πάπα

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.:

Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.: Κατά την αρχαιότητα πραγματοποιήθηκαν τρεις αναθεωρήσεις του κειμένου της Κ.Δ.: 1. Του Λουκιανού. 2. Του Ησυχίου και 3. Του Παμφίλου. Όλα τα χειρόγραφα της αρχαιότητος έχουν σφάλματα, έτσι και της Κ.Διαθήκης,

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας/Φιλοσοφική Σχολή/ Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων/ Τ.Κ. 45110. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Αγγελική Παναγοπούλου Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Οικογενειακή κατάσταση: Άγαμη Θέση: Λέκτορας Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Ιστορία Διεύθυνση αλληλογραφίας:

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457)

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 3 Ο Πέμπτος Αιώνας (α μισό) 395-457: Αρκάδιος (395-408) Θεοδόσιος Β (408-450) - Μαρκιανὸς και Πουλχερία (451-457) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ. Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος Τμήμα Φιλολογίας ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Διάλεξη 8 Ο Όγδοος Αιώνας Δυναστεία Ισαύρων (717-820): Λέων Γ (717-741) Κων/νος Ε (741-775) Λέων Δ (775-780) Κων/νος Ϛ (780-792) - Ειρήνη η Αθηναία (797-802) Νικόλαος Γ. Χαραλαμπόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού

2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού http://fanarion.blogspot.gr/2012/02/blog-post_09.html 2/09/2012 Ιωακείμ Γ, ο Πατριάρχης του Γένους, της Ρωμιοσύνης, του Ελληνισμού ΛΑΜΠΡΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΙΕΡΑΡΧΗ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΟ ΑΓΩΝΙΣΤΗ Τα πορίσματα του Επιστημονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία. Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Εισαγωγή στη Βυζαντινή Λογοτεχνία Επιλογή Βιβλιογραφίας Μαρίνα Λουκάκη Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Φιλολογίας Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας Ο κόσμος του Βυζαντίου G. Ostrogorsky, Ιστορία του Βυζαντινού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Ενότητα Ι-2: Η βασιλεία του Ηρακλείου. Αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις Κατάσταση της αυτοκρατορίας στις αρχές του 7 ου αιώνα: Επιδρομές Σλάβων και Αβάρων στη βαλκανική χερσόνησο Καταστροφή πόλεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα)

ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΙΙΔΡΟΜΗ TOT ΤΣΑΡϋΤ ΣΤΜΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΩΣ ΕΛΑΑΔΑΣ (αρχές 10ου αιώνα) Ό Βίος του 'Οσίου Λούκα τοΰ Στειριώτη εΐναι το μοναδικό κείμενο, το όποιο αναφέρεται, άμεσα και διεξοδικά στην επιδρομή

Διαβάστε περισσότερα

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη)

Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Η πρώτη γνωστή συλλογή ορισμένων βιβλίων της Κ. Δ. οφείλεται στον αιρετικό Μαρκίωνα (140 μ.χ., Ρώμη) Α Ο ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΤΟΥ MURATORI Ο κατάλογος έχει ιδιαίτερη αξία για τον κανόνα της Κ. Διαθήκης. Είναι ο αρχαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.)

ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) ΣΤΗ ΔΥΣΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΕΝΤΥΠΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΚΑΙΝΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ (16 Ο αι.) 1. Από τον Έρασμο στο Textus Receptus Πρώτη έκδοση του ελληνικού κειμένου της Αγ. Γραφής η πολύγλωσση Κομπλουτιανή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο

Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Η εκπαίδευση στο Βυζάντιο Τα Πανεπιστίμια του Βυζαντίου Οι Βυζαντινοί έδιναν μεγάλη σημασία στην εκπαίδευση, παρ' όλο που στην αυτοκρατορία υπήρχαν πολλοί αναλφάβητοι. Γενικά στο Βυζάντιο η παιδεία δεν

Διαβάστε περισσότερα

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη

Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη Η Βυζαντινή Κωνσταντινούπολη ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Ε ΤΑΞΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Σελίδα 1 Κωνσταντινούπολη Η ξακουστή και δοξασµένη πολιτεία, µε τη λαµπρή, χιλιόχρονη ιστορία, που για δέκα αιώνες δέσποζε πρωτεύουσα της

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΚΑ ISSN 2241-1577 ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ. ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19

ΧΡΟΝΙΚΑ ISSN 2241-1577 ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ. ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19 ΧΡΟΝΙΚΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ ιανουαριοσ - απριλιοσ 2013 ετοσ ΣΤ - αρ. τευχουσ 19 ISSN 2241-1577 Τετραμηνιαία έκδοση της Εταιρείας Μελετών Ιστορίας και Πολιτισμού Ν. Ημαθίας (Ε.Μ.Ι.Π.Η.)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΦΩΚΑ (961)

Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΙΚΗΦΟΡΟ ΦΩΚΑ (961) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΟΥ ΥΠΟΒΛΗΘΗΚΕ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ, ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Η ΑΝΑΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι 1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης)

16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι 1. Ερµηνευτικές ερωτήσεις 1.1. Ερωτήσεις ανοικτού τύπου (ανάπτυξης και σύντοµης απάντησης) 16-18 Ενδεικτικοί διδακτικοί στόχοι Nα κατανοήσουν οι µαθητές την προσπάθεια του ηµοσθένη να πείσει τους Αθηναίους για τις πραγµατικές προθέσεις των Λακεδαιµονίων. Nα αξιολογήσουν τις προτάσεις των Λακεδαιµόνιων

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός;

Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Ιωάννης 1[α ]:1 --- Θεός ή «κάποιος θεός»; 1 Ιωάννης 1[α ]:1 και το οριστικό άρθρο «ο» --- Θεός ή κάποιος θεός; Εδώ θα εξετάσουμε το εδάφιο Ιωάννης 1[α ]:1 το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο λέει, «Εν αῤχη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα