Διεπιστημονικές προσεγγίσεις στη μνήμη Παναγιώτη και Έφης Μιχελή

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Διεπιστημονικές προσεγγίσεις στη μνήμη Παναγιώτη και Έφης Μιχελή"

Transcript

1

2 ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ Διεπιστημονικές προσεγγίσεις στη μνήμη Παναγιώτη και Έφης Μιχελή Επιμέλεια: Γιώργος Ζωγραφίδης Γιάννης Κουγιουμουτζάκης E-BOOK ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Ιδρυτική δωρεά Παγκρητικής Ενώσεως Αμερικής ΗΡΑΚΛΕΙΟ 2011

3 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑΣ Hράκλειο Kρήτης, T.Θ. 1385, Tηλ.: , Fax: Aθήνα: Κλεισόβης 3, Tηλ.: , Fax: Ο τόμος εκδόθηκε με την ευγενική χορηγία του Ιδρύματος Παναγιώτη και Έφης Μιχελή Σειρά: ΣΥΜΒΟΛΕΣ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ / ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ 2008 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΕΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΡΗΤΗΣ Επιστημονική επιμέλεια: Γιώργος Ζωγραφίδης, Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, γιάννης Κουγιουμουτζάκης, Καθηγητής Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης Διόρθωση δοκιμίων: Βίκτωρ Αθανασιάδης Στοιχειοθεσία & σελιδοποίηση: Παρασκευή Βλάχου (Π.Ε.Κ.) Τεχνική επιμέλεια έκδοσης: Διονυσία Δασκάλου (Π.Ε.Κ.) Εκτύπωση & Βιβλιοδεσία: Fotolio & Typicon ISBN

4

5 Περιεχόμενα Εισαγωγή ix Διονύσιος Ζήβας, Παναγιώτης Μιχελής και Έφη Μιχελή: Η ζωή και το έργο τους Γεώργιος Αικατερινίδης, Λαϊκή αρχιτεκτονική: εθιμολογικά τυπολογικά.. 9 Κώστας Ανδρουλιδάκης, Η παρουσία της γερμανικής αισθητικής στη νεοελληνική σκέψη Αναστασία Γεωργάκη, Φύση και ηχητικά περιβάλλοντα στο έργο του Ιάννη Ξενάκη Γιώργος Ζωγραφίδης, Παλαιές και νέες εικονομαχίες: Από τον Λέοντα Γ στους Ταλιμπάν Παύλος Καϊμάκης, Αριστείδης Κοϊντιλιανός: Ένας αισθητικός της μουσικής της Ύστερης Αρχαιότητας Βασίλης Κάλφας, Ο πλατωνικός διάλογος και η αττική κωμωδία Ελένη Κορνάρου, Η αναπαράσταση του θρήνου στην αρχαία ελληνική τραγωδία: Η περίπτωση των Περσών του Αισχύλου Γιάννης Κουγιουμουτζάκης, Μαρία Μαρκοδημητράκη, Δημήτρης Αντωνακάκης, Μαρία Πατεράκη, Από την τέχνη για την τέχνη στην τέχνη για τη ζωή: Χρήση και κατάχρηση της θεωρίας του Piaget Γιώργος Μαραγκός, Η μουσική εμπειρία ως ψυχονοητική λειτουργία Αθηνά Μιράσγεζη, Η μάσκα του James Ensor Μιχάλης Πάγκαλος, Αρχαίες και μοντέρνες πτυχές του τραγικού Ασπασία Παπαδοπεράκη, Μέτρα μέτρησης της ελληνικής αρχαιότητας και η χρυσή τομή: Η εφαρμογή του «πόδα» στον Θησαυρό των Σιφνίων.. 239

6 viii ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ Θεόπη Παρισάκη, Η ζωγραφική μίμηση στον Αριστοτέλη Κωνσταντίνος Πρώιμος, Ο καθρέφτης και το μέτρο: Μεταφυσικές και ηθικές διαστάσεις της πλατωνικής κριτικής των τεχνών στο 10ο βιβλίο της Πολιτείας Δέσποινα Σταματοπούλου, Η γλώσσα των συναισθημάτων και η γλώσσα της τέχνης: Εκφραστική-φυσιογνωμική αντίληψη και το νόημα της εικόνας Μαρία Φιολιτάκη, Φαντασία και εικόνα: Η θεμελίωση της μιμητικής απεικόνισης στη βυζαντινή αισθητική

7 Εισαγωγή Ὁ φιλόσοφος καὶ ὁ καλλιτέχνης δὲν εἶναι παρὰ τῆς φύσης δύο κλάδοι, ὁ ἕνας πηγάζει ἀπὸ τὸν νοῦ ποὺ θεωρεῖ, ὁ ἄλλος ἀπὸ τὸ χέρι ποὺ πράττει. Σοφὸς καὶ χειρόσοφος, δυὸ μορφὲς ζωῆς, ἀλλὰ καὶ δυὸ μορφὲς γνώσεως, τῆς θεωρητικῆς καὶ τῆς πρακτικῆς. (Παναγιώτης Μιχελῆς, Αἰσθητικὰ θεωρήματα, 2. Ἀθήνα: Ἵδρυμα Π. & Ἔ. Μιχελῆ, , 131) Στιγμές και όψεις από τον διάλογο δύο πεδίων, της Αισθητικής και της Τέχνης, παρουσιάζουν οι δεκαεπτά μελέτες του τόμου, γραμμένες για να τιμήσουν τη μνήμη δύο εκλεκτών ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών του αρχιτέκτονα και θεωρητικού της τέχνης Παναγιώτη Μιχελή και της ζωγράφου Έφης Μιχελή. Το πεδίο της τέχνης και τα όριά της μοιάζουν ίσως αυτονόητα, μια και η τέχνη από τους νεότερους χρόνους αποτελεί ενιαία κατηγορία. Ωστόσο, παρά τις διαδοχικές θεωρητικές απόπειρες, δεν φαίνεται δυνατός ένας ορισμός της, που να περιλαμβάνει όλα τα αντικείμενα που μπορεί να θεωρηθούν (ή έχουν θεωρηθεί) τέχνη, από τις βραχογραφίες του Λασκώ έως τα σύγχρονα ολογράμματα. Επιπλέον, το τέλος της τέχνης, ή έστω το τέλος της ιστορίας της, έχει αναγγελθεί κατά καιρούς από φιλοσόφους, αισθητικούς και θεωρητικούς της τέχνης.

8 x ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ Οι μελέτες αυτού του τόμου προϋποθέτουν αλλά δεν εξετάζουν ζητήματα για τον ορισμό της τέχνης, ούτε ερευνούν τη σχέση της με την αισθητική. Στρέφονται περισσότερο σε ζητήματα που αφορούν τη δημιουργία, την ταυτότητα και την πρόσληψη του αισθητικού αντικειμένου. Δεν θέτουν όμως ερωτήματα της παραδοσιακής αισθητικής του ωραίου, περί των κατηγοριών της καλαισθησίας και του γούστου, ή περί της απόλαυσης και της αξιολόγησης του ωραίου ούτε αρκούνται στην εννοιολογική ανάλυση των όρων που χρησιμοποιούμε στις σχετικές συζητήσεις ή τη λύση των σχετικών προβλημάτων. Μέσα από τις διαφορετικές προσεγγίσεις αναδεικνύεται και επαναπροσδιορίζεται η αισθητική, όχι μόνο ως φιλοσοφικός κλάδος, που τους τελευταίους αιώνες αγωνίζεται να κατακτήσει την αυτονομία του, αλλά ευρύτερα όπως εξάλλου διαμορφώνεται σήμερα ως ο στοχαστικός λόγος περί της τέχνης, η θεωρία της τέχνης. Στην προοπτική αυτή, η φιλοσοφία αν και έχει τουλάχιστον για πολλούς την πρωτοκαθεδρία, δεν είναι μόνη και αυτό προς όφελος διπλό: τόσο δικό της όσο και της τέχνης, η κατανόηση της οποίας φωτίζεται από την προβληματική και τις έρευνες της ψυχολογίας (ειδικά για την αντίληψη και τη γνωσιακή αξία της τέχνης), της κοινωνιολογίας ή της ανθρωπολογίας. Έτσι στον παρόντα τόμο συνυπάρχουν ο φιλοσοφικός λόγος, η ψυχολογική εμπειρική ανάλυση, η κειμενική προσέγγιση, η λαογραφική περιγραφή, ο λόγος του καλλιτέχνη για την τέχνη. Αντικείμενό τους έχουν μορφές τέχνης (ζωγραφική, μουσική, αρχιτεκτονική, αρχαίο δράμα) διαφόρων εποχών, με ορισμένη προτίμηση στην αρχαιότητα. Ο επιχειρούμενος διάλογος του θεωρητικού λόγου με την τέχνη έχει μακρά ιστορία, με στιγμές υψηλής έντασης. Η τέχνη είχε ανέκαθεν το προνόμιο να φωτίζεται από τα (παραμορφωτικά κάποτε) φώτα άλλων χώρων. Η φιλοσοφία, η θρησκεία και η θεολογία, η πολιτική, η ψυχολογία και η ψυχανάλυση, η κοινωνιολογία, η ανθρωπολογία και η λαογραφία την μελέτησαν, την αξιοποίησαν, την χρησιμοποίησαν. Οι μελέτες που συγκεντρώνονται στον τόμο αυτό προέρχονται από ποικίλα επιστημονικά πεδία και δεν θα μπορούσαν να έχουν κοινές θεωρητικές προϋποθέσεις, προοπτική ή μεθοδολογία. Αυτό που τις συνέχει, και συνάδει με το στοχαστικό πρόγραμμα του Παναγιώτη Μιχελή, είναι ότι αποτελούν απόπειρες άρθρωσης θεωρητικού λόγου περί της τέχνης ή συζήτησης ποικίλων λόγων περί της τέχνης απόπειρες που δεν γίνονται ερήμην της ίδιας της τέχνης. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύεται το θεωρητικό ενδιαφέρον που έχουν η πρακτική, η ιστορία και η κριτική επιμέρους τεχνών, αλλά και το γεγονός ότι

9 ΕΙΣΑΓΩΓΗ xi οι ίδιες οι τέχνες θέτουν ερωτήματα με θεωρητικό ενδιαφέρον. Φαίνεται, τέλος, ότι πολλά θεωρητικά ζητήματα (όπως της αναπαράστασης, της φαντασίας, της συγκίνησης, της μίμησης, της έκφρασης) μπορεί να γίνουν καλύτερα κατανοητά με την εξέταση του ρόλου τους στην τέχνη. Ο τόμος αυτός αποτελεί καρπό της στενής, εδώ και δέκα χρόνια, συνεργασίας του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης με το Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή. Το Ίδρυμα, εκτός από υποτροφίες που χορηγεί για μεταπτυχιακές σπουδές αισθητικής στο εξωτερικό, χρηματοδοτεί τη θέση Μιχελή, μια θέση για τη διδασκαλία της αισθητικής στο Τμήμα ένα πρόγραμμα πρωτοποριακό για τα ελληνικά ακαδημαϊκά δεδομένα. Αυτός ο τόμος ας είναι ελάχιστο δείγμα τιμής για την προσφορά του Ιδρύματος και για το έργο του ζεύγους Μιχελή, στο οποίο αναφέρεται το πρώτο κείμενο, γραμμένο από τον Διευθυντή του Ιδρύματος, Διονύσιο Ζήβα. Τέσσερις μελέτες θίγουν ζητήματα φιλοσοφικής αισθητικής και της πρόσληψής της: Ο Κωνσταντίνος Πρώιμος επανεξετάζει ένα κλασικό ζήτημα, την πλατωνική κριτική των τεχνών στο 10ο βιβλίο της Πολιτείας, σχολιάζοντας την ερμηνεία της από την Julia Annas και τον Αλέξανδρο Νεχαμά. Υποστηρίζει ότι η εικονοκλαστική λογοκρισία του Πλάτωνα και η άρνησή του να αναγνωρίσει αυτονομία στην αισθητική δεν υποβιβάζει την τέχνη. Απεναντίας, η αισθητική αντιμετώπιση της τέχνης είναι αδιάφορη, διότι για τον Πλάτωνα η τέχνη είναι πέραν της αισθητικής και έχει μεταφυσική και ηθική σημασία. Για αυτό ακριβώς ο φιλόσοφος πασχίζει να ελέγξει πολιτικά την πρόσληψή της. Η Θεόπη Παρισάκη εκθέτει τις απόψεις του Αριστοτέλη για τη ζωγραφική μίμηση. Ο Αριστοτέλης εκκινεί από την πλατωνική αντίληψη για την καλλιτεχνική μίμηση που βασίζεται στο μοντέλο της ομοιότητας. Η ομοιότητα όμως στην περίπτωση της ζωγραφικής μίμησης λειτουργεί εν είδει συμβόλου, καθώς τα καλλιτεχνικά μέσα της ζωγραφικής χαρακτηρίζονται ως σημεία χαρακτήρων ή συναισθηματικών καταστάσεων, σε αντίθεση προς τα καλλιτεχνικά μέσα της μουσικής, τα οποία χαρακτηρίζονται ως μιμητικά ομοιώματά τους. Η άποψη του Αριστοτέλη για την ομοιότητα συσχετίζεται με την άποψη για τον γνωστικό χαρακτήρα της αισθητικής εμπειρίας.

10 xii ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ Η Μαρία Φιολιτάκη αποπειράται να συνδυάσει δύο εκ πρώτης όψεως αντίθετες έννοιες της βυζαντινής αισθητικής: τη φαντασία και τη μιμητική απεικόνιση. Η έννοια της φαντασίας κληροδοτείται από την αρχαιοελληνική στη βυζαντινή σκέψη με όλο το παραδοσιακό, πλατωνικό και αριστοτελικό, φορτίο της. Οι Βυζαντινοί θα αναζητήσουν στις δύο αρχαίες φιλοσοφικές παραδόσεις τη γνωσιοθεωρητική θεμελίωση (και τη νομιμοποίηση) για τη δημιουργία και τη χρήση της μιμητικής απεικόνισης του (υπερβατικού) προτύπου. Έτσι, η βυζαντινή φαντασία παρουσιάζεται ως μέρος του εγχειρήματος για την αναζήτηση μιας υπερβατικής αλήθειας: είναι η διαδικασία σύνθεσης των εμπειρικών δεδομένων και το προπαρασκευαστικό στάδιο για τη νοητική σύλληψη της εικόνας ως συμβόλου. Ο Κώστας Ανδρουλιδάκης επιχειρεί μια επιλεκτική περιδιάβαση στο νεοελληνικό διανοητικό τοπίο για να εντοπίσει και να παρουσιάσει σύντομα ορισμένους σταθμούς της πρόσληψης της κλασικής και της ρομαντικής γερμανικής αισθητικής (περίπου ). Τα ευρήματά του δείχνουν τη γόνιμη παρουσία της γερμανικής αισθητικής σε στοχαστές, όπως ο Βράιλας-Αρμένης, ο Κωνσταντίνος Στρατούλης, ο Φώτος Πολίτης, ο Τσάτσος, ο Παπανούτσος, και σε λογοτέχνες, όπως ο Σολωμός και ο Βιζυηνός. Ζητήματα από την αρχαία και σύγχρονη αισθητική της μουσικής εξετάζουν τρεις μελέτες: Ο Παύλος Καϊμάκης αναλύει την Περὶ μουσικῆς πραγματεία του Αριστείδη Κοϊντιλιανού, τοποθετώντας την φιλοσοφικά στη νεοπλατωνική ατμόσφαιρα του τέλους του 3ου μ.χ. αιώνα. Το έργο αυτό επιχειρεί να δείξει πως η μουσική μέσα από την αρμονία μάς παρέχει ένα μοντέλο για την κατανόηση της φυσικής και της μεταφυσικής πραγματικότητας, και επομένως για την απόκτηση υψηλότερης γνώσης. Έμφαση δίνεται στον σχολιασμό του 2ου και 3ου μέρους της πραγματείας, στα οποία πιστοποιείται η πλατωνικής καταγωγής αντίληψη του αρχαίου συγγραφέα για την επίδραση της μουσικής στην ψυχή και, κατά συνέπεια, για τον ρόλο της μουσικής παιδείας όχι μόνο στο ήθος του εκπαιδευομένου και στη μίμηση των χαρακτήρων, αλλά και στην πολιτειακή σταθερότητα. Η Αναστασία Γεωργάκη εστιάζει στη συμβολή του Ιάννη Ξενάκη στην ανάδειξη της φύσης. Αναδεικνύει τον πρωτοποριακό ρόλο του Ξενάκη στη διερεύνηση ενός άγνωστου ηχητικού σύμπαντος, όπου η φύση παίζει πρωταρχικό ρόλο μνημοσύνης και υλικού αφετηρίας για την πραγμάτωση των

11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ xiii ιδεών του συνθέτη: με τους υπαινιγμούς των ήχων της φύσης και των φυσικών φαινομένων μέσω οργανικών ήχων, με τα φωτεινά και ηχητικά περιβάλλοντα των πολυτόπων σε διάδραση με το φυσικό περιβάλλον των Μυκηνών και της Περσέπολης, ή με την έννοια του συνεχούς που υπάρχει στη φύση και με τη μεταφορά του στον οργανικό ήχο. Ο Γιώργος Μαραγκός παρουσιάζει τη γενετική θεωρία των Ray Jackendoff και Fred Lerdahl, σύμφωνα με την οποία ο νους, εκκινώντας από τη μουσική εισροή, προσλαμβάνει και επεξεργάζεται αναλυτικοσυνθετικά ένα σύνολο από χαρακτήρες της μουσικής δομής, χαρακτήρες που είναι τα συστατικά στοιχεία της μουσικής νοητικής αναπαράστασης. Η μουσική απόλαυση είναι δυνατόν να θεωρηθεί ότι σχετίζεται με έναν σχετικά στεγανό μηχανισμό, διά του οποίου η μουσική αντίληψη και η συγκινησιακή απόκριση συντίθενται ως ολική μουσική εμπειρία. Στην κριτική αυτή παρουσίαση τίθενται τα περαιτέρω ερωτήματα που παράγει η ίδια η θεωρία, η οποία εξετάζεται από τη σκοπιά της φιλοσοφίας του νου και της φιλοσοφίας των επιστημών. Τρεις μελέτες αποτελούν φιλοσοφικές και φιλολογικές αναγνώσεις της αρχαίας δραματικής ποίησης και της αρχαίας και σύγχρονης ερμηνείας της: O Βασίλης Κάλφας σχολιάζει ζητήματα μορφής του πλατωνικού έργου. Υποστηρίζει ότι ο Πλάτων νιώθει την ανάγκη για ένα καινούργιο λογοτεχνικό είδος που να εκφράζει τη δική του καινοφανή αντίληψη για τη φιλοσοφία, η οποία οριοθετεί τον εαυτό της ως προς τους ανταγωνιστικούς λόγους της (ρητορικό, σοφιστικό, πολιτικό, ποιητικό, μυθικό). Αυτό το είδος, ο διάλογος, έχει ξεχωριστά πλεονεκτήματα. Είναι ένας λόγος προσιτός στο κοινό της Αθήνας, κοινό εθισμένο στη ζωντανή ανταλλαγή επιχειρημάτων μέσα από τους δημοκρατικούς θεσμούς, αλλά και απόλυτα εξοικειωμένο, από το δράμα, με τις «μιμήσεις» της προφορικής ανταλλαγής. Είναι ένας σύνθετος λόγος που, όπως και η κωμωδία, έχει την ικανότητα να ενσωματώνει στο εσωτερικό του «ξένες φωνές» και να τις θέτει σε αντιπαράθεση με τη φιλοσοφία. Με την έννοια αυτή, ο πλατωνικός διάλογος βρίσκεται πιο κοντά στην αττική κωμωδία και προσφέρει στον φιλόσοφο ένα ιδανικό εργαλείο ἀγῶνος. Η Ελένη Κορνάρου παρουσιάζει σύντομα τον νεκρικό θρήνο στην αρχαία Ελλάδα κατά την εικονογραφία και τις φιλολογικές πηγές (με έμφαση στην τραγωδία) και αναφέρεται στην κοινωνική λειτουργία του. Στη συνέχεια, μέσα από την ερμηνευτική προσέγγιση του καταληκτικού κομμού των Περσῶν (στ ), εξετάζει και σχολιάζει τους όρους και τις συνθήκες της δρα-

12 xiv ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ ματοποίησης μιας ιστορικής θρηνητικής σκηνής, καθώς και την καθαρτική και διδακτική λειτουργία της συγκεκριμένης θεατρικής αναπαράστασης. Ο Μιχάλης Πάγκαλος επιδιώκει να φωτίσει πτυχές της αρχαίας τραγωδίας, αναφερόμενος κριτικά σε δύο ετερόκλητες προσεγγίσεις της: στη Γέννηση της τραγωδίας του Νίτσε και στο Μύθος και τραγωδία των Jean-Pierre Vernant και Pierre Vidal-Naquet. Στη μεταρομαντική νιτσεϊκή οπτική, η αντιπαλότητα διονυσιακού απολλώνειου παράγει τελικά τέχνη και ο φόβος θανάτου μετατρέπεται σε οίστρο ζωής. Στον αντίποδα του Νίτσε, η ερμηνεία των δύο γάλλων ερευνητών τονίζει την αριστοτελική σύλληψη του τραγικού (αντί εκμηδένιση, ἔλεος και φόβος), με την προβολή μιας άλλης αντιπαλότητας: πολιτική/κοινωνία θρησκεία. Έτσι, η τραγωδία καθίσταται συμπύκνωση της ανθρωπολογίας του αρχαίου ελληνικού κόσμου. Από τον χώρο της ψυχολογίας της τέχνης προέρχονται δύο συμβολές (θεωρητικές και εμπειρικές): Οι Γιάννης Κουγιουμουτζάκης, Μαρία Μαρκοδημητράκη, Δημήτρης Αντωνακάκης και Μαρία Πατεράκη, μετά από μία σύντομη περιγραφή των ψυχολογικών προσεγγίσεων της τέχνης, εξετάζουν το εγχείρημα της θεωρητικού της τέχνης Suzy Gablik. Ειδικότερα παρουσιάζουν την απόπειρά της να χρησιμοποιήσει τη θεωρία του Piaget για τα στάδια της γνωστικής ανάπτυξης των παιδιών ως βάση για την εύρεση ανάλογων σταδίων στην ιστορία της τέχνης. Με αναφορά σε ευρήματα της ψυχολογικής έρευνας, ασκούν λεπτομερή κριτική στη θέση αυτή, αναδεικνύοντας τις ατελείς αναλογίες της προόδου του νου και της τέχνης. Τέλος, περιγράφουν το μεταγενέστερο πέρασμα της Gablik από τη «γνωστικιστική» θεώρηση της τέχνης για την τέχνη στη θέση ότι η τέχνη είναι μια διαλογική δραστηριότητα, που μπορεί να υπηρετήσει τη ζωή. Η Δέσποινα Σταματοπούλου παρουσιάζει τα πορίσματα της εμπειρικής έρευνάς της σε Έλληνες και Καναδούς φοιτητές σχετικά με τις ενδοπολιτισμικές και διαπολιτισμικές διαφοροποιήσεις της αντιληπτικής εμπειρίας καλλιτεχνικών μη-αναπαραστατικών γραμμικών σχεδίων, τα οποία παρουσιάζουν την υποκειμενική εμπειρία των συναισθημάτων του φόβου και της αγαλλίασης. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων έδειξε ότι οι αξιολογήσεις των υποκειμένων της έρευνας στις λέξεις-έννοιες δείχνουν να συγκροτούνται περισσότερο δηλωτικά και αναφορικά, εφ όσον οι αξιολογήσεις αυτές σχηματίζονται κυρίως στη βάση εκτιμήσεων που αφορούν τον εαυτό. Αντιθέτως, οι αξιολο-

13 ΕΙΣΑΓΩΓΗ xv γήσεις των εικόνων έχουν περισσότερο συνδηλωτικό και υπονοούμενο χαρακτήρα, εφ όσον οι εικόνες κρίνονται περισσότερο σε σχέση με κιναισθητικές, αισθητηριο-αντιληπτικές και συγκινησιακές διεργασίες. Τέλος, επιχειρούνται τέσσερις προσεγγίσεις της καλλιτεχνικής πρακτικής και της πρόσληψής της (γλυπτική, αρχιτεκτονική, ζωγραφική, θεωρία της εικόνας): Η Ασπασία Παραδοπεράκη, αναφερόμενη στα μέτρα μέτρησης στην ελληνική αρχαιότητα, επιχειρεί να κατανοήσει τον τρόπο εργασίας του αρχαίου τεχνίτη μέσα από τη χρήση κανόνων, όπως η χρυσή τομή, και με βάση το παράδειγμα του δελφικού Θησαυρού των Σιφνίων και τον γλυπτό διάκοσμό του. Ο Γιώργος Αικατερινίδης, αφού παρουσιάσει τα έθιμα σχετικά με την κατοικία (θεμελίωση, στέγαση, κατοίκηση) στη νεότερη Ελλάδα, προχωρεί στην κατηγοριοποίηση των μορφών της, από τις πρωτογενείς (υπόσκαφα, καλύβες, πελάδες) ως τις πιο σύνθετες κατοικίες (μονόχωρες έως πυργόσπιτα). Τονίζει τον προσωπικό δημιουργικό χαρακτήρα και τη δυναμική της λαϊκής αρχιτεκτονικής, η αισθητική της οποίας εναρμονίζεται με τον άνθρωπο και το μικροπεριβάλλον του. Η Αθηνά Μιράσγεζη, μέσα από μια ανθρωπολογική, ψυχολογική και φιλοσοφική θεώρηση της μάσκας, προσπαθεί να δει αν υπάρχει κάτι πίσω από τις πολλαπλές μάσκες που ζωγραφίζει με εμμονή ο James Ensor. Οι μάσκες, το καρναβάλι, οι σκελετοί, ο θάνατος, όλα τους μοτίβα που σχεδόν καταναγκαστικά επανέρχονται στο έργο του Ensor αποκαλύπτουν και ταυτόχρονα κρύβουν τον ζωγράφο ως υποκείμενο. Οι μάσκες, κυρίαρχες στο έργο του ζωγράφου, δεν επιτρέπουν στο πρόσωπο να αναδυθεί, και όταν βγουν δεν υπάρχει πλέον τίποτε: το παιχνίδι του προσώπου με το προσωπείο (του) μοιάζει να χάνεται. Ο Γιώργος Ζωγραφίδης ανασυστήνει την εικονομαχική προβληματική μέσα από μια προτεινόμενη ιστορία της εικονομαχίας και επιχειρεί να φανερώσει την ανθρωπολογική σταθερά της εικονομαχικής πρακτικής και το κοινό θεωρητικό υπόβαθρό της. Ως παράδειγμα χρησιμοποιείται το γκρέμισμα από τους Ταλιμπάν δύο γιγαντιαίων αγαλμάτων του Βούδα στο Αφγανιστάν το Η ανάλυση του επεισοδίου αυτού υπό πολλαπλή προοπτική (πολιτική συγκυρία, πολιτιστικός βανδαλισμός, πολιτικο-θρησκευτική σύγκρουση, διαμάχη των συμβόλων) δείχνει πώς ο παραδοσιακός εικονοφοβικός μονοθεϊσμός και μια μετανεοτερικής μορφής εικονομαχία υπονομεύουν τη νεοτερική

14 xvi ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ αυτονομία της τέχνης και τις έννοιες της πολιτιστικής κληρονομιάς και του μουσείου. Αφορμή για τη σύνθεση του τόμου στάθηκε ομότιτλο Συμπόσιο, οργανωμένο από το Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών στο Ρέθυμνο (5-6 Νοεμβρίου 2005), με τη συμμετοχή ανθρώπων, των οποίων η περί αισθητικής ή τέχνης έρευνα ή διδασκαλία συνδέθηκε με το Τμήμα ή/και το Ίδρυμα Μιχελή. Πολλά κείμενα του τόμου αποτελούν επεξεργασμένη μορφή ανακοινώσεων που παρουσιάστηκαν στο Συμπόσιο. Ευχαριστούμε τους συγγραφείς για τη συνεργασία τους και τους συναδέλφους που μας βοήθησαν, ως ανώνυμοι κριτές, στην αξιολόγηση των κειμένων. Ευχαριστούμε, επίσης, τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, τον Διευθυντή τους συνάδελφο Στέφανο Τροχανά για την υποστήριξη της έκδοσης του τόμου, τον Βίκτορα Αθανασιάδη για την τελική φιλολογική επιμέλεια των κειμένων και τη Διονυσία Δασκάλου για την τυπογραφική φροντίδα, την τεχνική επιμέλεια και την έγνοια της για την έκδοση του τόμου. Τέλος, και κυρίως, ευχαριστούμε το Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Μιχελή, τον Διευθυντή του Ομότιμο Καθηγητή κ. Διονύσιο Ζήβα και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, για την ευγενική χορηγία τους που έκανε δυνατή την έκδοση του τόμου. Γιώργος Ζωγραφίδης Γιάννης Κουγιουμουτζάκης Θεσσαλονίκη Ρέθυμνο

15 Οι συγγραφείς του τόμου Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης: Δρ. Λαογραφίας Επίτιμος Δρ. Τμήματος Φι λοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης τ. Διευ θυντής Ερευνών Κέντρου Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών. Κώστας Ανδρουλιδάκης: Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλο σοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Δημήτρης Αντωνακάκης: Υποψήφιος Δρ. Ψυχολογίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Αναστασία Γεωργάκη: Επίκουρη Καθηγήτρια Μουσικής Τεχνολογίας, Τμήμα Μουσικών Σπου δών, Πανεπιστήμιο Αθηνών. Διονύσιος Ζήβας: Ομότιμος Καθηγητής Αρχιτεκτονικής Ε.Μ.Π. Πρόεδρος Ιδρύματος Παναγιώτη & Έφης Μιχελή. Γιώργος Ζωγραφίδης: Επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Παύλος Καϊμάκης: Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Βασίλης Κάλφας: Καθηγητής Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδα γωγικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ελένη Κορνάρου: Δρ. Κλασικής Φιλολογίας, Διδάσκουσα στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Γιάννης Κουγιουμουτζάκης: Καθηγητής Ψυχολογίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

16 xviii ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ Γιώργος Μαραγκός: Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλο σοφι κών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Μαρία Μαρκοδημητράκη: Λέκτωρ Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Αθηνά Μιράσγεζη: Δρ. Φιλοσοφίας, Επιστημονική Συνεργάτης της Ακαδημίας Αθηνών πρ. διδάσκουσα στη θέση «Μιχελή», Τμή μα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Μιχάλης Πάγκαλος: Δρ. Φιλοσοφίας, πρ. διδάσκων στη θέση «Μιχελή», Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Ασπασία Παπαδοπεράκη: Γλύπτρια. Θεόπη Παρισάκη: Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Μαρία Πατεράκη: Υποψήφια Δρ. Ψυχολογίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινω νικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Παναγιώτης Πούλος: Επίκουρος Καθηγητής Αισθητικής, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, Αθήνα πρ. διδάσκων στη θέση «Μιχελή», Τμήμα Φι λοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Κωνσταντίνος Πρώιμος: Δρ. Φιλοσοφίας, Διδάσκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πα νεπιστήμιο πρ. διδάσκων στη θέση «Μιχελή», Τμή μα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Δέσποινα Σταματοπούλου: Λέκτωρ Ψυχολογίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοι νωνικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Κρήτης. Μαρία Φιολιτάκη: Δρ. Φιλοσοφίας, Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοι νω νικών Σπου δών, Πανεπιστήμιο Κρήτης.

17 Διονύσης Α. Ζήβας Παναγιώτης Μιχελής και Έφη Μιχελή Η ζωή και το έργο τους Oκαθηγητής Παναγιώτης Mιχελής γεννήθηκε στην Πάτρα, τον Δεκέμβριο του Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές πήγε στη Γερμανία και σπούδασε στο Πολυτεχνείο της Δρέσδης, από το οποίο έλαβε, το 1926, το Δίπλωμα του Aρχιτέκτονος-Mηχανικού. Επέστρεψε, έναν χρόνο αργότερα, στην Πάτρα, εργάσθηκε εκεί για λίγα χρόνια και, το 1930, ήλθε στην Aθήνα όπου και τελικά εγκαταστάθηκε. Για ένα σύντομο χρονικό διάστημα τριών ετών υπηρέτησε ως επιμελητής στη Σχολή Aρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου. Το 1941 εξελέγη τακτικός καθηγητής στην Έδρα της Aρχιτεκτονικής Mορφολογίας και Pυθμολογίας, στην ίδια Σχολή, της οποίας μάλιστα διετέλεσε κοσμήτωρ επί τρεις διετίες, μεταξύ , και Εργάσθηκε ως καθηγητής στη σχολή επί τριάντα σχεδόν χρόνια, μέχρι τον Aύγουστο του 1969, οπότε συνταξιοδοτήθηκε. Δύο μόλις μήνες αργότερα, στις 11 Nοεμβρίου 1969, μην έχοντας συμπληρώσει ακόμη τα 66 του χρόνια, πέθανε απροσδόκητα από καρδιακή προσβολή, αφήνοντας, πραγματικά, ένα δυσαναπλήρωτο κενό πίσω του. Η όλη σταδιοδρομία του Mιχελή, όλη του η ζωή θα έλεγα, χαρακτηρίζεται από μια έντονη και συνεχή επιστημονική και πνευματική δραστηριότητα. Είναι δε ενδιαφέρον να σημειώσουμε πως, αν και άρχισε την σταδιοδρομία του ως αρχιτέκτων στην Πάτρα αρχικά και στην Aθήνα αργότερα και συνέταξε αρκετές αξιόλογες αρχιτεκτονικές μελέτες, αφιέρωσε ωστόσο το μεγαλύτερο

18 2 ΔΙΟΝΥΣΗΣ Α. ΖΗΒΑΣ μέρος της ζωής του σε μελέτες θεωρητικές, όπου και κατ εξοχήν διακρίθηκε, τόσο στην Eλλάδα όσο και στο εξωτερικό. Ο Mιχελής κάνει την εμφάνισή του στα ελληνικά γράμματα το 1937, με την έκδοση του βιβλίου του Aισθητική τριλογία. Σε τρία δοκίμια, με τη μορφή διαλόγων, πραγματεύεται τα προβλήματα της τέχνης, της αισθητικής και της αρχιτεκτονικής, αναλύει τους προβληματισμούς του και προδιαγράφει, κατά κάποιο τρόπο, τον δρόμο που επρόκειτο να ακολουθήσει. Τρία χρόνια αργότερα, το 1940, δημοσιεύει το πρώτο από τα βασικά του συγγράμματα, το Aρχιτεκτονική ως τέχνη. Πρόκειται για το κύριο θεωρητικό βοήθημα που χρησίμευσε στις νεότερες γενιές των Eλλήνων αρχιτεκτόνων και χρησιμεύει ακόμη, έχει σημειώσει επτά εκδόσεις (η τελευταία είναι του 2002) και έχει μεταφρασθεί και κυκλοφορήσει στη Γαλλία, στη Pουμανία και στη μακρινή Iαπωνία. Το 1946 δημοσιεύει την Aισθητική θεώρηση της βυζαντινής τέχνης, ένα κλασικό για το θέμα αυτό σύγγραμμα, που έχει γνωρίσει πέντε εκδόσεις ετοιμάζεται η έκτη και έχει κυκλοφορήσει επίσης στην Aγγλία και τη Γαλλία, με μεγάλη επιτυχία. Την ίδια χρονιά, το 1946, δημοσιεύει μια εξαιρετική μονογραφία για την Aγια-Σοφιά και, λίγα χρόνια αργότερα, το 1955, παρουσιάζει ένα ακόμη σημαντικό βιβλίο, το Aισθητική της αρχιτεκτονικής του μπετόν-αρμέ, που σημειώνει και αυτό πέντε εκδόσεις και μεταφράζεται στα γαλλικά, στα ιταλικά και στα σερβικά. Γίνεται φανερό, πιστεύω, από τους τίτλους των βιβλίων που ανέφερα πως ο Mιχελής κινείται με πλήρη άνεση σε όλη την έκταση, αλλά και σε όλο το βάθος, των προβλημάτων που έχουν σχέση με την αρχιτεκτονική και την τέχνη, με την ιστορία, τη θεωρία, τη φιλοσοφία και την αισθητική. Με την ίδια άνεση και εγκυρότητα με την οποία αναλύει την αρχαία ελληνική τέχνη και αρχιτεκτονική αναλύει και την τέχνη του Bυζαντίου, αλλά και της Aναγέννησης, όπως και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική και τα επιτεύγματά της. Κάτι που γίνεται αμέσως φανερό αν διαβάσει κανείς τους τίτλους των εξήντα μικρότερων σε έκταση, όχι σε σημασία εργασιών του που είναι συγκεντρωμένες από τον ίδιο στους τρεις τόμους των Aισθητικών θεωρημάτων του. Ενδεικτικά αναφέρω τις εργασίες του για τον «Xώρο και τα πολεοδομικά συγκροτήματα των αρχαίων Eλλήνων», για την «Aξία του γραφικού στη βυζαντινή τέχνη», για τον «Xωροχρόνο και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική», καθώς και την πολύ σημαντική εργασία του για την «Bιομηχανική αισθητική και την αφηρημένη τέχνη».

19 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΕΛΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗ ΜΙΧΕΛΗ 3 Μαζί με όλα αυτά, παράλληλα με όλα αυτά, ο Mιχελής δημοσιεύει τέσσε ρις συλλογές ποιημάτων, τα Aνθέμια το 1949, τον Δρόμο των πουλιών το 1951, την Δήλος Άδηλος το 1952 και τις Aναδρομές το Ο Mιχελής, από το τέλος του B Παγκόσμιου Πολέμου ως την ημέρα του θα νάτου του, ταξιδεύει, παίρνει μέρος σε σειρά ολόκληρη διεθνών συνεδρίων, συμποσίων και συναντήσεων και πρωτοστατεί, μαζί με άλλους γνωστούς Eυρωπαίους διανοου μένους, στη διοργάνωση των Διεθνών Συνεδρίων αισθητικής και στην ίδρυση του Διεθνούς Συμβουλίου Aισθητικής, του οποίου μάλιστα εκλέγεται Γενικός Γραμματεύς το Διοργανώνει στην Aθήνα, το 1960, το Δ Διεθνές Συνέδριο Aισθητικής και εκδίδει τα Πεπραγμένα του Συνεδρίου σε έναν τόμο 850 σελίδων που περιλαμβάνει 174 ανακοινώσεις. Προσκαλείται και δίνει διαλέξεις στο Harvard, στο M.I.T., στη Bοστώνη, στο Syracuse University, στο Πολυτεχνείο της Στοκχόλμης, στα πανεπιστήμια της Oυψάλας και του Γκέτεμποργκ, στο Παλέρμο, στην Mπολόνια, στο Tορίνο, στη Σορβόννη και στις Bρυξέλλες. Αναπτύσσει, φυσικά, ένα πολύ σημαντικό εκπαιδευτικό έργο. Με τις παραδόσεις του προσπαθεί να μεταδώσει γνώσεις, αλλά συγχρόνως προσπαθεί να κάνει τους σπουδαστές του συμμέτοχους των δικών του προβληματισμών καθώς, και κυρίως, να τους κάνει να αναπτύξουν ένα πνεύμα κριτικό και να ενδιαφερθούν για τα βαθύτερα προβλήματα της δουλειάς τους. Εισάγει και καθιερώνει, στο πρώτο εξάμηνο του πέμπτου έτους των σπουδών, ένα νέο μάθημα, τη «Διάλεξη». Κάθε σπουδαστής αργότερα και μικρέ ς ομάδες δύο ή τριών σπουδαστών αναλαμβάνουν να μελετήσουν ένα θέμα, να το αναλύσουν, να το τεκμηριώσουν και να παρουσιάσουν το αποτέλεσμα της έρευνάς τους στο αμφιθέατρο, στους συμφοιτητές τους και στον ίδιο τον καθηγητή και στους συνεργάτες του. Προκαλεί τον διάλογο και ζητά από τους εξεταζόμενους να απαντήσουν στις ερωτήσεις ή και στις αντιρρήσεις των συμμαθητών τους και να υποστηρίξουν τις απόψεις τους. Το μάθημα αυτό εξακολουθεί να διδάσκεται στο Πολυτεχνείο και έχει εισαχθεί στα εκπαιδευτικά προγράμματα όλων των νεότερων αρχιτεκτονικών σχολών της χώρας. Στα τριάντα χρόνια της παρουσίας του, με τη διδασκαλία του και με όλη εν γένει τη δραστηριότητά του, ο Mιχελής σημάδεψε τη σκέψη και τον προβληματισμό μας για την αρχιτεκτονική, την ιστορική και τη σύγχρονη, για την αι-

20 4 ΔΙΟΝΥΣΗΣ Α. ΖΗΒΑΣ σθητική της αρχιτεκτονικής, για την τέχνη, τη βυζαντινή κυρίως αλλά και τη σύγχρονη, για τη βιομηχανική αισθητική και την αφηρημένη τέχνη. Το έργο που μας άφησε ο Mιχελής, τα βιβλία του, καθώς και οι πάμπολλες μικρότερες σε έκταση μελέτες του, αποτελούν μια πολύτιμη πνευματική κληρονομιά και εξακολουθούν και σήμερα να είναι χρήσιμα, να ανατυπώνονται, να διαβάζονται και να χρησιμεύουν στη διδασκαλία από τους επιγόνους. Πέρα όμως από τα γραπτά του, πέρα από την όλη διδακτική, την ερευνητική και την επιστημονική του δραστηριότητα στην Eλλάδα, στην Eυρώπη και στις HΠA, ο Mιχελής μας άφησε και δύο πολύ σημαντικές παρακαταθήκες. Μας άφησε, πρώτον, την Eλληνική Εταιρεία Aισθητικής, που ίδρυσε το 1960 μαζί με μια ομάδα από τις πιο γνωστές προσωπικότητες της εποχής. Θυμίζω πως ανάμεσα στα ιδρυτικά μέλη της Eταιρείας συναντά κανείς τα ονόματα του Tάκη Παπατσώνη, του Aλέξανδρου Ξύδη, του Oδυσσέα Eλύτη, του Άγγελου Tερζάκη και του N. Xατζηκυριάκου Γκίκα, για να αναφέρω, ενδεικτικά, ορισμένους μόνον, που και αυτοί ατυχώς έχουν φύγει από κοντά μας. H Eλληνική Eταιρεία Aισθητικής εξακολουθεί να επιβιώνει για περισσότερα από σαράντα χρόνια, να προσφέρει, όπως πιστεύω, στην ελληνική πνευματική ζωή και, επίσης, να μετέχει στη Διεθνή Ένωση Aισθητικής και να εκπροσωπείται στο Διοικητικό Συμβούλιο ή και στην Eκτελεστική Eπιτροπή της Ένωσης, συνεχίζοντας την παράδοση που ο Mιχελής είχε δημιουργήσει με τη συμμετοχή του στο Διεθνές Συμβούλιο Aισθητικής. Μας άφησε, δεύτερον, τα Xρονικά Aισθητικής, την ετήσια επιθεώρηση που εκείνος ίδρυσε και της οποίας το πρώτο τεύχος κυκλοφόρησε το Τα Xρονικά Aισθητικής εξακολουθούν να κυκλοφορούν μέχρι σήμερα έχει ήδη κυκλοφορήσει ο 42ος τόμος με τη φροντίδα του Iδρύματος Παναγιώτη και Έφης Mιχελή και με τη συνεργασία της Eλληνικής Eταιρείας Aισθητικής. Τα Xρονικά Aισθητικής έχουν φιλοξενήσει εκατοντάδες εργασίες των πιο γνωστών επιστημόνων και διανοουμένων, Eλλήνων και ξένων, αλλά και πολλών νεοτέρων, και θεωρούνται, διεθνώς, ως ένα από τα εγκυρότερα και μακροβιότερα όργανα συζήτησης και προβληματισμού γύρω από τα θέματα της αισθητικής, της φιλοσοφίας, της τέχνης και της αρχιτεκτονικής.

21 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΕΛΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗ ΜΙΧΕΛΗ 5 H Έφη Mιχελή γεννήθηκε στην Aθήνα τον Mάρτιο του Κόρη αστικής οικογένειας, με ρίζες στην Kωνσταντινούπολη, έδειξε από πολύ νωρίς μια έμφυτη κλίση προς τη ζωγραφική και παρακολούθησε ιδιαίτερα μαθήματα, τα οποία όμως δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ, ούτε φαίνεται να ανταποκρίνονταν στη δική της προσωπική στάση και το δικό της όραμα για την τέχνη και τους εκφραστικούς τρόπους που εκείνη θα προτιμούσε. Θα περνούσαν έτσι αρκετά χρόνια ωσότου αποφασίσει να ασχοληθεί και πάλι με τη ζωγραφική την οποία, απογοητευμένη, είχε εγκαταλείψει, ξεχνώντας τώρα ηθελημένα και συνειδητά τα μαθήματα των δασκάλων της, για να ακολουθήσει τον δικό της προσωπικό τρόπο. «Σ αυτό», σημειώνει η ίδια, «με ώθησε και ο αγαπητός μου σύζυγος». Για πρώτη φορά εμφανίζεται στα καλλιτεχνικά πράγματα της χώρας στην Πανελλήνια Έκθεση του 1952, σε ώριμη πια ηλικία και με κατασταλαγμένες απόψεις. Η ζωγραφική της εκτιμάται και χαρακτηρίζεται από τους κριτικούς ως ναΐφ, πράγμα που ευχαρίστως αποδέχεται και, πιθανότατα, την ενθαρρύνει να συνεχίσει προς αυτή την κατεύθυνση. Μετά το 1952, η Έφη Mιχελή συμμετέχει σε όλες τις πανελλήνιες εκθέσεις και σε περισσότερες από 50 ομαδικές εκθέσεις σε πολλές ελληνικές πόλεις στην Πάτρα, στην Kέρκυρα, στη Pόδο, στο Nαύπλιο κ.α., καθώς και σε 30 ομαδικές εκθέσεις στο εξωτερικό, επανειλημμένα στο Παρίσι, στο Salon des Indépendants, στο Salon de l Art Libre, στο Salon d Art Naïf αλλά και στο Λονδίνο, στη Nέα Yόρκη, στη Pώμη, στην Kωνσταντινούπολη, στο Mόναχο και αλλού. Παρουσίασε, εξ άλλου, πέντε ατομικές εκθέσεις στην Aθήνα, μία στη Bοστώνη και μία στη Στοκχόλμη. Έργα της βρίσκονται σε πολλές πινακοθήκες στην Eλλάδα, π.χ. στην Eθνική Πινακοθήκη και στις πινακοθήκες του Δήμου Aθηναίων, Θεσσαλονίκης, Kαλαμάτας, Pόδου, Iωαννίνων κ.α. Έργα της βρίσκονται επίσης στα Mουσεία Tέχνης Nαΐφ στο Laval της Γαλλίας και στην Ile-de-France (Παρίσι), καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές στην Eλλάδα και στο εξωτερικό. Για το ζωγραφικό έργο τής Έφης Mιχελή έχουν γραφεί αρκετά πράγματα. O Γιουγκοσλάβος ιστορικός και κριτικός της Tέχνης Otto Bihalji-Merin, προλογίζοντας το βιβλίο με τα έργα της που εκδόθηκε το 1974, γράφει πως «[η] προσφορά της Eλληνίδας καλλιτέχνιδας Έφης Mιχελή τοποθετείται μεταξύ μιας παιδικότητας που έχει κρατήσει και μιας συνειδητά αποκτημένης τεχνοτροπίας ναΐφ. Οι εικόνες της δεν παρουσιάζουν τίποτε το πρωτόγονο. Πνεύ-

22 6 ΔΙΟΝΥΣΗΣ Α. ΖΗΒΑΣ μα με λεπτή καλλιέργεια, αποδίδει με απαλούς τόνους και απλή αμεσότητα τα βιώματα του κοντινού της κόσμου. Η ικανότητα να βλέπει και να δίνει μορφές σε χωριά και τοπία της Eλλάδος με μάτια ανεπηρέαστα από συμβατικότητες, δίνει κάποτε στις εικόνες της τη μαγεία της παιδικής ζωγραφικής». Kαι ο καθηγητής Στέλιος Λυδάκης, στο βιβλίο Oι Έλληνες ναΐφ ζωγράφοι, αφού σημειώνει πως η Έφη Mιχελή και ο Kύπριος Mιχαήλ Kάσιαλος είναι οι πιο γνωστοί Έλληνες ναΐφ ζωγράφοι στο εξωτερικό, γράφει πως «στο πρόσωπο της Έφης Mιχελή συνδυάζεται η έντονη κοινωνική δραστηριότητα και η εκλεπτυσμένη παιδεία με ένα ανόθευτο, γνήσιο ναΐφ αίσθημα, που εκδηλώνεται αποκλειστικά και μόνο στη ζωγραφική της». Η ίδια, εξ άλλου, με ένα είδος αυτοκριτικής, γράφει: «η τέχνη μου δεν είναι νατουραλιστική αλλά αντλώ τα θέματά μου από ό,τι βλέπω γύρω μου. Τα καθημερινά πράγματα: μια αυλή, μια γλάστρα, αφελείς προσπάθειες διακοσμήσεως, πράγματα τα οποία προσπαθώ και εγώ να αναδείξω με απλά μέσα. Και η διάθεση αφέλειας που υπάρχει στα έργα μου, ίσως να υπάρχει επίσης και στα απλά πράγματα που ζωγραφίζω. [ ] Tα περισσότερα έργα μου νομίζω ότι είναι γαλήνια και χαρούμενα. Ίσως διότι αισθάνομαι όταν ζωγραφίζω γαλήνη και χαρά, αλλά και διότι η ελληνική φύση είναι χαρούμενη και γαλήνια». Παράλληλα προς την καλλιτεχνική της δραστηριότητα, η Έφη Mιχελή πρωτοστατεί στη δημιουργία της Διεθνούς Γυναικείας Mορφωτικής Oμοσπονδίας (Association Internationale Culturelle Feminine), με έδρα το Παρίσι, και στην ίδρυση του ελληνικού τμήματος της Oμοσπονδίας, του οποίου διετέλεσε πρόεδρος από το 1974 μέχρι το Το 1980, εξ άλλου, εκλέγεται παμψηφεί πρόεδρος της Διεθνούς Oμοσπονδίας. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος του Kαλλιτεχνικού Σωματείου Eλληνίδων, του Σωματείου Kαλλιτεχνικών Aνταλλαγών και σύνεδρο μέλος του Kαλλιτεχνικού Eπιμελητηρίου της Eλλάδος. Για το καλλιτεχνικό της έργο, η Έφη Mιχελή τιμήθηκε με πολλά μετάλλια και βραβεία: με το αργυρό μετάλλιο της πόλης του Παρισιού (1959), με το Δίπλωμα του Salon d Art Libre (1965), με τα μετάλλια της Διεθνούς Έκθεσης της Kωνσταντι νούπολης (1969), του Δήμου Aθηναίων (1973), της Ένωσης Zωγράφων και Γλυπτριών (Παρίσι 1974), της Διεθνούς Έκθεσης της Aμιένης (1981) και με το βραβείο της Διεθνούς Έκθεσης της Mαδρίτης (1974). Παράλληλα με όλα αυτά υπήρξε δραστήριο μέλος της Eλληνικής Eταιρείας Aισθητικής, της οποίας διετέλεσε Γενική Γραμματεύς μεταξύ , καθώς και μέλος της Eκδοτικής Eπιτροπής των Xρονικών Aισθητικής.

23 ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΙΧΕΛΗΣ ΚΑΙ ΕΦΗ ΜΙΧΕΛΗ 7 Κορυφαία πράξη της Έφης Mιχελή υπήρξε η ίδρυση, το 1979, του Iδρύματος Παναγιώτη και Έφης Mιχελή. Τρέφοντας απεριόριστη εκτίμηση και θαυμασμό θα έλεγα για το έργο του συζύγου της, επιθυμώντας το έργο αυτό να εξακολουθήσει να ζει, να διδάσκει και να τροφοδοτεί τους προβληματισμούς μας γύρω από την «αισθητική, τη φιλοσοφία της τέχνης και τα αισθητικά εν γένει πράγματα», όπως επί λέξει προσδιορίζονται στο σχετικό Π.Δ. οι σκοποί του Ιδρύματος, θέλοντας να ενισχύσει νέους επιστήμονες στις προσπάθειές τους, με τον θεσμό των υποτροφιών, και να δημιουργήσει ένα κέντρο μελέτης και έρευνας, με βασικό κύτταρο την πολύτιμη και πολύτομη βιβλιοθήκη του Παναγιώτη Mιχελή, και κληροδοτώντας στο Ίδρυμα ολόκληρη την κινητή και ακίνητη περιουσία της, άφησε πίσω της όταν έφυγε από κοντά μας, τον Γενάρη του 1984, ένα πραγματικά εθνικό έργο, ένα έργο που θα της επέτρεπε, πιστεύω, να πει ότι τον ὅρκον τετήρηκε. Tο Ίδρυμα Παναγιώτη και Έφης Mιχελή, περισσότερο από είκοσι χρόνια τώρα, προσπαθεί με κάθε πρόσφορο μέσο, να εκπληρώσει τις προσδοκίες της ιδρύτριάς του. Με το πρόγραμμα των 30 περίπου ετήσιων υποτροφιών για μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό που προσφέρει στα ελληνικά πανεπιστήμια, με τη λειτουργία της βιβλιοθήκης του τίτλοι βιβλίων και αποδελτιωμένα άρθρα από τα εγκυρότερα διεθνώς επιστημονικά περιοδικά αισθητικής, με τις εκδόσεις του ο κατάλογος είναι στη διάθεση του κοινού, με την υποστήριξη δραστηριοτήτων παράλληλων προς τους σκοπούς του, στο μέτρο πάντοτε των εκάστοτε δυνατοτήτων του, με την επιχορήγηση που παρέχει στο Πανεπιστήμιο Κρήτης για τη λειτουργία μιας θέσης διδάσκοντος, της θέσης Mιχελή μοναδικού παραδείγματος στον ελληνικό χώρο θέλουμε να πιστεύουμε πως επιτελεί ένα σημαντικό έργο, θέλουμε να πιστεύουμε πως συνεχίζει το έργο αυτών των δύο πράγματι χαρισματικών προσωπικοτήτων. Και είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά για το Ίδρυμα η οργάνωση ενός Συμποσίου και η έκδοση του τόμου αυτού στη μνήμη τους.

24

25 Γεώργιος Ν. Αικατερινίδης Λαϊκή αρχιτεκτονική Εθιμολογικά τυπολογικά Ηλαϊκή αρχιτεκτονική αντιπροσωπεύει σημαντικό κλάδο του παραδοσιακού πολιτισμού μας, με βασική, πρωταρχική και δυναμική έκφρασή της την κατοικία, το σπίτι, το οποίο στάθηκε πάντοτε για τον άνθρωπο χώρος προστατευτικός για τον ίδιο και το βιος του, αλλά και χώρος που συνδέεται αναπόσπαστα με κάθε στιγμή της ζωής. Έτσι, το σπίτι όχι μόνον αποτελεί πολύτιμο υλικό αγαθό, αλλά μετουσιώνεται σε χώρο ιερό, κέντρο οικογενειακό και λίκνο κοινωνικό. Γι αυτό η κατασκευή του, από τη θεμελίωση έως τη στέγαση και την κατοίκησή του, πλαισιώνεται από ενέργειες που κινούνται γύρω από την πανανθρώπινη και διαχρονική προσπάθεια της εξασφάλισης ευτυχίας ατομικής και οικογενειακής (Αικατερινίδης 1990, ). Το κατ εξοχήν έθιμο, που καθιστά έντονη την παρουσία του λαϊκού τρόπου σκέψης και ενέργειας, είναι η ζωοθυσία, συνήθως ενός κόκορα, που γίνεται στα θεμέλια. Η θυσία αυτή αποτελεί την πιο συνηθισμένη και διαδεδομένη, από τις πάμπολλες που και σήμερα απαντούν σε ποικίλες περιπτώσεις, κυρίως σε εορτές αγίων. 1 Ο σκοπός της πηγάζει από την αρχέγονη δοξασία ότι με τον τρόπο αυτόν το οικοδόμημα αποκτά έναν φύλακα προστάτη, ένα στοιχειό, που διώχνει μα- 1. Αικατερινίδης 1979 για θυσία στα θεμέλια,

26 10 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΙΔΗΣ Αναμνηστική φωτογραφία από έναρξη κατασκευής σπιτιού στον Πειραιά το 1956: ο εργολάβος, με αστική επισημότητα, ραντίζει με το αίμα του κόκορα τον θεμέλιο λίθο (φωτογρ. αρχείο Γ. Ν. Αικατερινίδη). κριά κάθε κακό. Το στοιχειό, κατά τις δημώδεις δοξασίες, παίρνει συνήθως μορφή φιδιού, μια μορφή που μας οδηγεί σε άλλα σημαντικά κεφάλαια της λαογραφίας μας, με αναγωγή σε αρχαιοελληνικές και βυζαντινές επιβιώσεις. 2 Οι ζωοθυσίες αντικατέστησαν σε προηγμένο πολιτιστικό στάδιο της ανθρωπότητας τις ανθρωποθυσίες που τελούνταν για τον ίδιο σκοπό, τη στερέωση, δηλαδή, και τη φύλαξη ενός οικοδομήματος ή άλλου συναφούς έργου, όπως απηχείται στο τραγούδι για το Γεφύρι της Άρτας, που έχει ευρύτατη διάδοση σε όλη τη βορειοανατολική Ευρώπη (Μέγας 1971). Παράλληλα με τη ζωοθυσία, τελείται αγιασμός και χαράσσεται στον θεμέλιο λίθο το σημείο του σταυρού. Η τελετουργία του αγιασμού είναι καθιερωμένη, συνοδεύεται όμως από λαϊκές δοξασίες, ώστε ο αγιασμός να παίρ- 2. Πολίτης , 131, αρ. 89. Για τους μετασχηματισμούς, τα συνώνυμα και τις κατά καιρούς σημασίες της λέξης στοιχειό, βλ. Πολίτης 1904, 1054 κ.ε.

27 ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 11 νει περισσότερο μορφή εθιμικής εκδήλωσης. 3 Συνηθίζεται επίσης να ασημώνουν, όπως λένε, τα θεμέλια, να πετούν νομίσματα, τα λεγόμενα θεμελιάτικα, με την προσδοκία και πάλι το σπίτι να γίνει στερεό όπως το μέταλλο (Αικατερινίδης 1990, 149). Οι βαθιές ρίζες των νεοελληνικών εθίμων και η λαϊκή λατρευτική αντίληψη συντελούν στην αρμονική συνύπαρξη παγανιστικών επιβιώσεων και χριστιανικών νομίμων, μαζί με σύγχρονες ρεαλιστικές βιοφιλοσοφικές δοξασίες, όπως, π.χ., απηχούνται στα λόγια παραδοσιακού οικοδόμου, ο οποίος, αναφερόμενος στα έθιμα της θεμελίωσης, τονίζει: «Έτσι ήταν το έθιμο, έτσι το βρήκαμε και έτσι το συνεχίζουμε. Γιατί άμα δεν ματώσουμε το θεμέλιο, χτυπάμε εμείς. Αγιασμό κάνομε πάντα. Σε δουλειά που δεν έχουμε κάνει αγιασμό, παθαίνουμε ατυχήματα». 4 Η κατασκευή της στέγης, και μάλιστα της ξύλινης, έργο δύσκολο αλλά και αισιόδοξο, αφού ισοδυναμεί με την αποπεράτωση της οικοδομής, περιβάλλεται από δική της εθιμολογία και, ειδικότερα, με τα μαντηλώματα, γνωστά και ως δωρίσματα, κεράσματα, χάρες, ζωσίματα. Πρόκειται για τη συνήθεια να προσφέρουν τελετουργικά δώρα στους μαστόρους και κυρίως μαντήλια, μόλις τελειώνει το χτίσιμο των τοίχων ή, προκειμένου για στέγη από μπετόν αρμέ, όταν τελειώνει το καλούπωμα και ρίχνουν το τσιμέντο. Στη Σιάτιστα, π.χ., έρχονταν συγγενείς και φίλοι φέρνοντας τα δώρα τους και, αφού μαζεύονταν όλοι, ανέβαινε ένας μάστορας στη στέγη και φώναζε για τον καθέναν ονομαστικά ευχετικούς στίχους, λ.χ.: Καλώς ώρισε ο τάδε με το ρεγάλο του... Ο Θεός να τού αξιώσει να πηγαίνει στον Άγιο Τάφο. Να πάει με υγεία, να έρθει μ ευτυχία. Όσα λουλούδια του Μαγιού και φύλλα από τα δέντρα, τόσα καλά να τού δώσει ο Θεός, και στο γιαπί που κάνομε, 3. Βλ. Μικρόν Ευχολόγιον, 279 (Ευχή επί θεμελίου οίκου). Οι ραντισμοί με νερό και οι αγνισμοί, συνδεόμενοι με προσευχές και σταυρικές επισφραγίσεις, είχαν μπει ήδη από τον 4ο αιώνα σε λειτουργική χρήση (Καλλίνικος , 574). 4. Κέντρον Ερεύνης Ελληνικής Λαογραφίας Ακαδημίας Αθηνών, χφ αρ. 4238, σ. 484 (συλλ. Γ. Ν. Αικατερινίδης, Κιβέρι Αργολίδος, 1985).

28 12 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΙΔΗΣ πέτρα, ξύλο, καρφί να μη ραΐσει, κι ο νοικοκύρης του σπιτιού χίλια χρόνια να ζήσει. 5 Τα δώρα τα κρεμούν πάνω σε σταυρό που κάνουν από τα ξύλα της οικοδομής και τον στολίζουν με χλωρά κλαδιά, ιδίως ελιάς, ή τα κρεμούν σε σχοινί δεμένο από αυτόν. Ενίοτε βάζουν και σημαία, που προσδίδει στην εθιμική εκδήλωση ιδιαίτερη επισημότητα (Λουκάτος 1961, 35-7). Η άσκηση του εθίμου, ακόμα και σε μεγάλα αστικά κέντρα, δημιούργησε κανόνα λαϊκού δικαίου, στην εφαρμογή του οποίου, εκτός από την οικονομική σκοπιμότητα, πρωτεύουσα σημασία έχει η ηθική ικανοποίηση των μαστόρων (Γκούτος 1985, 67-8). Και υπάρχουν μαρτυρίες ότι οικοδομές έμειναν δίχως στέγαση, όταν οι μαστόροι αρνήθηκαν να συνεχίσουν ύστερα από την παράλειψη του νοικοκύρη για μαντηλώματα (Αικατερινίδης 1990, 161). Το κύριο στοιχείο που προσδιορίζει τη σκοπιμότητα του εθίμου είναι η παρουσία των χλωρών κλαδιών, με τον συμβολισμό τους για θαλερότητα και, κατ επέκτασιν, για ευτυχία του σπιτιού. Εθνολογικά θεωρούμενο, το έθιμο εντάσσεται στις λεγόμενες διαβατήριες τελετές, τις τελετές οι οποίες προσδιορίζουν αλλά και αντιμετωπίζουν τους κιν δύνους που παρουσιάζονται από μια κατάσταση σε άλλη. Κάθε καινούργιο σπίτι παραμένει απαγορευμένο, ταμπού, ώσπου με την τέλεση ειδικών εθιμικών τελετουργιών να αποβεί κατοικήσιμο (van Gennep 1900, 30-3). Στα αποτρεπτικά και προληπτικά του κακού μέτρα υπάγονται και ο αγιασμός στο νεόδ μητο σπίτι, και οι σταυροί με το αναστάσιμο φως στο ανώφλι του σπιτιού. Στο εθιμικό πλαισίωμα της κατασκευής του παραδοσιακού σπιτιού, σημαντική ήταν και η εκδηλούμενη αλληλοβοήθεια, που εκφραζόταν κυρίως με μεταφορά υλικών, ιδιαίτερα των μεγάλων κορμών για τη στέγαση των δωματοσκέπαστων σπιτιών (Αικατερινίδης 1990, 163-6). Ποια η σημασία που είχε η αλληλοβοήθεια και πόσο ιερό χρέος την θεωρούσε η παραδοσιακή κοινότητα φαίνεται έντονα από το ότι γινόταν Κυριακή ή άλλη ημέρα κάποιας γιορτής, με παραβίαση της αυστηρώς πάντοτε τηρουμένης εθιμικής αργίας. Μια παραβίαση που σε άλλες περιπτώσεις θα εθεωρείτο πρόξενος και αίτιο για ό,τι κακό θα ακολουθήσει, όπως πάμπολλες παραδόσεις τονίζουν (Λουκάτος ). 5. Μουτσόπουλος , 128.

29 ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 13 Σταυροί, πρασινάδες, σημαία και δώρα στη στέγη για τους μαστόρους. Ροδολείβος Σερρών 1963 (φωτ. Γ. Ν. Αικατερινίδη). Βασικοί παράγοντες που επιδρούν στην αρχιτεκτονική ενός τόπου είναι οι κλιματικές συνθήκες, η μορφή του εδάφους, τα διαθέσιμα υλικά, η διάρθρωση της εσωτερικής κοινωνικής ζωής, οι ασχολίες των κατοίκων και η τοπική οικονομία. Το σπίτι, ξεκινώντας από απλές, πρωτογενείς μορφές, που παρέχουν στοιχειώδη ασφάλεια και προστασία σε ανθρώπους και ζώα, προχωρεί σε συνθετότερες και πιο εξελιγμένες, οι οποίες δείχνουν την τέχνη και τεχνική ικανότητα και την έμφυτη καλαισθησία των φορέων της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Χαρακτηριστικές και αντιπροσωπευτικές πρωτογενείς μορφές κατοικίας στον ελλαδικό χώρο μπορούμε να θεωρήσουμε τον υπόσκαφο τύπο της Θήρας (Σαντορίνης), την καλύβα των Σαρακατσάνων και τις πελάδες του Μεσολογγίου. Η λαϊκή ονομασία των υπόσκαφων σπιτιών στη Σαντορίνη είναι σπηλιές ή κατοικιές. Πρόκειται για κατασκευές με θολωτή οροφή, λαξευμένες εξ ολοκλήρου ή κατά ένα μέρος σε στρώματα κίσηρης (θηραϊκής γης). Τα σπίτια του τύπου αυτού ήταν αρχικά απλά ορύγματα μέσα στο έδαφος για την αποθή-

30 14 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΙΔΗΣ Σαρακατσάνικη καλύβα στο προαύλιο του αρχικού Λαογραφικού Μουσείου Σαρακατσάνων στις Σέρρες (φωτ. Γ. Ν. Αικατερινίδη, 1980). κευση αγροτικών προϊόντων, με τον καιρό όμως εξελίχθηκαν σε κατοικίες για διαμονή της οικογένειας. 6 Οι πλεχτές με φυτικά υλικά καλύβες των Σαρακατσάνων (κονάκια), με θολωτή χορτάρινη σκεπή, κάτοψη κυκλική και τομή ωοειδή, αποτελούν το κατ εξοχήν δείγμα καμπυλόγραμμων οικημάτων. Την περίκεντρη αυτή καλύβα, που διασώθηκε έως τις μέρες μας, ο καθηγητής Νικόλαος Μουτσόπουλος, από τους κυριότερους μελετητές της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής του ελληνικού και του ευρύτερου βαλκανικού χώρου, 6. Ήμελλος , Για «Τα σπίτια της Σαντορίνης» γενικότερα, βλ. ομότιτλη εργασία υπό Γ. Βαρβέρη ([1960] 1981), όπου (σ. 43) και η χαρακτηριστική για τη μορφή των υπόσκαφων σπιτιών απαγόρευση του τοπικού εθιμικού δικαίου: «Νὰ μὴν ἠμπορεῖ τις νὰ φυτεύσῃ ἀμπέλι ἢ ἄλλα δένδρα ἐπάνωθεν σκαπτῶν ὀσπητίων καὶ γηστερνῶν, ἕως ὁποῦ ἠμπορεῖ νὰ γίνεται ζημία τοῦ κάτωθεν».

31 ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 15 Αναπαράσταση κατοικίας στον λιμναίο οικισμό Δισπηλιού Καστοριάς (φωτ. Γ. Ν. Αικατερινίδη, 2000). την χαρακτηρίζει ως «μοναδική, πανάρχαια και γενετική μορφή της πρωτόγονης κατοικίας του ανθρώπου, αλλά και του πρώτου ιερού». 7 Οι πελάδες, μέχρι πρό τινος, αποτελούσαν κατοικίες ψαράδων του Μεσολογγίου. Ήταν ιδιόμορφες χορτοσκέπαστες καλύβες με ξύλινο σκελετό, με δύο χώρους η καθεμιά (κύριο και βοηθητικό), επάνω σε ξύλινο πάτωμα, το οποίο στηριζόταν σε πασσάλους μπηγμένους σε ανάβαθα σημεία της λιμνοθάλασ σας. Δίπλα στον βοηθητικό χώρο της πελάδας έδεναν τις βάρκες τους (γαΐτες). Η προσπέλαση στη στεριά γινόταν και με ξύλινους διαδρόμους, στηριγμένους επίσης σε πασσάλους (Αικατερινίδης 2000). Οι πελάδες είναι προφανές ότι διασώζουν μιαν αρχέγονη μορφή κατοικίας και, παρά την όποια εξέλιξή τους, μάς βοηθούν στην κατανόηση ανάλογων οικήσεων κατά την προϊστορική εποχή, όπως είναι ο λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού στην Καστοριά. 7. Μουτσόπουλος 1985, , 15-7: οι περίκεντρες παραβολοειδείς εκ περιστροφής κλαδόπλεχτες ποιμενικές καλύβες.

32 16 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΙΔΗΣ Συγκρότημα κεραμοσκεπών πελάδων με τη «γαΐτα» (τοπική λέμβος), μέσο επικοινωνίας με τη στεριά. Μεσολόγγι 1965 (φωτ. Γ. Ν. Αικατερινίδη). Οι ομοιότητες του λιμναίου αυτού οικισμού με τον οικισμό του Μεσολογγίου είναι καταφανείς. Ιδίως όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο εδημιουργείτο η επιφάνεια επάνω στην οποία στηρίζονταν οι κατοικίες, δηλαδή με πασσάλους που εμπηγνύονταν στον αβαθή πυθμένα. Τα υλικά, εξ άλλου, κατασκευής των πελάδων, (ξύλα και καλάμια), παραπέμπουν στη μαρτυρία του Ιπποκράτους για την πόλη της Κολχίδας ότι αυτή είχε ιδρυθεί μέσα στα έλη: ἥ τε δίαιτα τοῖς ἀνθρώποις ἐν τοῖς ἕλεσιν ἐστίν, τὰ δὲ οἰκήματα ξύλινα καὶ καλάμινα ἐν τοῖς ὕδασι μεμηχανημένα. 8 Προχωρώντας από πρωτογενείς μορφές σε συνήθεις τύπους κατοικίας, παρατηρούμε ότι τον πιο απλό τύπο χωρικής οικίας αποτελεί το μονόχωρο σπίτι (μονόσπιτο, καλυβόσπιτο, χαμώγειο κτλ.), όπου άνθρωποι, ζώα και γεωργική-κτηνοτροφική παραγωγή βρίσκονται κάτω από την ίδια στέγη. Η συνύπαρξη αυτή καθόρισε, οργανικά και λειτουργικά, τη σύνθεση του εσωτερικού του σπιτιού και την εξωτερική μορφή του κτίσματος. Έχει σχήμα ορθο- 8. Μουτσόπουλος 1974, (Ο λιμναίος οικισμός του Δισπηλιού, Λιμναίοι οικισμοί της Μακεδονίας, Λιμναίοι οικισμοί της Ευρώπης).

33 ΛΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 17 γώνιο και διακρίνεται σε στενομέτωπο και σε πλατυμέτωπο, ανάλογα με την πλευρά στην οποία βρίσκεται η είσοδος. Μπροστά από την είσοδο υπάρχει συνήθως ένα ανοιχτό υπόστεγο, ένας τύπος προστώου, γνωστό στα περισσότερα μέρη με τον όρο χαγιάτι. Τα πλατυμέτωπα μονόσπιτα έχουν στέγη επικλινή, δίριχτη ή πολύριχτη, από σχιστολιθικές πλάκες ή, σε πιο εξελιγμένη μορφή, από κεραμίδια. Ο τύπος αυτός επιχωριάζει κυρίως στην ηπειρωτική Ελλάδα και σε ορισμένα νησιά (Ικαρία κ.ά.). Στο Αιγαίο, από τη Σαμοθράκη έως την Κρήτη και μέχρι την Κύπρο, απαντά ο στενομέτωπος τύπος, περισσότερο διαδεδομένος όμως είναι και εκεί ο πλατυμέτωπος, κατά το πλείστον χωρίς προστώο, με στέγη επίπεδη από χώμα, το δώμα. Η φέρουσα κατασκευή της στέγης, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, είναι ξύλινη. Μια άλλη μορφή στέγης, με περιορισμένη όμως τοπική εξάπλωση, είναι η θολωτή οροφή, που κατασκευάζεται με πέτρες, με τη βοήθεια καλουπιού. Την συναντούμε κυρίως σε νησιά, όπου λείπει η απαραίτητη ξυλεία για κατασκευή του δώματος (Ανάφη και αλλού). Από τον απλό αυτόν τύπο του μονόσπιτου προήλθαν συνθετότερες μορφές κατοικίας, με την προσθήκη χώρων και με την κατάλληλη διάταξή τους Δωματοσκέπαστο («αϊτσένιο») χαμώι. Χώρα Σαμοθράκης 1980 (φωτ. Γ. Ν. Αικατερινίδη).

34 18 ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΙΔΗΣ σε σχέση με τον αρχικό. Οι πρόσθετοι χώροι δημιουργούνται με προέκταση της στέγης κατά τη μία ή και τις δύο πλευρές του σπιτιού, ή με την κατασκευή δωματίου στη θέση του προστώου. Πρόβλημα δημιουργούσε στον πλατυμέτωπο τύπο η προέκταση του δωματοσκέπαστου σπιτιού με επιμήκυνση των στενών πλευρών, διότι είχε ως αποτέλεσμα διευρυμένο πλάτος, που ήταν δύσκολο να γεφυρωθεί για τη στέγαση. Λύση δόθηκε με την τοποθέτηση, στη μέση, των δύο στενών πλευρών μιας μακριάς δοκού (λέγεται μεσιάς, μεσοδόκι κ.α.), με την οποία ο ευρύς ορθογώνιος χώρος (μακρυνάρι) διαιρέθηκε σε δύο στενότερους. Η στέγαση των χώρων αυτών ήταν πλέον ευκολότερη, με χρησιμοποίηση μικρότερων δοκών, των οποίων η μία άκρη στηριζόταν στους μακρείς τοίχους και η άλλη επάνω στη μεγάλη δοκό. Όταν δεν ήταν δυνατή η εξεύρεση δοκού μεγάλου μήκους και κατάλληλης διατομής, που να μπορεί να υποβαστάζει το βάρος του δώματος, χρησιμοποιούσαν δύο μικρότερες δοκούς (μεσοδόκι, μπολιαστό), που στηρίζονταν, στο σημείο όπου ενώνονταν, σε μια άλλη κάθετη δοκό (που λεγόταν στύλος, κέντης κ.α.). Με στύλο επίσης υποστηριζόταν και η μονοκόμματη δοκός στο μέσον του μήκους της, αν η διατομή της ήταν μικρή. Σε άλλες περιπτώσεις, αντί για στύλο, η δοκός στο ένα ή και στα δυο άκρα της στηριζόταν σε χτιστά υποστηρίγματα (πιλιέρια κ.α.). Σε παραλλαγή της τελευταίας αυτής μορφής, αντί για κεντρική δοκό και χτιστά υποστηρίγματα, κατασκευάζεται καμάρα, λίθινο χτιστό τόξο (βόλτο, βόρτο κ.α.), της οποίας η επάνω επιφάνεια σχηματίζει ένα οριζόντιο επίπεδο. Το επίπεδο αυτό δέχεται το πάτημα των μικρότερων ξύλινων δοκών που αποτελούν τη βάση της επιφάνειας για την κατασκευή, μαζί με άλλα ξύλα και χώμα, του δώματος. Τα στεγασμένα με τον τρόπο αυτό σπίτια, καμαρόσπιτα ή καμαρικά, έχουν μεγάλη διάδοση στις Κυκλάδες, στη Δωδεκάνησο, στην Κρήτη, στην Κύπρο, στα Μέγαρα της Αττικής και αλλού. Με την καμάρα επίσης διαιρείται η κάτοψη του σπιτιού σε δύο τμήματα, καθένα από τα οποία σχηματίζει ξεχωριστό χώρο. Δημιουργούνται έτσι τέσσερις επιμέρους χώροι (κόγχες), δεξιά και αριστερά του κεντρικού χώρου, με λειτουργική αυτονομία, που διαμορφώνονται ώστε να εξυπηρετούν ορισμένο σκοπό (μαγειριό, τοποθέτηση αργαλειού, αποθήκευση προϊόντων κτλ.). Η στέγη αυτή στα άνυδρα νησιά χρησιμεύει και για συγκέντρωση του νερού της βροχής, μέσα σε ειδικές δεξαμενές (στέρνες, γιστέρνες, σαρνίτσια κ.ά.), που αποτελούν οργανικό μέλος του σπιτιού. Χρησιμοποιείται επίσης το

Στιγμές και όψεις από τον διάλογο δύο πεδίων, της Αισθητικής και της. Εισαγωγή

Στιγμές και όψεις από τον διάλογο δύο πεδίων, της Αισθητικής και της. Εισαγωγή Εισαγωγή Ὁ φιλόσοφος καὶ ὁ καλλιτέχνης δὲν εἶναι παρὰ τῆς φύσης δύο κλάδοι, ὁ ἕνας πηγάζει ἀπὸ τὸν νοῦ ποὺ θεωρεῖ, ὁ ἄλλος ἀπὸ τὸ χέρι ποὺ πράττει. Σοφὸς καὶ χειρόσοφος, δυὸ μορφὲς ζωῆς, ἀλλὰ καὶ δυὸ μορφὲς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης

Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών Τέχνη Χώρος Όψεις Ανάπτυξης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης Πειραιώς 211, Ταύρος Σάββατο, 23 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΗΛ Μήνυμα Μιχάλη Χατζημιχαήλ για τον εθελοντισμό Όταν ένας συνάνθρωπος μας ή μια ομάδα ανθρώπων γύρω μας χρειάζεται βοήθεια κι εμείς αρνηθούμε, τότε οι λέξεις αλληλεγγύη, ανιδιοτέλεια,

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Πρόγραμμα Διαλέξεων ΟΙ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΕΣ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Κύκλος επτά (7) διαλέξεων, με την συμμετοχή εννέα (9) κορυφαίων ομιλητών, με κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα την πρωτοποριακή σκέψη. Στόχος των ομιλιών είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΣΤΙΚΟΥ ΤΟΠΙΟΥ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΧΩΡΟ ΠΟΛΗ, ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Ε Θ Ν Ι Κ Ο Μ Ε Τ Σ Ο Β Ι Ο Π Ο Λ Υ Τ Ε Χ Ν Ε Ι Ο Τ Μ Η Μ Α Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ω Ν Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ω Ν Τ Ο Μ Ε Α Σ Π Ο Λ Ε Ο Δ Ο Μ Ι Α Σ Κ Α Ι Χ Ω Ρ Ο Τ Α Ξ Ι Α Σ ΟΔΟΣ ΠΑΤΗΣΙΩΝ 42 ΤΚ: 106 82 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ

Papadoperakiselid(eikones)_Layout 1 /2211/12 2:10 PM Page 3 ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ ΘΩΜΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗΣ Η ΕΚΙΜ ευχαριστεί τους Ελένη Παπαδοπεράκη, Μιχάλη Βασιλάκη, Μανώλη Μπετεινάκη, Κωνσταντίνο Σταυρακάκη, Στέλιο & Λένια Καστρινάκη & την εταιρία ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΡΗΤΗΣ για τη συμβολή τους στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Θέµα Α1 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ

1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ Αθήνα, 1/9/2013 Πληροφορίες : Δ.Σ. Διεύθυνση : Ξενοφώντος 15Α T.K. : 105 57 Αθήνα Τηλέφωνο/Φάξ : 210.3229120 Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο : pess@pess.gr Δικτυακός τόπος : http://www.pess.gr Π Ε. Τ Π Ε Λ Ο Π

Διαβάστε περισσότερα

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας

«Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας «Το Πορτοκάλι με την Περόνη» υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες Συμπεριλαμβάνεται CD με φωτογραφικό υλικό Το πορτοκάλι με την περόνη: υλικό εργασίας θεατρικές ασκήσεις και

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών οδηγός σπουδών Ιστορικά Στοιχεία Ίδρυση του Τμήματος: Το Τμήμα δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2013

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b.

Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. Τοσίτσα 13, 106 83 Αθήνα, Τηλ.:210 3303942 210 3302523, Fax: 210 3301956, e-m a i l : b o o k s @ s e k b. gr, www. s e k b. gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 29 Σεπτεμβρίου 2015 ΤΕΛΕΣΗ ΕΠΙΣΗΜΩΝ ΕΓΚΑΙΝΙΩΝ 44 ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ

Διαβάστε περισσότερα

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη)

160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) 160 Επιστημών Εκπαίδευσης στην Προσχολική Ηλικία Θράκης (Αλεξανδρούπολη) Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ

ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ. Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ ΑΡΕΤΗ ΚΑΜΠΟΥΡΟΛΙΑ Δασκάλα Τμήματος Ένταξης Μαράσλειο Διδασκαλείο ΕΑΕ Οι αποτελεσματικοί εκπαιδευτικοί γνωρίζουν: - Τους μαθητές - Το γνωστικό αντικείμενο - Τις θεωρίες μάθησης - Αποτελεσματικές πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ & ΤΕΧΝΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙΔΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝΔΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Η σειρά σεμιναρίων με θέμα ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ, ΤΕΧΝΗ διοργανώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικοί στόχοι

Εκπαιδευτικοί στόχοι ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Εκπαιδευτικοί στόχοι των προτεινόμενων

Διαβάστε περισσότερα

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο)

698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) 698 Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΤΕΙ Ιονίων Νήσων (Ζάκυνθο) Το γνωστικό αντικείμενο του Τμήματος Το περιεχόμενο σπουδών του τμήματος «Οικολογίας & Περιβάλλοντος» με έδρα τη Ζάκυνθο καλύπτει το γνωστικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ ΣΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΒΡΑΧΕΙΑΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑΣ ΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΕΣ ΠΟΛΙΤΕΣ Στο πλαίσιο της Πράξης «Ακαδημία Πλάτωνος - Η Πολιτεία και ο Πολίτης»,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΗΜΕΡΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ & ΔΙΕΘΝΟΥΣ AΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΕΙΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ «Η Ελλάς ευγνωµονούσα» ή «Υπέρ Πατρίδος το Παν» ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΒΡΥΖΑΚΗ ΕΠΕΤΕΙΑΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΗΜΕΡΑ ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ 19-20 ΙΑΝΟΥΑΡΊΟΥ 2011 ΤΙΤΛΟΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΉ ΣΚΈΨΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΌΤΗΤΑ ΑNALYTICAL THOUGHT AND CREATIVITY Η διεπιστημονική προσέγγιση των αντικειμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ

ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΣΥΝΑΦΕΙΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΕΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΤΟΜΕΑ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 3330 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Οι πτυχιούχοι του Τμήματος κατέχουν τις απαραίτητες επιστημονικές γνώσεις και δεξιότητες στην εφαρμογή μεθόδων που τους δίνουν τη

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική»

«Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ «Οι Σπουδές στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης» Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Αρχιτεκτόνων Καθηγητής Μιχαήλ Ε. Νομικός «Οι Σπουδές στην Αρχιτεκτονική» Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΔΙΕΘΝΕΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ-ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΣΤΑΥΡΟΣ ΝΙΑΡΧΟΣ» IΣΤΟΡΙΚΟ Tο Κοινωφελές Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», αναγνωρίζοντας τις δραστηριότητές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΠΨ (ισχύει για τους εισαχθέντες φοιτητές από το ακαδημαϊκό έτος 2010-2011) A. Διάρθρωση Προγράμματος Μαθματα Φιλοσοφίας: 7 ( υποχρεωτικά + 2 επιλεγόμενα) Μαθματα Παιδαγωγικς: 8 ( υποχρεωτικά

Διαβάστε περισσότερα

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου

Athens by sound. Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 22 Ιουλίου 2008 Δελτίο Τύπου Athens by sound Αρχιτεκτονική δεν είναι μόνο το κτισμένο. Αρχιτεκτονική συγκροτούν όλες οι ποιότητες του χώρου υλικές και άυλες. Η ατμόσφαιρα, οι ήχοι, οι μυρωδιές,

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό»

Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Λεπτομέρεια από το έργο «Ηρωικό» Αίθουσα Τέχνης Relics Λασσάνη 3 - Θεσσαλονίκη Γιώργος Πολ. Ιωαννίδης Νοέμβριος 1995 - Θεσσαλονίκη Στη ζωγραφική του αν και διαφαίνεται η επίδραση ενός δασκάλου σαν τον

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας

Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας Ανδρέας Γκουτζιουκώστας Λέκτορας Βυζαντινής Ιστορίας Ένα πτυχίο με δύο κύριες κατευθύνσεις: 1. Αρχαίας Ελληνικής και Ρωμαϊκής, Βυζαντινής και Μεσαιωνικής Ιστορίας 2. Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, Λαογραφίας

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή»

Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» Μανόλης Γιανναδάκης «Συνεκδοχή / Συσχέτιση / Συμβολή» εγκαίνια: Τρίτη 11 Μαρτίου 2014, 20:00 Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος παρουσιάζει την ατομική έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη, καθηγητή χαρακτικής στη Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ!

ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΛΩΣ ΗΛΘΑΤΕ ΣΤΟ ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ! Ιστορικό ΕΤΗ ΣΤΑΘΜΟΙ 1973 1977 1987 1998 ΙΔΡΥΣΗ ΠΚ ΜΕ ΕΔΡΑ ΤΟ ΡΕΘΥΜΝΟ 1 o ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ 1 ο ΕΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥΠΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Στασίνου 36, Γραφ. 102, Στρόβολος 2003 Λευκωσία, Κύπρος Τηλ: 22378101- Φαξ:22379122 cms@cms.org.cy, www.cms.org.cy ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Η Κυπριακή Μαθηματική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ

37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ 37 ο ΕΤΗΣΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Η ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ ΑΦΙΕΡΩΝΕΤΑΙ ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΠΑΠΑΚΩΣΤΟΥΛΑ-ΓΙΑΝΝΑΡΑ 18-20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2010

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΑ Β' ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Συγγραφείς 1. Δημήτριος Λ. Δρίτσας, Δρ Θεολογίας, Σχολικός Σύμβουλος 2. Δημήτριος Ν. Μόσχος, Δρ Θεολογίας, Καθηγητής Λυκείου Αναβύσσου 3. Στυλιανός Λ. Παπαλεξανδρόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Κάθε πολιτισμός αφήνει το στίγμα του στην ιστορία, όμως η αρχαία ελληνική τέχνη ξεπέρασε τα όρια του χρόνου με το πανανθρώπινο μήνυμά της, με τη δύναμη του πνεύματος και του συναισθήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου

Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης: Η Βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και η ψηφιοποίηση των συλλογών των έργων τέχνης και των αρχείων του Μουσείου Φωτεινή Αραβανή Βιβλιοθήκη Αρχείο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ΟΥΣΑ ΤΡΟΠΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΑΙΘΟΥΣΑ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2014-2015 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ΟΥΣΑ ΤΡΟΠΟΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ΟΥΣΑ ΤΡΟΠΟΣ Σ ΑΙΘΟΥΣΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΩΡΑ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ/ΟΥΣΑ ΤΡΟΠΟΣ Σ ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΡΙΤΗ 1-9-2015 08:15-11:00 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα