ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ-ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ: κ.κ. ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Γ. ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ, Δ. ΣΙΑΜΠΛΗΣ, Γ. ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΗ ΔΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ Γεώργιος Δ. Μιχαήλ Διδακτορική Διατριβή Πάτρα, 2007

2 2

3 ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ-ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΕΣ: κ.κ. ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ Γ. ΚΟΥΡΟΥΝΗΣ, Δ. ΣΙΑΜΠΛΗΣ, Γ. ΝΙΚΗΦΟΡΙΔΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΗ ΔΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΥΠΕΡΗΧΟΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ Γεώργιος Δ. Μιχαήλ Διδακτορική Διατριβή Πάτρα,

4 4

5 Μέλη Τριμελούς και Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής: Καθηγητής κ. Γεώργιος Κουρούνης (Επιβλέπων Καθηγητής, μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής), Καθηγητής κ. Γεώργιος Παναγιωτάκης (μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής), Καθηγητής κ. Δημήτριος Σιαμπλής (μέλος Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής), Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας κ. Θεόδωρος Πέτσας (μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής), Επίκουρη Καθηγήτρια Ιατρικής Φυσικής κα. Λένα Κωσταρίδου (μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής), Λέκτορας Ακτινολογίας κα. Χριστίνα Καλογεροπούλου (μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής), Λέκτορας Μαιευτικής-Γυναικολογίας κ. Γεώργιος Αντωνάκης (μέλος Επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής) 5

6 6

7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 9 1. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Περιεμμηνόπαυση και Μετεμμηνόπαυση Ενδομητρικός Καρκίνος Επιδημιολογικά Στοιχεία Κλινική Εικόνα Παθολογοανατομικά Δεδομένα Προγνωστικοί Παράγοντες Προκαρκινωματώδεις Ενδομητρικές Καταστάσεις - Ενδομητρική Υπερπλασία Περι- και Μετεμμηνοπαυσιακή Μητρορραγία Γενικά Διαγνωστικές Προσπελάσεις Μη Επεμβατικές Διαγνωστικές Δοκιμασίες Επεμβατικές Διαγνωστικές Δοκιμασίες Συζήτηση Διακολπική Υπερηχογραφία Γενικά Αρχές Τεχνική - Φυσιολογική Απεικόνιση με αναφορές στην Ανατομία Προβλήματα της δισδιάστατης Β-mode απεικόνισης Απεικόνιση Παθολογικών Εξεργασιών Μήτρας Γενικά Ινομυώματα Ενδομητρικοί Πολύποδες Αδενομύωση Πυόμητρα - Ενδομητρικές Συλλογές Ατροφία Ενδομητρίου Ενδομητρική Υπερπλασία Ενδομητρικός Καρκίνος Σαρκώματα Μήτρας Πάχος Ενδομητρίου Γενικά Πάχος Ενδομητρίου και Φαρμακευτικές Επιδράσεις Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης Ταμοξιφένη Συνδυασμένα Μετρικά Μορφολογικά κριτήρια Πιθανά Λάθη στην Αποτίμηση του Ενδομητρίου Συζήτηση Κλινική Άποψη ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΤΜΗΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Γενικά Τμηματοποίηση και αυτοματοποιημένη διάγνωση στην υπερηχογραφία του ενδομητρίου 82 Ε Ι Δ Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ Υλικό (Ασθενείς) Μέθοδοι Γενικά Διενέργεια Υπερηχογραφημάτων Επεξεργασία Εικόνας με Αλγόριθμο Μετασχηματισμού Κυματίου Συγκριτική Μελέτη Αρχικών και Επεξεργασμένων Εικόνων (Μελέτη Προτίμησης) Τμηματοποίηση Ενδομητρικού Ιστού Επαναληψιμότητα της Τμηματοποίησης 106 7

8 Ποσοτικά Χαρακτηριστικά (Features) Εξαγωγή Ποσοτικών Χαρακτηριστικών Χαρακτηριστικά Υφής: Στατιστική Πρώτης Τάξης Χαρακτηριστικά Υφής: Στατιστική Δεύτερης Τάξης Στατιστική Ανάλυση για τον Χαρακτηρισμό Ιστού Δημιουργία Μοντέλων Εκτίμησης Κακοήθειας Έλεγχος Αξιοπιστίας Μοντέλων Εκτίμησης Κακοήθειας Κλινικό Όφελος Μεθόδου στη Διάγνωση Ενδομητρικού Ιστού ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Απόδοση Μοντέλων Εκτίμησης Κακοήθειας Αξιοπιστία Μοντέλων Εκτίμησης Κακοήθειας Κλινικό Όφελος Μεθόδου στην Αξιολόγηση του Ενδομητρικού Ιστού Χαρακτηριστικά Παραδείγματα ΣΥΖΗΤΗΣΗ Π Ε Ρ Ι Λ Η Ψ Η S U M M A R Y ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Τύποι υπερηχογραφίας Χαρακτηριστικά Υφής: Στατιστική Πρώτης και Δεύτερης Τάξης Χαρακτηριστικά Υφής: Στατιστική Πρώτης Τάξης Χαρακτηριστικά Υφής: Στατιστική Δεύτερης Τάξης Β Ι Β Λ Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ Ενδομήτριο και Υπερηχογραφία Ενδομητρίου Στατιστική, Τεχνικές Ανάλυσης Υφής και Υποβοηθούμενης από Υπολογιστή Διάγνωσης ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΥΠΟΨΗΦΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΟΡΑ 194 8

9 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 9

10 10

11 1. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ 1.1. ΠΕΡΙΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ Ο ορισμός της εμμηνόπαυσης από τον WHO (World Health Organization Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας) την προσδιορίζει σαν την μόνιμη παύση της εμμηνορρυσίας, που προκαλείται από την απώλεια της ωοθηκικής λειτουργίας [1]. Η εμμηνόπαυση αποτελεί μια μικρή χρονικά στιγμή στη μεγάλη χρονική περίοδο του κλιμακτηρίου, η οποία διαρκεί πολλά χρόνια (από τις ηλικίες των 45 έως εκείνη των 65 ετών). Η φάση του κλιμακτηρίου υποδιαιρείται συμβατικά σε τέσσερις μικρότερες χρονικά περιόδους: την προεμμηνόπαυση, την περιεμμηνόπαυση, την εμμηνόπαυση, και την μετεμμηνόπαυση. Η περιεμμηνόπαυση αρχίζει με την εμφάνιση των πρώτων κλιμακτηρικών συμπτωμάτων (στο 45 ο περίπου ηλικιακό έτος, ή και νωρίτερα), και τελειώνει ένα έτος μετά την εμμηνόπαυση. Η τελευταία αποτελεί τη χρονική στιγμή που αναφέρεται στο γεγονός της τελευταίας περιόδου [2]. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα ο μέσος όρος ζωής της γυναίκας δεν ξεπερνούσε τα 50 έτη, αν δε η γυναίκα έφτανε το 65ο έτος αναμενόταν να ζήσει κατά μέσο όρο άλλα 12,2 έτη. Οι αριθμοί αυτοί για το 1990 αυξήθηκαν σε 79 και 19,5 έτη αντίστοιχα, ενώ το 2050 υπολογίζονται να είναι 83,6 και 23,1 έτη αντίστοιχα. Το γεροντικό τμήμα του πληθυσμού όχι μόνο αυξάνεται συνεχώς, αλλά γηράσκει και περισσότερο. Στις ΗΠΑ ο αριθμός γυναικών με ηλικία που υπερέβαινε τα 65 έτη ήταν το 1990 δεκαοκτώ εκατομμύρια, αναμένεται δε να φτάσει το 2020 τα είκοσι πέντε εκατομμύρια. Στην ίδια χώρα υπάρχουν σήμερα πάνω από 30 εκατομμύρια εμμηνοπαυσιακές γυναίκες, αριθμός που θα ξεπεράσει τα 36 εκατομμύρια μέσα στην επόμενη δεκαετία [2]. Ο εμμηνοπαυσιακός πληθυσμός αποτελεί μια ομάδα η οποία εκτός των συνεπειών που συνδέονται με την πρόοδο της ηλικίας επιβαρύνεται σε συχνότερη εμφάνιση συγκεκριμένων παθολογικών καταστάσεων από την έλλειψη των οιστρογόνων. O ολικός κίνδυνος οστεοπωρωτικού κατάγματος φτάνει το 30% για την 11

12 μετεμμηνοπαυσιακή γυναίκα, ενώ η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί την κύρια αιτία θανάτου μεταξύ γυναικών στην εμμηνόπαυση [2]. Επιπρόσθετα η ατροφία του ουρογεννητικού συστήματος, η ατροφία του δέρματος, η αγγειοκινητική αστάθεια, ψυχοσωματικά ή ψυχοσεξουαλικά προβλήματα, καθώς και η οστεοαρθρίτιδα και οστεαρθροπάθεια απειλούν την υγεία της μετεμμηνοπαυσιακής γυναίκας και υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής της. Οι διαταραχές τέλος της έμμηνης ρύσης, με την ανησυχία και την ψυχολογική φόρτιση που τις συνοδεύει, κατέχουν αναμφίβολα την κυρίαρχη θέση μεταξύ των προηγούμενων καταστάσεων. Ο γεννητικός κύκλος γίνεται ανώμαλος, η δε έμμηνη ρύση χαρακτηρίζεται από αυξημένη ροή και μεγαλύτερη διάρκεια. Ο μήκος του κύκλου συνήθως ελαττώνεται λόγω μικρότερης διάρκειας της παραγωγικής φάσης. Οι διαταραχές της έμμηνης ρύσης μπορεί να διαρκέσουν από 2-8 έτη, οφείλονται δε σε ανωμαλίες της ωοθυλακιορρηξίας και στην συχνότητα των ανωοθυλακιορρηκτικών κύκλων [2] ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Το ενδομητρικό καρκίνωμα αντιπροσωπεύει σήμερα το συχνότερο κακόηθες νεόπλασμα του γεννητικού συστήματος της γυναίκας στις περισσότερες Δυτικού τύπου κοινωνίες. Είναι 4 ος -5 ος στο γυναικείο σώμα, με συχνότητα που έπεται εκείνης του καρκίνου του μαστού, και συνολική 5-ετή επιβίωση που υπερβαίνει ελάχιστα το 65%. Στις ανεπτυγμένες χώρες είναι 1,3 2,0 φορές συχνότερος από τον ωοθηκικό καρκίνο, και 2,0-3,0 φορές συχνότερος από τον τραχηλικό καρκίνο, που άλλοτε αποτελούσε το συχνότερο γυναικολογικό νεόπλασμα [3-6]. Η αυξανόμενη επίπτωση του ενδομητρικού καρκίνου θα πρέπει πιθανώς να αποδοθεί στον διογκούμενο πληθυσμό των μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών, καθώς και στην αύξηση των ιατρογενών αιτίων [7]. 12

13 Σχεδόν το 80-85% όλων των ενδομητρικών καρκινωμάτων παρατηρούνται στην μετεμμηνόπαυση, όπου δεν λαμβάνουν χώρα πλέον μεταβολές στο ενδομήτριο αποδιδόμενες σε κύηση ή γαλουχία [8,9]. Η μέση ηλικία των ασθενών κατά τη διάγνωση του ενδομητρικού καρκινώματος είναι τα έτη, ενώ το 1-3% των γυναικών θα αναπτύξει καρκίνο του ενδομητρίου κατά την διάρκεια της ζωής τους [9-11]. Μόνο το 5% από όλες τις γυναίκες με ενδομητρικό καρκίνο θα εμφανίσουν την νεοπλασία αυτή πριν την ηλικία των 40 ετών, και το 20-25% θα διαγνωσθεί πριν την εμμηνόπαυση [12]. Ο σχετικός κίνδυνος είναι αυξημένος ιδιαίτερα για τις δυτικές λευκές γυναίκες αστικών πληθυσμών [13]. Εντούτοις, ο ενδομητρικός καρκίνος ευθύνεται για το 15% των θανάτων από κακοήθειες του γεννητικού συστήματος, και για το 2% ολόκληρου του γυναικείου σώματος γενικότερα. Έτσι προέκυψε ο μύθος της χαμηλής κακοήθειας του, με την σχετικά χαμηλή θνησιμότητα να πρέπει κατ ουσία να αποδοθεί στην πρώιμη διάγνωση η οποία με την σειρά της οφείλεται στην πρώιμη εμφάνιση συμπτωμάτων κυρίως μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας. Στην πραγματικότητα η πενταετής επιβίωση ταυτίζεται με εκείνη ασθενών με ίδιου σταδίου τραχηλικό καρκίνο [14-16]. Οι περισσότεροι παράγοντες κινδύνου συσχετίζονται με τις ορμόνες και την αναπαραγωγή [13], ενώ ελάχιστα είναι γνωστά για τυχόν γενετικές επιδράσεις, αν και ο ενδομητρικός καρκίνος φαίνεται να αποτελεί την συχνότερη μη-κολονική κακοήθεια του κληρονομικού αυτοσωμικού επικρατούντα μη-πολυποειδούς ορθοπρωκτικού καρκίνου (HNPCC) [11]. Φαίνεται ότι υπάρχουν δύο διαφορετικοί από παθοφυσιολογικής άποψης τύποι ενδομητρικού καρκίνου: [17] Τύπος Ι ή οιστρογονοεξαρτώμενος τύπος, συχνότερος σε μετεμμηνοπαυσαικές γυναίκες μικρότερης ηλικίας με ιστορικό έκθεσης σε ενδογενή ή εξωγενή οιστρογόνα και υπερπλαστικό ενδομήτριο που εξελίσσεται σε καρκίνο, είναι δε καλής διαφοροποίησης και πρόγνωσης. Τύπος ΙΙ ή οιστρογονοανεξάρτητος τύπος, σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες χωρίς οιστρογονική διέγερση του ενδομητρίου, δεν συνδυάζεται με ενδομητρική υπερπλα- 13

14 σία, είναι λιγότερο διαφοροποιημένος και πτωχότερης πρόγνωσης, αναπτυσσόμενος σε υπόστρωμα ατροφικού ενδομητρίου. Ο υπεροιστρογονισμός, εξωγενής ή ενδογενής προκαλούμενος από ορμονικά ενεργείς ωοθηκικές μάζες, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών ή φλοιοεπινεφριδική υπερλειτουργία συνδέεται με αυξημένη επίπτωση ενδομητρικού καρκίνου. Στα πλαίσια του πολυμεταβολικού ενδοκρινολογικού συνδρόμου η αρτηριακή υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, η ανωοθυλακιορρηξία και η παχυσαρκία αποτελούν τεκμηριωμένους προδιαθεσικούς παράγοντες [13,18-20], καθώς και καταστάσεις όπου παρατηρείται αυξημένη δραστηριότητα αρωματοποίησης της ανδροστενδιόνης σε οιστρόνη, όπως και η πρώιμη εμμηναρχή και καθυστερημένη εμμηνόπαυση. Τόσο η υπογονιμότητα όσο και η ατεκνία αυξάνουν με διαφορετικούς μηχανισμούς τον σχετικό κίνδυνο [13]. Αντίθετα το κάπνισμα, η χαμηλή σε λιπαρά δίαιτα η φυσική άσκηση, και πιθανά το αλκοόλ φαίνεται να ελαττώνουν τον σχετικό κίνδυνο τα παραπάνω ασκούν τις επιδράσεις τους με ποικίλες έμμεσες επιδράσεις στα επίπεδα των οιστρογόνων, επηρεάζοντας έτσι τον βαθμό της διέγερσης του ενδομητρικού ιστού-στόχου [11,13]. Έχουν επίσης ενοχοποιηθεί δίαιτες πλούσιες σε λιπαρά και φτωχές σε υδατάνθρακες και ίνες, γενετικοί παράγοντες, άλλες εκτός του διαβήτη ενδοκρινοπάθειες (υποθυρεοειδισμός) και συστηματικές νόσοι (πχ αρθρίτιδες). Σχετικά με την κατανομή του σωματικού λίπους, η κεντρομελικού τύπου παχυσαρκία και το αυξημένο ΒΜΙ (Body-Mass Index) σχετίζονται με αυξημένη επίπτωση. Εντούτοις, η νοσογόνος παχυσαρκία φαίνεται να επηρεάζει θετικά την επιβίωση ασθενών με ενδομητρικό καρκίνο, λόγω συσχέτισης με λιγότερο επιθετικούς ιστολογικούς τύπους [10,21]. Η ελαφρά οιστρογονική δράση της ταμοξιφένης στο ενδομήτριο είναι πιθανότατα εκείνη που ευθύνεται για την κατά 1,7-3,3 αυξημένη εμφάνιση ενδομητρικού καρκίνου σε γυναίκες που λαμβάνουν το σκεύασμα λόγω ιστορικού καρκίνου μαστού. Για τα άλλα δύο μέλη της οικογένειας των SERM S (Specific Estrogen Receptor Modulators), την ραλοξιφένη και την κιτρική κλομιφένη δεν 14

15 υπάρχουν σαφή δεδομένα. Η ραλοξιφένη, που δρα στην πρόληψη της οστεοπόρωσης φαίνεται να έχει ασφαλές ενδομητρικό προφίλ, αλλά απουσιάζουν στοιχεία από μεγάλες μελέτες. Για την κιτρική κλομιφένη, τα δεδομένα είναι αντιφατικά [19,22], όπως και για την τιβολόνη [19, 23-25]. Η χρήση των από του στόματος αντισυλληπτικών προσφέρει μια καλά τεκμηριωμένη προστατευτική δράση έναντι του ενδομητρικού καρκίνου, η οποία μάλιστα διαρκεί επί εικοσαετία τουλάχιστον μετά την διακοπή τους [19]. Σχετικά με την Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης (ΘΟΥ), αν και επεισόδια μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας παρατηρούνται συχνότερα μεταξύ λαμβανουσών ΘΟΥ από τις μη λαμβάνουσες, τα επεισόδια αυτά είναι πιθανότερο να είναι δυσλειτουργικής αιτιολογίας παρά οργανικής φύσης [26]. Μια υποανάλυση των αποτελεσμάτων της Million Women Study [27] η οποία πραγματεύθηκε την επίδραση της ΘΟΥ πάνω στο ενδομήτριο, κατέληξε στο ότι ο κίνδυνος για ενδομητρικό καρκίνο μειωνόταν με την χρήση συνεχούς συνδυασμένης οιστρογόνο προγεστερονικής θεραπείας, παρέμεινε ο αυτός για την διαδοχική οιστρογονική προγεστερονική θεραπεία, και αυξανόταν για την οιστρογονική μονοθεραπεία [23]. Αξιοσημείωτη είναι τέλος η παρατήρηση ότι οι ασθενείς εκείνες με μεγαλύτερο κίνδυνο για ενδομητρικό καρκίνο τείνουν να αποφεύγουν τον προληπτικό έλεγχο του ενδο-μητρίου με διακολπική υπερηχογραφία [28] ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ H μετεμμηνοπαυσιακή μητρορραγία αποτελεί το προβάλλον σύμπτωμα στο 80-95% των ασθενών με ενδομητρικό καρκίνο [12,29]. Εντούτοις, μόλις το 10-15% των γυναικών με μετεμμηνοπαυσιακή μητρορραγία έχουν ενδομητρικό καρκίνο [30-33]. Καθώς η ηλικία μιας ασθενούς αυξάνεται μετά την εμμηνόπαυση, η πιθανότητα τυχόν μητρορραγία να οφείλεται σε ενδομητρικό καρκίνο αυξάνεται παράλληλα [12,26]. Mια γυναίκα μεγαλύτερη των 70 ετών έχει περίπου 50% πιθανότητες να έχει 15

16 καρκίνο στην παρουσία κολπικής αιμόρροιας [34], ενώ η παρουσία μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας αυξάνει 64 φορές τον κίνδυνο ενδομητρικού καρκίνου. Αντίστοιχα δεν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ενδομητρικού καρκίνου ή ατυπίας σε γυναίκες χωρίς υποτροπιάζουσα μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία. ενώ οι γυναίκες με υποτροπιάζουσα μητρορραγία αντιπροσωπεύουν υψηλού κινδύνου ομάδα [35]. Σε πλέον προχωρημένη ηλικία, καθώς συχνά το τραχηλικό στόμιο είναι κλειστό, μπορεί να δημιουργηθεί αιματόμητρα ή πυόμητρα. Άλλοτε εμφανίζεται αρχικά υδαρής υπερέκκριση που προοδευτικά γίνεται αιματηρή και δύσοσμη. Αίσθημα βάρους ή διάχυτο άλγος στο υπογάστριο μπορεί να παρατηρηθεί επειδή αυξάνεται το μέγεθος της μήτρας ή λόγω επέκτα-σης της νόσου [17]. Έντονο άλγος σπάνια συνυπάρχει, εκτός από τα προχωρημένα στάδια, όπου συνήθως συναπαντώνται αναιμία, καταβολή, και απώλεια βάρους [14]. Σε ένα ποσοστό 5% περίπου των ασθενών δεν παρατηρείται κανένα σύμπτωμα, και οι υπόνοιες για την νόσο τίθενται από το ύποπτο κυτταρολογικό επίχρισμα κατά Παπανικολάου (κυρίως εκ του ενδοτραχήλου), ή στα πλαίσια διερεύνησης μετά παθολογικά ευρήματα στο υπερηχογράφημα ή την αξονική τομογραφία, ή τέλος κατά την ιστολογική εξέταση χειρουργικά εξαιρεθείσας μήτρας για άλλη αιτία [17]. Αντίθετα, στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες πολύ σπανιότερα συμπτωματολογία ακανόνιστης κολπικής αιμόρροιας υποκρύπτει ενδομητρικό καρκίνο [10]. Η πρώιμη διάγνωση της νόσου είναι συνήθως εφικτή καθώς η ασθενής κινητοποιείται από τα συμπτώματα κολπικής αιμόρροιας και αναζητά εγκαίρως εξειδικευμένη ιατρική βοήθεια. Έτσι ο όγκος κατά την διάγνωση περιορίζεται στο σώμα της μήτρας στην πλειοψηφία (70-80%) των περιπτώσεων [14-16]. Από το 1988 σύμφωνα με τις οδηγίες της FIGO η σταδιοποίηση του ενδομητρικού καρκίνου γίνεται βάσει των εγχειρητικών ευρημάτων [36], και η αξιολόγηση της μυομητρικής διήθησης κρίνεται από το εάν υπερβαίνει η όχι το 50% του πάχους του μυομητρίου. Η προεγχειρητική γνώση της έκτασης και της διασποράς του όγκου είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στον σχεδιασμό της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής [37]. 16

17 ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ Σχηματικά, στο θεωρούμενο φυσιολογικό ενδομήτριο συμπεριλαμβάνονται η ενδομητρική ατροφία, η απλή υπερπλασία, το παραγωγικό ενδομήτριο, και καταχρηστικά το ανεπαρκές προς διάγνωση μετά διενέργεια κλασματικής απόξεσης υλικό. Αντίθετα, στην ομάδα του παθολογικού ανήκουν οι ενδομητρικοί πολύποδες, η αδενική υπερπλασία, η αδενωματώδης και η άτυπη υπερπλασία, και ο ενδομητρικός καρκίνος [38]. Η λανθάνουσα περίοδος για τον ενδομητρικό καρκίνο είναι μικρότερη των 5 ετών, και η έκθεση μετεμμηνοπαυσιακά σε μη αντιρροπούμενα οιστρογόνα έστω και επί ένα και μόνο έτος αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου. Όταν είναι παρούσα ατυπία τότε το 20-25% των περιπτώσεων θα εμφανίσει καρκίνο εντός έτους [39]. Κατά την μακροσκοπική εξέταση, το αρχικό σημείο της βλάβης στον ενδομητρικό καρκίνο μπορεί να εντοπίζεται σε μία εστία, όπως για παράδειγμα πάνω σε έναν ενδομητρικό πολύποδα, ή να είναι πολυεστιακό ή και διάχυτο καταλαμβάνοντας όλη την ενδομητρική κοιλότητα. Σε προχωρημένο στάδιο περιγράφονται περιπτώσεις όπου η βλάβη παρά την διήθηση του μυομητρίου παραμένει περιγεγραμμένη σε μικρό τμήμα του ενδομητρίου, εντούτοις συνήθως προηγείται της διήθησης επέκταση σε όλο το ενδομήτριο. Η συχνότερη μορφή είναι η εξωφυτική με ανθοκραμβοειδή ανάπτυξη, εξελκώσεις και νεκρώσεις, και όταν η μορφή αυτή επινέμεται του μυομητρίου παρατηρείται αύξηση του μεγέθους της μήτρας. Σπάνια εμφανίζεται σαν επίπεδη κρατηριοειδής βλάβη που διηθεί το μυομήτριο [14]. Από ιστολογικής άποψης, πρώτο σε σειρά συχνότητας (70-75% των περιπτώσεων) είναι το αδενοκαρκίνωμα, της εμφάνισης του οποίου προηγείται συνήθως η ανάπτυξη σύνθετης υπερπλασίας με ατυπία. Είναι συνήθως ορμονοεξαρτώμενο (τουλάχιστον όσον αφορά τον καλό και μέτριο βαθμό διαφοροποίησης), και σχετικά καλής πρόγνωσης. Σπανιότερο είναι το αδενοπλακώδες καρκίνωμα (αδενοεπιδερμοειδές καρκίνωμα ή αδενοκαρκίνωμα με πλακώδη διαφοροποίηση, ή μικτό καρκίνωμα του 17

18 ενδομητρίου) όπου συνυπάρχει αδενοκαρκίνωμα και καρκίνωμα από πλακώδη κύτταρα. Αντιστοιχεί περίπου σε 5-10% των περιπτώσεων ενδομητρικού καρκίνου, και είναι συνήθως πτωχής διαφοροποίησης. Επίσης το βλεννώδες καρκίνωμα, που αντιστοιχεί σε ποσοστό που δεν υπερβαίνει το 5%. Πολύ σπάνιοι ιστολογικοί υπότυποι είναι εκείνοι του καρκίνου εκ διαυγών κυττάρων, του θηλώδους καρκινώματος, του πλακώδους καρκινώματος και του εκκριτικού καρκινώματος του ενδομητρίου [14]. Όπως προαναφέρθηκε (Ενότητα ), το ορώδες θηλώδες καρκίνωμα, το διαυγοκυτταρικό και τα υπόλοιπα ενδομητρικά καρκινώματα υψηλού βαθμού κακοήθειας αποτελούν τον ενδομητρικό καρκίνο Τύπου ΙΙ [40]. Η παράθεση δεδομένων για τα σαρκώματα της μήτρας ακολουθεί σε επόμενη παράγραφο ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Οι κύριοι προγνωστικοί παράγοντες του ενδομητρικού καρκινώματος αφορούν τον ιστολογικό τύπο και τον βαθμό διαφοροποίησης (grading) του όγκου, τον βαθμό της μυομητρικής διήθησης, και την πιθανότητα λεμφαδενικής συμμετοχής. Τα δύο τελευταία αντικατοπτρίζουν το στάδιο της νόσου, που αποτελεί τελικά και τον σπουδαιότερο καθοριστικό παράγοντα επιβίωσης της ασθενούς [15,16,41-43]. Το βάθος της μυομητρικής διήθησης ταξινομείται ως μηδενικό (στάδιο ΙΑ), επιφανειακό (λιγότερο του ημίσεος του μυομητρίου, στάδιο ΙΒ), είτε εν τω βάθει (περισσότερο του ημίσεος του μυομητρίου, στάδιο ΙC) [44]. Η επίπτωση της τοπικής και απομακρυσμένης λεμφαδενικής συμμετοχής είναι συνδεδεμένη με το βάθος της μυομητρικής διήθησης [45]. Η εκτίμηση συνεπώς της τελευταίας, θεωρείται από πολλούς ως σημαντική στην προεγχειρητική εκτίμηση και πρόγνωση. Διήθηση άνω του 50% του μυομητρίου αυξάνει τον κίνδυνο λεμφαδενικής μετάστασης μέχρι 29% και ελαττώνει σημαντικά την 5-ετή επιβίωση [15,46]. Από την στιγμή που ο όγκος διηθήσει το έξω τριτημόριο του μυομητρίου, λεμφαδενική συμμετοχή αναμένεται στο 46% των περιστατικών [47]. 18

19 Η επέκταση στον τράχηλο, το χειρουργικό στάδιο, και το μέγεθος του όγκου αποτελούν παράγοντες που πρέπει να συνεκτιμώνται [15-17]. Σε επινέμεση του τραχήλου ο κίνδυνος λεμφαδενικής μετάστασης αυξάνει από 10% σε 35%, και εκείνος της υποτροπής από 14% σε 32% [16]. Επίσης, η θετική κυτταρολογική εξέταση περιτοναϊκού υγρού ή εκπλύσεως, η επέκταση στα εξαρτήματα και η προχωρημένη ηλικία επηρεάζουν δυσμενώς την επιβίωση. Μοριακοί τέλος συντελεστές, όπως η έκφραση του ογκογονιδίου HER-2 neu, του ογκοκατασταλτικού γονιδίου p53, η ύπαρξη θετικών υποδοχέων προγεστερόνης και οιστρογόνων στον όγκο, αλλά και παθολογοανατομικές παράμετροι όπως η επέκταση του όγκου στα τριχοειδή αιμοφόρα και λεμφαγγεία είναι σε θέση να διαφοροποιήσουν την πορεία της νόσου [14]. 19

20 1.3. ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ - ENΔΟΜΗΤΡΙΚΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ Ήδη από το 1900 ο Cullen παρατήρησε την παρουσία άτυπου ενδομητρίου σε περιοχές παρακείμενες ενδομητρικού καρκίνου [48]. Μισό αιώνα αργότερα, η αδενωματώδης υπερπλασία αναγνωρίσθηκε και περιγράφηκε από τον Gusberg σαν πρόδρομη μορφή ενδομητρικού καρκίνου [49]. Η θεώρηση των διαφόρων τύπων ενδομητρικής υπερπλασίας ως προκαρκινωματωδών καταστάσεων είναι καλά τεκμηριωμένη. Η ενδομητρική υπερπλασία αντιπροσωπεύει ένα φάσμα μορφολογικών και ιστολογικών αλλοιώσεων των αδενίων και του στρώματος του ενδομητρίου οι οποίες μπορεί να κυμαίνονται από απλή εκτροπή του φυσιολογικού μέχρι το in situ καρκίνωμα. Συνήθως η υπερπλασία αναπτύσσεται σε ένα υπόστρωμα παραγωγικού ενδομητρίου ως αποτέλεσμα οιστρογονικής διέγερσης και απουσίας προγεστερονικής, είναι δε σημαντική τόσο γιατί προκαλεί ανώμαλη μητρορραγία, όσο και γιατί μπορεί να εξελιχθεί σε ενδομητρικό καρκίνο. Η υπερπλασία του ενδομητρίου παρατηρείται συχνότερα στην περί- και μετεμμηνόπαυση όπου δεν επιτυγχάνεται ωοθυλακιορρηξία, αλλά και σε νεότερες γυναίκες με ανωοθυλακιορρηκτικούς κύκλους. Ικανό ποσοστό παχύσαρκων ανωοθυλακιορρηκτικών γυναικών παρουσιάζει ενδομητρική υπερπλασία, λόγω περιφερικής μετατροπής της ανδροστενδιόνης σε οιστρόνη με αρωματοποίηση στον λιπώδη ιστό. Ο χαρακτηρισμός της ενδομητρικής υπερπλασίας στηρίζεται στην αρχιτεκτονική και κυτταρολογική εικόνα των ιστολογικών παρασκευασμάτων. Η ταξινόμηση της Διεθνούς Ομοσπονδίας Γυναικολογικής Ιστοπαθολογίας (International Society of Gynecological Pathologists ISGYP), υιοθετημένη από την FIGO και τον WHO, διαχωρίζει την ενδομητρική υπερπλασία στις δύο κατηγορίες υπερπλασίας: Με και Χωρίς κυτταρολογική ατυπία, αυτές διαχωρίζονται περαιτέρω σε δύο υποομάδες της Απλής και της Σύνθετης υπερπλασίας [50]. 20

21 Ο Πίνακας 1 παραθέτει τα επί τοις εκατό ποσοστά εξέλιξης σε καρκίνο για τους διαφόρους τύπους ενδομητρικής υπερπλασίας. ΤΥΠΟΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑΣ % ΕΞΕΛΙΞΗ ΣΕ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΥΠΙΚΗ (ΧΩΡΙΣ ΑΤΥΠΙΑ) Απλή (Κυστική) 1% Σύνθετη (Αδενωματώδης) 3% ΑΤΥΠΗ (ΜΕ ΑΤΥΠΙΑ) Απλή (Κυστική) 8% Σύνθετη (Αδενωματώδης) 29% Πίνακας 1: Υπότυποι ενδομητρικής υπερπλασίας και αντίστοιχα ποσοστά εξέλιξης σε ενδομητρικό καρκίνο Παράγοντες που σχετίζονται με τον κίνδυνο εξέλιξης σε ενδομητρικό καρκίνο είναι η ηλικία, η μη αντιρροπούμενη χορήγηση οιστρογόνων, και οι συνιστώσες του πολυμεταβολικού συνδρόμου. Το μοναδικό σύμπτωμα της ενδομητρικής υπερπλασίας είναι οι διαταραχές του κύκλου (μηνορραγίες μητρορραγίες). Σε ασθενείς που υπεβλήθησαν σε υστερεκτομή λόγω υπερπλασίας ενδομητρίου που είχε προηγουμένως διαγνωσθεί με βιοψία συνυπάρχει ενδομητρικός καρκίνος σε ποσοστό που κυμαίνεται από 15-50% [51]. Δεδομένων των κινδύνων προόδου της σύνθετης υπερπλασίας σε ενδομητρικό καρκίνο, οι ασθενείς μπορούν να ωφεληθούν από ορμονική καταστολή, κλασματική διαστολή & απόξεση (D&C), εξαίρεση του ενδομητρίου (ablation) ή υστερεκτομή, αναλόγως κλινικών ενδείξεων και τυχόν συννοσηρότητας [52]. Στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας καθιερώθηκε η έννοια του μη διηθητικού ενδομητρικού καρκινώματος (Εndometrial Carcinoma in situ), στα πρότυπα των αντίστοιχων νεοπλασιών του τραχήλου και του αιδοίου [53] To ενδομητρικό καρκίνωμα in situ συνυπάρχει συχνά με καρκινώματα ενδομητρίου που εμφανίζουν ορώδη διαφοροποίηση, και εντοπίζεται είτε στην ενδομητρική επιφάνεια (SCIS), είτε σε μεμονωμένους αδένες (GCIS), είτε σε μικρές ομάδες τρεις έως πέντε αδενίων [53]. Είναι πιθανό ότι ειδικά σε κάποιες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες είτε το επιφανειακό επιθήλιο είτε μεμονωμένοι αδένες μπορεί να υποστούν νεοπλασματική μετα- 21

22 μόρφωση και εν συνεχεία να προχωρήσουν σε διηθητική κακοήθεια χωρίς να μεσολαβήσει η φάση της άτυπης υπερπλασίας, ειδικά σε περιπτώσεις με θηλώδες ορώδες ή διαυγοκυτταρικό ενδομητρικό καρκίνωμα [54]. 22

23 1.4. ΠΕΡΙ- ΚΑΙ ΜΕΤΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΙΑΚΗ ΜΗΤΡΟΡΡΑΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ H παθολογική κολπική αιμόρροια αποτελεί κοινό κλινικό πρόβλημα στην εμμηνόπαυση, στο οποίο αποδίδεται το 70% περίπου του συνόλου των επισκέψεων σε γυναικολόγο των περι- και μετεμμηνοπαυσιακών γυναικών [55]. Σχεδόν το 90% των ασθενών με ενδομητρικό καρκίνωμα αναφέρουν σαν μοναδικό σύμπτωμα την κολπική αιμόρροια, το σύμπτωμα αυτό συνεπώς πρέπει πάντα να διερευνάται προσεκτικά [56]. Η διερεύνηση της μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας κυρίως αποσκοπεί στο να αναγνωρίσει σημαντικές και απειλητικές αιτιολογικές καταστάσεις, και ειδικότερα τον καρκίνο. Αν και ο ενδομητρικός καρκίνος αντιπροσωπεύει την σοβαρότερη, έστω και λιγότερο πιθανή αιτία μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας, η τελευταία αποτελεί επίσης σύμπτωμα τραχηλικής νέοπλασίας που έχει διαλάθει [26]. Ακόμη και καλοήθεις καταστάσεις που αντιπροσωπεύουν την συχνότερη αιτία μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας μπορεί να προκαλέσουν σημαντική ανησυχία στις περισσότερες ασθενείς, που είναι προετοιμασμένες για μία ακολουθία εξετάσεων που θα αιτιολογήσει τα συμπτώματά τους [57]. Ο προσδιορισμός της εμμηνόπαυσης που προαναφέρθηκε, ως προκαλούμενης από απώλεια της ωοθηκικής λειτουργίας μόνιμης παύσης της εμμηνορρυσίας, δεν βοηθά στο να καθοριστεί εάν ένα επεισόδιο μητρορραγίας πρέπει να χαρακτηρισθεί σαν μετεμμηνοπαυσιακό. Από πλευράς συμπτωμάτων, η μετεμμηνοπαυσιακή μητρορραγία προσδιορίζει την παρουσία κολπικής αιμόρροιας η οποία ακολουθεί τον τελευταίο εμμηνορυσιακό κύκλο μιας γυναίκας. Παρά την διχογνωμία σχετικά με το ελάχιστο χρονικό διάστημα το οποίο πρέπει να έχει παρέλθει από το πέρας της εμμηνορρυσίας για να θεωρηθεί ότι πρόκειται περί μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας, το διάστημα των 12 μηνών είναι το κατά σύμβαση αποδεκτό [57]. Σε γυναίκες που λαμβάνουν Θεραπεία Ορμονικής Υποκατάστασης, η αξιολόγηση επεισοδίων κολπικής αιμόρροιας είναι συνθετότερη. Για τα διαδοχικά σχήματα 23

24 η παθολογική αιμορραγία μπορεί να είναι βαρεία ή παρατεταμένη στο πέρας της προγεστερονικής φάσης είτε να λαμβάνει χώρα οποιαδήποτε στιγμή (αιμορραγία από διαφυγή). Για τα συνεχή συνδυασμένα σχήματα η αιμορραγία κρίνεται παθολογική και απαιτεί εκτίμηση του ενδομητρίου όταν παρατηρείται μετά τους έξι πρώτους μήνες θεραπείας, είτε όταν παρουσιάζεται αφότου έχει εγκατασταθεί αμηνόρροια [58]. Στις περιεμμηνοπαυσιακές γυναίκες οι μητρορραγίες οφείλονται συνήθως σε ορμονικές διαταραχές και κυρίως σε ανεπάρκεια του ωχρού σωματίου, ενώ τα υποβλεννογόνια ινομυώματα και οι συμφύσεις είναι επίσης συχνά [10]. Παρατεταμένη και βαριά έμμηνη ρύση, με εμφάνιση κηλίδων αίματος εντός του κύκλου μπορεί να οφείλονται σε ενδομητρικό καρκίνο, οπότε ενδείκνυται η ενδομητρική βιοψία. Οι περισσότερες από τις νεαρές ασθενείς που αναπτύσσουν ενδομητρικό καρκίνο είναι υπέρβαρες, ενίοτε με νοσογόνο παχυσαρκία, και συχνά παρουσιάζουν ανωοθυλακιορρηκτικούς κύκλους. Παρά την συνολική αύξηση της επίπτωσης του ενδομητρικού καρκίνου τα τελευταία έτη, η νόσος παραμένει ασυνήθης στις προεμμηνοπαυσιακές γυναίκες, με ποσοστά που κυμαίνονται από 2-14%, ενώ στην ηλικιακή αυτή ομάδα η νόσος παρουσιάζεται σε πρώιμο στάδιο, με καλή διαφοροποίηση του όγκου, και έχει εν γένει καλή πρόγνωση [10]. Παρά την πληθώρα των δημοσιεύσεων στο ζήτημα της περί- και μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας, υπάρχει στασιμότητα στα δεδομένα για την προτεινόμενη αντιμετώπιση [59]. Η βιβλιογραφία συχνά αποτυγχάνει να διακρίνει την προεμμηνοπαυσιακή από την μετεμμηνοπαυσιακή ασθενή, ή εκείνη με δυσλειτουργική μητρορραγία. Οι μέθοδοι διερεύνησης σε πολλές ανασκοπήσεις ακολουθούνται αδιάκριτα σε πληθώρα γυναικολογικών ενδείξεων συμπτωμάτων, και έτσι τεχνικές οι οποίες πιθανότατα είναι χρήσιμες και εφαρμόζονται ευρέως, έχουν μια αδύναμη βάση αποδείξεων ώστε να αποτελέσουν οδηγίες (guidelines) [57]. 24

25 ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΠΕΛΑΣΕΙΣ Κανείς διαγνωστικός έλεγχος επεισοδίων περί- ή μετεμμηνοπαυσιακής μητρορραγίας δεν πρέπει να προηγείται της ενδελεχούς κλινικής εξέτασης και λήψης κυτταρολογικού επιχρίσματος κατά Παπανικολάου, αφού ο τραχηλικός καρκίνος εξακολουθεί να επιπολάζει [26,60]. Κατόπιν, ο κύριος σκοπός στη διερεύνηση τέτοιων επεισοδίων είναι να αναγνωρισθεί ή να αποκλεισθεί η πιθανότητα ύπαρξης ενδομητρικής παθολογίας, και ειδικότερα καρκίνου. Στο παρελθόν, η διερεύνηση περί- και μετεμμηνοπαυσιακών μητρορραγίών γινόταν κυρίως σε Νοσοκομειακή βάση με την χρήση Κλασματικής Διαστολής και Απόξεσης. Εντούτοις νέες μέθοδοι ελέγχου, όπως η διακολπική υπερηχογραφία, η υστεροσκόπηση, και η βιοψία σε βάση εξωτερικού ιατρείου (προσέγγιση εύκολη και ιδιαίτερα δημοφιλής εκτός Ελλάδας) έχουν υποσκελίσει την προηγούμενη. Εντούτοις, εξακολουθεί η διχογνωμία για το ποια είναι η περισσότερο ακριβής, αποτελεσματική και αποδεκτή μέθοδος [57]. Όπως και για τους περισσότερους καρκίνους, έτσι και για τον ενδομητρικό φαίνεται να υπάρχει ένα προκλινικό στάδιο, δυνητικά ανιχνεύσιμο πριν την εκδήλωση συμπτωμάτων (εξ ου και το σκεπτικό της εκτέλεσης βιοψίας σε μια γυναίκα που δεν έχει εκδηλώσει κολπική αιμόρροια). Εντούτοις κάποιοι όγκοι δεν θα αιμορραγήσουν προτού ξεπεράσουν το Στάδιο Ι [61]. Με τα σημερινά οικονομοτεχνικά δεδομένα, φαίνεται ότι από τις μεθόδους προσπέλασης γυναικών με μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία, όσες χρησιμοποιούν την υπερηχογραφία σαν πρωτεύον διαγνωστικό μέσο είναι αποδοτικότερες από κλινικής και οικονομικής άποψης, από εκείνες που βασίζονται στην ενδομητρική βιοψία [26,62]. 25

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ

ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΛΠΑΚΤΣΙΔΟΥ ΒΑΚΙΑΝΗ ΜΑΧΗ Ανωορρηκτικοί κύκλοι Εξωγενή οιστρογόνα Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών Παχυσαρκία Όγκοι ωοθηκών Εφηβία Παραγωγική ηλικία Κλιμακτήριο εμμηνόπαυση ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

«ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΜΗΤΕΡΑ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΣΕ ΕΝΑ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΩΟΘΗΚΩΝ» ΤΖΕΦΕΡΑΚΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ «ΜΟΝΑΔΑ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ» ΜΗΤΕΡΑ Η εξέλιξη στην υπερηχογραφική τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4

Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών. Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Συνήθεις νεοπλασματικές βλάβες τραχήλου / σώματοςμήτραςκαι ωοθηκών Στ Εξάμηνο ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ #4 Βασιλική Κωτούλα Δημητριάδου, επίκ. καθ. ΕΓΠΠΑ Σωτήρης Μπαρμπάνης, άμ. επιστ. συν. ΕΓΠΠΑ διαφορές? όγκοι από

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η µήτρα (εικόνα 1) είναι κοίλο µυώδες όργανο µήκους περίπου 8 cm που προέρχεται από την συνένωση

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ H ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗΣ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΑΣ (SPECTROSCOPY-MRS) ΣΕ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΓΡΑΦΟ 3Τ ΣΤΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ Γ. Μπουλογιάννη 1, Α. Δρεβελέγκας 1, Ι. Χρυσογονίδης 2 1.Ιατρικό Διαβαλκανικό Κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Amplitude Mode, A - Mode

Amplitude Mode, A - Mode US TPA Amplitude Mode, A - Mode 1. Κεφαλή Υπερήχων, 2. Εκπεμπόμενη δέσμη, 3. Ηχοανακλαστικές επιφάνειες, 4. Επιστρεφόμενη Ηχώ 5. Απεικόνιση Αφετηρία για την εξέλιξη... Βασικές αρχές: Απεικόνιση ως peaks

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α.

ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΥΠΟΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑ Η ανικανότητα σύλληψης μετά από ένα χρόνο σεξουαλικών

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΙΑΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΙΑΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΚΥΜΑΝΣΕΩΝ ΤΟΥ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΙΑΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΜΜΗΝΟΠΑΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Aθηνά Χ. Τσίλη, Αλεξάνδρα Ντόρκου, Βασίλης Μάλιακας, Μαρία Ι. Αργυροπούλου Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΩΔΕΙΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ Ελένη Σπανίδου-Καρβούνη Καρβούνη, FRCPC Παθολογοανατόμος Αρεταίειο Νοσοκομείο Προκαρκινωματώδεις αλλοιώσεις του παγκρέατος Παγκρεατική Ενδοεπιθηλιακή Νεοπλασία

Διαβάστε περισσότερα

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu

www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Εμβολισμός Ινομυωμάτων Μήτρας Ενημέρωση Ασθενών Επεμβατική Ακτινολογία: Η εναλλακτική σου στη χειρουργική www.cirse.org www.uterinefibroids.eu Cardiovascular and Interventional Radiological Society of

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΡΟΔΟΥ «ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ» ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΣ ΚΥΣΤΗ Κοίλο μυώδες όργανο που υποδέχεται, αποθηκεύει και αποβάλλει τα ούρα Μέρη της κύστης Κορυφή Σώμα Πυθμένας Ανατομικά

Διαβάστε περισσότερα

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Αιτιολογία: επίμονη λοίμωξη με ογκογόνο στέλεχος HPV (16, 18, 31, 33, 35, 45 κλπ) Πρωτογενής πρόληψη: εμβολιασμός (2 εμβόλια τετραδύναμο, διδύναμο) Δευτερογενής πρόληψη: προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς»

Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Ρ. Κωτακίδου Αναπλ. Διευθύντρια Γ.Ν.Θ. «Γ.Γεννηματάς» Θεσσαλονίκη 8 Ιανουαρίου 2007 Προδιηθητικές επίπεδο ενδοεπιθηλιακό καρκίνωμα δυσπλασία Ο όρος «ουροθηλιακή ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία» (urothelial intraepithelial

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006

Κυριακή, 3 Σεπτεµβρίου 2006 Χρήστος Μαρκόπουλος Αν. Καθηγητής Χειρουργικής Ιατρικής Σχολής Αθηνών /ντης Κλινικής Μαστού Ιατρικού Κέντρου Αθηνών Πρόεδρος Ελληνικής Χειρουργικής Εταιρείας Μαστού - Στατιστικά στοιχεία Στη χώρα µας,

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ό ς ά

ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ό ς ά ό ς ς ί ς ύ ί ύ ς ί ς ό ς ά 3ο Επιστηµονικό Καλοκαιρινό Διαδραστικό Διεταιρικό Συµπόσιο NAVARINO DUNES 23 26 Ιουνίου 2011 ί ά Medical ultrasound βασίστηκε σε αρχές sonar που αναπτυχθήκαν στο World War

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές

Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Εισαγωγή στην τεχνική Προσανατολισμός εικόνων, θέση εξεταζομένου Ορολογία ΥΓ κριτήρια Προετοιμασία ασθενούς Κλινικές εφαρμογές Απαιτείται δεξιότητα και εμπειρία, συγχρονισμός κινήσεων χεριού & οφθαλμού

Διαβάστε περισσότερα

7. ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ

7. ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΤΟΠΙΣΗ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Η ενδομητρίωση ορίζεται ως η παρουσία ενδομητριοειδούς ιστού εκτός της ενδομητρικής κοιλότητας, η οποία προκαλεί χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση. Είναι μια γυναικολογική πάθηση που

Διαβάστε περισσότερα

Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα

Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα Ε. ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗΣ Περιέχει 30-50 αδένες και το (πρόσθιο) ινομυώδες στρώμα οι οποίοι περιβάλλονται από παχιά κάψα συνδετικού ιστού. Οι εκκριτικοί πόροι εκβάλλουν στην προστατική μοίρα της ουρήθρας.

Διαβάστε περισσότερα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα

Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος. Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα κατωτέρου γεννητικού συστήματος θήλεος Μαρία Σωτηροπούλου Νοσοκομείο Αλεξάνδρα Ακανθοκυτταρικό καρκίνωμα αιδοίου Σπάνιο, 1,5 ανά 100 000 γυναίκες στις ΗΠΑ Τρειςομάδεςγυναικών:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ. Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η.

ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ. Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η. ΑΔΕΝΟΜΥΩΣΗ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΩΣΗ Λίντα Γιαννικάκη Επιμελήτρια Α Νοσ.ΠΑ.Γ.Ν.Η. Αδενομύωση (εσωτερική ενδομητρίωση) Σε γυναίκες περιεμμηνοπαυσιακής και τέλους αναπαραγωγικής ηλικίας. Σπάνια σε μετεμμηνοπαυσιακές,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ

19. ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΙΔΟΙΟΥ Το 1998 η FIGO (International Federation of Gynecology and Obstetrics) στην ετήσια έκθεση της ανέφερε ότι ο καρκίνος του αιδοίου αποτελούσε το 5% των κακοήθων νεοπλασμάτων του γυναικείου γεννητικού συστήματος.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα, 20/05/2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 13 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μαιευτικής Γυναικολογίας στο Βόλο, 28-31 Μαΐου 2015 Στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ

Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ Παθολογία του εμμηνορρυσιακού κύκλου ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ, MD,MSc,PhD. ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ Για το ενδομήτριο, είναι σημαντικότερη η σειρά εμφάνισης και επίδρασης των ορμονών επί του ενδομητρίου

Διαβάστε περισσότερα

Γυναικολογικη επισκεψη

Γυναικολογικη επισκεψη Γυναικολογικη επισκεψη ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΠΙΣΚΕΦΤΩ ΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ ΤΗΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟ; Η πρώτη επίσκεψη στο γυναικολόγο είναι πολύ σημαντική όχι μόνο για τις κοπέλες που έχουν ξεκινήσει τη σεξουαλική τους ζωή,

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ

Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό. Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Επίδραση θεραπειών στον καλοήθη και κακοήθη προστατικό ιστό Θ. Γεωργιάδης Επιμελητής A, ΔΘΚΑ ΥΓΕΙΑ Προεγχειρητικός ανδρογονικός αποκλεισμός LHRH αγωνιστές (μερικός ) ή και μη στεροειδές αντιανδρογόνο (πλήρης

Διαβάστε περισσότερα

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό.

Οι ασφαλισμένοι ΕΟΠΥΥ αποζημιώνονται, μόνο εφόσον έχει προηγηθεί η έγκριση του ελεγκτή ιατρού ΕΟΠΥΥ για την αποστολή του δείγματος στο εξωτερικό. 2.α. ΟNCOTYPE Σε γυναίκες με καρκίνο του μαστού αρχικού σταδίου (με θετικούς ορμονοϋποδοχείς και αρνητικούς μασχαλιαίους λεμφαδένες) παρέχεται η τεχνική της αλυσιδωτής αντίδρασης της αντίστροφης μεταγραφάσης

Διαβάστε περισσότερα

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου)

VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) VIN (Ενδοεπιθηλιακή νεοπλασία αιδοίου) Διαφορές μεταξύ τραχήλου και αιδοίου Κύτταρο-στόχος: κυρίως πλακώδες δεν υπάρχει εκτεθειμένος πολυδύναμος πληθυσμός, όπως στον τράχηλο Σχετιζόμενοι HPV: κυριαρχούν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ 13 ΓΕΛ ΠΕΙΡΑΙΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ-PROJECT ΘΕΜΑ:ΥΓΕΙΑ-ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΤΑΞΗ Α1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: 1)ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΗΤΡΑΣ- ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ 2)AIDS 3)ΜΗΝΙΣΚΟΣ 4)ΜΗΝΙΓΓΙΤΙΔΑ ΥΠΟΘΕΜΑ: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ

ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ. Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ ΜΗ ΨΗΛΑΦΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΜΑΣΤΟΥ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ Πετρούλα Αραπαντώνη-Δαδιώτη Δ/ντρια Παθολογοανατομικού Εργαστ ΕΑΝΠ-ΜΕΤΑΞΑ-ΠΕΙΡΑΙΑΣ οι αλλοιώσεις του μαστού που χειρουργούνται χαρακτηρίζονται ως

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη

ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ. Ηβη Αρβανίτη ΟΡΩΔΕΙΣ ΟΡΙΑΚΟΙ ΟΓΚΟΙ ΩΟΘΗΚΩΝ Ηβη Αρβανίτη 1898 Pfannenstiel θηλώδη κυσταδενώματα ωοθήκης 1929 Taylor ημικακοήθη νεοπλάσματα WHO του 2003 οριακός ορώδης όγκος (SΒΟΤ( ΒΟΤ) χαμηλής δυνητικής κακοηθείας όγκος

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000

Πανελλήνιο Συνέδριο Ακτινολογίας-Αθήνα 2000 ΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΣΠΙΝΘΗΡΟΜΑΣΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΜΕ ΤC99m-TETROFOSMIN Γεωργοσοπούλου Μ, Λύρα Σ, Χατζηλύρα Π Γεωργούντζος Β, Παππάς, Μανδάλου Α, Τσουρούλας Μ, Στριγγάρης Κ, Βλάχος Λ Εργ. Ακτινολογίας Παν/μίου

Διαβάστε περισσότερα

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

«ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ. Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Μαρία Μαλιδάκη, Χαράλαμπος Ν. Βερβερίδης Κτηνιατρική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης «ΜΑΙΕΥΤΙΚΑ» ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΣΤΗ ΘΗΛΥΚΗ ΓΑΤΑ Ο ωοθηκικός κύκλος και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα"

ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ. Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο Αλεξάνδρα ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ Μαρία Παπαευθυμίου Διευθύντρια Κυτταρ/κού Τμήματος Νοσοκομείο "Αλεξάνδρα" ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΑΔΕΝΙΚΩΝ ΑΛΛΟΙΩΣΕΩΝ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ (Σύστημα Bethesda 2001) 1) Άτυπα αδενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές

Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές Υπερηχογραφία Αγγείων Βασικές αρχές Δημ. Καρδούλας M.Sc, Ph.D Ιατρικό Τμήμα Πανεπιστημίου Κρήτης Ευρωκλινική Αθηνών Σάββατο 15 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές Αρχές Φυσικής Οργανολογία των Υπερήχων Αιμοδυναμική

Διαβάστε περισσότερα

Section A: Είδος επέμβασης

Section A: Είδος επέμβασης Section A: Είδος επέμβασης A1. Είδος Επέμβασης Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple ), μερική παγκρεατεκτομή Παγκρεατο12δακτυλεκτομή(επέμβαση Whipple), ολική παγκρεατεκτομή PPPD, μερική παγκρεατεκτομή

Διαβάστε περισσότερα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα

Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων (FNA) στην ανδρική υπογονιμότητα. Νεώτερα δεδομένα Παπανικολάου Αθανάσιος Αναπληρωτής Διευθυντής ΕΣΥ Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης Η αναρροφητική βιοψία των όρχεων

Διαβάστε περισσότερα

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής)

Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) Κλέωντας Αθανάσιος Ειδικευόμενος Ιατρός Θωρακοχειρουργικής Κλινικής (Επιστημονικός Συνεργάτης Πνευμονολογικής Ογκολογικής Κλινικής) ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκη Copyright Ατομικό Ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Κλινικές εφαρμογές 4 Αιμοδυναμική μελέτη Doppler 1. Αγγεία κοιλιάς 2. Περιφερικά αγγεία Κ. Χατζημιχαήλ Υπερηχοτομογραφία Μορφολογική μελέτη Αιμοδυναμική μελέτη Doppler

Διαβάστε περισσότερα

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.

Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους. Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ. Όρχεις -Χειρισμός παρασκευάσματος -Εισαγωγή στους όγκους Α.. Κιζιρίδου, Αναπ. Διευθύντρια Παθολογοανατομικού Τμήματος A.Ν.Θ.Θεαγένειο Περιγραφική Ανατομική 2 αδένες με σχήμα δαμάσκηνου διαστ.5χ3χ2.5 Κρέμονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΑΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΑΣ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΟΜΕΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΤΑΡΛΑΤΖΗΣ ΠΑΝΕΠ. ΕΤΟΣ 2008-2009 Αριθμ. 2179 Η ΧΡΗΣΗ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ

14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ 14. ΤΡΟΦΟΒΛΑΣΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ Υδατιδώδης μύλη κύηση ολική μερική Διεισδυτική μύλη κύηση Χοριοκαρκίνωμα PSTT (placental site trophoblastic tumors) Η ολική και μερική υδατιδώδης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ. ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Α ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΚΑΒΑΝΤΖΑΣ Επίκουρος Καθηγητής ΟΓΚΟΙ ΕΠΙΦΥΣΗΣ Επιφυσιοβλάστωµα Επιφυσιοκύττωµα Ογκος

Διαβάστε περισσότερα

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη.

Η πραγματική αιτία του καρκίνου του ενδομητρίου είναι άγνωστη. KΑΡΚΙΝΟΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ Η ΤΟΥ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Όγκοι - Γυναικολογικός Καρκίνος Με τον όρο καρκίνο περιγράφονται ομάδες νοσημάτων που η αιτία τους βρίσκεται σε κυτταρικό επίπεδο. Ο όρος αναφέρεται σε υπερβολική

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση

Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Α Μαιευτική - Γυναικολογική Κλινική ΑΠΘ Ιατρική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διαταραχές της έμμηνης ρύσης Από το σύμπτωμα στην αιτιολογία και την αντιμετώπιση Δημήτριος Γ. Γουλής Ενδοκρινολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

6. ΙΝΟΜΥΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ

6. ΙΝΟΜΥΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Τα ινομυώματα της μήτρας είναι οι πιο συχνοί γυναικολογικοί όγκοι, που σε ορισμένες μελέτες αφορούν μέχρι και το 70-80% των γυναικών της αναπαραγωγικής ηλικίας. Η θεραπεία τους

Διαβάστε περισσότερα

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί

Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί Οπισθοπεριτοναϊκή θέση Θ12 - Ο4 Δεξιός νεφρός χαμηλότερα από τον αριστερό ΔΕ νεφρός πίσω και κάτω από το ήπαρ/χοληδόχο κύστη ΑΡ νεφρός κάτω και επί τα έσω του σπλήνα Τα επινεφρίδια είναι άνω, πρόσθια και

Διαβάστε περισσότερα

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΟΡΘΟΥ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ A1. Εθνικότητα Ελληνική Άλλη Εθνικότητα Άλλη Εθνικότητα A2. Τωρινό Επάγγελμα A3. Έτη στο τωρινό

Διαβάστε περισσότερα

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζεις Επιστημονική Επιμέλεια: Χρήστος Μαρκόπουλος, Αναπλ. Καθηγητής Χειρουργικής, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών για τον καρκίνο του μαστού Δεδομένα για τον καρκίνο του μαστού

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ιατρική θωρακοσκόπηση: Συσχετίζονται µε την ιστολογική διάγνωση ;

ιατρική θωρακοσκόπηση: Συσχετίζονται µε την ιστολογική διάγνωση ; Ταξινόµηση των ευρηµάτων στην ιατρική θωρακοσκόπηση: Συσχετίζονται µε την ιστολογική διάγνωση ; Φ. Εµµανουήλ 1,. Ροντογιάννη, 2 Ρ.Τριγγίδου 3,. Χιώτης 4, Μ. Στρατίκη 4, Κ.Κοντογιάννη 1, Ν.Κουφός 1, Σ.Γεννηµατά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΤΥΠΟΙ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ. ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΤΥΠΟΙ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ. ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΤΥΠΟΙ ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ. ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΓΝΩΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΟΦΙΑ ΚΟΥΝΕΛΗ Επιμελήτρια Α Παθολογοανατομικό Τμήμα Νοσοκομείου «Ελενα Βενιζέλου» ΑΔΕΝΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Πρώτη επαφή

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΑΠ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΘΕΟΔΟΣΙΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΑΝΤΙΣΥΛΛΗΨΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦ.1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1. Αρχές αντισύλληψης 1 1.2. Ιστορία της αντισύλληψης 3 1.3. Δημογραφικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης. Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ Υπεύθυνος επιστημονικής εκπαίδευσης Επ. καθηγητής Ν. Πανουλής B MAIEYTIKH KAI ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΑΡΕΤΑΙΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΔΕΥΤΕΡΑ 1 / 25 12.00-13.00 Συγγενείς ανωμαλίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΗΣ (Mερική ενημέρωση κειμένου Δεκέμβριος 2010) M.Babjuk, W. Oosterlinck, R. Sylvester, E. Kaasinen, A. Böhle, J. Palou, M. Rouprê Eur Urol

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας

Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014. Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Κατευθυντήρια Οδηγία Νο 13 Μάρτιος 2014 Πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη έναντι του καρκίνου του τραχήλου της µήτρας Εισαγωγή Μισό αιώνα µετά τη θεµελιώδη ανακάλυψη της κυτταρολογικής εξέτασης κολπικών

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παθολογία Σαλπίγγων. Ηβη Αρβανίτη

Παθολογία Σαλπίγγων. Ηβη Αρβανίτη Παθολογία Σαλπίγγων Ηβη Αρβανίτη Κακοήθεις Επιθηλιακοί Όγκοι Πρωτοπαθές καρκίνωμα ο όγκος πρέπει να βρίσκεται μέσα στον αυλό ή στο κωδωνικό άκρο η μήτρα και η ωοθήκη ή να μην έχουν όγκο ή να είναι ξεκάθαρα

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ

ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ Οι όζοι του θυρεοειδούς είναι συχνοί και αποτελούν το συχνότερο ενδοκρινολογικό πρόβλημα σε πολλές χώρες. Οι πιθανότητες ότι κάποιος θα ανακαλύψει έναν τουλάχιστον όζο θυρεοειδούς είναι 1 στις 10 ενώ σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑ Α ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ

ΟΜΑ Α ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΟΜΑ Α ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΩΝ ΧΡΗΣΙΜΩΝ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΈΚΘΕΣΗ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Μάρτιος 2009 Σύνταξη Προτεινόµενου Προσχεδίου Ιστολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ

Υπερηχοτομογραφικη. αρθρο ανασκοπησησ Ανδριανάκη Αικατερίνη Ιατρός Ακτινολόγος Ηράκλειο Κρήτης Υπερηχοτομογραφικη απεικονιση του πεουσ αρθρο ανασκοπησησ MEΡΟΣ Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η υπερηχοτομογραφία συμπεριλαμβανομένης και της χρήσης του έγχρωμου Doppler,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου

ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου Χ. Σπηλιάδη Παθολογοανατόμος ΕΛΚΩΔΗΣ ΚΟΛΙΤΙΔΑ ΝΟΣΟΣ CROHN «ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS.

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS. edtime - Σταδιοποίηση Καρκίνου Παχέος Εντέρου Written by Παπασταματίου Μιλτιάδης, Νικολόπουλος Δημήτριος Παρασκευή, 15 Ιανουάριος 2010 There are no translations available Παπασταματίου Μιλτιάδης, MD, PhD,

Διαβάστε περισσότερα

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας

Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Απεικονιστική Διερεύνηση του Πνεύμονα, του Πλευριτικού και του Μεσοπνευμόνιου χώρου Μιχαήλ Νικ. Πατσίκας Πτυχιούχος Κτηνιατρικής Α.Π.Θ. Πτυχιούχος Ιατρικής Α.Π.Θ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ακτινολογίας Κτηνιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι,

Χαιρετισμός. Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Χαιρετισμός Αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, Με ιδιαίτερη χαρά σας προσκαλούμε στο 6 ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Κλιμακτηρίου και Εμμηνόπαυσης, που θα πραγματοποιηθεί στις 4 και 5 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Γενικές Αρχές Απεικόνισης 2 Κ. Χατζημιχαήλ ΙΑΤΡΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΙΑ Καλώς ήλθατε..δεν ξεχνώ Ιατρική Απεικόνιση-Υπερηχογραφία Υπέρηχοι Για τη διάδοση απαιτείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ 148 ΑΡΧΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΚΑΣΣΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα