ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΘΟ ΩΝ ΕΙ ΟΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΥ ΜΕ ΣΥΝ ΥΑΣΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΑΖΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΘΟ ΩΝ ΕΙ ΟΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΥ ΜΕ ΣΥΝ ΥΑΣΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΑΖΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΖΟΛΛΑΣ Μ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΗΜΙΚΟΣ Α.Π.Θ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΘΟ ΩΝ ΕΙ ΟΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΥ ΜΕ ΣΥΝ ΥΑΣΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΑΖΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013

2 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΖΟΛΛΑΣ Μ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΗΜΙΚΟΣ Α.Π.Θ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕΘΟ ΩΝ ΕΙ ΟΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΥ ΜΕ ΣΥΝ ΥΑΣΜΕΝΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΚΑΙ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑΣ ΜΑΖΑΣ Ι ΑΚΤΟΡΙΚΗ ΙΑΤΡΙΒΗ που εκπονήθηκε στο εργαστήριο Αναλυτικής Χηµείας του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ. ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ 1. Γ. Ζαχαριάδης, αναπληρωτής καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ. (επιβλέπων). 2. Ι. Στράτης, συνταξιούχος καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ (µέλος συµβουλευτικής επιτροπής). 3. Α. Ανθεµίδης, αναπληρωτής καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ (µέλος συµβουλευτικής επιτροπής). 4. Α. Βουλγαρόπουλος, καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ. 5. Ν. Καλλίθρακας-Κόντος, καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας στο Πολυτεχνείο Κρήτης. 6. Ν. Θωµαΐδης, επίκουρος καθηγητής του Τµήµατος Χηµείας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών. 7. Π. Τζαναβάρας, λέκτορας του Τµήµατος Χηµείας του Α.Π.Θ.

3

4 Τζόλλας Νικόλαος Α.Π.Θ. Τίτλος διδακτορικής διατριβής: Ανάπτυξη και βελτιστοποίηση µεθόδων ειδοπροσδιορισµού του κασσιτέρου µε συνδυασµένες τεχνικές χρωµατογραφίας και φασµατοµετρίας µάζας ISBN «Η έγκριση της παρούσας ιδακτορικής ιατριβής από το Τµήµα Χηµείας του Αριστοτέλειου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωµών του συγγραφέως» (Ν. 5343/1932, άρθρο 202, παρ. 2)

5 Αφιερώνεται στη γυναίκα µου, Μαριάννα και στα παιδιά µου, Σύλια και Μιχάλη 4

6 Πρόλογος Η πειραµατική διαδικασία της ιδακτορικής ιατριβής πραγµατοποιήθηκε στο Εργαστήριο Αναλυτικής Χηµείας του Τµήµατος Χηµείας του Αριστοτελείου Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης και ένα µέρος στο Εργαστήριο Αναλυτικής Χηµείας του Τεχνολογικού Πανεπιστηµίου της Βιέννης στην Αυστρία. Στο πλαίσιο της ιατριβής αναπτύχθηκε η µέθοδος της αέριας χρωµατογραφίας σε συνδυασµό µε τη φασµατοµετρία µάζας για τον µορφοειδικό προσδιορισµό του τετραµεθυλοκασσίτερου (ΤeMT) και ανόργανου κασσιτέρου (Sn). Κατά την πειραµατική διαδικασία εφαρµόστηκε και βελτιστοποιήθηκε η τεχνική της µικροεκχύλισης στερεάς φάσης υπερκείµενου χώρου (ΗS-SPME). Επίσης αναπτύχθηκε µέθοδος µικροεκχύλισης στερεάς φάσης υπερκείµενου χώρου σε συνδυασµό µε αέρια χρωµατογραφία και φασµατοµετρία µάζας (ΗS-SPME-GC-MS) για τον προσδιορισµό του τριβουτυλοκασσιτέρου (ΤΒΤ) και για την µελέτη της σταθερότητάς του κατά την αποθήκευση δειγµάτων ανθρώπινων ούρων. Στο Εργαστήριο Αναλυτικής Χηµείας του Πανεπιστηµίου της Βιέννης ολοκληρώθηκε η πειραµατική διαδικασία µε την ανάπτυξη της µεθόδου µορφοειδικού προσδιορισµού τριυποκατεστηµένων οργανοκασσιτερικών ενώσεων µε χρήση της υγρής χρωµατογραφίας σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία µάζας υψηλής διακριτικής ικανότητας (LCMS-IT-TOF). Η ολοκλήρωση της διδακτορικής µου διατριβής αποτελεί µια σηµαντική εξέλιξη της εκπαιδευτικής µου σταδιοδροµίας για την οποία οφείλω τα µέγιστα στον επιβλέποντα αναπληρωτή καθηγητή κ. Γ. Ζαχαριάδη για την καθοδήγηση κατά την πειραµατική διαδικασία αλλά και για την µεγάλη συµπαράστασή του σε προσωπικό επίπεδο καθ όλη της διάρκεια της συνεργασίας µας. Επίσης οφείλω ένα πολύ µεγάλο ευχαριστώ στον καθηγητή κ. Στράτη για την υποστήριξη που µου προσέφερε, καθ όλη τη διάρκεια της φοίτησής µου. Επιπλέον θα ήθελα να ευχαριστήσω τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Α. Ανθεµίδη, τον καθηγητή E. Rosenberg και τα µέλη της εξεταστικής επιτροπής για τις εποικοδοµητικές συµβουλές τους. Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς µου, την οικογένειά µου και ιδιαίτερα την γυναίκα µου για την υποστήριξη που µου προσέφερε κατά την διάρκεια της ιατριβής. 5

7 Σκοπός και στόχος της διατριβής Σκοπός της ιδακτορικής ιατριβής ήταν η ανάπτυξη και βελτιστοποίηση µεθόδων ειδοπροσδιορισµού ή µορφοειδικού προσδιορισµού οργανοκασσιτερικών ενώσεων (ΟΤ) σε βιολογικά και περιβαλλοντικά δείγµατα. Η αναγκαιότητα για την ανάπτυξη µεθοδολογιών προσδιορισµού των ενώσεων αυτών είναι µεγάλη κυρίως γιατί έχουν εισρεύσει τα τελευταία χρόνια µεγάλες ποσότητες ΟΤ στο περιβάλλον λόγω ανθρώπινης δραστηριότητας. Η παγκόσµια παραγωγή των ΟΤ σήµερα ξεπερνά τους τόνους διότι οι ενώσεις αυτές έχουν ευρεία χρήση από πλαστικά είδη µέχρι βαφές, αγροχηµικά, βιοκτόνα κτλ. Η καταστροφή οστρακοειδών στις αλιευτικές περιοχές, ο κίνδυνος για άλλους θαλάσσιους οργανισµούς και οι πιθανές απειλές για την ανθρώπινη υγεία, οδήγησαν σε περιορισµούς στη χρήση των ΟΤ κατά τη προηγούµενη δεκαετία. Ο τριβουτυλοκασσίτερος (ΤΒΤ) έχει χαρακτηριστεί ως η πλέον τοξική ουσία που έχει εισάγει ο άνθρωπος στο περιβάλλον. Για το λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καθορίσει µέγιστες τιµές ανοχής για ορισµένες ΟΤ µε σκοπό τη µείωση της παρουσίας των ΟΤ σε ορισµένα τρόφιµα, υλικά κ.τ.λ., έτσι ώστε να επιτευχθεί ένα υψηλό επίπεδο προστασίας της δηµόσιας υγείας, ιδίως των ευάλωτων οµάδων του πληθυσµού όπως παιδιά, άτοµα που πάσχουν από αλλεργίες κ.τ.λ. Ο στόχος της προτεινόµενης ιδακτορικής ιατριβής είναι να προτείνει νέες µεθόδους µορφοειδικού προσδιορισµού των ΟΤ µε χρήση τεχνικών προκατεργασίας µικροεκχύλισης στερεής φάσης υπερκείµενου χώρου (HS-SPME), καθώς και µε τη χρήση των σύγχρονων τεχνικών της αέριας χρωµατογραφίας σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία µάζας και υγρής χρωµατογραφίας σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία µάζας υψηλής διακριτικής ικανότητας. Οι προτεινόµενες µέθοδοι θα εφαρµοστούν για τον προσδιορισµό και τη µελέτη της σταθερότητας των ΟΤ σε βιολογικά και περιβαλλοντικά δείγµατα. Επιπλέον οι νέες µέθοδοι που προτείνονται θα αποτελέσουν χρήσιµο εργαλείο στα χέρια των ερευνητών που µελετούν το νέο ερευνητικό πεδίο που έχει αναπτυχθεί και αφορά τις µεταλλοπρωτεΐνες και τα σύµπλοκα οργανοµεταλλικών ενώσεων µε αµινοξέα ή άλλα µακροµόρια. Η κατανόηση αυτών των µηχανισµών αλληλεπίδρασης ίσως στο µέλλον οδηγήσει σε νέες θεραπείες ασθενειών όπως π.χ. νόσος Alzheimer και Parkinson. 6

8 Συντοµεύσεις Πλήρης ονοµασία Αέρια χρωµατογραφία Υγρή χρωµατογραφία Υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης Φασµατοµετρία µάζας Φασµατόµετρο µάζας παγίδας ιόντων Φασµατόµετρο µάζας χρόνου πτήσεως Επαγωγικά συζευγµένο πλάσµα Ιοντισµός υπό ατµοσφαιρική πίεση Ιοντισµός µε ηλεκτροψεκασµό Χηµικός ιοντισµός υπό ατµοσφαιρική πίεση Εκχύλιση στερεάς φάσης Μικροεκχύλιση στερεάς φάσης Μικροεκχύλιση στερεάς φάσης υπερκείµενου όγκου Φιαλίδια SPME Λειτουργία επιλεκτικής παρακολούθησης ιόντων Λειτουργία σάρωσης όλων των ιόντων Χρωµατογράφηµα όλων των ιόντων Πολυδιµεθυλοσιλοξάνιο Οργανοκασσιτερικές ενώσεις Μονο-, ι-,τρι-προπυλοκασσίτερος Μονο-, ι-,τρι-βουτυλοκασσίτερος Μονο-, ι-,τρι-πεντυλοκασσίτερος Μονο-, ι-,τρι-φαινυλοκασσίτερος Τετραµεθυλοκασσίτερος Τετρααιθυλοκασσίτερος Ανόργανος κασσίτερος Συντόµευση GC LC HPLC MS ΙΤΜS ΤOFMS ICP API ESI ή ES APCI SPE SPME HS-SPME vials SIM mode Scan mode TIC PDMS ΟΤ ΜPrT, DPrT, TPrT MBT, DBT, ΤΒΤ MPeT, DPeT, TPeT MPhT, DPhT, TPhT TeMT TeET isn, Sn Τετρααιθυλοβορικό νάτριο NaBEt 4 Μεθανόλη MeOH 7

9 Οξικά ιόντα OAc Μητρικό ιόν [Μ] + Χλωριούχο ιόν Cl - Ένα, δύο, πολλά στάδια διαδοχικής ανάλυσης µαζών MS 1, MS 2, MS n 8

10 Περιεχόµενα I. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κεφάλαιο 1 ο Οι οργανοκασσιτερικές ενώσεις 1.1 Ιστορική αναδροµή και γενικά χαρακτηριστικά Αντιδράσεις σύνθεσης οργανοκασσιτερικών ενώσεων Χρήσεις των οργανοκασσιτερικών ενώσεων Τοξικότητα των οργανοκασσιτερικών ενώσεων Οι οργανοκασσιτερικές ενώσεις στο περιβάλλον ιασπορά και επίδραση των ΟΤ στο περιβάλλον και στους οργανισµούς Νοµοθετικοί περιορισµοί για την χρήση των οργανοκασσιτερικών ενώσεων 38 Κεφάλαιο 2 ο Εκχύλιση στερεάς φάσης 2.1 Εκχύλιση στερεάς φάσης SPE αντίστροφης φάσης SPE κανονικής φάσης SPE µε ιονανταλλαγή Μικροεκχύλιση στερεάς φάσης (SPME) 48 Κεφάλαιο 3 ο Υγρή χρωµατογραφία 3.1 Υγρή χρωµατογραφία Είδη υγρής χρωµατογραφίας Χρωµατογραφία προσρόφησης Χρωµατογραφία ανταλλαγής ιόντων 59 9

11 3.2.3 Χρωµατογραφία αποκλεισµού µεγέθους Άλλοι τύποι χρωµατογραφίας Οργανολογία υγρής χρωµατογραφίας υψηλής πίεσης οχεία διαλυτών Κινητή φάση-είδη έκλουσης Αντλίες πίεσης Εισαγωγή δείγµατος στην υγρή χρωµατογραφία υψηλής πίεσης Στήλες υγρής χρωµατογραφίας υψηλής πίεσης Ανιχνευτές Ανιχνευτές ορατού-υπεριώδους (UV-VIS) Φθορισµοµετρικοί ανιχνευτές Γενικά συγκριτικά χαρακτηριστικά διάφορων τύπων ανιχνευτών ΗPLC 76 Κεφάλαιο 4 ο Αέρια χρωµατογραφία 4.1 Αέρια χρωµατογραφία Φέρον αέριο Εισαγωγή δείγµατος στην αέρια χρωµατογραφία Άµεση έγχυση Εισαγωγή δείγµατος µε διαχωρισµό ροής Αυτόµατοι δειγµατολήπτες Στήλες αέριας χρωµατογραφίας Ανιχνευτές Ανιχνευτής φλόγας ιοντισµού (FID) Ανιχνευτής θερµικής αγωγιµότητας (TCD) Ανιχνευτής δέσµευσης ηλεκτρονίων (ECD) Ανιχνευτές ατοµικής εκποµπής (ΑΕD) Άλλοι τύποι ανιχνευτών όπως (FPD), (PID) 89 10

12 Κεφάλαιο 5 ο Φασµατοµετρία µαζών 5.1 Εισαγωγή στη φασµατοµετρία µάζας ΜS Εισαγωγή δειγµάτων στο ΜS Σύζευξη του φασµατόµετρου µάζας µε την αέρια χρωµατογραφία Σύζευξη του φασµατόµετρου µάζας µε την υγρή χρωµατογραφία Μέθοδοι ιοντισµού στο MS Μέθοδοι ιοντισµού αέριας φάσης Μέθοδοι ιοντισµού ατµοσφαιρικής πίεσης (ΑPI) Μέθοδοι εκφρόφησης/ιοντισµού µε λέιζερ Αναλυτές µάζας Τετραπολικός αναλυτής µαζών Αναλυτές µαγνητικού τοµέα Αναλυτές χρόνου πτήσης Αναλυτές µάζας παγίδας ιόντων Ανιχνευτές Πολλαπλασιαστής ηλεκτρονίων Φωτοπολλαπλασιαστής ή σπινθηρογράφος 110 Κεφάλαιο 6 ο Βιβλιογραφική ανασκόπηση 6.1 Προσδιορισµός των ΟΤ µε τεχνικές εκχύλισης και αέριας χρωµατογραφία σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία µαζών (GC-MS) 6.2 Προσδιορισµός των ΟΤ µε υγρή χρωµατογραφία σε συνδυασµό µε φασµατοµετρία µάζας (LC-MS) 6.3 Μελέτη σταθερότητας των ΟΤ σε περιβαλλοντικά και βιολογικά δείγµατα κατά την αποθήκευσή τους

13 II. ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κεφάλαιο 7 ο Εργαστηριακός εξοπλισµός 7.1 Συσκευές, υαλικά, σκεύη Αντιδραστήρια, διαλύµατα, πιστοποιηµένα υλικά αναφοράς Περιγραφή του αναλυτικού οργάνου GC-MS Περιγραφή του αναλυτικού οργάνου LCMS-IT-TOF 136 Κεφάλαιο 8 ο Ανάπτυξη της µεθόδου HS-SPME-GC-MS για τον µορφοειδικό προσδιορισµό του TeΜT και Sn 8.1 Παρασκευή προτύπων υδατικών διαλυµάτων Συλλογή και προκατεργασία δειγµάτων Εφαρµογή της τεχνικής µικροεκχύλισης HS-SPME Συνθήκες λειτουργίας φασµατόµετρου µάζας Ρύθµιση παραµέτρων λειτουργίας φασµατόµετρου µάζας Ταυτοποίηση κορυφής του ΤeΜΤ Ταυτοποίηση κορυφής του Sn ως (Et 4 Sn, ΤeΕΤ ) Βελτιστοποίηση της τεχνικής HS-SPME Κρίσιµοι παράµετροι λειτουργίας της HS-SPME Βελτιστοποίηση του χρόνου ανάδευσης Βελτιστοποίηση της θερµοκρασίας εκχύλισης HS-SPME Βελτιστοποίηση του όγκου του αντιδραστηρίου παραγωγοποίησης Βελτιστοποίηση όγκου διαλύµατος στο φιαλίδιο της SPME Βελτιστοποίηση τιµής ph του ρυθµιστικού διαλύµατος

14 8.6 Βελτιστοποίηση συνθηκών λειτουργίας αέριας χρωµατογραφίας Μελέτη παραµέτρων λειτουργίας αέριας χρωµατογραφίας Μελέτη της θερµοκρασίας εισόδου Μελέτη χρόνου διατήρησης θερµοκρασίας στήλης στους 50 ºC Μελέτη του ρυθµού αύξησης της θερµοκρασίας στήλης Μελέτη της αρχικής θερµοκρασίας της στήλης Μελέτη της παροχής του φέροντος αερίου στη στήλη του GC Βαθµονόµηση οργάνου και αναλυτικά χαρακτηριστικά µεθόδου Επικύρωση της µεθόδου και εφαρµογή της σε δείγµατα Συµπεράσµατα 183 Κεφάλαιο 9 o Ανάπτυξη µεθόδου HS-SPME-GC-MS για τη µελέτη της σταθερότητας του ΤΒΤ σε δείγµατα ανθρώπινων ούρων 9.1 Παρασκευή πρότυπων υδατικών διαλυµάτων ειγµατοληψία και συνθήκες αποθήκευσης δειγµάτων Εφαρµογή της τεχνικής µικροεκχύλισης HS-SPME Ρυθµίσεις αναλυτικού οργάνου GC-MS Βελτιστοποίηση της µεθόδου για τον προσδιορισµό του ΤΒΤ σε ούρα Βελτιστοποίηση παραµέτρων λειτουργίας του φασµατόµετρου µάζας Βελτιστοποίηση τεχνικής µικροεκχύλισης HS-SPME Αναλυτικά χαρακτηριστικά µεθόδου HS-SPME-GC-MS Μελέτη σταθερότητας του ΤΒΤ στα διαλύµατα ούρων Μελέτη κύκλου ψύξης απόψυξης των δειγµάτων Συµπεράσµατα

15 Κεφάλαιο 10 ο Ανάπτυξη µεθόδου ειδοµορφικού προσδιορισµού του TPrT, TPeT, TBT, και του TPhT µε LCMS-IT-TOF 10.1 Συλλογή δειγµάτων και παρασκευή προτύπων διαλυµάτων Χαρακτηριστικά οργάνου και περιγραφή της τεχνικής Ανάπτυξη της µεθόδου για τον µορφοειδικό διαχωρισµό των αναλυτών Βελτιστοποίηση συνθηκών λειτουργίας του φασµατόµετρου µάζας Αξιολόγηση φασµάτων µάζας και χαρακτηριστικών ιόντων Βελτιστοποίηση της θερµοκρασίας διεπαφής APCI Ρύθµιση του εύρους παρακολούθησης ιόντων στο MS Μελέτη των συνθηκών λειτουργίας της υγρής χρωµατογραφίας Σύγκριση χρωµατογραφικών στηλών Σύγκριση βαθµωτής και ισοκρατικής έκλουσης Βελτιστοποίηση προγράµµατος βαθµωτής έκλουσης Αξιολόγηση της παροχής της κινητής φάσης Αξιολόγηση του όγκου έγχυσης στο ρεύµα της κινητής φάσης Αξιολόγηση της θερµοκρασίας θαλάµου της στήλης Μορφοειδικός διαχωρισµός των αναλυτών µε βέλτιστες συνθήκες Σύγκριση µαζών και ταυτοποίηση των ΟΤ δοµών των ιόντων Αναλυτικά χαρακτηριστικά της µεθόδου LCMS-IT-TOF Εφαρµογή της µεθόδου LCMS-IT-TOF σε υδατικά δείγµατα Συµπεράσµατα

16 Κεφάλαιο 11 ο Τελικά συµπεράσµατα 11.1 Συµπεράσµατα από την ανάπτυξη µεθόδου µορφοειδικού διαχωρισµού του TeMT και Sn ως (TeET) µε HS-SPME-GC-MS 11.2 Συµπεράσµατα από την ανάπτυξη µεθόδου HS-SPME-GC-MS για τον προσδιορισµό του ΤΒΤ και από τη µελέτη της σταθερότητάς του σε δείγµατα ανθρώπινων ούρων 11.3 Συµπεράσµατα από την ανάπτυξη της µεθόδου µορφοειδικού διαχωρισµού του TPrT, TBT, TPeT και TPhT µε LCMS-IT-TOF III. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ηµοσιευµένες εργασίες 264 Ανακοινώσεις εργασιών σε συνέδρια Αναλυτικής Χηµείας 265 Περίληψη Summary Βιβλιογραφικές αναφορές

17 Ι. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Κεφάλαιο 1 ο Οι οργανοκασσιτερικές ενώσεις 1.1 Ιστορική αναδροµή και γενικά χαρακτηριστικά Οι οργανοκασσιτερικές ενώσεις (organotin, OT) είναι ενώσεις µε οµοιοπολικό δεσµό άνθρακα-µετάλλου. Ο κασσίτερος µε υβριδισµό sp 3 έχει τη δυνατότητα να σχηµατίσει έως 4 οµοιοπολικούς δεσµούς µε διάφορες οµάδες. Οι OT στην απλούστερη µορφή τους έχουν τον γενικό τύπο R n SnX 4-n, (n = 1-4), όπου R = αλκύλιο ή αρύλιο, Χ = ανιόν π.χ. αλόγονο-ανιόν, ανιόν οργανικού οξέος, υδροξείδιο. Οι OT ταξινοµούνται σε µονο-, δι-, τρι- και τετρα- ανάλογα µε τον αριθµό των οργανικών οµάδων που συνδέονται µε το κεντρικό άτοµο Sn. Οι οργανικές οµάδες R είναι συνήθως µη διακλαδισµένα αλκύλια που αποτελούνται κυρίως από 1, 2, 4 και 8 άτοµα άνθρακα, όπως π.χ. η φαίνυλο-οµάδα. Η πρώτη οργανοκασσιτερική ένωση παρασκευάστηκε πριν από περίπου 150 χρόνια. Το 1849 ο Frankland [1] µελέτησε σε µια έρευνά του, την αντίδραση αιθυλοϊωδιδίου µε τον ψευδάργυρο σε σφραγισµένο σωλήνα. Στα συµπεράσµατα της µελέτης αυτής αναφέρθηκε στη συµπεριφορά του αιθυλοϊωδιδίου όταν έρχεται σε επαφή µε διάφορα µέταλλα σε αυξανόµενη θερµοκρασία. Έγινε αναφορά και στον κασσίτερο ο οποίος σύµφωνα µε την αντίδραση (1) διασπά το αιθυλοϊωδιδίο και σχηµατίζει τον διιωδιούχο διαιθυλοκασσίτερο (C 2 H 5 ) 2 SnI 2 µε θέρµανση στους 150 µε 200 C. 2EtI + Sn Et 2 SnI 2 (1) 16

18 Ο Buckton το 1859 [2] πρότεινε µια µέθοδο παρασκευής τετρααίθυλοκασσιτέρου (Et) 4 Sn, σε µια αντίδραση (2) του τετραχλωριούχου κασσίτερου µε τον διαιθυλοψευδάργυρο του Frankland. 2Et 2 Zn + SnCl 4 Et 4 Sn + 2ZnCl 2 (2) Αργότερα Ο Letts και ο Collie [3] επιχείρησαν να παρασκευάσουν διαιθυλοψευδάργυρο σύµφωνα µε την απλοποιηµένη αντίδραση (3). 2EtI + 2Zn 2EtZnI Et 4 Zn + ZnI 2 (3) Αντίθετα όµως, παρασκευάστηκε ο τετρααιθυλοκασσίτερος ο οποίος σχηµατίστηκε από τον κασσίτερο που υπήρχε σαν επιµόλυνση στον ψευδάργυρο. Αργότερα απέδειξαν σύµφωνα µε την απλοποιηµένη αντίδραση (4) ότι ο τετρααιθυλοκασσίτερος µπορούσε να παρασκευαστεί µε θέρµανση του αιθυλοϊωδιδίου µε ένα µίγµα σκόνης ψευδαργύρου-κασσιτέρου. EtI + Zn/Sn Et 4 Sn + ZnI 2 (4) Αυτός ο έµµεσος τρόπος παρασκευής βελτιώθηκε από τον Frankland ο οποίος απέδειξε σύµφωνα µε την απλοποιηµένη αντίδραση (5) ότι ο τετραχλωριούχος κασσίτερος (τετρασθενής) στην αντίδραση (2) µπορούσε να αντικατασταθεί από τον διχλωριούχο κασσίτερο (δισθενή) ο οποίος είναι πιο εύκολος στο χειρισµό και αντιδρά µε τρόπο που µπορεί να ελεγχθεί καλύτερα. Et 2 Zn + SnCl 2 Et 4 Sn + ZnCl 2 (5) Μέχρι το 1900, δηµοσιεύτηκαν περίπου 37 έρευνες σχετικά µε τις οργονοκασσιτερικές ενώσεις, χρησιµοποιώντας τις δύο κυρίως προαναφερθείσες άµεσες και έµµεσες αντιδράσεις [4]. Οι ΟΤ ανήκουν στην οµάδα των οργανοµεταλλικών ενώσεων και χαρακτηρίζονται από το γεγονός ότι το άτοµο Sn δεσµεύεται οµοιοπολικά µε µία ή περισσότερες οργανικές οµάδες υποκαταστατών (π.χ. µέθυλ-, αίθυλ-, βούτυλ-, πρόπυλ-, φαίνυλ-). Χηµικά αυτές οι ενώσεις αντιπροσωπεύονται από τους τύπους 17

19 RSnX 3, R 2 SnX 2, R 3 SnX, R 4 Sn, στους οποίους το R αποτελείται από αλκυλικές ή αρυλικές οµάδες και το X αποτελείται από ανιονικά είδη π.χ. αλογόνου, αζώτου, ή υδροξειδίου. Επίσης υπάρχουν και ΟΤ του δισθενούς κασσιτέρου, αλλά είναι µικρότερου ενδιαφέροντος επειδή δεν έχουν πρακτική εφαρµογή. Οι δεσµοί Sn-C είναι σταθεροί στην παρουσία του νερού, ατµοσφαιρικού O 2 και θερµότητας. Έχει αναφερθεί ότι οι δεσµοί αυτοί είναι σταθεροί σε θερµοκρασία έως 200 C, έτσι η θερµική αποσύνθεση δεν λαµβάνεται σηµαντικά υπόψη υπό συνθήκες περιβάλλοντος. Η υπεριώδη ακτινοβολία, τα ισχυρά οξέα και τα ηλεκτρονιόφιλα αντιδραστήρια επιδρούν σηµαντικά στη διάσπαση του δεσµού Sn C. Ο αριθµός δεσµών Sn-C και το µήκος των ανθρακικών αλυσίδων καθορίζουν σε µεγάλο βαθµό τις χηµικές και φυσικές ιδιότητες των ΟΤ [5, 6]. Ο Πίνακας 1.1 δίνει κάποιες αναλυτικές πληροφορίες για τις φυσικές ιδιότητες µερικών σηµαντικών ΟΤ. Γενικά, η διαλυτότητα των ΟΤ στο νερό µειώνεται µε την αύξηση του αριθµού και του µήκους των οργανικών υποκατάστατων αλλά αυτό εξαρτάται επίσης και από την οµάδα υποκατάστασης Χ. Πίνακας 1.1 Φυσικές ιδιότητες µερικών ΟΤ OT Θερµοκρασία Θερµοκρασία Πυκνότητα ιαλυτότητα τήξεως ( C) βρασµού ( C) (g/cm 3 ) (ng L -1 ) Bu 4 Sn /1,3 kpa 1,06 - Bu 3 SnCl /3,3 kpa 1,21 50 β 5-17 γ Bu 2 SnCl /1,3 kpa β BuSnCl 3-93/1,3 kpa 1,69 - Me 3 SnCl Me 2 SnCl β MeSnCl νερό (-) χωρίς δεδοµένα, β διαλυτότητα στο νερό, γ διαλυτότητα σε απεσταγµένο 18

20 1.2 Αντιδράσεις σύνθεσης οργανοκασσιτερικών ενώσεων [4] Οι κυριότερες αντιδράσεις του σύνθεσης του τετρασθενούς κασσίτερου παρουσιάζονται στο Σχήµα 1.1. Σχήµα 1.1 Σύνθεση ΟΤ µε αντιδράσεις Grignard και Kocheshkov. Σχήµα 1.2 Σύνθεση οργανοκασσιτερικών ενώσεων µε αντιδράσεις των SnH και SnM ενώσεων. 19

21 Σχήµα 1.3 Αντιδράσεις που οδηγούν στη µείωση σθένους του Sn στις οργανοκασσιτερικές ενώσεις. Στο Σχήµα 1.2 και στo Σχήµα 1.3 παρουσιάζονται οι κύριες αντιδράσεις ενώσεων κασσιτέρου µε σθένος (IV) και (II), αντίστοιχα. Θα πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα ότι στο Σχήµα 1.3 µερικές από τις αντιδράσεις που εµφανίζονται, αναφέρονται µόνο για συγκεκριµένες ΟΤ και δεν αποτελούν κατ ανάγκη γενικές αντιδράσεις. Τα προϊόντα αντιδράσεων που προκύπτουν από το σχηµατισµό ενός νέου δεσµού άνθρακα κασσιτέρου διαφαίνονται στα τετράγωνα πλαίσια του κάθε σχήµατος. Οι τέσσερις κύριοι τρόποι µε τους οποίους µπορεί να δηµιουργηθεί ένας νέος δεσµός άνθρακα κασσιτέρου είναι µε αντίδραση: του µεταλλικού κασσίτερου ή ένωση δισθενούς κασσιτέρου (II) µε ένα οργανικό αλογονίδιο. ενός οργανοµεταλλικού αντιδραστηρίου RM όπου (Μ = λίθιο, µαγνήσιο ή αλουµίνιο) µε κασσίτερο (II) ή αλογονοκασσίτερο (IV). ενός υδριδίου τριαλκυλιωµένου κασσιτέρου µε αλκένιο ή αλκίνιο. ενός αντιδραστηρίου τριοργανικού λιθιοµένου κασσιτέρου (R 3 SnLi) µε αλκυλαλογονίδιο. Η αντίδραση που χρησιµοποιείται συνήθως είναι του αντιδραστηρίου Grignard µε τετραχλωριούχο κασσίτερο κατά την οποία λαµβάνει χώρα πλήρης αντίδραση από την οποία παράγεται τετραοργανοκασσιτερική ένωση (Σχήµα 1.1). Στη συνέχεια θερµαίνεται µε τετραχλωριούχο κασσίτερο ώσπου λαµβάνει χώρα ανακατανοµή των οµάδων R και Cl για να παραχθούν χλωριούχες οργανοκασσιτερικές ενώσεις της µορφής, R n SnCl 4-n (n = 3, 2, ή 1) (αντίδραση Kocheshkov). Ο τελικός σχηµατισµός 20

22 των παράγωγων R n SnX 4-n γίνεται εύκολα µε αντικατάσταση των Cl οµάδων µε κατάλληλη νουκλεόφιλη οµάδα X (HO -, RCO 2-, RO - κλπ.). Από ένα µεταλλικό υδρίδιο (νουκλεόφιλο) σχηµατίζονται τα οργανοκασσιτερικά υδρίδια R n SnH 4-n, τα οποία µε την προσθήκη σε ένα αλκένιο ή αλκύνιο, παρέχουν το δεύτερο τρόπο σχηµατισµού δεσµού κασσίτερου-άνθρακα (Σχήµα 1.2). Κάτω από την επίδραση µιας βάσης ή ενός καταλύτη πλατίνας, γίνεται αφαίρεση των υδρογόνων από τα τριοργανοκασσιτερικά υδρίδια και τα διαλκυλιωµένα κασσιτερικά διυδρίδια. Έτσι προκύπτουν ΟΤ ενώσεις τύπου R 3 SnSnR 3 και (R 2 Sn) n, αντίστοιχα. Τα αλογονίδια, τα υδρίδια και οι δικασσιτερικές ενώσεις µπορούν να µετατραπούν σε µεταλλικά παράγωγα R 3 SnM, όπου M είναι ένα µέταλλο και έχουν τη δυνατότητα να ενεργήσουν ως πηγές νουκλεόφιλου κασσιτέρου που µε αντίδραση µε αλκυλαλογονίδια αποτελούν έναν επιπλέον τρόπο σχηµατισµού δεσµού κασσίτερου µε άνθρακα. Τα τελευταία χρόνια σηµειώθηκαν σηµαντικές εξελίξεις στη χηµεία των ενώσεων κασσιτέρου (ΙΙ) και των ενώσεων µε πολλαπλούς δεσµούς µε τον κασσίτερο (Σχήµα 1.3). Οι κυκλοπενταδιένυλ-κασσιτερικές (ΙΙ) ενώσεις, οι οποίες σχηµατίζονται από C P M και SnCl 2, είναι µονοµερή. Όταν το R είναι µια άλκυλο ή άρυλο οµάδα, οι ενώσεις τύπου R 2 Sn (II) είναι γνωστές µόνο ως ασταθή ενδιάµεσα προϊόντα αντίδρασης. Όµως όταν η οργανική οµάδα είναι (π.χ. η δι(τριµεθυλοσιλιλο)µέθυλο- ή 2,4,6-τριυποκατεστηµένη άρυλο-), όπως υποδεικνύεται από το R* στο Σχήµα 1.3, τα µονοµερή R* 2 Sn:, έχουν αποµονωθεί (ως σταθερό προϊόν αντίδρασης) και µπορούν να χρησιµοποιηθούν για το σχηµατισµό ΟΤ τύπου (R* 2 Sn = CR 2 ) και (R* 2 Sn = SnR* 2 ), καθώς και άλλων ΟΤ µε πολλαπλούς δεσµούς κασσίτερου [5]. 1.3 Χρήσεις των οργανοκασσιτερικών ενώσεων Οι φυσικοχηµικές και βιολογικές ιδιότητες των ΟΤ διαφέρουν µεταξύ τους σε µεγάλο βαθµό και για το λόγο αυτό οι ΟΤ έχουν τις περισσότερες εφαρµογές στη βιοµηχανία σε σχέση µε τις οργανοµεταλλικές ενώσεις άλλων στοιχείων. Γενικά τις περισσότερες εφαρµογές στη βιοµηχανία τις έχουν οι ενώσεις τύπου R 3 SnX, R 2 SnX 2, RSnX 3. Οι τετραοργανοκασσιτερικές ενώσεις παρόλο που δεν χρησιµοποιούνται 21

23 ευρέως στην βιοµηχανία, συµµετέχουν σε αντιδράσεις για την παραγωγή ΟΤ µε χαµηλότερο βαθµό αλκυλίωσης. Στον Πίνακα 1.2 παρουσιάζονται µερικές από τις κύριες εφαρµογές των ΟΤ ανάλογα µε τον τύπο τους [7, 8]. Πίνακας 1.2 Χρήσεις ΟΤ στη βιοµηχανία [7, 8] Βιοµηχανική εφαρµογή ράση Τύπος ΟΤ Σταθεροποιητές PVC Σταθεροποίηση έναντι στη R 2 SnX 2, RSnX 3 θερµοκρασία και στο φως R=Me, Bu, Oct Καταλύτες Επιτάχυνση αντιδράσεων, R 2 SnX 2,RSnX 3 πολυµερισµός R= Bu, Me, Oct Αγροχηµικά Μυκητοκτόνο, εντοµοκτόνο, R 3 SnX ακαρεοκτόνο R=Bu, Ph, Cy Συντηρητικά ξύλου Εντοµοκτόνο, µυκητοκτόνο Bu 3 SnX Επεξεργασία γυαλιού Υµένια SnO 2 σε γυάλινες Me 2 SnX 2, RSnX 3 επιφάνειες R=Me, Bu Προστασία υλικών Μυκητοκτόνο, αλγοκτόνο, (πέτρα, δέρµα, χαρτί) βακτηριοκτόνο Bu 3 SnX Εµποτισµός υφασµάτων Εντοµοκτόνο Ph 3 SnX Πτηνοτροφία Ανθελµινθικό Bu 2 SnX 2 Υφαλοχρώµατα Βιοκτόνο Bu 3 SnX R=Bu, Ph Οι χρήσιµες ιδιότητες του πολυβινυλοχλωριδίου (PVC) στη βιοµηχανία πλαστικών ανακαλύφθηκαν το 1940, όµως το φως και η θερµότητα επιδρούσαν στο υλικό προκαλώντας εύκολα τη διάσπασή του. Αυτό είχε σαν αποτέλεσµα να καθίσταται εύθραυστο και να αποχρωµατίζεται. Στα τέλη της δεκαετίας του 1940 διαπιστώθηκε ότι η χρήση των µόνο- και δι-υποκατεστηµένων OT σταθεροποιούν το PVC και η χρήση τους για τον σκοπό αυτό επετράπη σχεδόν παγκοσµίως. Οι όκτυλο- ΟΤ ενώσεις αργότερα χρησιµοποιήθηκαν ως σταθεροποιητές σε υλικά συσκευασίας τροφίµων από PVC. Σήµερα η χρήση των OT ως σταθεροποιητών PVC (κυρίως των βούτυλο- και όκτυλο- ΟΤ) αποτελεί τη µεγαλύτερη και σηµαντικότερη εφαρµογή ενώσεων αυτών που κυµαίνεται στο % της παγκόσµιας παραγωγής. 22

24 Οι ΟΤ είναι κυρίως του τύπου R 2 SnX 2 και RSnX 3, µε το R να είναι κυρίως µεθύλιο, βουτύλιο και οκτύλιο και χρησιµοποιούνται αποκλειστικά ως σταθεροποιητές του PVC. Το PVC χρησιµοποιείται σήµερα ευρέως στα υλικά οικοδοµών (πλαστικά σωλήνες ύδρευσης, κουφώµατα) στη συσκευασία τροφίµων, βιοµηχανία πλαστικών (πατωµάτων, υφασµάτων, παιχνιδιών). Μερικές µελέτες έχουν δείξει ότι οι ΟΤ µπορούν να µεταναστεύσουν από το PVC και να δηµιουργηθεί επιµόλυνση της τροφής, του εµφιαλωµένου νερού, του νερού του δικτύου ύδρευσης κ.α. Οι OT χρησιµοποιούνται σήµερα και ως καταλύτες για να επιταχύνουν τις χηµικές αντιδράσεις και για τον πολυµερισµό ενώσεων. Οι πιο κοινές εφαρµογές των µόνοκαι δι- ΟΤ είναι στη χηµική σύνθεση και τη σκλήρυνση των επιστρώσεων. Επίσης µε τη χρήση ΟΤ παράγονται προϊόντα που χρησιµοποιούνται σαν πλαστικοποιητές στην κατασκευή συνθετικών λιπαντικών και σαν καταλύτες σε επιστρώσεις επιφανειών (Ecoat). Τα προϊόντα (E-coat) έχουν ένα ευρύ φάσµα εφαρµογών όπως είναι στα αυτοκίνητα τα οποία µε αυτό το επίχρισµα έχουν εξαιρετική αντοχή στη σκουριά. Οι καταλύτες µε ΟΤ χρησιµοποιούνται επίσης στην παραγωγή αφρών πολυουρεθάνης, συγκλητικών κολλών και σιλικόνων. Επιπλέον οι ΟΤ βρίσκουν εφαρµογή και ως καταλύτες στην παραγωγή υµενίων SnΟ 2 στο γυαλί. Οι µόνο-οτ χρησιµοποιούνται για την παρασκευή γυάλινων δοχείων σε µια διαδικασία θερµικής επίστρωσης που ονοµάζεται (HEC) έτσι ώστε να αποφευχθεί η δηµιουργία µικροσχισµών. Η κυρίαρχη χηµική ένωση που χρησιµοποιείται είναι ο τριχλωριούχος µονοβουτυλοκασσίτερος BuSnCl 3 µαζί µε ανόργανο χλωριούχο κασσίτερο SnCl 4. Η διαδικασία αυτή προσφέρει πολλά πλεονεκτήµατα όπως: αυξηµένη αντοχή στις γρατζουνιές, αύξηση λιπαντικής ικανότητας, µείωση των συντελεστών θραύσης, ταχύτερη πλήρωση των φιαλών και βελτίωση της απόδοσης της υάλινης φιάλης. Για την παραγωγή της επίπεδης επιφάνειας του γυαλιού οι µόνο- και οι δι- ΟΤ ενώσεις εναποτίθενται σε µορφή ατµού µέσω µιας ψυχρής διαδικασίας που ονοµάζεται (CVD) και το προϊόν της διαδικασίας χρησιµοποιείται για την δηµιουργία γυαλιού χαµηλής εκποµπής (Σχήµα 1.4). Έτσι οι απώλειες θερµότητας µειώνονται µέσω των µεταλλικών επιστρώσεων οξειδίου που υπάρχουν στην επιφάνεια του γυαλιού. Κατά τη διαδικασία αυτή γίνεται χρήση των ΟΤ του τριχλωριούχου µονοβουτυλοκασσίτερου BuSnCl 3, του διχλωριούχου διµεθυλοκασσίτερου (Μe) 2 SnCl 2 και του χλωριούχου κασσιτέρου. 23

25 Σχήµα 1.4 Ενεργειακό γυαλί χαµηλής εκποµπής µε ειδική επίστρωση. Το υπόλοιπο 15-20% της ετήσιας παγκόσµιας παραγωγής ΟΤ χρησιµοποιείται στην παραγωγή βιοκτόνων και είναι τρι-υποκατεστηµένες ΟΤ, όπως ο TBT και ο TPhT. Ο ΤΒΤ διατίθεται στην αγορά ως συντηρητικό του ξύλου ενάντια σε µύκητες, έντοµα, και βακτήρια, τα οποία αποσυνθέτουν την κυτταρίνη και άλλες σύνθετες ουσίες. Οι ενώσεις που χρησιµοποιούνται στα συντηρητικά του ξύλου είναι το οξείδιο του τριβουτυλοκασσιτερου, ναφθενικός τριβουτυλοκασσίτερος και φωσφορικός τριβουτυλοκασσίτερος. Οι µέθοδοι εφαρµογής του συντηρητικού στην ξύλινη επιφάνεια γίνεται µε τους εξής τρόπους: της εµβάπτισης του ξύλου, του ψεκασµού και του διπλού εµποτισµού σε ειδικά διαµορφωµένους θαλάµους. Σε αυτή την διαδικασία είναι πιθανόν να υπάρξουν διαρροές των ΟΤ στο περιβάλλον. Επίσης οι ΟΤ χρησιµοποιούνται στις καλλιέργειες ως αγροχηµικά και βιοκτόνα. Υπάρχουν πέντε βασικά συστατικά τρι-οτ που χρησιµοποιούνται ως παρασιτοκτόνα για την καλλιέργεια. Αυτά είναι το υδροξείδιο του τριφαινυλοκασσίτερου, το υδροξείδιο του κυκλοεξυλοκασσίτερου, το τριαζόλιο του κυκλοεξυλοκασσίτερου, το τριφαινυλοκασσίτερο του αζώτου και το οξικό τριφαινυλοκασσίτερο. Επίσης οι τριυποκατεστηµένες ΟΤ λόγω τις µεγάλης τοξικότητας που έχουν απέναντι στους µικροοργανισµούς χρησιµοποιούνται κατά κύριο λόγο ως µυκητοκτόνα και φυτοφάρµακα τα οποία σκοτώνουν ή να αναστέλλουν την ανάπτυξη των µυκήτων. Επίσης χρησιµοποιούνται και ως ακαρεοκτόνα-φυτοφάρµακα τα οποία σκοτώνουν τα ακάρεα και τους κρότωνες (acarides). Τα προϊόντα των ΟΤ έχουν συνήθως ένα πλεονέκτηµα στο κόστος για τους καλλιεργητές ιδιαίτερα όταν λάβει κανείς υπόψη την αποτελεσµατικότητά τους, το ρυθµό µε τον οποίο το προϊόν εφαρµόζεται, το κόστος του ίδιου του προϊόντος και 24

26 τον αριθµό των ηµερών µεταξύ των ψεκασµών. Τα παράγωγα του τριµεθυλοκασσιτέρου (ΤΜΤ) π.χ. (CH 3 ) 3 SnSn(CH 3 ) 3, έχουν πολύ ισχυρή εντοµοκτόνο δράση, αλλά η χρήση τους στον γεωργικό τοµέα έχει απαγορευτεί λόγω της τοξικότητας τους. Ευρείας χρήσεως µυκητοκτόνα µε βάση ΟΤ είναι σκευάσµατα, τα οποία είναι γνωστά στη Γερµανία µε εµπορικές ονοµασίες «Brestan» και «Brestan 60» που χρησιµοποιούνται κυρίως για τις καλλιέργειες των τεύτλων, της πατάτας και του λυκίσκου. Μια από τις µεγαλύτερες εφαρµογές των ΟΤ ήταν η παρασκευή υφαλοχρωµάτων [9]. Η χρήση τους έχει πλέον απαγορευτεί και τα υφαλοχρώµατα έχουν πλέον αντικατασταθεί από άλλα νεότερης γενιάς. Όµως αξίζει να αναφερθούν οι ενώσεις και ο τρόπος χρήσης τους διότι οι ενώσεις αυτές έχουν επιπτώσεις µέχρι και σήµερα στο θαλάσσιο περιβάλλον µιας και έχουν την ιδιότητα να συσσωρεύονται στους θαλάσσιους οργανισµούς και στα ιζήµατα. Η ανάπτυξη των υδρόβιων οργανισµών στα ύφαλα πλοίων δηµιουργούσε τραχύτητα που οδηγούσε σε µείωση της ταχύτητας του σκάφους και αύξηση στην κατανάλωση καυσίµου. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ξεκίνησε η ευρεία χρήση του τριβουτυλοκασσιτέρου (ΤΒΤ) σαν βάση για την παρασκευή υφαλοχρωµάτων µε βιοκτόνο δράση. Στις Ηνωµένες Πολιτείες το 1987, η ετήσια κατανάλωση του ΤΒΤ σε υφαλοχρώµατα αναφέρθηκε περίπου στους 450 τόνους. Με την εφαρµογή των υφαλοχρώµατων ή αντιαποθετικών σχηµατίζονταν ένα προστατευτικό περίβληµα στην κύτη του πλοίου το οποίο περιείχε υλικό µε βιοκτόνο δράση, καθώς και τη χρωστική ουσία. Έτσι γινόταν απελευθέρωση µικρών ποσοτήτων από το βιοκτόνο γύρω από το πλοίο σχηµατίζοντας ένα στρώµα υψηλής συγκέντρωσης ΤΒΤ γύρω από αυτό. Η τοξική συγκέντρωση της ένωσης, απέτρεπε την επικάθηση θαλασσίων οργανισµών όπως φύκια, πεταλίδες κ.α στα ύφαλα του πλοίου. Τα αντι-αποθετικά χρώµατα (antifouling paints) ταξινοµούνται στις παρακάτω κατηγορίες ανάλογα µε το συστατικό που αποτελεί τη βάση του χρώµατος (µήτρα) και τον µηχανισµό απελευθέρωσης της βιοκτόνου ουσίας στο περιβάλλον. Συµβατικά υφαλοχρώµατα (conventional paints, Free Association Paints, FAP): Η βάση των υφαλοχρωµάτων αυτών ήταν συνήθως µια υδατοδιαλυτή ρητίνη στην οποία διασπείρονταν η τοξική ουσία. Επειδή δεν υπήρχε σύζευξη µεταξύ χηµικής τοξικής ουσίας και ρητίνης, η πρώτη διέφευγε ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον. Αρχικά η συγκέντρωση της τοξικής ουσίας ήταν πολύ µεγάλη, όµως σύντοµα µειωνόταν, ελαττώνοντας τη δραστικότητα του υφαλοχρώµατος. Η διάρκεια αποτελεσµατικής 25

27 δράσης αυτής της κατηγορίας υφαλοχρωµάτων ήταν από 6 έως 12 µήνες (Σχήµα 1.5, Σχήµα 1.5 Μηχανισµός απελευθέρωσης δραστικών ουσιών στα συµβατικά υφαλοχρώµατα. Υφαλοχρώµατα µακράς διάρκειας (long-life paints): Η µήτρα του υφαλοχρωµάτων αυτών ήταν αδιάλυτη στο νερό µε αποτέλεσµα η τοξική ουσία να διαχέεται στη διεπιφάνεια χρώµατος - νερού, µέσω διαύλων που δηµιουργούνταν στη µήτρα (Σχήµα 1.6, Η δραστικότητα των υφαλοχρωµάτων έναντι στις επικαθήσεις κυµαίνονταν από 18 έως 24 µήνες. Η µείωση της δραστικότητας παρατηρούνταν λόγω και της µερικής απόφραξης των διαύλων αυτών. Σχήµα 1.6 Μηχανισµός απελευθέρωσης στα υφαλοχρώµατα µακράς διάρκειας. 26

28 Συµπολυµερή υφαλοχρώµατα (Shelf-Polishing Copolymer Paints): Τα χρώµατα αυτά εισήχθησαν το Στα υφαλοχρώµατα αυτά, το βιοκτόνο προσδένεται χηµικά στο πολυµερές υπόστρωµα. Η απελευθέρωση των βιοκτόνων από την επιφάνεια βαφής προκαλείται από µια χηµική αντίδραση µε το θαλασσινό νερό κατά την οποία γίνεται υδρόλυση του χηµικού δεσµού βιοκτόνου-υποστρώµατος. Έτσι, οι οργανισµοί εκτίθονταν σε µια τοξική επιφάνεια η οποία ανανεώνονταν διαρκώς και παρεµπόδιζε την προσκόλληση οργανισµών. Ο ρυθµός απελευθέρωσης της βιοκτόνου ουσίας ήταν χαµηλός και η διάρκεια ζωής των υφαλοχρωµάτων κυµαίνονταν από 5 έως 7 χρόνια [10]. 1.4 Τοξικότητα των οργανοκασσιτερικών ενώσεων Ο κασσίτερος στην ανόργανη µεταλλική του µορφή έχει αποδειχτεί ότι είναι σχετικά µη τοξικός. Από τη άλλη µεριά το τοξικολογικό προφίλ των ΟΤ είναι πολύ σύνθετο διότι εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Οι ΟΤ είναι στη γενική τους µορφή τοξικές ενώσεις και η τοξικότητά τους ποικίλει ανάλογα µε το είδος και τον αριθµό των υποκαταστατών R. Γενικά, οι τρι-υποκατεστηµένες ΟΤ παρουσιάζουν τη µεγαλύτερη τοξικότητα από οποιαδήποτε µορφή R n SnX 4-n (Πίνακα 1.3) [11]. Πίνακας 1.3 Θανατηφόρα δόση δια στόµατος µερικών ΟΤ ενώσεων σε αρουραίους OT LD 50 (mg kg -1 ) OT LD 50 (mg kg -1 ) Et 3 SnOAc 4 Hex 3 SnOAc 1000 Me 3 SnOAc 9 (Bu 3 Sn) 2 O Me 3 SnCl 13 Bu 3 SnOAc 380 Me 3 SnOH 540 Bu 2 SnCl Me 2 SnCl 2 74 BuSnCl MeSnCl Bu 4 Sn >4000 Ph 3 SnOH 125 Oct 4 Sn

29 Στις ΟΤ µε τύπο R 3 SnX το είδος της οµάδας Χ έχει πολύ µικρή ή και καθόλου επίδραση στην τοξικότητα της ένωσης, εκτός αν η ίδια οµάδα Χ παρουσιάζει από µόνη της κάποια τοξικότητα. Σε αυτή την περίπτωση η συνολική τοξικότητα της ΟΤ µπορεί να διαφέρει. Η τοξικότητα των ενώσεων R 3 SnX ως προς διάφορους οργανισµούς εξαρτάται και από το µήκος της αλυσίδας των υποκαταστατών R καθώς και από το είδος των οργανισµών αυτών (Πίνακας 1.4). Πίνακας 1.4 Tριυποκατεστηµένα (R 3 SnX) παράγωγα και η επίδραση σε συγκεκριµένα είδη οργανισµών [7] Τρι-υποκατεστηµένα (R) OT παράγωγα CH 3 (µέθυλ) C 2 H 5 (αίθυλ) C 4 H 9 (βούτυλ) C 6 H 5 (φαίνυλ) κυκλο-c 6 H 11 (έξυλ) Οργανισµοί-στόχοι Έντοµα Θηλαστικά Ψάρια, Άλγη, Μύδια, Μαλάκια, Μύκητες Ψάρια, Μαλάκια, Μύκητες Ακάρεα, Ψάρια Ο οξικός τριαιθυλοκασσίτερος Et 3 SnOAc αποτελεί την πιο τοξική ένωση από όλες τις ΟΤ για τα θηλαστικά (oral LD 50 rat=4 mg kg -1 ). Η αύξηση του µήκους αλυσίδας άνθρακα στους R υποκαταστάτες προκαλεί µεγάλη µείωση στην τοξική επίδραση της ένωσης. Οι οκτυλοκασσιτερικές ενώσεις δεν έχουν καµία απολύτως τοξική επίδραση σε οποιοδήποτε οργανισµό και για το λόγο αυτό χρησιµοποιούνται σαν σταθεροποιητές του PVC στην βιοµηχανία υλικών κονσερβοποίησης των τροφίµων. Οι τέτρα-οτ παρουσιάζουν µια καθυστέρηση τοξικής δραστηριότητας στους οργανισµούς λόγω του γεγονότος ότι πρώτα πρέπει γίνει η αποικοδόµηση τους σε τρι-οτ για να παρατηρηθούν συµπτώµατα τοξικής επίδρασης. Για τους υδρόβιους οργανισµούς τοξικότερες είναι ενώσεις του τριβουτυλοκασσιτέρου ΤΒΤ. H τοξική επίδραση του TBT προκαλεί χρόνια και οξεία δηλητηρίαση των πιο ευαίσθητων υδρόβιων οργανισµών όπως: άλγη, ζωοπλαγκτόν, µαλάκια και προνύµφες ψαριών [12]. Οι θανατηφόρες συγκεντρώσεις στο νερό 28

30 εξαρτώνται από το είδος των υδρόβιων οργανισµών και κυµαίνονται σε εύρος 0,04±16 mg L -1 για µικρή περίοδο έκθεσης. Οι διβουτυλιωµένες DBT και µονοβουτυλιοµένες MBT, ΟΤ παρουσιάζουν µικρότερη τοξικότητα στους περιβαλλοντικούς οργανισµούς σε σχέση µε τις ΤΒΤ, παρόλα αυτά αποτελούν κίνδυνο για το περιβάλλον. Στη βιβλιογραφία υπάρχουν αρκετές αναφορές για τις τιµές EC 50 του MBT για τους υδρόβιους οργανισµούς µερικές από τις οποίες είναι : 15 mg L -1 για τα άλγη [13] και 25 mg L -1 για τα βακτηρίδια [14]. Η µόλυνση των υδρόβιων συστηµάτων από ΤΒΤ και ΤPhT µπορεί να προκαλέσει τα διάφορα συµπτώµατα στους οργανισµούς οι οποίοι έχουν προσβληθεί. Τα παράγωγα του ΤΒΤ χαρακτηρίστηκαν ως οι τοξικότερες ουσίες που ο άνθρωπος διοχέτευσε στο θαλάσσιο περιβάλλον, αγνοώντας την τοξικότητά τους. H οξεία τοξικότητα (LD 50 ) του TBT σε υδάτινους οργανισµούς ποικίλει από <0,1 έως 1800 µg kg -1 [8]. Στα οστρακόδερµα, ο ΤΒΤ επιδρά στο µεταβολισµό του Ca 2+ µε αποτέλεσµα την σταδιακή πάχυνση του κελύφους και το θάνατο από ασφυξία. Σχήµα 1.7 Θηλυκό (αριστερά) και αρσενικό (δεξιά) οστρακόδερµο που ανήκει στην οµάδα Thais Orbita (χωρίς κέλυφος) [15]. Ο ΤΒΤ χαρακτηρίστηκε ως ενδοκρινικός διαταράκτης επειδή διαταράσσει το ορµονικό σύστηµα των θηλυκών οργανισµών και προκαλεί την εµφάνιση αρσενικών χαρακτηριστικών σε θηλυκά άτοµα, γεγονός που συµβάλει στην δηµιουργία ανωµαλίας στο αναπαραγωγικό τους σύστηµα. Το φαινόµενο αυτό λέγεται «imposex» και οφείλεται στην έντονη βιοσυσσώρευση των ενώσεων 29

31 τριβουτυλοκασσιτέρου (TBT) οι οποίες δρουν ως ενδοκρινικοί διαταράκτες και αυξάνουν τα επίπεδα της τεστοστερόνης στους θηλυκούς οργανισµούς [16]. Στο Σχήµα 1.7 φαίνεται µια τυπική περίπτωση «imposex» όπου στο θηλυκό είδος έχει αναπτυχθεί αρσενικό όργανο αναπαραγωγής. Η ανωµαλία αυτή µεταφράζεται σαν επιβαλλόµενο φύλλο και η διαταραχή αυτή οδηγεί στην ταχεία εξαφάνισή τους [9,17]. Μια παρόµοια ανωµαλία µε το φαινόµενο «imposex» είναι και το «intersex» το οποίο αναφέρεται σε περισσότερα από 150 είδη θαλασσίων σαλιγκαριών [18]. Η εξέλιξη του φαινοµένου «imposex» µπορεί να οδηγήσει σε στείρωση και τον πρόωρο θάνατο των θηλυκών οργανισµών, γεγονός που επηρεάζει την κατανοµή και εξέλιξη του είδους στο σύνολο του πληθυσµού. Ωστόσο, η πιο δραµατική πτυχή αυτής της ενδοκρινικής διαταραχής είναι το γεγονός ότι ο ΤΒΤ µπορεί να προκαλέσει την ανωµαλία αυτή στα θαλάσσια σαλιγκάρια σε εξαιρετικά χαµηλές συγκεντρώσεις στο νερό της τάξεως ng L -1 [19]. Ο τριφαινυλοκασσίτερος (TPhT) θεωρείται επίσης επικίνδυνη ένωση για την υδρόβια ζωή. O TAS και οι συνεργάτες [20] µελέτησαν την τοξικότητα για το είδος ψαριών (guppies, reticulata Poecilia) που προκαλείται όταν αυτά εκτίθενται σε διάφορες συγκεντρώσεις TPhT στο νερό και διαπίστωσε ότι πέθαναν όταν έφθασε η συγκέντρωση TPhT σε 2,2 mg g -1 ψαριού. Έχει αποδειχθεί ότι η µόλυνση του θαλασσίου οικοσυστήµατος από ΤPhT προκαλεί τη µείωση του πληθυσµού των θαλασσίων σαλιγκαριών [21], καθυστέρηση στην ανάπτυξη των µυδιών [22] και ανοσολογική δυσλειτουργία στα ψάρια [23]. Η τοξική δράση των ΟΤ µπορεί να προκαλέσει σοβαρές βλάβες στον ανθρώπινο οργανισµό. Το εύρος των συµπτωµάτων µπορεί να ανήκει στην κατηγορία των ερεθισµών δέρµατος ή µατιών και φθάνει µέχρι και το θάνατο. Στο γεγονός αυτό παίζει καθοριστικό ρόλο ο χρόνος έκθεσης του ανθρώπινου οργανισµού και η συγκέντρωση της τοξικής ΟΤ. Για τον άνθρωπο και τα άλλα θηλαστικά οι ενώσεις του τριαιθυλοκασσιτέρου (TET) παρουσιάζουν τη µεγαλύτερη τοξικότητα. Ο χειρισµός των ΟΤ ενώσεων DBT και TBT από τον άνθρωπο είναι πιθανό να του προκαλέσει ερεθισµό µατιών και βλάβες του δέρµατος [24] καθώς και ερεθισµό στη βλέννα µετά από έκθεση σε εσωτερικό χώρου που έχει χρώµατα από κασσίτερο [25]. Άλλα συµπτώµατα που προκαλούνται από την έκθεση του ανθρώπου στις ΟΤ είναι απώλεια µνήµης, αϋπνία, καθώς και άλλα πιο σοβαρά συµπεριλαµβανοµένου και του θανάτου [26]. Η νευροτοξικότητα και ηπατική βλάβη έχουν επίσης αναφερθεί µετά από έκθεση του ανθρώπινου οργανισµού σε TMT και 30

32 TPhΤOAc [24]. Η έκθεση του ανθρώπινου οργανισµού κατά τη διάρκεια της εργασίας ταυτόχρονα σε µίγµα DMT και σε TMT για διάστηµα µερικών ωρών µπορεί να αποβεί µοιραία. Η τοξικότητα των ΟΤ είναι διαφορετική για τα διάφορα µέρη του ανθρώπινου οργανισµού για παράδειγµα ο TET είναι τοξικός ως προς τη µυελίνη ενώ ο TMT είναι τοξικός για τους νευρώνες του εγκεφάλου [27]. Μέχρι σήµερα δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να συνδέει τις ΟΤ µε τερατογέννεση ή καρκινογόνο δράση στα ζώα. Η τοξικότητα των ΟΤ για τον ανθρώπινο οργανισµό τείνει γενικά να µειωθεί όσο λιγότερες οργανικές οµάδες συνδέονται µε τον κασσίτερο. Στις µέρες µας υπάρχει ένα µεγάλο ενδιαφέρον για την συνολική τοξικότητα που προκαλείται από µίγµατα ΟΤ ενώσεων. Όταν υπάρχουν αλληλεπιδράσεις των διαφόρων ουσιών, λαµβάνει χώρα ανταγωνιστική η συνεργιστική δράση των ουσιών αυτών και η επίδραση της συνολικής τοξικότητας µπορεί να είναι πολύ διαφορετική στον ανθρώπινο οργανισµό. 1.5 Οι οργανοκασσιτερικές ενώσεις στο περιβάλλον Λόγω της ευρείας βιοµηχανικής εφαρµογής των ΟΤ σηµαντικές ποσότητες τοξικών ΟΤ έχουν διοχετευτεί σε διάφορα οικοσυστήµατα. Μέχρι τώρα, οι έρευνες περιορίζονταν κυρίως για τη ρύπανση που προκαλείται από τις ενώσεις ΤΒΤ και ΤPhT, επειδή οι ενώσεις αυτές εισέρχονταν απ ευθείας στο περιβάλλον. Ωστόσο, από πρόσφατες έρευνες, διαπιστώθηκε ότι σηµαντικές πηγές µόλυνσης ΟΤ είναι τα αστικά και βιοµηχανικά υγρά απόβλητα, οι χώροι υγειονοµικής ταφής και τα στραγγιστικά εδάφους [7, 8]. Η συσσώρευση των ΟΤ στα µολυσµένα οικοσυστήµατα είναι συνάρτηση φυσικών (π.χ. προσρόφηση σε αιωρούµενα σωµατίδια και ιζήµατα), χηµικών (π.χ. χηµική αποικοδόµηση και φωτοχηµικές αντιδράσεις) και βιολογικών (π.χ. απορρόφηση και βιολογικής αποδόµησης, βιοδιάσπαση) µηχανισµών αποµάκρυνσης. Οι φυσικές συνθήκες επηρεάζουν σε µεγάλο βαθµό τις διεργασίες κατανοµής και αποδόµησης των ΟΤ στο περιβάλλον σύµφωνα µε το Σχήµα 1.8. R 4 Sn R 3 SnX R 2 SnX 2 RSnX 3 SnX 4 Σχήµα 1.8 Αποδόµηση των υποκατεστηµένων ΟΤ ενώσεων. 31

33 Η αποδόµηση των ΟΤ στο περιβάλλον µπορεί να χαρακτηριστεί σαν σταδιακή µείωση του αριθµού των οργανικών οµάδων υποκατάστασης από το κατιόν του κασσιτέρου. Η αφαίρεση των οργανικών οµάδων υποκατάστασης µπορεί να προκληθεί από διάφορους µηχανισµούς µερικοί από τους οποίους είναι οι ακόλουθοι: Υπεριώδης (UV) ακτινοβολία. Η φωτόλυση του ηλιακού φωτός αποτελεί την πιο γρήγορη διαδικασία αποδόµησης στο νερό. Ο δεσµός Sn-C απορροφά µέρος της ενέργειας του φωτός, η οποία µπορεί να είναι αρκετή για να προκαλέσει διάσπαση του δεσµού αυτού. Οι τριφαινυλοκασσιτερικές και τρικυκλοεξανοκασσιτερικές ενώσεις διασπώνται πιο γρήγορα υπό την UV ακτινοβολία σε σχέση µε τα παράγωγα των τριβουτυλοκασσιτερικών ενώσεων. Βιολογική διάσπαση. Μερικά βακτήρια όπως: Pseudomonas aeruginosa, Pseudomonas putida C και Alcaligenes faecalis έχουν την ικανότητα να προκαλούν αποδόµηση των ΟΤ ενώσεων [28] ανάλογα µε τις περιβαλλοντικές συνθήκες (Σχήµα 1.9). Επίσης τα µικροάλγη είναι δυνατό να προκαλέσουν αποδόµηση του ΤΒΤ σε DBT υπο ορισµένες συνθήκες [29]. Χηµική διάσπαση. Ο δεσµός Sn-C µπορεί να διασπαστεί και από ηλεκτρονιόφιλα και από πυρηνόφιλα αντιδραστήρια. Σχήµα 1.9 ιαδικασία αποδόµησης ΟΤ από την ένωση pyoverdin που εκκρίνεται από το βακτήριο (Pseudomonas chlororaphis) [30]. 32

34 Ο ρυθµός διάσπασης των ΟΤ στα ιζήµατα είναι πιο αργός απ ότι στο νερό. Έτσι το ίζηµα θεωρείται µια δεξαµενή συσσώρευσης ΟΤ που επιµολύνει συνεχώς το νερό µε το οποίο έρχεται σε επαφή. Επίσης στο περιβάλλον µπορεί να λάβει χώρα κάτω από ορισµένες συνθήκες βιοσυσσώρευση των ΟΤ. Βιοσυσσώρευση είναι η ικανότητα που έχουν ορισµένες ενώσεις να συσσωρεύονται σε ένα οργανισµό. Η διαδικασία αυτή µπορεί να επιτευχθεί µέσα από την πρόσληψη τροφής, αναπνοής, επαφής µε την ουσία κτλ. Αποτέλεσµα της βιοσυσσώρευσης αποτελεί το γεγονός ότι ένας οργανισµός µπορεί να έχει υψηλότερη συγκέντρωση της ουσίας σε σχέση µε το περιβάλλον όπου φιλοξενείται. Οι ΟΤ είναι κατά κύριο λόγο λιπόφιλες ενώσεις και το χαρακτηριστικό αυτό αποτελεί και τον κύριο λόγο συσσώρευσής τους στους διάφορους οργανισµούς. Έχει αποδειχτεί ότι µερικά είδη βακτηρίων που ζουν στο θαλάσσιο περιβάλλον παρουσιάζουν αξιοσηµείωτη ικανότητα συσσώρευσης του ΤΒΤ. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι οι ασπόνδυλοι θαλάσσιοι οργανισµοί όπως τα µαλάκια αποτελούν σηµαντικούς βιοσσυσωρευτές και παρουσιάζουν αξιοσηµείωτο ενδιαφέρον καθώς πολλοί από αυτούς βρίσκονται και στην διατροφική αλυσίδα του ανθρώπου. Τα διάφορα είδη καβουριών και ψαριών συσσωρεύουν πολύ µικρότερες ποσότητες ΤΒΤ διότι διαθέτουν αποτελεσµατικούς µηχανισµούς αποδόµησης του ΤΒΤ στο ίδιο τους το σώµα. Πρόσφατες µελέτες έδειξαν ότι τα θαλάσσια θηλαστικά και τα πουλιά συσσωρεύουν µεγάλες ποσότητες τοξικών ΟΤ ενώσεις σε διάφορα όργανά τους µέσω της διατροφής τους [31]. Τα αιωρούµενα σωµατίδια παίζουν σηµαντικό ρόλο στην κατανοµή και την τύχη των ΟΤ ενώσεων στο περιβάλλον µέσω της προσρόφησης των ΟΤ σε αυτά. Τα εδάφη και τα ιζήµατα µπορεί να χρησιµεύσουν ως παγίδες για αυτές τις τοξικές προσµείξεις. Η συµπεριφορά προσρόφησης των ΟΤ είναι σηµαντική για τον καθορισµό των διαδικασιών µεταφοράς, καθώς και της βιοδιαθεσιµότητάς τους ειδικά για τους υδρόβιους οργανισµούς. Οι µεταλλικές ενώσεις και κυρίως τα διάφορα οξείδια του µετάλλου τα οποία είναι αρνητικά φορτισµένα, αποτελούν κατάλληλα προσροφητικά µέσα για µερικές ΟΤ κάτω από ορισµένες περιβαλλοντικές συνθήκες. Η προσρόφηση των ΟΤ στις επιφάνειες αυτές γίνεται µε διαδικασία ανταλλαγής κατιόντος π.χ. των [ΤΟΤ] + µε τις αρνητικά φορτισµένες επιφάνειες. Ο τύπος των κατιόντων που ανταλλάσσονται, οι τιµές pη, η µεταλλική και χηµική σύσταση του προσροφητικού υλικού παίζουν καθοριστικό ρόλο για τον έλεγχο της προσροφητικής συµπεριφοράς των ΟΤ. Επίσης η συµπεριφορά προσρόφησης διαφόρων OT εξαρτάται και από τη µοριακή δοµή τους. Λόγω των διαφορετικών φυσικών και 33

35 χηµικών ιδιοτήτων των ΟΤ, άλλες ΟΤ όπως ο DBT προσροφώνται σε διαλύµατα, και άλλες όπως ο ΜΒΤ προσροφώνται στις εκβολές ποταµών. Ο ΤΒΤ προσροφάται µε την ίδια αποτελεσµατικότητα και σε υδατικά διαλύµατα αλλά και σε ιζήµατα και για το λόγω αυτό θεωρείται βιο-διαθέσιµος για µια ευρεία κατηγορία οργανισµών. Κατά την προσρόφηση των ΟΤ λαµβάνουν δράση διάφοροι µηχανισµοί όπως πχ αντίδραση των ΟΤ µε την οργανική ύλη, γεγονός που επηρεάζει τον τρόπο µεταφοράς, την δραστικότητα και την βιοδιαθεσιµότητα των ενώσεων αυτών στο περιβάλλον. Επιπλέον έχει αποδειχτεί από εργαστηριακές µελέτες σε υδατικά δείγµατα ότι ένα πολύ µεγάλο ποσοστό των ΤΟΤ ενώσεων συνδέονται µε δεσµούς µε την διαλυµένη οργανική ύλη και το γεγονός αυτό επηρεάζεται από το pη και από την φύση της οργανικής ύλης [32]. Πέρα από το γεγονός ότι ο άνθρωπος έχει εισάγει στο περιβάλλον µια ευρεία ποικιλία ΟΤ, οι µεθυλοκασσιτερικές ενώσεις µπορεί να σχηµατιστούν µέσω µιας διαδικασίας που ονοµάζεται βιοµεθυλίωση. Μερικά είδη άλγεων και φυκιών παράγουν µέθυλο-ιοδίδιο (CH 3 I) το οποίο µπορεί να µεθυλιώσει τα άλατα του δισθενή κασσίτερου Sn(II) σε υδατικό περιβάλλον, και να παραχθούν µονοµεθυλιωνένα κασσιτερικά είδη [33]. Επιπλέον µερικά βακτήρια όπως (Pseudomonas bacteria) έχουν την ικανότητα να δηµιουργήσουν διάφορα είδη µεθυλοκασσιτερικών ενώσεων. Μια πολύ σηµαντική αντίδραση είναι η µεταφορά µεθυλίων µεταξύ άλλων βαρέων µετάλλων και η πιθανή δηµιουργία τοξικότερων ενώσεων προς το θαλάσσιο περιβάλλον όπως ο µεθυλουδράργυρος [34]. 1.6 ιασπορά και επίδραση των ΟΤ στο περιβάλλον και στους οργανισµούς Μεγάλες ποσότητες ΟΤ έχουν εισαχθεί από τον άνθρωπο σε διάφορα οικοσυστήµατα λόγω της εκτεταµένης χρήσης τους σε πολλά πεδία εφαρµογών. Το γεγονός αυτό έχει σαν συνέπεια να ανιχνεύονται σηµαντικές συγκεντρώσεις των ρύπων αυτών και των µεταβολιτών τους κυρίως στο υδάτινο περιβάλλον: νερό, αιωρούµενα σωµατίδια, ιζήµατα και βιοµάζα. Η µεταφορά ΟΤ από το υδατικό οικοσύστηµα στην ατµόσφαιρα θεωρείται αµελητέα λόγω των µη ανιχνεύσιµων συγκεντρώσεων των ΟΤ σε δείγµατα ατµοσφαιρικού αέρα [8]. 34

36 Οι τριοργανοκασσιτερικές ενώσεις έχουν µικρή διαλυτότητα και κινητικότητα στο νερό και για το λόγο αυτό προσροφώνται εύκολα σε αιωρούµενα σωµατίδια, τα οποία κατακάθονται στο ίζηµα [7]. Ο χρόνος ηµίσειας ζωής του ΤΒΤ στο ίζηµα είναι µεγάλος και κυµαίνεται σε εύρος µερικών χρόνων. Το γεγονός αυτό είναι σηµαντικό διότι είναι βιοδιαθέσιµος για πολύ µεγάλο χρονικό διάστηµα σε θαλάσσιους οργανισµούς που τρέφονται από το ίζηµα αυτό. Οι ενώσεις των ΟΤ και των προϊόντων αποδόµησής τους ανιχνεύονται σε διάφορες περιοχές παγκοσµίως ιδιαίτερα όµως σε ιζήµατα λιµανιών. Στον Πίνακα 1.5 αναφέρονται ενδεικτικά συγκεντρώσεις του ΤΒΤ που παρατηρήθηκαν σε ιζήµατα από διάφορα µέρη, γεγονός που δηλώνει ότι αν και η χρήση του ΤΒΤ στα υφαλοχρώµατα έχει απαγορευτεί, το ενδιαφέρον για την µόλυνση που έχει προκληθεί παραµένει υψηλό. Πίνακας 1.5 Συγκεντρώσεις του ΤΒΤ σε διάφορες τοποθεσίες (λιµάνια, µαρίνες, ακτογραµµές κ.α.) Τοποθεσία Ηµερ. ειγµ. Πάχος ιζήµ. [cm] ΤΒΤ [ng Sn g 1 ] Αναφορές Βαλτική και Βόρεια Θάλασσα , Στοκχόλµη, λιµάνια, Σουηδία Βαρκελώνη, λιµάνι, Ισπανία , Μεσόγειος, λιµάνια, µαρίνες , Μαρίνες, λιµάνια, Ιταλία , Κόχι-Μοµπάι, λιµάνια, Ινδία , Κόλπος Οτσούκι, Ιαπωνία , Λιµένες, ακτογραµµής Ταιβάν , Κουίνσλαντ, µαρίνα, Αυστραλία , Λιµάνι Γντάνσκ, Πολωνία , Γντίνια, λιµάνι, Πολωνία , Οι ΟΤ µπορούν να εισέλθουν στο θαλάσσιο περιβάλλον απ ευθείας µε πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Το γεγονός αυτό σε συνδυασµό µε την τοξικότητα και την ευρεία εφαρµογή των ενώσεων αυτών δικαιολογεί το µεγάλο όγκο ερευνών που έχουν γίνει και γίνονται για την ανίχνευση των ΟΤ σε λιµάνια, εκβολές 35

37 ποταµιών, θάλασσα, λίµνες, ακτογραµµές. Στο υδατικό περιβάλλον, τα διάφορα είδη ιονικών ΟΤ: TBT +, DBT 2+, MBT 3+ και ουδέτερων: TBTOH, DBTOH, MBTOH, TBTNO 3, TBTCl κ.τ.λ., µπορεί να διατηρούνται από δυνάµεις ανταλλαγής κατιόντων και δυνάµεις Coulomb. Σε ph µεταξύ 4 και 7, ο DBT προσροφάται στο ίζηµα σε µεγαλύτερο βαθµό από τον TBT. Από την άλλη µεριά σε ph< 7, οι θετικά φορτισµένες ΟΤ κυριαρχούν στο υδατικό διάλυµα και υπάρχει µια ηλεκτροστατική έλξη µεταξύ των θετικά φορτισµένων ΟΤ µορίων και της αρνητικά φορτισµένης µεταλλικής επιφάνειας των διάφορων επιφανειακών πετρωµάτων. Σε ph 8, η συγγένεια των ενώσεων αυτών µε το ίζηµα αντιστρέφεται TBT > DBT, λόγω της υδροφοβικής ιδιότητας των ενώσεων αυτών [45]. Πρόσφατα διαπιστώθηκε εκτεταµένη παρουσία OT και στο υδάτινο περιβάλλον της Ελλάδας. Στο θαλασσινό νερό οι συγκεντρώσεις των ΤΒΤ, DBT και MBT κυµαίνονταν από <2 έως 70, 159 και 19 ng L -1, αντίστοιχα. Στα ποτάµια και στις λίµνες οι συγκεντρώσεις των ΟΤ που ανιχνεύτηκαν ήταν χαµηλές ενώ υψηλές συγκεντρώσεις < 384, 76 και 68 ng L -1 για τα TBT, DBT και MBT αντίστοιχα, ανιχνεύτηκαν σε εισερχόµενα απόβλητα µονάδων επεξεργασίας υγρών αποβλήτων [46]. Στο περιβάλλον του εδάφους, η κινητικότητα του Sn µπορεί να επηρεαστεί από την απορρόφησή του στην επιφάνεια του εδάφους και από το ρυθµό αποδόµησης των ΟΤ που είναι εξαρτώµενος από τις φυσικές και χηµικές ιδιότητες όπως: η πολικότητα και η χηµική σύσταση. Μερικές ενώσεις όπως του ΤΒΤ µπορεί να είναι πιο σταθερές από αυτές του ΤPhT όταν διοχετευτούν στο έδαφος υπό τις ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες. Έχει αποδειχτεί ότι τις περισσότερες φορές ανιχνεύονται συγκεντρώσεις των ΟΤ µε την ακόλουθη σειρά TPhT< DPhT < TBT < MPhT < DBT < MBT. Το γεγονός αυτό συνδυάστηκε από τους ερευνητές µε την µεγάλη σταθερότητα των ΟΤ η οποία ήταν αντιστρόφως ανάλογη µε το βαθµό υποκατάστασης και µε τη φύση των οργανικών οµάδων των ΟΤ, και η οποία διακυµαίνονταν από 24 µέρες για τον ΤPhT έως και 220 µέρες για τον MBT [47]. Τα χαρακτηριστικά του εδάφους όπως: pη, περιεκτικότητα οργανικής ύλης, µεταλλικότητα, δυναµικό οξείδωσης και µικροοργανισµοί παίζουν καθοριστικό ρόλο στην διασπορά των ΟΤ στο έδαφος. Για τον ΤΒΤ έχει αποδειχτεί ότι παραµένει για µακρύ χρονικό διάστηµα στο έδαφος µε χρόνο ηµίσειας ζωής τις 39 µέρες, ενώ για τον ΤPhT είναι στις 6±1 µέρες. Από εκεί και πέρα διάφοροι µηχανισµοί αποδόµησης λαµβάνουν χώρα έτσι ώστε να παράγονται προϊόντα αποδόµησης του MBT και DBT από τον TBT και ΜPhT και του DPhT από τον TPhT [48]. Λόγω της ευρείας χρήσης 36

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14)

4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) 4.4 Οργανομεταλλικές ενώσεις των στοιχείων της Ομάδας 4Α (14) Si, Ge, Sn, Pb Χημεία οργανοπυριτίου: ένα από τα εκτενέστερα κεφάλαια της ΟΧ Ιστορικό Πρώτες ενώσεις Si C: Friedel Crafts 1863 Μέχρι 1930:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ.

ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. ΒΑΡΙΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ (Λύσεις και αντιμετώπιση της ρύπανσης από βαριά μέταλλα) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ σ. 2 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ.σ.3 Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΑΠΟ ΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1

ΗΜΕΡΙΔΑ ELQA. Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία. Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Καθαρισμός ύδατος από βαρέα μέταλλα με καινοτόμα τεχνολογία Σταύρος Λαλάς*, Βασίλειος Αθανασιάδης και Όλγα Γκορτζή Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ερευνητικό εργαστήριο Food InnovaLab 1 Βαρέα

Διαβάστε περισσότερα

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Αθανάσιος Κούγκολος ρ. Χηµικός µηχανικός Αναπληρωτής καθηγητής Τµήµα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2

ΧΗΜΕΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 ΕΝΟΤΗΤΑ: 1.2 Η ύλη συναντάται σε τρεις φυσικές καταστάσεις: Στερεή: έχει καθορισμένη μάζα, σχήμα και όγκο. Υγρή: έχει καθορισμένη μάζα και όγκο, ενώ σχήμα κάθε φορά παίρνει το σχήμα του δοχείου που το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ (.Π.Μ.Σ.) «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΡΜΟΥ «Υ ΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕΡΟΣ B ΙΑΦΑΝΕΙΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική)

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΡΑΔΙΠΠΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA (35/100) ΤΑΞΗ: Β Γυμνασίου ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 8/6/2015. ΧΡΟΝΟΣ: 2 Ώρες (Χημεία + Φυσική) ΒΑΘΜΟΛΟΓΙΑ Αριθμητικά:.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές»

Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Εργαστηριακή άσκηση μαθήματος «Σύγχρονες Αναλυτικές Τεχνικές» Προσδιορισμός Diuron σε θαλασσινό νερό με υγροχρωματογραφία διαδοχική φασματομετρία

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας

Άσκηση 3η. Μέθοδοι Διαχωρισμού. Τμήμα ΔΕΑΠΤ - Εργαστήριο Γενικής Χημείας Άσκηση 3η Μέθοδοι Διαχωρισμού 1 2 Θεωρητικό μέρος Χρήση των μεταβολών των φάσεων στην ανάλυση Οι ουσίες λειώνουν και βράζουν σε ορισμένες θερμοκρασίες, αλλάζοντας έτσι μορφή από στερεή σε υγρή ή από υγρή

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX

ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Χημείας Υλικών Γεράσιμος Αρματάς ΜΟΡΙΑΚO ΚOΣΚΙΝΟ ΖΕOΛΙΘΟΣ NaX ΖΕΟΛΙΘΟΙ Οι ζεόλιθοι (από το ζέω και λίθος) είναι μικροπορώδη, κρυσταλλικά

Διαβάστε περισσότερα

µε βελτιωµένες ιδιότητες ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ρ. Αντώνιος Παπαδόπουλος

µε βελτιωµένες ιδιότητες ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ρ. Αντώνιος Παπαδόπουλος Θερµικά τροποποιηµένη ξυλεία: Μία νέα τεχνική για ξύλο µε βελτιωµένες ιδιότητες ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ρ. Αντώνιος Παπαδόπουλος Εισαγωγή Το ξύλο αποτελεί ιδανική πρώτη ύλη για πολλές κατασκευές. Η βιοµηχανία ξύλου

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

4.8 Παρασκευή αλκυλαλογονιδίων από αλκοόλες και υδραλογόνα

4.8 Παρασκευή αλκυλαλογονιδίων από αλκοόλες και υδραλογόνα 4.8 Παρασκευή αλκυλαλογονιδίων από αλκοόλες και υδραλογόνα RO X RX 2 O ρ. Χάρης Ε. Σεμιδαλάς Επίκουρος Καθηγητής ΑΤΕΙ Αθήνας Αντίδραση αλκοολών με υδραλογόνα RO X RX O δραστικότητα υδραλογόνων I Br Cl

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ. Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΞΑΣΘΕΝΗΣΗΣ ΡΥΠΩΝ ΣΤΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ Ιωάννα Δαμικούκα ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ρύπανση από βαρέα μέταλλα αποτελεί παγκόσμιο πρόβλημα λόγω των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΧΩΡΗΜΕΝΩΝ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΤΟΞΙΚΩΝ 0ΥΣΙΩΝ ΣΕ ΥΔΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΑΛΕΞΡΙΑ Ε. ΒΥΜΙΩΤΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η μελέτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΟΡΓΑΝΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Ενότητα : Σύνθεση Ακετανιλιδίου Διδάσκοντες: Κων/νος Τσιτσιλιάνης, Καθηγητής Ουρανία Κούλη, Ε.ΔΙ.Π. Μαρία Τσάμη, Ε.ΔΙ.Π. Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Χημικών Μηχανικών Σκοπός Η

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α Ηµεροµηνία: Τετάρτη 23 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A4 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP

ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ HACCP 1 1. Είδη κρέατος 2. Σκόνη γάλακτος 3. Προτηγανισµένες και µη πατάτες 4. Ψάρια και θαλασσινά 2 1. Εφαρµογή προγράµµατος HACCP στην παραγωγή κρέατος Η χρήση HACCP

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2012 ÃÁËÁÎÉÁÓ. Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 20 Απριλίου 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ

Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Μηχανική και Ανάπτυξη Διεργασιών 7ο Εξάμηνο, Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ ΥΓΡΗ ΕΚΧΥΛΙΣΗ Η υγρή εκχύλιση βρίσκει εφαρμογή όταν. Η σχετική πτητικότητα των συστατικών του αρχικού διαλύματος είναι κοντά στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων

❷ Η εµφάνιση και τα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά των τροφίµων. ❸ Η θρεπτική αξία των τροφίµων. ❻ Η προσαρµογή στο νέο προφίλ των τροφίµων Ποιότητα Ορισµός Η έννοια της ποιότητας όπως αυτή ορίζεται από τον ιεθνή Οργανισµό Τυποποίησης (ISO) αναφέρεται στο σύνολο των ιδιοτήτων και των χαρακτηριστικών ενός προϊόντος τα οποία του προσδίδουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ

7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7-1 7. ΧΗΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ 7.1. ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ ιάφοροι διαλύτες µπορούν να επιφέρουν φυσικές αλλαγές όταν επιδρούν σε διάφορα πολυµερή. Αυτές οι αλλαγές είναι το αποτέλεσµα της αντίδρασης

Διαβάστε περισσότερα

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 7 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας

Ενόργανη Ανάλυση II. Ενότητα 1: Θεωρία Χρωματογραφίας 7 η Διάλεξη. Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας Ενόργανη Ανάλυση II Ενότητα 1: 7 η Διάλεξη Θωμαΐδης Νικόλαος Τμήμα Χημείας Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΩΝ ΡΕΥΣΤΩΝ (SFC) ΥΠΕΡΚΡΙΣΙΜΑ ΡΕΥΣΤΑ CO 2 Σύγκριση των ιδιοτήτων υπεκρίσιμων

Διαβάστε περισσότερα

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ.

Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. . Ατομικός Μαζικός αριθμός και υποατομικά σωματίδια Α-1 Το στοιχείο Χ διαθέτει ιόν με φορτίο -2 έχει 10 ηλεκτρόνια και 16 νετρόνια να βρεθεί ο ατομικός αριθμός και ο μαζικός αριθμός του στοιχείου Χ. Α-2

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ - ΥΓΡΗ ΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΥΨΗΛΗΣ ΑΠΟ ΟΣΗΣ Γενικά Η χρωµατογραφία είναι µια από τις σηµαντικότερες τεχνικές διαχωρισµού και µέθοδος ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης, που βρίσκει εφαρµογές

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία

Χημικές Αντιδράσεις. Εισαγωγική Χημεία Χημικές Αντιδράσεις Εισαγωγική Χημεία Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Πέντε κυρίως κατηγορίες: Σύνθεσης Διάσπασης Απλής αντικατάστασης Διπλής αντικατάστασης Καύσης Αντιδράσεις σύνθεσης Ένωση δύο ή περισσότερων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη

5012 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη NP 0 Σύνθεση του ακετυλοσαλικυλικού οξέος (ασπιρίνης) από σαλικυλικό οξύ και οξικό ανυδρίτη CH CH + H H S + CH CH C H 6 C 7 H 6 C 9 H 8 C H (0.) (8.) (98.) (80.) (60.) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια.

ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ. Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. ΦΥΣΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Οι φυσικές καταστάσεις της ύλης είναι η στερεή, η υγρή και η αέρια. Οι μεταξύ τους μεταβολές εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και την πίεση και είναι οι παρακάτω: ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΞΗΣ ΚΑΙ ΣΗΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH

4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη OH 4029 Σύνθεση του δωδεκυλο φαινυλο αιθέρα από βρωµοδωδεκάνιο και φαινόλη H C 12 H 25 Br (249.2) Br + + NaH (40.0) + Adogen 464 C 25 H 54 ClN (404.2) C 6 H 6 (94.1) C 18 H 30 (262.4) + NaBr (102.9) Ταξινόµηση

Διαβάστε περισσότερα

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες

Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Χημικές αντιδράσεις καταλυμένες από στερεούς καταλύτες Σε πολλές χημικές αντιδράσεις, οι ταχύτητές τους επηρεάζονται από κάποια συστατικά τα οποία δεν είναι ούτε αντιδρώντα ούτε προϊόντα. Αυτά τα υλικά

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ. Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1 ΘΕΜΑ 1 Ο ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ A ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1) Το άτοµο του καλίου (Κ) έχει µαζικό

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ

MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ MAΘΗΜΑ 7 ο MEΘΟ ΟΙ ΙΑΧΩΡΙΣΜΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΜΕΘΟ ΟΙ Δρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χημικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr ΜΕΘΟ ΟΙ Ανάλογα με τη φυσική κατάσταση των 2 φάσεων

Διαβάστε περισσότερα

των διαφόρων οργανικών ενώσεων και για την εξακρίβωση της δομής των φυσικών ενώσεων

των διαφόρων οργανικών ενώσεων και για την εξακρίβωση της δομής των φυσικών ενώσεων Η αναλυτική τεχνική ταυτοποίησης και προσδιορισμού της αρχικής ουσίας από τις πληροφορίες που παρέχει το φάσμα μαζών ονομάζεται φασματομετρίαμαζών (mass spectrometry,ms). χρησιμοποιείται ευρύτατα για την

Διαβάστε περισσότερα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα

4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα NP 4006 Σύνθεση του 2-(3-οξοβουτυλο)κυκλοπεντανονο-2- καρβοξυλικού αιθυλεστέρα CEt + FeCl 3 x 6 H 2 CEt C 8 H 12 3 C 4 H 6 C 12 H 18 4 (156.2) (70.2) (270.3) (226.3) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

panagiotisathanasopoulos.gr

panagiotisathanasopoulos.gr Χημική Ισορροπία 61 Παναγιώτης Αθανασόπουλος Χημικός, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Πατρών Χημικός Διδάκτωρ Παν. Πατρών 62 Τι ονομάζεται κλειστό χημικό σύστημα; Παναγιώτης Αθανασόπουλος Κλειστό ονομάζεται το

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.

ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ. Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης. Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi. ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΠΟΣΙΜΟΥ ΝΕΡΟΥ Δρ. Γ. Ε. Μηλιάδης Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς g.miliadis@bpi.gr Σχεδιασμός αναλυτικών μεθόδων: Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Υδρο-γεωχημεία Υδατική Χημεία Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Εισαγωγή στην Υδροχημεία, Κατανόηση της έννοιας Υδρο-γεωχημεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συμπύκνωση Τι είναι η συμπύκνωση Είναι η διαδικασία με την οποία απομακρύνουμε μέρος της υγρασίας του τροφίμου, αφήνοντας όμως αρκετή ώστε αυτό να παραμένει ρευστό (> 20-30%). Εφαρμόζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Κατασκευαστής: Werner & Mertz Italia S.r.l. Aποκλειστικός Αντιπρόσωπος: ECOLINE s.a. Εμπορική ονομασία: WC DENSO Ημερομηνία αναθεώρησης: 18.02.2003 01. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ

ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΑ ΜΑΖΩΝ Ίσως η τεχνική με τη μεγαλύτερη ποικιλία εφαρμογών και την εντυπωσιακότερη ανάπτυξη την τελευταία δεκαετία. Η τεχνική MS παρέχει πληροφορίες σχετικά με: Τη στοιχειακή σύσταση του δείγματος

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση

Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Χημικών Μηχανικών Τομέας ΙΙ - Εργαστήριο Θερμοδυναμικής & Φαινομένων Μεταφοράς Πιλοτική Μονάδα Ανακύκλωσης Πολυμερών με Επιλεκτική Διάλυση/Ανακαταβύθιση Γεωργία Παππά,

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 5 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε υδατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝ ISO Εµβαλωµατής Αντώνης ΑΕ

ΕΝ ISO Εµβαλωµατής Αντώνης ΑΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΑΡΧΩΝ HACCP ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΠΑΙΤΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ EΛΟΤ ΕΝ ISO 22000 ΣΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΕΜΦΙΑΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ Εµβαλωµατής Αντώνης Υπεύθυνος ιαχείρισης Ποιότητας-ΣΟΥΡΩΤΗ ΑΕ Μήτρακας Μανασσής Επίκουρος καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου

Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Χηµεία Α Γενικού Λυκείου Απαντήσεις στα θέματα της Τράπεζας Θεμάτων Συγγραφή απαντήσεων: 'Αρης Ασλανίδης Χρησιμοποιήστε τους σελιδοδείκτες (bookmarks) στο αριστερό μέρος της οθόνης για την πλοήγηση μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΧ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 100 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΧ ΤΥΠΙΚΕΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 100 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 30.12.2006 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 396/347 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ IΧ ΓΙΑ ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΖΟΝΤΑΙ Ή ΕΙΣΑΓΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ 100 ΤΟΝΩΝ Ή ΑΝΩ 1 Στο ποσοτικό επίπεδο του παρόντος Παραρτήματος, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΟΚΑΣΣΙΤΕΡΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΕΝΩΣΕΙΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΟΚΑΣΣΙΤΕΡΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΟΚΑΣΣΙΤΕΡΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΠΑΠΠΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΧΑΝΔΡΙΝΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 Ημερομηνία Αναθεώρησης 02.08.2010 1. Στοιχεία ουσίας/μείγματος και εταιρείας/επιχείρησης Πληροφορίες προΐόντος Χρήση της Ουσίας/του Πρώτη ύλη για καλλυντικά Μείγματος Εταιρεία: Merck KGaA * 64271 Darmstadt

Διαβάστε περισσότερα

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονοµασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος - ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΡΟΥ Ιδιότητα Θερμοχωρητικότητα Θερμική Αγωγιμότητα Λανθάνουσα Θερμότητα εξάτμισης Λανθάνουσα Θερμότητα Τήξης Διαλυτική Ικανότητα Επιφανειακή Τάση Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2

ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 ΜΕΛΕΤΗ ΤHΣ ΘΕΡΜΙΚΗΣ ΙΑΣΠΑΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ V 2 O 5 ΚΑΙ TΩΝ ΠΡΟ ΡΟΜΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ ΑΥΤΟΥ ΣΤΗΡΙΓΜΕΝΩΝ ΣΕ TiΟ 2 Λ. Ναλµπαντιάν Ινστιτούτο Τεχνικής Χηµικών ιεργασιών, ΕΚΕΤΑ, Τ.Θ. 361, 57001, Θέρµη,Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ ΤΕΙ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1η Διάλεξη ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΣ ΣΥΜΠΛΟΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΑΝΤΑΛΛΑΓΗΣ ΚΑΤΙΟΝΤΩΝ Τροφοδότηση του εδαφικού διαλύματος Απορρόφηση Ρίζας Οργανική ουσία Ανταλλαγή κατιόντων Εδαφικό διάλυμα Μικροοργανισμοί εδάφους Προσρόφηση

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό

Δρ. Ιωάννης Καλαμαράς, Διδάκτωρ Χημικός. Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό Όλα τα Θέματα της Τράπεζας στη Χημεία που σχετίζονται με το Χημικό Δεσμό Θέμα 1. Να αναφέρετε δυο διαφορές μεταξύ ομοιοπολικών και ιοντικών ενώσεων. Στις ιοντικές ενώσεις οι δομικές μονάδες είναι τα ιόντα,

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 01 Κατηγοριοποιήση υλικών-επίδειξη δοκιμίων Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ ΘεόδωροςΛούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΧΗΜΙΚΗΑΝΑΛΥΣΗ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑθηνάΒουρούδη Μαρούλα Κιούση ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Αναπόσπαστο κομμάτιτηςπαραγωγικήςδιεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΙΤΡΩΔΩΝ ΙΟΝΤΩΝ ΣΕ ΝΕΡΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO

Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014 Ε.Κ.Φ.Ε. Καστοριάς Τοπικός Μαθητικός Διαγωνισμός EUSO 2014-2015 ΟΜΑΔΑ : 1] 2] 3] Γενικό Λύκειο Άργους Ορεστικού. 6 - Δεκ. - 1014 Χημεία ΟΔΗΓΙΕΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Το εργαστήριο είναι χώρος για σοβαρή

Διαβάστε περισσότερα