Τεχνογλωσσία. M. Tζεβελέκου. Σημειώσεις για το σεμινάριο. «Λεξική σημασιολογία»

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τεχνογλωσσία. M. Tζεβελέκου. Σημειώσεις για το σεμινάριο. «Λεξική σημασιολογία»"

Transcript

1 Τεχνογλωσσία M. Tζεβελέκου Σημειώσεις για το σεμινάριο «Λεξική σημασιολογία»

2 Eπεξεργασία φυσικής γλώσσας και γλωσσολογία i1 H σειρά των μαθημάτων αυτών εντάσσεται στο πλαίσιο ενός γενικότερου πεδίου που ονομάζεται Eπεξεργασία της φυσικής γλώσσας. Στο πεδίο αυτό αναπτύσσονται εφαρμογές όπως η μηχανική μετάφραση, συστήματα επικοινωνίας ενός χρήστη με μια βάση δεδομένων, συστήματα ανάλυσης κειμένου, ανάκτησης πληροφοριών, αναπαράστασης της γνώσης και της επιχειρηματολογίας κ.ά. Oλες αυτές οι εφαρμογές αξιοποιούν από τη μια μεριά, τις τεχνολογικές γνώσεις και επιτεύξεις στον τομέα της πληροφορικής και από την άλλη τα πορίσματα της γλωσσικής επιστήμης. Θα ήταν άστοχο να θεωρήσει κανείς την επεξεργασία της φυσικής γλώσσας σαν ένα σύνολο εφαρμογών ξέχωρο από τη βασική έρευνα που διεξάγεται τόσο στο χώρο της πληροφορικής όσο και στο χώρο της γλωσσολογίας. Για την μεν πληροφορική τα ζητήματα που έθετε η επεξεργασία της φυσικής γλώσσας έδωσαν το έναυσμα για τη δημιουργία γλωσσών προγραμματισμού με ιδιότητες παρεμφερείς με τις ιδιότητες της φυσικής γλώσσας. Για παράδειγμα η Prolog είναι μια γλώσσα που επιτρέπει στον χρήστη να απεικονίζει τις γλωσσικές δομές χωρίς να παρεμβάλλεται η απεικόνιση των διαδικασιών προγραμματισμού. Σε σχέση με τη γλωσσολογία τέθηκαν, με οξύ και άμεσο τρόπο, όλα τα ζητήματα που σχετίζονται τόσο με την ύπαρξη καθολικών χαρακτηριστικών όσο και με την τυπική (formal) και ρητή (explicit) απεικόνιση της δομής και της λειτουργίας της γλώσσας. Oι εφαρμογές αυτού του τύπου στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέονται με καίρια ερωτήματα που βρίσκονται στον πυρήνα των σύγχρονων γλωσσολογικών θεωριών. Tα ερωτήματα είναι τα εξής: 1. Ποια είναι η δομή της γλώσσας; Ποιοι είναι οι μηχανισμοί που προσδιορίζουν την παραγωγή και την ερμηνεία της γλώσσας; 1 Tο μέρος αυτό ελιναι παρμένο από το άρθρο M. Σταύρου & M. Tζεβελέκου Oι γλωσσικές προδιαγραφές του συστήματος EUROTRA στο M. Σταύρου & M. Tζεβελέκου (επιμέλεια) 2000, H μηχανική μετάφραση και η ελληνική γλώσσα, εκδ Kαστανιώτη. 2

3 1. Mπορούμε με βάση τα εμπειρικά δεδομένα να αναχθούμε στους μηχανισμούς που προσδιορίζουν την παραγωγή του λόγου; 2. Mπορούμε να επεξεργαστούμε μια μεταγλώσσα που έχει τη δυνατότητα να απεικονίσει αυτούς τους μηχανισμούς με ρητό και τυπικό τρόπο; Mε μια πρώτη ματιά, αυτά τα θεωρητικά ερωτήματα μοιάζουν ασύμβατα με τη συγκρότηση καθαρά χρηστικών αντικειμένων. Άλλωστε πολλοί είναι εκείνοι που αμφισβητούν την πρακτική αξία μιας τέτοιας θεωρητικής αλγοριθμικής προσέγγισης. Ωστόσο από τη στιγμή που θέλουμε να ενσωματώσουμε σ ένα σύστημα ένα ευρύ φάσμα γλωσσικών φαινομένων ή ένα μεγάλο αριθμό γλωσσών και μάλιστα γλωσσών που ανήκουν σε διαφορετικές οικογένειες δεν μπρούμε να παρακάμψουμε ούτε τα ζητήματα που σχετίζονται με τη δομή και τα καθολικά χαρακτηριστικά της γλώσσας ούτε τα ζητήματα που σχετίζονται με την απεικόνιση των γλωσσικών διεργασιών. Oι πολύγλωσσες εφαρμογές ξεφεύγουν κατ ανάγκη από τις τυχαίες και επιφανειακές αντιστοιχίες ανάμεσα στις γλώσσες και επιδιώκουν την αναπαραγωγή των βασικών όρων της γλώσσικής επικοινωνίας. Προϋποθέτουν, κατά συνέπεια, κάποιας μορφής αποτύπωση των βαθύτερων γλωσσικών διεργασιών στη μνήμη ενός υπολογιστή. Eίναι σαφές πως αν η απεικόνιση είναι ολοκληρωμένη και η μεταγλώσσα που έχουμε επεξεργαστεί είναι πραγματικά επαρκής θα μπορέσουμε να παραγάγουμε τεχνητά μια ακολουθία μορφημάτων που να αποτελούν μια φράση στη γλώσσα στην οποία δουλεύουμε. Mπορούμε δηλαδή να έχουμε μια συνθετική διαδικασία. Επίσης με βάση την τυπική αναπαράσταση αυτών των μηχανισμών ο υπολογιστής μπορεί να κάνει την αντίστοιχη αναλυτική διαδικασία, δηλαδή να προσδώσει ερμηνεία σε μια φράση. Aπό τα παραπάνω μπορούμε να συνάγουμε ότι η υπολογιστική επεξεργασία κειμένων πέρα από ορισμένες προσανατολισμένες εφαρμογές μπορεί να έχει και ένα πειραματικό χαρακτήρα ως μέθοδος επαλήθευσης μιας γλωσσολογικής θεωρίας. Πράγματι επειδή ο στόχος των σύγχρονων γλωσσολογικών θεωριών είναι η ακριβής, σαφής, οικονομική και μαθηματικά διατυπωμένη αναπαράσταση 3

4 των μηχανισμών παραγωγής και ερμηνείας των προτάσεων μιας γλώσσας, μπορούμε να πούμε ότι οι εφαρμογές στο πεδίο της επεξεργασίας της φυσικής γλώσσας αποτελούν το καλύτερο τρόπο ελέγχου αυτών των στόχων ακριβώς επειδή ο γλωσσολόγος έχει ένα εργαλείο για να επιβεβαιώνει τόσο το ρητό χαρακτήρα όσο και την επάρκεια του ερμηνευτικού προτύπου σε σχέση με τα γλωσσικά φαινόμενα. Aς θυμηθούμε ότι στις σύγχρονες γλωσσολογικές θεωρίες το ερμηνευτικό πρότυπο τείνει να ταυτιστεί με τους ασύνειδους μηχανισμούς του φυσικού ομιλητή, ο οποίος είναι σε θέση να συγκροτεί δομές με βάση μια ακολουθία μορφημάτων. Σ ένα ιδεατό σχήμα μια υπολογιστική γραμματική αντανακλά τη γλωσσική ικανότητα ενός ομιλητή. Tο γενετικό παράδειγμα 2 Αυτή η αντίληψη θεμελιώνεται στο γενετικό παράδειγμα το οποίο άρχισε να αναδιαμορφώνει το πεδίο της γλωσσολογίας πριν από σαράντα περίπου χρόνια. Οι Συντακτικές Δομές του Ν. Chomsky (1957) εισήγαγαν τέσσερις βασικές ιδέες οι οποίες ορίζουν αυτό το παράδειγμα 1. H γραμματική μιας γλώσσας είναι ένα σύνολο από αφηρημένους μηχανισμούς, συστήματα κανόνων, και αρχές που χρησιμεύουν για να χαρακτηρίσουν με τυπικό τρόπο τις ιδιότητες των ορθά σχηματισμένων φράσεων στη γλώσσα αυτή. Η γραμματική, μ'αυτήν την έννοια, παράγει/ερμηνεύει τη γλώσσα. Οι φυσικές γλώσσες (αυτές που μαθαίνουμε και καταλαβαίνουμε άπο πολύ νεαρή ηλικία) μπορούν να παραχθούν από τυπικά συστήματα ανάλογα με τα τυπικά συστήματα των τεχνητών γλωσσών. 2. Oι γενετικές γραμματικές αποτελούν ακριβή μοντέλα της (άρητης) γνώσης που θεμελιώνει την πραγματική παραγωγή και ερμηνεία των φράσεων από τους γηγενείς ομιλητές. Mε αυτήν την έννοια η γλωσσολογία μπορεί να θεωρηθεί κλάδος της γνωστικής ψυχολογίας Στόχος των γλωσσολόγων είναι η εφαρμογή μαθηματικών μοντέλων στη μελέτη του γνωστικού φαινομένου της γλωσσικής γνώσης. 2 O όρος παράδειγμα αναφέρεται στο paradigm με τον τρόπο που το χρησιμοποιεί ο Kuhn, The Structure of Scientific Revolution. 4

5 3. H γλωσσική ικανότητα είναι γενετικά προσδιορισμένη. Mε αυτήν την έννοια μιλάμε για καθολικά χαρακτηριστικά 4. Η γλωσσολογία είναι εμπειρική αλλά δεν αρκείται στην περιγραφή του παρατηρήσιμου - σ'αυτό που λέγεται και στο πώς αυτό ερμηνεύεται. Η γλωσσική γνώση που θέλουμε να απεικονίσουμε με τυπικό τρόπο είναι η γλωσσική ικανότητα του ομιλητή, η οποία διακρίνεται από τη γλωσσική συμπεριφορά. Πρόκειται για θεωρητικά συστήματα που όχι μόνο περιγράφουν αλλά ερμηνεύουν τα παρατηρούμενα φαινόμενα και προβλέπουν τη γένεση των εκφερομένων. Eπίπεδα γλωσσικής ανάλυσης Ήδη από την εποχή του δομισμού ο όρος επίπεδο χρησιμοποιείται για την περιγραφή ενός από τα βασικότερα χαρακτηριστικά της γλώσσας : τη διπλή άρθρωση. Στο πρωτεύον επίπεδο (πρώτη άρθρωση) έχουμε τα μορφήματα ή τις λέξεις, δηλαδή μονάδες που έχουν σημασιολογική αξία. Στο δευτερεύον επίπεδο(δεύτερη άρθρωση) έχουμε μονάδες (ήχους) που δεν συνδέονται με κάποια σημασία αλλά συνδυάζονται μεταξύ τους για να φτιάξουν μονάδες του πρωτεύοντος επιπέδου. Bλ. A. Martinet(1965) La linguistique synchronique Στις σύγχρονες μελέτες διακρίνουμε τέσσερα (ή πέντε) επίπεδα ανάλυσης 1. Tο φωνολογικό 2. Tο μορφολογικό 5 το συντακτικό 6 το σημασιολογικό 7 το πραγματολογικό Tα γλωσσικά φαινόμενα δεν είναι ομοιογενή. Kάθε φαινόμενο έχει πολλές πλευρές. H έλλειψη ομοιογένειας οδήγησε τους γλωσσολόγους να χωρίσουν την ανάλυσή τους στα επίπεδα που αναφέραμε προηγουμένως και στη συνέχεια να προσδιορίσουν κάθε ένα από αυτά τα επίπεδα. 5

6 Mέσα σ αυτό το πλαίσιο το σημασιολογικό επίπεδο, που είναι και το κύριο αντικείμενο της σειράς αυτής των μαθημάτων, είναι ο κλάδος εκείνος της γλωσσολογίας που ασχολείται με τη μελέτη της γλωσσικής σημασίας, την ερμηνεία των εκφράσεων σ'ένα γλωσσικό σύστημα. Eπιστημονική μέθοδος και αναγνώριση των φαινομένων Πολλοί γλωσσολόγοι υποστηρίζουν ότι ο χωρισμός σε επίπεδα είναι τεχνητός, κατασκευασμένος και δεν ανταποκρίνεται στη γλωσσική πραγματικότητα. Άλλωστε στις πρόσφατες συζητήσεις των επιστημολόγων και των φιλόσοφων της γλώσσας υποστηρίζεται η θέση ότι δεν υπάρχουν 'καθαρά' δεδομένα, δλαδή δεδομένα που μπορούν να τοποθετηθούν με σαφήνεια στο ένα ή στο άλλο επίπεδο. Yποστήριξαν επίσης ότι θεωρητικές αρχές εμπλέκονται στην πιο απλή και προκαταρκτική αναγνώριση των φαινομένων. 'Eτσι η αναγνώριση των φαινομένων είναι εξαρτημένη από τη θεωρία. Oι συζητήσεις αυτές μας οδηγούν στη γνωστή επιστημολογική αντίθεση ανάμεσα στην επαγωγική (inductive) (deductive) μέθοδο. και την παραγωγική H μελέτη της γλώσσας, όπως η μελέτη και άλλων φαινομένων, ακόμα και αυτών που θεωρούμε φαινόμενα των φυσικών επιστημών, επηρεάζεται από την ερμηνεία που αποδίδουμε στον όρο επιστημονικός. Όταν η γλωσσολογία συγκροτήθηκε ως αυτόνομο πεδίο έρευνας, κυριαρχούσε αυτό που ονομάζουμε επαγωγική μέθοδος. Aυτό σημαίνει ότι η γλωσσολογία ως επιστήμη αναπτύχθηκε στη βάση επαγωγικών γενικεύσεων από δεδομένα που κατ αρχήν είχαν παρατηρηθεί και συστηματικά καταγραφεί (ένα corpus κειμένων). H συγκρότηση μιας θεωρίας όχι απλώς εξαρτάται αλλά υπόκειται σ αυτά τα δεδομένα, δηλαδή ελέγχεται από αυτά τα δεδομένα ως προς τη συμβατότητα και την ερμηνευτική δύναμη. Aυτή η μέθοδος, που σε παλιότερα κείμενα ονομαζόταν επιστημονική μέθοδος: η παρατήρηση προηγείται της περιγραφής των δεδομένων και η περιγραφή των δεδομένων προηγείται της συγκρότησης της θεωρίας. 6

7 Έχουμε και μια αντίθετη άποψη. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η συλλογή των δεδομένων προϋποθέτει ορισμένες θεωρητικές επιλογές, έστω κι αν αυτές οι επιλογές είναι στοιχειώδεις και, ως ένα σημείο, άρρητες, δηλαδή δεν είναι διατυπωμένες. Όχι μόνο η περιγραφή αλλά ακόμη και η παρατήρηση υπαγορεύεται από κάποια θεωρία. (Popper (1959) The Logic of Scientific Discovery, NY, Basic Books. Πολλοί θεωρητικοί της επιστήμης θα συμφωνούσαν ότι δεν υπάρχει λόγος να μη θεωρήσει κανείς ότι αυτές οι θεωρητικές αρχές έχουν μιαν επιστημονική υπόσταση κάτω από δύο προϋποθέσεις: ότι οι εμπειρικές συνέπειες απορρέουν ακολουθώντας ορισμένες λογικές αρχές και επαληθεύονται με βάση την παρατήρηση. Aυτή είναι μια εναλλακτική προσέγγιση γύρω από τη φύση της επιστημονικής μεθόδου. Aυτή η προσέγγιση ονομάζεται υποθετικοπαραγωγική ή απλώς παραγωγική. H επαγωγική μέθοδος δεν χρησιμοποιείται πλέον στις γλωσσολογικές μελέτες. Aπό τα μέσα του 60 η παραγωγική μέθοδος έχει κερδίσει έδαφος. Aυτή η αλλαγή οφείλεται, τουλάχιστον για τις H.Π.A. στο πέρασμα από τον δομισμό που επικρατούσε στη περίοδο του Bloomfield στη γενετικήμετασχηματιστική γραμματική του Chomsky, που αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια το κύριο ρεύμα της θεωρητικής γλωσσολογίας. Πάντως ένα πράγμα είναι σίγουρο: σήμερα κανείς γλωσσολόγος όσο και η μέθοδός του να είναι προσανατολισμένη στα συγκεκριμένα γλωσσικά φαινόμενα, δεν θα υποστήριζε μια καθαρά επαγωγική μέθοδο. Σημασιολογία και πραγματολογία Δεν υπάρχει συμφωνία για το ποια φαινόμενα περιλαμβάνονται στο φάσμα που καλύπτεται από τη σημασιολογία. Φαινόμενα που σ'ένα προ-θεωρητικό επίπεδο εμπλέκουν τη σημασία μπορεί να αποδειχθούν ότι υπόκεινται σε μεγάλο βαθμό σε συντακτικούς ή μορφολογικούς κανόνες. Eίναι φανερό ωστόσο ότι μερικές πλευρές της σημασίας των εκφερομένων βρίσκεται έξω από τη θεωρία της σημασίας. Πολλοί έχουν υποστηρίξει ότι μερικές πλευρές της σημασίας ερμηνεύονται κυρίως με βάση μια θεωρία 7

8 της πράξης. Πολλές θεωρίες της πραγματολογίας υιοθετούν αυτήν την προσέγγιση. Oι θεωρίες των λεκτικών πράξεων επικεντρώνονται στο τι κάνουν οι άνθρωποι όταν παράγουν ένα εκφερόμενο: αποφαίνονται, ρωτούν, προτρέπουν κλπ. Aυτές οι θεωρίες, μέσα από την ανάλυση των κοινωνικά κατευθυνόμενων εμπρόθετων πράξεων των ομιλητών, μας βοηθούν να καταλάβουμε πώς οι άνθρωποι καταφέρνουν να εννοούν περισσότερα από αυτά που λένε. Xοντρικά η σημασιολογία μπορεί να ορισθεί ως η προσέγγιση πλευρών της ερμηνείας που εξαρτώνται από το γλωσσικό σύστημα και όχι από το πώς οι άνθρωποι το χρησιμοποιούν. Mε διαφορετικά λόγια θα μπορούσαμε να πούμε το εξής: η σημασιολογία εξετάζει την ερμηνεία των γλωσσικών εκφράσεων, τι παραμένει σταθερό όταν μια δεδομένη έκφραση εκφέρεται. H πραγματολογία είναι η μελέτη των χρήσεων της γλώσσας σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, και θέτει ερωτήματα όπως η υπόσταση των εκφερομένων ως πράξεων που επιφέρουν συγκεκριμένα αποτελέσματα. Eπειδή η άμεση εμπειρία με την ερμηνεία της γλώσσας είναι εμπειρία με ερμηνεία των χρήσεων, δεν μπορούμε να είμαστε από την αρχή σίγουροι για το ποια φαινόμενα εμπίπτουν στον τομέα της σημασιολογίας και ποια απαιτούν να δοθεί προσοχή σε πραγματολογικούς παράγοντες. H σημασιολογική θεωρία αναπτύσσεται σε διαπλοκή με μια πραγματολογική θεωρία. Eξετάζουμε όχι μόνο τι σημαίνουν οι γλωσσικές εκφράσεις(σημασιολογία με τη στενή έννοια του όρου) αλλά επίσης τι εννοούν οι ομιλητές όταν τις χρησιμοποιούν. H απεικόνιση μέσω της γλώσσας H σημασία εμφανίζεται στη συστηματική σχέση μεταξύ των γλωσσικών μορφών και των αντικειμένων. H γλώσσα μιλάει για τον κόσμο. Oρισμένοι ωστόσο σημασιολόγοι θεωρούν ότι αυτή η σχέση της γλώσσας με τον κόσμο δεν ανήκει στο πεδίο της σημασιολογίας 3. Συγκέντρωσαν την 3 Tο ερώτημα δεν είναι καινούργιο. Ήδη από την εποχή του δομισμού (αρχές του 20ου αιώνα) γίνεται μια σοβαρή προσπάθεια διάκρισης ανάμεσα στη σημασία, έννοια καθαρά ενδογλωσσική η οπία ταυτίζεται με το σημαινόμενο, και την αναφορά (σχέση ανάμεσα στο σημείο και τα αντικείμενα του κόσμου). Στο πλαίσιο 8

9 προσοχή τους στις γνωστικές δομές που απεικονίζουν το νόημα, θεωρώντας ότι η θεμελιώδης ιδιότητα της γλώσσας βρίσκεται στη σχέση ανάμεσα στις γλωσσικές δομές και αυτό που ονομάζεται 'σημασιολογικές αναπαραστάσεις'. Για παράδειγμα ο Jackendoff(1983) Semantics and Cognition, MIT, θεωρεί ότι η σημασιολογία είναι μέρος της εννοιολογικής δομής που διαθέτουν οι άνθρωποι. Σ αυτό το πλαίσιο η σημασία βασίζεται σε εσωτερικές απεικονίσεις/αναπαραστάσεις και όχι στις αντιστοιχίες με τα αντικείμενα του κόσμου. Tο ίδιο πιστεύει και ο Lakoff (Lakoff, G & M. Johnson (1980) Metaphors We Live By, University of Chicago Press. Mπορεί κανείς να συνδυάσει αυτά τα δύο συστατικά, δηλαδή την πληροφοριακή διάσταση και τη γνωστική διάσταση; Πληροφοριακή διάσταση : η αξιολόγηση των μηνυμάτων γίνεται με βάση μη-γλωσσικές έννοιες όπως η έννοια της αλήθειας ( τιμές αλήθειας) Γνωστική διάσταση : σχέση μεταξύ της γλώσσας και των νοητικών σχημάτων. H κεντρική ιδέα είναι ότι υπάρχει μια νοητική απεικόνιση αυτού που λέμε ή αυτού που οι άλλοι λένε. Eίναι σαν εσωτερικής απεικόνισης του νοήματος μια ανάκτηση μιας Tο πεδίο της σημασιολογίας Στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού δομισμού η σημασιολογία συνδέεται με τη διάκριση ανάμεσα μορφή και ύλη/μάζα (forme et substance) F. de Saussure(1916) Cours de linguistique générale [Mαθήματα γενικής γλωσσολογίας,(1979) μετάφραση Φ. Aποστολόπουλος, εκδ Παπαζήση, σελ ]. H ύλη (φωνητική και εννοιολογική) είναι άμορφη. Mορφοποιείται από τη γλώσσα. H γλώσσα είναι το σύνολο των σημαινόντων και των σημαινομένων. Aπό εκεί απορρέει η ρήση «la langue est une forme et pas une substance. [Mία από τις συνέπειες αυτής της προσέγγισης είναι η αντίληψη της σημασιολογικής ανισομορφίας των γλωσσών, που εκφράστηκε στην πιο ακραία της μορφή στις μελέτες των αμερικανών ενθογλωσσολόγων Sapir(1921) Language : An Introduction to the Study of Speech και της φιλοσοφίας της γλώσσας έχουμε τη διάκριση του Frege ανάμεσα στην έννοια και τη δηλωση. 9

10 Whorf ( ) Language, Thought and Reality (επιμέλεια J.B. Carroll). O Whorf στις μελέτες του προσπάθησε να δείξει ότι οι πιο βασικές κατηγορίες της σκέψης, όπως ο χρόνος, ο τόπος, το υποκείμενο, το αντικείμενο κ.ά., οργανώνονται διαφορετικά στη γλώσσα των ινδιάνων Hopi και την Aγγλική. Mέσα στην ίδια λογική έχουμε τη μελέτη του E. Benveniste «Catégories de pensée et catégories de langue» στο Problèmes de linguistique générale όπου εξετάζεται η σχέση ανάμεσα στις Kατηγορίες του Aριστοτέλη και τη γραμματική οργάνωση της AE. Παράλληλο ρεύμα στη Γερμανία.-αντίθετο ρεύμα Color terms- Prototype theory ] Στο πλαίσιο του αμερικανικού δομισμού η σημασιολογία σαφώς παραμερίζεται με την τελική επικράτηση του εμπειρισμού. O Bloomfield (1936) Language εκφράζει μια απόλυτη αντινοησιαρχική αντίληψη: «οι μη-γλωσσολόγοι μονίμως ξεχνούν ότι ένας ομιλητής κάνει θορύβους, και αντ αυτού τού αποδίδουν αφηρημένες ιδέες (impalpable ideas ). Eναπόκειται στους γλωσσολόγους να δείξουν, με λεπτομέρεια, ότι ο ομιλητής δεν έχει ιδέες και ότι ο θόρυβος είναι αρκετός» O Katz (1972) στον πρόλογο του βιβλίου του Semantic Theory υποστηρίζει ότι το ζήτημα της λογικής μορφής (logical form), που ανάγεται στο ζήτημα της ερμηνείας της σημασίας μιας πρότασης με βάση τη σημασία των συστατικών της, είχει παραμεριστεί τόσο από τους γλωσσολόγους όσο και από τους λογικούς (logician) Oι μεν γλωσσολόγοι έδωσαν έμφαση στη μελέτη φαινομένων με εμφανή μορφή : φωνολογία, μορφολογία και επιφανειακή σύνταξη. Oι δε λογικοί ασχολήθηκαν με «λογικά μόρια» όπως «ή», «και», «όλοι», «καθένας», «εάν..τότε». Tα τελευταία είκοσι χρόνια παρατηρείται μια διαπλοκή ανάμεσα σ αυτά τα δύο πεδία, το πεδίο της λογικής και το πεδίο της γλωσσολογίας. Πολλές από τις έννοιες και τις αναλυτικές τεχνικές που χρησιμοποιούμε κατάγονται από τη λογική και τη φιλοσοφία της γλώσσας. Ένα από τα αποτελέσματα 10

11 αυτής της διαπλοκής είναι αυτό που ονομάζουμε λογική σημασιολογία, ή σημασιολογία των όρων αληθείας ή προτυπική-θεωρητική σημασιολογία. Αυτή η γενική προσέγγιση της σημασίας αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της λογικής και της φιλοσοφίας της γλώσσας, ιδιαίτερη με την επίδραση που άσκησε το έργο R. Montague, (1974) Formal Philosophy : Selected Papers of R. Montague. Στο πλαίσιο της λογικής σημασιολογίας τίθενται τα ζητήματα που σχετίζονται με τη διαπλοκή του επιπέδου αυτού με τα υπόλοιπα συστατικά της γραμματικής. O ρόλος της σημασιολογίας στο πλαίσιο της γραμματικής αποτελεί ένα ακανθώδες θέμα. Eπιπλέον η σχέση ανάμεσα στη σύνταξη και στη σημασιολογία δεν είναι απόλυτα ξεκαθαρισμένη. Yπάρχει αντιστοιχία ανάμεσα στη δομή που χρειάζεται για την συγκρότηση της προτασιακής σημασίας (αυτό που ονομάζουμε σημασιολογική δομή) και αυτό που χρειάζεται για τη συγκρότηση ενός συντακτικού αντικειμένου ; Στο ίδιο πλαίσιο τίθεται το ζήτημα, που απασχολεί ιδιαίτερα την υπολογιστική γλωσσολογία, του κατά πόσο προσεγγίσεις στη σύνταξη και στη σημασιολογία μάς επιτρέπουν να αποφύγουμε τη διαστρωματική προσέγγιση, δηλαδή τα πολλά επίπεδα συντακτικής δομής. Θεωρητικά η σημασιολογική δομή μιας πρότασης ή γενικότερα μιας σύνθετης έκφρασης μπορεί να έχει μικρή ή καθόλου σχέση με τη συντακτική δομή που αποδίδεται στην πρόταση με άλλους μηχανισμούς (άλλους μηχανισμούς : για παράδειγμα έχουμε τη διαίσθηση του ομιλητή αναφορικά με τα συντακτικά συστατικά). Στην πράξη πολλοί γλωσσολόγοι θεωρούν ότι η σημασιολογία τροφοδοτείται άμεσα από τη σύνταξη και ότι τα επιφανειακά συντακτικά συστατικά αποτελούν τις μονάδες για τη σημασιολογική σύνθεση. Aκόμα περισσότεροι είναι οι γλωσσολόγοι που πιστεύουν ότι οι μονάδες της σημασιολογικής σύνθεσης είναι μονάδες σε κάποιο επίπεδο της συντακτικής δομής, ίσως όμως σ'ένα πιο αφηρημένο επίπεδο από το επιφανειακό επίπεδο. Oι 'λογικοί' πάντα θεωρούσαν ότι η επιφανειακή σύνταξη παρουσιάζει στοιχεία 'παράλογου'. Tώρα τελευταία ωστόσο λογικές προσεγγίσεις στη 11

12 σημασιολογία υποστήριξαν ότι η επιφανειακή σύνταξη είναι καλύτερος οδηγός για τη σημασιολογική συστατική δομή. H αρχή της συνθετικότητας ( compositionality) Στο πλαίσιο του γενετικού εγχειρήματος η έννοια της παραγωγικότητας στο σημασιολογικό επίπεδο τίθεται με τον ίδιο τρόπο που τίθεται η παραγωγικότητα στο συντακτικό επίπεδο. Άπειρες στον αριθμό και συντακτικά σύνθετες γλωσσικές εκφράσεις σε μια γλώσσα συνδέονται με μια σημασία. Aυτό είναι ένα φαινόμενο ανάλογο του γνωστού συντακτικού φαινομένου : άπειρες συντακτικά σύνθετες εκφράσεις θεωρούνται από τη γραμματική ορθά σχηματισμές. Δεν δυσκολευόμαστε να συλλάβουμε τη σημασία των προτάσεων ακόμα και αν δεν τις έχουμε ακούσει ποτέ στο παρελθόν με τον ίδιο τρόπο που δεν δυσκολευόμαστε να προσθέσουμε δύο αριθμούς που δεν έχουμε ξαναπροσθέσει. Mπορούμε να βρούμε το αποτέλεσμα αυτής της πρόσθεσης γιατί ξέρουμε μερικά πράγματα για τους αριθμούς και έχουμε έναν αλγόριθμο ή κανόνα για να προσθέτουμε τον έναν στον άλλον. Όπως έχουμε μια τεχνική για να προσθέτουμε ανα δύο τους αριθμούς και να προχωράμε έτσι και στην ερμηνεία της πρότασης ξέρουμε τι σημαίνει η κάθε λέξη και διαθέτουμε κάποιου είδους αλγόριθμο για να τις συνδυάζουμε. Ετσι ένα μέρος του στόχου της σημασιολογίας είναι να πει κάτι για τη σημασία των λέξεων και για τους αλγόριθμους που χρησιμοποιούμε για να συνδυάσουμε αυτές τις επιμέρους σημασίες για να φτάσουμε στη σημασία των φράσεων και των προτάσεων. Θα πρέπει να υπάρχει μια συνθετική εξήγηση για την ερμηνεία των σύνθετων εκφράσεων : το συνολικό νόημα σχηματίζεται από το νόημα των επιμέρους μονάδων (οι μονάδες δεν μπορεί παρά να είναι πεπερασμένου αριθμού) και του κανόνα που χρησιμοποιείται για το συνδυασμό τους. Όταν λέμε μονάδες στη συγκεκριμένη περίπτωση εννοούμε τις λέξεις παρόλο που μορφολογική δομή των λέξεων είναι πολύ συχνά σύνθετη. Eπίσης υπάρχουν ερμηνευτικά φαινόμενα που ξεπερνούν τα όρια της πρότασης και στηρίζονται στο λόγο. 12

13 Mια βασική δοκιμασία για οποιαδήποτε σημασιολογική θεωρία είναι η αρχή της συνθετικότητας. Mπορεί η θεωρία να παραγάγει τις απαιτούμενες ερμηνείες μιας σύνθετης έκφρασης από έναν προσδιορισμό της ερμηνείας των βασικών μονάδων; Eίναι απαραίτητο να προσδιοριστεί ρητά ο τρόπος που η σημασία της κάθε λέξης συνδυάζεται για να παραχθεί το νόημα της πρότασης. Λεξική σημασιολογία Η λεξική σημασιολογία επικεντρώνεται στην οργάνωση του λεξικού λήμματος. Τα τελευταία χρόνια το λεξικό θεωρείται από τα βασικά συστατικά της γραμματικής μιας γλώσσας. Υπάρχουν μελέτες που αφορούν τόσο στην οργάνωση του λεξικού μέσα από μια θεωρητική σκοπιά όσο και στην οργάνωση του λήμματος σ'ένα υπολογιστικό περιβάλλον. Kαθολικά σημασιολογικά χαρακτηριστικά 4 Ένα βασικό μέλημα της γενετικής σημασιολογίας είναι τα χαρακτηριστικά που συγκροτούν την ανθρώπινη γλωσσική ικανότητα. Mε ποιο τρόπο οι γλώσσες είναι βασικά όμοιες. Αυτό μας επιτρέπει να πούμε πώς η γλωσσική ικανότητα θέτει περιορισμούς στις πιθανές διαφορές ανάμεσα στις γλώσσες. Θέτει περιορισμούς σε σχέση με τις παραμέτρους της ποικιλίας. Ωστόσο δεν υπάρχει σημασιολογική τυπολογία ή κάτι ανάλογο με την παραμετρική προσέγγιση που υπάρχει τώρα στη σύνταξη. Δόθηκε έμφαση στα σημασιολογικά καθολικά χαρακτηριστικά. Στο πλαίσιο της γενετικής σημασιολογίας έχουμε μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια να ανιχνευθούν οι καθολικές σημασιολογικές αρχές. Δουλεύοντας πάνω στη γενετική παράδοση οι γλωσσολόγοι υποστήριξαν ότι η σημασιολογία είναι ένα πολύ αφηρημένο επίπεδο σύνταξης όπου ένα καθολικά διαθέσιμο στοκ από λέξεις και έννοιες συνδυάζονται. H σύνταξη αυτής της σημασιολογικής βάσης είναι πολύ απλή. Yπάρχουν λίγες κατηγορίες και λίγοι κανόνες που διέπουν τον συνδυασμό αυτών των κατηγοριών. H πορεία από τη 4 Yπάρχουν δύο βασικές προσεγγίσεις της έννοιας της καθολικότητας. Α)Γενετικό παράδειγμα όπου η καθολικότητα είναι βιολογικά προσδιορισμένηb) τυπολογία των γλωσσών, όπου η καθολικότητα τίθεται με όρους χοντρικά επαγωγικούς βλ Comrie, B.(1981) Language Universals and Linguistic Typology 13

14 αφηρημένη δομή στην επιφανειακή δομή προϋποθέτει την αντικατάσταση σύνθετων δομών από μία λέξη. Mια από τις υποθέσεις ήταν ότι η δομή V CAUSE V BECOME V NOT V ALIVE είναι η πηγή της λέξης ' σκοτώνω'. Bλ McCawley, J. (1968), The Role of Semantics in Grammar, E. Bach et R. Harms (επιμ), Universals in Linguistic Theory, New York, Holt, Rinehart & Winston. Ένας κανόνας λεξικής αντικατάστασης αντικαθιστά το δενδρικό διάγραμμα με τη λέξη «σκοτώνω». Tα κεφαλαία γράμματα δείχνουν ότι οι λέξεις προέρχονται από ένα καθολικό σημασιολογικό λεξικό. Aξίζει να σημειώσουμε ότι οι γενετικοί σημασιολόγοι χρησιμοποιούσαν το V για τα απλά ρήματα και άλλες κατηγορηματικές εκφράσεις συμπεριλαμαβανομένων των επιθέτων και του αρνητικού μορίου not. Σε σχέση με το θέμα της ανάλυσης σε σημασιολογικά συστατικά και της εύρεσης του σημασιολογικού ισοδύναμου ανάμεσα στις γλώσσες ο Lyons (1981) Language and Linguistics αναφέρει το εξής χαρακτηριστικό παράδειγμα (184) «Συνήθως χρησιμοποιούμε τους αιτιακούς τύπους του τουρκικού ρήματος ölmek (πεθαίνω) για να μεταφράσουμε το αγγλικό ρήμα kill» 14

15 Aυτή η προσέγγιση μπορεί τώρα να μοιάζει ανεπαρκής, αλλά η γενική ιδέα να εξετάζει κανείς ποιες είναι οι γενικές αρχές που διέπουν τη διαδικασία της λεξικοποίησης είναι πολύ σημαντική. H δομή των ορισμάτων (argument structure) Θεωρώντας ότι έχουμε δύο βασικές σχέσεις ανάμεσα στα στοιχεία που συγκροτούν μια φράση, τη σχέση της συστατικότητας και τη σχέση της εξάρτησης, στο επίπεδο της κατηγορηματικής σχέσης (predicative relation) εμπλέκεται μόνο η σχέση εξάρτησης. Πρόκειται για μια ασύμμετρη σχέση ανάμεσα σ ένα κυβερνήτη (governor) και ενός ή περισσοτέρων εξαρτώμενων στοιχείων. Για παράδειγμα τα μεταβατικά ρήματα, όπως το ρήμα βλέπω, προσδιορίζουν την πτώση του αντικειμένου τους, δηλαδή επιβάλλουν την αιτιατική. Στα Eλληνικά η πτώση εμφανίζεται μορφολογικά τόσο στα ουσιαστικά όσο και στις αντωνυμίες. Στα Aγγλικά αντίθετα η πτώση εμφανίζεται μόνο στις αντωνυμίες I saw him. Mε μια ευρύτερη έννοια η σχέση της εξάρτησης δεν περιλαμβάνει μόνο το αντικείμενο (άμεσο και έμμεσο) αλλά επίσης το υποκείμενο και τα λεγόμενα επιρρηματικά συμπληρώματα (π.χ. τόπου Έβαλε το βιβλίο στο συρτάρι ). Aκολουθώντας αυτή τη λογική τα ρήμα εντάσσονται στην ευρύτερη κατηγορία των κατηγορημάτων και κατατάσσονται σύμφωνα με το σθένος (valency) (όροςδάνειο από τη χημεία). Ένα κατηγορηματικό στοιχείο, είτε πρόκειται για ρήμα, όνομα, επίθετο ή πρόθεση, λειτουργεί σαν μια μη-κεκορεσμένη έκφραση. Για να απαντήσει στους κανόνες ορθού σχηματισμού και να ερμηνευτεί πλήρως χρειάζεται έναν αριθμό συστατικών με τα οποία θα πληρωθούν οι θέσεις οι οποίες προσδιορίζονται από τη σχέση που δηλώνεται. Mε άλλα λόγια κάθε κατηγορηματικό στοιχείο συνδυάζεται μ έναν ορισμένο αριθμό ορισμάτων. H χρήση του υπόκειται σ ένα συμφραστικά ευαίσθητο κανόνα που επιτρέπει την εισαγωγή του σε μια κατηγορηματική θέση που έχει τον κατάλληλο αριθμό ορισμάτων. Aν θεωρήσουμε ότι ένα κατηγόρημα λειτουργεί ως ένας τελεστής με ν-θέσεις μπορούμε να διαχωρίσουμε με σχετική σαφήνεια τα ορίσματα από προσαρτήματα: τα ορίσματα αντικαθιστούν μεταβλητές που ορίζονται μέσα στο πλαίσιο υποκατηγοριοποίησης ενός κατηγορηματικού 15

16 στοιχείου ενώ τα προσαρτήματα συνδέονται μ ένα κατηγορηματικό στοιχείο με μια μη-αναγκαία σχέση και είναι συντακτικά προαιρετικά. H διαδικασία αντικατάστασης του κατάληλου αριθμού μεταβλητών ακολουθεί ένα ορισμένο αριθμό συντακτικών και σημασιολογικών όρων που επιβάλλονται από ένα συγκεκριμένο κατηγορηματικό στοιχείο και παροδοσιακά τίθενται ως περιορισμοί επιλογής, συμφωνίας και κυβέρνησης. Tα συστατικά που γεμίζουν τις θέσεις των ορισμάτων υπόκεινται σε περιορισμούς ως προς τα σημασιολογικά χαρακτηριστικά (π.χ. αριθμητό/συμπαγές), έχουν συγκεκριμένους θεματικούς ρόλους (δράστης, θέμα, κ.ά), εισάγονται σ ένα δίκτυο γραμματικών σχέσεων (υποκείμενο, αντικείμενο, έμμεσο αντικείμενο κλπ), απαντούν στους όρους συμφωνίας (πρόσωπο και αριθμό), και κυβερνώνται από το κατηγορηματικό στοιχείο σε σχέση με την πτώση, την επιλογή μιας πρόθεσης, που είναι δείκτης πτώσης, και επηρεάζουν ακόμα την επιλογή των άρθρων. Έφαγα ένα ψάρι, *Μ αρέσει ένα ψάρι. Σε μια μινιμαλιστική προσέγγιση η δομή των ορισμάτων είναι μόνο ο προσδιορισμός του σθένους του κατηγορηματικού στοιχείου. Tα ορίσματα διαφοροποιούνται το ένα από το άλλο από τη θέση τους σε μια ακολουθία η οποία αντανακλά την ιεραρχία των αντικειμενικών και πλαγίων πτώσεων. Σ αυτήν την περίπτωση η δομή του πλαισίου υποκατηγοριοποίησης δεν προσδιορίζει τη συντακτική κατηγορία των ορισμάτων ή την κατανομή των θεματικών ρόλων. Aυτή η προσέγγιση παρόλο που επιτρέπει να αποσυνδέσουμε τη δομή των ορισμάτων από τις επιφανειακές πραγματώσεις και να αποφύγουμε ασαφείς ταξινομήσεις, του τύπου μεταβατικό/αμετάβατο κλπ, δεν προσδιορίζει ιδιότητες που είναι σημαντικές για την εισαγωγή ενός συγκεκριμένου κατηγορήματος σ ένα δεδομένο περιβάλλον. Xοντρικά μπορούμε να προσδιορίσουμε τα πλαίσια υποκατηγοριοποίησης με τον ακόλουθο τρόπο 1. Pήματα 16

17 Oνοματικά ορίσματα Όρισμα0 : Bρέχει Όρισμα 1 O Γιάννης κολυμπά Όρισμα 2 : O Γιάννης πέθανε Όρισμα 1-2 : O Γιάννης έγραψε το γράμμα Όρισμα 1-τόπος : O Γιάννης μπήκε στο δωμάτιο Όρισμα 1-μέτρηση : Kοστίζει 100δρχ Όρισμα 1-προέλευση : Έφυγε από το Παρίσι Όρισμα 1-στόχος : Πηγαίνει στο Παρίσι Όρισμα 1-κατηγορούμενο: Σπουδάζει γιατρός Όρισμα : Έστειλε ένα γράμμα στη Mαρία Όρισμα 1-2-κατηγορούμενο : Oνομάσανε το Γιάννη πρόεδρο Όρισμα1-2-τόπος : Έβαλε το γράμμα στο συρτάρι Όρισμα1-2-προέλευση : Aγόρασε ένα παγωτό από το καφενείο Όρισμα 1-2-στόχος : Mετέτρεψε ένα αρχείο σε ASCII Όρισμα 1-2-προέλευση-στόχος : Mετέφερε το τραπέζι από το γραφείο στο σαλόνι Προτασιακά ορίσματα Π Όρισμα 1: Φαίνεται ότι θα βρέξει Όρισμα 1-Π Όρισμα 2: Θέλω να φύγω Όρισμα 1- Όρισμα 2-Π Όρισμα 3: Aνακοίνωσε στην οικογένεια της ότι Oνόματα Oνοματικά ορίσματα Όρισμα 0: το βιβλίο του Γιάννη Όρισμα 1 : H απόφαση της Eπιτροπής Όρισμα 2 : H καταστροφή της πόλης Όρισμα 1_2: H καταστροφή της πόλης από τους κατακτητές Προτασιακά ορίσματα Π Όρισμα 1 : H δυνατότητα να δουλέψει Όρισμα 1_Π Όρισμα 2 : H απόφαση του Γιάννη να δουλέψει Όρισμα 1_ Όρισμα 2_Π Όρισμα 3: H διαταγή του στρατηγού στους στρατιώτες να μετακινηθούν 17

18 3. Eπίθετα Όρισμα 1: Aντιπροσωπευτικές της κοινωνίας μας Π Όρισμα 1: Iκανός να ξεφεύγει Aξίζει να επισημάνουμε τέσσερα σημεία: - Tα λιγότερο πλάγια ορίσματα, δηλαδή όρισμα1, 2 και 3, δεν προσδιορίζονται σε σχέση με τους θεματικούς ρόλους. - Oι θεματικοί ρόλοι αναφέρονται σε αφηρημένους ή συγκεκριμένους τόπους - H διάκριση ονοματικό-προτασιακό όρισμα διατηρείται στο επίπεδο της συμβολικής απεικόνισης - H αρίθμηση των ορισμάτων αντανακλά βαθιές γραμματικές σχέσεις Θεματικοί ρόλοι Mερικές πολύ αφηρημένες σημασιολογικές έννοιες φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο σε ορισμένες δια-γλωσσικές γενικεύσεις. Για παράδειγμα οι έννοιες δράστης, αιτία, αλλαγή, προορισμός, προέλευση θεωρούνται θεματικοί ρόλοι. Oι θεματικοί ρόλοι προτάθηκαν για να συνδέσουν τα ρήματα με τα ορίσματά τους. O Fillmore(1968) πρότεινε μια γραμματική των σημασιολογικών πτώσεων στην οποία τα κατηγορήματα ήταν σημασιολογικά προσδιορισμένα με βάση τους θεματικούς ρόλους των ορισμάτων τους. Oρισμένοι γλωσσολόγοι υιοθέτησαν αυτήν την πρόταση και προσπάθησαν να την υλοποιήσουν υπολογιστικά. (UCLA syntax project Stockwell, Schachter Partee(1973) The Major Syntactic Structures of English, NY, Holt, Rinehart & Wilson Στην πρώτη γραμματική τη Γραμματική των Σανσκριτικών του Panini ( ~4 αιώνα π.χ.) έχουμε την πρώτη αναφορά σε πτωτικές (με την έννοια του σημασιολογικές) σχέσεις. Στη σύγχρονη γλωσσολογία το ζήτημα των θεματικών ρόλων ξεκίνησε από την παρατήρηση των αναντιστοιχιών ανάμεσα στις γραμματικές και τις σημασιολογικές σχέσεις. 18

19 Οι γραμματικές σχέσεις όπως 'αντικείμενο' και 'υποκείμενο' δεν αντιστοιχούν με άμεσο τρόπο στις σημασιολογικές σχέσεις όπως αυτές εκφράζονται στις προτάσεις 1. α. Tο ποτήρι έσπασε β. Ο Πέτρος έσπασε το ποτήρι 2. α. Ο Πέτρος αγόρασε το αυτοκίνητο από το Γιάννη β. Ο Γιάννης πούλησε το αυτοκίνητο στον Πέτρο Διαπιστώνουμε ότι το ουσιαστικό «ποτήρι» έχει την ίδια σημασιολογική λειτουργία στις 1.α. & β., ενώ διαφέρει ως προς τις γραμματικές σχέσεις - υποκείμενο στην α. και αντικείμενο στη β. Στις 2.α. & β. η σχέση ανάμεσα στους Γιάννη και Πέτρο είναι «δότης-δέκτη»'. Παρόλα αυτά στην α. ο «Πέτρος» λειτουργεί ως υποκείμενο ενώ στη β. είναι μια εμπρόθετη (προθετική) φράση. Τα ίδια ισχύουν για το «Γιάννης». Αν θεωρήσουμε ότι έχουμε μια βαθιά δομή η οποία περιλαμβάνει όλες τις σημασιολογικές πληροφορίες τότε πρέπει να θεωρήσουμε Ι- είτε ότι η βαθιά δομή αντιστοιχεί με μια αφηρημένη απεικόνιση η οποία επιτρέπει σε κόμβους που έχουν όμοιες σημασιολογικές λειτουργίες να κατέχουν την ίδια θέση στο πλαίσιο του φραστικού δείκτη ΙΙ- είτε να θεωρήσουμε ότι η βαθιά δομή (σημασιολογική δομή) δεν είναι ισόμορφη με τη γραμματική δομή. Στο πλαίσιο της Ι έχει προταθεί από το Lakoff, G. (1971) On Syntactic Irregularity, NY, Holt, Rinehart & Winston, η εξής προσέγγιση: τεμαχισμός των μερών του σημασιολογικού νοήματος και χρήση αντωνυμικών ρημάτων (pro-verbs) που απαλείφονται (με ειδικούς μετασχηματισμούς). Η ομοιότητα ανάμεσα στην 1α. και 1β. φαίνεται στις παρακάτω δομές 19

20 Π ΟΦ ΡΦ Το ποτηρι Ρ έσπασε Π ΟΦ ΡΦ ο Πέτρος Ρ [+ρήμα, +pro, +causative(αιτιακός)] ΟΦ [κάτι] Π ΟΦ Το ποτήρι ΡΦ Ρ έσπασε Ερώτημα: το υποθετικό ρήμα με τα χαρακτηριστικά [+ρήμα, +pro, +causative(αιτιακός)] μπορεί να αντικατασταθεί από ένα πραγματικό ρήμα όπως το 'κάνω' 20

21 π.χ. Ο Πέτρος έκανε το ποτήρι να σπάσει Διαπιστώνουμε ωστόσο ότι υπάρχουν σημαντικά αντιπαραδείγματα μηαπόλυτης συνωνυμίας. H μη-απόλυτη συνωνυμία αφορά στην αμεσότητα της σχέσης και στο βαθμό θεληματικής εμπλοκής του υποκειμένου -ως προς την αμεσότητα της σχέσης Ο Πέτρος έκανε την πόρτα να ανοίξει Ο Πέτρος άνοιξε την πόρτα που φθάνει ως την χρήση διαφορετικών ρημάτων Ο Πέτρος έριξε το ποτήρι Ο Πέτρος έκανε το ποτήρι να πέσει - ως προς το βαθμό της θεληματικής (και ιδιαίτερα εξειδικευμένης) εμπλοκής του υποκειμένου. *Ο Πέτρος έκανε την πόρτα να κλειδώσει Ο Πέτρος κλείδωσε την πόρτα Ένας άλλος τρόπος απεικόνισης των σημασιολογικών σχέσεων προτάθηκε από τον Fillmore, C (1968) «The Case for Case», Bach & Harms (1968) Universals in Linguistic Theory, NY, Holt, Rinehart & Winston. O Fillmore προσθέτει σημασιολογική πληροφορία με τη μορφή ενός συστήματος πτωτικών σχέσεων Π Modality(Τροπικότητα) πρόταση 21

22 παρελθόν Ρ objective( αντικειμενική) ανοίγω Κ (πτωτικός δείκτης) ΟΦ η πόρτα Π Modality(Τροπικότητα) πρόταση παρελθόν Ρ objective( αντικειμενική) 'δραστική' (agentive) ανοίγω Κ (πτωτικός δείκτης) ΟΦ K ΟΦ η πόρτα από Πέτρο Οι επιφανειακές δομές σχηματίζονται με μετασχηματισμούς που μετακινούν μια ΟΦ στη θέση του υποκειμένου και απαλείφουν τους πτωτικούς δείκτες. Το ενδιαφέρον αυτής της προσέγγισης συνίσταται στη διατύπωση της εξής υπόθεσης: υπάρχει μια σχετικά μικρή ομάδα πτωτικών σχέσεων που επιτρέπουν συντακτικές και σημασιολογικές γενικεύσεις. Oι πτωτικές αυτές σχέσεις έχουν καθολικό χαρακτήρα. Αυτές οι πτωτικές σχέσεις αντιστοιχούν σε μεγάλο βαθμό στους θεματικούς ρόλους όπως αυτοί ορίσθηκαν από τον Gruber, J. (1965) Studies in Lexical Relations & (1967) Look and See, Language 43 22

23 Γενικεύοντας μπορούμε να πούμε ότι οι βασικοί θεματικοί ρόλοι είναι οι εξής: Δράστης( agent) : Σύμφωνα με τη σημασία του ρήματος είναι ο ρόλος που κάνει κάτι ή προξενεί κάτι (πολλές φορές θεληματικά), π.χ. το υποκείμενο του σκοτώνω, τρώω, κοιτάζω κλπ Πάσχων (patient): ο ρόλος που υφίσταται κάτι ή επηρεάζεται από κάτι, π.χ. αντικείμενο του σκοτώνω, τρώω αλλά OXI τα αντικείμενα των κοιτάζω, ακούω ή αγαπώ Bιωματικός (experiencer): o ρόλος που βιώνει κάτι, π.χ. υποκείμενο του αγαπώ, αντικείμενο του ενοχλώ. Θέμα(Theme): ο ρόλος που χαρακτηρίζεται από την αλλαγή στη θέση ή στην κατάσταση, ή από την θέση ή την κατάσταση στην οποία βρίσκεται, π.χ. αντικείμενο του δίνω, υποκείμενο του περπατώ ή πεθαίνω. Άλλοι ρόλοι: Πηγή(source): αντικείμενο που λειτουργεί ως σημείο εκκίνησης, π.χ. Bγάζω το βιβλίο από το συρτάρι Στόχος(goal): H κατεύθυνση της κίνησης, π.χ. Bάζω το βιβλίο στο συρτάρι Oι βασικοί ρόλοι εμπλέκουν τρεις έννοιες- την έννοια της μεταβατικότητας, την έννοια της θεληματικής εμπλοκής του υποκειμένου και την έννοια του θέματος Mεταβατικότητα Οι P. Hopper & S. Thomspon (1980), «Transitivity in Grammar and Discourse», Language vol. 56, No 2., θεωρούν ότι η μεταβατικότητα κρίνεται με βάση μια κλίμακα που σχηματίζεται από δέκα παραμέτρους 1.Tον αριθμό των ρόλων. Aν έχουμε 1 ή 2 ρόλους. 1 ρόλος=χαμηλή μεταβατικότητα, 2 ρόλοι=υψηλή μεταβατικότητα 2.Δυναμισμός: οι δραστηριότητες μεταβαίνουν από τον ένα ρόλο στον άλλο ενώ οι καταστάσεις δεν μεταβαίνουν 3. Oψη(aspect) : Έφαγα το μήλο = YM / έτρωγα το μήλο= XM 4.διάρκεια 23

24 5.θέληση: π.χ. Έγραψα το όνομά σου = θεληματικό = υψηλή μεταβατικότητα / Ξέχασα το όνομά σου = μη=θεληματικό = χαμηλή μεταβατικότητα 6.αποφαντικότητα: κατάφαση= υψηλή μεταβατικότητα / άρνηση = χαμηλή μεταβατικότητα 7.τροπικότητα = αποφαντική (π.χ. οριστική έγκλιση) υψηλή μεταβατικότητα / μη-αποφαντική (π.χ. υποτακτική έγκλιση)= χαμηλή μεταβατικότητα 8. Δραστικότητα ( agency) π.χ. O Γιάννης με διασκέδασε = YM / η ταινία με διασκέδασε = XM 9. Επίδραση στο αντικείμενο 10.Eξατομίκευση του αντικειμένου Δραστικότητα (agency) Kριτήρια όπως η χρήση της προστακτικής, π.χ κοίτα / *ζήλεψε, και τα επιρρήματα όπως προσεκτικά, αποφασιστικά κλπ Για μια συζήτηση γύρω από τα κριτήρια βλ D.Cruse (1973) «Some Thoughts on Agentivity, Journal of Linguistics 9 θέμα Μια από της βασικότερες έννοιες σ'αυτήν την ανάλυση είναι η έννοια του θέματος. Σε κάθε πρόταση από τις παρακάτω υπάρχει μια ονοματική φράση η οποία λειτουργεί ως θέμα. Κριτήρια για την εύρεση του θέματος -Με ρήματα κίνησης το θέμα είναι το αντικείμενο ή η οντότητα που υφίσταται τη μετακίνηση 1. Ο βράχος μετακινήθηκε 2. Ο Γιάννης τσούλησε το καρότσι από την αποθήκη στο πεζοδρόμιο 3. Ο Πέτρος έβαλε βενζίνη στο αυτοκίνητο 4. Ο Γιάννης έδωσε το γραφείο του 5. Ο Γιάννης κληρονόμησε ένα γραφείο 6. Ο Γιάννης αγόρασε το γραφείο από τον Πέτρο 24

25 7. Ο Γιάννης εξήγησε την απόδειξη του θεωρήματος στους φοιτητές του Οι φράσεις (1) - (3) δείχνουν ότι το θέμα είναι ανεξάρτητο από γραμματικές σχέσεις του υποκειμένου και του άμεσου αντικειμένου Στις φράσεις (1) - (3) έχουμε κατηγορήματα που εκφράζουν φυσική κίνηση ενώ στις επόμενες φράσεις έχουμε ένα μη-συγκεκριμένο τύπο κίνησης. Η έννοια του θέματος σ' αυτήν την περίπτωση επεκτείνεται κατά αναλογία. Στις φράσεις (4)-(6) εκφράζεται μια αλλαγή κτήσης ενώ στη φράση (7) η κίνηση είναι ακόμη πιο αφηρημένη Με ρήματα που εκφράζουν τοποθέτηση στο χώρο το θέμα είναι η ονοματική φράση για την τοποθέτηση της οποίας αποφαινόμαστε. 1. Το άγαλμα στεκόταν στην πλατεία 2. Ο Πέτρος πιάστηκε στο περβάζι του παραθύρου 3. Ο Γιάννης κράτησε το βιβλίο στο ράφι 4. Ο Γιάννης κράτησε το βιβλίο 5. Το βιβλίο ανήκει στον Πέτρο 6. Η Ελένη έχει ένα αυτοκίνητο 7. Η Ελένη ξέρει τη λύση του προβλήματος Στις (1)-(3) έχουμε τοποθέτηση στο χώρο. Στις (4)-(5) έχουμε κτήση και στην (7) έχουμε ένα αφηρημένο ανάλογο της κτήσης. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα (αρχή) για την επέκταση της έννοιας του θέματος σε αφηρημένες σημασίες είναι το εξής:όταν ένα ρήμα μπορεί να εκφράσει κίνηση ή τοποθέτηση σε διαφορετικούς τομείς το θέμα κατέχει την ίδια θέση, π.χ. το κρατώ στο (3) εκφράζει φυσική τοποθέτηση και στο (4) εκφράζει κτήση, αλλά και στις δύο περιπτώσεις είναι το Θέμα. Αυτό απορρέει από την πεποίθηση ότι το ρήμα είναι βασικά το ίδιο στις χρήσεις του Δεύτερη αρχή : το θέματα λέξεων που είναι μορφολογικά συνδεδεμένες βρίσκονται σε σημασιολογικά παράλληλες θέσεις 25

26 1.Ο κύκλος περιλαμβάνει την τελεία 2. Η τελεία περιλαμβάνεται στον κύκλο Στην (1) δεν είναι καθαρό ποιο είναι το θέμα. Στην (2) η εμπρόθετη έκφραση δηλώνει την τοποθέτηση άρα η τελεία είναι το θέμα Γνωσιακή προσέγγιση: Έννοιες όπως τοποθέτηση, πηγή και στόχος (Location, Source, Goal)είναι μέρη μιας καθολικής γραμματικής ή υπάρχει κάποιος άλλος τρόπος να σκεφτούμε το θέμα; Mήπως είναι συνδεδεμένες με γενικότερα γνωσιακά φαινόμενα και όχι με τη γλώσσα αυτή καθ'αυτή ; Σε κάθε περίπτωση φαίνεται ότι ορισμένες εμπειρικές γενικεύσεις αναφορικά με τα γλωσσικά φαινόμενα μοιάζουν να συνδέονται με αυτές τις έννοιες. Σε όλες τις γλώσσες οι λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούνται για τον χώρο και για τις «χωρικές» σχέσεις μέσα στο χώρο (και της κίνησης) ανακυκλώνονται για να χρησιμοποιηθούν για πιο αφηρημένες έννοιες όπως για παράδειγμα τη σχέση κτήσης. Σύμφωνα με τον Jackendoff(1983) για την οργάνωση των εννοιών που στερούνται υπόστασης αντιληπτής από τις αισθήσεις δεν χρειάζεται να αρχίσουμε από το μηδέν. Προσαρμόζουμε τον μηχανισμό που είναι ήδη διαθέσιμος] O Dowty (1991) «Thematic Proto-Roles and Argument Selection», Language, vol 67, No3, συνδέει την ύπαρξη ενός είδους θέματος, του προσαυξητικού θέματος(incremental theme) με τα κατηγορήματα που διαθέτουν ένα ενδογενές σημείο ολοκλήρωσης (τελειώσεις ή ολοκληρώσεις βλ παρακάτω). Για μια συζήτηση του θέματος σε σχέση με τα ελληνικά βλ. M. Tζεβελέκου «Περιορισμοί στο σχηματισμό της μεσοπαθητικής μετοχής του παρακειμένου», περιοδικό Γλωσσολογία τχ.11-12, Αθήνα, 2000,

27 Λεξική κατηγοριοποίηση Το να θέσει κανείς το ζήτημα της λεξικής κατηγοριοποίησης σημαίνει ότι υιοθετεί μιαν ορισμένη στάση αναφορικά με την οργάνωση του λεξικού μιας συγκεκριμένης γλώσσας. Αν δεχτούμε ότι οι λεξικές μονάδες, όποια κι'αν είναι η συντακτική τους κατηγορία (ονόματα ή ρήματα), μπορούν να ταξινομηθούν σε διακριτές λεξικές κατηγορίες, δεχόμαστε ταυτόχρονα ότι μέσα στις ιδιότητες ενός λεξήματος υπάρχουν ιδιότητες οι οποίες είναι γενικεύσιμες και οι οποίες προσδιορίζουν τόσο την συντακτική του συμπεριφορά όσο και την οργάνωσή του ως εκφερομένου 5. Είναι σαφές ότι κάθε τυπολογική προβληματική, όποιος και να είναι ο τύπος της τυπολογίας που εφαρμόζεται, βασίζεται σε ορισμένες προϋποθέσεις. 1. Κάθε λέξημα οργανώνεται με βάση μια σημασιολογική δομή, πράγμα που του επιτρέπει να τοποθετείται στην μία ή στην άλλη κατηγορία 2. Το λεξικό υλικό επιβάλλει όρους στις αξίες που παράγονται από τη διαπλοκή των λεξημάτων με τους γραμματικούς δείκτες. Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον ρόλο του λεξικού στην συντακτική και τη σημασιολογική οργάνωση των εκφερομένων. Πράγματι εφόσον υποθέτουμε την ύπαρξη δύο επιπέδων ανάλυσης, δηλαδή το επίπεδο της λεξικής οργάνωσης και το επίπεδο της συγκρότησης του εκφερομένου, οδηγούμαστε να θεωρήσουμε το επίπεδο της λεξικής οργάνωσης ως σύστημα που προσδιορίζει (θέτει όρους και περιορισμούς) τόσο στον τρόπο άρθρωσης των λεξημάτων με άλλα λεξήματα όσο και την άρθρωση ενός λεξήματος με τους δείκτες που παραπέμπουν στις γραμματικές κατηγορίες: χρόνος, τροπικότητα, ρηματική όψη, διάθεση, πρόσωπο, αριθμός, γένος και πτώση. Μέθοδοι συγκρότησης μιας λεξικής κατηγοριοποίησης Αλλά ποιες είναι οι λεξικές ιδιότητες που επιτρέπουν τη συγκρότηση μιας τυπολογίας και πώς αυτές οργανώνονται; 5 Σε σχέση με αυτό το θέμα για τα Ελληνικά βλ. M. Tzevelekou(1994) Aspect et categorisation lexicale, These de doctorat, Paris VII. 27

28 Αναφορικά με αυτό το ερώτημα μπορούμε να διακρίνουμε στη βιβλιογραφία τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις: 1. Η πρώτη προσέγγιση βασίζεται στη μέθοδο της λεξικής ανάλυσης (decomposition). Η σημασία ενός λεξήματος απεικονίζεται σαν ένα σύνολο σημασιολογικών πρωταρχικών στοιχείων. 2. Η δεύτερη προσέγγιση ορίζει τις λεξικές ιδιότητες με βάση τις ιδιότητες της αναφοράς. Η σημασία ενός λεξήματος τίθεται με όρους οντολογικούς. 3. Στο πλαίσιο της τρίτης προσέγγισης, οι λεξικές κατηγορίες τίθενται με βάση τους διαφορετικούς τρόπους σχηματισμού εμφανίσεων οι οποίες εντοπίζονται με βάση τις παραμέτρους της εκφοράς του λόγου. Η μέθοδος της λεξικής ανάλυσης Η ίδια η ιδέα των στοιχείων που συγκροτούν τη σημασία μάς οδηγεί, σ'ένα πρώτο στάδιο, στην ύπαρξη στοιχειωδών σημασιολογικών μονάδων, οι οποίες μπορούν να απομονωθούν με τη μέθοδο της ανάλυσης(decomposition) της σημασίας των λεξημάτων. Πράγματι, στο πλαίσιο της δομικής μεθόδου, υποστηρίχθηκε ότι η σημασία ενός λεξήματος μπορεί να αναλυθει με τρόπο παράλληλο με την ανάλυση των φωνημάτων σε διακριτικά χαρακτηριστικά. 'Ετσι οι Katz & Fodor(1964), Katz (1972), Greimas (1964) θεωρούν ότι η σημασία ενός λεξήματος απεικονίζεται ως ένα σύνολο στοιχειωδών σημασιολογικών μονάδων. Αυτές οι μονάδες εισάγονται σ'ένα σύστημα δυαδικών αντιθέσεων, το οποίο οργανώνεται με βάση έν σημασιολογικό άξονα που είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζονται αυτές οι αντιθέσεις. Στο πλαίσιο αυτής της προσέγγισης, όροι όπως 'φυσικό αντικείμενο', 'ανθρώπινο', 'κοινωνική δραστηριότητα', 'βάρος', 'χρώμα', 'στιγμιαίο', 'εναρκτικό' κλπ χρησιμοποιούνται για την αναπαράσταση των στοιχειωδών σημασιολογικών μονάδων. Υποθέτουμε επίσης ότι αυτοί οι όροι μπορούν εν δυνάμει να συγκροτήσουν ένα πεπερασμένο κατάλογο ο οποίος να συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για τη σημασιολογική απεικόνιση των λεξημάτων. Έτσι κάθε λέξημα συνδέεται με μία μήτρα (matrice) η οποία αποτελείται από σημασιολογικές μονάδες που αποτελούν 28

29 τη σημασία του. Επιπλέον, ο συνδυασμός των λεξημάτων διέπεται από κανόνες συμβατότητας /ασυμβατότητας ορισμένες σημασιολογικές μονάδες. οι οποίοι αφορούν, στην ουσία, Παρατηρούμε ωστόσο ότι οι όροι που χρησιμοποιούνται για να απεικονίσουν τις στοιχειώδεις σημασιολογικές μονάδες ανήκουν στο λεξιλόγιο των φυσικών γλωσσών. Έτσι οι Katz & Fodor (1964:517) για να εξασφαλίσουν τη μεταγλωσσική υπόσταση των όρων αυτών, προσπαθούν να χαράξουν μια σαφή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στις γλωσσικές χρήσεις και στη μεταγλωσσική τους χρήση στο πλαίσιο μιας σημασιολογικής θεωρίας. «Ένας σημασιολογικός δείκτης είναι απλά μια θεωρητική κατασκευή η οποία ερμηνεύεται στη σημασιολογική μεταθεωρία, και μοιάζει με θεωρητικές κατασκευές όπως άτομο, γονίδιο, σθένος και ονοματική φράση. Ένας δείκτης όπως [ανθρώπινο] και [χρώμα] δεν αποτελούν λέξη αλλά μια κατασκευή η οποία απεικονίζεται με μια λέξη». Παρόλο που αυτή η παρατήρηση συνεπάγεται τη συγκρότηση ενός παγιωμένου συστήματος απεικόνισης, οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την αναγνώριση των στοιχειωδών σημασιολογικών μονάδων καθώς και ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι μονάδες συνδυάζονται στο πλαίσιο μιας σημασιολογικής μήτρας μοιάζουν αυθαίρετοι. Η αξία αυτής της θεωρίας συχνά αμφισβητείται τόσο στο θεωρητικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο της εφαρμογής της. Ο Dowty (1979:39) για παράδειγμα θεωρεί ότι αυτή η προσέγγιση αυτή οδηγεί σε κυκλικά επιχειρήματα στο μέτρο που τα κριτήρια για τη διάκριση ανάμεσα στα λεξήματα από τη μια μεριά, και τους όρους που απεικονίζουν τις στοιχειώδεις σημασιολογικές μονάδες από την άλλη, δεν προσδιορίζονται με σαφή τρόπο. Έτσι καταλήγουμε σε σημασιολογικές μήτρες όπου το οριζόμενο στοιχείο βρίσκεται στο ίδιο επίπεδο με τα ορίζοντα στοιχεία διότι πρώτον, πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για εκτατικά κατηγορήματα (extensional predicates) και δεύτερον, δεν υπάρχουν αρκετά επιχειρήματα για να υποστηρίξουμε ότι κάποιο κατηγόρημα αντιπροσωπεύει μια σημασία πιο βασική από κάποιο άλλο. Η αντίρρηση του Dowty διατυπώνεται με τον ακόλουθο τρόπο. 29

30 "...η δήλωση εκτατικών κατηγορημάτων ορίζεται ως η τομή άλλων, υποτιθέμενα πιο βασικών εκτατικών κατηγορημάτων". Ας επανέλθουμε στα αρχικά ζητήματα, δηλαδή το θέμα της συγκρότησης μιας λεξικής τυπολογίας και του τρόπου εισαγωγής μιας λεξικής μονάδας σε μια μονάδα λόγου. Είπαμε προηγουμένως ότι η εισαγωγή μιας λεξικής μονάδας σ'ένα εκφερόμενο μπορεί να εξετασθεί μέσα από δύο διαφορετικά αλλά συμπληρωματικά πρίσματα : 1. Συνδυασμός ενός λεξήματος με άλλα λεξήματα 2. Συνδυασμός ενός λεξήματος με τα μορφήματα που δηλώνουν γραμματικές κατηγορίες Σε σχέση με αυτό το θέμα η άποψη των Katz & Fodor (1964:518) είναι σαφής: οι λεξικές ιδιότητες πρέπει να χαρακτηριστούν με βάση το επίπεδο σύμφωνα με το οποίο λειτουργούν. Έχουμε απο τη μια μεριά, τις ιδιότητες που λειτουργούν στο σημασιολογικό επίπεδο και προσδιορίζουν τους περιορισμούς επιλογής ανάμεσα στα λεξήματα και από την άλλη μεριά, τις ιδιότητες που λειτουργούν στο συντακτικό επίπεδο και προσδιορίζουν τον συνδυασμό των λεξημάτων με τις γραμματικές κατηγορίες. Οι πρώτες θεωρούνται συστατικά του νοήματος και εμφανίζονται κατά συνέπεια στη σημασιολογική μήτρα των λεξημάτων ενώ οι δεύτερες εξετάζονται στο επίπεδο της σύνταξης. Έτσι ιδιότητες όπως συμπαγές/αριθμητό, στο μέτρο που προσδιορίζουν τις σχέσεις ανάμεσα στα ονόματα και τα προσδιοριστικά (άρθρα) δεν θεωρούνται ότι ανήκουν στον κατάλογο των στοιχειωδών σημασιολογικών μονάδων. «Η διάκριση ανάμεσα σε συμπαγή και αριθμητά ονόματα επιτρέπει τον χειρισμό των συντακτικών σχέσεων ανάμεσα στα ονόματα, τα άρθρα και τους ποσοδείκτες: «Βρέθηκε το αίμα» αλλά όχι "Βρέθηκε ένα αίμα». Αυτό έχει σημαντικές συνέπειες στο επίπεδο των μεθόδων που εφαρμόζονται για τον προσδιορισμό των λεξικών ιδιοτήτων. Στο μέτρο που 30

31 ο συνδυασμός μιας λεξικής μονάδας με τις γραμματικές κατηγορίες δε χρησιμοποιείται ως γενικός τρόπος αξιολόγησης των λεξικών ιδιοτήτων οι οποίες προτείνονται στο πλαίσιο μιας θεωρίας της σημασιολογικής απεικόνισης, δε μένει παρά να στηριχθεί κανείς σε παρατηρήσεις πάνω σε τοπικά (local) φαινόμενα, όπως είναι η άρθρωση μιας συγκεκριμένης λεξικής μονάδας με άλλες συγκεκριμένες λεξικές μονάδες ή ακόμα οι αντιθετικές σχέσεις μιας λεξικής μονάδας με άλλες λεξικές μονάδες που ανήκουν στο ίδιο σημασιολογικό πεδίο. Είναι εύκολο να δει κανείς ότι αυτή η προσέγγιση απαγορεύει οποιαδήποτε τυπολογική ανάλυση τουλάχιστον με την έννοια της συγκρότησης λεξικών κατηγοριών που να ορίζονται με γενικευμένα κριτήρια και να αξιολογούνται με ανεξάρτητο τρόπο. Έτσι κάθε κατηγοριακή ομαδοποίηση που βασίζεται στην λεξική ανάλυση συναντά δύο τύπους προβλημάτων: από τη μια μεριά, οι όροι που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν βάση ταξινόμησης προσδιορίζονται με καθαρά επαγωγικό (inductive) τρόπο. Από την άλλη μεριά, η τοποθέτηση ενός λεξήματος σε μια δεδομένη κατηγορία δεν στηρίζεται παρά στην παρουσία αυτής της κατηγορίας στη σημασιολογική μήτρα. Μια άλλου είδους επιχειρηματολογία πάνω στις λεξικές ιδιότητες μιας κατηγορίας ρημάτων τα οποία εμφανίζονται σε αμετάβατες, μεταβατικές και be+επίθετο δομές προτάθηκε στο πλαίσιο της γενετικής σημασιολογίας. Ο Lakoff, G. (1971) On Syntactic Irregularity, NY, Holt, Rinehart & Winston, για να αναλύσει τις συστηματικές σημασιολογικές σχέσεις που παρατηρούμε σε φράσεις όπως α.the soup was cool β.the soup cooled γ.john cooled the soup α.the metal was hard β.the metal hardened γ.john hardened the metal 31

32 προτείνει την εισαγωγή δύο σημασιολογικών χαρακτηριστικών : ΕΝΑΡΚΤΙΚΟ (INCHOATIVE) και ΑΙΤΙΑΚΟ (CAUSATIVE) Σύμφωνα με τον Lakoff οι σημασιολογικές ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στις φράσεις της κάθε ομάδας μπορούν να απεικονιστούν αν υποθέσει κανείς την ύπαρξη βαθιών δομών που έχουν ένα κοινό στοιχείο, στην συγκεκριμένη περίπτωση την επιθετική δομή be+επίθετο, και διαφορετικούς σημασιολογικούς τελεστές (operators). Οι φράσεις (α) παράγονται από μια βαθιά δομή η οποία εμπεριέχει τον επιθετικό σχηματισμό. Οι φράσεις (β) παράγονται από μια βαθιά δομή όπου ο επιθετικός σχηματισμός λειτουργεί ως υποκείμενο ενός αφηρημένου(μηπραγματωμένου) ρήματος που φέρει το χαρακτηριστικό +ΕΝΑΡΚΤΙΚΟ (+INCHOATIVE). Οι φράσεις (γ) παράγονται από μια βαθιά δομή όπου ο επιθετικός σχηματισμός είναι ενκιβωτισμένος ως συμπλήρωμα ενός αφηρημένου(μη-πραγματωμένου) ρήματος που φέρει το χαρακτηριστικό + ΑΙΤΙΑΚΟ (CAUSATIVE) Στα παρακάτω διαγράμματα φαίνεται η προσέγγιση του Lakoff, η οποία έχει δύο βασικά χαρακτηριστικά : 1) τεμαχισμός των μερών του σημασιολογικού νοήματος και 2) χρήση αντωνυμικών ρημάτων (pro-verbs) που απαλείφονται (με ειδικούς μετασχηματισμούς). Π ΟΦ Π ΡΦ ΟΦ ΡΦ η πόρτα 32

8 η Ενότητα. Κατάκτηση του σημασιολογικού τομέα

8 η Ενότητα. Κατάκτηση του σημασιολογικού τομέα 8 η Ενότητα Κατάκτηση του σημασιολογικού τομέα 1. Εισαγωγή Είχαμε πει στο μάθημα Εισαγωγή στη Γλωσσολογία, ότι ο τομέας της Σημασιολογίας χωρίζεται στη λεξική και στη δομική σημασιολογία. Όσον αφορά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β )

ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΤΕΧΝΟΓΛΩΣΣΙΑ VIII ΛΟΓΙΚΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΜΑΪΣΤΡΟΣ ΓΙΑΝΗΣ, ΠΑΠΑΚΙΤΣΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΕΚΦΡΑΣΕΩΝ (Β ) ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της άσκησης είναι ο σχεδιασμός και η υλοποίηση συστήματος διόρθωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΘ. ΚΡΟΝΤΣΟΥ ΘΕΜΑ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΕΦΑΝΙΔΗΣ

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΘ. ΚΡΟΝΤΣΟΥ ΘΕΜΑ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΕΦΑΝΙΔΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ-ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΑΘ. ΚΡΟΝΤΣΟΥ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΙΩΑΝΝΗΣ ΡΕΦΑΝΙΔΗΣ Στόχοι της εργασίας Εντρύφηση στις βασικές αρχές της Επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία. επ. Κωνσταντίνος Π. Χρήστου Εισαγωγή στη Γνωστική Ψυχολογία Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική Ψυχολογία / Γνωσιακή Επιστήµη Inside the black box για µια επιστήµη του Νου Επιστροφή στο Νου Γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Η σύνταξη μιας πρότασης

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ. Η σύνταξη μιας πρότασης ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΙ ΟΡΟΙ Η σύνταξη μιας πρότασης Τα δύο πιο βασικά στοιχεία σε κάθε πρόταση είναι το ρήμα και το ουσιαστικό. Το κομμάτι της πρότασης που αναφέρεται στο ρήμα το λέμε ρηματικό σύνολο (ΡΣ) ή ρηματικό

Διαβάστε περισσότερα

[+εαυτό / +Α] Αναφορικές εκφράσεις: δεδομένα από τα Νέα Ελληνικά. Brian D. Joseph Πανεπιστήμιο της Πολιτείας του Οχάιο

[+εαυτό / +Α] Αναφορικές εκφράσεις: δεδομένα από τα Νέα Ελληνικά. Brian D. Joseph Πανεπιστήμιο της Πολιτείας του Οχάιο [In D. Theofanopoulou-Kondou, X. Laskaratou, M. Sifianou, M. Georgiafendis, & V. Spyropoulos, eds. Sinxrones tasis stin eliniki glosologia. Meletes afieromenes stin Eirene Philippaki-Warburton [Synchronic

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Σηµασιολογία. Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή

Εισαγωγή στην Σηµασιολογία. Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή Εισαγωγή στην Σηµασιολογία Γεωπληροφορική 2004-2005 Ελένη Τοµαή Ορισµοί Εξετάζει την σηµασιολογική δοµή µιας γλώσσας Τοµέας της γραµµατικής 1. Αναλύει την σηµασία των λέξεων 2. α) Ερµηνεύει την σηµασιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12

Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας. Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Η εκμάθηση μιας δεύτερης/ξένης γλώσσας Ασπασία Χατζηδάκη, Επ. Καθηγήτρια Π.Τ.Δ.Ε 2011-12 Βασικοί όροι και έννοιες- Δεύτερη # Ξένη γλώσσα Δεύτερη γλώσσα είναι οποιαδήποτε γλώσσα κατακτά ή μαθαίνει ένα άτομο

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60

ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ. ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΔΟΜΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΣΩΣΥΡ κυρίως μετά τη δεκαετία του 60 1 Σχετική συναίνεση ση γλωσσολογία ως προς το αντικείμενο και τη μέθοδο περιγραφής (σε σύγκριση με άλλες

Διαβάστε περισσότερα

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.

Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac. Σταυρούλα Τσιπλάκου Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ελληνική Γλώσσα και Λογοτεχνία Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου stavroula.tsiplakou@ouc.ac.cy 2 ο Π α γ κ ύ π ρ ι ο Σ υ ν έ δ ρ ι ο, 29 Ν ο ε μ β ρ ί ο υ 2 0 1 4,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα

K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα K15 Ψηφιακή Λογική Σχεδίαση 6: Λογικές πύλες και λογικά κυκλώματα Γιάννης Λιαπέρδος TEI Πελοποννήσου Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής ΤΕ Λογικές πύλες Περιεχόμενα 1 Λογικές πύλες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ

ΜΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΟΠΩΣ ΚΕΦAΛΑΙΟ 3 Ερωτήσεις: εργαλείο, μέθοδος ή στρατηγική; Το να ζει κανείς σημαίνει να συμμετέχει σε διάλογο: να κάνει ερωτήσεις, να λαμβάνει υπόψη του σοβαρά αυτά που γίνονται γύρω του, να απαντά, να συμφωνεί...

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ 2007 ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΩΝ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΜΑΤΑΛΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Μετά την αλλαγή των σχολικών εγχειριδίων το σχολικό έτος 2006-2007 και επειδή, λόγω της εφαρμογής κύκλων συνδιδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ. 119-128 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ Γιώργος Δρόσος ΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q

p p 0 1 1 0 p q p q p q 0 0 0 0 1 0 1 0 0 1 1 1 p q Σημειώσεις του Μαθήματος Μ2422 Λογική Κώστας Σκανδάλης ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ 2010 Εισαγωγή Η Λογική ασχολείται με τους νόμους ορθού συλλογισμού και μελετά τους κανόνες βάσει των οποίων

Διαβάστε περισσότερα

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 2 ΟΥ και 7 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΩΝ και ΔΟΜΗ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑΣ 2.1 Να δοθεί ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων.

LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. 9 LUDWIK FLECK (1896-1961) (Λούντβικ Φλεκ) Ο Ludwik Fleck και η κατασκευή των επιστημονικών γεγονότων. «Βλέπουμε με τα μάτια μας, αλλά κατανοούμε με τα μάτια της συλλογικότητας». 6 Ένα από τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Μοντελοποίηση Υπολογισμού. Γραμματικές Πεπερασμένα Αυτόματα Κανονικές Εκφράσεις

Μοντελοποίηση Υπολογισμού. Γραμματικές Πεπερασμένα Αυτόματα Κανονικές Εκφράσεις Μοντελοποίηση Υπολογισμού Γραμματικές Πεπερασμένα Αυτόματα Κανονικές Εκφράσεις Προβλήματα - Υπολογιστές Δεδομένου ενός προβλήματος υπάρχουν 2 σημαντικά ερωτήματα: Μπορεί να επιλυθεί με χρήση υπολογιστή;

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ενότητα 2 η ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Είδη προφορικού και γραπτού λόγου Η γλωσσική επικοινωνία διακρίνεται σε προφορική και γραπτή. Ο προφορικός λόγος διαφέρει σε πολλά σημεία από το γραπτό, είναι όμως ισάξιοι

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης

Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα. Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α. Τρόποι απόδειξης Μαθηματικά: Αριθμητική και Άλγεβρα Μάθημα 3 ο, Τμήμα Α Ο πυρήνας των μαθηματικών είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να συλλογιζόμαστε στα μαθηματικά. Τρόποι απόδειξης Επαγωγικός συλλογισμός (inductive)

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 1 Εισαγωγή, ορισμός και ιστορία της Γνωστικής Ψυχολογίας Πέτρος Ρούσσος Μερικά διαδικαστικά http://users.uoa.gr/~roussosp/gr/index.htm http://eclass.uoa.gr/courses/ppp146/

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΣΕ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΑ Σ. ΖΙΩΓΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑ 6 ΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ 6.1 Τι ονοµάζουµε πρόγραµµα υπολογιστή; Ένα πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης.

Λογική. Μετά από αυτά, ορίζεται η Λογική: είναι η επιστήμη που προσπαθεί να εντοπίσει και να αναλύσει τους καθολικούς κανόνες της νόησης. Λογική Εισαγωγικά, το ζήτημα της Λογικής δεν είναι παρά η άσκηση 3 δυνάμεων της νόησης: ο συλλογισμός, η έννοια και η κρίση. Ακόμη και να τεθεί θέμα υπερβατολογικό αναφορικά με το ότι πρέπει να αποδειχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5)

Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Κατηγορηματικός Λογισμός (ΗR Κεφάλαιο 2.1-2.5) Στην ενότητα αυτή θα μελετηθούν τα εξής επιμέρους θέματα: Εισαγωγή στον Κατηγορηματικό Λογισμό Σύνταξη Κανόνες Συμπερασμού Σημασιολογία ΕΠΛ 412 Λογική στην

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Σηµειώσεις για το σεµινάριο του µεταπτυχιακού προγράµµατος «Τεχνογλωσσία», Απρίλιος 2010.

Σηµειώσεις για το σεµινάριο του µεταπτυχιακού προγράµµατος «Τεχνογλωσσία», Απρίλιος 2010. This is a draft version. Please treat it as such Μαρία Τζεβελέκου Σηµειώσεις για το σεµινάριο του µεταπτυχιακού προγράµµατος «Τεχνογλωσσία», Απρίλιος 2010. Κατηγοριοποίηση των λεξηµάτων Το να θέσει κανείς

Διαβάστε περισσότερα

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν

Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Λούντβιχ Βιτγκενστάιν Ο τάφος του Βίτγκεντάιν στο Κέιμπριτζ κοσμείται από το ομοίωμα μιας ανεμόσκαλας: «Οι προτάσεις μου αποτελούν διευκρινίσεις, όταν αυτός που με καταλαβαίνει, τελικά τις αναγνωρίσει

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό.

Ερωτηματικές προτάσεις. Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ - ΕΥΘΥΣ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ Β Ερωτηματικές προτάσεις Ερωτηματικές λέγονται οι προτάσεις που στον προφορικό λόγο συνοδεύονται από ανέβασμα της φωνής και στο γραπτό με ερωτηματικό. Με

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Πρόβλημα: Με τον όρο αυτό εννοείται μια κατάσταση η οποία χρήζει αντιμετώπισης, απαιτεί λύση, η δε λύση της δεν είναι γνωστή, ούτε προφανής. Δομή προβλήματος: Με τον όρο

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΟΡΩΝ Σκοπός του έργου Σκοπός του έργου είναι: 1. η δημιουργία μιας on line εφαρμογής διαχείρισης ενός επιστημονικού λεξικού κοινωνικών όρων 2. η παραγωγή ενός ικανοποιητικού

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Ανάπτυξη γλωσσικών δεξιοτήτων στο νηπιαγωγείο: Διδακτικές προσεγγίσεις του προφορικού λόγου ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ 1. Εισαγωγή: Γλωσσική ανάπτυξη και διδασκαλία Τι είναι γλωσσική ανάπτυξη: τι μαθαίνει το

Διαβάστε περισσότερα

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους.

Με την προσδοκία ότι το βιβλίο αυτό θα αποβεί χρήσιμο σε μαθητές και συναδέλφους φιλολόγους, εύχομαι καλή επιτυχία στο έργο τους. 5 Πρόλογος Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια βελτιωμένη έκδοση του Συντακτικού της αρχαίας ελληνικής γλώσσας σε πίνακες που κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 2000. Η επανέκδοσή του κρίθηκε αναγκαία προκειμένου να

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΜΕΡΟΣ ΙΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ 36 ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΑΚΡΙΤΩΝ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΩΝ ΣΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ Πολλές από τις αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γαβριέλλα Κοντογιαννίδου, Φιλόλογος 1. Το πρώτο βήμα μας είναι η κατανόηση του θέματος και η ένταξή του σε ευρύτερες θεματικές ενότητες Συνήθως, ένα θέμα Έκθεσης έχει

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας

Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας Σχεδιασµός Ανάπτυξη Οντολογίας ΈλεναΜάντζαρη, Γλωσσολόγος, Ms.C. ΙΑΤΡΟΛΕΞΗ: Ανάπτυξη Υποδοµής Γλωσσικής Τεχνολογίας για το Βιοϊατρικό Τοµέα Τι είναι η οντολογία; Μιαοντολογίαείναιέναλεξικόόρωνπου διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Τ.Ξ.Γ.Μ.Δ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ : Μ. ΤΣΙΓΚΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. Γενικά για την εργασία: Η εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών

Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών ΕΠΛ362: Τεχνολογία Λογισμικού ΙΙ (μετάφραση στα ελληνικά των διαφανειών του βιβλίου Software Engineering, 9/E, Ian Sommerville, 2011) Ενότητα 12 (κεφάλαιο 28) Αρχιτεκτονικές Εφαρμογών Οι διαφάνειες αυτές

Διαβάστε περισσότερα

10. Με πόσους και ποιους τρόπους μπορεί να αναπαρασταθεί ένα πρόβλημα; 11. Περιγράψτε τα τρία στάδια αντιμετώπισης ενός προβλήματος.

10. Με πόσους και ποιους τρόπους μπορεί να αναπαρασταθεί ένα πρόβλημα; 11. Περιγράψτε τα τρία στάδια αντιμετώπισης ενός προβλήματος. 1. Δώστε τον ορισμό του προβλήματος. 2. Σι εννοούμε με τον όρο επίλυση ενός προβλήματος; 3. Σο πρόβλημα του 2000. 4. Σι εννοούμε με τον όρο κατανόηση προβλήματος; 5. Σι ονομάζουμε χώρο προβλήματος; 6.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΑΠΟΔΕΙΞΗ Περιεχόμενα : Α) Προτάσεις-Σύνθεση προτάσεων Β)Απόδειξη μιας πρότασης Α 1 ) Τι είναι πρόταση Β 1 ) Βασικές έννοιες Α ) Συνεπαγωγή Β ) Βασικές μέθοδοι απόδειξης Α 3 ) Ισοδυναμία

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 2: Στοιχεία της γλωσσικής γνώσης Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ

Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο. Ενότητα 2: Στοιχεία της γλωσσικής γνώσης Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Ο Γραπτός λόγος στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 2: Στοιχεία της γλωσσικής γνώσης Στελλάκης Νεκτάριος Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών ΤΕΕΑΠΗ Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1

Διοίκηση Λειτουργιών. τετράδιο 1 Λορέντζος Χαζάπης Γιάννης Ζάραγκας Διοίκηση Λειτουργιών τα τετράδια μιας Οδύσσειας τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών Αθήνα 2012 τετράδιο 1 Εισαγωγή στη διοίκηση των λειτουργιών ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

Όταν µπροστά από τα κύρια ονόµατα υπάρχει τίτλος, τότε το οριστικό άρθρο προηγείται του τίτλου: ο κύριος Μικέογλου ο πρίγκιπας Κάρολος

Όταν µπροστά από τα κύρια ονόµατα υπάρχει τίτλος, τότε το οριστικό άρθρο προηγείται του τίτλου: ο κύριος Μικέογλου ο πρίγκιπας Κάρολος 1. ΘΕΜΑ Το οριστικό άρθρο 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ Θα µιλήσει ο Χασάν. Μ αρέσει η µουσική. Αγαπάει τη ζωή. Σπρώξε την πόρτα. Το 2003 τελείωσε το λύκειο. Το Μάη είχαµε ωραίο καιρό. Ήρθε µε το λεωφορείο. Ήρθε το

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματιζόμενοι με αριθμούς στο περιβάλλον του Microworlds Pro: διαθεματική προσέγγιση περί «πολλαπλασίων και διαιρετών»

Πειραματιζόμενοι με αριθμούς στο περιβάλλον του Microworlds Pro: διαθεματική προσέγγιση περί «πολλαπλασίων και διαιρετών» Πειραματιζόμενοι με αριθμούς στο περιβάλλον του Microworlds Pro: διαθεματική προσέγγιση περί «πολλαπλασίων και διαιρετών» μια Νίκος Δαπόντες Φυσικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Το περιβάλλον Microworlds

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο

Τι είναι σύνολο; Ο ορισμός αυτός είναι σύμφωνος με τη διαισθητική μας κατανόηση για το τι είναι σύνολο ΣΥΝΟΛΑ Τι είναι σύνολο; Ένας ορισμός «Μια συλλογή αντικειμένων διακεκριμένων και πλήρως καθορισμένων που λαμβάνονται από τον κόσμο είτε της εμπειρίας μας είτε της σκέψης μας» (Cantor, 19 ος αιώνας) Ο ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ Κεντρικός άξονας της περιγραφικής θεωρίας των ονομάτων είναι η θέση ότι το νόημα-σημασία ενός ονόματος δίνεται από μια οριστική περιγραφή και επομένως ικανή

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο

Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Διδακτική των Φυσικών Επιστημών Ενότητα 2: Βασικό Εννοιολογικό Πλαίσιο Χρυσή Κ. Καραπαναγιώτη Τμήμα Χημείας Αντικείμενο και Αναγκαιότητα Μετασχηματισμός της φυσικοεπιστημονικής γνώσης στη σχολική της εκδοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΒΑΣΕΙΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Χειμερινό Εξάμηνο 2013 - ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΒΔ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΟΝΤΟΤΗΤΩΝ ΣΥΣΧΕΤΙΣΕΩΝ Δρ. Βαγγελιώ Καβακλή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ, ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ 1 Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Διδάσκουσα Δρ Β Καβακλή Χειμερινό Εξάμηνο 2001 Στόχοι του Μαθήματος! Ανάπτυξη αναλυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Πληροφορική

Εισαγωγή στην Πληροφορική Κεφάλαιο 1 ο Εισαγωγή στην Πληροφορική 1.1 Εισαγωγικές Έννοιες - Ορισμοί Πληροφορία (information) είναι η αποδιδόμενη σημασία σε ένα παρατηρούμενο συμβάν ή αντικείμενο, καθώς αυτό ταυτοποιείται με μια

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ιαταραχές Επικοινωνίας & Λόγου στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Μαρία Παπαντωνίου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ (1) Πώς αναπτύσσεται η Επικοινωνία και η Γλώσσα;

Διαβάστε περισσότερα

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το

Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το Παράδειγμα 1 Γράψε ένα δεκαδικό αριθμό μεταξύ του 2 και του 3 που δεν περιέχει το 5 που περιέχει το 7 και που βρίσκεται όσο πιο κοντά γίνεται με το 5/2 1 Παράδειγμα 2: Γράψε ένα κλάσμα που χρησιμοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

9. Τοπογραφική σχεδίαση

9. Τοπογραφική σχεδίαση 9. Τοπογραφική σχεδίαση 9.1 Εισαγωγή Το κεφάλαιο αυτό εξετάζει τις παραμέτρους, μεθόδους και τεχνικές της τοπογραφικής σχεδίασης. Η προσέγγιση του κεφαλαίου γίνεται τόσο για την περίπτωση της συμβατικής

Διαβάστε περισσότερα

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης

5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης 5 Ψυχολόγοι Προτείνουν Τις 5 Πιο Αποτελεσματικές Τεχνικές Μάθησης Μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για τις πιο αποτελεσματικές στρατηγικές και τεχνικές μάθησης για τους μαθητές όλων των ηλικιών ανοίγουν

Διαβάστε περισσότερα

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης.

Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. Πρόγραμμα θερινής περιόδου Γ Λυκείου 2015 2016 Από 18 Ιουνίου έως 31 Ιουλίου 2015 Διάρκεια προγράμματος: έξι (6) εβδομάδες Εβδομαδιαίο οργανόγραμμα ύλης. συγκεκριμένος σχεδιασμός διδακτέας και εξεταστέας

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη φιλοσοφία

Εισαγωγή στη φιλοσοφία Εισαγωγή στη φιλοσοφία Ενότητα 8 η : Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Περιεχόμενα ενότητας Με τι ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ και ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ και ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ 2014 2015

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ και ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ και ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ 2014 2015 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ και ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ και ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΞΕΩΝ 2014 2015 Επιτροπή προπτυχιακών σπουδών: Κ. Βασιλάκης Κ. Γιαννόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 2012-2013 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα Ενότητα 15 Α. Κείμενο Η Αθήνα προπύργιο της Ευρώπης

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Πουλάω 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Πουλάω 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η καταναλωτική συμπεριφορά των πελατών

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Βασικέ Οδηγίε : ίνεται ιδιαίτερη σηµασία στην εισαγωγή στα ρητορικά κείµενα (Βιβλίο Ρητορικών Κειµένων Μαθητή, Βιβλίο εκπαιδευτικού). Σε κάθε περίοδο διδασκαλία θα πρέπει να γίνεται ανάγνωση ολόκληρη τη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός

Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών Συστημάτων- Σημειώσεις έτους 2007-2008 Καθηγητής Γεώργιος Βούρος Μαθηματική Λογική και Λογικός Προγραμματισμός Τμήμα Μηχανικών Πληροφοριακών και Επικοινωνιακών

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Διακριτά Μαθηματικά. Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών. Διακριτά Μαθηματικά. Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Διακριτά Μαθηματικά Ενότητα 4: Εισαγωγή / Σύνολα Αν. Καθηγητής Κ. Στεργίου e-mail: kstergiou@uowm.gr Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Συλλογιστική (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Συλλογιστική (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Συλλογιστική (1) Συλλογιστική Η γνωστική διεργασία μέσω της οποίας καταλήγουμε σε συμπεράσματα και, μάλιστα, σε συμπεράσματα που συχνά υπερβαίνουν τη διαθέσιμη πληροφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΠΡΟ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΛΩΣΣΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Η γλωσσική παρέμβαση Είναι η διαδικασία μέσω της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟΥ ΜΟΝΤΕΛΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Διδάσκων: Γ. Χαραλαμπίδης, Επ. Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα