ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ"

Transcript

1 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΤΣΑΜΠΑΖΟΓΛΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ Επιβλέπoντες: ΜΠΙΣΚΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ,ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΜΜΥ Α.Π.Θ. ΜΑΡΝΕΡΗΣ ΗΛΙΑΣ, ΥΠ.ΔΙΔΑΚΤΩΡ ΤΗΜΜΥ Α.Π.Θ. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2015

2 [2]

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Αντικείμενο της παρούσας διπλωματικής εργασίας είναι η μελέτη και η ανάλυση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία. Παρουσιάζεται η δομή και η λειτουργία τους καθώς και η ένταξή τους στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού οράματος για μία πορεία προς την ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Η εκπόνηση της εργασίας εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια του Εργαστηρίου Συστημάτων Ηλεκτρικής Ενέργειας του τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών της Πολυτεχνικής Σχολής του Α.Π.Θ. να καταγράψει τη λειτουργία και τις διαδικασίες απελευθέρωσης των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μια ιστορική αναδρομή των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, όπου καταγράφονται οι συνθήκες που επικρατούσαν πριν από την απελευθέρωση του 1998 καθώς επίσης και η πορεία προς αυτή. Παρατίθεται το νομοθετικό πλαίσιο με το οποίο επιτεύχθηκε η απελευθέρωση, τόσο στην Ευρώπηςόσο και στη Γερμανία ειδικότερα. Καταγράφονται ακόμη τα εμπλεκόμενα μέρη της αγοράς και οι επιδράσεις που είχε η αναδιάρθρωσή της αγοράς σε όλα τα στάδια από την παραγωγή μέχρι την κατανάλωση. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται επιτελικά η δομή της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και αναφέρονται οι υπάρχουσες επιμέρους αγορές. Καταγράφονται οι εξουσιοδοτημένοι φορείς λειτουργίας των αγορών αυτών, οι υπεύθυνοι φορείς της διαχείρισης του συστήματος μεταφοράς και η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της χώρας. Εξετάζεται η ρευστότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και γίνεται παρουσίαση των επικουρικών υπηρεσιών που αποτελούν σημαντικό κομμάτι της αγοράς. Ακόμη, αναλύονται οι διασυνδέσεις της Γερμανίας, η διαχείρισή τους και τα κοινά πλαίσια εκκαθάρισης ευρύτερων περιφερειακών αγορών στα οποία συμμετέχει η χώρα. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται αναφορά στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) της Γερμανίας. Καταγράφονται οι μηχανισμοί διαχείρισης και επιδότησής τους, καθώς και η εισχώρησή τους στα χρηματιστήρια ενέργειας. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύονται λεπτομερέστερα οι επιμέρους αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, με έμφαση στους ιδιαίτερους μηχανισμούς της καθεμίας, τη χρονική τους αλληλουχία και το σύστημα εκκαθάρισης. Εξετάζονται η εξωχρηματιστηριακή αγορά Διμερών Συμβάσεων (Bilateral OTC Market), η Ημερήσια χρηματιστηριακή αγορά (Day Ahead Market), η Ενδοημερήσια χρηματιστηριακή αγορά (Intraday Market), η προθεσμιακή χρηματιστηριακή αγορά (ΕΕΧ Forward Market), η αγορά Εφεδρειών Εξισορρόπησης (Balancing Reserve Market), η αγορά Ενέργειας Εξισορρόπησης (Balancing Energy Market) και η Εκκαθάριση Αποκλίσεων (Ex post Settlement of Imbalances). Tέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η κατάσταση της αγοράς, χονδρεμπορικής και λιανικής. Δίνονται στατιστικά στοιχεία για τους συμμετέχοντες στην παραγωγή και το παραγωγικό δυναμικό της χώρας και καταγράφονται οι τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας από συμβατικές και ανανεώσιμες πηγές. Παρατίθενται επιπλέον στοιχεία για τα χρηματιστήρια ενέργειας, τους συμμετέχοντες της αγοράς, τις εισαγωγές και εξαγωγές ενέργειας της χώρας, τις χρεώσεις του δικτύου και τις χρεώσεις των καταναλωτών. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον επιβλέποντα καθηγητή της διπλωματικής εργασίας κ. Παντελή Μπίσκα για την επιστημονική του καθοδήγηση και την άμεση ανταπόκριση σε οποιοδήποτε πρόβλημα ή απορία που αντιμετώπισα. Ευχαριστώ επίσης θερμά τον Υποψήφιο Διδάκτορα Ηλία Μαρνέρη για τη συνεργασία και την πολύτιμη βοήθειά του. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω την οικογένεια [3]

4 μου και τους φίλους μου για τη συμπαράσταση και την αμέριστη υποστήριξη που μου παρείχαν όλα αυτά τα χρόνια. Τσαμπάζογλου Αναστασία Απρίλιος 2015 [4]

5 ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 3 Λίστα εικόνων... 8 Λίστα πινάκων...10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- Ιστορική αναδρομή απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και τη Γερμανία Ευρωπαϊκή πορεία προς την απελευθέρωση της ηλεκτρικής ενέργειας Πορεία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία Πριν από την απελευθέρωση ( ) Διαδικασία της απελευθέρωσης Κεφάλαιο 2 - Γενικό θεσμικό πλαίσιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας Περιληπτική δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας Θεσμικά όργανα Προτάσεις της Ευρώπης για διαχωρισμό παραγωγής και μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας Διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς της Γερμανίας Λειτουργοί των χρηματιστηριακών αγορών (ΕPEXSPOT, EEX Power Derivatives, ECC AG) Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Γερμανίας Ρευστότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας Ορισμός της ρευστότητας Ρευστότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία Επικουρικές Υπηρεσίες Ρύθμιση συχνότητας (frequency control) Ρύθμιση τάσης (voltage control) Ικανότητα επανεκκίνησης του συστήματος (black start capability) Διαχείριση απωλειών του συστήματος μεταφοράς Διαχείριση διακοπτόμενων φορτίων (interruptible loads) και απαιτήσεων εφεδρειών σε μονάδες παραγωγής Διαχείριση διασυνδέσεων Μηχανισμοί διαχείρισης διασυνδέσεων στην Ευρώπη Διαχείριση των διασυνδέσεων στη Γερμανία Κοινά πλαίσια εκκαθάρισης περιφερειακών αγορών Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης αγορών κεντρικής και δυτικής Ευρώπης (Central Western European Market Coupling ή CWE) [5]

6 2.6.2 Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης περιφερειακών αγορών CWE και Σκανδιναβίας (CWE- Nordic Interim Tight Volume Coupling ή ITVC) Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης αγορών βόρειας και δυτικής Ευρώπης (Νοrth Western European Market Coupling ή NWE) Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης ενδοημερήσιων αγορών Γερμανίας-Γαλλίας, (intraday trading) Κεφάλαιο 3 - Διαχείριση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας Μηχανισμοί επιδότησης και διαχείριση των ΑΠΕ Ευρωπαϊκή πολιτική προώθησης των ΑΠΕ - Συστήματα επιδότησης Επιδότηση και διαχείριση των ΑΠΕ στη Γερμανία Οι ΑΠΕ στα χρηματιστήρια ενέργειας Συμπληρωματικοί μηχανισμοί επιδότησης ΑΠΕ Διαχείριση Ζήτησης Μέθοδος Virtual Power Plant (VPP) Κεφάλαιο 4 - Ανάλυση επιμέρους αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας Εξωχρηματιστηριακή αγορά διμερών συμβάσεων (Bilateral OTC market) Τρέχουσα αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (Spot market) Γενικά χαρακτηριστικά Λειτουργία ημερήσιας αγοράς ΕPEXSPOT - Day ahead market Λειτουργία ενδοημερήσιας αγοράς EPEXSPOT- Intraday market Ενδοημερήσιες συναλλαγές στις διασυνδέσεις Κυρώσεις - Τέλη συμμετοχής στην τρέχουσα αγορά EPEXSPOT Αρνητικές τιμές στην τρέχουσα αγορά ηλεκτρικής ενέργειας Λειτουργία προθεσμιακής αγοράς EEX - Forward market Οικονομικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (Phelix Futures) Οικονομικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (Phelix Futures) Συμβόλαια δικαιώματος προαίρεσης (Phelix Options) Λειτουργία αγοράς εξισορρόπησης- Balancing Market Αγορά Εφεδρειών Εξισορρόπησης (Balancing Reserve market) Αγορά Ενέργειας Εξισορρόπησης (Balancing Energy market) Συνεργασίες για διαχείριση εφεδρείας και ενέργειας ρύθμισης στις αγορές εξισορρόπησης Εκκαθάριση αποκλίσεων (Ex post settlement of imbalances) Γραφική σύνοψη της αγοράς στη Γερμανία Κεφάλαιο 5 - Κατάσταση χονδρεμπορικής και λιανικής αγοράς [6]

7 5.1 Συμμετέχοντες στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας Προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας Δυναμικό παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας Συμμετέχοντες στη χρηματιστηριακή αγορά EPEXSPOT Συμμετέχοντες στη χρηματιστηριακή αγορά EEX Derivatives Μέλη του οίκου εκκαθαρίσεων ΕCC Παραγωγικό δυναμικό της Γερμανίας Εγκατεστημένη ισχύς συμβατικών πηγών ενέργειας Εγκατεστημένη ισχύς ανανεώσιμων πηγών ενέργειας Σταθμοί παραγωγής και εξελικτικές τάσεις του παραγωγικού δυναμικού και των ΑΠΕ Στοιχεία δικτύου και διασυνδέσεων με γειτονικές χώρες Εθνικό δίκτυο μεταφοράς Διασυνδέσεις της Γερμανίας με γειτονικές χώρες Στατιστικά στοιχεία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας Στατιστικά στοιχεία συναλλαγών στην τρέχουσα και προθεσμιακή αγορά στα χρηματιστήρια EPEXSPOT και EEX Power Derivatives Αγορά ενέργειας και εφεδρειών εξισορρόπησης Λιανική αγορά στη Γερμανία Δομές συμβολαίων για οικιακούς, βιομηχανικούς καταναλωτές και καταναλωτές επιχειρήσεων Τιμές - Χρεώσεις πελατών Φωτογραφικό υλικό Γενικές πληροφορίες για τη Γερμανία ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ - ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ [7]

8 ΛΙΣΤΑ ΕΙΚΟΝΩΝ Εικόνα 1: Χάρτης περιφερειών ENTSO-E Εικόνα 2 : Οργάνωση της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας- Μοντέλο διμερών συναλλαγών...21 Εικόνα 3: Χρονικό διάγραμμα του Μοντέλου Στόχου...22 Εικόνα 4: Δομή και προϊόντα της αγοράς ενέργειας στη Γερμανία...25 Εικόνα 5: Οι τέσσερις διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και οι περιοχές ελέγχου...27 Εικόνα 6: Ποσότητες συναλλαγών στην ηπειρωτική Ευρώπη το διάστημα Εικόνα 7: Ποσότητες που συναλλάχθηκαν στην ημερήσια και ενδοημερήσια αγορά το διάστημα Εικόνα 8 : Ποσότητες των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης Phelix Futures το διάστημα Εικόνα 9: Ποσότητες εμπορικών συναλλαγών και εκκαθαρίσεων OTC το διάστημα Εικόνα 10: Ποσότητες συναλλασσόμενης ενέργειας ενδοχρηματιστηριακά ανά τετράμηνο ( )...38 Εικόνα 11: Λειτουργία της ρύθμισης συχνότητας...41 Εικόνα 12: Χρονικό διάγραμμα της χρήσης εφεδρείας ρύθμισης...41 Εικόνα 13: Διασυνδέσεις της Γερμανίας...49 Εικόνα 14: Χώρες που συνδέονται με τη σύζευξη Price Coupling of Regions...58 Εικόνα 15: Αρχιτεκτονική του Price Coupling of Regions...59 Εικόνα 16: Προσδιορισμός του κοινωνικού όφελους...60 Εικόνα 17: Χρονοδιάγραμμα της ημερήσιας αγοράς σύμφωνα με το NWE Price Coupling.62 Εικόνα 18: Χρονικό διάγραμμα διαδικασιών του NWE Price Coupling...64 Εικόνα 19: Κοινωνικό όφελος στην περιοχή NWE χωρίς τους περιορισμούς της CWE...65 Εικόνα 20: Διαχωρισμός κοινωνικού όφελους στην περιοχή NWE σε πλεόνασμα και χρέος συμφόρησης...66 Εικόνα 21: Μηχανισμοί στήριξης ΑΠΕ στην Ευρώπη...70 Εικόνα 22: Υπολογισμός του EEG Umlage...77 Εικόνα 23: Λειτουργία των κύριων μηχανισμών υποστήριξης στη Γερμανία...77 Εικόνα 24: Πορεία προγραμμάτων διαχείρισης ζήτησης στην Ευρώπη...82 Εικόνα 25: Αρχιτεκτονική συνάθροισης και ελέγχου στη μέθοδο VPP...86 Εικόνα 26: Γραφική αναπαράσταση των συνδεδεμένων μπλοκ προσφορών...92 Εικόνα 27: Γραφική αναπαράσταση των αποκλειστικών μπλοκ προσφορών...93 Εικόνα 28: Προϊόντα της προθεσμιακής αγοράς EEX Power Derivatives Εικόνα 29: Πορεία τιμών της δυνατότητας παροχής εφεδρειών ελέγχου ( ) Εικόνα 30: Σκάλες προσφορών για ανοδική και καθοδική ρύθμιση Εικόνα 31: Μερίδιο πωλήσεων ηλεκτρικής ενέργειας στη γερμανική αγορά των μεγαλύτερων εταιρειών για τα έτη 2010 και Εικόνα 32 : Ποσότητες πωλήσεων ηλεκτρικής ενέργειας σε GWh στη γερμανική αγορά των μεγαλύτερων εταιρειών για τα έτη 2010 και Εικόνα 33: Δυναμικό παραγωγής σε GW στη Γερμανία το έτος Εικόνα 34: Εγκατεστημένη ισχύς σε MW των συμβατικών πηγών ενέργειας στις 31 Δεκεμβρίου Εικόνα 35: Εγκατεστημένη ισχύς συμβατικών πηγών ενέργειας σε ποσοστά Εικόνα 36: Εγκατεστημένη ισχύς σε MW των ΑΠΕ στις 31 Δεκεμβρίου Εικόνα 37: Εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ σε ποσοστά Εικόνα 38: Εξέλιξη του μέσου μηνιαίου δυναμικού τροφοδοσίας για αιολική και ηλιακή ενέργεια [8]

9 Εικόνα 39: Εγκατεστημένο δυναμικό σε MW διάφορων τεχνολογιών ΑΠΕ κατάλληλων για EEG πληρωμές Εικόνα 40: Ποσοστό εγκατεστημένης ισχύος που λαμβάνει μέρος σε κάθε μηχανισμό υποστήριξης (Ιανουάριος Νοέμβριος 2013) Εικόνα 41: Έναρξη τροφοδοσίας /οριστική διακοπή λειτουργίας σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε MW Εικόνα 42: Περιοχές ελέγχου των γερμανικών διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς Εικόνα 43: Γερμανικό δίκτυο υψηλής τάσης με γραμμές των 220/380 kv Εικόνα 44: Χρεώσεις δικτύου με μέσες τιμές κατά ποσότητα για διάστημα Εικόνα 45: Διάγραμμα πραγματικών ροών ενέργειας στα σύνορα της Γερμανίας Εικόνα 46: Διάγραμμα μέσης διαθέσιμης ικανότητας μεταφοράς Εικόνα 47: Προγράμματα ανταλλαγών σε ΤWh (διασυνοριακό εμπόριο ενέργειας) Εικόνα 48: Μέσες τιμές της τρέχουσας αγοράς στο EPEXSPOT το διάστημα Εικόνα 49: Τιμές/ποσότητες της ημερήσιας αγοράς EPEXSPOT στις 27/02/ Εικόνα 50: Τιμές/ποσότητες της ημερήσιας αγοράς EPEXSPOT (10/04/ /01/2015).147 Εικόνα 51: Τιμές/ποσότητες της συνεχούς ενδοημερήσιας αγοράς EPEXSPOT για 2 μέρες (26-27/02/2015) Εικόνα 52: Τιμές/ποσότητες της συνεχούς ενδοημερήσιας αγοράς EPEXSPOT (10/04/ /01/2015) Εικόνα 53: Εξέλιξη ποσοτήτων ενέργειας στα 15λεπτα συμβόλαια της ενδοημερήσιας αγοράς (Μάρτιος 2012-Μάρτιος 2013) Εικόνα 54: Εξέλιξη των τιμών σε Εuro/MWh των ετήσιων συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης στο EEX Derivatives Εικόνα 55: Εξέλιξη των ποσοτήτων ενέργειας εξισορρόπησης δευτερογενούς ρύθμισης στις περιοχές ελέγχου των TSOs (Ιανουάριος 2008-Σεπτέμβριος 2013) Εικόνα 56: Εξέλιξη των ποσοτήτων ενέργειας εξισορρόπησης τριτογενούς ρύθμισης στις περιοχές ελέγχου των TSOs (Ιανουάριος 2008-Σεπτέμβριος 2013) Εικόνα 57: Δομή συμβολαίων οικιακών καταναλωτών επιχειρήσεων για το Εικόνα 58: Δομή συμβολαίων βιομηχανικών καταναλωτών και καταναλωτών επιχειρήσεων για το Εικόνα 59: Εξέλιξη των τιμών για τους οικιακούς καταναλωτές με βάση το είδος του συμβολαίου το διάστημα Απρίλιος Απρίλιος Εικόνα 60: Σύγκριση του μέσου όρου των ευρωπαϊκών τιμών ηλεκτρικής ενέργειας (συνολική τιμή) για τα νοικοκυριά (κατανάλωση kwh kwh) κατά το β' εξάμηνο του 2013, σε συνολικό επίπεδο τιμών Εικόνα 61: Φωτογραφικό υλικό από συμβατικούς και ΑΠΕ σταθμούς Εικόνα 62: Χάρτης ομοσπονδιακών κρατιδίων της Γερμανίας [9]

10 ΛΙΣΤΑ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1: Δομή της αγοράς ενέργειας πριν και λίγο μετά την απελευθέρωση...16 Πίνακας 2: Δημοπρασίες ΦΔΜ της Γερμανίας με τις γειτονικές της χώρες...54 Πίνακας 3: Σύγκριση FiTs βασισμένων στον EEG 2014 (Ioύλιος 2014) και στον EEG 2012(Δεκέμβριος 2012)...74 Πίνακας 4: Συγκεντρωτικές πληροφορίες για την ημερήσια αγορά...96 Πίνακας 5: Συγκεντρωτικές πληροφορίες για την ενδοημερήσια αγορά Πίνακας 6: Συγκεντρωτικές πληροφορίες για την 15λεπτη ενδοημερήσια δημοπρασία Πίνακας 7: Τέλη συμμετοχής και έμμεσες χρεώσεις στο EPEXSPOT (2015) Πίνακας 8: Τέλη κυρώσεων ή εισαγωγής παραγγελιών στο EPEXSPOT (2015) Πίνακας 9: Οικονομικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Πίνακας 10: Συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης Πίνακας 11: Συγκεντρωτικές πληροφορίες για την αγορά εφεδρειών εξισορρόπησης Πίνακας 12: Αρμοδιότητες της GCC Πίνακας 13: Αρμοδιότητες της ΙGCC Πίνακας 14: Πληρωμές μεταξύ διαχειριστή και BRP Πίνακας 15: Συγκεντρωτικές πληροφορίες για την αγορά ενέργειας εξισορρόπησης και την εκκαθάριση αποκλίσεων Πίνακας 16: Συμμετέχοντες στην αγορά EPEXSPOT για τη Γερμανία το Πίνακας 17: Συμμετέχοντες στην αγορά EΕΧ Derivatives για τη Γερμανία το Πίνακας 18: Διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες των γερμανικών TSOs Πίνακας 19: Σύνολο μέσων τιμών των διάφορων χρεώσεων για τους βιομηχανικούς πελάτες και τους πελάτες επιχειρήσεων (01/01/2014) Πίνακας 20: Σύνολο τιμών των διαφόρων χρεώσεων για οικιακούς καταναλωτές με βάση τον τύπο συμβολαίου (01/01/2014) Πίνακας 21: Γενικές πληροφορίες για τη Γερμανία [10]

11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1- Ιστορική αναδρομή απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και τη Γερμανία 1.1 Ευρωπαϊκή πορεία προς την απελευθέρωση της ηλεκτρικής ενέργειας Μέχρι τη δεκαετία του 1990 οι επιχειρήσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη αποτελούσαν κρατικά μονοπώλια με το δικαίωμα να προμηθεύουν με ενέργεια τους καταναλωτές κατ' αποκλειστικότητα. Τα αποκλειστικά αυτά δικαιώματα έθεταν μεγάλα εμπόδια στη δημιουργία μιας κοινής αγοράς. Η διαδικασία δημιουργίας ανταγωνιστικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου ξεκίνησε το 1992 με την Ευρωπαïκή Επιτροπή να προτείνει επίσημα το πρώτο πακέτο Οδηγιών ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου. Ο τομέας της ηλεκτρικής ενέργειας αρχίζει να εγκαταλείπει τις αρχές του παρεμβατισμού και οδηγείται στο στάδιο της απελευθέρωσης και του ελεύθερου ανταγωνισμού. Στόχος είναι να δημιουργηθεί μια πραγματική εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία θα χαρακτηρίζεται από τη σταδιακή αποδέσμευση των καταναλωτών ηλεκτρικής ενέργειας σε σχέση με την επιλογή του προμηθευτή τους και από τη βελτίωση των κοινοτικών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι πρώτοι κοινοί κανόνες που αφορούν στην παραγωγή και εκμετάλλευση των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας θεσπίστηκαν από την οδηγία 96/92/ΕΚ το 1996 με σημαντικότερα τα εξής σημεία: κατάργηση αποκλειστικών δικαιωμάτων και απελευθέρωση της παραγωγής ηλεκτρισμού. δημιουργία ανεξάρτητου φορέα χορήγησης αδειών λειτουργίας και εποπτείας της αγοράς ενέργειας. δημιουργία ανεξάρτητου φορέα διαχείρισης, Transmission System Operator-TSO (Διαχειριστής Συστήματος Μεταφοράς), για τον έλεγχο, τη συντήρηση και την πιθανή ανάπτυξη του δικτύου μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Ο φορέας αυτός είναι ανεξάρτητος από δραστηριότητες παραγωγής και διανομής και κατανέμει το ηλεκτρικό φορτίο μεταξύ των εργοστασίων ηλεκτροπαραγωγής αμερόληπτα με κριτήρια κυρίως οικονομικά, αλλά και ασφάλειας και αξιοπιστίας. πρόβλεψη για έλεγχο και επίλυση διαφορών στην εσωτερική αγορά για να αποφευχθούν οι καταχρήσεις μονοπωλιακών θέσεων. Η πρώτη Οδηγία για το φυσικό αέριο (98/30/ΕΚ) που αφορά στη θέσπιση κοινών κανόνων της εσωτερικής αγοράς υιοθετήθηκε το 1998, με προθεσμία ενσωμάτωσης στο εθνικό δίκαιο των Κρατών Μελών τον Αύγουστο του Η Οδηγία κατήργησε τα αποκλειστικά δικαιώματα και βασικοί της στόχοι ήταν η διαφάνεια και η μη ύπαρξη διακρίσεων. Για τη βελτίωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας υιοθετήθηκε τον Ιούνιο του 2003 νέα Οδηγία (2003/54/ΕΚ), η οποία: επεκτείνει την απελευθέρωση της αγοράς στους μη οικιακούς καταναλωτές μέχρι τον Ιούλιο του 2004 και σε όλους τους πελάτες μέχρι τον Ιούνιο του [11]

12 θεσπίζει μέτρα για το νομικό διαχωρισμό της διαχείρισης των δικτύων μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας από τις δραστηριότητες παραγωγής και προμήθειας. ενισχύει το ρόλο των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας των κρατών μελών και απαιτεί τη δημοσίευση των χρεώσεων για τα δίκτυα. ενισχύει τις υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. Αντίστοιχα μέτρα πάρθηκαν για τη βελτίωση της αγοράς φυσικού αερίου μέσω της Οδηγίας 2003/55/ΕΚ. Η προσπάθεια αυτή που ξεκίνησε στην Ευρώπη έφερε θετικά αποτελέσματα, ωστόσο στην πράξη υπήρξε καθυστέρηση στην άρση της ολιγοπωλιακής κατάστασης που είχε παγιωθεί, ενώ οι αγορές παρέμεναν σε μεγάλο βαθμό εθνικές. Το 2007, λοιπόν, υπήρξε έτος ορόσημο για την πορεία των ενεργειακών αγορών προς την πλήρη απελευθέρωσή τους σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Το τρίτο πακέτο μέτρων της Επιτροπής στοχεύει στη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής αγοράς ενέργειας που ενισχύει την ασφαλή παροχή ενέργειας και βελτιώνει τις συνθήκες για επενδύσεις στους σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής και στα δίκτυα μεταφοράς. Οι επιλογές των καταναλωτών διευρύνονται και δίνεται η ευκαιρία σε μικρότερες εταιρείες να έχουν πρόσβαση στην αγορά ενέργειας. Το 2008 προτείνονται από την Επιτροπή επιπλέον μέτρα που αφορούν στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων της κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρώπη. Τον Ιούλιο του 2009, υιοθετήθηκε η τρίτη Οδηγία (2009/72/ΕΚ), η οποία αποτελεί τμήμα του Τρίτου Πακέτου Ενέργειας και στοχεύει : στον αποτελεσματικότερο διαχωρισμό των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ενέργειας από τις δραστηριότητες παραγωγής ή προμήθειας. στη διευκόλυνση του διασυνοριακού εμπορίου ενέργειας, της πραγματοποίησης επενδύσεων καθώς και στην προώθηση της περιφερειακής συνεργασίας. στην επίτευξη μεγαλύτερης διαφάνειας της αγοράς σχετικά με τη λειτουργία του δικτύου και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας. Στη διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και της ανεξαρτησίας των εθνικών ρυθμιστικών αρχών. Στην αύξηση της αλληλεγγύης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ και στην οργάνωση της συνεργασίας σε επίπεδο ΕΕ μεταξύ των εθνικών ρυθμιστικών αρχών καθώς και μεταξύ των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς. Στο πλαίσιο του Τρίτου Πακέτου Ενέργειας ιδρύθηκε το 2010 μία υπηρεσία για τη συνεργασία των κανονισμών περί ενέργειας των ευρωπαϊκών χωρών με έδρα τη Σλοβενία, η Υπηρεσία για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (Agency for the Cooperation of Energy Regulators - ACER). Σημαντικός σταθμός, πέρα από το θεσμικό πλαίσιο, υπήρξε η ίδρυση το 1999 της ένωσης ETSO (European Transmission System Operators) που δημιουργήθηκε από τους ευρωπαϊκούς διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς και εξελίχθηκε το 2008 σε ENTSO-E (European Network of Transmission System Operators for Electricity) με τη συμμετοχή 41 διαχειριστών από 34 χώρες. Η ένωση αυτή διαιρείται σε 5 ενότητες (regional groups): Continental Europe (για τις ηπειρωτικές ευρωπαϊκές χώρες), Nordic (για τη Βόρεια Ευρώπη), Baltic (για τους διαχειριστές της Βαλτικής), Ireland (για την Ιρλανδία) και UK (για το Ηνωμένο Βασίλειο). Στον παρακάτω χάρτη φαίνονται οι ενότητες καθώς και τα μέλη της ένωσης. [12]

13 Εικόνα 1: Χάρτης περιφερειών ENTSO-E πηγή: ENTSO-E, ιστοσελίδα: https://www.entsoe.eu/ [13]

14 1.2 Πορεία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία Πριν από την απελευθέρωση ( ) Σε αντίθεση με άλλες βιομηχανικές χώρες, στη Γερμανία δεν υπήρξε ποτέ ευρύ κρατικό μονοπώλιο στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας. Αντίθετα, η ηλεκτρική οικονομία είναι βασισμένη στη συνύπαρξη δημοσίων, ιδιωτικών και μικτών επιχειρήσεων. Μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο μέσω συμβάσεων διαχωρίστηκαν οι περιοχές διανομής μεταξύ των εταιρειών παροχής ηλεκτρικής ενέργειας. Οι εταιρείες αυτές μπορούσαν να έχουν δραστηριότητα αυστηρά μόνο εντός των προδιαγεγραμμένων ορίων τους, γεγονός που ενισχύθηκε με το νόμο του 1935 ( Gesetz zur Förderung der Energiewirtschaft vom 13.Dezember 1935 ). Δημιουργήθηκαν συνδέσεις μεταξύ των δημοτικών επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας και των εταιρειών παροχής ενέργειας λόγω των επενδύσεων των δήμων στην αντίστοιχη τοπική ή περιφερειακή εταιρεία παροχής ενέργειας. Οι δημοτικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας προμηθεύονταν την ηλεκτρική ενέργεια από την αντίστοιχη εταιρεία παροχής με την οποία εμπλέκονταν και διασφάλιζαν έτσι την εμπορία της. Παράλληλα, οι δήμοι συμμετείχαν στα κέρδη των εταιρειών παροχής ενέργειας. Το σύστημα αυτό διασφάλιζε την προμήθεια και τα κέρδη τόσο για τις εταιρείες όσο και για τους δήμους και εφαρμόστηκε στη χώρα για περίπου έναν αιώνα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας ταξινομήθηκαν σε εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου (network energy supply companies), σε εταιρείες παροχής ενέργειας περιφερειών (regional energy supply companies) και σε δημοτικές επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας (municipal utilities) και δραστηριοποιήθηκαν σε υπέρπεριφερειακό, περιφερειακό ή δημοτικό επίπεδο, αντίστοιχα. Συγκεκριμένα, πριν την έναρξη των διαδικασιών απελευθέρωσης το 1998, υπήρχε ο εξής καταμερισμός εργασιών: σε υπέρ-περιφερειακό επίπεδο, το 1997, 8 εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου παρήγαγαν το 79% του ηλεκτρισμού και ήταν ενεργές στη μεταφορά του, στο πλαίσιο της περιοχής που δραστηριοποιούνταν ως μονοπώλιο. Κάποιες από αυτές τις επιχειρήσεις, όπως οι RWE, VEW, EnBW, BEWAG και HEW δραστηριοποιούνταν σε όλους τους τομείς, από την παραγωγή ως τον εφοδιασμό των τελικών καταναλωτών. Άλλες, όπως οι PreussenElektra AG, Bayerwerk AG και VEAG ήταν ενεργές μόνο στην παραγωγή και τη μεταφορά της ενέργειας. σε περιφερειακό επίπεδο, περίπου 80 επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας, που παρήγαγαν το 10% του ηλεκτρισμού, ανελάμβαναν ολοκληρωτικά την ηλεκτρική ενέργεια από τις μεγάλες εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου. Έργο τους ήταν η διανομή της ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές, ενώ παράλληλα είχαν το ρόλο των διανομέων προς τις δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας. σε τοπικό επίπεδο, περίπου 900 δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας παρείχαν ηλεκτρική ενέργεια, φυσικό αέριο, νερό ή θέρμανση στους τελικούς καταναλωτές στους δήμους τους, ενώ παρήγαγαν το 11% της ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία. Οι διαφορετικές επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας συνδέθηκαν αρχικά με μακροπρόθεσμα συμβόλαια συνήθως 20 ετών. Επιπλέον, οι μεγάλες εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου κατηύθυναν τις θυγατρικές τους τοπικές επιχειρήσεις παροχής ενέργειας λόγω των επενδύσεων κεφαλαίων. Σε αντίθεση με τις τοπικές επιχειρήσεις παροχής ενέργειας, οι δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας παρέμειναν αυτόνομες πριν την απελευθέρωση και ήταν ιδιοκτήτες μειοψηφικών κεφαλαίων των μεγάλων εταιρειών παροχής ενέργειας δικτύου. [14]

15 Συνολικά, στο πλαίσιο των περιφερειακών μονοπωλίων, η παραγωγή, η μεταφορά και η διανομή της ηλεκτρικής ενέργειας ήταν στα χέρια των μεγάλων εταιρειών παροχής ενέργειας δικτύου. Οι δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας συμμετείχαν στα κέρδη των εταιρειών αυτών με κεφαλαιακά μερίδια και οργάνωναν την παροχή ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές. Ωστόσο, η ηλεκτρική ενέργεια που προμηθεύονταν οι καταναλωτές προερχόταν από τις μεγάλες εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου και από τις δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας σε ίσες σχεδόν ποσότητες Διαδικασία της απελευθέρωσης Το 1990 οι εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου υποχρεώθηκαν να τροφοδοτούνται με ηλεκτρική ενέργεια από εναλλακτικούς παραγωγούς σε σταθερές τιμές 2.Στη συνέχεια, το 1998 με τον Εθνικό Νόμο Ενέργειας 3, η αγορά ενέργειας στη χώρα απελευθερώθηκε πλήρως και άμεσα για όλους τους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας (μέχρι το 1999). Η απελευθέρωση, που προωθήθηκε γενικά σε ευρωπαϊκό επίπεδο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ήταν αρχικά τυπική και δε συνοδεύτηκε από πράξη. Τα περιφερειακά μονοπώλια που αφορούσαν στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας καταργήθηκαν (δε συνέβη το ίδιο για τον τομέα της μεταφοράς και της διανομής της ενέργειας). Ήδη πριν την απελευθέρωση και κατά τα πρώτα στάδιά της ξεκίνησε ένα μαζικό κύμα συγχωνεύσεων στις μεγάλες εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου: το 1997 συγχωνεύθηκαν οι επιχειρήσεις Badenwerk και Energieversorgung Schwaben (EVS) με την ονομασία Energie Baden-Würtemberg AG (EnBW). Οι συγχωνεύσεις συνεχίστηκαν σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Με το Νόμο του 1998 προωθήθηκε ο διαχωρισμός της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από την παραγωγή και τις δραστηριότητες της λιανικής αγοράς. Επιπλέον, η Γερμανία αποφάσισε τη διαπραγματεύσιμη πρόσβαση τρίτου μέλους στο σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας (negotiated third party access): οι ιδιοκτήτες του τομέα της μεταφοράς, δηλαδή οι εταιρείες παροχής ενέργειας δικτύου και περιφερειών, υποχρεώθηκαν να δώσουν στις εταιρείες διανομής και τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας τη δυνατότητα να επιλέγουν τον προμηθευτή τους. Αυτή η διαπραγματεύσιμη πρόσβαση πραγματοποιήθηκε με εταιρικές συμφωνίες μεταξύ των παραγωγών ενέργειας και των βιομηχανικών καταναλωτών και αφορούσε στην είσοδο στο σύστημα μεταφοράς και τα τέλη χρήσης του. Οι κανονισμοί και η ρύθμιση του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας πέρασαν στον έλεγχο των εταιρειών παροχής ενέργειας δικτύου Το παραπάνω μοντέλο στον τομέα της μεταφοράς προτάθηκε στις χώρες της ευρωπαϊκής ένωσης από την ευρωπαϊκή Οδηγία του 1996 μαζί με το μοντέλο της ρυθμιζόμενης πρόσβασης στο δίκτυο τρίτου μέλους (regulated third party access). Σε αυτή την περίπτωση η πρόσβαση στο δίκτυο παρέχεται από τον ιδιοκτήτη του στους καταναλωτές εφόσον μόνο αυτοί πληρούν προϋποθέσεις, τις οποίες έχει ορίσει η Ρυθμιστική Αρχή της κάθε χώρας. Με την ευρωπαϊκή Οδηγία του 2003 η υλοποίηση της ρυθμιζόμενης πρόσβασης έγινε υποχρεωτική για τα κράτη-μέλη. Η Γερμανία αρχικά αντιστάθηκε στην Οδηγία αλλά καθώς το μοντέλο που χρησιμοποίησε δεν είχε τα αναμενόμενα αποτελέσματα αναγκάστηκε τελικά να την υιοθετήσει. Με τον Εθνικό Νόμο για την Ενέργεια του η χώρα προχώρησε σε νομικό διαχωρισμό της παραγωγής και προμήθειας από τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας και παράλληλα δημιουργήθηκε η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Γερμανίας (Bundesnetzagentur). 2 Εlectricity Input Act, 1990/ Stromeinspeisungsgesetz 3 National Energy Act 1998/ Energiewirtschaftsgesetz von National Energy Act 2005 [15]

16 Στον παρακάτω Πίνακα 1 συνοψίζεται η δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία πριν (1997) και μετά (2004) την απελευθέρωσή της. Έτος 1997/ Πριν τη διαδικασία απελευθέρωσης ενέργειας στη Γερμανία Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας 8 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου με 79% της συνολικής παραγωγής: RWE,VEW, EnBW, BEWAG, HEW, Praussen Electra AG, Bayerwerk AG, VEAG Άλλες εταιρείες με 21%: Εταιρείες παροχής ενέργειας περιφερειών με 10% Δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας με 11% Έτος 2004/ Μετά τη διαδικασία απελευθέρωσης ενέργειας στη Γερμανία 4 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου με 95,6% της συνολικής παραγωγής: RWE:38,7% Ε.ΟΝ:26,5% EnBW:13,8% Vattenfall Europe:16,6% Άλλες εταιρείες με 4,4% Δημοτική υπηρεσία κοινής ωφέλειας Περιφερειακοί παραγωγοί Νέοι τοπικοί παραγωγοί Μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας Διανομή ηλεκτρικής ενέργειας (παροχή χαμηλής τάσης ) Πωλήσεις στους τελικούς καταναλωτές 100% μερίδιο από 8 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου εντός των περιοχών τους 80 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας περιφερειών 900 δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας 5 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου (RWE,VEW, EnBW, BEWAG, HEW) είναι ενεργές στις πωλήσεις με μερίδιο 51%-59%!! 80 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας περιφερειών 900 δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας 100% μερίδιο από 4 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου 50 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας περιφερειών 700 δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας 4 εταιρείες παροχής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου με 72,8% μερίδιο πωλήσεων: RWE:16,8% Ε.ΟΝ:22,1% EnBW:19,5% Vattenfall Europe:14,4% Άλλες εταιρείες με 27,2% 700 Δημοτικές υπηρεσίες κοινής ωφέλειας Περιφερειακοί παραγωγοί Πίνακας 1: Δομή της αγοράς ενέργειας πριν και λίγο μετά την απελευθέρωση [16]

17 Η RWE (Rheinisch-Westfälisches Elektrizitätswerk AG) Η RWE είναι μία εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας, η οποία πριν από τη διαδικασία της απελευθέρωσης συμμετείχε κατά ένα πολύ μεγάλο ποσοστό στην παραγωγή, μεταφορά και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς καταναλωτές. Ιδρύθηκε στο Essen της Γερμανίας το 1898 και ο πρώτος της σταθμός ενέργειας άρχισε να λειτουργεί το Μετά την απελευθέρωση, η επιχείρηση δραστηριοποιείται στην παραγωγή και τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με ειδίκευση στην κατασκευή αιολικών πάρκων. Το 2007 η επιχείρηση παρήγαγε ηλεκτρική ενέργεια με ποσοστά 32,9% από λιθάνθρακα, 35,2% από λιγνίτη, 1,1% από αντλιοστάσια, 2,4 % από ΑΠΕ, 13,6% από αέριο και 14,8% από πυρηνική ενέργεια. Σήμερα, είναι μία από τις 5 μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας στην Ευρώπη και από τις 4 μεγαλύτερες στη Γερμανία. Η Ε.ON SE H E.on είναι μια ευρωπαϊκή εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας που ανήκει σε επενδυτές και ιδρύθηκε το 2000 με έδρα το Ντίσελντορφ της Γερμανίας. Προήλθε από τη συγχώνευση των εταιρειών VEBA και VIAG που πριν από την απελευθέρωση συμμετείχαν σε όλα τα στάδια της αλυσίδας της ηλεκτρικής ενέργειας. Πλέον, είναι μία από τις 4 μεγαλύτερες εταιρείες ενέργειας στη Γερμανία που ειδικεύεται στην παραγωγή και διανομή. Λειτουργεί σε πάνω από 30 χώρες και εξυπηρετεί περίπου 35 εκατομμύρια πελάτες. Έχει έντονη δραστηριότητα στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας καθώς λειτουργεί 6 σταθμούς παραγωγής. Για την παραγωγή ενέργειας από συμβατικά καύσιμα η εταιρεία χρησιμοποιεί κυρίως λιγνίτη, διαθέτει όμως και μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου. Σταδιακά θα εγκαταλείψει την πυρηνική ενέργεια προκειμένου να επικεντρωθεί στις ΑΠΕ αφού σχεδιάζει τη λειτουργία αιολικών πάρκων και διαθέτει υδροηλεκτρικές μονάδες δυναμικότητας περίπου 3000 MW. Η Vattefall Η Vattenfall είναι μια σουηδική εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας η οποία δραστηριοποιείται σε διάφορες αγορές της Ευρώπης ανάμεσα στις οποίες είναι και αυτή της Γερμανίας, όπου ειδικεύεται στο κομμάτι της παραγωγής ενέργειας και των πωλήσεων. Η παραγωγή προέρχεται κυρίως από ορυκτά καύσιμα, πυρηνική ενέργεια, υδροηλεκτρική ενέργεια, και κατά πολύ μικρότερα ποσοστά από βιομάζα και αιολική ενέργεια. Στη Γερμανία η εταιρεία λειτουργεί μονάδες παραγωγής πυρηνικής ενέργειας, βιομάζας και μονάδες καύσης άνθρακα. Η ΕnBW (EnBW Energie Baden-Württemberg AG) Η ΕnBW είναι μία εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας που ιδρύθηκε το 1997 με έδρα το Κarlsruhe της Γερμανίας. Προήλθε από τη συγχώνευση των εταιρειών Badenwerk και Energieversorgung Schwaben (EVS) που πριν από την απελευθέρωση συμμετείχαν σε όλα τα στάδια της αλυσίδας της ηλεκτρικής ενέργειας. Μετά την απελευθέρωση, δραστηριοποιείται στην παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας και στις πωλήσεις στους καταναλωτές. Ακόμη, είναι η ιδιοκτήτρια ενός από τους τέσσερις γερμανικούς διαχειριστές συστήματος μεταφοράς ενέργειας, του TransnetBW. Διαθέτει σταθμούς πυρηνικής ενέργειας, ατμού, άνθρακα, υδραντλητικούς, υδροηλεκτρικής ενέργειας, ορυκτών καυσίμων και θαλάσσιο αιολικό πάρκο στη Βαλτική θάλασσα. [17]

18 Το χρηματιστήριο ενέργειας Η δημιουργία οργανωμένων χρηματιστηρίων ενέργειας ως ανταπόκριση στην ευρωπαϊκή οδηγία του 1998 αποτέλεσε μία καινοτόμο κίνηση για τη διαδικασία της απελευθέρωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Η Οδηγία στόχευε στο άνοιγμα των αγορών στον ανταγωνισμό έτσι ώστε οι καταναλωτές να επωφεληθούν από την ασφαλή προμήθεια ενέργειας στην ελάχιστη δυνατή τιμή. Στο πλαίσιο του γερμανικού νόμου του 1998, το καλοκαίρι του 2000 ξεκίνησαν τη λειτουργία τους δύο χρηματιστήρια τρέχουσας αγοράς (Spot Market), ημερήσιας (Day-Ahead) και ενδοημερήσιας (Intraday), το χρηματιστήριο της Λειψίας (Leipzig Power Exchange/LPX) και το ΕΕΧ (Εuropean Energy Exchange) με έδρα τη Φρανκφούρτη. Τα δύο χρηματιστήρια ενέργειας συγχωνεύτηκαν τον Ιανουάριο του 2002 στο τωρινό ΕΕΧ με έδρα τη Λειψία. Στο ΕΕΧ λειτουργούν οι ημερήσιες, ενδοημερήσιες και προθεσμιακές αγορές που θα αναλυθούν στη συνέχεια. Προηγουμένως, το χονδρικό εμπόριο της ενέργειας γινόταν διμερώς και εξωχρηματιστηριακά μέσω τηλεφώνου και φαξ και δεν ήταν διαφανές. Από τη στιγμή που άρχισε να λειτουργεί το ΕΕΧ στο Leipzig έγιναν σημαντικές αλλαγές στο εμπόριο ενέργειας και στις ποσότητες που συναλλάσσονται. Το 2004, ένα ποσοστό 10-12% της ετήσιας παραγωγής συναλλάχθηκε στην τρέχουσα αγορά του χρηματιστηρίου. Ο συνολικός όγκος συναλλαγών στις μεσοπρόθεσμες και προθεσμιακές αγορές ήταν TWh, συμπεριλαμβανομένων των ενδοχρηματιστηριακών και εξωχρηματιστηριακών συναλλαγών. Το 2005 συναλλάχθηκαν στο ΕΕΧ 347 TWh και το TWh, σημειώνοντας τεράστια αύξηση κατά 200%. Από εκεί και πέρα, μέχρι και το 2014 αυξάνονται συνεχώς οι ποσότητες που συναλλάσσονται εντός του χρηματιστηρίου. Στις 31 Δεκεμβρίου 2008 η ημερήσια και η ενδοημερήσια αγορά ηλεκτρικής ενέργειας μεταφέρθηκαν στο χρηματιστήριο EPEXSPOT SE. Παράλληλα με την τρέχουσα αγορά στο EPEXSPOT άρχισαν το 2010 να λαμβάνουν χώρα και οι δραστηριότητες του κοινού πλαισίου εκκαθάρισης των αγορών των χωρών της κεντροδυτικής Ευρώπης, ανάμεσα στις οποίες περιλαμβάνεται και η Γερμανία, ενώ το 2014 αντικαταστάθηκαν από τις δραστηριότητες του κοινού πλαισίου της βορειοδυτικής Ευρώπης. Η εκκαθάριση των συναλλαγών ορίστηκε να γίνεται από τον οίκο εκκαθάρισης ECC (European Commodity Clearing AG). Ρόλος της κυβέρνησης Τον τελευταίο αιώνα υπήρξε μία στενή σχέση μεταξύ της κυβέρνησης και της ηλεκτρικής οικονομίας σε σχέση με το φυσικό μονοπώλιο και το δημόσιο συμφέρον. Με την ιδιωτικοποίηση δημόσιων ιδιοκτησιών στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας δε διακόπηκαν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας και της ιδιωτικής οικονομίας. Από θεσμική άποψη το υπουργείο οικονομικών μετά τη διαδικασία της απελευθέρωσης άρχισε να λειτουργεί με έναν αμφίσημο τρόπο: από τη μία πλευρά είναι υπεύθυνο για τα δημόσια συμφέροντα, όπως είναι οι χαμηλές τιμές για οικιακούς καταναλωτές και από την άλλη πρέπει να υποστηρίζει τις επιχειρήσεις παροχής ηλεκτρικής ενέργειας προκειμένου να είναι ανταγωνιστικές. Οι υψηλές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας συμβάλλουν στην αύξηση των κερδών των εταιρειών αυτών και στη βελτίωση των θέσεών τους στην αγορά. Έτσι, το υπουργείο οικονομικών δεν ευνοούσε πάντοτε τα ιδιωτικά νοικοκυριά. Άλλωστε, ιδιαίτερα κρίσιμης σημασίας για τη γερμανική κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της διαδικασίας απελευθέρωσης ήταν η στρατηγική προώθησης των εθνικών μεγάλων εταιρειών (RWE. E.on) στο επίπεδο του διεθνούς ανταγωνισμού. [18]

19 Συμπεράσματα Στη Γερμανία ο τομέας ηλεκτρικής ενέργειας δεν ήταν ποτέ συνταγματικά μονοπωλιακός, ο ανταγωνισμός όμως ήταν αποκλεισμένος από την αγορά, εξαιτίας μονοπωλιακών συμφωνιών. Συνολικά η διαδικασία απελευθέρωσης και ιδιωτικοποίησης της ηλεκτρικής ενέργειας χαρακτηρίζεται πρωτίστως ως μία διαδικασία ιδιωτικοποίησης που ενδυνάμωσε το ρόλων μεγάλων επιχειρήσεων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας δικτύου στην αγορά όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά και σε διεθνές, δεδομένου ότι πολλές επιχειρήσεις αγόρασαν άλλες δημόσιες και ιδιωτικές επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας σε όλη την Ευρώπη. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός της προσπάθειας δημιουργίας εθνικών "πρωταθλητών" από τη γερμανική κυβέρνηση. Τα κέρδη των επιχειρήσεων παροχής ηλεκτρικής ενέργειας έχουν αυξηθεί πάρα πολύ, κάτι που ωστόσο έχει αρνητικές επιπτώσεις στους οικιακούς καταναλωτές. Σε θεωρητικό επίπεδο, λοιπόν, η απελευθέρωση θα συνοδευόταν από θετικές επιπτώσεις, όπως είναι οι χαμηλότερες τιμές για τους οικιακούς καταναλωτές, οφειλόμενες σε αύξηση του ανταγωνισμού. Στην πράξη κάτι τέτοιο δε συνέβη και οι τιμές, ειδικά στη Γερμανία εκτοξεύτηκαν και παραμένουν υψηλές. Επιπλέον, η χώρα έχει μία τεράστια βιομηχανία Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), που στηρίζεται από την κυβέρνηση, η οποία όμως ειδικά τα τελευταία χρόνια φέρνει υψηλά τιμολόγια στους Γερμανούς καταναλωτές. Γι αυτό, η διείσδυση των ΑΠΕ στην αγορά επιβάλλει πρόσθετα μέτρα και μηχανισμούς στήριξης προκειμένου να γίνει ανταγωνιστική και να αποκτήσει μεγαλύτερο μερίδιο κατανάλωσης. [19]

20 Κεφάλαιο 2 - Γενικό θεσμικό πλαίσιο της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας 2.1 Περιληπτική δομή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας H γερμανική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας είναι η μεγαλύτερη και η πιο ανταγωνιστική στην Ευρώπη. Η εμπορική δραστηριότητα στον τομέα της χονδρικής αγοράς πραγματοποιείται μέσω διμερών συμβάσεων με εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές (Bilateral Trade Model, OTC-Over the counter) και μέσω ενός εθελοντικά οργανωμένου χρηματιστηρίου ενέργειας- ΧΕ (ΕPEX SPOT SE) για τις ημερήσιες και ενδοημερήσιες αγορές και του γερμανικού χρηματιστηρίου ενέργειας (ΕΕΧ) για τα προθεσμιακά προϊόντα. Επιπλέον λειτουργούν τέσσερις διαχειριστές συστήματος (TSOs) σύμφωνα με τις απαιτήσεις του Federal Cartel Office (Bundeskartellamt), δηλαδή του γερμανικού οργανισμού που θέτει τους κανονισμούς που αφορούν στον ανταγωνισμό. Οι διαχειριστές είναι οι εξής: 1. Αmprion GmbH (πρώην RWE Transportnetz Storm GmbH) 2. TransnetBW GmbH 3. TenneT TSO (πρώην E.ON) 4. 50Hertz Transmission (πρώην Vattenfall Europe) To μοντέλο των διμερών συμβάσεων αποτελεί ένα από τα δύο βασικά μοντέλα οργάνωσης της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (το δεύτερο είναι η κοινοπραξία ισχύος-power pool). Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο οι πωλητές και οι αγοραστές είναι ελεύθεροι να προχωρούν σε διμερείς συμβάσεις για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας. Συνήθως οι πωλητές είναι οι παραγωγοί ενέργειας και οι αγοραστές οι εταιρείες διανομής και μεμονωμένοι καταναλωτές. Ωστόσο, οι ρόλοι αυτοί μπορούν να αλλάξουν, δηλαδή οι παραγωγοί να αγοράζουν ενέργεια (π.χ. στην περίπτωση που δεν μπορούν να παράγουν αρκετή οι ίδιοι), και οι καταναλωτές να πουλάνε (π.χ. όταν έχουν πλεόνασμα). Η εμπορική δραστηριότητα γίνεται είτε με απευθείας συναλλαγές είτε με διαμεσολαβητές (brokers). Οι δύο πλευρές, δηλαδή οι πωλητές και οι αγοραστές, διαπραγματεύονται τους όρους και τις συνθήκες που δημιουργούν την εμπορική τους σχέση. Οι συμβάσεις καθορίζουν την ποσότητα και την τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος καθώς επίσης και το χρονικό πλαίσιο της φυσικής συναλλαγής (παράδοσης ηλεκτρικής ενέργειας). Έως μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή πριν τη φυσική παράδοση (gate closure), οι συμμετέχοντες γνωστοποιούν τη σύμβαση αγορών και πωλήσεων στο διαχειριστή του συστήματος, ο οποίος σε πραγματικό χρόνο πρέπει να διαχειριστεί τις αποκλίσεις που προκύπτουν (αν για παράδειγμα λόγω απρόβλεπτων καιρικών συνθηκών δεν παράγεται όσο ποσό ενέργειας απαιτεί το φορτίο) και να διασφαλίζει σταθερή και αξιόπιστη παροχή. Στη Γερμανία η αγορά των εξωχρηματιστηριακών διμερών συμβάσεων OTC χωρίζεται στην τρέχουσα αγορά βραχυπρόθεσμης ολοκλήρωσης των συμβολαίων και στην προθεσμιακή αγορά μελλοντικής εκπλήρωσης των συμβολαίων. Οι συμβάσεις μπορεί να είναι φυσικές ή οικονομικές. Όπως θα αναλυθεί και στη συνέχεια, για την αντιμετώπιση των αποκλίσεων που μπορεί να προκύψουν, από το 2003 το γερμανικό χρηματιστήριο EEX Power Derivatives προσφέρει υπηρεσίες εκκαθάρισης των προθεσμιακών OTC συναλλαγών και το EPEXSPOT υπηρεσίες εκκαθάρισης για τις ενδοημερήσιες συναλλαγές. Παρακάτω παρουσιάζεται γραφικά το μοντέλο των διμερών συναλλαγών στην αγορά ενέργειας της χώρας, εξωχρηματιστηριακών (ΟΤC) και ενδοχρηματιστηριακών. [20]

21 Εικόνα 2 : Οργάνωση της γερμανικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας- Μοντέλο διμερών συναλλαγών Μία από τις λειτουργίες του χρηματιστηρίου ενέργειας είναι η Προθεσμιακή (Forward) αγορά, όπου μέσω διμερών συναλλαγών δίνεται η ευκαιρία στους συναλλασσομένους παραγωγούς και προμηθευτές να συναλλάσσονται ενέργεια με μακροχρόνια συμβόλαια. Έτσι, δημιουργούνται εξαρχής συνθήκες υψηλής ρευστότητας για τους συμμετέχοντες. Το μόνο που δημοσιοποιούν τα ΧΕ είναι ζεύγη τιμών και ποσότητας ενέργειας ( -MWh). Στην προθεσμιακή χρηματιστηριακή αγορά περιλαμβάνονται τα οικονομικά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης (financial Futures) τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως ως μέσο κερδοσκοπίας ή αντιστάθμισης του ρίσκου έναντι της μεταβλητότητας των τιμών της τρέχουσας αγοράς και σχετικού περιορισμού της ζημίας των συναλλασσομένων. Ακόμη, χρησιμοποιούνται τα συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης (Options) που δίνουν την επιλογή στον αγοραστή να τιμήσει ή όχι το συμβόλαιό του στο μέλλον. Αντίθετα, ο πωλητής υποχρεώνεται να τηρήσει το συμβόλαιο, εφόσον του ζητηθεί. Στη συνέχεια το ενδιαφέρον ενός χρηματιστηρίου επικεντρώνεται στην ημερήσια αγορά, με συναλλαγές που αφορούν στη φυσική παράδοση ενέργειας την επόμενη ημέρα, την ενδοημερήσια αγορά για τη βελτίωση των θέσεων των συμμετεχόντων και τέλος την αγορά εξισορρόπησης (balancing market) όπου λαμβάνονται υπόψη με όρους αγοράς οι τεχνικοί περιορισμοί του δικτύου και των μονάδων. Έτσι, διαμορφώνονται διαφορετικές αγορές και μάλιστα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους (παράγωγα μακροχρόνια, ημερήσια, ενδοημερήσια, αγορά εξισορρόπησης) που όλες μαζί συνθέτουν το λεγόμενο «Target Model», δηλαδή το Μοντέλο Στόχος. Το μοντέλο αυτό προτάθηκε και αναπτύχθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αναγνώρισε τα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η λειτουργία μιας ενιαίας εσωτερικής αγοράς. Με το Μοντέλο Στόχο συγκροτείται κοινή οργάνωση των ευρωπαϊκών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, σε κάθε χρονικό επίπεδο, από τη λειτουργία προθεσμιακών και προημερήσιων αγορών μέχρι και τη λειτουργία ενδοημερήσιων αγορών και αγορών υπηρεσιών εξισορρόπησης. Βάση για το σχεδιασμό των ανωτέρω αποτελεί η συντονισμένη προσέγγιση στη διαχείριση και τον καταμερισμό της μεταφορικής ικανότητας στις ηλεκτρικές [21]

22 διασυνδέσεις. Στην επόμενη εικόνα παρουσιάζεται σχηματικά η οργάνωση της αγοράς ενέργειας σε τέσσερις χρονικές περιόδους που έχει υιοθετηθεί στη Γερμανία, σύμφωνα με το Μοντέλο Στόχο. Εικόνα 3: Χρονικό διάγραμμα του Μοντέλου Στόχου 5 Ημερήσια Αγορά (Day ahead market) Η ημερήσια αγορά ενέργειας στη Γερμανία λειτουργεί μέσω του EPEXSPOT, όπου οι συναλλαγές είναι εθελοντικές. Σε καθημερινή βάση διενεργούνται δημοπρασίες ποσοτήτων ηλεκτρισμού για τη Γερμανία, την Aυστρία, τη Γαλλία και την Eλβετία. H παράδοση των φυσικών ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας γίνεται την επόμενη ημέρα. Η τιμή για κάθε ώρα της επόμενης ημέρας καθορίζεται βάσει των προσφορών έγχυσης και των δηλώσεων φορτίου που υποβάλλονται στο βιβλίο προσφορών από τους συμμετέχοντες μέχρι την ώρα λήξης υποβολής των προσφορών (κλείσιμο αγοράς), δηλαδή μέχρι τις 12:00 (CET) της προηγούμενης από την ημέρα κατανομής (στη Γερμανία/Αυστρία και τη Γαλλία). Κατόπιν το EPEXSPOT υπολογίζει τις καμπύλες προσφοράς και ζήτησης και το σημείο τομής τους, στο οποίο εκκαθαρίζονται οι συναλλαγές (Οριακή Τιμή Συστήματος - ΟΤΣ), για κάθε ώρα της επόμενης ημέρας και τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στις 12:55. Ο δείκτης της γερμανικής/αυστριακής ημερήσιας αγοράς λέγεται Physical Electricity Index ή PHELIX και αποτελεί τιμή αναφοράς για τις χονδρικές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας σε προθεσμιακό επίπεδο στην κεντρική Ευρώπη. Οι γερμανικές ημερήσιες δημοπρασίες αποτελούν μέρος του price coupling (σύζευξη τιμών) της βορειοδυτικής Ευρώπης που ξεκίνησε το Φεβρουάριο του 2014 και συνδέει τις αγορές της Γαλλίας, Γερμανίας, Αυστρίας, Μεγάλης Βρετανίας, Σκανδιναβικών χωρών, χωρών της Βαλτικής και Μπενελούξ (Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο). Συνεχής ενδοημερήσια αγορά (Continuous Intraday market) Το EPEXSPOT λειτουργεί και ενδοημερήσιες αγορές ηλεκτρικής ενέργειας. Ακολουθώντας την εκκαθάριση της ημερήσιας αγοράς και τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων μία ημέρα πριν από την ημέρα της κατανομής, οι ενδιαφερόμενοι βελτιώνουν τις θέσεις τους έχοντας επιπλέον πληροφορίες για την παραγωγή ή κατανάλωσή τους και για τη γενικότερη κατάσταση του συστήματος. Οι ενδοημερήσιες 5 πηγή: ec.europa.eu [22]

23 συναλλαγές λοιπόν μπορούν να θεωρηθούν ως μια χρονική επέκταση της βελτίωσης των θέσεων των συμμετεχόντων στην ημερήσια αγορά. Ξεκινώντας στις 15:00 την προηγούμενη ημέρα της ημέρας κατανομής οι συμμετέχοντες μπορούν να διαπραγματεύονται όλες τις ώρες της επόμενης ημέρας, μέχρι και 45 λεπτά πριν την ώρα κατανομής. Επίσης, ξεκινώντας στις 16:00 την προηγούμενη ημέρα της ημέρας κατανομής οι συμμετέχοντες μπορούν να διαπραγματεύονται όλα τα 15λεπτα διαστήματα της επόμενης ημέρας. Οι καλύτερες προσφορές έγχυσης (δηλώσεις φορτίου) από άποψη τιμής αλλά και ώρας λήψης συνδυάζονται με τις αντίστοιχες δηλώσεις φορτίου συνθέτοντας συμβόλαια, οι όροι των οποίων είναι δεσμευτικοί για τους συμβαλλόμενους (έγχυση ή απορρόφηση των αντίστοιχων ποσοτήτων ενέργειας κατά το δεδομένο χρόνο κατανομής και επακόλουθες χρεοπιστώσεις). Λειτουργεί επίσης και ενδοημερήσια δημοπρασία (Ιntraday Auction) όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να διαπραγματεύονται την επόμενη μέρα σε διαστήματα 96 τετάρτων της ώρας. Μέσο-μακροπρόθεσμες αγορές (Forward markets) Οι μέσο-μακροπρόθεσμες αγορές στη Γερμανία λειτουργούν μέσω του ΕΕΧ Power Derivatives (European Energy Exchange- EPD) για ενδοχρηματιστηριακές συναλλαγές και μέσω διμερών OTC συμβάσεων. Oι συμφωνίες μεταξύ πωλητών και αγοραστών για την παράδοση της ηλεκτρικής ενέργειας σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή στο μέλλον και τον καθορισμό της τιμής της έπειτα από συνεννόηση των συμβαλλόμενων στο παρόν πραγματοποιούνται μέσω των προθεσμιακών συμβολαίων. Το εμπόριο προθεσμιακών συμβολαίων είναι συνεχές και λήγει την προηγούμενη ημέρα της ημέρας κατανομής. Οι προθεσμιακές συναλλαγές πραγματοποιούνται με δύο τρόπους: μέσω διμερών συμβάσεων με εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές (Bilateral Trade Model,OTC-Over the counter) με χρήση μιας οργανωμένης χρηματιστηριακής αγοράς συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης (Futures market) και συμβολαίων δικαιώματος προαίρεσης (Option Market), λειτουργός των οποίων είναι το EEX Power Derivatives (Παράγωγα) 6. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να συναλλάσσονται τυποποιημένα παράγωγα προϊόντα ηλεκτρικής ενέργειας με στόχο την αντιστάθμιση του ρίσκου τους έναντι της μεταβλητότητας των τιμών της ημερήσιας και ενδοημερήσιας αγοράς. Αγορά Εφεδρειών Εξισορρόπησης (Balancing Reserve Market) Η αγορά εφεδρειών εξισορρόπησης είναι μία αγορά στην οποία οι συμμετέχοντες υποβάλλουν προσφορές για τη διαθεσιμότητα και την ικανότητά τους να παράγουν ενέργεια εξισορρόπησης. Οι διαχειριστές αμείβουν τους συμμετέχοντες που διατίθενται να δώσουν την εφεδρεία τους, ανεξάρτητα από το αν εν τέλει θα χρειαστεί όντως να την ενεργοποιήσουν. Στη Γερμανία η αγορά λειτουργεί και για τα τρία είδη εφεδρειών εξισορρόπησης (πρωτεύουσας, δευτερεύουσας και τριτεύουσας ρύθμισης) οι οποίες αποτελούν επικουρικές υπηρεσίες και θα αναλυθούν στη συνέχεια στο αντίστοιχο υποκεφάλαιο. Η εφεδρεία πρωτεύουσας και δευτερεύουσας ρύθμισης αγοράζεται σε εβδομαδιαίες δημοπρασίες, ενώ η εφεδρεία τριτεύουσας ρύθμισης αγοράζεται σε ημερήσιες. 6 Ως παράγωγα ορίζουμε τα χρηματοοικονομικά προϊόντα που προκύπτουν από άλλα απλά προϊόντα ή από το συνδυασμό υφιστάμενων βασικών προϊόντων. [23]

24 Αγορά Ενέργειας Εξισορρόπησης (Balancing Εnergy Market) Η αγορά ενέργειας εξισορρόπησης είναι μία αγορά πραγματικού χρόνου που είναι απαραίτητη καθώς η λειτουργία του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας προϋποθέτει την εξισορρόπηση της παραγόμενης ενέργειας με την καταναλισκόμενη σε πραγματικό χρόνο. Διαταραχή μπορεί να επέλθει από πολλούς παράγοντες όπως διακοπή μονάδας παραγωγής λόγω βλάβης, κατεστραμμένες γραμμές μεταφοράς, αποκλίσεις ζήτησης ως προς τις προβλέψεις και λανθασμένες προβλέψεις καιρικών συνθηκών. Εντός του γερμανικού νομικού πλαισίου για τον τομέα της ενέργειας, ο έλεγχος του φορτίου-συχνότητας είναι ένα κοινό καθήκον που αναλαμβάνει ο κάθε TSO για όλους τους χρήστες του δικτύου εντός της περιοχής ελέγχου του ως μέρος της ευθύνης του για την ασφάλεια του συστήματος. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό το έργο οι παραγωγοί, προμηθευτές και οι έμποροι σχηματίζουν ομάδες εξισορρόπησης (balancing groups). Αυτές οι ομάδες είναι νομικά πρόσωπα σε μία περιοχή ελέγχου στην οποία συγκεντρώνονται η ενέργεια παραγωγής, η ενέργεια που απορροφάται από τους πελάτες και οι ποσότητες συναλλασσόμενης ενέργειας των μελών της αγοράς στις διασυνδέσεις. Κάθε ποσότητα ενέργειας παραγωγής, φορτίου και συναλλασσόμενης πρέπει να κατανέμεται σε ακριβώς μία ομάδα εξισορρόπησης σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, προκειμένου να διασφαλιστεί η πλήρης και σαφής εξισορρόπηση του συνολικού συστήματος. Υπεύθυνη για κάθε ομάδα εξισορρόπησης είναι ένα μέλος ευθύνης εξισορρόπησης (BRP/Balance Responsible Party). Το μέλος αυτό είναι ένα συμβαλλόμενο μέρος της αγοράς ή επιλεγμένος αντιπρόσωπος που είναι αρμόδιος για τον προγραμματισμό της παραγωγής και της κατανάλωσης ή /και των ανταλλαγών ενέργειας στις διασυνδέσεις και για την τακτοποίηση των αποκλίσεών τους με τους TSOs, μέσω μιας τιμής εκκαθάρισης. Οι τέσσερις διαχειριστές του συστήματος ενεργοποιούν ανοδικές ή καθοδικές προσφορές εξισορρόπησης ώστε να διαχειριστούν θετικές ή αρνητικές αποκλίσεις του συστήματος και να αποκατασταθεί η ισορροπία σε πραγματικό χρόνο. Οι διαχειριστές πληρώνουν τους Προμηθευτές Υπηρεσιών Εξισορρόπησης (Balancing Service Providers) για τις ενεργοποιημένες προσφορές αύξησης της παραγωγής ή μείωσης της κατανάλωσής των τελευταίων και αμείβονται για τις ενεργοποιημένες προσφορές της μείωσης παραγωγής ή αύξησης της κατανάλωσής τους. Μηχανισμός εκκαθάρισης αποκλίσεων (Settlement of imbalances) Πρόκειται για το μηχανισμό εκκαθάρισης αποκλίσεων στις εγχύσεις/απορροφήσεις ενέργειας ενός μέλους ευθύνης εξισορρόπησης (BRP). Οι διαχειριστές μεταβιβάζουν μέρος της ευθύνης εξισορρόπησης στους συμμετέχοντες ορίζοντας τους BRPs. Aυτοί είναι πλέον υπεύθυνοι να διατηρούν σε ισορροπία τη δική τους "περιφέρεια" ευθύνης εξισορρόπησης για κάθε περίοδο εκκαθάρισης αποκλίσεων (Settlement Time Unit). Στο τέλος κάθε περιόδου εκκαθάρισης αποκλίσεων οι διαχειριστές μετρούν τις αποκλίσεις μεταξύ των πραγματικών ποσοτήτων ενέργειας που εγχύθηκαν ή απορροφήθηκαν στο ή από το σύστημα μεταφοράς για κάθε BRP. Για κάθε 15 λεπτά υπολογίζεται μία ενιαία τιμή απόκλισης, για όλη την επικράτεια της Γερμανίας, που προκύπτει από τη διαίρεση του κόστους της ενέργειας ρύθμισης για κάθε τέταρτο της ώρας με την πραγματική ποσότητα ενέργειας που τελικά χρησιμοποιείται γι αυτό το τέταρτο. Εάν η απόκλιση είναι θετική οι BRPs πληρώνουν το διαχειριστή για ενέργεια εξισορρόπησης που απάχθηκε από το σύστημα (έλλειμμα της ομάδας εξισορρόπησής τους) και πληρώνονται από το διαχειριστή για ενέργεια που εγχύθηκε στο σύστημα (πλεόνασμα της ομάδας εξισορρόπησής τους). Τα ακριβώς αντίθετα συμβαίνουν σε περίπτωση αρνητικής απόκλισης. [24]

25 Ακολουθεί η γραφική δομή της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία και των προϊόντων της: Χονδρική Αγορά Ηλεκτρικής Ενέργειας στη Γερμανία Χρηματιστήριο Αγορά OTC Τρέχουσα αγορά EPEXSPOT spot.συμβόλαια φυσικές συναλλαγές Αγορά Παραγώγων προϊόντων EEX Derivatives συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης δικαιωμάτων προαίρεσης Τρέχουσα αγορά spot.συμβόλαια φυσικές συναλλαγές οικονομικές συναλλαγές Εικόνα 4: Δομή και προϊόντα της αγοράς ενέργειας στη Γερμανία Προθεσμιακή αγορά φυσικές και οικονομικές συναλλαγές [25]

26 2.2 Θεσμικά όργανα Προτάσεις της Ευρώπης για διαχωρισμό παραγωγής και μεταφοράς της ηλεκτρικής ενέργειας Όπως προαναφέρθηκε το τρίτο πακέτο μέτρων για την ενέργεια, ηλεκτρική και φυσικό αέριο, προτάθηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση το Σεπτέμβριο του 2007 και στόχευε στην περεταίρω απελευθέρωση των αγορών. Σκοπός ήταν να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε ενεργειακές υποδομές, να ενισχυθεί το διασυνοριακό εμπόριο και να αποκτηθεί πρόσβαση σε εναλλακτικές πηγές ενέργειας. Η αγορά ενέργειας εξακολουθούσε να είναι συγκεντρωμένη με λίγες εταιρείες να έχουν τον έλεγχό της. Για να αποδεσμευτεί λοιπόν η αγορά από τις μεγάλες μονοπωλιακές εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας η Ένωση πρότεινε δύο τρόπους: το διαχωρισμό της ιδιοκτησίας και τη δημιουργία ανεξάρτητου διαχειριστή συστήματος. Διαχωρισμός ιδιοκτησίας (Ownership unbundling) Ο διαχωρισμός της ιδιοκτησίας έχει ως στόχο να διαχωρίσει την παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας από τη μεταφορά. Οι εταιρείες θα έπρεπε να διαχωρίσουν τον τομέα της παραγωγής από τον τομέα της μεταφοράς. Οι επενδυτές θα μπορούσαν να διατηρήσουν τη συμμετοχή τους στα διαχωρισμένα κομμάτια μέσω ενός συστήματος διαίρεσης μεριδίου κατά το οποίο δύο νέες μετοχές έπαιρναν τη θέση της ήδη υφισταμένης μετοχής εφόσον βέβαια αντιπροσώπευαν μειοψηφικά μερίδια. Η πρόταση ήταν αμφιλεγόμενη καθώς δημιουργήθηκαν ερωτήματα σχετικά με το ποιος μπορεί να αγοράσει δίκτυα μεταφοράς, τι επίδραση μπορεί να έχει στην αγορά και ποιος θα πληρώνει πιθανές αποζημιώσεις στις εταιρείες ενέργειας. Υπήρχε ακόμη ο φόβος ότι τα οφέλη θα ήταν πολύ μικρότερα από τις δαπάνες και ότι θα προέκυπταν ανισότητες κατά την εφαρμογή των μέτρων από τα κράτη-μέλη λόγω του διαφορετικού τρόπου οργάνωσης της αγοράς στο καθένα. Ανεξάρτητος Διαχειριστής Συστήματος (Independent System Operator-ISO) Η επόμενη πρόταση της Επιτροπής για να αντιμετωπιστούν οι παραπάνω κίνδυνοι ήταν η δημιουργία ενός ανεξάρτητου διαχειριστή συστήματος, ISO, που θα έχει τον έλεγχο του δικτύου μεταφοράς, χωρίς όμως οι εταιρείες που εμπλέκονται στην παραγωγή και προμήθεια ενέργειας να χάνουν τα περιουσιακά τους στοιχεία. Θα υπάρχει ένας διαχειριστής που θα λειτουργεί τις επενδυτικές και εμπορικές αποφάσεις. Οι επενδύσεις στο δίκτυο θα πραγματοποιούνται με τη χρηματοδότηση του ιδιοκτήτη αλλά από τη διοίκηση του ISO. Αυτό επιτρέπει να παραμένει η παραγωγή και μεταφορά ενέργειας υπό τον ίδιο ιδιοκτήτη. Η Γερμανία μαζί με Γαλλία, Αυστρία, Ελλάδα, Βουλγαρία, Λουξεμβούργο, Λετονία και Σλοβακία επιδιώκοντας να αποτρέψουν τον πλήρη διαχωρισμό πρότειναν τον Ιανουάριο του 2008 μία τρίτη επιλογή: το μοντέλο του Ανεξάρτητου Διαχειριστή Μεταφοράς (Independent Transmission Operator-ITO). Σύμφωνα με το μοντέλο αυτό οι ενεργειακές εταιρείες διατηρούν την κυριότητα των δικτύων μεταφοράς τους, αλλά οι θυγατρικές εταιρείες μεταφοράς ενέργειας θα είναι νομικά ανεξάρτητες ανώνυμες εταιρείες με δική τους επωνυμία που θα λειτουργούν με αυστηρά αυτόνομη διαχείριση και αυστηρό [26]

27 ρυθμιστικό έλεγχο. Οι επενδυτικές αποφάσεις ωστόσο θα λαμβάνονται από κοινού από τη μητρική εταιρεία και τη ρυθμιστική αρχή Διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς της Γερμανίας Τα πρώην μονοπώλια της Γερμανίας (Ε.ΟΝ και RWE),λοιπόν, διατήρησαν την κυριότητα στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, αλλά διατήρησαν και το δικαίωμα λήψης εμπορικών και επενδυτικών αποφάσεων υπό τον όρο ότι θα υπόκεινται σε εξωτερικό έλεγχο. Έπρεπε όμως να εγκαταλείψουν την καθημερινή διαχείριση των δικτύων στους Ανεξάρτητους Διαχειριστές Μεταφοράς (ITOs), οι οποίοι διασφαλίζουν την ανεξάρτητη λειτουργία του συστήματος μεταφοράς. Απαραίτητη είναι η ύπαρξη ενός εποπτικού οργάνου που να αποτρέπει τις διακρίσεις σε βάρος των προμηθευτών και να καθιερώνει μεταβατική περίοδο για τις κινήσεις του προσωπικού μεταξύ της εταιρείας παραγωγής και του διαχειριστή μεταφοράς. Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου λειτουργούν στη Γερμανία οι τέσσερις διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς, οι οποίοι είναι μέλη της ENTSO-E. Εικόνα 5: Οι τέσσερις διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς και οι περιοχές ελέγχου τους Αmprion GmbH 7 Ο TSO Amprion GmbH ιδρύθηκε το 2003 αρχικά ως RWE Transportnetz Storm GmbH και λειτουργεί ένα σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας με υψηλή τάση στα V και V. Kύριος ιδιοκτήτης του είναι μια κοινοπραξία χρηματοοικονομικών επενδυτών με επικεφαλής την Commerz Real, θυγατρική της Commerzbank. Έχει ως έδρα το Ντόρτμουντ και καλύπτει γραμμή χλμ στη δυτική Γερμανία με περίπου [27]

28 υποσταθμούς μεταξύ της Κάτω Σαξονίας και των συνόρων της Αυστρίας και της Ελβετίας, αποτελώντας το μεγαλύτερο σύστημα της χώρας. Συνδέει τους σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με τα κέντρα φορτίου και λόγω της κεντρικής του θέσης στην Ευρώπη αποτελεί σημαντικό κόμβο για την εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ βόρειας, νότιας, ανατολικής και δυτικής Ευρώπης. Διασφαλίζει ότι η κατανάλωση και η παραγωγή της ηλεκτρικής ενέργειας εντός της περιοχής ελέγχου είναι ισορροπημένη για τη διατήρηση σταθερού και αξιόπιστου δικτύου. Μέσω διαφανούς διαδικασίας υποβολής προσφορών εκτελεί τον απαιτούμενο έλεγχο της ενέργειας (πρωτογενής έλεγχος, δευτερογενής έλεγχος και τριτογενής έλεγχος) και προμηθεύει την ενέργεια που χρειάζεται για να αντισταθμιστούν οι απώλειες του δικτύου. Eπιπλέον, ο TSO είναι υπεύθυνος για το συντονισμό των προγραμμάτων ανταλλαγών ενέργειας τόσο για το σύνολο του γερμανικού συστήματος μεταφοράς όσο και για το βόρειο τμήμα του διασυνδεδεμένου συστήματος της Ευρώπης. Η Γερμανία έχει αναπτύξει πολύ αποτελεσματικά διασυνδέσεις στην Ευρώπη. Οι γραμμές διασύνδεσης με TSOs άλλων χωρών όπως η Ολλανδία, η Γαλλία, η Αυστρία, η Ελβετία και το Λουξεμβούργο επιτρέπουν στον Αmprion να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού εμπορίου ηλεκτρικής ενέργειας με αξιοπιστία. Στις 13 Νοεμβρίου του 2014 ανακοινώθηκε ότι η συνεργασία μεταξύ του Αmprion και του RTE (Reseau de Transport de l Electricité), δηλαδή του διαχειριστή συστήματος μεταφοράς της Γαλλίας, γίνεται ακόμη πιο στενή με σκοπό την ισχυροποίηση της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. TransnetBW GmbH 8 Ο TSO ΤransnetBW GmbH ιδρύθηκε το 1997 (μέχρι 1η Μαρτίου του 2012 λεγόταν EnBW Transportnetze AG), είναι θυγατρική εταιρεία της εταιρείας ενέργειας EnBW Energie Baden- Württemberg AG και έχει έδρα στη Στουτγκάρδη. Λειτουργεί το σύστημα μεταφοράς στο Baden-Württemberg με μήκος χλμ., γραμμές υψηλής τάσης των 220 ΚV και 380KV και περισσότερους από 80 μετασχηματιστές που συνδέουν το σύστημα με περιφερειακά δίκτυα διανομής των 110KV. Το σύστημα αυτό έχει ενσωματωθεί σε εθνικά και ευρωπαϊκά δίκτυα, όπως της Γαλλίας, της Αυστρίας και της Ελβετίας από πολλά σημεία διασύνδεσης που βρίσκονται στα σύνορα στην περιοχή ελέγχου. Παρέχει πρόσβαση στο σύστημα μεταφοράς σε όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά με διαφάνεια και χωρίς διακρίσεις και εξασφαλίζει αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας ανά πάσα στιγμή. TenneT TSO GmbH 9 Ο ΤenneT B.V. είναι ο εθνικός διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς ενέργειας της Ολλανδίας του οποίου θυγατρική εταιρεία είναι ο ΤenneT TSO (πρώην μέλος του Ε.ΟΝ) που αποτελεί έναν από τους τέσσερις διαχειριστές συστήματος μεταφοράς στη Γερμανία. Ο ΤenneT, λοιπόν, καλύπτει την Ολλανδία και ένα μεγάλο μέρος της Γερμανίας καθώς το δίκτυο τη διασχίζει κεντρικά από τα βόρεια ως τα νότια, με συνολικό μήκος γραμμών μεταφοράς υψηλής τάσης (220 ΚV και 380KV για τη Γερμανία) χλμ. Αποτελεί έναν από τους 5 μεγαλύτερους διαχειριστές της Ευρώπης και με την προσθήκη του ΤenneT TSO GmbH είναι ο πρώτος διασυνοριακός διαχειριστής. Σκοπός του είναι η ασφαλής παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στις αγορές και η ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης και βιώσιμης βορειοδυτικής ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας. 50Hertz Transmission 10 Ο διαχειριστής 50Hertz Transmission GmbH δημιουργήθηκε το 2002 και ενώ αρχικά ήταν μέλος της Vattenfall, της μεγάλης σουηδικής εταιρείας ενέργειας, στη συνέχεια [28]

29 προσχώρησε το 2010 στο βέλγικο διαχειριστή συστήματος Elia System Operator and Industry Funds Management. Είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία, συντήρηση, το σχεδιασμό και την επέκταση του δικτύου μεταφοράς των 220 ΚV και 380KV σε όλο το βόρειο και ανατολικό τμήμα της Γερμανίας. Το δίκτυο καλύπτει έκταση περίπου τ.χλμ. με γραμμές μεταφοράς μήκους χλμ. Παρέχει αδιάλειπτα ενέργεια σε καταναλωτές και έχει έδρα στο Βερολίνο. Καθώς αποτελεί μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου συνδέεται άμεσα με τις γείτονες χώρες, δηλαδή την Πολωνία, την Τσεχία και τη Δανία. Ευρωπαϊκές συνεργασίες SSC- Security Service Center 11 : είναι πρώτη στο είδος της που δημιουργήθηκε στην Ευρώπη και προάγει τη συνεργασία του γερμανικού TSO Amprion και του ολλανδικού ΤenneT TSO στο πλαίσιο της επίτευξης ασφαλούς διαχείρισης των δικτύων υπέρ-υψηλής τάσης στη Γερμανία και την Ολλανδία. TSC- Transmission System Operator Security Co-operation 12 : πρόκειται για μια συνεργασία με 13 διαχειριστές TSOs, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι 4 της Γερμανίας με σκοπό την ασφαλή και αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στην κεντρική Ευρώπη και σε 170 εκατομμύρια πολίτες Λειτουργοί των χρηματιστηριακών αγορών (ΕPEXSPOT, EEX Power Derivatives, ECC AG) Τα Χρηματιστήρια Ενέργειας αποτελούν το λεγόμενο "τόπο αγοράς" (market place) όπου η ηλεκτρική ενέργεια διαπραγματεύεται στην χονδρεμπορική αγορά ως ομοιογενές προϊόν (commodity) με ακριβώς ίδια χαρακτηριστικά, ποιότητα και όρους συναλλαγής ανεξαρτήτως του ποιός είναι ο πωλητής ή ο αγοραστής κάθε φορά. Εκεί συναντώνται οι πωλητές (Παραγωγοί ενέργειας ή έμποροι) με τους αγοραστές (Εκπρόσωποι φορτίου - Retailers ή έμποροι) και μέσα από συγκεκριμένες και διαφανείς διαδικασίες, τις οποίες όλοι οι συμμετέχοντες γνωρίζουν ασφαλώς εκ των προτέρων, η προσφορά και η ζήτηση διαμορφώνoυν τις τιμές. Καθημερινά διενεργούνται δημοπρασίες για συγκεκριμένα προϊόντα, τα οποία μεταξύ τους διαφέρουν συνήθως στη διάρκειά τους καθώς και στο αν οδηγούν σε φυσική παράδοση της ενέργειας ή όχι. Σε ένα χρηματιστήριο υπάρχουν τα εξής προϊόντα: Spot Market (Τρέχουσα Αγορά) Ενδοημερήσια προϊόντα (Intraday) Προ-ημερήσια προϊόντα (Day Ahead) Forward Market (Προθεσμιακή Αγορά) Εβδομαδιαία συμβόλαια Μηνιαία Συμβόλαια Τριμηνιαία Συμβόλαια Ετήσια Συμβόλαια [29]

30 Στη Γερμανία, όπως προαναφέραμε λειτουργούν δύο Χρηματιστήρια Ενέργειας: το EPESXPOT για ημερήσια και ενδοημερήσια αγορά και το ΕΕΧ για τις μεσο-μακροπρόθεσμες αγορές. EPEXSPOT SE 13 -European Power Exchange (Λειτουργός ημερήσιας και ενδοημερήσιας αγοράς ενέργειας) Το ΕPEXSPOT είναι ένα πλήρως ηλεκτρονικό χρηματιστήριο στο οποίο διενεργούνται ημερήσιες (day ahead) και ενδοημερήσιες (intraday) συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας. Ιδρύθηκε το 2008 και έχει έδρα στο Παρίσι, στη Γαλλία και ένα παράρτημα στη Λειψία της Γερμανίας. Προήλθε από τη συνεργασία των χρηματιστηρίων ενέργειας EEX AG 14 (European Energy Exchange) με έδρα τη Γερμανία, και Powernext SA με έδρα τη Γαλλία (50% είναι το μερίδιο του καθενός). Απαρτίζεται από τις εξής αγορές: Γερμανία: Ενδοημερήσιες δημοπρασίες των 15 λεπτών (15-min intraday auctions) και συνεχής ενδοημερήσια αγορά (continuous intraday) με φυσική παράδοση σε οποιαδήποτε από τις τέσσερις ζώνες (TSOs zones),δηλαδή τους διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς Αυστρία: Συνεχής ενδοημερήσια αγορά με φυσική παράδοση στη ζώνη του TSO Austrian Power Grid Γερμανία/Αυστρία: Ημερήσιες δημοπρασίες με φυσική παράδοση σε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες ζώνες: οι 4 TSOs Γερμανίας και η Austrian Power Grid. Γαλλία: Ημερήσιες δημοπρασίες και συνεχής ενδοημερήσια αγορά με φυσική παράδοση στο γαλλικό δίκτυο μεταφοράς που διαχειρίζεται ο RTE. Ελβετία: Ημερήσιες δημοπρασίες και συνεχής ενδοημερήσια αγορά με φυσική παράδοση στο ελβετικό δίκτυο μεταφοράς που διαχειρίζεται η Swissgrid. Μαζί οι παραπάνω χώρες κρατούν περισσότερο από το 1/3 της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Η ημερήσια και ενδοημερήσια δήλωση των φυσικών ποσοτήτων ενέργειας, όπως αυτές προκύπτουν από τις συναλλαγές στο EPEXSPOT, προς το διαχειριστή του αντίστοιχου συστήματος μεταφοράς, διενεργείται κατά την εκκαθάριση των συναλλαγών από την ECC (η λειτουργία της αναλύεται παρακάτω), ενώ OTC συναλλαγές μπορούν επίσης να καταχωρηθούν στο σύστημα μόνο για λόγους εκκαθάρισης από την ECC. EEX-European Energy Exchange (Market Operator μέσο-μακροκροπρόθεσμων αγορών) To EEX είναι το χρηματιστήριο ενέργειας της Γερμανίας που αναπτύσσει, λειτουργεί και συνδέει ρευστές και διαφανείς αγορές ενέργειας και παραγώγων προϊόντων. Σε αυτό συμμετέχουν 24 ευρωπαϊκές χώρες και γίνονται συναλλαγές ενέργειας, φυσικού αερίου, δικαιωμάτων εκπομπής CO 2 και άνθρακα. Δημιουργήθηκε το 2002 στη Λειψία της Γερμανίας ως συγχώνευση του Leipzig Power Exchange και του ΕΕΧ που είχε προηγουμένως έδρα στη Φρανκφούρτη, και λειτουργεί τις μέσο-μακροπρόθεσμες αγορές, καθώς όπως προαναφέρθηκε οι ημερήσιες και ενδοημερήσιες πραγματοποιούνται μέσω του ΕPEXSPOT. Η θυγατρική EEX Power Derivatives GmbH προσφέρει μία πλατφόρμα στην οποία η Γερμανία με τη Γαλλία (80% και 20% μερίδιο του χρηματιστηρίου κάθε χώρας αντίστοιχα) μπορεί να κάνει συναλλαγές των παραγώγων προϊόντων της ενέργειας. Όλες οι συναλλαγές [30]

31 παραγώγων προϊόντων εκκαθαρίζονται από την ECC. Επιπρόσθετα, OTC συναλλαγές μπορούν να καταχωρηθούν στο σύστημα και να εκκαθαριστούν από την ECC. ECC- European Commodity Clearing 15 (Οίκος εκκαθάρισης όλων των συναλλαγών) Πρόκειται για έναν οίκο εκκαθαρίσεων χρηματιστηριακών και διμερών συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας και παραγώγων της που έχει έδρα τη Λειψία της Γερμανίας και ιδρύθηκε το 2006 ως θυγατρική του ΕΕΧ. Παρέχει υπηρεσίες εκκαθάρισης (φυσικές και οικονομικές εκκαθαρίσεις) στο POWER EXCHANGE CENTRAL EUROPE, στο CEGH Gas Exchange του Wiener Börse (Αυστρία), στο EEX (ηπειρωτική Ευρώπη), στο EPEXSPOT, στο Hungarian Power Exchange (Ουγγαρία), στην Gaspoint Nordic, στην Powernext (Γαλλία) και στο ΝΟREXECO (Νορβηγία). Συγκεκριμένα για τη Γερμανία παρέχει εκκαθάριση τόσο για την ενέργεια όσο και για το φυσικό αέριο. H εποπτεία γίνεται από τη γερμανική ομοσπονδιακή χρηματοπιστωτική αρχή (Federal Financial Supervisory Authority - BaFin) και αποτελεί ένα εκλεγμένο σύστημα πληρωμών. Ο ΕCC είναι ένας αναγνωρισμένος συνεργάτης των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς πολλών ευρωπαϊκών χωρών και εξασφαλίζει τη φυσική διευθέτηση της ενέργειας, του φυσικού αερίου και των δικαιωμάτων εκπομπής. Ο European Commodity Clearing Luxembourg S.a.r.l. (ECC Lux), θυγατρική εταιρεία του ECC, που έχει έδρα στο Λουξεμβούργο και ιδρύθηκε το 2009 προωθεί στους διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς των εκκαθαρισμένων από τον ECC ποσοτήτων ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και εκπομπών ρύπων. Σκοπός του ECC είναι ο υπολογισμός και η μείωση του επιχειρηματικού ρίσκου μέσω καθημερινού διακανονισμού κερδών και ζημιών και ενός πολύπλοκου συστήματος παροχής εγγυήσεων. Σχετίζεται άμεσα μόνο με τα εκκαθαριζόμενα μέλη, δηλαδή τις ελβετικές τράπεζες και τις τράπεζες της Ε.Ε. με ένα συγκεκριμένο ελάχιστο μετοχικό κεφάλαιο. Υπάρχει ένα αμοιβαίο κεφάλαιο στο οποίο όλα τα εκκαθαριζόμενα μέλη καταβάλλουν εισφορές και αυτό καλύπτει τον κίνδυνο που δεν καλύπτεται από τις ατομικές εγγυήσεις που απαιτούνται προκειμένου να καλυφθούν απώλειες λόγω χρεωκοπίας κάποιου μέλους. Το υπόλοιπο επιχειρηματικού κινδύνου που περισσεύει καλύπτεται από τα ίδια τα κεφάλαια της ECC. Η συμμετοχή στην ECC γίνεται με δύο τρόπους: α) Τα γενικά εκκαθαριζόμενα Μέλη (General Clearing Members) μπορούν να εκκαθαρίσουν τις δικές τους συναλλαγές, και συναλλαγές των πελατών τους και εμπόρων χωρίς τη σχετική άδεια (Non Clearing Members και β) Τα άμεσα εκκαθαριζόμενα μέλη (Direct Clearing Members) μπορούν να εκκαθαρίσουν μόνο τις δικές τους συναλλαγές και αυτές που συνάπτονται από τους πελάτες τους και από τα συνδεδεμένα τους μη Εκκαθαριζόμενα Μέλη (Οι συμμετέχοντες που δεν επιθυμούν να αιτηθούν άδεια εκκαθάρισης στην ECC). Η ECC διατηρεί λογαριασμούς για όλους τους συμμετέχοντες στην αγορά, οι οποίοι έχουν πρόσβαση σε αυτούς διαδικτυακά. Τέλος, για τις συναλλαγές που αφορούν στις φυσικές αγορές, απαιτείται απόδειξη της ικανότητας του κάθε συμμετέχοντα να μεταφέρει το προϊόν των συναλλαγών (balance/hub agreement). 15 [31]

32 2.2.4 Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας της Γερμανίας Η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της Γερμανίας είναι η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία δικτύων, Federal Network Agency for Electricity, Gas, Telecommunications, Posts and Railway (Bundesnetzagentur - BNetzA) 16 που ιδρύθηκε την και εδρεύει στη Βόννη. Αποτελεί ομοσπονδιακή υπηρεσία της κυβέρνησης που υπάγεται στο γερμανικό υπουργείο οικονομικών και τεχνολογίας. Παράλληλα, η υπηρεσία Federal Cartel Office (Bundeskartellamt) λειτουργεί τη νομοθεσία περί ανταγωνισμού στη χώρα. Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και του φυσικού αερίου σκοπός είναι η θέσπιση δίκαιου και αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Με το που τέθηκε σε ισχύ ο Νόμος Βιομηχανίας Ενέργειας (Εnergy Industry Act-EnWG) τον Ιούλιο του 2005, η Federal Network Agency και οι ρυθμιστικές αρχές των ομοσπονδιακών κρατιδίων της Γερμανίας ανέλαβαν τη δράση τους. Γενικά καθήκοντα των ρυθμιστικών αρχών των ομοσπονδιακών κρατιδίων Η Federal Network Agency εκτελεί καθήκοντα και εξουσίες οι οποίες σύμφωνα με τον ΕnWG δεν έχουν ανατεθεί στις ρυθμιστικές αρχές των 16 συνομοσπονδιακών κρατιδίων στα οποία χωρίζεται η χώρα. Οι αρχές αυτές είναι υπεύθυνες για τη θέσπιση κανονισμών σε εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας με λιγότερους από πελάτες που συνδέονται στο ηλεκτρικό τους δίκτυο (ή το δίκτυο φυσικού αερίου) και εφόσον το δίκτυο δεν εκτείνεται πέρα των συνόρων του ομοσπονδιακού κρατιδίου. Επίσης είναι υπεύθυνες για την αδειοδότηση εταιρειών ηλεκτρικής ενέργειας και για την εξέταση των τελικών τιμών των πελατών. Αντιρρήσεις για υπερβολικές τιμές εξετάζονται από τα ομοσπονδιακά κρατίδια (Land cartel authorities) ή από τα πολιτικά δικαστήρια. Γενικά καθήκοντα της Federal Network Agency Οι βασικές αρμοδιότητες της Federal Network Agency είναι η εξασφάλιση χωρίς διακρίσεις της πρόσβασης τρίτων στα δίκτυα και η αυστηρή εποπτεία της χρήσης των χρεώσεων των συστημάτων από αυτούς που μετέχουν στην αγορά ενέργειας. Με αυτόν τον τρόπο ενθαρρύνεται ο ανταγωνισμός στις χονδρικές αγορές και έχουν κέρδος οι καταναλωτές καθώς έχουν περισσότερες επιλογές προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας και αερίου σε συνδυασμό με χαμηλότερες τιμές. Αποτελεί επίσης βασικό καθήκον της Federal Network Agency να δημιουργούνται προϋποθέσεις για τη λειτουργία του ανταγωνισμού στις αγορές διαχωρίζοντας και ρυθμίζοντας τα δίκτυα ενέργειας και φυσικού αερίου. Στο έργο της περιλαμβάνεται ακόμη η εποπτεία των αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών και η παρακολούθηση των κανονισμών σχετικά με το διαχωρισμό των περιοχών του δικτύου και την ευθύνη του συστήματος των διαχειριστών του δικτύου τροφοδοσίας. Τέλος, αναλαμβάνει τον έλεγχο των τιμών ενέργειας στην περίπτωση που αυτές επιβάλλονται από προμηθευτές ενέργειας που λειτουργούν σε εθνικό επίπεδο. Επέκταση των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας Ένα από τα καθήκοντα της Federal Network Agency είναι να εγκρίνει τα σχέδια των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς ενέργειας για πιθανή ανάπτυξη και επέκταση στο ενεργειακό τοπίο της Γερμανίας. Άλλη αρμοδιότητα είναι να εξετάσει και να επιβεβαιώσει τα σχέδια ανάπτυξης ενός δικτύου απαριθμώντας τα μέτρα που χρειάζονται για την 16 [32]

33 επέκταση κατά την επόμενη δεκαετία και να υποβάλει τα σχέδια στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση τουλάχιστον κάθε τρία χρόνια. Επιπλέον αξιολογεί τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των υπό σχεδίαση έργων και παρακολουθεί την πορεία των διαδικασιών σχεδιασμού και της έγκρισής τους. Συμμετοχή της Federal Network Agency σε συνεργασίες και συμβούλια ενέργειας Η Υπηρεσία για τη Συνεργασία των Ρυθμιστικών Αρχών (Agency for the Cooperation of Energy Regulators-ACER) ανέλαβε το έργο του το Μάρτιο του 2011 με την καθιέρωση του τρίτου ενεργειακού πακέτου. Με τη συμμετοχή στο διοικητικό συμβούλιο του οργανισμού, η Federal Network Agency βοηθά στην εκτέλεση των καθηκόντων της ACER και αντιπροσωπεύει τα συμφέροντα της γερμανικής ρύθμισης της ενέργειας. H Federal Network Agency είναι επίσης μέλος του ανεξάρτητου Συμβουλίου των Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας (Council of European Energy Regulators- CEER) από το Το συμβούλιο αυτό συνεχίζει να υφίσταται και μετά την ίδρυση της ACER επικεντρώνοντας περισσότερο σε θέματα που δεν εμπίπτουν στις αρμοδιότητες της ACER, όπως είναι η προστασία των καταναλωτών, οι ρυθμιστικές αρχές των λιανικών αγορών, η προώθηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και η διεθνής συνεργασία. [33]

34 ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΓΟΡΩΝ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ 2.3 Ρευστότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας Ορισμός της ρευστότητας Με τον όρο ρευστότητα (liquidity) εννοούμε την ευκολία με την οποία ένα χρηματοοικονομικό προϊόν ή περιουσιακό στοιχείο μπορεί να πωληθεί και να μετατραπεί σε μετρητά. Επηρεάζεται άμεσα από την προσφορά και τη ζήτηση που υπάρχει για το συγκεκριμένο προϊόν ή περιουσιακό στοιχείο και έμμεσα από άλλους παράγοντες όπως πιθανές διαταραχές στην αγορά. Είναι δηλαδή η ικανότητα ταχείας μεταπώλησης ενός προϊόντος χωρίς να υπάρξει σημαντική μεταβολή στην τιμή του και με ελάχιστη απώλεια της αξίας του. Στην περίπτωση που μελετούμε, το προϊόν αυτό είναι η ηλεκτρική ενέργεια και τα παράγωγά της. Για να γίνει καλύτερα αντιληπτή η έννοια της ρευστότητας θα αναλυθούν πέντε διαστάσεις της: Η πρώτη διάσταση αφορά στην έννοια του Bid-Ask spread, δηλαδή το spread που είναι το άνοιγμα ή η διαφορά μεταξύ της μέγιστης τιμής αγοράς (bid) και της ελάχιστης τιμής πώλησης (ask) που ισχύουν σε μία χρονική στιγμή για μία περίοδο και την οποία προσφέρουν οι αγοραστές και πωλητές αντίστοιχα. Η δεύτερη διάσταση είναι η ανθεκτικότητα (resilience) της αγοράς, δηλαδή ο ρυθμός με τον οποίο οι τιμές μπορούν να επανέλθουν σε ανταγωνιστικό επίπεδο έπειτα από μια κρίση ρευστότητας. High to low difference ή επίδραση τιμής: Κόστος λόγω έλλειψης ρευστότητας μπορεί να προκύψει εξαιτίας μιας ανοδικής κίνησης τιμών αν η ηλεκτρική ενέργεια αγοραστεί πάνω από την καλύτερη τιμή ζήτησης ή μιας καθοδικής κίνησης τιμών αν η ενέργεια πωληθεί κάτω από την καλύτερη τιμή προσφοράς. Τέλος μία ακόμη σημαντική διάσταση είναι η εμπορική δραστηριότητα η οποία περιλαμβάνει τον όγκο των συναλλαγών (trading volume) και των αριθμό συναλλαγών ανά ώρα κατανομής. Ο όγκος συναλλαγών μπορεί να οριστεί ως η καθαρή ποσότητα των μεγαβατώρων (Megawatthours-MWh) ηλεκτρικής ενέργειας που πωλείται ή αγοράζεται κάθε ώρα συναλλαγής. Η ρευστότητα στην αγορά ενέργειας έχει πολλά πλεονεκτήματα, ωστόσο δεν εξασφαλίζει από μόνη της την αποτελεσματική λειτουργία της. Παρόλα αυτά, διευκολύνει νέες εισόδους στην παραγωγή και την προμήθεια, αυξάνει την εμπιστοσύνη στις τιμές των συναλλαγών, επιτρέπει στις μη-καθετοποιημένες νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις να συμμετάσχουν με τους ίδιους όρους όπως και οι καθετοποιημένες πρώην μονοπωλιακές επιχειρήσεις και βοηθάει στην καλύτερη διαχείριση του μακροπρόθεσμου ρίσκου. Στην πράξη η ρευστότητα μπορεί να οριστεί με βάση την ακόλουθη σχέση: Η συνολική ενέργεια συναλλαγών μπορεί να αναφέρεται και στην καθαρή ενέργεια που εγχέεται στο σύστημα μεταφοράς ως αποτέλεσμα των συναλλαγών στο χρηματιστήριο ενέργειας σε μια περίοδο ή μπορεί να περιέχει και την ενέργεια που προέρχεται από άλλες χώρες. Επιπλέον ο δείκτης αυτός μπορεί να πάρει και αρκετά υψηλές τιμές καθώς η ενέργεια είναι δυνατόν να αγοραστεί και να πωληθεί πολλές φορές ή όπως προαναφέρθηκε να προέρχεται από άλλη χώρα. [34]

35 2.3.2 Ρευστότητα της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία Η αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Γερμανία έχει υψηλή ρευστότητα καθώς η Γερμανία συνορεύει με πολλές ευρωπαϊκές χώρες και η ενέργεια συναλλάσσεται μεταξύ αυτών των συνόρων. Γι αυτό το λόγο η γερμανική αγορά συντελεί σημαντικά στον καθορισμό τιμών και στη διαχείριση κινδύνου σε πολλές άλλες χώρες. Η υψηλή αυτή ρευστότητα η οποία επιβεβαιώνεται και από την εθνική αναφορά της γερμανικής ρυθμιστικής αρχής (Energie Monitoring 2014) επιφέρει ακόμη μεγαλύτερο ανταγωνισμό στις ποσότητες που συναλλάσσονται στα χρηματιστήρια ενέργειας. Το 2013 η ποσότητα ενέργειας που συναλλάχθηκε ανήλθε στις TWh (χρηματιστήριο ΕΕΧ και e-otc, δίχως τηλεφωνικές και διμερείς συναλλαγές). Σε σύγκριση με το 2012 υπήρξε αύξηση της τάξεως του 6,7%, δηλαδή αύξηση κατά 372 TW. H ζήτηση για προμήθεια ηλεκτρικού ρεύματος την ίδια χρονιά υπολογίστηκε στις 596 TWh, κάτι που σημαίνει ότι κάθε TWh συναλλασσόταν για περίπου 10 φορές μέχρι τη χρονική στιγμή της εκπλήρωσης του συμβολαίου και της φυσικής της κατανομής. Στο χρηματιστήριο ενέργειας ΕΕΧ πραγματοποιήθηκαν συναλλαγές TWh για την τρέχουσα και για την προθεσμιακή αγορά 17. Συγκρίνοντας με κράτη της ηπειρωτικής Ευρώπης παρατηρούμε ότι η Γερμανία μαζί με τη Σκανδιναβία αποτελούν τις πιο αναπτυγμένες αγορές συναλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Για ένα συμμετέχοντα που συμμετέχει στις συναλλαγές, η αγορά της Γερμανίας αποτελεί σημείο αναφοράς στην Ευρώπη καθώς προσφέρει ρευστότητα, ανταγωνισμό και διαφάνεια όσο καμία άλλη. Παρακάτω, παρουσιάζονται οι ποσότητες ενέργειας που συναλλάχθηκαν σε χώρες της ηπειρωτικής Ευρώπης κατά το διάστημα Είναι φανερό ότι η ρευστότητα στις συναλλαγές της Γερμανίας γίνεται όλο και υψηλότερη με το πέρασμα των χρόνων. Εικόνα 6: Ποσότητες συναλλαγών στην ηπειρωτική Ευρώπη το διάστημα πηγή: RWE 18 πηγή: RWE [35]

36 Στο ακόλουθο διάγραμμα καταγράφονται οι ποσότητες ενέργειας σε TWh που συναλλάχθηκαν τα τελευταία έτη μέχρι το 2013 στη γερμανική ημερήσια και ενδοημερήσια αγορά του EPEXSPOT και στην ημερήσια αγορά της Αυστρίας του χρηματιστηρίου EXAA. Καθώς μας ενδιαφέρει η Γερμανία, παρατηρούμε ότι από το 2009 μέχρι το 2013 οι ποσότητες για την ημερήσια αγορά διπλασιάστηκαν και της ενδοημερήσιας εξελίχθηκαν σε πάνω από το τριπλάσιο. Συνολικά, το 2013 στην ημερήσια αγορά συναλλάχθηκαν 245,6 TWh, ενώ ο όγκος της ενδοημερήσιας, μετά τη στασιμότητα του 2012 έφτασε τις 19,6 TWh. Εικόνα 7: Ποσότητες που συναλλάχθηκαν στην ημερήσια και ενδοημερήσια αγορά το διάστημα Τα επόμενα στοιχεία αφορούν στον όγκο συναλλαγών σε TWh στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Phelix Futures στο χρηματιστήριο ΕΕΧ για την προθεσμιακή αγορά για το διάστημα Ξεκινώντας από 387 TWh το 2006 ακολουθούν τρία χρόνια όπου υπάρχει πτωτική τάση. Το 2010 οι ποσότητες ανακάμπτουν και παραμένουν σε ένα σταθερό επίπεδο μέχρι το 2012 για να σημειώσουν σημαντική άνοδο από 445 TWh στις 669 TWh το Εικόνα 8 : Ποσότητες των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης Phelix Futures το διάστημα Ο όγκος των OTC εκκαθαρίσεων από το ΕΕΧ ανήλθε στις 575 TWh το 2013 σημειώνοντας αύξηση σε σχέση με το 2012, πριν από το οποίο αξιοσημείωτη είναι η πορεία ύφεσης που ακολουθούσαν οι ποσότητες ξεκινώντας από το Οι ενδοχρηματιστηριακές 19 πηγή: Energie Monitoring 2014, Federal Network Agency 20 πηγή: Energie Monitoring 2014, Federal Network Agency [36]

37 συναλλαγές όπως φάνηκε και από το προηγούμενο διάγραμμα μετά από τη σταθερότητα του αυξήθηκαν το 2013 και μάλιστα η καινοτομία είναι ότι για πρώτη φορά υπερβαίνουν τον όγκο OTC. Εικόνα 9: Ποσότητες εμπορικών συναλλαγών και εκκαθαρίσεων OTC το διάστημα Tέλος, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η τεράστια ανάπτυξη που υπάρχει στη Γερμανία στον τομέα των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη ρευστότητα της αγοράς της χώρας. Όπως θα αναλυθεί στο κεφάλαιο για τις ΑΠΕ, ο νόμος EEG για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το 2009 έδωσε στους παραγωγούς την ευκαιρία να διοχετεύσουν άμεσα στην αγορά τις ποσότητες ενέργειάς τους. Μάλιστα, από το 2017 η επιλογή αυτή θα γίνει και υποχρεωτική. Με την εισχώρηση των ΑΠΕ στην χρηματιστηριακή αγορά αυξάνεται και η ρευστότητα. Από τον Ιανουάριο ως τον Αύγουστο του 2014 η ποσότητα της ενέργειας που συναλλάχθηκε στην ενδοημερήσια αγορά αυξήθηκε κατά 32%. Αυτή η αγορά ανταποκρίνεται ιδιαίτερα στις διακυμάνσεις και τις προβλέψεις κυρίως για την παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας, εκ των οποίων και οι δύο μπορούν να προβλεφθούν με μεγάλη ακρίβεια εντός του 24ώρου κατανομής. Εάν η παραγωγή από ηλιακή ή αιολική ενέργεια προβλεφθεί ιδιαίτερα υψηλή ή χαμηλή, οι εταιρείες μπορούν να χρησιμοποιούν τις ενδοημερήσιες συναλλαγές για να προετοιμαστούν. Στην παρακάτω εικόνα παρουσιάζεται η ποσότητα της ενέργειας που συναλλάχθηκε ενδοχρηματιστηριακά στην ενδοημερήσια αγορά ανά τετράμηνο από το 2006 έως το Η κόκκινη περιοχή αντιπροσωπεύει τις αγορές μία μέρα πριν ανά τέταρτο της ώρας, κάτι που ξεκίνησε το Η μπλε περιοχή δείχνει τις ωριαίες αγορές μία μέρα πριν και η γαλάζια τις αγορές σε μπλοκ ωρών. Είναι εμφανές ότι από το 2009 που ξεκίνησε η υποχρεωτική άμεση διάθεση ΑΠΕ στην αγορά, οι ποσότητες που συναλλάσσονται ενδοχρηματιστηριακά σημείωσαν μεγάλη άνοδο και η ρευστότητα έφτασε σε υψηλά επίπεδα. 21 πηγή: Energie Monitoring 2014, Federal Network Agency [37]

38 Εικόνα 10: Ποσότητες συναλλασσόμενης ενέργειας ενδοχρηματιστηριακά ανά τετράμηνο ( ) πηγή: Renewablesinternational [38]

39 2.4 Επικουρικές Υπηρεσίες Ως επικουρικές ορίζονται οι υπηρεσίες (ancillary services) που είναι αναγκαίες για τη λειτουργία των δικτύων μεταφοράς και διανομής, σύμφωνα με το δεύτερο πακέτο μέτρων απελευθέρωσης ενέργειας στην Ευρώπη. Οι υπηρεσίες αυτές είναι απαραίτητες για τη διατήρηση της ισορροπίας του συστήματος μεταξύ παραγωγής και ζήτησης και για τη διασφάλιση της σταθερότητας της συχνότητας και της τάσης. Οι 4 TSOs της Γερμανίας είναι υπεύθυνοι για τη διαθεσιμότητα και την προμήθεια των υπηρεσιών, σύμφωνα με τις οδηγίες και τους μηχανισμούς ελέγχου της ENTSO-e (Policy 1-Load frequency control and perfomance). Θα αναφερθούμε στη συνέχεια στις πιο σημαντικές υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται στη Γερμανία Ρύθμιση συχνότητας (frequency control) Η ισορροπία ενός συστήματος επιτυγχάνεται εάν η συχνότητα διατηρείται μέσα σε πολύ μικρά όρια γύρω από την ονομαστική συχνότητα των 50 Ηz. Μία ευσταθής συχνότητα λειτουργίας του αποτελεί πολύ σημαντικό παράγοντα για την ποιότητα της παραγωγής. Ωστόσο, παρεκκλίσεις στην ενέργεια έγχυσης και απορρόφησης και αποκλίσεις του συστήματος δεν μπορούν να αποφευχθούν. Σύμφωνα με το γερμανικό νόμο ενέργειας (EnWG), οι διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς επωμίζονται το καθήκον της ρύθμισης συχνότητας φορτίου. Κάθε TSO λειτουργεί στη δική του περιοχή ελέγχου στην οποία εξισορροπεί το σύστημα χρησιμοποιώντας διάφορους μηχανισμούς ως υπηρεσίες εξισορρόπησης, στο πλαίσιο του συγχρονισμένου ηλεκτρικού δικτύου της ENTSO-e της Ευρώπης. Eπίσης, κάθε TSO έχει το δικό του ελεγκτή συχνότητας στην περιοχή ελέγχου του που μετρά διαρκώς τη συχνότητα του δικτύου και την ενέργεια εξισορρόπησης της περιοχής ελέγχου (με τη βοήθεια των ροών φορτίου στις διασυνδέσεις) και συγκρίνει τις τιμές με αυτές που έχουν προκαθοριστεί από τους TSOs. Για να αντισταθμιστούν οι αποκλίσεις μεταξύ αυτών των τιμών που μπορεί να προκύψουν, ενεργοποιούνται εφεδρείες στην περιοχή ελέγχου. Έπειτα από μια θετική ή αρνητική απόκλιση της συχνότητας που ξεπερνά τα 10 mhz, εφαρμόζεται η εφεδρεία πρωτεύουσας ρύθμισης (PCR/ Primary Control Reserve ή FCR/ Frequency Containment Reserve) η οποία σταθεροποιεί τη συχνότητα δικτύου όσο το δυνατόν γρηγορότερα. Ενεργοποιείται, λοιπόν, μέσα σε 30 δευτερόλεπτα ώστε να αποκαταστήσει την ισορροπία μεταξύ της παραγωγής και της ζήτησης/κατανάλωσης και παραμένει ενεργή μέχρι να αναλάβει η δευτερεύουσα εφεδρεία. Για να διασφαλιστεί αυτή η άμεση αντίδραση και για να διατηρηθεί η συμβολή κάθε μονάδας στο ελάχιστο δυνατό, η εφεδρεία πρωτεύουσας ρύθμισης ενεργοποιείται αυτόματα από το συνολικό διασυνδεδεμένο σύστημα της ηπειρωτικής Ευρώπης. Η διαδικασία της ρύθμισης δευτερεύουσας εφεδρείας ελέγχεται πλήρως από τη συχνότητα του δικτύου με τον ίδιο τρόπο μέσα στη συγχρονισμένη περιοχή 23 και έτσι δε χρειάζεται κεντρικός έλεγχος. Η ρύθμιση πραγματοποιείται από αποκεντρωμένους ελεγκτές των συμμετεχουσών τεχνικών μονάδων, που είναι οι ρυθμιστές της ταχύτητας των στροβίλων των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής. Οι θερμικές και υδροηλεκτρικές μονάδες παραγωγής ενέργειας είναι 23 Πρόκειται για μια περιοχή που καλύπτεται από διασυνδεδεμένους TSOs με κοινό σύστημα συχνότητας. Στην προκειμένη περίπτωση είναι η ηπειρωτική Ευρώπη [39]

40 κατάλληλες για την προμήθεια της ρύθμισης πρωτεύουσας εφεδρείας καθώς προσφέρουν τη δυνατότητα της γρήγορης μεταβολής της ισχύος εξόδου. Η εφεδρεία δευτερεύουσας ρύθμισης (SCR/ Secondary Control Reserve ή afrr/ automatic Frequency Restoration Reserve) είναι μια ρύθμιση εφεδρείας που ενεργοποιείται αυτόματα μόνο στις περιοχές όπου προκύπτουν αποκλίσεις στο σύστημα υπό την ευθύνη του αντίστοιχου TSO. Η SCR ενεργοποιείται από 30 δευτερόλεπτα μέχρι 15 λεπτά για να αντικαταστήσει την πρωτεύουσα και παραμένει σε λειτουργία μέχρι την πλήρη ενεργοποίηση της τριτεύουσας. Ο ρυθμιστής συχνότητας φορτίου του κάθε TSO υπολογίζει την απαραίτητη δευτερεύουσα εφεδρεία συγκρίνοντας τις ροές ενέργειας μεταξύ της περιοχής ελέγχου και των γειτονικών περιοχών ελέγχου και στη συνέχεια περνάει ένα σήμα ελέγχου στις μονάδες ρύθμισης με τις οποίες είναι συνδεδεμένος ηλεκτρονικά. Οι υδραντλητικοί και θερμικοί σταθμοί είναι κατάλληλοι για την προμήθεια της ρύθμισης δευτερεύουσας εφεδρείας Η εφεδρεία τριτεύουσας ρύθμισης (ΤCR/ Tertiary Control Reserve ή mfrr/ manual Frequency Restoration Reserve και RR/ Replacement Reserve ή Minute Reserve ) ικανοποιεί τη ζήτηση σε εφεδρεία στις περιπτώσεις που οι αποκλίσεις επιμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα (π.χ. λόγω εκτεταμένων βλαβών σε μονάδες παραγωγής 24 ή λόγω λανθασμένων προβλέψεων), καθώς λόγω των υψηλών τεχνικών απαιτήσεων των μονάδων που μετέχουν στην προμήθεια των PCR και SCR δεν είναι χρήσιμο να συνεχίζουν τη διαχείριση των αποκλίσεων. Ο χρόνος ενεργοποίησης της διαδικασίας για ρύθμιση τριτεύουσας εφεδρείας είναι μέσα σε 15 λεπτά. Δεν υπάρχει συνεχόμενο σήμα ελέγχου αλλά η ενέργεια ρύθμισης παραδίδεται βάση προγράμματος που αποτελείται από 15λεπτα διαστήματα. Σε αντίθεση επίσης με την πρωτεύουσα και δευτερεύουσα εφεδρεία, η τριτεύουσα δεν ενεργοποιείται αυτόματα αλλά ηλεκτρονικά με τη χρήση του λεγόμενου "merit-order-list Server- MOL Server" δηλαδή ενός διακομιστή που λειτουργεί με λίστα σειράς προτεραιότητας και σχετίζεται με τις προσφορές που λαμβάνει από την αγορά εφεδρείας. Για την προμήθεια εφεδρείας τριτεύουσας ρύθμισης κατάλληλες πηγές είναι οι αεριοστρόβιλοι ανοιχτού τύπου, οι εικονικοί σταθμοί ενέργειας και οι παραγωγοί Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ειδικά βιομάζας) που διαθέτουν την ενέργεια απευθείας στην αγορά. Στο επόμενο σχήμα απεικονίζεται ο τρόπος με τον οποίο γίνεται η ρύθμιση της συχνότητας και ο ρόλος που έχουν η πρωτεύουσα, δευτερεύουσα και τριτεύουσα εφεδρεία στη διαδικασία αυτή. 24 Στη Γερμανία οι TSOs αναπληρώνουν τη χαμένη παραγωγή ενέργειας από τη ρύθμιση εφεδρείας μέχρι μία ώρα μετά τη βλάβη στη μονάδα παραγωγής. Από εκεί και πέρα την ευθύνη για εφεδρεία την αναλαμβάνει το αντίστοιχο BRP. [40]

41 Εικόνα 11: Λειτουργία της ρύθμισης συχνότητας 25 Οι TSOs προμηθεύουν τις PCR, SCR, TCR με θετική ρύθμιση για την εξισορρόπηση ελλειμμάτων στο σύστημα και με αρνητική ρύθμιση για την εξισορρόπηση πλεονασμάτων. Στο παρακάτω χρονοδιάγραμμα φαίνεται ο χρονικός ορίζοντας στον οποίο πραγματοποιούνται οι ρυθμίσεις εφεδρειών στην ηπειρωτική Ευρώπη και άρα στη Γερμανία: Εικόνα 12: Χρονικό διάγραμμα της χρήσης εφεδρείας ρύθμισης συχνότητας 26 Η πρωτεύουσα εφεδρεία ενεργοποιείται άμεσα και 30 δευτερόλεπτα μετά την εμφάνιση της απόκλισης. Αυτομάτως καλείται η δευτερεύουσα εφεδρεία η οποία ενεργοποιείται για πηγή:<< Description of load-frequency control concept and market for control reserves>>, Consentec [41]

42 να αντικαταστήσει την πρωτεύουσα. Έπειτα οι διαχειριστές δίνουν εντολή στις μονάδες ελέγχου της περιοχής τους για την αντικατάσταση της δευτερεύουσας με την τριτεύουσα εφεδρεία, η ενεργοποίηση της οποίας λαμβάνει χώρα εντός 15 λεπτών. Συνήθως οι TSOs μέσα από την αγορά εφεδρειών δεσμεύουν τόση τριτεύουσα εφεδρεία όση είναι η δυναμικότητα της μεγαλύτερης μονάδας παραγωγής στην περιοχή δικαιοδοσίας τους ή και μεγαλύτερη ώστε να αποκατασταθεί η ευστάθεια του συστήματος σε περίπτωση βλάβης. Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι TSOs προμηθεύονται τις υπηρεσίες ρύθμισης συχνότητας μέσω της αγοράς εφεδρειών που αναλύεται στο κεφάλαιο 4, ενώ οι αμοιβές γίνονται με τη μέθοδο pay-as-bid, δηλαδή στην τιμή της προσφοράς. Στο ίδιο κεφάλαιο θα αναφερθούν οι συνεργασίες των γερμανικών TSOs μεταξύ τους αλλά και με TSOs άλλων γειτονικών κρατών σε περιπτώσεις που παρουσιάζονται αποκλίσεις σε γειτονικές περιοχές ελέγχου εντός και εκτός της Γερμανίας. Τέλος, αναφορικά με τις ποσότητες των εφεδρειών, σύμφωνα με τους κανόνες της ENTSO-e, στο συγχρονισμένο διασυνδεδεμένο σύστημα της ηπειρωτικής Ευρώπης πρέπει να προμηθεύεται εφεδρεία πρωτεύουσας ρύθμισης MW. Η ισχύς της πρωτεύουσας ρύθμισης που πρέπει να διατηρείται σε εφεδρεία ανά πάσα στιγμή ανανεώνεται κάθε χρόνο από κάθε TSO. Kάθε περιοχή ελέγχου δίνει ένα μερίδιο που ανταποκρίνεται στο μερίδιο της συνολικής παραγωγής του διασυνδεδεμένου συγχρονισμένου συστήματος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Για τη Γερμανία, η εφεδρεία πρωτεύουσας ρύθμισης ανήλθε το 2014 περίπου στα 568 MW. Οι γερμανικοί TSOs καθορίζουν την απαραίτητη παροχή εφεδρείας δευτερεύουσας και τριτεύουσας ρύθμισης κάθε τρεις μήνες για το επόμενο τρίμηνο (το Μάρτιο, τον Ιούνιο, το Σεπτέμβριο και το Δεκέμβριο). Ενδεικτικά, το πρώτο τρίμηνο του 2014 η ποσότητα θετικής και αρνητικής SCR που συναλλάχθηκε ήταν MW και MW αντίστοιχα. Η ποσότητα τριτεύουσας εφεδρείας ήταν MW για τη θετική και MW για την αρνητική Ρύθμιση τάσης (voltage control) Η τάση ενός κόμβου αυξάνεται με την έγχυση άεργου ισχύος και μειώνεται με την κατανάλωσή της. Για τις υπηρεσίες ρύθμισής της υπάρχει η μέθοδος της υποχρεωτικής παροχής. Αυτό σημαίνει ότι μια συγκεκριμένη ομάδα χρηστών του δικτύου που συνήθως αφορά τους μεγάλους παραγωγούς είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν μια ποσότητα άεργου ισχύος και οι μονάδες τους που είναι συγχρονισμένες στο δίκτυο να μπορούν να ρυθμίζουν άμεσα την τάση μέσω προσαρμογής της παραγωγής άεργου ισχύος, για τις ανάγκες της πρωτεύουσας ρύθμισης τάσης. Εφόσον μιλάμε για υποχρέωση, αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει κάποια ανταμοιβή. Στην περίπτωση της ανάγκης για ενισχυμένη ρύθμιση τάσης (enhanced voltage control) oι TSOs προχωρούν σε διμερή συμβόλαια με τα οποία διαπραγματεύονται την τιμή, την ποσότητα και την ποιότητα της υπηρεσίας που θα χρησιμοποιηθεί. Οι αμοιβές δίνονται με τη μέθοδο pay-as-bid Ικανότητα επανεκκίνησης του συστήματος (black start capability) Έπειτα από κάποιο σοβαρό σφάλμα και διακοπή στη λειτουργία ενός σταθμού παραγωγής ή έπειτα από διακοπή λειτουργίας ολόκληρου του συστήματος, το σύστημα πρέπει να έχει την ικανότητα άμεσης επανεκκίνησης για να αποκατασταθεί η ομαλή του λειτουργία. Έτσι, κρίνεται απαραίτητη η ύπαρξη μονάδων παραγωγής ενέργειας κατάλληλα εξοπλισμένων οι οποίες μετά από αίτημα των διαχειριστών να μπορούν να 27 πηγή: [42]

43 ενεργοποιούνται από μόνες τους (black start) και να εντάσσονται στο δίκτυο, βοηθώντας με αυτόν τον τρόπο στην αποκατάσταση του λάθους. Στη Γερμανία η προμήθεια της υπηρεσίας αυτής γίνεται από τις μονάδες παραγωγής στους τέσσερις γερμανικούς διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς Διαχείριση απωλειών του συστήματος μεταφοράς Η μεταφορά ισχύος στο δίκτυο της ηλεκτρικής ενέργειας προκαλεί απώλειες ενεργού ισχύος που εξαρτώνται από την κατανάλωση, τις διασυνοριακές συναλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας και το πρόγραμμα παραγωγής. Οι απώλειες αυτές οφείλονται στην ενέργεια που χάνεται λόγω του φαινομένου Joule στα δίκτυα υψηλής και υπερυψηλής τάσης. Ενδεικτικά, το 2013 οι απώλειες δικτύου, σύμφωνα με το διαχειριστή 50 Hertz, ανήλθαν σε 2,04 ΤWh. Aγοράστηκαν με μέσο κόστος 5,1 ct/kwh, ενώ οι μέσες απώλειες δικτύου στο σύστημα μεταφοράς υψηλής τάσης ανήλθαν σε 195,6 MW. Ο ενεργειακός βιομηχανικός νόμος της Γερμανίας και ο γερμανικός κανονισμός πρόσβασης στο ηλεκτρικό δίκτυο υποχρεώνουν τους διαχειριστές να προμηθευτούν την απαραίτητη ενέργεια που καλύπτει τις απώλειες του δικτύου τους με έναν τρόπο διαφανή, χωρίς διακρίσεις και προσανατολισμένο στην αγορά (market-oriented). Σύμφωνα με τον κανονισμό του 2008 της γερμανικής Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, η ενέργεια για την αποκατάσταση των απωλειών του δικτύου σε μακροχρόνια βάση πρέπει να προμηθεύεται μέσω μειοδοτικών διαγωνισμών ή μέσω συναλλαγών στο χρηματιστήριο. Επιπλέον, οι διαχειριστές υποχρεώνονται να δημοσιεύουν πληροφορίες για τις μέσες απώλειες ανά δίκτυο και για τις μέσες δαπάνες προμηθειών. Διαδικασίες Ο διαχειριστής Transnet BW εφαρμόζει και τις δύο διαδικασίες για την αποκατάσταση των απωλειών: μειοδοτικούς διαγωνισμούς και συναλλαγές στο χρηματιστήριο ΕΕΧ Derivatives Market. Ο διαχειριστής Τennet TSO έχει επιλέξει ένα δημόσιο μοντέλο μειοδοτικού διαγωνισμού για να καλύψει τις ανάγκες του σε ενέργεια αποκατάστασης των απωλειών. Πιο αναλυτικά θα περιγράψουμε το μηχανισμό με τον οποίο ο διαχειριστής Amprion εξισορροπεί τις απώλειες του δικτύου του. Το ετήσιο ποσό των απωλειών του διαχειριστή που αποκαταστάθηκαν από τις διαδικασίες υποβολής προσφορών στους μειοδοτικούς διαγωνισμούς, είναι δομημένο σε συγκεκριμένα τμήματα (lots) για κάθε περίοδο κατανομής. Μία προσφορά περιλαμβάνει πολλά πανομοιότυπα τμήματα ενός στοκ εμπορεύσιμου χρηματιστηριακού προϊόντος. Ο μειοδοτικός διαγωνισμός πραγματοποιείται στη διαδικτυακή πλατφόρμα στην οποία έχουν πρόσβαση μόνο τα εγγεγραμμένα μέλη. Στο διαγωνισμό συμμετέχουν μέλη ευθύνης εξισορρόπησης (BRPs) ή μέλη που είναι εξουσιοδοτημένα από έναν BRP. Ο τύπος του προϊόντος, η ποσότητα της ενέργειας και η λήξη προθεσμίας υποβολής των προσφορών δημοσιεύεται τρεις εβδομάδες πριν από τη δημοπρασία. Οι προσφορές μπορούν να υποβληθούν για ένα, για πολλά ή και για όλα τα lots, ενώ οι τιμές τους μετριούνται σε EURO/MWh. Με βάση όλες τις προσφορές που υποβλήθηκαν για κάθε μέρα της δημοπρασίας ο διαχειριστής θα δεχτεί την προσφορά με οικονομικά κριτήρια με σκοπό να πετύχει το χαμηλότερο δυνατό κόστος. Από τη στιγμή που τα lots του κάθε μέλους είναι πανομοιότυπα στη δομή και το μέγεθος, τα lots θα κατανεμηθούν ξεκινώντας από αυτό με τη χαμηλότερη τιμή προσφοράς. Στην περίπτωση που πάνω από ένας συμμετέχοντες έχουν υποβάλλει προσφορά με ίδιο ενεργειακό περιεχόμενο για το τελευταίο lot o TSO δέχεται την προσφορά ή την τροποποίηση μιας ήδη [43]

44 υπάρχουσας προσφοράς που λήφθηκε πρώτη. Ο Amprion ετοιμάζει μηναία ένα πιστωτικό σημείωμα εφόσον η προμήθεια έχει ολοκληρωθεί Διαχείριση διακοπτόμενων φορτίων (interruptible loads) και απαιτήσεων εφεδρειών σε μονάδες παραγωγής Διακοπτόμενα φορτία Με την τροποποίηση του γερμανικού νόμου ενέργειας το Δεκέμβριο του 2012 και με τη συμβολή του "Διατάγματος για τις Συμφωνίες Διακοπτόμενου Φορτίου" (AbLaV) δημιουργήθηκαν ευκαιρίες για την επιβολή ενός υποχρεωτικού τρόπου αντιμετώπισης των διακοπτόμενων φορτίων με στόχο την καλή λειτουργία του δικτύου και τη διατήρηση της ασφάλειάς του. Τα διακοπτόμενα φορτία αποτελούν μεγάλες μονάδες κατανάλωσης που συνδέονται με το σύστημα μεταφοράς υψηλής και υπερυψηλής τάσης (τουλάχιστον 110kV επίπεδο τάσης) και χαρακτηρίζονται από ότι καταναλώνουν σχεδόν συνεχώς μεγάλη ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας την οποία μπορούν, εφόσον κληθούν, να μειώσουν ή να διακόψουν και σύμφωνα με την πραγματική συχνότητα για ένα συγκεκριμένο ελάχιστο χρονικό διάστημα, χάρη στη φύση της διαδικασίας παραγωγής τους. Σύμφωνα με τον κανονισμό για τις συμφωνίες για τα διακοπτόμενα φορτία ΑbLav, oι TSOs οργανώνουν κάθε μήνα μειοδοτικό διαγωνισμό (call for tenders) με συνολικό δυναμικό των προϊόντων MW. Από αυτή την ποσότητα, η μισή αφορά τα απευθείας διακοπτόμενα φορτία (SOL) και η άλλη μισή τα γρήγορα διακοπτόμενα φορτία (SNL). Kάθε προμηθευτής διακοπτόμενου φορτίου θα προέρχεται από την περιοχή ελέγχου του αντίστοιχου διαχειριστή και πρέπει να διαθέτει ικανότητα φορτίου που να ανταποκρίνεται στις τεχνικές απαιτήσεις του TSO προκειμένου να συμμετέχει στη δημοπρασία. Η ελάχιστη ποσότητα μιας προσφοράς είναι 50 MW και η μέγιστη 200 MW. Οι επιλογές των προσφορών για ικανότητα διακοπής των φορτίων είναι: α) τουλάχιστον 15 λεπτά σε κάθε δοσμένο χρόνο, πολλές φορές την ημέρα σε διαφορετικά χρονικά διαστήματα για διάρκεια μέχρι μία ώρα ανά μέρα, τουλάχιστον τέσσερις φορές την εβδομάδα, β)συνεχώς για τουλάχιστον τέσσερις ώρες σε οποιοδήποτε δοσμένο χρονικό διάστημα, μία φορά κάθε επτά μέρες και γ) συνεχώς για τουλάχιστον οκτώ ώρες σε οποιοδήποτε δοσμένο χρονικό διάστημα, μία φορά κάθε δεκατέσσερις μέρες. Η ενεργοποίηση των SOL φορτίων γίνεται αυτόματα με ρύθμιση συχνότητας εντός του δευτερολέπτου όταν η συχνότητα πέσει κάτω από την προκαθορισμένη συχνότητα δικτύου. Παράλληλα, ελέγχεται απευθείας εξ αποστάσεως από τον TSO. Η ενεργοποίηση των SΝL φορτίων ρυθμίζεται εξ αποστάσεως μέσα σε 15 λεπτά από τον TSO. Οι μειοδοτικοί διαγωνισμοί και τα αποτελέσματα των δημοπρασιών δημοσιεύονται ανώνυμα στο τμήμα της διαδικτυακής πλατφόρμας όπου υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση. Εφεδρεία μονάδων παραγωγής Σύμφωνα με τις διατάξεις του γερμανικού κανονισμού για τις εφεδρείες σε μονάδες παραγωγής, η ρυθμιστική αρχή ενέργειας τον Ιούνιο του 2013 εξέτασε την απαίτηση για επιπλέον εφεδρεία στο δίκτυο, όπως αυτή υπολογίστηκε από τους τέσσερις διαχειριστές για το πρώτο τετράμηνο του Η αναφορά για το 2014 της ρυθμιστικής αρχής κατέγραψε την πρόσθετη απαίτηση για ικανότητα παραγωγής 545 MW για την εφεδρεία του δικτύου. Για αυτή λοιπόν την κάλυψη οργανώνεται δημοπρασία με τους παραγωγούς να απευθύνονται στο διαχειριστή της περιοχής στην οποία ανήκουν με την προϋπόθεση ότι οι προσφορές τους καλύπτουν τις απαιτήσεις του αντίστοιχου TSO. Αντίστοιχες δημοπρασίες έχουν ήδη πραγματοποιηθεί για το χειμώνα , και [44]

45 2.5 Διαχείριση διασυνδέσεων Μηχανισμοί διαχείρισης διασυνδέσεων στην Ευρώπη Η ανάγκη για συνεργασία στον τομέα του ηλεκτρισμού μεταξύ των χωρών της Ε.Ε. και όχι μόνο αποτελεί μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές προτεραιότητες. Γι αυτό και η Ευρώπη εστιάζει την πολιτική της στην επίλυση των διαφορών γύρω από την ενέργεια, την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού και την προώθηση του ελεύθερου ανταγωνισμού των αγορών για να διασφαλίσει ασφαλή, αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στον ηλεκτρισμό. Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις επιτρέπουν την ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας και συντελούν στη βελτίωση της ενεργειακής αξιοπιστίας. Η ένωση UCTE (Union for the Co-ordination of Transmission of Electricity), o πρόδρομος της ΕΝTSO, συντόνιζε τη λειτουργία και την ανάπτυξη του συστήματος μεταφοράς για την ηπειρωτική Ευρώπη. Από το 1951 που λειτουργούσε ως UCPTE (Union for the Co-ordination of Production and Transmission of Electricity), συντόνιζε επιχειρήσεις μέσω συναντήσεων ειδικών και διαχειριστών αρχικά από λίγες διασυνδεδεμένες εταιρείες στο πλαίσιο της Ελβετίας, της Γερμανίας και της Γαλλίας και στη συνέχεια από πολύ περισσότερες εταιρείες και χώρες. Με αυτόν τον τρόπο εξασφάλιζε αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στην ηπειρωτική Ευρώπη. Το 1999 η UCTE επαναπροσδιορίστηκε ως μία ένωση TSOs στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Τον Ιούλιο του 2009 όλα τα επιχειρησιακά της καθήκοντα μετατέθηκαν στην ENTSO-E. H πορεία προς τη νέα ευρωπαϊκή αγορά απαιτούσε αλλαγή του ρόλου των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, που αρχικά κατασκευάστηκαν για λόγους κυρίως εφεδρείας και ασφάλειας, και τη δημιουργία μηχανισμού για την εκχώρηση της περιορισμένης ικανότητας μεταφοράς των διασυνδέσεων στους συμμετέχοντες της αγοράς με τρόπο δίκαιο και διαφανή. Οι άμεσες και έμμεσες δημοπρασίες αποτέλεσαν το βασικό μέτρο προς αυτή την κατεύθυνση σύμφωνα με τον κανονισμό 1228/2003 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και τη μεταγενέστερη απόφαση 2006/770. Άμεσες δημοπρασίες (explicit auctions) Μέχρι το 2000 οι άμεσες δημοπρασίες ήταν ο πιο δημοφιλής μηχανισμός εκχώρησης της ικανότητας μεταφοράς των διασυνδέσεων της Ευρώπης. Στις άμεσες δημοπρασίες ο διαχειριστής του συστήματος μεταφοράς (TSO) υπολογίζει τη διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς (Available Transfer Capacity - ATC), την οποία και δημοπρατεί στους συμμετέχοντες. Οι προσφορές ταξινομούνται βάσει της τιμής τους, και γίνονται δεκτές μέχρι να εξαντληθεί η ικανότητα μεταφοράς. Η τιμή κάθε επιτυχούς προσφοράς μπορεί να είναι ίδια με αυτήν που προσφέρθηκε στη δημοπρασία («pay-as-bid»), ή μπορεί να είναι ίση με τη χαμηλότερη αποδεκτή προσφορά («marginal bid auction»). Οι συμμετέχοντες εν συνεχεία, προβλέπουν μια διαφορά τιμών μεταξύ των αγορών δύο χωρών και υποβάλλουν προσφορές έγχυσης για εισαγωγή στη μία και δηλώσεις φορτίου για εξαγωγή στην άλλη (ανάλογα με την αναμενόμενη κατεύθυνση), κάνοντας χρήση των δικαιωμάτων μεταφοράς που απέκτησαν μέσω των δημοπρασιών. Τα δικαιώματα αυτά, γνωστά ως Φυσικά Δικαιώματα Μεταφοράς (ΦΔΜ - Physical Transmission Rights ή PTRs), αφορούν συνήθως διάφορους χρονικούς ορίζοντες (ετήσια, μηνιαία και ημερήσια δικαιώματα) και μπορούν να μεταπωληθούν σε άλλους συμμετέχοντες (συμβόλαια οικονομικής φύσης). Το βασικό χαρακτηριστικό αυτού του μηχανισμού είναι ότι η ικανότητα μεταφοράς των διασυνδέσεων δημοπρατείται χωριστά και ανεξάρτητα από τις αγορές όπου [45]

46 δημοπρατείται η ηλεκτρική ενέργεια. Δεδομένου ότι τα δύο προϊόντα, ικανότητα μεταφοράς (ΦΔΜ) και ηλεκτρική ενέργεια, αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης σε δύο ξεχωριστές δημοπρασίες, υπάρχει έλλειψη πληροφοριών των τιμών του ενός ως προς το άλλο. Αυτή η έλλειψη πληροφοριών οδηγεί συχνά σε μη αποδοτική χρήση των διασυνδέσεων (περισσότερες διακρίσεις στην χρήση τους, μικρότερη σύγκλιση των τιμών και συχνές ανεπιθύμητες ροές, μερικές φορές ακόμη και προς τη λάθος κατεύθυνση). Έμμεσες δημοπρασίες (implicit auctions) Με βάση την εντύπωση λοιπόν, ότι οι διαδοχικές δημοπρατήσεις των ΦΔΜ και των αγορών ενέργειας μπορεί να οδηγήσουν σε μη βέλτιστα αποτελέσματα, καθώς οι συμμετέχοντες θα πρέπει να προβλέπουν μελλοντικές επιδόσεις της αγοράς (π.χ. για ένα έτος μετά) κατά την απόκτηση των ΦΔΜ, η ιδέα των έμμεσων δημοπρασιών άρχισε να γίνεται πιο ελκυστική. Η βασική αρχή τους είναι ότι τα ΦΔΜ και η ενέργεια δημοπρατούνται ταυτόχρονα. Οι συμμετέχοντες των αγορών δύο ή περισσότερων χωρών αγοράζουν και πωλούν ενέργεια σε μία ενιαία πλατφόρμα, ενώ ο λειτουργός της αγοράς και οι διαχειριστές των χωρών έμμεσα (implicitly) διασφαλίζουν ότι η ικανότητα μεταφοράς των διασυνδέσεων είναι επαρκής για να εξασφαλισθεί η επίτευξη των συναλλαγών. Οι έμμεσες δημοπρασίες έγιναν τελικά η προτιμώμενη επιλογή για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ενέργειας στον κανονισμό 714/ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στις έμμεσες δημοπρασίες ουσιαστικά επιτυγχάνεται η σύζευξη των αγορών όψεως (spot markets) των διαφόρων χωρών, ώστε να μεγιστοποιηθεί το συνολικό κοινωνικό όφελος. Σε πρώτη φάση, η ικανότητα μεταφοράς των διασυνδέσεων διατίθεται από τους διαχειριστές των συστημάτων στο λειτουργό της αγοράς όψεως, ο οποίος εν συνεχεία σε συνδυασμό με τις προσφορές έγχυσης/δηλώσεις φορτίου υπολογίζει τις τιμές της ενέργειας για κάθε εμπλεκόμενη περιοχή και τις ροές στις διασυνδέσεις. Έτσι, η δημοπράτηση των ΦΔΜ περιλαμβάνεται (έμμεσα) στις καθημερινές δημοπρασίες των αγορών. Οι προκύπτουσες τιμές ανά περιοχή με αυτόν τον τρόπο αντανακλούν τόσο το κόστος της παραγόμενης ενέργειας όσο και το κόστος της συμφόρησης των διασυνδετικών γραμμών. Το έμμεσο αυτό κόστος χρήσης των διασυνδέσεων εκκαθαρίζεται στην τελική διαφορά των τιμών των συζευγμένων αγορών. Εάν κανένας περιορισμός δεν ενεργοποιείται στις διασυνδέσεις, τότε δεν υπάρχει διαφορά τιμών μεταξύ των αγορών και το έμμεσο κόστος χρήσης των διασυνδέσεων είναι μηδενικό. Οι έμμεσες δημοπρασίες διασφαλίζουν ότι η ηλεκτρική ενέργεια ρέει από τις πλεονασματικές περιοχές (περιοχές με χαμηλή τιμή) προς τις ελλειμματικές περιοχές (περιοχές με υψηλή τιμή), γεγονός που οδηγεί σε σύγκλιση των τιμών. Οι έμμεσες δημοπρασίες αναφέρονται συνήθως είτε ως «market coupling», αν δύο ή περισσότερα εθνικά χρηματιστήρια ενέργειας συζευγνύουν τις αγορές τους, είτε ως «market splitting», αν ένα χρηματιστήριο ενέργειας χωρίζει μία περιοχή σε διάφορες ζώνες τιμών σε περίπτωση συμφόρησης μεταξύ τους. Δεν υπάρχει εξ ανάγκης οποιαδήποτε διαφορά των αλγορίθμων υπολογισμού ή των κανόνων που εφαρμόζονται στο market coupling και στο market splitting. Αυτό που τα διαφοροποιεί, είναι ο χειρισμός του αλγορίθμου και ποια αποτελέσματα των κεντρικών υπολογισμών χρησιμοποιούνται από τις τοπικές αγορές στη συνέχεια. Στο market splitting, η έμμεση δημοπράτηση των ΦΔΜ διενεργείται εντός της ημερήσιας αγοράς (day ahead auction) από ένα και μόνο χρηματιστήριο ενέργειας. Στην 28 Κανονισμός 714/2009/EC: [46]

47 περιοχή της Σκανδιναβίας, το χρηματιστήριο NordPool Spot εκτελεί market splitting μεταξύ των σκανδιναβικών περιοχών. Μερικές φορές η ικανότητα μεταφοράς μεταξύ των περιοχών αυτών δεν είναι αρκετή για να οδηγήσει σε πλήρη σύγκλιση των τιμών και έτσι προκύπτουν διαφορετικές τιμές για τις διάφορες περιοχές. Συνεπώς, ο όρος «splitting» αναφέρεται ακριβώς σ αυτό το διαχωρισμό των περιοχών μίας ευρύτερης αγοράς, λόγω περιορισμένης ικανότητας μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ τους. Στο market coupling η έμμεση δημοπρασία οργανώνεται από κοινού μεταξύ δύο ή περισσότερων χρηματιστηρίων ενέργειας. Έτσι, ο όρος «coupling» αναφέρεται στη σύζευξη αυτών των χρηματιστηρίων (ή αλλιώς στο κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης των αγορών τους). Κάθε χρηματιστήριο υποβάλλει τα δεδομένα της δικής του αγοράς (χώρας) σε έναν κεντρικό αλγόριθμο σύζευξης. Οι διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς παρέχουν τη διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς στις διασυνδέσεις. Ο κεντρικός αλγόριθμος υπολογίζει τόσο τις ροές μεταξύ των περιοχών, όσο και τις τιμές κάθε περιοχής (αγοράς). Οι ροές που προκύπτουν χρησιμοποιούνται περαιτέρω στην τοπική επίλυση της αγοράς κάθε χρηματιστηρίου ξεχωριστά, αλλά είναι επίσης πιθανό κάθε τοπική αγορά να υιοθετεί απευθείας και τις τιμές του κεντρικού αλγορίθμου σύζευξης. Οι γενικές υποκατηγορίες του market coupling, βάσει ακριβώς των δεδομένων του κεντρικού υπολογισμού που υιοθετούνται από κάθε τοπική αγορά, είναι η «σύζευξη τιμών» (price coupling) και η «σύζευξη ποσοτήτων» (volume coupling) των αγορών. Στο price coupling (σύζευξη τιμών) όλα τα δεδομένα και οι κανόνες των συζευγμένων αγορών εισέρχονται στον κεντρικό αλγόριθμο σύζευξης. Ο κεντρικός αλγόριθμος καθορίζει τις τιμές στις συζευγμένες περιοχές και τις καθαρές ροές μεταξύ αυτών. Όλες αυτές οι πληροφορίες εν συνεχεία, υιοθετούνται από κάθε χρηματιστήριο ενέργειας, το οποίο με τη σειρά του καταλήγει στο πρόγραμμα των συμμετεχόντων της δικής του αγοράς, βάσει των τιμών και των προσφορών που έγιναν δεκτές από τον κεντρικό αλγόριθμο. Στο tight volume coupling (σύζευξη ποσοτήτων) οι ίδιες είσοδοι δεδομένων των επιμέρους χρηματιστηρίων απαιτούνται για τον υπολογισμό του κεντρικού αλγορίθμου, όπως και στο price coupling. Ωστόσο, μόνο οι υπολογιζόμενες ροές μεταξύ των περιοχών υιοθετούνται από κάθε χρηματιστήριο ενέργειας, το οποίο στη συνέχεια υπολογίζει τις τιμές της δικής του αγοράς ξεχωριστά, βάσει όμως των ροών στις διασυνδέσεις που έδωσε ο κεντρικός αλγόριθμος. Δεδομένου λοιπόν ότι οι τιμές καθορίζονται από κάθε χρηματιστήριο σε δεύτερη φάση, το volume coupling μπορεί να οδηγήσει σε ελαφρώς διαφοροποιημένες ροές ή σε αποκλίσεις τιμών από αυτές του κεντρικού αλγορίθμου. Οι αποκλίσεις αυτές οφείλονται σε μικρές διαφορές των αλγορίθμων (διαφορετικοί κανόνες κάθε αγοράς) ή στην πληρότητα των δεδομένων κάθε αγοράς που παραδίδονται στον κεντρικό αλγόριθμο σε πρώτη φάση. Το σκεπτικό πίσω από τη χρήση του volume coupling αντί του price coupling είναι ότι συχνά δεν είναι δυνατόν να συζευχθούν αγορές και ταυτόχρονα να ληφθούν υπ όψιν όλοι οι κανόνες των αγορών για όλες τις συζευγμένες περιοχές. Το volume coupling από πολλούς θεωρείται ένα βήμα προς την πιο συμπαγή ολοκλήρωση των αγορών, με τελικό στόχο την εφαρμογή ενός κοινού price coupling για μεγαλύτερες περιφέρειες. Τέλος, στο loose volume coupling (σύζευξη ποσοτήτων), όπως και στο tight volume coupling, μόνο οι κεντρικά καθορισμένες ροές μεταξύ των συζευγμένων περιοχών υιοθετούνται από κάθε χρηματιστήριο, για τους τοπικούς υπολογισμούς των τιμών. Ωστόσο, όσο περισσότερες είναι οι διαφορές μεταξύ των αλγορίθμων των αγορών προς σύζευξη, τόσο λιγότεροι κανόνες κάθε αγοράς εφαρμόζονται στον κεντρικό αλγόριθμο και τόσο λιγότερα δεδομένα κάθε αγοράς μεταφέρονται σ αυτόν. Συνεπώς, τόσο «χαλαρότερη» (looser) είναι και η εφαρμογή του volume coupling. Αναλόγως του βαθμού [47]

48 χαλαρότητας, το loose volume coupling παραδίδει συχνά διαφορετικές ροές και μικρότερη σύγκλιση των τιμών μεταξύ των περιοχών προς σύζευξη και τελικά υποβιβάζει το κοινωνικό όφελος σε σχέση με το tight volume coupling ή το price coupling. Η εφαρμογή αυτών των κοινών πλαισίων εκκαθάρισης περιφερειακών αγορών μαζί με την ενίσχυση των δικτύων διασύνδεσης των χωρών, αναμένεται να οδηγήσει στην πραγματική υλοποίηση μίας ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς. Αφαιρούνται οι περιττοί κίνδυνοι ξεχωριστής δημοπράτησης των ΦΔΜ και καθεαυτής της ενέργειας, βελτιστοποιείται η αξιοποίηση των διασυνδέσεων και αποφεύγονται καταχρηστικές πρακτικές, δεδομένου ότι η διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς δε μπορεί να συσσωρεύεται σε συγκεκριμένους πόλους της αγοράς. Όλοι οι συμμετέχοντες μπορούν να επωφεληθούν από τις διασυνοριακές ανταλλαγές ενέργειας και έτσι ενισχύεται η ρευστότητα των εμπλεκόμενων αγορών. 29 Εκτός από τους μηχανισμούς κατανομής της διασυνοριακής ικανότητας που περιγράφηκαν παραπάνω, σημαντικό ρόλο για την ενοποίηση των αγορών διαδραματίζουν και τα δύο μοντέλα που υπάρχουν για τον προσδιορισμό της ικανότητας αυτής. Τα μοντέλα καθορίζουν τη διαθέσιμη ικανότητα στη διασύνδεση μεταξύ δύο χωρών λαμβάνοντας υπόψη καθημερινές παραμέτρους. Σε ένα μηχανισμό σύζευξης αγορών ένα μέρος των διαθέσιμων ικανοτήτων τίθεται στην διάθεση των χρηματιστηρίων ενέργειας ώστε να γίνει η σύζευξη των ημερήσιων αγορών ενέργειας. Available Transmission Capacity (ATC) Αυτό το μοντέλο χρησιμοποιείται αρκετά μεταξύ των χωρών. Η αναπαράσταση του δικτύου και της διασύνδεσης απλοποιείται στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου. Αντί να εξεταστεί το πραγματικό δίκτυο (που μπορεί να είναι αρκετά πολύπλοκο), το μοντέλο θεωρεί την διασύνδεση ένα εικονικό τούνελ που επιτρέπει την μεταφορά συγκεκριμένης ποσότητας ενέργειας από μία περιοχή Α σε μία περιοχή Β. Η ροή σε κάθε γραμμή μπορεί να έχει απώλειες και κόστη (tariffs). Η αλλαγή κατεύθυνσης της ροής μεταξύ δύο συνεχόμενων ωρών μπορεί να περιοριστεί με ωριαίες οριακές τιμές. Αυτό το μοντέλο έχει την προτίμηση των συμμετεχόντων στην αγορά διότι έχουν συνηθίσει να δουλεύουν με αυτό αλλά και γιατί η πρόβλεψη τιμών είναι ευκολότερη απ ότι με το μοντέλο ροής (Flow Based model). Flow Based (FB) Οι ευρωπαϊκές αρχές μέσω των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών προωθούν αυτό το μοντέλο. Είναι πιο πολύπλοκο και πιο κοντά στην πραγματική αναπαράσταση του δικτύου. Αυτό το μοντέλο επιτρέπει μια καλύτερη πρόβλεψη των διασυνοριακών ικανοτήτων και ως εκ τούτου καλύτερη χρήση του δικτύου η οποία συμβάλλει στην βελτίωση της κοινωνικής ευημερίας της συζευγμένης περιοχής τηρώντας παράλληλα τους περιορισμούς της ασφάλειας προμήθειας ενέργειας Διαχείριση των διασυνδέσεων στη Γερμανία Στη Γερμανία οι τέσσερις διαχειριστές συστήματος έχουν συνδέσει τα συστήματά τους των 380 KV και των 220 KV μέσω των εθνικών γραμμών διασύνδεσης με τη βοήθεια μετασχηματιστών για να δημιουργήσουν το γερμανικό διασυνδεδεμένο σύστημα. Αυτό το σύστημα δεν τελειώνει μόνο μέσα στα όρια του κράτους αλλά συνεχίζεται και στις γειτονικές χώρες και τους εταίρους, δημιουργώντας έτσι ένα ευρωπαϊκό σύστημα 29 πηγή: Διπλωματική εργασία <<Ανάλυση αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στη Γαλλία>>, Μαρνέρης Ηλίας [48]

49 υπερηψηλής τάσης. Στόχος της συγκεκριμένης λειτουργίας στη βιομηχανία του ηλεκτρισμού είναι η ανταλλαγή ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των συνεργαζόμενων εταίρων διατηρώντας στο μεταξύ την ασφάλεια. H Γερμανία αποτελεί ένα πολύ σημαντικό εξαγωγέα ενέργειας και η καίρια γεωγραφική της θέση στην κεντρική Ευρώπη σε συνδυασμό με τη γειτνίασή της με πολλές χώρες την καθιστούν σπουδαίο ρυθμιστή των διασυνοριακών ανταλλαγών ενέργειας και της πορείας προς μια ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Στον παρακάτω χάρτη παρουσιάζονται όλες οι διασυνδέσεις και οι ροές της Γερμανίες με 9 χώρες: Εικόνα 13: Διασυνδέσεις της Γερμανίας Η κατανομή των διαθέσιμων ικανοτήτων μεταφοράς (ATC- Available Transfer Capacity) μεταξύ των συνόρων δημοπρατείται με τη μορφή των ΦΔΜ ή PTRs, σε δύο στάδια. Απόκτηση (Allocation) των ΦΔΜ. Τα ΦΔΜ χωρίζονται σε τρείς κατηγορίες: Τα μακροχρόνια, δηλαδή τα μηνιαία και ετήσια, που εκχωρούνται με άμεσες δημοπρασίες, τα ημερήσια που εκχωρούνται με άμεσες ή με έμμεσες δημοπρασίες και τα ενδοημερήσια που εκχωρούνται με άμεσες ή έμμεσες δημοπρασίες. Δήλωση χρήσης (Nomination) των ΦΔΜ. Με αυτή τη διαδικασία δηλώνονται στους διαχειριστές τα προγράμματα συναλλαγών στις διασυνδέσεις για την ημέρα D. H δήλωση γίνεται για τα μακροχρόνια και τα ημερήσια την [49]

50 προηγούμενη ημέρα (D-1) και τα ενδοημερήσια κατά τη διάρκεια της ημέρας D σε προθεσμίες που ορίζονται από την αντίστοιχη διασύνδεση. Υπάρχουν τρεις βασικές υπηρεσίες στις οποίες διεκπεραιώνονται οι διαδικασίες απόκτησης και δήλωσης των ΦΔΜ: η CASC.EU, η CAO και η Intraday Capacity Service. Eπιπλέον, στο πλαίσιο της ENTSO-e, έχει εκδοθεί ο Κώδικας για την εκχώρηση της δυναμικότητας και τη διαχείριση της συμφόρησης CACM NC (Capacity Allocation and Congestion Management), που είναι σύμφωνος με τον κανονισμό του ACER. CASC.EU 30 Η CASC.EU (Capacity Allocating Service Company) είναι η κεντρική υπηρεσία δημοπρασιών για διασυνοριακή ικανότητα μεταφοράς για την κεντροδυτική Ευρώπη (CWE), τα σύνορα της Ιταλίας, της βόρειας Ελβετίας και κάποια μέρη της Σκανδιναβίας. Οι γερμανικοί διαχειριστές που συμμετέχουν στην υπηρεσία είναι ο Tennet TSO GmbH, o Amprion και ο TransnetBW. Oι TSOs προσφέρουν στα μέλη που συμμετέχουν στη δημοπρασία την ικανότητα μεταφοράς και τα μέλη πρέπει στη συνέχεια να πληρώσουν το ποσό που προκύπτει από τις δημοπρασίες. Έτσι, ο κάθε συμμετέχων μπορεί να αποκτήσει ΦΔΜ που μπορεί να τα εξασκήσει με τον αντίστοιχο TSO, κάτω από τις συνθήκες που ορίζονται από τους κανονισμούς δημοπρασιών και τις συμφωνίες μεταξύ των χωρών. Τα ΦΔΜ που αφορούν τη Γερμανία και τις γειτονικές της χώρες Ελβετία, Γαλλία, δυτική Δανία και Ολλανδία προσφέρονται ως ημερήσια, μηνιαία και ετήσια. Παρακάτω θα αναλυθούν οι μηχανισμοί για κάθε σύνορο. Η μηνιαία δημοπρασία πραγματοποιείται από την πρώτη μέχρι την τελευταία μέρα του ημερολογιακού μήνα και γίνεται ένα μήνα πριν από αυτόν που ενδιαφέρει τη δημοπρασία. Στα μηνιαία ΦΔΜ η προσφερόμενη ικανότητα αποτελείται από τη μηνιαία διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς (MATC) που δίνεται από τους TSOs, τις μεταπωλήσεις των ATC, την ετήσια ικανότητα που είναι ήδη κατανεμημένη αλλά έχει αποσυρθεί από ένα αποκλεισμένο μέλος και την ετήσια ικανότητα που δεν έχει κατανεμηθεί στην ετήσια δημοπρασία. Οι προσφορές για απόκτηση ATC υποβάλλονται μέχρι την ημέρα της μηνιαίας δημοπρασίας και τα αποτελέσματα των προσφορών δημοσιοποιούνται στα μέλη 30 λεπτά αφότου κλείσει η δημοπρασία. Η ετήσια δημοπρασία λαμβάνει χώρα κατά τη διάρκεια εργάσιμων ημερών από την πρώτη μέχρι την τελευταία μέρα του ημερολογιακού έτους. Οι προσφορές υποβάλλονται το αργότερο μέχρι την ημέρα που γίνεται η δημοπρασία και τα αποτελέσματα γνωστοποιούνται 30 λεπτά μετά το κλείσιμο. Σε ημερήσια βάση γίνονται άμεσες δημοπρασίες μόνο στα σύνορα χωρών που δεν ανήκουν σε κάποιο μηχανισμό market coupling, καθότι ο μηχανισμός αυτός παραχωρεί τα ΦΔΜ έμμεσα. Για τις χώρες όπως είναι η Γερμανία που λειτουργεί ο μηχανισμός της σύζευξης σε ημερήσιο επίπεδο, μπορεί να πραγματοποιηθούν άμεσες ημερήσιες ωριαίες "shadow" δημοπρασίες Οι δημοπρασίες αυτές γίνονται στην περίπτωση που υπάρχει έλλειψη διαθέσιμων ικανοτήτων μεταφοράς σε μία διασύνδεση, έλλειψη προσφορών στο χρηματιστήριο ή σε περίπτωση που ο αλγόριθμος που χρησιμοποιείται από τη σύζευξη δεν μπορεί να έχει λύση ή ο TSO δε δέχεται τα αποτελέσματα του price coupling. Οι άμεσες δημοπρασίες γίνονται για τις διασυνδέσεις εντός της CWE περιοχής (για τη Γερμανία σύνορα με Γαλλία και Ολλανδία) και μεταξύ του γερμανικού TSO Tennet και της δυτικής Δανίας και του γερμανικού TSO 50Hertz και της ανατολικής Δανίας. Η επιλογή των προσφορών για απόκτηση ATC γίνεται ως εξής: Αρχικά, οι προσφορές μπαίνουν σε φθίνουσα σειρά τιμών. Στη συνέχεια επιλέγεται (-ονται) η πιο υψηλή από 30 [50]

51 άποψη τιμής προσφορά (-ες) για μία ικανότητα μεταφοράς που δεν ξεπερνά την ικανότητα που προσφέρεται. Η υπόλοιπη προσφερόμενη ικανότητα κατανέμεται στα επόμενα μέλη με τις υψηλότερες σε τιμή προσφορές. Εάν η ικανότητα μεταφοράς που ζητείται κάτω από την επόμενη υψηλότερη τιμή προσφοράς είναι ίση ή μεγαλύτερη από την υπόλοιπη ικανότητα που προσφέρεται, η προσφορά επιλέγεται είτε ολόκληρη ή μερικώς μέχρι το όριο της υπόλοιπης προφερόμενης ικανότητας. Εάν δύο ή περισσότερα μέλη έχουν υποβάλλει προσφορές με την ίδια τιμή για ικανότητα μεταφοράς που ξεπερνά την υπόλοιπη προσφερόμενη ικανότητα, τότε η προσφερόμενη αυτή ικανότητα κατανέμεται αναλογικά στα μέλη σε ποσότητα τουλάχιστον 1 MW. Τέλος, λειτουργεί και μια δευτερεύουσα αγορά, στην οποία γίνεται μεταπώληση ή μεταφορά ικανοτήτων που κατανεμήθηκαν μηνιαία ή ετήσια μεταξύ των μελών. CAO 31 H CAO (Central Allocation Office) είναι μία κοινή υπηρεσία δημοπρασιών για την απόκτηση δικαιωμάτων της διασυνοριακής ικανότητας μεταφοράς των TSOs της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης (CEE) που περιλαμβάνει τα σύνορα της Αυστρίας, Τσεχίας, Γερμανίας, Ουγγαρίας, Πολωνίας, Σλοβακίας και Σλοβενίας. Οι γερμανικοί διαχειριστές που συμμετέχουν σε αυτή την υπηρεσία είναι ο 50Hertz και ο Tennet TSO GmbH. Η CAO ιδρύθηκε το 2008 και έχει έδρα στο Freising της Γερμανίας. Τα ΦΔΜ που αφορούν τη Γερμανία και τις γειτονικές της χώρες Τσεχία και Πολωνία προσφέρονται σε ημερήσια, μηνιαία και ετήσια βάση. Κάθε προσφορά περιλαμβάνει την ποσότητα των ΦΔΜ που θα κατανεμηθεί σε MW (ελάχιστη ποσότητα 1 MW) και την τιμή σε /MWh. Tα προγράμματα συναλλαγών υποβάλλονται στους διαχειριστές μέχρι τις 17:00 (CET) την ημέρα D-2, ενώ η απόκτηση των ΦΔΜ δηλώνεται μέχρι τις 14:30 (CET) την ημέρα D-1. Intraday Capacity Service 32 H Intraday Capacity Service είναι μία υπηρεσία που λειτουργεί από το Δεκέμβριο του 2010 και παρέχει ενδοημερήσια κατανομή ικανότητας μεταφοράς μεταξύ των συνόρων της Γερμανίας, της Δανίας, της Ολλανδίας, της Ελβετίας και της Γαλλίας. Οι αποκτήσεις γίνονται με βάση την αρχή "first-come-first-served", δηλαδή οι προσφορές των μελών ικανοποιούνται με σειρά προτεραιότητας. Στην υπηρεσία συμμετέχουν οι γερμανικοί διαχειριστές Tennet TSO GmbH, Amprion και TransnetBW. Στη συνέχεια θα αναφέρουμε συνοπτικά το σύστημα διασυνδέσεων και τους διασυνοριακούς μηχανισμούς που αναπτύσσονται μεταξύ της Γερμανίας και των χωρών γειτνίασής της για την παραχώρηση των ημερήσιων και μακροχρόνιων (μηναίων και ετήσιων) ΦΔΜ. Για τις ενδοημερήσιες συναλλαγές θα αναφερθούμε εκτενέστερα στο κεφάλαιο όπου θα αναλύσουμε τους ενδοημερήσιους μηχανισμούς κατανομής ATC στα γερμανικά σύνορα https://www.intraday-capacity.com/ [51]

52 Γερμανία-Ολλανδία Τα ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται έμμεσα καθώς οι δύο χώρες συμμετέχουν στο NWE Market Coupling μηχανισμό. Τα μηναία και ετήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CASC, στα σύνορα μεταξύ του γερμανικού TSO Tennet TSO GmbH και του ολλανδικού TSO Tennet TSO B.V. και μεταξύ του γερμανικού Amprion και του Tennet TSO B.V.. Γίνεται μία δημοπρασία σε μηνιαία βάση και δύο ετήσιες δημοπρασίες. Η πρώτη ετήσια πραγματοποιείται σε εργάσιμη μέρα μεταξύ και και η δεύτερη μεταξύ και Τέλος, τα ενδοημερήσια ΦΔΜ εκχωρούνται μέσω της πλατφόρμας Intraday Capacity Service. Γερμανία- Γαλλία Τα ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται έμμεσα καθώς οι δύο χώρες συμμετέχουν στο NWE Market Coupling μηχανισμό. Τα μηναία και ετήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CASC, στα σύνορα μεταξύ των γερμανικών TSO TransnetBW και Amprion και του γαλλικού TSO RTE. Γίνεται μία δημοπρασία σε μηνιαία βάση και μία ετήσια. Ακόμη, τα ενδοημερήσια ΦΔΜ εκχωρούνται άμεσα μέσω της πλατφόρμας Intraday Capacity Service και έμμεσα μέσω του EPEXSPOT. Γερμανία-Ελβετία Τα ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CASC καθώς η Ελβετία δεν ανήκει σε μηχανισμό σύζευξης που να σχετίζεται με τη Γερμανία. Οι προσφορές για απόκτηση ATCs υποβάλλονται μέχρι τις 09:30 (CET) την προηγούμενη μέρα (D-1). Τα μηνιαία και τα ετήσια ΦΔΜ εκχωρούνται και αυτά με άμεσες δημοπρασίες στην CASC. Τα μηναία και ετήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CASC, στα σύνορα μεταξύ των γερμανικών TSO TransnetBW και Amprion και του ελβετικού TSO Swissgrid. Γίνεται μια βασική μηνιαία δημοπρασία από την πρώτη μέχρι την τελευταία μέρα του μήνα και μια μηνιαία δημοπρασία αιχμής από Δευτέρα έως Παρασκευή για τις ώρες 08:00-20:00 (CET). Τέλος, διενεργείται μία ετήσια δημοπρασία ΦΔΜ ενώ τα ενδοημερήσια ΦΔΜ εκχωρούνται μέσω της πλατφόρμας Intraday Capacity Service και έμμεσα στο EPEXSPOT. Γερμανία-Δανία Τα ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται έμμεσα καθώς οι δύο χώρες συμμετέχουν στο NWE Market Coupling μηχανισμό. Σε περίπτωση που ο μηχανισμός δεν έχει διαθεσιμότητα σε ATC, γίνεται "shadow" ωριαία δημοπρασία μέσα στην ημέρα μέσω της CASC. Τα μηναία και ετήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CASC, στα σύνορα μεταξύ του γερμανικού TSO Tennet TSO GmbH και του TSO Εnergienet.de στη δυτική Δανία και μεταξύ του γερμανικού TSO 50 Hertz και του TSO Εnergienet.de της ανατολικής Δανίας. Επιπλέον, τα ενδοημερήσια ΦΔΜ εκχωρούνται μέσω της πλατφόρμας Intraday Capacity Service. Στο σημείο αυτό αναφέρουμε ότι η διασύνδεση μεταξύ της Γερμανίας και της δυτικής Δανίας αποτελείται από τέσσερις AC διασυνδέσεις (εναλλασσόμενο ρεύμα). Δύο διασυνδέσεις των 400 kv δημιουργήθηκαν το 1978 και δύο των 220 kv δημιουργήθηκαν το 1965 και το Παράλληλα με τις AC διασυνδέσεις, υπάρχει και μία διασύνδεση των 150 kv. Η ολική διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς είναι ΜW όσο αφορά τις εισαγωγές (Δανία-> Γερμανία) και ΜW όσο αφορά τις εξαγωγές (Γερμανία-> Δανία). Από την άλλη πλευρά, η διασύνδεση μεταξύ της ανατολικής Δανίας και της Γερμανίας πραγματοποιείται με το καλώδιο Kontek που είναι μία DC διασύνδεση των 400 kv (συνεχές ρεύμα) με ικανότητα μεταφοράς 600 ΜW. Η διασύνδεση δημιουργήθηκε το 1995 σε συνεργασία του Εnergienet.de με τη γερμανική εταιρεία 50 Hertz Transmission. [52]

53 Γερμανία-Τσεχία/Πολωνία Τα ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται άμεσα μέσω της CAΟ καθώς η Τσεχία και η Πολωνία δεν ανήκουν στο μηχανισμό NWE Market Coupling. Οι προσφορές για απόκτηση ATCs υποβάλλονται μέχρι τι 09:15 (CET) την προηγούμενη μέρα (D-1), ενώ τα αποτελέσματα δημοσιεύονται στις 09:25 (CET). Επιπλέον, γίνονται άμεσες δημοπρασίες για εκχώρηση ΦΔΜ σε μηνιαίο και ετήσιο επίπεδο. Οι δημοπρασίες πραγματοποιούνται για λογαριασμό του γερμανικού διαχειριστή Tennet TSO GmbH με τον τσέχικο TSO CEPS αλλά και με τον πολωνικό PSEO. Τέλος, τα ενδοημερήσια ΦΔΜ εκχωρούνται μέσω της πλατφόρμας DAMAS e-portal. Γερμανία-Αυστρία Μεταξύ Γερμανίας και Αυστρίας δεν υπάρχουν δηλωμένες συμφορήσεις, ωστόσο μπορεί να γίνονται ενδοημερήσιες συναλλαγές. Γερμανία -Λουξεμβούργο Ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται έμμεσα καθώς οι δύο χώρες συμμετέχουν στο NWE Market Coupling μηχανισμό. Γερμανία-Σουηδία Ημερήσια ΦΔΜ δημοπρατούνται έμμεσα καθώς οι δύο χώρες συμμετέχουν στο NWE Market Coupling μηχανισμό. Η διασύνδεση μεταξύ της Γερμανίας και της Σουηδίας γίνεται με το Βαλτικό Καλώδιο. Πρόκειται για ένα καλώδιο HVDC, υψηλής τάσης και συνεχούς ρεύματος, που διασχίζει υποθαλάσσια τη Βαλτική θάλασσα και συνδέει τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας της Γερμανίας και της Σουηδίας. Χρησιμοποιεί τάση μεταφοράς 450 kv που αποτελεί την υψηλότερη τάση που υπάρχει στα ηλεκτρικά δίκτυα της Γερμανίας. Τέθηκε σε εφαρμογή το 2006, είναι το δεύτερο μεγαλύτερο καλώδιο υψηλής τάσης στη γη με μήκος 250 χιλιομέτρων και ικανότητα μεταφοράς 600 MW. Γερμανία-Νορβηγία Μέχρι το 2018 σχεδιάζεται να μπει σε λειτουργία υποθαλάσσιο καλώδιο HVDC, το NordLink, το οποίο θα συνδέει απευθείας τις δύο χώρες. Το καλώδιο θα είναι μήκους 623 χιλιομέτρων (εκ των οποίων τα 516 θα βρίσκονται κάτω από τη Βαλτική θάλασσα) και θα φέρει ισχύ 1400 MW. O νορβηγικός διαχειριστής Statnett SF είναι ιδιοκτήτης του εγχειρήματος αυτού κατά 50%, ενώ το υπόλοιπο μερίδιο μοιράζεται μεταξύ του Tennet TSO GmbH και της τράπεζας του γερμανικού κράτους kfw. Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της διασύνδεσης είναι ότι θα στηρίζεται σε ανταλλαγές ενέργειας που θα προέρχονται από ΑΕΠ: ηλιακή και αιολική ενέργεια από την πλευρά της Γερμανίας και υδροηλεκτρική ενέργεια από την πλευρά της Νορβηγίας. Ακολουθεί ο πίνακας 2 στον οποίο συνοψίζονται οι δημοπρασίες για ΦΔΜ της Γερμανίας με τις γειτονικές της χώρες. [53]

54 Σύνορα DE<>NL DE<>FR DE<>CH DE<>DK DE<>CZ DE<>POL DE<>AT Eνδοημερήσια ΦΔΜ Άμεση δημοπρασία στην Intraday capacity Service Άμεση δημοπρασία στην Intraday capacity Service/Έμμεση στο EPEXSPOT Άμεση δημοπρασία στην Intraday capacity Service/ Έμμεση στο EPEXSPOT Άμεση δημοπρασία στην Intraday capacity Service, WestDK1 Άμεση δημοπρασία στην DAMOS e- portal Άμεση δημοπρασία στην DAMOS e- portal Δεν έχουν οριστεί συμφορήσεις γίνονται συναλλαγές Ημερήσια ΦΔΜ Έμμεση δημοπρασία NWE Market Coupling Έμμεση δημοπρασία NWE Market Coupling Άμεση δημοπρασία στην CASC Έμμεση δημοπρασία NWE Market Coupling Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Δεν έχουν οριστεί συμφορήσεις DE<>LUX - Έμμεση δημοπρασία NWE Market Coupling DE<>SE - Έμμεση δημοπρασία NWE Market Coupling Μηνιαία ΦΔΜ Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Δεν έχουν οριστεί συμφορήσεις [54] Ετήσια ΦΔΜ Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CASC Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Άμεση δημοπρασία στην CAΟ Δεν έχουν οριστεί συμφορήσεις Γερμανικοί TSOs στις διασυνδέσεις Amprion, Tennet TSO GmbH Amprion, ΤransnetBW Amprion, ΤransnetBW Tennet TSO GmbH WestDK1, 50Herz EastDK2 Tennet TSO GmbH, 50Herz 50Herz Amprion,, ΤransnetBW, Tennet TSO GmbH - - Amprion - - Tennet TSO GmbH Πίνακας 2: Δημοπρασίες ΦΔΜ της Γερμανίας με τις γειτονικές της χώρες

55 2.6 Κοινά πλαίσια εκκαθάρισης περιφερειακών αγορών Το 2005 το NordPool Spot (market splitting μεταξύ των χρηματιστηρίων ενέργειας της Νορβηγίας και της Σουηδίας) ανοίγει μία αγορά προσφορών στην Γερμανία η οποία συνδέεται μέσω του καλωδίου Kontek. Το Νοέμβριο του 2006, δημιουργήθηκε το κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης αγορών Trilateral price Coupling (TLC) στο οποίο συμμετείχαν η γαλλική ημερήσια αγορά EPEXSPOT η ολλανδική APX-ENDEX και η βέλγικη Belpex. Το πλαίσιο αυτό επεκτάθηκε και στη Γερμανία δημιουργώντας στη συνέχεια πενταμερή σύζευξη, pentarateral coupling.: τον Ιούνιο του 2007 υπογράφτηκε στο Λουξεμβούργο το Μνημόνιο Συνεργασίας (ΜοU) από τις κυβερνήσεις, τις ρυθμιστικές αρχές της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, των χρηματιστηρίων ενέργειας και των διαχειριστών δικτύων μεταξύ της Γερμανίας/Αυστρίας, του Βελγίου, της Γαλλίας, του Λουξεμβούργου και της Ολλανδίας. Η συμφωνία περιλαμβάνει τρία χρηματιστήρια ενέργειας: το βρετανικό/ολλανδικό APX, το βέλγικο Belpex, και το γερμανικό/γαλλικό EPEX Spot) και 7 διαχειριστές δικτύων: Amprion, Creos, Elia, EnBW TNG, RTE, TenneT και Transpower. Με αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε το κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης των αγορών της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης, Central Western Europe (CWE). Το Νοέμβριο του 2009, υπό τη διαχείριση του European Market Coupling Company (EMCC) με έδρα το Αμβούργο, ξεκίνησε tight volume coupling μεταξύ της Δανίας και της Γερμανίας, χάρη στην οποία οι διαφορές στις τιμές μεταξύ των δύο χωρών μειώθηκαν σημαντικά. Το Μάιο του 2010 συμπεριλήφθηκε το market coupling μέσω του καλωδίου της βαλτικής θάλασσας. Μέσα στον πρώτο χρόνο της λειτουργίας του περισσότερα από 9 ΤWh ανταλλάχθηκαν μεταξύ της Γερμανίας και της Δανίας και μεταξύ της Γερμανίας και της Σουηδίας. Στις 9 Νοεμβρίου 2010 πραγματοποιήθηκε η σύζευξη αγοράς CWE και η σύζευξη ποσοτήτων μεταξύ της CWE και της Σκανδιναβίας με στόχο την εναρμόνιση των τιμών και τη δημιουργία χαμηλότερου μέσου όρου τιμών στην περιοχή. Οι καταναλωτές ευνοούνται καθώς η μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στη διαχείριση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας και η σύγκλιση ή και εξίσωση των τιμών συμβάλλουν στη βελτίωση τoυ κοινωνικoύ όφελους και στην ασφάλεια της προμήθειας. Η ενέργεια αυτή είναι γνωστή ως Interim Tight Volume Coupling (ITVC) που βασίζεται στο ήδη υπάρχον volume coupling του EMCC και παρέχει άμεση (implicit) κατανομή της διαθέσιμης ικανότητας μεταφοράς των διασυνδέσεων μεταξύ της CWE και των σκανδιναβικών χωρών, χρησιμοποιώντας τις διασυνδέσεις Γερμανίας-Δανίας, Γερμανίας-Σουηδίας και τη διασύνδεση NorNed Νορβηγίας-Ολλανδίας από τον Ιανουάριο του Το ITVC είναι ένα σύστημα όπου ο όγκος της ενέργειας που ανταλλάσσεται μεταξύ δύο χωρώn ή δύο περιοχών προσδιορίζεται πριν τα χρηματιστήρια ενέργειας να υπολογίσουν τις τιμές τους. Δημιουργήθηκε έτσι από τις παραπάνω ενέργειες μια ημερήσια αγορά παραγωγής TWh ηλεκτρικής ενέργειας, που είναι η μεγαλύτερη του είδους της στον κόσμο και καλύπτει περίπου το 60% της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη. Στις 10 Νοεμβρίου του 2010, δηλαδή την πρώτη ημέρα των εργασιών, οι τιμές βασικού φορτίου στην ημερήσια αγορά των χρηματιστηρίων του CWE συνέκλιναν πλήρως όλες τις ώρες, καταγράφοντας μέση τιμή 51,21 /MWh. Ο αντίστοιχος μέσος όρος των τιμών βασικού φορτίου στην αγορά Elspot του Nordpool Spot για τις δύο περιοχές προσφορών της Δανίας [55]

56 ήταν 51,69 /MWh και 51,75 /MWh ενώ για τη Σουηδία 51,34 /MWh. Η ικανότητα μεταφοράς στις διασυνδέσεις του ITVC μεταξύ των σκανδιναβικών χωρών και της περιφέρειας CWE αξιοποιήθηκε πλήρως μέσα σε 23 ώρες. Aπό τις 14 Δεκεμβρίου 2010 το EPEXSPOT προσφέρει πρόσβαση στην ενδοημερήσια γαλλο-γερμανική αγορά ενέργειας (Franco-German intraday trading). Οι ενδιαφερόμενοι για τις γερμανικές και γαλλικές ενδοημερήσιες αγορές μπορούν να συναλλάσσονται άμεσα μέσω μιας κοινής πλατφόρμας συναλλαγών και να χρησιμοποιούν έμμεσα (implicitly) την ενδοημερήσια διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς των διασυνδέσεων που παρέχεται από τους διαχειριστές, κάνοντας έτσι καλύτερη διαχείριση των ποσοτήτων τους κοντά στον πραγματικό χρόνο. Στις 4 Φεβρουαρίου του 2014 ανακοινώθηκε το κλείσιμο της ΕΜCC και η δημιουργία του North Western European (NWE) Price Coupling. Σε αυτό συμμετέχουν τα APX, Belpex, EPEX SPOT and NordPool Spot από πλευράς χρηματιστηρίων ενέργειας και οι 50Hertz, Amprion, Creos, Elia, Energinet.dk, Fingrid, National Grid, RTE, Statnett, Svenska Kraftnät, Tennet B.V. (Netherlands), Tennet GmbH (Germany) and TransnetBW από πλευράς διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς των χωρών της βορειοδυτικής Ευρώπης. Η συνεργασία αυτή στοχεύει στον προσδιορισμό της σύζευξης τιμών των ημερησίων αγορών χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας σε αυτή την περιφέρεια, αυξάνοντας την αποτελεσματική απόκτηση των δυνατοτήτων μεταφοράς των διασυνδέσεων των εμπλεκόμενων χωρών και βελτιστοποιώντας το κοινωνικό όφελος. Απώτερος σκοπός των χρηματιστηρίων ενέργειας και των διαχειριστών των συστημάτων μεταφοράς (TSOs) είναι μέχρι το 2020 να δημιουργηθεί μια πραγματικά ενιαία ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας που να ενώνει τις περιοχές CWΕ,NWE,SWE(όπου ανήκουν η Γαλλία, η Γερμανία και η Πορτογαλία και επιδιώκεται η σύζευξή τους με την ΝWE) και CEE(στις 11 Απριλίου του 2014 ανακοινώθηκε η υπογραφή μνημονίου συμφωνίας για τη σύζευξη των αγορών της Αυστρίας, Τσεχίας, Πολωνίας, Ουγγαρίας, Γερμανίας, Σλοβακίας και Σλοβενίας με τη χρήση της flow-based μεθόδου) Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης αγορών κεντρικής και δυτικής Ευρώπης (Central Western European Market Coupling ή CWE) Στις 9 Νοεμβρίου 2010 ξεκίνησε το κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης των αγορών της κεντρικής και δυτικής Ευρώπης (Central Western European market coupling ), στο οποίο συμμετέχουν τρία χρηματιστήρια ενέργειας (APX, Belpex και EPEXSPOT) και έξι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς (Amprion, Creos, Elia, EnBW TNG, RTE και Tennet). Η ημερήσια αγορά λειτουργεί με βάση την εναρμόνιση της λήξης προθεσμίας υποβολής προσφορών και δηλώσεων των εμπλεκόμενων αγορών στις 12:00 33 (General Closure Time) καθώς βρισκόμαστε σε κοινή ζώνη ώρας και τον υπολογισμό των ροών στις διασυνδέσεις που δεν υπερβαίνει το ανώτατο όριο των 20 λεπτών. Οι καθημερινές δραστηριότητες αποτελούνται από 3 φάσεις: την παροχή των δεδομένων του δικτύου, τον υπολογισμό των αποτελεσμάτων και τις εκ των υστέρων διαδικασίες δημοσίευσης. Αρχικά, η ATC των διασυνδέσεων δημοσιεύεται από τους διαχειριστές στις 10:30. Οι συμμετέχοντες υποβάλλουν τις προσφορές έγχυσης και τις δηλώσεις φορτίου στα 33 Target time: Ώρα λήξης προθεσμίας υποβολής προσφορών και δηλώσεων της αγοράς σε κανονική λειτουργία. Εάν οποιοδήποτε περιστατικό συμβεί που δεν επιτρέπει την εφαρμογή της κανονικής διαδικασίας, ενεργοποιείται η εφεδρική διαδικασία (back up procedure). [56]

57 τοπικά χρηματιστήρια ενέργειας πριν τις 12:00. Ο υπολογισμός των αποτελεσμάτων πρέπει να μην υπερβαίνει τα 20 λεπτά και αυτά θα πρέπει να δημοσιεύονται στις 12:40 (13:05 το αργότερο - κρίσιμη προθεσμία). Ο υπολογισμός των αποτελεσμάτων της ημερήσιας αγοράς γίνεται μέσω του αλγόριθμου COSMOS. O αλγόριθμος αυτός αποτελείται από διακλαδώσεις και είναι σχεδιασμένος να επιλύει το πρόβλημα της σύζευξης των ημερήσιων αγορών με εφαρμογή μπλοκ προσφορών. Έξοδοί του για κάθε ώρα είναι οι καθαρές εξαγωγές/εισαγωγές, οι τιμές κάθε αγοράς, το σύνολο των αποδεκτών προσφορών/δηλώσεων και το κόστος συμφόρησης σε κάθε ανεπαρκή διασύνδεση του δικτύου. Παράλληλα, ο COSMOS είναι σε θέση να ενσωματώσει νέα χαρακτηριστικά σχετικά με διευρύνσεις του κοινού πλαισίου εκκαθάρισης (νέες αγορές, νέα προϊόντα) Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης περιφερειακών αγορών CWE και Σκανδιναβίας (CWE-Nordic Interim Tight Volume Coupling ή ITVC) Στις 9 Νοεμβρίου του 2009 ξεκίνησε η λειτουργία του κοινού πλαισίου εκκαθάρισης των ημερήσιων αγορών της Γερμανίας και της Σκανδιναβίας, με το μηχανισμό tight volume coupling (σύζευξη ποσοτήτων). Το κοινό πλαίσιο διαχειριζόταν ο EMCC (European Market Coupling Company) που αποτελεί συνιδιοκτησία των NordPool Spot, European Energy Exchange (ΕΕΧ), 50Hertz Transmission GmbH, Tennet TSO GmbH και Energinet.dk. Σύμφωνα με τα πρώτα αποτελέσματα, για το 50% του συνόλου των ωρών, οι τιμές στη Δανία και τη Γερμανία ήταν σχεδόν ίδιες και η μέση διαφορά των τιμών μεταξύ του EPEXSPOT (για τη Γερμανία) και του NordPool Spot στη διασύνδεση DK West μειώθηκε σημαντικά. Στις 10 Μαΐου 2010, το volume coupling του EMCC εισήχθη επίσης και στο βαλτικό καλώδιο και έκτοτε καλύπτει όλες τις διασυνδέσεις μεταξύ Γερμανίας και Σκανδιναβίας. H έναρξη του ITVC έγινε σε δύο φάσεις: πρώτα οι δύο γραμμές διασύνδεσης Γερμανίας-Δανίας καθώς και το βαλτικό καλώδιο Γερμανίας-Σουηδίας εντάχθηκαν στο ITVC το Νοέμβριο του 2010 και έπειτα, τον Ιανουάριο του 2011 εντάχθηκε και η διασύνδεση NorNed Νορβηγίας- Ολλανδίας. Η λειτουργία του κοινού πλαισίου συνοψίζεται ως εξής: Αρχικά γίνεται το market splitting στη Σκανδιναβία και Εσθονία (Nordpool Spot), στη συνέχεια το price coupling στην περιφέρεια CWE (EPEXSPOT, APX, Belpex) και τέλος πραγματοποιείται το tight volume coupling σε όλες τις διασυνδέσεις μεταξύ των περιφερειών CWE και Σκανδιναβίας Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης αγορών βόρειας και δυτικής Ευρώπης (Νοrth Western European Market Coupling ή NWE) Η σύζευξη των βορειοδυτικών ευρωπαϊκών ημερήσιων αγορών πραγματοποιήθηκε το Φεβρουάριο του 2014 χρησιμοποιώντας έναν κοινό υπολογισμό ημερήσιας τιμής ενέργειας και διευκολύνοντας τη βέλτιστη αξιοποίηση των διασυνδέσεων μεταξύ των αγορών ενέργειας της περιοχής, καλύπτοντας έτσι το 75% της ενεργειακής ζήτησης στην Ευρώπη. Περιλαμβάνει την περιοχή της Σκανδιναβίας (Δανία, Σουηδία, Νορβηγία και Φιλανδία), τη Μεγάλη Βρετανία και τη CWE περιφέρεια (Γερμανία, Γαλλία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο και Ολλανδία), ενώ υπάρχουν 17 συμμετέχοντες: APX, Belpex, EPEX SPOT and NordPool Spot,50Hertz, Amprion, Creos, Elia, Energinet.dk, Fingrid, National Grid, RTE, Statnett, Svenska Kraftnät, Tennet B.V. (Netherlands), Tennet GmbH (Germany) and TransnetBW. Παρόλο που κάποια μέλη των χωρών της Βαλτικής και η Πολωνία δεν εμπλέκονται άμεσα, είναι ωστόσο συζευγμένα στη Σκανδιναβική αγορά μέσω του Nordpool Spot και αυτή η σύζευξη συνεχίζεται να υποστηρίζεται. Το ίδιο συμβαίνει και με την Αυστρία καθώς οι τιμές της προσδιορίζονται την ίδια χρονική στιγμή με τις τιμές της Γερμανίας. Έτσι η σύζευξη [57]

58 περιλαμβάνει τελικά 15 χώρες. Tην πρώτη μέρα της σύζευξης, στην CWE το αποτέλεσμα της ημερήσιας δημοπρασίας έδειξε ισχυρή σύγκλιση ωριαίας τιμής για το Βέλγιο, τη Γαλλία και την Ολλανδία, πλήρως συζευγμένη για πολλές ώρες, ενώ η Γερμανία με τη Γαλλία υπήρξαν συζευγμένες για 8 μόνο ώρες. Οι ημερήσιες τιμές ήταν χαμηλότερες στη Γερμανία, Eur35.98/MWh, στο ΕPEXSPOT και υψηλότερες στην Ολλανδία, Eur44.71/MWh στο APX. Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί ότι η Γερμανία με τους τέσσερις διαχειριστές και το EPEXSPOT είναι μέλος του Μulti-Regional Coupling (MRC), μια πανευρωπαϊκή πρωτοβουλία όπου συνεργάζονται επιπλέον τα χρηματιστήρια GME και OMIE και οι διαχειριστές συστημάτων μεταφοράς REE, REN, Τerna. Η σύζευξη αυτή καλύπτει χώρες που κρατούν το 85% της συνολικής ευρωπαϊκής κατανάλωσης. Γενική λειτουργία του Price Coupling of Regions (PCR) Για τη σύζευξη των τιμών η NWE περιφέρεια και το ΜCR χρησιμοποιούν τη λειτουργία του Price Coupling of Regions. Το PCR, όπως φαίνεται από τον παρακάτω χάρτη, αποτελείται από 7 χρηματιστήρια ενέργειας: APX, EPEXSPOT, GME, Nord Pool Spot, Belpex, OMIE και ΟΤΕ και καλύπτει τις εξής χώρες: Γερμανία, Αυστρία, Γαλλία, Βέλγιο, Σουηδία, Φιλανδία, Νορβηγία, Δανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Τσεχία, Ηνωμένο Βασίλειο, Σλοβενία, Πολωνία, Iταλία, Ισπανία και Πορτογαλία. Εικόνα 14: Χώρες που συνδέονται με τη σύζευξη Price Coupling of Regions 34 Το PCR προσπαθεί να αναπτύξει ένα μοναδικό μηχανισμό σύζευξης τιμών που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να υπολογίζει τις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και να κατανέμει τη διασυνοριακή ικανότητα μεταφοράς σε ημερήσια βάση. Το αποτέλεσμα δείχνει τις καθαρές θέσεις (net positions) 35 και τις προγραμματισμένες συναλλαγές στις διασυνδέσεις μεταξύ των περιοχών αγοράς. Οι συναλλαγές γίνονται μεταξύ αγοραστών και πωλητών από διαφορετικές περιοχές που καθορίζονται από τους 34 πηγή: entso-e 35 net position: η διαφορά μεταξύ της αποδεκτής τοπικής προσφοράς και ζήτησης για μία περιοχή προσφοράς. [58]

59 περιορισμούς των δικτύων. Η σύζευξη αυτή συμβάλλει στην αύξηση της ρευστότητας στην αγορά ενέργειας και πετυχαίνει καλύτερες τιμές. Οι παίκτες της αγοράς δε χρειάζεται να αποκτήσουν ΦΔΜ για να πραγματοποιήσουν διασυνοριακές συναλλαγές αφού αυτές δίνονται σαν αποτέλεσμα του μηχανισμού όπως αναφέρθηκε παραπάνω. Υποβάλλουν λοιπόν μια προσφορά στην αγορά τους μέσω του αντίστοιχου ΡΧ που συνδυάζεται με άλλες ανταγωνιστικές προσφορές στην ίδια αγορά ή σε άλλες. Σύστημα PCR Matcher and Broker(PΜΒ) Το PΜΒ σύστημα δίνει στα χρηματιστήρια ενέργειας τη δυνατότητα να ανταλλάσσουν ανώνυμες προσφορές και ικανότητες μεταφοράς μεταξύ τους για να υπολογίσουν τις τιμές αγοράς κάθε περιοχής. Ακόμη υπολογίζονται οι προγραμματισμένες συναλλαγές μεταξύ των συνόρων. Ο κάθε τοπικός διαμεσολαβητής (Βroker Module) είναι υπεύθυνος για την επαφή μαζί με άλλους PΜΒs μέσω του PCR cloud που δίνει πληροφορίες της σύζευξης τιμών σε όλους τους PBM brokers και με τα τοπικά PXs συστήματα, μέσω διαδικτυακών υπηρεσιών. Ο διαμεσολαβητής επεξεργάζεται τις Cross Zonal Capacities (CZCs- ικανότητες μεταφοράς στις ζώνες) και τους περιορισμούς απόκτησής τους. Επίσης επεξεργάζεται όλες τις προσφορές ανώνυμα, τα αποτελέσματα της σύζευξης των τιμών και τα πρόωρα και τελικά αποτελέσματα των επικυρώσεων. Ο κάθε Μatcher Module καθιστά διαθέσιμα στον αλγόριθμο του PCR όλα τα δεδομένα που έχει λάβει από τον Βroker Module και τον ενεργοποιεί ενώ παράλληλα λαμβάνει τα αποτελέσματα της σύζευξης τιμών και τα προωθεί στο διαμεσολαβητή. Ο αλγόριθμος που χρησιμοποιεί το PΜΒ σύστημα ονομάζεται EUPHEMIA. Στο παρακάτω σχήμα απεικονίζεται ο τρόπος λειτουργίας του PCR. Εικόνα 15: Αρχιτεκτονική του Price Coupling of Regions πηγή: <<Ιmplementation of day-ahead market coupling in the North-Western-Europe region>>,elia [59]

60 Αλγόριθμος EUPHEMIA 'Οπως προαναφέρθηκε, ο αλγόριθμος που χρησιμοποιεί η PCR διαδικασία λέγεται EUPHΕMIA(Pan-European Hybrid Electricity Market Integration Algorithm). Υπολογίζει τις ημερήσιες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη και κατανέμει τη διασυνοριακή δυνατότητα μεταφοράς με δίκαιο και διαφανή τρόπο, υποστηρίζοντας οποιοδήποτε συνδυασμό ATC και Flow-based μοντέλων των δικτύων των διασυνδέσεων. Με την εφαρμογή του σταμάτησε να χρησιμοποιείται ο αλγόριθμος COSMOS. Τα μέλη της αγοράς υποβάλλουν τις προσφορές στα αντίστοιχα χρηματιστήρια ενέργειας. Ο στόχος είναι να αποφασιστεί ποιες από τις προσφορές θα εκτελεστούν και ποιες θα απορριφθούν και να δημοσιευτούν οι τιμές με βάση δύο προϋποθέσεις: Το κοινωνικό όφελος που προκύπτει από τις εκτελούμενες εντολές να είναι το μέγιστο. Το κοινωνικό όφελος είναι το αποτέλεσμα του αθροίσματος του πλεονάσματος του καταναλωτή 37 (consumer surplus) με το πλεόνασμα του παραγωγού 38 (producer surplus)και με τη χρέωση συμφόρησης των περιοχών 39 (congestion rent), όπως φαίνεται και στο παρακάτω σχήμα: Εικόνα 16: Προσδιορισμός του κοινωνικού όφελους Η ροή ενέργειας που προκαλείται από τις εκτελέσιμες προσφορές να μην υπερβαίνει την ικανότητα μεταφοράς του σχετικού δικτύου. Ο αλγόριθμος δέχεται ως είσοδο δεδομένα που αφορούν την τοπολογία των δικτύων, τα στοιχεία των δικτύων και τις προσφορές. Τα δύο πρώτα στοιχεία στη Γερμανία παρέχονται από τους τέσσερις διαχειριστές των συστημάτων μεταφοράς. Στην τοπολογία του δικτύου περιλαμβάνονται οι περιοχές προσφοράς, δηλαδή οι μικρότερες "οντότητες" που αντιπροσωπεύουν μια δοσμένη αγορά όπου μπορούν να υποβληθούν προσφορές. Ο αλγόριθμος υπολογίζει μία τιμή εκκαθάρισης για κάθε περιοχή ζήτησης ανά περίοδο και μια ανταποκρινόμενη καθαρή θέση για την ίδια περιοχή. Οι περιοχές ζήτησης ανταλλάσσουν ενέργεια μεταξύ τους με βάση τα μοντέλα που περιγράφηκαν νωρίτερα: ATC model, Flow-based model και Hybrid model που είναι συνδυασμός και των δύο. 37 πλεόνασμα καταναλωτή: διαφορά μεταξύ του μέγιστου ποσού που προσφέρουν οι αγοραστές των οποίων οι προσφορές εκτελούνται και του ποσού που τελικά πληρώνουν. 38 πλεόνασμα παραγωγού: διαφορά μεταξύ του ελάχιστου ποσού που ζητούν οι πωλητές των οποίων οι προσφορές εκτελούνται και του ποσού που τελικά λαμβάνουν. 39 σε ένα ΑTC μοντέλο είναι η διαφορά σε κάθε διασύνδεση μεταξύ του ποσού που πληρώνεται στον προμηθευτή της συγκεκριμένης ροής στο ένα άκρο της διασύνδεσης και του ποσού που λαμβάνεται από τον καταναλωτή στο άλλο άκρο της διασύνδεσης. [60]

61 Όσο αφορά τα δεδομένα των δικτύων, ο αλγόριθμος αρχικά υποστηρίζει την οριοθέτηση στις αλλαγές των καθαρών θέσεων από τη μία ώρα στην άλλη. Οι γραμμές διασύνδεσης προσανατολίζονται από μία περιοχή ζήτησης Α (την πηγή) σε μία άλλη περιοχή C. Mία θετική τιμή δείχνει ροή από την Α στη C ενώ μία αρνητική τιμή δείχνει το αντίθετο. Εάν υπάρχει αρνητική τιμή εξ αρχής στην προσανατολισμένη γραμμή σημαίνει ότι η ροή αναγκάζεται να πηγαίνει προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που έχει οριστεί. Οι ροές του market coupling έχουν κατά κανόνα κατεύθυνση από τις περιοχές χαμηλών τιμών στις περιοχές υψηλών τιμών. Ωστόσο, αυτή η απλή σχέση δεν ισχύει πάντοτε, όπως π.χ. στην περίπτωση περιορισμών σχετικών με την αλλαγή κατεύθυνσης της ροής σε μία διασύνδεση από ώρα σε ώρα («ramping») ή αν οι απώλειες δικτύου στις διασυνδέσεις πρέπει να ληφθούν υπ όψιν. Σε μία γραμμή επίσης μπορεί να υπάρξουν απώλειες και επομένως να μεταφερθεί μειωμένη ενέργεια στο άλλο της άκρο αλλά και κόστη ροής (ταρίφες) που προκύπτουν από τα καλώδια DC που λειτουργούν επιχειρήσεις. Εάν η διαφορά μεταξύ των τιμών εκκαθάρισης δύο εμπλεκόμενων αγορών είναι μικρότερη από την ταρίφα τότε η ροή είναι μηδενική, ενώ υπάρχει ροή εάν η διαφορά είναι ίση με την ταρίφα. Στην περίπτωση που είναι μεγαλύτερη η χρέωση συμφόρησης γίνεται θετική. Υπάρχουν επιπλέον όρια που περιορίζουν τη ροή που μπορεί να περάσει από μια γραμμή τη μία ώρα με βάση τη ροή που περνάει την προηγούμενη. Τέλος, ο αλγόριθμος διαχειρίζεται την ίδια στιγμή όλες τις προσφορές της αγοράς οι οποίες ποικίλουν. Στη Γερμανία που εξετάζουμε οι προσφορές μπορεί να είναι είτε ωριαίες είτε να υπάρχουν block προσφορών. Οι λεπτομέρειές τους εξετάζονται σε επόμενο κεφάλαιο. Κάθε χρηματιστήριο ενέργειας λειτουργεί διάφορες περιοχές ζήτησης οι οποίες συνδυάζονται μεταξύ τους την ίδια χρονική στιγμή. Για κάθε περιοχή μπορεί να αποκτηθεί μια διαφορετική τιμή η οποία πρέπει να σέβεται τα όρια, ελάχιστα και μέγιστα, της αγοράς. Τα δεδομένα εξόδου του EUPHEMIA είναι η τιμή και η καθαρή θέση για κάθε περιοχή προσφορών, οι ροές σε κάθε διασύνδεση και οι συνδυασμένες προσφορές. Διαδικασίες ΝWE Coupling ΚΑΝΟΝΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Οι κανονικές διαδικασίες της NWE σύζευξης περιγράφουν το πλαίσιο στο οποίο διεξάγεται η ημερήσια αγορά-day ahead market στη Γερμανία και τις υπόλοιπες χώρες που ανήκουν στη NWEκάτω από φυσιολογικές συνθήκες. Οι τοπικές διαδικασίες περιλαμβάνουν τις περιφερειακές διαδικασίες, δηλαδή τη CWE και τη CWE μαζί με τη σύζευξή της με τη Σκανδιναβία, διμερείς διαδικασίες και όποια άλλη διαδικασία δεν περιλαμβάνει όλη την NWE περιφέρεια. Η φάση της σύζευξης ωστόσο δεν περιγράφεται από αυτές τις διαδικασίες αλλά από τις PCR διαδικασίες, όπως φαίνεται και στο διάγραμμα: [61]

62 Εικόνα 17: Χρονοδιάγραμμα της ημερήσιας αγοράς σύμφωνα με το NWE Price Coupling 40 Η διαδικασία NWE Price Coupling αποτελείται από τρία στάδια: 1)pre-coupling/πριν από τη σύζευξη, 2) coupling/η διάρκεια της σύζευξης και 3) post-coupling/ μετά τη σύζευξη. PRE-COUPLING Οι TSOs (στην περίπτωση της Γερμανίας οι τέσσερις διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς ενέργειας) υπολογίζουν τις διαθέσιμες ικανότητες μεταφοράς των διασυνδέσεων, οι λεπτομέρειες των οποίων μαζί με τους περιορισμούς απόκτησής τους μεταβιβάζονται στα PXs 41, δηλαδή στο ΕPEXSPOT για τη Γερμανία, που τους προωθούν στο PΜΒ σύστημα που υπάρχει σε κάθε ΡΧ της NWE. Η ώρα που δημοσιεύονται οι διαθέσιμες ικανότητες από τους TSOs είναι η ίδια με την περίπτωση του CWE Market Coupling, δηλαδή στις 10:30 (CET) το πρωί. Τα ΡΧ λαμβάνουν επίσης προσφορές αγορών και πωλήσεων από τους συμμετέχοντες στην αγορά μέχρι τις 12:00 (CET) το μεσημέρι, δηλαδή την Gate Closure Time. Στο σημείο αυτό, ο οίκος εκκαθάρισης των συναλλαγών ΕCC αναλαμβάνει το ρόλο του Central Counter Party (CCP) που λειτουργεί τη διαδικασία διαχείρισης ρίσκου για τις προσφορές που υποβλήθηκαν στο χρηματιστήριο από τους μετέχοντες της αγοράς. Οι προσφορές προωθούνται και αυτές ανώνυμα στο ΡΜΒ σύστημα. Εκεί ο broker επικυρώνει τις πληροφορίες, ενώ οι πληροφορίες από όλα τα χρηματιστήρια συλλέγονται στο cloud (σύννεφο) και προωθούνται στον Matcher. COUPLING Ο PCR Matcher "ανεβάζει" τις πληροφορίες στον αλγόριθμο EUPHEMIA όπου και ελέγχονται-επικυρώνονται. Στη συνέχεια υλοποιείται ο αλγόριθμος με τον τρόπο που αναλύθηκε λεπτομερώς νωρίτερα. Τα αποτελέσματα (οι τιμές, οι καθαρές θέσεις και οι διασυνοριακές συναλλαγές) "κατεβαίνουν" στον PCR Matcher που τα μεταβιβάζει αφού τα προσπελάσει και τα επικυρώσει στον PCR Broker. Οι προγραμματισμένες συναλλαγές στα εσωτερικά σύνορα της CWE περιφέρειας δεν χρησιμοποιούνται αλλά υπολογίζονται μετά από αυτό το βήμα από τους ίδιους τους TSOs της CWE. Mέσω του PCR cloud διανέμονται τα 40 πηγή: <<Ιmplementation of day-ahead market coupling in the North-Western-Europe region>>,elia 41 Στην περίπτωση που στις διασυνδέσεις υπάρχει flow-based μοντέλο ένας TSO αναλαμβάνει το ρόλο του European Merging Function (EMF) που παραλαμβάνει τα ξεχωριστά μοντέλα δικτύου κάθε περιοχής προσφοράς από τους TSOs και τα συνδυάζει σε ένα κοινό μοντέλο το Common Grid Model (CGM). Στη συνέχεια στέλνει αυτό το μοντέλο στον Coordinated Capacity Calculator (CCC), ώστε να υπολογιστούν τα PTDFs (Power Transfer Distribution Factors- αναπαραστάσεις της φυσικής ροής σε ένα κρίσιμο στοιχείο του δικτύου που προκαλείται από μεταβολή της καθαρής θέσης μιας ζώνης προσφοράς) για τον αλγόριθμο σύζευξης. [62]

63 αποτελέσματα και μαζεύονται από τα χρηματιστήρια και συγκεκριμένα από το EPEXSPOT για τη Γερμανία. Τα πρώιμα PCR αποτελέσματα μπορούν να δημοσιευτούν περίπου στις 12:42 (CET) το μεσημέρι και τα τελικά αποτελέσματα στις 12:55 (CET). POST-COUPLING Αφού τα αποτελέσματα έχουν ελεγχθεί και εγκριθεί από τους μετέχοντες της διαδικασίας (PCR cloud,ρχs, TSOs) αρχίζει η post-coupling διαδικασία. Τα επίσημα αποτελέσματα δημοσιεύονται στις πλατφόρμες συναλλαγών των χρηματιστηρίων και διανέμονται σε αυτούς που συμμετέχουν στην αγορά. Ο οίκος εκκαθαρίσεων ECC προσφέρει γενικά οικονομικές υπηρεσίες στα χρηματιστήρια, τους μετέχοντες της αγοράς και τους TSOs. Πραγματοποιεί την εκκαθάριση, το διακανονισμό και την τιμολόγηση και επιπλέον λαμβάνει τις διασυνοριακές προγραμματισμένες συναλλαγές από τον Scheduled Exchange Calculator ( στην περίπτωσή μας τον CASC) του οποίου η ευθύνη είναι να υπολογίζει αυτές τις συναλλαγές με βάση τις καθαρές θέσεις σε κάθε περιοχή προσφοράς όπως αυτές επιλύθηκαν από τη EUPHEMIA. Στη συνέχεια ο ECC αναλαμβάνει ο ίδιος το ρόλο του Shipping Agent, όπως επίσης και προμηθεύει με τα έσοδα συμφόρησης τον CASC, ο οποίος έχει το ρόλο του Congestion Income Distributor (CID) που διανέμει τα έσοδα αυτά στους TSOs. Τέλος, στους TSOs γίνεται η υποβολή των δηλώσεων χρήσεων CZCs. BACK-UP ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Οι διαδικασίες αυτές περιγράφουν τα μέτρα που μπορούν να επιλύσουν τεχνικά προβλήματα και πρέπει να ενεργοποιούνται από τη στιγμή που γίνεται εμφανές ότι ένα συγκεκριμένο κομμάτι της διαδικασίας δεν μπορεί να ολοκληρωθεί εντός του χρόνουστόχου. Διασφαλίζουν ότι η σύζευξη μπορεί να γίνει χωρίς να χρειαστεί να ενεργοποιηθούν οι fallback διαδικασίες. FALLBACK (ΕΦΕΔΡΙΚΕΣ) ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Οι διαδικασίες αυτές ενεργοποιούνται όταν γίνεται σαφές ότι τα αποτελέσματα της σύζευξης δεν μπορούν να ληφθούν χρησιμοποιώντας τις κανονικές, τις back-up και τις ειδικές διαδικασίες. Για την εφεδρική λύση, όσο αφορά τη Γερμανία, θα συνεχίζονται οι υπάρχοντες κανονισμοί που ισχύουν για τη CWE περιφέρεια και τις διασυνδέσεις μεταξύ CWE- Σκανδιναβίας (εξαιρουμένου του καλωδίου της Βαλτικής). Αυτό σημαίνει ότι θα χρησιμοποιείται το σύστημα των εφεδρικών "shadow" άμεσων δημοπρασιών του CASC. Θα πραγματοποιούνται επίσης τοπικές δημοπρασίες ή οι ικανότητες μεταφοράς στις ζώνες θα επιστρέφονται στον ιδιοκτήτη τους. Οι διαδικασίες αυτές θα περιγραφούν αναλυτικά στο Κεφάλαιο 4, στην ανάλυση της ημερήσιας αγοράς. EΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Ενεργοποιούνται όταν προκύπτουν ασυνήθιστες καταστάσεις στην αγορά, όπως μία δεύτερη δημοπρασία, που απαιτούν συγκεκριμένα μέτρα. ΑΛΛΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Ενεργοποιούνται όταν προκύπτουν συγκεκριμένες καταστάσεις, όπως η αλλαγή σε χειμερινή ώρα ή όταν υπάρχει ανάγκη επικοινωνίας με συγκεκριμένους μετέχοντες στην αγορά στην περίπτωση που έχει προκύψει κάποιο πρόβλημα. Παρακάτω φαίνεται το χρονικό διάγραμμα αυτών των διαδικασιών. "Target time" είναι ο χρόνος-στόχος για τις κανονικές διαδικασίες σε καθημερινή βάση. Το Latest time to start an incident committee" αναφέρεται στο χρόνο κατά τον οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί η [63]

64 εφεδρική διαδικασία. Tέλος, το "Partial coupling/full decoupling deadline" αφορά στον κρίσιμο χρόνο που πρέπει να ολοκληρωθεί η σύζευξη τιμών, αλλιώς οι κεντρικές περιοχές αποσυνδέονται. Εικόνα 18: Χρονικό διάγραμμα διαδικασιών του NWE Price Coupling 42 Επιπτώσεις του NWE Market Coupling Με τα προηγούμενα μοντέλα, οι τιμές και οι ροές στη Σκανδιναβία, τη Βαλτική και στις CWE αγορές υπολογίζονται ανεξάρτητα με τη χρήση διαφορετικών αλγορίθμων σύζευξης τιμών. Σε ένα πρώτο βήμα η μέθοδος της ΙTVC υπολογίζει τις ροές μεταξύ της Σκανδιναβίας και της CWE βασισμένη σε όλα τα βιβλία προσφορών και στη συνέχεια ακολουθείται από τον ξεχωριστό υπολογισμό των τιμών (για την CWE από ΑΡΧ, Belpex και ΕΡΕΧSPOT και για Σκανδιναβία/Βαλτική από NPS), όπου τα αποτελέσματα των ροών της ΙTVC συμπεριλαμβάνονται στα σχετικά βιβλία προσφορών. Με τη μέθοδο Νοrth Western European Market Price Coupling η σύζευξη απλοποιείται καθώς όλα τα δεδομένα υπολογίζονται την ίδια ώρα και καλύπτονται ταυτόχρονα οι απαιτήσεις όλων των χρηματιστηρίων, κάτι που καθιστά πιο αποτελεσματική τη λειτουργία της αγοράς. Η σύζευξη αυτή βελτιστοποιεί τη χρήση των διασυνοριακών δυνατοτήτων μεταφοράς ενέργειας σε μία περιοχή στην οποία αντιστοιχεί το 75% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης ενέργειας και συντελεί στην πιο αποτελεσματική χρήση των επενδύσεων στον τομέα του ηλεκτρισμού. Τέλος, αυξάνει τη ρευστότητα και μειώνει τη μεταβλητότητα των τιμών, ενώ βελτιστοποιεί το πλεόνασμα των αγοραστών και πωλητών που εμπλέκονται στις συγκεκριμένες αγορές. Παρακάτω παραθέτουμε ενδεικτικά το κοινωνικό όφελος που προέκυψε από τη NWE σύζευξη τιμών το Νοέμβριο του 2014, ειδικά για την CWE περιφέρεια που περιλαμβάνει και τη Γερμανία. Στην πρώτη περίπτωση εξετάζεται το κοινωνικό όφελος σε για κάθε μέρα μέσα στο Νοέμβριο του 2014 που θα μπορούσε να προκύψει χωρίς τους περιορισμούς των ATCs στα σύνορα της CWE περιφέρειας(de-fr, DE-NL, BE-NL, FR-BE), με την ύπαρξη δηλαδή 42 πηγή: <<Ιmplementation of day-ahead market coupling in the North-Western-Europe region>>,elia [64]

65 ενιαίας τιμής. Έτσι για κάθε ώρα της ημέρας γίνεται ο υπολογισμός με άπειρα ATCs στα σύνορα και ακολούθως με σύγκριση με τα πραγματικά αποτελέσματα της σύζευξης : κοινωνικό όφελος= πλεόνασμα παραγωγού+ πλεόνασμα καταναλωτή+ χρέωση συμφόρησης, όπου: πλεόνασμα παραγωγού= πλεόνασμα (ATC=00)-πλεόνασμα (πραγματικά ATC) πλεόνασμα καταναλωτή= πλεόνασμα (ATC=00)-πλεόνασμα (πραγματικά ATC) χρέωση συμφόρησης= χρέωση (ATC=00)- χρέωση (πραγματικά ATC) Στη συνέχεια για κάθε μέρα αθροίζονται οι ωριαίες τιμές του κοινωνικού όφελους. Εικόνα 19: Κοινωνικό όφελος στην περιοχή NWE χωρίς τους περιορισμούς της CWE 43 Στη δεύτερη περίπτωση απεικονίζεται στο σχήμα το κοινωνικό όφελος πάλι καθημερινά για το μήνα Νοέμβριο σε, αλλά διαχωρισμένο σε πλεόνασμα και χρέωση συμφόρησης. Οι μπλε περιοχές αναφέρονται στο πλεόνασμα του καταναλωτή μαζί με το πλεόνασμα του παραγωγού (οι τιμές του πλεονάσματος μπορεί να είναι θετικές ή αρνητικές), ενώ οι κόκκινες στη χρέωση συμφόρησης που έχει που εμφανίζει αρνητικές τιμές. Το αλγεβρικό άθροισμα δίνει τις τιμές του προηγούμενου διαγράμματος πηγή: <<Social Welfare Report >>,2/11/2014 [65]

66 Εικόνα 20: Διαχωρισμός κοινωνικού όφελους στην περιοχή NWE σε πλεόνασμα και χρέος συμφόρησης Κοινό πλαίσιο εκκαθάρισης ενδοημερήσιων αγορών Γερμανίας-Γαλλίας, Γερμανίας- Ελβετίας(intraday trading) Από τις 14 Δεκεμβρίου 2010 το EPEXSPOT προσφέρει πρόσβαση σ αυτόν τον ενδοημερήσιο μηχανισμό διαχείρισης των διασυνδέσεων, ο οποίος βασίζεται στην υπηρεσία Intraday Capacity Service. Η πλατφόρμα του EPEXSPOT (ComXerv) για τις ενδοημερήσιες αγορές της Γαλλίας και της Γερμανίας συνδέθηκε με την πλατφόρμα της παραπάνω υπηρεσίας ενδοημερήσιας κατανομής. Ως αποτέλεσμα οι συμμετέχοντες στην ενδοημερήσια αγορά EPEXSPOT και για τις δύο χώρες μπορούν να συναλλάσσονται απευθείας μέσω απλής υποβολής προσφορών στην πλατφόρμα του EPEXSPOT και να χρησιμοποιούν έμμεσα (implicitly) τη διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς των διασυνδέσεων που παρέχεται από τους διαχειριστές. Πιο συγκεκριμένα, οι συμμετέχοντες μπορούν να υποβάλλουν προσφορές/ δηλώσεις είτε στη γαλλική είτε στη γερμανική ενδοημερήσια αγορά, εφόσον φυσικά προηγουμένως έχουν εξουσιοδοτηθεί γι αυτό. Αν η αντίστοιχη ικανότητα μεταφοράς στις διασυνδέσεις είναι διαθέσιμη στην υπηρεσία Intraday Capacity Service και αν μία συμβατή δήλωση/προσφορά υπάρχει στον κατάλογο της άλλης ενδοημερήσιας αγοράς, τότε οι προσφορές/δηλώσεις συνδυάζονται, ακόμα και αφού καταχωρήθηκαν στους καταλόγους δύο διαφορετικών ενδοημερήσιων τομέων του EPEXSPOT (γαλλικός και γερμανικός). Στην περίπτωση αυτή, η απαιτούμενη ικανότητα μεταφοράς δεσμεύεται και η υπολειπόμενη διαθέσιμη ικανότητα μεταφοράς προσαρμόζεται από την Intraday Capacity Service. H δήλωση στους διαχειριστές Γαλλίας-Γερμανίας για τις ενδοημερήσιες ανταλλαγές ενέργειας γίνεται από την ECC Clearing, σύμφωνα με διαδικασίες ταυτοποίησης σχετικά με το αν οι ενδοημερήσιες συναλλαγές προκύπτουν από ένα ζευγάρι προσφοράς /δήλωσης καταχωρημένο σε ένα [66]

67 ενδοημερήσιο τομέα του EPEXSPOT (γαλλικό ή γερμανικό) ή από ένα αντίστοιχο ζευγάρι καταχωρημένο σε δύο διαφορετικούς ενδοημερήσιους τομείς EPEXSPOT (γαλλικόςγερμανικός). Οι χρηματοπιστωτικές εκκαθαρίσεις γίνονται από την ECC Clearing, τον οίκο δηλαδή εκκαθαρίσεων για όλες τις αγορές του EPEXSOT. 45 Ανάλογος μηχανισμός υπάρχει και για τα σύνορα Γερμανίας- Ελβετίας. Αυτός ο μηχανισμός διαχείρισης των διασυνδέσεων εξασφαλίζει χωρίς διακρίσεις και επιτρέπει και άμεση (explicit) χρήση των διασυνδέσεων για διμερείς OTC εξωχρηματιστηριακές συναλλαγές 45 πηγή: Διπλωματική εργασία <<Ανάλυση αγορών ηλεκτρικής ενέργειας στη Γαλλία>>, Μαρνέρης Ηλίας [67]

68 Κεφάλαιο 3 - Διαχείριση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας 3.1 Μηχανισμοί επιδότησης και διαχείριση των ΑΠΕ Ευρωπαϊκή πολιτική προώθησης των ΑΠΕ - Συστήματα επιδότησης Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) είναι μορφές εκμεταλλεύσιμης ενέργειας που προέρχονται από φυσικές διαδικασίες όπως ο άνεμος, ο ήλιος, η γεωθερμία, η κυκλοφορία του νερού, η οργανική ύλη και αναπληρώνονται με ρυθμό τουλάχιστον ίσο με το ρυθμό της κατανάλωσής τους. Πιο συγκεκριμένα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όρισε με την οδηγία 2009/28/ΕΚ ως ενέργεια από ανανεώσιμες μη ορυκτές πηγές την ηλιακή, αιολική, γεωθερμική, υδροθερμική, υδροηλεκτρική, από βιομάζα, ενέργεια των ωκεανών, ενέργεια από τα εκλυόμενα στους χώρους υγειονομικής ταφής αέρια, από αέρια μονάδων επεξεργασίας λυμάτων και από βιοαέρια. Αποτελούν ένα πολύ σημαντικό κεφάλαιο για την αγορά ενέργειας και την οικονομία. Είναι πολύ φιλικές ως προς το περιβάλλον καθώς αφήνουν ελάχιστα κατάλοιπα και απόβλητα, ενώ είναι σχεδόν ανεξάντλητες σε αντίθεση με τα ορυκτά καύσιμα. Έτσι, διαδραματίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια του πλανήτη και συντελούν στη μείωση της ρύπανσής του. Ο εξοπλισμός τους είναι πιο απλός στην κατασκευή και τη συντήρηση και έχει μεγάλη διάρκεια ζωής. Μπορούν επίσης να καλύψουν τις ενεργειακές ανάγκες κατά ένα μεγάλο ποσοστό μικρών αναπτυσσόμενων χωρών ή ενός πληθυσμού, μειώνοντας τις ανάγκες για τεράστιες μονάδες παραγωγής και για μεταφορά ενέργειας σε μεγάλες αποστάσεις. Τέλος, δημιουργούν πολλές νέες θέσεις εργασίας και σε συνδυασμό με όλους τους παραπάνω λόγους επιδοτούνται όλο και περισσότερο από τις κυβερνήσεις σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Το ενδιαφέρον για τις ΑΠΕ πυροδοτήθηκε κατά τη δεκαετία του 1970 λόγω των διαδοχικών πετρελαϊκών κρίσεων που έλαβαν χώρα εκείνη την εποχή και λόγω των αρνητικών αποτελεσμάτων στο περιβάλλον και στην ποιότητα ζωής που επέφερε η χρήση των συμβατικών πηγών ενέργειας. Ωστόσο, οι χαμηλές τιμές του πετρελαίου και οι αρχικές ακριβές τιμές των ΑΠΕ αποτέλεσαν εμπόδιο στη χρήση τους σε ευρεία κλίμακα. Το 1997, όταν υπογράφηκε το Πρωτόκολλο του Κιότο για τις κλιματικές αλλαγές και τις εκπομπές αερίων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για λόγους ασφάλειας της παραγωγής και προστασίας του περιβάλλοντος δημοσίευσε ένα χάρτη κοινοτικής στρατηγικής για την επίτευξη ποσοστού 12% ΑΠΕ, στόχος που εγκρίθηκε με την επίσημη οδηγία 2001/77/ΕΚ. Επειδή όμως οι στόχοι δεν ήταν δεσμευτικοί, δεν τηρήθηκαν στο επιθυμητό επίπεδο από τα διάφορα κράτη. Τον Ιανουάριο του 2008, λοιπόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε το ενεργειακό και κλιματολογικό πακέτο στόχων 20/20/20 το οποίο έγινε και επίσημη νομοθεσία τον Ιούνιο του Οι τρεις στόχοι της ενεργειακής αυτής πολιτικής είναι οι εξής: α) Μείωση της εκπομπής αερίων κατά 20% σε σχέση με τα επίπεδα του 1999, β) Αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην παραγωγή ενέργειας των ΑΠΕ και γ) Βελτίωση της τάξεως του 20% στην ενεργειακή απόδοση. Οι στόχοι αυτοί αφορούν το έτος Τον Νοέμβριο του 2013 η Επιτροπή προσέφερε περαιτέρω καθοδήγηση για τα καθεστώτα στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και για τη χρήση μηχανισμών συνεργασίας για την επίτευξη των στόχων για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με χαμηλό κόστος. Ανακοινώθηκε η πλήρης αναθεώρηση των επιδοτήσεων που μπορούν να προσφέρουν τα κράτη μέλη στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, με προτίμηση στην προκήρυξη διαγωνισμών, τις [68]

69 πριμοδοτήσεις τροφοδότησης και τις υποχρεώσεις τήρησης ποσοστώσεων στα συνήθη τιμολόγια τροφοδότησης. Tην παρούσα περίοδο στην Ευρώπη εφαρμόζονται διάφοροι μηχανισμοί επιδότησης των ΑΠΕ, σύμφωνα με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Γενικά, οι μηχανισμοί αυτοί χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: σε αυτούς που βασίζονται στην τιμή (price-based) και σε αυτούς που βασίζονται στην ποσότητα (volume-driven). Στα συστήματα τιμών η κυβέρνηση καθορίζει την τιμή και οι ποσότητες καθορίζονται ανάλογα με την καμπύλη κόστους και δυναμικού. Aντίθετα, στα ποσοτικά συστήματα, οι ποσότητες προκαθορίζονται και οι τιμές αναπτύσσονται σύμφωνα με το κόστος των τεχνολογιών που χρησιμοποιούνται και με τους υπάρχοντες πόρους. Συστήματα τιμών /price- based Tα συστήματα τιμών που χρησιμοποιούνται στην Ευρώπη διαχωρίζονται σε συμβάσεις σταθερής τιμής πληρωμής ή τιμολόγια τροφοδότησης Feed- in Tariff (fixed tariff-fit) και σε συμβάσεις διαφορικής πληρωμής Feed- in Premium (premium tariff-fip). Tα Feed in Tariffs παρουσιάστηκαν στην Ευρώπη το 1991 από το γερμανικό κοινοβούλιο. Με βάση αυτό το μηχανισμό οι λειτουργοί των σταθμών παραγωγής ενέργειας λαμβάνουν μία σταθερή πληρωμή για κάθε μονάδα ηλεκτρικής ενέργειας που παράγουν ανεξάρτητα από την τιμή της ενέργειας που υπάρχει στην αγορά. Οι πληρωμές καθορίζονται πολιτικά με διαφανή και δημόσιο τρόπο και είναι διαφορετικές για κάθε τεχνολογία ΑΠΕ, για κάθε κόστος παραγωγής ή τοποθεσία ή μέγεθος. Οι τιμές πληρωμής είναι σχεδιασμένες ώστε να τείνουν να μειώνονται με το χρόνο με σκοπό την ανίχνευση και την ενθάρρυνση τεχνολογικών αλλαγών. Οι παραγωγοί ΑΠΕ, στους οποίους συμπεριλαμβάνονται ιδιοκτήτες κατοικιών και επιχειρήσεων, αγρότες και ιδιωτικοί επενδυτές, πληρώνονται σε αυτή τη σταθερή τιμή για το σύνολο της ενέργειας που παράγουν, μέσω μακροπρόθεσμων συμβολαίων (15-25 έτη). Έτσι, η απόσβεση του κόστους παραγωγής και τα κέρδη έρχονται σε βάθος χρόνου. Το 2010 ο μηχανισμός αυτός είχε επεκταθεί σε πάνω από 50 χώρες ανά την Ευρώπη και τον κόσμο, ανάμεσα στις οποίες είναι και η Γερμανία. Για πολλά χρόνια και σύμφωνα με τις μελέτες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του διεθνούς γραφείου ενέργειας International Energy Office αλλά και της γερμανικής τράπεζας Deutsche Bank, θεωρούνταν ο πιο σημαντικός καθότι επέφερε μεγάλη αποδοτικότητα και είχε χαμηλό κίνδυνο-ρίσκο εξασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερη σιγουριά στους επενδυτές. Στην περίπτωση των Feed- in Premium, οι λειτουργοί των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας πρέπει να εμπορεύονται την ενέργεια απευθείας στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και να λαμβάνουν μια επιπλέον πληρωμή με βάση την τιμή της ενέργειας στην αγορά. Με λίγα λόγια οι πληρωμές τους βασίζονται στην Οριακή Τιμή Συστήματος (δηλαδή η οριακή τιμή της τομής της καμπύλης προσφοράς και ζήτησης όπως θα αναλυθεί και ακολούθως στην περιγραφή της λειτουργίας στην ημερήσια αγορά) μαζί με μία πρόσθετη (premium) τιμή. Αυτή η πρόσθετη πληρωμή είτε είναι μια σταθερή τιμή είτε προσαρμόζεται στην τιμή της αγοράς με σκοπό να περιοριστούν τόσο οι κίνδυνοι τιμών για τους παραγωγούς όσο και οι κίνδυνοι παροχής απροσδόκητων κερδών την ίδια στιγμή. Οι συμβάσεις Feed- in Premium κατατάσσονται σε: α)σταθερά (fixed) premium, που υπολογίζονται με βάση τις μακροπρόθεσμες μέσες τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι μεταβολές σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, β) "ρέοντα" (floating) premium, που είναι δυναμικά και εξαρτώνται από τα επίπεδα των τιμών της αγοράς και γ)τα premium with cup and floor που είναι σταθερά και εντός των συνόρων που προκαθορίζονται από ανώτερα και κατώτερα όρια. [69]

70 Ποσοτικά συστήματα /volume-driven Στα συστήματα υποχρεωτικής ποσόστωσης (Quota scheme) οι λειτουργοί των μονάδων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας λαμβάνουν τα λεγόμενα πράσινα πιστοποιητικά (green certificates) για την τελική ενέργειά τους και μπορούν να τα πουλήσουν σε παράγοντες που είναι υποχρεωμένοι να τηρήσουν την υποχρεωτική ποσόστωση. Η πώληση του πιστοποιητικού προσφέρει ένα επιπλέον έσοδο μαζί με την κοινή τιμή της τελικής ενέργειας που έχει πωληθεί. Οι συναλλαγές πιστοποιητικών γίνονται ηλεκτρονικά και συνήθως ένα πιστοποιητικό αντιπροσωπεύει 1 MWh παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας ΑΠΕ. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες χρησιμοποιούν τα πράσινα πιστοποιητικά ως μέσο ενίσχυσης των ΑΠΕ όπως για παράδειγμα η Πολωνία, η Σουηδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιταλία και το Βέλγιο. Στα συστήματα μειοδοτικών διαγωνισμών (Tendering Systems) γίνεται προκήρυξη για την παροχή συγκεκριμένης ποσότητας παραγωγής ΑΠΕ. Οι νικητές προκύπτουν βάσει της φθηνότερης προσφοράς και συνάπτουν μακροπρόθεσμες συμβάσεις παραγωγής με το φορέα του διαγωνισμού, αποκτούν πρόσβαση στο δίκτυο και πληρώνονται στην τιμή της προσφοράς. Στις δημοπρασίες (auctions) η κυβέρνηση ή ο επίσημος φορέας ορίζει ένα συγκεκριμένο ποσό εγκατεστημένης ικανότητας παραγωγής ΑΠΕ που πρέπει να εγκατασταθεί σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Στην περίπτωση αυτή τα μέλη πληρώνονται είτε στην τιμή της προσφοράς τους, pay-as-bid, είτε λαμβάνουν την τελικά διαμορφωμένη τιμή που προκύπτει βάσει του ότι η υψηλότερη επιλεγμένη προσφορά θέτει την τιμή εξάσκησης για όλες τις επιλεγμένες προσφορές. Τα συστήματα αυτά εφαρμόζονται σε χώρες όπως η Γαλλία. Στον παρακάτω χάρτη παρουσιάζονται οι βασικοί μηχανισμοί στήριξης ΑΠΕ που χρησιμοποιήθηκαν στην Ευρώπη προς το τέλος του Εικόνα 21: Μηχανισμοί στήριξης ΑΠΕ στην Ευρώπη πηγή: [70]

71 3.1.2 Επιδότηση και διαχείριση των ΑΠΕ στη Γερμανία Η Γερμανία είναι μία από τις πιο καινοτόμες και επιτυχημένες χώρες σε παγκόσμιο επίπεδο στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Το ποσοστό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έφτασε το 30% μέσα στο 2014 από 6,3% που ήταν το Το 2014 η συνολική εγκατεστημένη ισχύς στη χώρα ήταν 188,1 GW από τα οποία τα 83,1 GW αποτελούν παραγωγικό δυναμικό ΑΠΕ. 47 Oι βασικές μορφές ΑΠΕ που απαντώνται στη Γερμανία είναι η αιολική ενέργεια, η ηλιακή μέσω της χρήσης φωτοβολταϊκών, η βιομάζα, η γεωθερμική ενέργεια και η υδροηλεκτρική. Ο νόμος για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας στη Γερμανία, The Renewable Energy Sources Act (Erneuerbare Energien Gesetz EEG), θεσπίστηκε το 2000 και οι τρεις βασικές αρχές του ήταν οι εξής: προστασία των επενδύσεων μέσω των εγγυημένων συμβάσεων σταθερής πληρωμής Feed in Tariffs. πληρωμές των προμηθευτών διαφοροποιημένες και ανεξάρτητες από την αγορά, ενώ εξαρτώνται από τις ανανεώσιμες πηγές και την ικανότητα παραγωγής. προτεραιότητα δικαιωμάτων έγχυσης και σύνδεσης ΑΠΕ στο δίκτυο. ανακατανομή των δαπανών του συστήματος που το διαχειρίζονται οι TSOs με τη χρήση της λεγόμενης EEG επιπλέον χρέωσης για τους καταναλωτές της ηλεκτρικής ενέργειας. Το 2004 έγινε μία σημαντική αλλαγή στο νόμο με την οποία ενισχύθηκαν οι παραγωγοί ΑΠΕ καθώς μεταβλήθηκαν προ όφελός τους οι τιμές στα τιμολόγια τροφοδότησης Feed in Tariffs και δόθηκαν πρόσθετα μπόνους για την εφαρμογή καινοτόμων τεχνολογιών. Ακόμη προστέθηκε ο στόχος για 20% συμμετοχή των ΑΠΕ στη συνολική παραγωγή ενέργειας μέχρι το Στη συνέχεια η επόμενη αξιοσημείωτη μεταβολή έγινε το 2009, όπου ο νόμος στόχευσε στην προώθηση της άμεσης αγοράς. Δόθηκε στου παραγωγούς ΑΠΕ η επιλογή να πωλούν την ενέργειά τους απευθείας, χωρίς να χρειάζεται να λαμβάνουν τα Feed- in Tariffs. Αντίθετα, μπορούν να διεκδικούν μία περεταίρω πληρωμή στην αγορά (market premium) παράλληλα με τα έσοδα που προέρχονται από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας (ο μηχανισμός αυτός θα αναλυθεί παρακάτω). Tα μέτρα αυτά τέθηκαν σε εφαρμογή από το Τέλος, το 2014 η νομοθεσία τροποποιήθηκε για μία ακόμη φορά, επιφέροντας αξιοσημείωτες αλλαγές. Ο νέος νόμος EEG τέθηκε σε ισχύ από τη 1 Αυγούστου του Σπουδαία αφορμή για τις τελευταίες αλλαγές αποτέλεσε το πυρηνικό ατύχημα στη Φουκουσίμα της Ιαπωνίας το Μάρτιο του 2011 που πυροδότησε μία σειρά πολιτικών συζητήσεων. Ο σκοπός του νόμου γενικά είναι να προωθήσει μια αειφόρα ανάπτυξη του ενεργειακού εφοδιασμού με στόχο την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος, τη μείωση των δαπανών της παροχής ενέργειας για την εθνική οικονομία, τη διατήρηση των ορυκτών καυσίμων και την προώθηση της περεταίρω ανάπτυξης των τεχνολογιών για την παραγωγή ηλεκτρισμού από της ανανεώσιμες πηγές. Ο βασικός στόχος του EEG 2014 είναι η επίτευξη του ποσοστού 40%-45% για συμμετοχή των ΑΠΕ στη συνολική παραγωγή ενέργειας μέχρι το 2025, 55%-60% μέχρι το 2035 και 80% μέχρι το Ακόμη, επιδιώκεται η σταδιακή απομάκρυνση των feed in tariffs από μηχανισμό υποστήριξης και η καθιέρωση υποχρεωτικής άμεσης αγοράς (mandatory direct market). Επιπλέον στόχος είναι το κλείσιμο όλων των πυρηνικών εργοστασίων μέχρι το 2022 και την αντικατάστασή τους με ΑΠΕ. 47 πηγή:εnergie-monitoring-2014, Federal Agency Office [71]

72 Γενικότερα, ο νόμος στοχεύει στην ανάπτυξη της έννοιας Energiewende. Energiewende, δηλαδή μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, είναι ο όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη ριζική αλλαγή στον ενεργειακό εφοδιασμό της Γερμανίας. Το τρέχον ενεργειακό σύστημα που βασίζεται στην πυρηνική ενέργεια, τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντικαθίσταται από μια νέα ενεργειακή προμήθεια που βασίζεται στις ΑΠΕ. Το εγχείρημα αυτό πραγματοποιείται για διάφορους λόγους. Οι πυρηνικές καταστροφές στο Τσερνομπίλ και τη Φουκουσίμα αποδεικνύουν ότι η διαχείριση των κινδύνων που προέρχονται από την πυρηνική ενέργεια δεν είναι πάντοτε εφικτή, κάτι που οδηγεί σε ανυπολόγιστες καταστροφές. Επιπλέον, δεν υπάρχει ασφαλές μέρος για τη διαφύλαξη των εξαιρετικά τοξικών πυρηνικών αποβλήτων που παραμένουν ενεργά για εκατοντάδες ή και χιλιάδες χρόνια. Πέρα από την πυρηνική ενέργεια, η χρήση του άνθρακα, του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παράγει εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου που οδηγούν στην κλιματική αλλαγή, ενώ τα αποθέματα όλων των παραπάνω λιγοστεύουν και όσο λιγότερα γίνονται, τόσο θα ανεβαίνουν οι τιμές τους. Τέλος, σε επίπεδο αγοράς και οικονομίας, ενώ ένα μεγάλο μέρος συμβατικών μορφών ενέργειας πρέπει να εισαχθεί, ένα εξίσου μεγάλο μέρος των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας παράγεται τοπικά, αυξάνοντας έτσι την προστιθέμενη αξία σε τοπικό επίπεδο και μειώνοντας την εξάρτηση της Γερμανίας από τις εισαγωγές. Aξίζει να σημειωθεί ότι ο γερμανικός κολοσσός Ε.ΟΝ έχει ήδη ανακοινώσει ότι εγκαταλείπει σταδιακά την παραγωγή ρεύματος από άνθρακα και πυρηνική ενέργεια και στρέφεται εξ ολοκλήρου στο "πράσινο ρεύμα". Feed-in tariffs Για πολλά χρόνια στη Γερμανία, όπως και σε άλλες χώρες της Ευρώπης ο βασικός μηχανισμός υποστήριξης των ΑΠΕ ήταν ο feed-in tariffs. Mε το νέο νόμο EEG 2014 όμως, επιδιώκεται η σταδιακή κατάργηση των feed-in tariffs και αντικατάσταση από την άμεση αγορά (premium market). Τα συμβόλαια εξακολουθούν να είναι 20ετίας, όπως ήταν και πριν τον EEG Ο νέος νόμος ορίζει ότι όλες οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι κατάλληλες για feed-in tariffs. Οι λειτουργοί μονάδων παραγωγής ενέργειας προκειμένου να λάβουν την επιχορήγηση με τη μορφή feed-in tariffs πρέπει να πληρούν δύο βασικές προϋποθέσεις: να υπάρχει εγκατεστημένο δυναμικό το πολύ μέχρι 500 kw σε σταθμούς παραγωγής που βρίσκονται σε λειτουργία ή θα τεθούν σε λειτουργία μέχρι την 1η Ιανουαρίου του Από αυτή την ημερομηνία και μετά τα feed-in tariffs θα δίνονται σε σταθμούς παραγωγής με εγκατεστημένο δυναμικό μέχρι 100 kw. τα feed-in tariffs χορηγούνται μόνο για ηλεκτρική ενέργεια που παραλαμβάνεται από το διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς. Η ηλεκτρική ενέργεια μπορεί να μην καταναλωθεί στο άμεσο περιβάλλον του σταθμού παραγωγής και να χρειάζεται να μεταφερθεί μέσω δικτύου. Από τους παραπάνω περιορισμούς γίνεται αντιληπτό ότι με εξαίρεση τις τεχνολογίες μικρής ισχύος, όπως είναι για παράδειγμα ένας μικρός υδροηλεκτρικός σταθμός, οι παραγωγοί ΑΠΕ θα σταματούν να λαμβάνουν πληρωμές με τη μορφή feed-in tariffs και θα πωλούν την ενέργεια απευθείας στην αγορά. Ωστόσο, οι τιμές των FiT παραμένουν χρήσιμες καθώς αποτελούν σημείο αναφοράς για την premium αγορά, όπως θα γίνει αντιληπτό στην περιγραφή του feed-in premium μηχανισμού. Τα επίπεδα τιμών των FiT για τους νέους σταθμούς παραγωγής μειώνονται μέχρι ένα συγκεκριμένο σημείο, κάτι που αντικατοπτρίζει τις μειωμένες επενδύσεις και δαπάνες λειτουργίας για καινούριο δυναμικό, λόγω της τεχνολογικής προόδου και της αποκτημένης εμπειρίας και γνώσης. Από τη στιγμή που έχει κατασκευαστεί ένας σταθμός τα FiTs παραμένουν σταθερά για τα επόμενα 20 χρόνια. [72]

73 Όσο αφορά την ηλιακή ενέργεια που γίνεται εκμεταλλεύσιμη μέσω φωτοβολταϊκών (ΦΒ), το 2009 τα FiTs τροποποιήθηκαν βάσει του δυναμικού των ΦΒ. Αποφασίστηκε ότι αν η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των ΦΒ σε ένα χρόνο υπερβεί μία συγκεκριμένη ποσότητα (1500 MW το 2009 και 1900 MW το 2011) η σταδιακή μείωση των τιμολογίων τροφοδότησης θα αυξάνεται κατά 1%, ενώ εάν είναι μικρότερη από αυτή την ποσότητα θα μειώνεται κατά 1%. Το έγιναν περεταίρω μειώσεις στα FiTs, ωστόσο ο ρυθμός εγκατάστασης των ΦΒ στη Γερμανία παρέμεινε σε πολύ υψηλά επίπεδα. Το 2012, πραγματοποιήθηκε μια ακόμη αλλαγή: τα τιμολόγια χρέωσης μειώθηκαν κατά 1% ανά μήνα με σκοπό να αποφευχθούν οι υψηλοί ρυθμοί ανάπτυξης των ΦΒ. Με την τροποποίηση του νόμου το 2014, η Γερμανία εισήγαγε δημοπρασίες για τον καθορισμό της τιμής εξάσκησης (strike price) των επιδαπέδιων ΦΒ. Για την αιολική ενέργεια εφαρμόζονται δύο τύποι FiTs. Ένα υψηλό τιμολόγιο τροφοδότησης παρέχεται τα πέντε πρώτα χρόνια της λειτουργίας, χρονικό διάστημα το οποίο μπορεί να επεκταθεί στην περίπτωση αιολικές εγκαταστάσεις που βρίσκονται σε λιγότερο ευνοϊκές θέσεις με στόχο την αντιστάθμιση των χαμηλών εσόδων τους. Τα χαμηλά τιμολόγια τροφοδότησης χορηγούνται στη συνέχεια για την υπόλοιπη και μικρότερη σε διάρκεια περίοδο στήριξης. Στον παρακάτω πίνακα παρουσιάζονται οι τιμές των feed-in tariffs για κάθε μορφή ΑΠΕ σύμφωνα με τις τροποποιήσεις του EEG νόμου το 2012 και το Ηλιακή Ενέργεια Feed-in Tariffs ( cents/kwh) EEG 2012 EEG 2014 ΣΧΟΛΙΑ Τιμολόγιο 2012 Τιμολόγιο kw 10 kw -40 kw 19,50 18,50 13,15 12,80 Εάν ο στόχος του νέου δυναμικού επιτευχθεί, οι FiTs 40kW-1 MW 16,50 11,49 μειώνονται μέχρι 2,8% ανά μήνα MW 13,50 9,23 Εγκαταστάσεις μεγάλης κλίμακας Ρυθμός μείωσης -11,8% -5,8% δεν χορηγούνται με FiTs. Αιολική Ενέργεια Χερσαία Ρυθμός μείωσης 8,93(4,87) -1,5% 8,90(4,95) -1,6% Οι παραγωγοί μπορούν να επιδοτηθούν με το Θαλάσσια 15,00(3,50) 15,40(3,90) υψηλότερο FiT για 5 χρόνια. Εάν η [73]

74 Ρυθμός μείωσης -7,0% -3,2% απόδοση είναι ανταγωνιστικά χαμηλή, το υψηλό FiT δίνεται για περισσότερο καιρό. Υδροηλεκτρική Ενέργεια Μέγιστο/Ελάχιστο Ρυθμός μείωσης 12,70/3,40-1,0% 12,52/3,50-0,5% Τα FiTs διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθος. Βιομάζα Μέγιστο/Ελάχιστο Ρυθμός μείωσης 14,30/6,00-2,0% 13,66/5,85-2,0% Τα FiTs διαφοροποιούνται ανάλογα με το μέγεθος. Πίνακας 3: Σύγκριση FiTs βασισμένων στον EEG 2014 (Ioύλιος 2014) και στον EEG 2012(Δεκέμβριος 2012) 48 Από τον παραπάνω πίνακα γίνεται φανερό ότι τα FiTs της αιολικής ενέργειας έχουν αυξηθεί ελαφρώς, ενώ της ηλιακής ενέργειας είναι πολύ μικρότερα με το νόμο EEG 2014, ακόμα και λαμβάνοντας υπόψη την πτωτική πορεία των παλιότερων τιμολογίων. Η υδροηλεκτρική ενέργεια και η βιομάζα υπολογίζονται με ποικίλα επίπεδα τιμολογίων τροφοδότησης αλλά λόγω των γεωγραφικών συνθηκών και της ανησυχίας για περιβαλλοντικά θέματα δε διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Feed-in premium Aπό το 2012 στη Γερμανία, οι παραγωγοί ΑΠΕ έχουν την επιλογή να διαθέτουν την ενέργειά τους απευθείας στην αγορά και στο χρηματιστήριο EPEXSPOT. Με την τροποποίηση του νόμου το 2014, η Premium αγορά έχει καθιερωθεί ως ο βασικός μηχανισμός επιδότησης για τις ΑΠΕ. Ο λειτουργός ενός σταθμού ΑΠΕ πρέπει να πωλεί την ενέργεια ευθέως, δηλαδή σε ένα τρίτο μέλος μέσω μιας συμφωνίας προμήθειας ή στο χρηματιστήριο και να διεκδικήσει το λεγόμενο premium της αγοράς μαζί με την τιμή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Γενικά, όλες οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι συμβατές με αυτό το μηχανισμό. Οι σταθμοί βιομάζας και βιοαερίων με δυναμικό μεγαλύτερου των 750 MW γίνονται δεκτοί μόνο για την επιλογή του FiP, κάτι που θα ισχύσει από το 2016 και για τις εγκαταστάσεις παραγωγής ΑΠΕ με δυναμικό μεγαλύτερο των 100 MW. Οι βασικές προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται είναι οι εξής: 48 πηγή:www.oxera.com [74]

75 το premium της αγοράς θα πληρώνεται μόνο για την ηλεκτρική ενέργεια που έχει διοχετευτεί στο δίκτυο στην πραγματικότητα και έχει αγοραστεί από ένα τρίτο μέλος. δεν είναι δεκτοί οι λειτουργοί σταθμών ΑΠΕ που έχουν αποφύγει τις δαπάνες χρήσης του δικτύου. οι σταθμοί ενέργειας πρέπει να είναι εξοπλισμένοι με κατάλληλη τεχνολογία που να επιτρέπει στους διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς να μειώνουν την παραγωγή με εξ αποστάσεως μέσα ανά πάσα στιγμή και να μετρούν την ποσότητα της ενέργειας που τροφοδοτείται σε κάθε σύστημα. η ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να υπολογίζεται σε μια ομάδα εξισορρόπησης ή υποομάδα εξισορρόπησης η οποία θα υπολογίζει μόνο την ενέργεια που πωλείται άμεσα και για την οποία λαμβάνεται το premium της αγοράς. Στη Γερμανία συγκεκριμένα εφαρμόζεται το μοντέλο sliding premium (ολισθαίνουσα πριμοδότηση). Αντί για σταθερές τιμές FiTs οι παραγωγοί ΑΠΕ λαμβάνουν την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που προκύπτει από την τρέχουσα αγορά μαζί με ένα premium της αγοράς. H πριμοδότηση υπολογίζεται εκ ων υστέρων σε μηνιαία βάση και βασίζεται στη διαφορά μεταξύ των προκαθορισμένων σταθερών τιμών (που ανταποκρίνονται στις τιμές feed-in tariffs) και μίας τιμής αναφοράς που αποτελείται από δύο στοιχεία: τη μέση τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρική αγορά τον αντίστοιχο μήνα και το premium διαχείρισης. Οι μέσες τιμές ρυθμίζονται από τεχνολογικούς παράγοντες για τον άνεμο και τα φωτοβολταϊκά καθώς οι τιμές που έχουν αυτές οι δύο τεχνολογίες στην αγορά δομούνται διαφορετικά από τη μέση τιμή. Για παράδειγμα, η αιολική ενέργεια δέχεται κατά μέσο όρο χαμηλότερες τιμές, καθώς η υψηλή εισχώρησή της στην αγορά οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές. Η ηλιακή ενέργεια μέσω των φωτοβολταϊκών δέχεται κατά μέσο όρο υψηλότερες τιμές, καθώς οι σταθμοί ηλιακής ενέργειας παράγουν ηλεκτρισμό κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν η βασική ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας είναι υψηλή και άρα είναι υψηλή και η τιμή της στην τρέχουσα αγορά. Έτσι, η μέση κατά ποσότητα τιμή της ηλιακής ενέργειας είναι ελαφρώς υψηλότερη από τη μέση τρέχουσα τιμή. Κατά μέσο όρο, η ομάδα όλων των παραγωγών που χρησιμοποιούν την ίδια τεχνολογία λαμβάνει μια τιμή που έχει ως σημείο αναφοράς τις ονομαστικές τιμές FiTs. Ανάλογα με το προφίλ τροφοδότησης του καθένα ξεχωριστά παραγωγού, ο παραγωγός θα λάβει μία τιμή που είναι υψηλότερη ή χαμηλότερη από τη μέση τιμή της ομάδας. Το premium διαχείρισης είναι μία επιπρόσθετη χρηματοδότηση που καλύπτει τις περεταίρω δαπάνες (προσωπικό, προβλέψεις, κόστος εξισορρόπησης) που οφείλονται στην άμεση πώληση της ενέργειας. Αφαιρείται από τη μέση τιμή της χονδρικής αγοράς και με αυτό τον τρόπο προκύπτει η τιμή αναφοράς. Απώτερος στόχος του νόμου EEG 2014 είναι μέχρι το 2017 να καθιερωθεί η εφαρμογή της υποχρεωτικής άμεσης αγοράς (mandatory direct marketing) για τους παραγωγούς ΑΠΕ μεσαίας και μεγάλης κλίμακας, όπου το δυναμικό των ΑΠΕ θα αγοράζεται μέσω μειοδοτικών διαγωνισμών (call for tenders). Ο μηχανισμός αυτός προβλέπεται ότι θα αποφέρει μακροπρόθεσμα ισορροπία στις τιμές των συναλλαγών και θα δώσει υψηλά κίνητρα στους παραγωγούς για την εναρμόνιση της δραστηριότητάς τους με τη ζήτηση της αγοράς. Πρέπει, λοιπόν, να εισαχθεί το αργότερο από το 2017 ένα μοντέλο μειδοτικού διαγωνισμού. Ένα πιλοτικό πρόγραμμα προβλέπει με το πέρας του 2015 τη δημοπρασία 600 MW φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων. Τέλος, πρέπει να ανοιχτούν διαγωνισμοί ανανεώσιμου δυναμικού για άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ. Στη Γερμανία προβλέπεται να ανοιχτεί το λιγότερο το 5% του ετήσιου δυναμικού. [75]

76 EEG Umlage Οι δαπάνες του EEG συστήματος διανέμονται στο καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω της λεγόμενης EEG επιπλέον χρέωσης με τη μορφή φόρου (EEG Umlage). Το σύστημα εξισορρόπησης των δαπανών περνάει από πέντε βήματα: τον παραγωγό ΑΠΕ, το διαχειριστή του δικτύου διανομής, το διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς, την επιχείρηση παροχής ηλεκτρικής ενέργειας και τον καταναλωτή. Οι τιμές των FiTs είναι υψηλότερες από τις τιμές της τρέχουσας αγοράς και στην πράξη μάλιστα έχουν παρατηρηθεί αρνητικές τιμές στο χρηματιστήριο ενέργειας. Προκειμένου να καλυφθεί αυτή η διαφορά έπρεπε να εισαχθεί μια προσαύξηση με τη μορφή φόρου. Για να περάσουν οι δαπάνες από τους διαχειριστές του συστήματος μεταφοράς στους καταναλωτές, αρχικά τα ελλείμματα κατανέμονται στις εταιρείες παροχής ηλεκτρισμού ως EEG χρεώσεις και στη συνέχεια οι εταιρείες τα προωθούν στους καταναλωτές. Το 2014 η EEG επιπλέον χρέωση ορίστηκε στα 6,24 ct/kwh 49. Η EEG χρέωση υπολογίζεται ως εξής: όπου: είναι η κατά ποσότητα μετρημένη σταθερή τιμή FIT είναι η PHELIX τιμή (βλ. σελ. )για τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης βασικού φορτίου στο EPEXSPOT της αντίστοιχης χρονιάς είναι η ποσότητα σε kwh της παραγωγής ΑΠΕ που τροφοδοτήθηκε στα δίκτυα είναι η ποσότητα σε kwh ενέργειας που καταναλώθηκε από χρήστες που δεν έχουν απαλλαχτεί από την υποχρέωση να πληρώσουν τη χρέωση (όπως είναι απαλλαγμένοι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές, σταθμοί συμπαραγωγής ηλεκτρισμού και θερμότητας, τεχνολογίες μικρής κλίμακας όπως τα φωτοβολταϊκά). Η ποσότητα αυτή υπολογίζεται για να παριστά την κατανάλωση που είναι απαραίτητη για τη δημιουργία ισότιμων εσόδων είναι η ποσότητα που εκφράζει τις δαπάνες διαχείρισης Δ είναι ο όρος που αντιστοιχεί σε οποιαδήποτε απόκλιση, καθώς ο υπολογισμός γίνεται ως μελλοντική πρόβλεψη Ο υπολογισμός της ΕΕG χρέωσης πραγματοποιείται από τους γερμανικούς TSOs και είναι μια εκτίμηση για το τι θα συμβεί τον επόμενο χρόνο. Στο επόμενο σχήμα φαίνονται γραφικά οι ροές ενέργειας και οι ροές πληρωμών μεταξύ του EPEXSPOT, των παραγωγών ΑΠΕ, των ιδιωτικών καταναλωτών και των TSOs (εξαιρούνται οι βιομηχανίες). 49 πηγή: [76]

77 Εικόνα 22: Υπολογισμός του EEG Umlage 50 Σύγκριση μεταξύ των δύο μηχανισμών Στο επόμενο σχήμα φαίνεται υποστήριξης. γραφικά η λειτουργία των δύο κύριων μηχανισμών Εικόνα 23: Λειτουργία των κύριων μηχανισμών υποστήριξης στη Γερμανία Στις επιδοτήσεις feed- in tariff δεν υπάρχει κίνδυνος στις τιμές της αγοράς κάτι που προσελκύει περισσότερους επενδυτές καθώς έχουν περισσότερη σιγουριά. Η ολοκλήρωση της αγοράς γίνεται με τη συμμετοχή των TSOs. Στην άμεση αγορά ο παραγωγός πουλάει απευθείας στην αγορά και υπάρχει ένα ρίσκο το οποίο ωστόσο είναι μικρό. Οι προσφορές που υποβάλλονται για ΑΠΕ στα feed- in tariff είναι ανεξάρτητες από τις τιμές της αγοράς. Έτσι, οι παραγωγοί δεν έχουν κίνητρο να ανταποκριθούν στις τιμές και να παράγουν σύμφωνα με τη ζήτηση. Στο μοντέλο της premium αγοράς από την άλλη πλευρά, το κίνητρο για να τοποθετηθούν αρνητικές προσφορές είναι σημαντικά πολύ χαμηλότερο. Οι 50 πηγή: [77]

78 παραγωγοί, όμως, έχουν κίνητρο για να ανεβάσουν την αρνητική τιμή του προβλεπόμενου premium της αγοράς και κατά περίπτωση του πρόσθετου premium διαχείρισης. Επομένως, το βραχυπρόθεσμο οριακό κόστος μιας μονάδας παραγωγής έχει δευτερεύουσα σημασία. Μακροπρόθεσμα, αυτό μπορεί να προκαλέσει αλλαγή στη σειρά προτεραιότητας (merit order) και να επιφέρει αποδοτικές αποφάσεις παραγωγής. Γενικά η εισαγωγή της ανταγωνιστικότητας στην τρέχουσα αγορά είναι ένα θετικό βήμα καθότι πρόκειται για έναν οικονομικό μηχανισμό ο οποίος, αν εφαρμοστεί σωστά, σιγουρεύει ότι ο τελικός καταναλωτής πληρώνει μόνο ό, τι είναι απαραίτητο για την πρόβλεψη της επιθυμητής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές και υποστηρίζεται όχι περισσότερο από όσο χρειάζεται. Ενώ ο EEG 2014 νόμος καθιστά την άμεση αγορά υποχρεωτική για τους παραγωγούς, η αποδοτικότητα των FiTs είναι ακόμα υψηλότερη από της τιμές στη χονδρική αγορά. Αυτό σημαίνει ότι η βιομηχανία ΑΠΕ θα χρειάζεται υποστήριξη για επιπλέον καιρό. Τέλος, αναφέρουμε ότι όσο εφαρμόζονται και οι δύο μηχανισμοί, οι παραγωγοί μπορούν να επιλέξουν σε μηνιαία βάση αυτόν που επιθυμούν. Επίσης, έχουν την επιλογή να διαθέτουν ένα ποσοστό της ενέργειας άμεσα στην αγορά και το υπόλοιπο μέσω feed-in tariff. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι στη Γερμανία οι επιδοτήσεις στις ανεμογεννήτριες και τα φωτοβολταϊκά, τους τομείς δηλαδή που υπάρχει η πιο μεγάλη δραστηριότητα στη χώρα, με όποιο μηχανισμό και αν δίνονται εξακολουθούν να επιβάλλουν στους καταναλωτές υψηλά τιμολόγια Οι ΑΠΕ στα χρηματιστήρια ενέργειας Ημερήσια αγορά Οι συζευγμένες αγορές του EPEXSPOT αποτελούν βασικό εργαλείο για τον περιορισμό των πιθανών επιπτώσεων των τιμών των ΑΠΕ. Με τη βελτιστοποίηση της χρήσης των διασυνδέσεων μέσω του NWE Market Coupling που εφαρμόζεται σε ημερήσιο επίπεδο, τα εθνικά πλεονάσματα ή ελλείμματα μετριάζονται στις συζευγμένες αγορές και παρέχουν μεγαλύτερη ανοχή σε φαινόμενα αποκλίσεων προσφοράς-ζήτησης. Μεταξύ των ζωνών και των διάφορων συνόρων μπορούν να αντισταθμιστούν ημερήσιες ή εποχιακές διαφορές στην παραγωγή των ΑΠΕ με αποτέλεσμα οι συγκλίνουσες τιμές να εξομαλύνονται. Η εφαρμογή του CWE Market Coupling το 2010 συνέπεσε με την προσθήκη σημαντικών ποσοτήτων ενέργειας προερχόμενης από ανανεώσιμες πηγές στην χρηματιστηριακή αγορά, καθώς οι γερμανικοί διαχειριστές των δικτύων μεταφοράς ξεκίνησαν να συναλλάσσονται ενέργεια με το σύστημα feed in tariff. Από το 2012, όπως προαναφέρθηκε, όλο και περισσότεροι παραγωγοί πωλούν ΑΠΕ απευθείας στις αγορές. Η ρυθμιστική αρχή ενέργειας της Γερμανίας αναφέρει στην αναφορά του 2012 ότι οι συναλλαγές στην τρέχουσα αγορά είναι κατάλληλο μέσο για την ένταξη των ΑΠΕ. Ενώ οδηγεί σε αυξανόμενη ρευστότητα και ενισχυμένη διαφάνεια, αυτή η νέα μορφή αγοράς δεν οδήγησε και σε σημαντική ρήξη των τιμών ή σε αύξηση της μεταβλητότητάς τους. Ο αριθμός των αρνητικών ή και θετικών τιμών στη Γερμανία που σημειώθηκαν τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί από το 2009, αντανακλώντας την ικανότητα των συζευγμένων αγορών με επαρκή ρευστότητα να απορροφούν τους όγκους ΑΠΕ. Ενδοημερήσια αγορά Η ενδοημερήσια αγορά του EPEXSPOT παρέχει αποτελεσματική λύση για την ενσωμάτωση της διακοπτόμενης παραγωγής επιτρέποντας στους παραγωγούς και τους καταναλωτές να εξισορροπήσουν τις θέσεις τους πιο κοντά στον πραγματικό χρόνο. Η [78]

79 ενέργεια μπορεί να συναλλάσσεται μέχρι και 45 λεπτά πριν την κατανομή της ανά τέταρτο της ώρας (15λεπτα συμβόλαια ενδοημερήσιας αγοράς που θα αναλυθούν στο επόμενο κεφάλαιο), δίνοντας έτσι ευελιξία στους παίκτες της αγοράς που εμπορεύονται τόσο συμβατική ενέργεια όσο και ΑΠΕ. Έτσι, επιτρέπεται το διασυνοριακό εμπόριο μεταξύ Γερμανίας/Αυστρίας, Γαλλίας και Ελβετίας ανοίγοντας το δρόμο για ταχύτερη καθιέρωση των ΑΠΕ στην Ευρώπη. Επιπλέον, στη Γερμανία και την Ελβετία η καθιέρωση των 15λεπτων συμβολαίων προσφέρει στα μέλη μεγαλύτερη ευελιξία. Μεσο-μακροπρόθεσμες αγορές Στο χρηματιστήριο EEX υπάρχει μελλοντικό σχέδιο για εισαγωγή συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης με προϊόν παράγωγο της αιολικής ενέργειας. Το σχέδιο αυτό αφορά αρχικά τις αγορές της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Δανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου. Πρόκειται για συμβόλαια βασικού φορτίου, τα οποία θα μπορούν να είναι μηνιαία, τριμηνιαία, εποχιακά και ετήσια. Η εκκαθάρισή τους θα είναι οικονομική και θα γίνεται από τον oίκο εκκαθάρισης ECC (cash settlement). Συνέπειες της έγχυσης ΑΠΕ στην αγορά Με την αυξημένη μεταβλητή παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι αγορές ενέργειας στην Ευρώπη παρουσιάζουν μια μεγαλύτερη ανάγκη για ευελιξία. Γι αυτό το λόγο οι βραχυπρόθεσμες ενδοημερήσιες αγορές εξελίσσονται δυναμικά τα τελευταία χρόνια. Μέσω του εικοσιτετράωρου εμπορίου ενέργειας μεταξύ Γερμανίας, Γαλλίας, Αυστρίας και Ελβετίας είναι δυνατόν για τα μέλη της αγοράς να εξισορροπήσουν βασισμένοι στα βελτιωμένα δεδομένα πρόγνωσης τα χαρτοφυλάκιά τους. Επιπλέον το συνεχές εμπόριο καθώς και οι δημοπρασίες έναρξης για τα προϊόντα ανά τέταρτο στη Γερμανία δίνουν τη δυνατότητα για τον καλό συντονισμό προσφοράς και ζήτησης. Οι συζευγμένες ημερήσιες και ενδοημερήσιες αγορές του EPEXSPOT αποδείχθηκαν τα τελευταία χρόνια ως αξιόπιστο εργαλείο για την ολοκλήρωση της αγοράς ανανεώσιμής ενέργειας προσφέροντας: Αυξημένη ποικιλία σε συμμετέχοντες στην αγορά με αυξανόμενη ανάληψη ευθύνης Βελτιωμένη ρευστότητα του χονδρικού εμπορίου και απλοποιημένη είσοδος στην αγορά Αυξημένη διαφάνεια χάρη στα προσιτά δεδομένα αγοράς και συστημάτων Ευελιξία του εμπορίου μέσω της βελτίωσης των αγορών Intraday και των βραχυπρόθεσμων προϊόντων Συμπληρωματικοί μηχανισμοί επιδότησης ΑΠΕ Στη συνέχεια θα αναφέρουμε επιπλέον προγράμματα και μηχανισμούς στήριξης και επιδότησης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας τα περισσότερα από τα οποία προωθούνται από την τράπεζα ΚfW που ανήκει στη γερμανική κυβέρνηση. [79]

80 Βασικό KfW Πρόγραμμα ΑΠΕ-The KfW Renewable Energy Programme Standard Το πρόγραμμα αυτό δίνει δάνεια με χαμηλά επιτόκια για επενδύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σύμφωνα με το νόμο EEG. Σταθμοί, οι οποίοι είναι εγκατεστημένοι στο εξωτερικό, επιλέγονται για τα δάνεια εφόσον βρίσκονται κοντά στα γερμανικά σύνορα και έτσι έχουν άμεσο αντίκτυπο στη βελτίωση του περιβάλλοντος στη Γερμανία ή εφόσον έχει γίνει μια επένδυση στο εξωτερικό από γερμανική εταιρεία. Είναι μακροπρόθεσμα δάνεια 5 ή 10 χρόνων που περιλαμβάνουν μία περίοδο έναρξης ελεύθερη από την υποχρέωση της αποπληρωμής. Ο λειτουργός του σταθμού παραγωγής ή ο επενδυτής συνάπτει συμβόλαιο με μία τράπεζα καθορίζοντας τους όρους του συμβολαίου. Εφόσον δεν έχει συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, ισχύουν οι κανόνες της KfW τράπεζας για τα επενδυτικά δάνεια. Premium KfW Πρόγραμμα ΑΠΕ-The KfW Renewable Energy Programme Premium Η KfW τράπεζα παρέχει δάνεια με χαμηλά επιτόκια και χορήγηση στήριξης αποπληρωμής για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σε βαθιές γεωθερμικές εγκαταστάσεις. Γενικά το πρόγραμμα υποστηρίζει τις ΑΠΕ για παραγωγή θερμότητας. KfW Πρόγραμμα Ρίσκου Γεωθερμικών Εξερευνήσεων-The KfW Programme Geothermal Exploration Risk Το πρόγραμμα αυτό καλύπτει επενδυτικές δαπάνες που συνδέονται με δραστηριότητες γεωτρήσεων που συμπεριλαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα τόνωσης τα οποί προβλέπονται από την KfW στο πλαίσιο της μελέτης του έργου. Το δάνειο ανέρχεται το μέγιστο στο 80% των επιλέξιμων επενδυτικών δαπανών με διαφορετικά επιτόκια που αντιπροσωπεύουν τα διαφορετικά ρίσκα- κινδύνους των δραστηριοτήτων. Μόνο γεωθερμικά έργα με τουλάχιστον δύο γεωτρήσεις είναι επιλέξιμα γι αυτό το πρόγραμμα. Η KfW Οικονομική Πρωτοβουλία Energiewende-The KfW Financing Initiative Energiewende Πρόκειται για ένα πρόγραμμα οικονομικής πρωτοβουλίας Energiewende της KfW. Το πρόγραμμα αυτό δίνει δάνεια με χαμηλά επιτόκια για επενδύσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σύμφωνα με το νόμο EEG. Τα δάνεια είναι μακροπρόθεσμα με τόκους διάρκειας μέχρι 20 χρόνων και περιλαμβάνουν μία εναρκτήρια περίοδο το πολύ τριών ετών που είναι ελεύθερη από την υποχρέωση επιστροφής τους. Ο λειτουργός του σταθμού παραγωγής ή ο επενδυτής συνάπτει συμβόλαιο με μία τράπεζα καθορίζοντας τους όρους του συμβολαίου. Εφόσον δεν έχει συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, ισχύουν οι κανόνες της KfW τράπεζας για τα επενδυτικά δάνεια. KfW Πρόγραμμα για τη θαλάσσια αιολική ενέργεια-τhe KfW Programme offshore wind energy Το πρόγραμμα δίνει δάνεια και πακέτα χρηματοδότησης για τη στήριξη εταιρειών που θέλουν επενδύσουν σε θαλάσσια αιολικά πάρκα μέσα στα χωρικά ύδατα της Γερμανίας ή μέσα στη ζώνη 12 ναυτικών μιλίων από τη Βόρεια θάλασσα και τη Βαλτική θάλασσα. Η χρηματοδότηση των έργων γίνεται με :α) άμεσα δάνεια υπό τη χρηματοδότηση τραπεζικών συνδικάτων, β) πακέτα χρηματοδότησης που συνδυάζουν μια on-lent τακτική (δανεισμός χρημάτων που είναι δανεισμένα από άλλη πηγή) μέσω ενός τραπεζικού δανείου και ενός άμεσου δανείου από την KfW. [80]

81 Πρόγραμμα Flexibility surcharge Οι λειτουργοί των σταθμών βιοαερίου που έχουν οριστεί μετά τις μπορούν να ζητήσουν πρόσθετη στήριξη για παροχή δυναμικού για on-demand χρήση. Η πρόσθετη στήριξη μπορεί να ληφθεί μαζί ή και χωριστά από τα feed-in tariffs και από την premium αγορά. Πρόγραμμα Flexibility premium Οι λειτουργοί των σταθμών βιοαερίου που έχουν οριστεί πριν τις μπορούν να ζητήσουν πρόσθετη στήριξη για παροχή δυναμικού για on-demand χρήση. Η πρόσθετη στήριξη μπορεί να ληφθεί μαζί ή και χωριστά από τα feed-in tariffs και από την premium αγορά. [81]

82 3.2 Διαχείριση Ζήτησης Η Ομοσπονδιακή Επιτροπή Κανονισμών για την Ενέργεια των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής περιγράφουν τη Διαχείριση Ζήτησης (Demand Response) ως " αλλαγές στη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος από τους τελικούς πελάτες από τις κανονικές τους συνήθειες κατανάλωσης σε ανταπόκριση με τις αλλαγές στην τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας με την πάροδο του χρόνου ή με πληρωμές που σχεδιάστηκαν για να προωθήσουν λιγότερη χρήση της ηλεκτρικής ενέργειας κατά την περίοδο υψηλών τιμών στη χονδρική αγορά ή όταν η αξιοπιστία ενός συστήματος βρίσκεται σε κίνδυνο". Η διαχείριση ζήτησης είναι ένα πρόγραμμα που έχει ως επίκεντρο τον καταναλωτή και προσφέρει άμεση πηγή εσόδων στους οικιακούς καταναλωτές και στις επιχειρήσεις όπως επίσης και σημαντικά πλεονεκτήματα στις αγορές. Η Διαχείριση Ζήτησης (ΔΖ) αποκτά αυτά τα πλεονεκτήματα παρέχοντας στους καταναλωτές - οικιακούς/εμπορικούς/βιομηχανικούς σήματα ελέγχου ή οικονομικά κίνητρα για να χαμηλώσουν ή να προσαρμόσουν την κατανάλωσή τους σε στρατηγικές χρονικές στιγμές. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει δείξει ισχυρή υποστήριξη για τη Διαχείριση Ζήτησης και με την Οδηγία της για Ενεργειακή Απόδοση (2012/27/EΕ-Energy Efficiency Directive-Άρθρο 15.8) 51 καθορίζει τις απαιτήσεις για τα μέλη της. Σύμφωνα με αυτό το άρθρο, οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές και οι TSOs υποχρεώνονται να επιτρέπουν στους καταναλωτές την πρόσβαση στην αγορά μέσω προγραμμάτων ΔΖ, να καθιστούν εφικτή τη συμμετοχή φορέων παροχής υπηρεσιών όπως είναι οι "συναθροιστές" (aggregators) 52 και να ενθαρρύνουν προγράμματα ανάπτυξης. Παρακάτω φαίνεται η δραστηριότητα της Διαχείρισης Ζήτησης στην Ευρώπη για τo έτος Η Γερμανία βρίσκεται ακόμα σε πρόωρο στάδιο ανάπτυξης της ΔΖ. Εικόνα 24: Πορεία προγραμμάτων διαχείρισης ζήτησης στην Ευρώπη Προέρχεται από τον όρο aggregation (συνάθροιση) που αναφέρεται σε έναν τρόπο συνδυασμού φορτίων (απαιτήσεων ισχύος) από περισσότερους από έναν χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας με στόχο την επίτευξη χαμηλότερων τιμών στην αγορά. 53 πηγή: SEDC Smart Energy Demand Coalition [82]

83 H Γερμανία, όπως έχουμε ήδη αναφέρει, ενσωματώνει ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό ανανεώσιμης ενέργειας στο δίκτυό της. Στην πραγματικότητα, υπάρχουν μέρες και ώρες που η ποσότητα της ηλιακής και αιολικής ενέργειας στο γερμανικό ηλεκτρικό δίκτυο υπερβαίνει τη ζήτηση για ενέργεια ολόκληρης της χώρας. Για να διαχειριστούν οι 4 TSOs τις μεγάλες διακυμάνσεις που προκύπτουν από τις μεγάλες αυτές ποσότητες χρησιμοποιούν την Διαχείριση Ζήτησης ως επικουρική υπηρεσία που προωθεί το σχέδιο Energiewende, η ενεργειακή επανάσταση της Γερμανίας. Το πρόγραμμα της ΔΖ βρίσκεται λίγο πιο μετά από το πιλοτικό του στάδιο και αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό κομμάτι του ηλεκτρικού δικτύου. Το εγχείρημα αυτό το έχει αναλάβει η Enernoc (μέσω της Entelios AG που εδρεύει στη Γερμανία) που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους φορείς παροχής έξυπνου λογισμικού και υπηρεσιών ενέργειας για εμπορικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές σε ευρωπαϊκό και σε παγκόσμιο επίπεδο. Πλαίσιο και απαιτήσεις για την εφαρμογή του προγράμματος Διαχείρισης Ζήτησης Η Διαχείριση Ζήτησης και η συνάθροιση επιτρέπονται από το νόμο σε όλες τις αγορές εξισορρόπησης της Γερμανίας. Οι έμποροι λιανικής πώλησης έχουν αρχίσει να παρέχουν στους καταναλωτές αυτές τις υπηρεσίες με επιτυχία παρόλο που παρεμποδίζονται από απαιτήσεις μετρήσεων και επικυρώσεων, από απαιτήσεις του κεντρικού προγράμματος παραγωγής κ.λ.π. Όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, οι πιθανότητες για τους διαχειριστές των δικτύων διανομής να επενδύσουν στο πρόγραμμα ΔΖ είναι προς το παρόν περιορισμένες, ωστόσο συζητιούνται. Για την ώρα, δεν υπάρχει πρόγραμμα ΔΖ στη Γερμανία, αλλά έχει προταθεί η υλοποίησή του στο Υπουργείο Οικονομίας και Τεχνολογίας. Η ανεξάρτητη συνάθροιση είναι πολύ δύσκολο να επιτευχθεί στη Γερμανία, λόγω νομικών φραγμών που απαιτούν από τους ανεξάρτητους φορείς παροχής υπηρεσιών να ζητούν την άδεια από πολλαπλά μέλη συμπεριλαμβανομένων και των υπεύθυνων μελών εξισορρόπησης (BRPs) και του ανταγωνισμού τους - πριν να υπογράψουν σύμβαση με έναν καταναλωτή. Σε γενικές γραμμές οι aggregators πρέπει να υπογράψουν 5 διαφορετικά συμβόλαια που συμπεριλαμβάνουν όλα τα μέλη του ηλεκτρικού συστήματος: TSO: παροχή ενέργειας εξισορρόπησης DSO (διαχειριστής του δικτύου διανομής): συμφωνία, αναφορά για έλλειψη διαθεσιμότητας BRP:συμφωνία για την προγραμματισμένη συναλλαγή Έμπορος λιανικής πώλησης: συμφωνία για πληρωμές Καταναλωτής: συμφωνία για τη συμμετοχή Ο ανεξάρτητος aggregator μπορεί να διαχειριστεί τη δική του ομάδα εξισορρόπησης. Ωστόσο, όπως είπαμε απαιτείται γραπτή συμφωνία και μια εμπορική διμερής σύμβαση με τους εμπόρους λιανικής πώλησης και τους BRPs. Εάν αυτά τα μέλη δεν θέλουν έναν ανεξάρτητο φορέα παροχής υπηρεσιών να συνάπτει συμβόλαια με τους καταναλωτές τους, μπορούν να ακυρώσουν τον aggregator. Για να αποφύγει αυτές τις δυσκολίες, ο φορέας παροχής υπηρεσιών πρέπει να δουλέψει για έναν πωλητή λιανικής και μέσω αυτού. Σε αυτή την περίπτωση ο aggregator συγκεντρώνει φορτία μέσα στην ομάδα εξισορρόπησης του εμπόρου. Τέλος, η εκκαθάριση γίνεται από την ομάδα εξισορρόπησης που διαχειρίζεται ο κάθε ανε