ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ"

Transcript

1 ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ Ή εργασία αυτή δέν φιλοδοξεί να ρίξει πλούσιο φως στις πολιτικές επιδιώξεις πού υπήρχαν στην Ελλάδα τον Οκτώβριο τού Κάτι τέτοιο θα ήταν ίσως φιλοδοξία μιας εργασίας πολύ πιο ανεπτυγμένης στον χρόνο και στον τόπο, πού νά ασχολείται δηλαδή περισσότερο μέ τα γενικότερα πολιτικά δεδομένα της νεοελληνικής κοινωνίας και μέ τις εξελίξεις των μεγάλων ρευμάτων του διεθνούς πολιτικού στίβου. Ή σωστότερη έκφραση γι αυτό πού επιχειρούμε να δώσουμε εδώ, εϊναι ή Ιχνηλασία της ποιότητας και των καταβολών μερικών από τις προοπτικές αυτές, ή εξακρίβωση των αντίστοιχων δυνατοτήτων υλοποίησης τους καί ή θεμελίωση αφετηριών πού ίσως οδηγήσουν σέ καλύτερη κατανόηση τού θέματος. Αυτή ή προσπάθεια είναι πιθανά πολύ πρώιμη σαν απόπειρα ερμηνείας, καί είναι καταδικασμένη από τά πράγματα νά ξεπεραστεί γρήγορα, καθώς πιο σύνθετες προσεγγίσεις σπάνιες σήμερα θα βλέπουν το φώς της δημοσιότητας. Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ Ή αποχώρηση των δυνάμεων του Αξονα από την Ελλάδα συνέπεσε μέ τήν μεγάλη κρίση της Wehrmacht το Φθινόπωρο του Κρίση πού, προαναγγέλνοντας το σύντομο τέλος του πολέμου, οξύνε τους ανταγωνισμούς ανάμεσα στους συμμάχους. Στα τέλη του Σεπτεμβρίου μόνο σταμάτησε, για λόγους εφοδιασμού, ή συμμαχική προέλαση στο δυτικό μέτωπο. Οι συμμαχικές δυνάμεις εϊτε είχαν διαβεί, εϊτε άγγιζαν τά σύνορα της Γερμανίας. Ή αντίστοιχη συμμαχική επίθεση στην Ιταλία, άσχετα μέ τήν εξέλιξη της, είχε βάλει μπροστά της υψηλούς στόχους πού έφθαναν μέχρι καί τήν Βιέννη. Στα ανατολικά, ή καταστροφή είκοσι μεραρχιών του Αξονα στην Ρουμανία τον Αύγουστο, οί εξελίξεις στην Βουλγαρία στις αρχές τού Σεπτεμβρίου καί ή πίεση της εξεγερμένης Γιουγκοσλαβίας έφεραν τήν ραγδαία προέλαση τών σοβιετικών δυνάμεων. Ή προέλαση αυτή σταμάτησε

2 Πολιτικές προοπτικέ; και δννατότητες κατά την απελευθέρωση 175 καί έδω για λόγους εφοδιασμού τον Νοέμβριο, βαθιά μέσα στην Ουγγαρία. Ή κατάσταση στα μέτωπα υπαγόρευε καί τις διαφορετικές πολιτικές αντιλήψεις των μεγάλων συμμάχων για το που έπρεπε να ριχθεϊ το κύριο βάρος. Οί Αγγλοι πίστευαν ότι μια ιδιαίτερη προσπάθεια από την μεριά τους στο ιταλικό μέτωπο θα τους έφερνε στην Γιουγκοσλαβία καί στην Αυστρία πριν φθάσουν εκεί οί Αμερικανοί ή οί Ρώσοι. Μία τέτοια εξέλιξη θά δημιουργούσε ενα είδος σφήνας στην στρατιωτική διάταξη, σφήνα πού θά είχε σίγουρο πολιτικό αντίκτυπο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων για τό μοίρασμα της επιρροής στην αυριανή Ευρώπη. Αυτό σήμαινε ταυτόχρονα ότι ή Αγγλία ήταν στρατιωτικά πολύ μπλεγμένη στο Ιταλικό μέτωπο, ότι πίστευε σ αυτό καί πώς όλη τούτη ή φροντίδα μείωνε κατά πολύ τις δυνατότητες πού είχε για στρατιωτική επέμβαση άλλου. Τό θέμα ενδιέφερε άμεσα τήν Ελλάδα. Οί εξελίξεις στα βόρεια της Ελλάδας δημιουργούσαν νέες πολιτικές ισορροπίες. Πρίν αρχίσει ή ελληνική απελευθέρωση, ήδη στις 8 Σεπτεμβρίου, ή Βουλγαρία απέκτησε κυβέρνηση Πατριωτικού Μετώπου με διάφανους πολιτικούς προσανατολισμούς. Στην Ρουμανία, όπου οί εξελίξεις ήταν ακόμα περισσότερο πολύπλοκες καί βασανιστικές, μπορούσε ήδη κανείς να μαντέψει τήν εκεί πολιτική εξέλιξη. Στην Γιουγκοσλαβία καί στην Αλβανία ήταν προφανές οτι ό συσχετισμός των δυνάμεων ευνοούσε τους πολιτικούς συνασπισμούς πού αντιστοιχούσαν με τό ΕΑΜ καί τό ΚΚΕ στην Ελλάδα. Ή αναμόρφωση του πολιτικού χάρτη στην Ευρώπη καί στα Βαλκάνια έδινε ορισμένες πρώτες ενδείξεις για τό πιθανό πολιτικό μέλλον της Ελλάδας. Υπήρχε όμως εδώ, σαν σοβαρότατος παράγοντας, ή διάθεση της Μεγάλης Βρετανίας νά μήν αφήσει εξω από τό σύστημα της πολιτικοστρα τιωτικής της επιρροής μία χώρα πού της ήταν ακόμα απαραίτητη. Σέ αντιστοιχία θά μπορούσαμε νά συνυπολογίσουμε τήν πιθανή άμεση ή έμμεση σοβιετική παρέμβαση, για τήν ενίσχυση ή μή του ΚΚΕ. Στο ζήτημα αυτό θα επανέλθουμε. ΟΙ ΑΝΤΙΠΑΛΟΙ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΙ ΣΤΑ 1944 Ή κατάσταση στον ελληνικό πολιτικό χώρο είχε παγιωθεί στις παραμονές της απελευθέρωσης, μέ τήν δημιουργία δύο αντίπαλων συνασπισμών πού διεκδικούσαν τήν εξουσία. Αν καί ή χώρα είχε ήδη μακρόχρονη εμπειρία πόλωσης καί διχασμού, τό φαινόμενο παρουσίαζε στά 1944 ριζικά διαφορετικά χαρακτηριστικά από τίς ανάλογες καταστάσειςτού μεσοπολέμου

3 176 Γιώργος Μαργαρίτης Τώρα, στο κέντρο τής διαμάχης βρισκόταν ή ίδια ή κοινωνική οργάνωση τής χώρας, ό τρόπος τής ζωής της, ή επιλογή τού πολιτισμού της. Ό «διχασμός» του μεσοπολέμου δέν έφτανε τόσο μακριά. Οι παράγοντες πού δημιούργησαν αυτήν τήν νέα διάταξη των πραγμάτων αναπτύχθηκαν και έδρασαν κύρια μέσα στην κατοχή. Οί εξελίξεις του μεσοπολέμου, ή ανάπτυξη του κράτους χωρίς τίς ελπίδες και τα όνειρα τής «Μεγάλης Ιδέας», χωρίς τίς μάζες του εκτός των συνόρων ελληνισμού, με τίς κοινωνικές ανακατατάξεις πού απλώνονταν οσο προχωρούσε ή αφομοίωση των προσφύγων, βρίσκονταν πίσω από τίς ραγδαίες προόδους πού συντελέστηκαν μέσα στην κατοχή στον πολιτικό χώρο. Οί τραγικές συνθήκες των χρόνων εκείνων, ή πολύμορφη καταλυτική πίεση πού δέχτηκε ό ελληνικός χώρος σέ όλους τους τομείς τής ύπαρξης του, έσπασαν τους παραδοσιακούς θεσμούς τής εξουσίας καί ανέδειξαν τήν συλλογική θέληση για αλλαγή. 2 Ο ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΕΧΕΙΑΣ Ό συνασπισμός των κοινωνικών καί οικονομικών δυνάμεων πού είχαν σαν επιδίωξη τήν επαναφορά τής χώρας στό προπολεμικό πολιτικό καί κοινωνικό πλαίσιο, κάλυπτε τό 1944 ενα πλατύ φάσμα τάσεων καί συμφερόντων. Ή κατοχή φαίνεται να προκάλεσε σ αυτούς τους οπαδούς του status quo πολυποίκιλες ανακατατάξεις. Στα παραδοσιακά άρχοντα στρώματα του μεσοπολέμου προστέθηκαν νέες κατηγορίες καί ομάδες πού απέκτησαν ή ενίσχυσαν τήν οικονομική τους επιφάνεια μέσα στις ευκαιρίες τής κατοχής. 3 Αντίθετα, άλλες κοινωνικές ομάδες είδαν τήν οικονομική τους θέση να καταρρέει, πράγμα πού τις μετατόπισε προς άλλους κοινωνικούς 1. Αυτό στην ούσία των πραγμάτων καί οχι στην επιφανειακή τους έκφραση.ό διχασμός άριστερας /δεξιας τού 1944 είχε πολλά κοινά εξωτερικά μέ αντίστοιχες εκφράσεις του μεσοπολέμου : πρβλ. Γ. Μαυροκορδάτος, «Οί διαστάσεις του κομματικού φαινομένου στην Ελλάδα», στό : Κοινωνικές καί πολιτικές δυνάμεις στην Έλλάδα, Αθήνα 1977, σ Το σπάσιμο είχε αρχίσει μάλιστα από τήν μεταξική περίοδο, όπου ό χρόνιος παραμερισμός των πολιτικών κομμάτων από τήν εξουσία αποδυνάμωσε τίς λειτουργίες πού αυτά εξυπηρετούσαν : π.χ. σύστημα βουλευτή - τοπάρχη - εκλογικής πελατείας. Ή απουσία αυτών των παραγόντων πριν καί μετά τήν κατοχή έκανε δυνατή τήν υποκατάσταση τους από τίς νέες όργανωτικές-πολιτικές σχέσεις πού πρότεινε ή αριστερά. 3. Τήν σημασία των κοινωνικών αυτών ομάδων μπορούμε νά τήν συμπεράνουμε από τήν λογική καί το πνεύμα νόμων όπως ό 182 τής 10/12 Μαρτίου 1945, «περί ειδικής φορολογίας των κατά τήν πολεμικήν περίοδον πλουτησάντων». Κάτι τέτοιο ήταν φυσικό επακόλουθο τής τότε κατάστασης (ύπερδιόγκωση παραλλήλου δικτύου αγοράς «μαύρης» πείνα κλπ.). Είναι επίσης ενδιαφέρον θέμα αναζήτησης ή τύχη των περιουσίων των δεκάδων χιλιάδων Εβραίων πού εξοντώθηκαν από τους Γερμανούς.

4 ϋολιτικες προοπτικές καί δννατάτητες κατά την &πελεν& ίρωση 177 προσανατολισμούς. 4 Στή συνηθέστερη περίπτωση οί αλλαγές αυτές εκφράστηκαν μέ ηθικό, πατριωτικό λεξιλόγιο στην καθημερινή πολιτική έκφραση της εποχής, οπού οί όροι συνεργάτης, πατριώτης έδιναν τον τόνο. Οπως και να έχει το πράγμα, αν και οί εξελίξεις αυτές δέν έχουν ακόμα μελετηθεί έστω και μέ στοιχειώδη τρόπο, μπορούμε να τις χαρακτηρίσουμε σαν πολύ σημαντικές και να τις συνυπολογίσουμε σέ κάθε προσέγγιση τής τότε πραγματικότητας. Το 1944 νέες και παλιές δυνάμεις συγκλίνουν όσον άφορα τήν πολιτική τους εκπροσώπηση και συσπειρώνονται προοδευτικά γύρω από τήν κυβέρνηση Παπανδρέου. Στή διάρκεια τής κατοχής, μπορούμε νά υποθέσουμε ότι ή παράλληλη ύπαρξη των κυβερνήσεων τής Αθήνας καί τού Καΐρου έκφραζε κατά κάποιο τρόπο καί τις ανακατατάξεις στα πλαίσια των κυρίαρχων τάσεων. Οί δεσμοί μεταξύ τους ποτέ δέν έπαψαν νά είναι ισχυροί καί εντάθηκαν ακόμα περισσότερο καθώς γινόταν επιτακτικότερη ή αντιμετώπιση τού αντίπαλου συνασπισμού. Δείγμα του βαθμού ενοποίησης τους είναι καί το γεγονός ότι ή έκτη παράγραφος τού Συμβολαίου τού Λιβάνου 5 δέν είχε παρά πολύ σχετική εφαρμογή, καθώς καί ή ελάχιστη εμβέλεια των μεταπελευθερωτικών νομοθετημάτων πού πρόβλεπαν τήν αφαίρεση των υλικών αγαθών πού αποκτήθηκαν χάρη στίς ειδικές συνθήκες τής κατοχής. Ή διαδικασία τής συνένωσης ήταν ανάγλυφη καί ακολουθούσε τις τύχες τής πάλης ενάντια στον συνασπισμό τής αριστεράς. Ό διορατικός Παναγιώτης Κανελλόπουλος βλέποντας τήν γενική τάση, φαίνεται νά αγανακτεί τον Μάρτιο τού 1944 μέ τήν περιφρόνηση πού έδειχνε τότε ή κυβέρνηση τού Τσουδερού προς τις δυνάμεις εκείνες πού κινούνταν μέσα ή γύρω από τήν κυβέρνηση Ράλλη. 6 Ήταν ή εποχή ακόμα πού μηνύματα - εκκλήσεις για συνεργασία τού Βεντήρη προς τον Τσουδερό χαρακτηρίζονταν από τον τελευταίο σάν «αιτήσεις για συγχωροχάρτι». Ή άποψη τού Κανελλόπουλου δέν άργησε νά έπιβ?α θεϊ καί νά γίνει άξονας τής σχετικής αντίληψης τής κυβέρνησης Παπανδρέου. Στον Λίβανο, ο Βεντήρης συμμετείχε μαζί μέ άλλους εκπροσώπους των «Εθνικών Οργανώσεων» τής Αθήνας. Ό ίδιος καί πολλοί από αυτούς τους εκπροσώπους είχαν κινηθεί πρωτύτερα στά παρασκήνια ή στον μηχανισμό των κυβερνήσεων τής Α θήνας. Τό φαινόμενο τής συνένωσης παίρνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις το καλοκαίρι τού 1944, όσο μάλιστα τό ΕΑΜ δίσταζε να αποδεχτεί τήν 4. Οί μεταβιβάσεις ακινήτων ειδικά στην περιοχή τής Αθήνας μπορούν να δώσουν ενδιαφέροντα στοιχεία για το ρεϋμα τής πτώχευσης μερικών καί τού πλουτισμού αλλων. 5. Περί τής επιβολής «σκληρών κυρώσεων κατά των προδοτών τής πατρίδος καί κατά τών εκμεταλλευτών τής δυστυχίας τού λαού μας...». 6. Π. Κανελλόπουλος, Ημερολόγιο, Αθήνα 1977, σ. 514.

5 178 Γιώργος Μαργαρίτης συμμετοχή του στην κυβέρνηση συνασπισμού πού συμφωνήθηκε στον Λίβανο. Μία πιθανή επικράτηση του ΕΑΜ και ή ανάγκη να οργανωθεί ή αντίσταση εναντίον του, συνετέλεσαν ώστε μεγάλες ομάδες παραγόντων του κατοχικού Κράτους, παραγόντων οργανισμών, μελών «Εθνικών Οργανώσεων» ή και αναποφάσιστοι πολιτευτές να φεύγουν γιά τήν Μέση Ανατολή, ισχυροποιώντας το εκεί Κράτος. Σαυτήν τήν μεταφορά οί "Αγγλοι είχαν τον βασικό ρόλο. Ταυτόχρονα ή συνεργασία των αντιπροσώπων του Καΐρου Ελλήνων και Αγγλων με τον κατοχικό κρατικό μηχανισμό (Αστυνομία, Χωροφυλακή κλπ.) και μέ τις οργανώσεις πού αντιμάχονταν τό ΕΑΜ γινόταν όλο και πιο στενή. Στην απελευθέρωση ή βασική κατεύθυνση αυτών των χώρων ήταν μία : ή επιβίωση τους, πολιτική, κοινωνική, οικονομική. Ή διατήρηση των προνομίων πού είχαν στην χώρα. Αυτό τους έδωσε μια κοινή προοπτική και τους έδεσε μέ μια ισχυρή πολιτική ενότητα, άσχετα αν για προφανείς λόγους χρειάστηκε να θυσιαστούν λίγα (πολύ λίγα) πρόσωπα - εκτελεστές. Φυσικά και σέ αυτήν τήν ενότητα υπήρχαν ρωγμές, και σέ αυτόν τον κανόνα υπήρχαν εξαιρέσεις. Ήταν όμως μικρής σημασίας. Ό πάντα αδιόρθωτος Πάγκαλος δεν έχασε τήν ευκαιρία να προετοιμάσει ένα νέο πραξικόπημα. Τό σχέδιο του όμως ούτε πλησίασε στο στάδιο της υλοποίησης του μέσα στην γενική αγωνία των ήμερων του Οκτωβρίου. Μερικοί Φιλελεύθεροι, διαισθανόμενοι τον παραμερισμό τους, καταφεύγουν σέ μικρο-εκβιασμούς και μικρο-ελιγμούς για να επανακτήσουν τις χαμένες τους θέσεις. Πρόκειται, και στή μια και στην άλλη περίπτωση, γιά πραχ τικές υπολείμματα του παρελθόντος, πού δέν καθόριζαν τήν πολιτική συνείδηση της παράταξης τους σαν σύνολο. Δέν είχαν εξ άλλου ούτε συνέπειες ούτε συνέχεια. Ή ενοποίηση των στρατοπέδων των κυρίαρχων πολιτικών ομάδων έγινε χωρίς άλλα επεισόδια. Μια τέτοια πολιτική πράξη, πού υπαγορεύτηκε από τήν ζωτική ανάγκη για επιβίωση, δέν επρόκειτο να μήν έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ένα σοβαρό τμήμα των δυνάμεων πού θα κυβερνούσαν τή χώρα θα είχε τις πηγές των ιδεολογικών του αναφορών στή λογική της μαύρης αγοράς, στο πνεύμα του ευκαιριακού πλουτισμού χωρίς κόπο, χάρη σέ ειδικές συνθήκες. Ή ιδεολογική αυτή αναφορά παγιώθηκε μετέπειτα και διαφοροποίησε ριζικά τό Κράτος του εμφύλιου και εκείνο πού τό διαδέχτηκε από τό αντίστοιχο του μεσοπολέμου. Τελευταία ακολούθησε καί ή ενοποίηση των στρατιωτικών δυνάμεων των χώρων αυτών. Ή Αστυνομία, ή Χωροφυλακή, τα μέλη των «Εθνικών Όμάδων», ό Τσαούς Άντών και ό Ζέρβας δέν παρουσίασαν ιδιαίτερες δυσκολίες στην ενσωμάτωση τους στον ενιαίο στρατιωτικό μηχανισμό πού προοριζόταν να αντιμετωπίσει τον ΕΑΑΣ. Για άλλα όμως ένοπλα συγκροτήματα

6 Πολιτικές προοπτικές και οννατότητες κατά την άπείεν&έρωση 179 τά πράγματα δέν ήταν άπλα. Αυτό ίσχυε κύρια για τα Τάγματα Α σφαλείας καί για ομάδες ανοιχτής συνεργασίας με τον καταχτητή, όπως ό ΕΕΣ του Παπαδόπουλου. Γι αυτούς ή ενσωμάτωση θα γινόταν σταδιακά, μέ τρόπο ώστε να αποφεύγονται διπλωματικές εμπλοκές. Ή διαδικασία ενσωμάτωσης των Ταγμάτων Ασφαλείας πέρασε πρώτα Από τά στρατόπεδα «ανανήψεως» καί έπανεξοπλισμού στο Γουδί ή στις Σπέτσες. Αργότερα, τον Δεκέμβριο, προχώρησε μέ την μετονομασία τους σέ Εθνοφρουρά καί την ουσιαστική ενταξή τους στις Εθνικές Δυνάμεις. Για τον ΕΕΣ του Παπαδόπουλου υπήρχε πολύπλοκο σχέδιο ενσωμάτωσης πού όμως πήρε περιπετειώδη χαρακτήρα. Έγινε μια προσπάθεια από τους Αγγλους νά τον εντάξουν σαν συμμαχικό τμήμα κάτω Από τις διαταγές του... στρατηγού Σαράφη (! ). Ό ελιγμός απέτυχε, ο ΕΕΣ διαλύθηκε καί ή έπανασυναρ μολόγηση των στοιχείων του αναβλήθηκε γιά τήν περίοδο του εμφύλιου. Ή διαδικασία ενσωμάτωσης συνάντησε ιδιαίτερα προβλήματα εκεί όπου έδρασε ό Αρης Βελουχιώτης, στην Πελοπόννησο ή στο Κιλκίς, οπού μιά μεγάλη μάζα ενόπλων δέν μπόρεσε νά αποφύγει τον διασκορπισμό της Από τον ΕΛΑΣ. Γενικά όμως οί συντηρητικές δυνάμεις πέτυχαν, χωρίς ιδιαίτερες δυσκολίες, νά επανασυστήσουν μιά στρατιωτική βάση γιά τήν πολιτική τους. Οί πολιτικές φιλοδοξίες της δεξιάς στην απελευθέρωση ήταν ιδιαίτερα μετριοπαθείς. Οχι ότι δέν υπήρχαν ευρύτερες προτάσεις γιά συγκεκριμένο τρόπο ζωής καθώς καί ειδικές κοινωνικές επιλογές. Τό άγχος όμως γιά τήν πολιτική, οικονομική καί κοινωνική τους επιβίωση τις υπερκάλυπτε καί τις περιόριζε στις ανάγκες τής διαμάχης μέ τον αντίστοιχο συνασπισμό τής αριστεράς. Ό Γεώργιος Παπανδρέου, στον λόγο του «τής απελευθερώσεως», συνόψισε αυτές τις άμεσες φιλοδοξίες αρκετά ανάγλυφα : ανοικοδόμηση μέ τήν φροντίδα των Μεγάλων Συμμάχων πράγμα πού κατοχύρωσε τήν ξενική παρουσία στην χώρα σαν εγγύηση κατά των ξαφνικών αλλαγών. Ανασύσταση του κρατικού μηχανισμού μέ βασικό άξονα τους κλάδους τής δημόσιας τάξης καί τής ασφάλειας, τις ένοπλες δυνάμεις, τον νόμο εγγύηση του κοινωνικού κατεστημένου καί τήν πειθαρχία. Αυτή ή εναγώνια πρόσβλεψη στον μηχανισμό καταστολής σαν αναγκαίου καί απαραίτητου δρου επιβίωσης θα σημάδευε, αναγόμενη σέ ιδεολογία, τήν μετέπειτα πολιτική σκέψη όσων θά κυβερνούσαν αυτόν τον τόπο. Ό ίδιος ό «Λόγος τής Απελευθερώσεως» του Παπανδρέου περιείχε μία σειρά από άλλες επαγγελίες (δίκαιη κατανομή τού εθνικού εισοδήματος, κάθαρση τού κρατικού μηχανισμού, ελευθερίες καί ακόμα καί 7. Γύρω Από το σχέδιο βλ. : FO 371/43694 R

7 180 Γιώργος Μαργαρίτης Λαοκρατία...), οί όποιες όμως φάνταζαν μόνο σάν δημαγωγικές. Αυτή καθ εαυτή ή συγκρότηση και ή σύνθεση τού συνασπισμού των αρχόντων στρωμάτων εμπειριείχε τήν ανάγκη όχι μόνο να διατηρηθεί το προπολεμικό status quo, άλλα και εκείνο τό νέο ακόμα πού δημιουργήθηκε μέσα στην κατοχή μέ τήν οικονομική και κοινωνική άνοδο ορισμένων κοινωνικών χώρων. Στην κατεύθυνση της κοινωνικής δικαιοσύνης, ή κυβέρνηση Παπανδρέου δεν μπορούσε να κάνει τό παραμικρό βήμα χωρίς να θέσει σέ κίνδυνο τήν ίδια της τήν υπόσταση, τις ίδιες τις ισορροπίες πού τήν στήριζαν, τήν ίδια της τήν φυσιογνωμία καθώς καί εκείνη του κοινωνικού χώρου πού τήν ανέδειξε. Οί επαγγελίες αυτές είχαν σαν απαραίτητο επιστέγασμα τήν αναζήτηση μιας «Μεγάλης Ελλάδος», οχι στο μέγεθος εκείνης του Βενιζέλου, άλλα τουλάχιστο μέ τήν Βόρεια "Ηπειρο, μέ επέκταση των μακεδόνικων καί των θρακικών συνόρων προς τα βόρεια, μέ τά Δωδεκάνησα καί, φυσικά, χωρίς τήν Κύπρο. Ό πολιτικός στόχος ήταν ή αναβίωση μιας παραλλαγής της Μεγάλης Ιδέας πού μέχρι τήν τότε πρόσφατη περίοδο είχε αποδείξει οτι συγκινούσε τον λαό. Απέναντι στα όνειρα του αριστερού συνασπισμού κτιζόταν ενα Ιδεολογικό σχήμα μέ έντονες αναφορές στο παρελθόν. Ό κυρίαρχος συνασπισμός μιλούσε για τό μέλλον αναφερόμενος στα παλιά όνειρα πού είχαν ήδη για πάντα χαθεί. Δείγμα της μεγάλης κρίσης πού περνούσαν οί προοπτικές του. Πουθενά, μα πραγματικά πουθενά δέν διαφαινόταν μια διαφορετική προοπτική για τον συνασπισμό της συνέχειας. Κανένα μεγάλο όνειρο, κανένα μεγάλο σχέδιο για τό μέλλον. Ή πάλη γιά τήν επιβίωση κάλυπτε τά πάντα. Οί άλλοι δρόμοι ήταν κλειστοί, υποταγμένοι στον κεντρικό στόχο. Ή δόμηση των χώρων πού θα κυβερνούσαν τήν Ελλάδα μέσα σέ τέτοιες συνθήκες χάραξε βαθιά τήν μέθοδο διακυβέρνησης αύτού τού τόπου. Τά μεγάλα σχέδια, οί μακροπρόθεσμες προβλέψεις καί προοπτικές θα απουσίαζαν καί στα χρόνια πού ακολούθησαν. Ή χώρα θα βάδιζε μέ βάση τό καθημερινό, μέ βάση τό «μπάλωμα», μέ βάση τήν λογική του «βλέποντας καί κάνοντας». Ή πηγή τού τρόπου αύτού της διακυβέρνησης ήταν σέ ενα βαθμό καί οί μέρες της αγωνίας τού Ο ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΑΜ Ό συνασπισμός της αριστεράς δέν είχε τό ίδιο μέ τους αντιπάλους του πρόβλημα προοπτικών. Ήταν ό συνασπισμός πού έβαζε νέες προτάσεις γιά τήν εξέλιξη της νεοελληνικής κοινωνίας, πού έπαγγέλλονταν τήν ανατροπή τού παλιού. Είχε έναν ενεργητικό ρόλο πού τού άφηνε ανοιχτές πολλές επιλογές. Δέν είχε τίποτε, σκόπευε νά αποσπάσει καί νά καταχτήσει να διαμορφώσει. Μια πληθώρα δρόμων ανοίγονταν μπροστά του.

8 ΙΙολιτικες προοπτικές «at δνναοότητες πατά την άπελεν&ερωση 181 Το πρόβλημα γεννιόταν μέσα σ αυτόν τον συνασπισμό σαν συνάρτηση ακριβώς τής πληθώρας των δυνατών επιλογών. Οί βασικές κατευθύνσεις είχαν εδώ διαφορές, τόσο στή βάση οσο και στην κορυφή. Οί Αριστεροί Φιλελεύθεροι, οί άγροτιστές, οί διάφορες προσωπικότητες τής αριστεράς καί τής δημοκρατίας είχαν διαφορετικές ώς ενα σημείο απόψεις για το μέλλον. Πηγή αυτών τών διαφωνιών ήταν τόσο ή αναπαραγωγή παλιότερων πολιτικών θέσεων καί καταστάσεων, όσο καί οί πραγματικές κοινωνικές αντιθέσεις πού υπήρχαν ανάμεσα στους πολίτες πού ακολουθούσαν το ΕΑΜ καί την ΠΕΕΑ. Ή σχετική μέ τίς βασικές επιλογές διαμάχη υπήρχε καί μέσα στο ίδιο το ΚΚΕ. Καί εδώ έπαιρνε μεγάλη σημασία, μια καί το κόμμα αυτό καθόριζε σέ μεγάλο βαθμό τίς εξελίξεις τών πραγμάτων. Υπήρχε πρώτα ή ίδια ή φυσιογνωμία του κόμματος. Ό γενικός κανόνας πού διατύπωσε ό Hobsbawm για τα κομμουνιστικά κόμματα του μεσοπολέμου, ότι προέρχονταν δηλαδή από τον (αποτυχημένο) γάμο μεταξύ τής εθνικής αριστεράς καί τών ίδεών καί σχημάτων πού προέκυψαν από τήν μπολσεβίκικη επανάσταση, είχε τήν σημασία του καί για τήν συγκεκριμένη κατάσταση. Το ΚΚΕ προσπαθούσε να εφαρμόσει τήν γενική γραμμή του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος στίς ειδικές καταστάσεις τής χώρας. Τό ενα δέν ανταποκρινόταν αναγκαστικά στο άλλο. Μέ αυτό τον τρόπο τό ΚΚΕ συνέχιζε να αναπτύσσει το ΕΑΜ μέ τήν λογική του Εθνικού Μετώπου, τήν στιγμή πού αυτό δέν ήταν παρά ενα τυπικά λαϊκό μέτωπο. 3 Προσπαθούσε να επεκτείνει τήν εθνική ενότητα σέ τέτοια πεδία ώστε νά περιλαμβάνει καί τον ίδιο τον πολιτικό αντίπαλο. Ταυτόχρονα, σπασμωδικά, εδώ καί εκεί, λειτουργούσε αντίστροφα. Αντικαθιστούσε τήν ενότητα μέ τήν λογική τής μοναδικότητας του σαν επαναστατικού ή απελευθερωτικού φορέα καί προκαλούσε μάταιες εκατόμβες αντιπάλων του. Τό ΚΚΕ προσπαθούσε νά υλοποιήσει μια πολιτική γραμμή πού διαμορφώθηκε ερήμην τής ελληνικής πραγματικότητας στα διεθνή κέντρα του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος. Σαν κεντρικό άξονα είχε τήν γραμμή τής εθνικής ενότητας «από τον Ζεύγο ώς τον βασιλιά», όπως εκφράζεται στις αναμνήσεις του Ίωαννίδη. 9 Ή γραμμή αυτή χαρακτήριζε τήν τότε αντίληψη του κομμουνιστικού κινήματος. Μέ βάση τήν λογική αυτή, αναγνώριζε σαν μοναδικό στόχο τον κατακτητή καί τους άμεσους ανοιχτούς συνεργάτες του. 10 Τόσο οί Αγγλοι οσο καί ή δομή τών 8. Α. Έλεφάντης, «ΕΑΜ : Ιστορία καί ιδεολογία», Ό Πολίτης, αρ. 5, Σεπτ. 1976, σ Βλ. Γ. Ίωαννίδης, Αναμνήσεις, Αθήνα 1979, σ Βλ. π.χ. ΚΟΜΕΠ καλοκαίρι 1944 καί ιδιαίτερα το τεύχος 30 (Σεπτέμβριος 1944)

9 182 Γιώργος Μαργαρίτης αρχόντων στρωμάτων σαν σύνολο διέφευγαν της προσοχής του και θεωρούνταν σύμμαχοι περισσότερο παρά στόχοι. Σαν έναλλαχτική επιλογή μιας τέτοιας πολιτικής δέν μπορούσε παρά να αναζητηθεί μία άλλη εγκεκριμένη από τό διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Πέρα από αυτό τό πλαίσιο, το ΚΚΕ δέν αναγνώριζε καμμία άλλη πολιτική, θεωρώντας την μή κομμουνιστική. Ένώ λοιπόν ή λογική τής εθνικής ενότητας απέρρεε από τό VIIo Συνέδριο τής Κομμουνιστικής Διεθνούς και τήν ταχτική τού Ενιαίου Μετώπου (πού προοδευτικά, όσο ανέβαινε ό φασισμός και απειλούσε τήν Σοβιετική Ένωση, πλάταινε και εξελίσσονταν ώσπου να γίνει εθνικό), ή μόνη έναλλαχτική αντίληψη δέν μπορούσε παρά να είναι ή προηγούμενη, δηλαδή εκείνη τού VIoυ Συνεδρίου. Αυτή ήταν ή γραμμή τού σοσιαλ-φασισμού, του παν-φασισμού καλύτερα. 11 Στην πραχτική της εφαρμογή σήμαινε ότι όσοι δέν τάσσονταν μέ τό ΚΚΕ ή τους συμμάχους του μπορούσαν να καταταχτούν στους φασίστες και να αντιμετωπισθούν ανάλογα. Στα 1944 ή έναλλαχτική αυτή πολιτική εφαρμόστηκε στην διάλυση τής ΕΚΚΑ και σέ όσα κατόπιν ακολούθησαν. 12 Ή ίδια αντίληψη βάθυνε ακόμα περισσότερο στην Μακεδονία και στον Μοριά, όπου ο ΕΛΑΣ βούλιαζε ολοένα και περισσότερο στον βάλτο τού εμφυλίου πολέμου. 13 Οί παλινωδίες στις σχέσεις μέ ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ, Τσαούς Άντών, καθώς και οί δισταγμοί γύρω από τον Λίβανο απηχούσαν τήν αντίθεση τών δύο αυτών πολιτικών προτάσεων. "Οταν τέθηκε τό ζήτημα τής κατάληψης τής Αθήνας, ή αντίθεση ήρθε στην επιφάνεια, καθώς ενα μέρος τής ανώτατης ηγεσίας του ΚΚΕ ετοίμαζε στρατιωτική κατάληψη τής πόλης, εκκαθάριση τού πολιτικού μηχανισμού και τών αντιπάλων, δηλαδή τό κλασικό σενάριο μιας επανάστασης, όπως είχε διατυπωθεί από τό VI Συνέδριο τής Τρίτης Διεθνούς. Ή άλλη λογική, πού τελικά επικράτησε, ερριχνε τό βάρος της στην προετοιμασία μιας ειρηνικής απελευθέρωσης, όπου ό ΕΛΑΣ θα φύλαγε τήν τάξη καί τήν ηρεμία στο όνομα τής Εθνικής Ενότητας και τών Μεγάλων Συμμάχων, ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες καί τό πνεΰμα τής Καζέρτας. Καί οί δύο αυτοί δρόμοι πού είχαν τήν έγκριση τού κομμουνιστικού κινήματος ήταν δρόμοι αδιεξόδου. Ή λογική τής εθνικής ενότητας δέν 11. Α. Έλεφάντης, Ή επαγγελία τής αδύνατης επανάστασης, β εκδ., Αθήνα 1979, σ Για μάταιη αιματοχυσία στη διάλυση ΕΚΚΑ, βλ. Γ. Μανούσακας, Χρονικό Από τψ Αντίσταση, Αθήνα 1976, σ. 161 κέ. 13. Βλ. Θ. Μητσόπουλος, Το 30ό Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, Αθήνα 1978, ιδιαίτερα σ , 251, , 264 κ.ά. Επίσης : Πρωτόπαππας - Κικίτσας, Ή Xη μεραρχία τον ΕΛΑΣ, Αθήνα 1978.

10 Ιϊολιτιχες προοπτικές και δννατότητες κατά την άπελεν&έρωαη 183 μπορούσε να λύσει κανένα πρόβλημα, μια και περιλάμβανε στους κόλπους της ακόμα και τους στόχους, τις δυνάμεις δηλαδή εκείνες πού θα έπρεπε να εκτοπιστούν Από τήν ελληνική πολιτική σκηνή για να προκύψει μια αλλαγή. Ή έναλλαχτική πολιτική πάλι, στις τότε συνθήκες και ιδιαίτερα στις εύφλεκτες περιοχές όπως ό Μοριάς και ή Μακεδονία, οδηγούσε στον εμφύλιο πόλεμο και συσσώρευε όλους τους παράγοντες πού θα έκφραζόν τουσαν και πάλι στα Τα δεδομένα της πολιτικής συγκρότησης και πρακτικής του ΕΑΜ θα μπορούσαν ίσως να μεταβληθούν εκεί οπού ερχόντουσαν σέ επαφή με τήν πραγματικότητα τής χώρας. Και πριν άπ όλα θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στην θέληση αυτού του κόσμου πού αποτελούσε τό ΕΑΜ, το ακολουθούσε και είχε συνδέσει όπως και τότε ήταν άπ όλους κατανοητό ακόμα και τις προσωπικές τύχες του μαζί του. Ή κοινωνική σύνθεση ή καλύτερα ό ταξικός χαρακτήρας τού ΕΑΜ δέν ήταν κάτι τό συγκεκριμένο και περιορισμένο. Ή ευρύτητα του στον κοινωνικό τομέα τό έκανε εντυπωσιακά διαταξικό, καθώς ευδοκιμούσε τόσο στα μεσαία και μικροαστικά στρώματα των πόλεων όσο και στον εργατικό ή και αγροτικό χώρο. Ό ίδιος ό πυρήνας τού συνασπισμού, τό ΚΚΕ, δέν φαίνεται νά είχε σαφέστερους κοινωνικούς ορίζοντες. Στην Απελευθέρωση ή μεγάλη πλειοψηφία των μελών του είχε σαν προέλευση τον επαρχιακό, αγροτικό χώρο. Οί προερχόμενοι Από τον χώρο αυτό αγωνιστές ή οπαδοί δέν είχαν σίγουρα λειτουργήσει εξω από το καθεστώς τής μικροίδιοκτησίας τής ελληνικής υπαίθρου και, ανάλογα, δέν μπορεί νά είχαν απαλλαχθεί από τα υπάρχοντα σέ τέτοιες καταστάσεις παραδοσιακά σχήματα, Ιδέες, πιστεύω και ήθη. Ή ανυπαρξία ή ή ανυποληψία του κρατικού μηχανισμού στην κατοχή και ή υποκατάσταση του σέ ορισμένους τόπους από μαζικές οργανώσεις είχε τήν δική της σημασία,άλλά δέν εϊναι εύκολο νά προσδιοριστεί τό κατά πόσο επέδρασε στην κοινωνική δυναμική τών ανθρώπων αυτών και τους απάλλαξε από τα ιδεολογήματα του μεσοπολέμου. Ή δυναμική αυτή ή ίδια έξαλλου δέν επέτρεπε τολμηρά οράματα. Για τους περισσότερους αγρότες τό οικονομικό πρόβλημα τού μικρού κλήρου και τής διάθεσης τής παραγωγής τους είχε τήν γεωγραφική παράσταση του στο γεγονός ότι σέ τελευταία ανάλυση ή ύπαιθρος ήταν ήδη παράρτημα στην υπηρεσία τής πόλης και ειδικότερα τής Αθήνας. Λίγο αργότερα αν προεκτείνουμε το ζήτημα, ή σέ μεγάλη κλίμακα μετανάστευση προς τις πόλεις ή τό εξωτερικό δείχνει τό μέγεθος τού δομικού προβλήματος τής υπαίθρου. Ή δυναμική δηλαδή τού χώρου τής υπαίθρου και ιδιαίτερα τού ορεινού δέν είχε άμεση κοινωνική (ή ταξική) μορφή, άλλα γενικότερη δομική καί γεωγραφική.

11 184 Γιώργος Μαργαρίτης Μια τέτοια δυναμική, όπου οι στόχοι είναι δυσδιάκριτοι (εκτός από τον κατακτητή), δεν ευνοούσε μιά κίνηση μέ ξεκάθαρες κοινωνικές προοπτικές. Κάτι ανάλογο συνέβαινε καί μέ τα μεσαία ή μικροαστικά στρώματα των πόλεων. Αυτούς τους δημόσιους καί ιδιωτικούς υπαλλήλους, εκπαιδευτικούς, επιστήμονες, επαγγελματίες, τεχνικούς, βιοτέχνες, μικροεμπόρους πού βρίσκουμε μπροστά μας κάθε φορά πού θά θελήσουμε να πλησιάσουμε το ΕΑΜ. Αυτούς πού αποτελούσαν τήν συντριπτική πλειοψηφία των στελεχών του. Ό κοινωνικός τους χώρος έζησε πολύ άσκημες στιγμές στην κατοχή, επειδή σέ μεγάλο ποσοστό βρισκόντουσαν οικονομικά εξαρτημένοι, άμεσα ή έμμεσα, από τον κρατικό μηχανισμό. Όταν αυτός έπαψε νά λειτουργεί παρασέρνοντας μαζί του καί άλλους χώρους (Τράπεζες, νόμισμα κ.λ.π.), παρουσιάστηκε πρόβλημα επιβίωσης για όλον αυτόν τον κόσμο. Καί επειδή είδαν τον χάρο μέ τα μάτια τους, ήταν ιδιαίτερα μαχητικοί σέ ο,τι αφορούσε το δικαίωμα τους στην ζωή καί στην ελευθερία. Καί σίγουρα, στον χώρο αυτό γεννιόντουσαν Ιδέες. Μιά Ελλάδα ισχυρή, αυτούύναμη, ανεξάρτητη, σύγχρονη, ελεύθερη, πού θά μπορούσε ν αποτρέψει τήν επανάληψη των θλιβερών αυτών ήμερων. Καί ενα Κράτος, ένας κρατικός μηχανισμός, κεντρικός άξονας αυτής της κοινωνίας, ικανός νά παρεμβαίνει στον ορθολογισμό του χώρου. Αλλά, εάν οί επιθυμίες αυτές έκφραζόντουσαν, στην ουσία τους δέν ήταν ανατρεπτικές. Ό δημόσιος υπάλληλος ζητούσε ενα Κράτος πού θά τον τρέφει, θά του εξασφαλίζει κοινωνική θέση καί εξουσία καί ô βιοτέχνης ή ό έμπορος ενα Κράτος πού θά του δανείζει, θά τον ασφαλίζει στις ατυχίες καί γενικά θά τον προστατεύει. Κρατικός μηχανισμός δηλαδή πού θά ήταν καλύτερος από εκείνον του μεσοπολέμου αλλά θά είχε σέ κάθε περίπτωση τόν ίδιο χαρακτήρα. Ή ίδια ή εργατική τάξη, πάνω στην οποία φιλοδοξούσε το ΚΚΕ νά στηρίξει τήν πολιτική του, ήταν προβληματική. Ό Μπαρτζιώτας, 14 περιγράφει τήν εξέλιξη των κομματικών δυνάμεων στην Άθήνα-Πειραια, βασικούς εργατικούς χώρους, ώς εξής : Άνοιξη 1942 : μέλη Άνοιξη 1943 : μέλη Νοέμβριος 1943 : μέλη (μετά τήν αυτοδιάλυση της Κ.Δ.) Απρίλιος 1944 : μέλη Αύγουστος 1944 : μέλη αρχές Οκτ : μέλη τέλη Όκτ : μέλη 14. Β, Μπαρτζώτας, Ή Εθνική Αντίσταση, Αθήνα 1979, σ. 262.

12 Πολιτ κες προοπτικές και οννατότητες κατά τήν οπελενθ-έρωαη 185 Ό Χατζής μιλά 15 για μέλη τον Σεπτέμβριο του 1944, Από τά οποία τα 70 % ήταν εργάτες. Το ποσοστό αυτό πρέπει να εκφράζει τήν κατάσταση, αν και στον ορο εργάτες σίγουρα υπάρχουν και άλλοι εργαζόμενοι. Ή εντυπωσιακή αριθμητική άνοδος, έστω και σέ εργάτες, σέ εποχή εθνικής περισσότερο παρά τυπικά ταξικής κινητοποίησης, αφήνει να εννοηθούν μερικά από τά προβλήματα. Σέ ολα τά επίσημα κείμενα του ΚΚΕ, (κείμενα Β Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης - Δεκέμβριος 1942, κείμενα 10ης ολομέλειας κ.ά.), θίγεται μέ έμφαση το ζήτημα της ελλιπούς αφομοίωσης τών νέων μελών, τής παραμέλησης της εσωκομματικής ζωής και τής μή κατανόησης τής κομματικής γραμμής Από τήν βάση. Κάθε φορά πού θίγεται το ζήτημα του εργατικού ΕΑΜ, διαπιστώνεται ή καθυστέρηση του στην οργάνωση τής εργατικής τάξης και κύρια των άνεργων. 16 Είναι χαρακτηριστική τέλος ή άμεση συρρίκνωση τών κομματικών οργανώσεων μετά τήν Βάρκιζα. Οί κινητοποιήσεις τής αριστεράς στην κατοχή, ειδικά στην Αθήνα, εϊτε εκείνες για τήν επιβίωση, εϊτε κατά τής πολιτικής επιστράτευσης ή τής καθόδου τής Βουλγαρίας, είτε τέλος εκείνες του καλοκαιριού του 1944 ενάντια στην τρομοκρατία, έβρισκαν πάντα μια πρόθυμη απήχηση σέ πολύ κόσμο. Τά πατριωτικά συνθήματα, οί εκκλήσεις και οί προσκλήσεις γιά αγώνα ενάντια στον καταχτητή και τους προδότες συναντούσαν σέ κάθε περίπτωση τήν ομοφωνία του λαού πού ακολουθούσε τον συνασπισμό. Ή διάθεση όμως τών ίδιων αυτών ανθρώπων νά προχωρήσουν σέ μετέπειτα κοινωνικά βήματα είναι τόσο θολή, οσο ήταν τότε και ή επαγγελία τής μορφής αυτών τών βημάτων. Στις αρχές τού 1944, στην 10η ολομέλεια τής Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, εκθειαζόταν ή γέννηση του λαϊκού Κράτους στα βουνά, προγραμματιζόταν ή λαϊκή κυβέρνηση και ή λαοκρατική λύση του εσωτερικού προβλήματος. Ταυτόχρονα όμως μέ αυτές τις διακηρύξεις, μεθοδεύονταν επιδιώξεις γιά ολοένα και πλατύτερη ανάπτυξη τής ήδη πλατειάς (στις επιδιώξεις) εθνικής ενότητας. Τήν μέ κάθε θυσία δηλαδή συνεννόηση και ενοποίηση μέ τά αστικά κόμματα, τις «εθνικές οργανώσεις», τήν ίδια τήν κυβέρνηση Τσουδερού, μέ σκοπό τήν δημιουργία κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Το ΚΚΕ ξαναδημιουργούσε στην κατοχή τά λάθη του στον μεσοπόλεμο. Το πολέμησε τήν διχτατορία τού Μεταξά πού πλησίαζε, βασιζόμενο στην υπόθεση οτι ό επιδιωκόμενος σύμμαχος, το κόμμα τών 15. Θ. Χατζής, Ή νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε, τ. III, Αθήνα 1979, σ Βλ. ΚΚΕ, 10 χρόνια αγώνας, σ. 202.

13 186 Γιώργος Μαργαρίτης Φιλελευθέρων, θά κρατούσε μια άντι-βασιλική καί άντι-δικτατορική στάση. 17 Ό συμβιβασμός του κόμματος αύτούμε τόν βασιλιά δεν φάνηκε να πρόσθεσε λίγη εμπειρία στην πολιτική σκέψη των ηγετών του ΚΚΕ. Ή λογική της όσο τό δυνατό πλατύτερης ενότητας εξακολούθησε τήν ανάπτυξη της. Τό , για να επιτευχθεί ενα καθεστώς ανεξαρτησίας καί λαοκρατίας, διαλέχτηκε ό δρόμος της συμμαχίας καί της συνεργασίας (δεν επρόκειτο άπλα καί μόνο για συνεννόηση), μέ τις κυβερνήσεις τού Καΐρου. Ό εσωτερικός εχθρός περιορίστηκε στους επιφανέστερους συνεργάτες καί παράγοντες τού κατοχικού κράτους. Σαν σημείο άμεσης πολιτικής διαφοροποίησης επιλέχτηκε τό πολιτειακό ζήτημα, ή μή επάνοδος τού Γεώργιου. Στο θέμα αυτό, τό ρολόι είχε σταματήσει στα Στα 1944, ή αντίθεση πού διασπούσε τήν ελληνική κοινωνία, είχε βαθειές δομικές καί κοινωνικές ρίζες. Τό ΚΚΕ τήν περιόρισε αναβιώνοντας στα πλαίσια πάντα της πολιτικής τής εθνικής ενότητας μια ένδο-αστική αντίθεση καί ανάγοντας τήν λύση της σέ κεντρικό ζήτημα ουσίας. "Αν καί τό ΚΚΕ είχε επιτύχει σέ μεγάλο βαθμό να σπάσει τήν ιδεολογία καί τήν λαϊκή βάση τού άστισμοϋ, ασχολήθηκε μέ τό πώς θά έβγαζε τους πολιτικούς φορείς τού τελευταίου Από τήν προβληματική πολιτική τους θέση, χαρίζοντας τους μία εικόνα δημοκρατίας καί αντιστασιακού χαρακτήρα. Ή πολιτική απέναντι στους "Αγγλους είχε τα ίδια χαρακτηριστικά, ενισχυμένα μάλιστα καί από τήν θεωρία τού «Μεγάλου Άντιφασιστικού Συνασπισμού». Ή συνεργασία (καί οχι άπλα ή συνεννόηση) μέ αυτούς επιδιώχτηκε μέ ίερή επιμονή. Ή πραγματοποίηση της θεωρήθηκε ύψιστος πολιτικός στόχος καί μέ αυτόν τόν τρόπο βρέθηκε τό λαϊκό κίνημα να χτίζει τήν εθνική ανεξαρτησία από κοινού μέ τους κύριους υπονομευτές της. Οί αντιφάσεις αυτές τής γενικής πολιτικής κατεύθυνσης τού λαϊκού κινήματος είχαν τά ορατά τους αποτελέσματα καί χαρακτήριζαν όλες τις πράξεις του. Ή ΠΕΕΑ δημιουργήθηκε τόν Μάρτιο τού 1944, πήρε μέ τήν διεύρυνση της τόν Απρίλιο μια πραγματικά κυβερνητική μορφή, μόνο καί μόνο για νά ενταχθεί λίγο αργότερα, σαν ενα μικρό της τμήμα, στην κυβέρνηση τής εθνικής ενότητας οπού κυριαρχοϋσε ό παλιός πολιτικός κόσμος. Οί αντιφάσεις εκδηλώθηκαν μέ δριμύτητα καί στην φάση τής απελευθέρωσης. Στις 2 τού Αυγούστου, ή Κεντρική Επιτροπή τού ΚΚΕ αποφάσισε τήν γενική κινητοποίηση των δυνάμεων τού λαϊκού κινήματος για τήν απελευθέρωση τής χώρας. «Όλοι επί ποδός πολέμου...». Ό ΕΛΑΣ 17. Α. Έλεφάντης, Ή επαγγελία..., ό.π., σ. 244.

14 Πολιτικές προοπτικές και δυνατότητες κατά τήν άπελεν&έρωση 187 προσανατολίστηκε στην απελευθέρωση των μεγάλων πόλεων και πάρθηκε απόφαση να ενισχυθεί ιδιαίτερα ή Όμάδα Μεραρχιών της Στερεάς πού θα είχε σαν στόχο τήν απελευθέρωση της Αθήνας. Στα τέλη του Αυγούστου, τά γράμματα του Σιάντου (τα προσωπικά σημειώματα των ηγετών ήταν πλέον παγιωμένη μορφή καθοδήγησης στο ΚΚΕ) επιβεβαίωσαν αυτόν τον προσανατολισμό. 18 Στις 3 Σεπτεμβρίου όμως ορκίστηκαν οί υπουργοί της αριστεράς στην κυβέρνηση του Παπανδρέου. Το θέμα της απελευθέρωσης τής Αθήνας από τον ΕΛΑΣ παρέμεινε ανοιχτό ώς τις 26 του μήνα, οπότε και υπογράφτηκε ή Συμφωνία τής Καζέρτας. Παρά τήν ύπαρξη διαφωνιών καί ίσως καί αντίθετων προσανατολισμών, οί κυβερνητικοί εκπρόσωποι (αριστεροί καί κομμουνιστές μαζί) ακύρωσαν μεθοδικά όλους τους προσανατολισμούς του ΕΛΑΣ. Τελικά στην Αθήνα οί στρατιωτικές δυνάμεις τού ΕΑΜ, αντί να καταλάβουν τήν πόλη, μπήκαν κάτω από τις διαταγές τού Σπηλιωτόπουλου, παράγοντα του κατοχικού κράτους καί κατ εξοχήν εκπρόσωπου τού τμήματος εκείνου των ηγετικών προσωπικοτήτων πού απέκτησε τήν ισχύ του κάτω από τήν γερμανική προστασία. 19 Σέ αντίθεση, υπήρξαν άλλες πράξεις ή σχέδια. Τά σχέδια για αιφνίδια στρατιωτική ενέργεια στην Αθήνα, σύλληψη καί εκτόπιση των πολιτικών αντιπάλων. 20 Ή απελευθέρωση τής Θεσσαλονίκης από τον ΕΛΑΣ παρά τήν συμφωνία τής Καζέρτας καί ή εγκατάσταση εκεί έαμικών άρχων. Ή διάλυση τέλος του Τσαούς Άντών, των χιλιάδων «ενόπλων» στο Κιλκίς, καθώς καί ή δράση του Αρη Βελουχιώτη στον Μοριά. Ή καταλυτική παρουσία αυτών των αντιθέσεων ενισχύθηκε από το γεγονός οτι το ΚΚΕ λειτουργούσε υποτονικά σαν δημοκρατικός συλλογικός μηχανισμός. Ή τεράστια μάζα τών νέων μελών είχε μόνο σχετική ευθύνη γι αυτό. Ή αρχή τής κατοχής είχε βρει το ΚΚΕ μέ 200 περίπου μέλη ελεύθερα καί στις φυλακές. Δεδομένου ότι το 1936 είχε μέλη καί υπολογίζοντας τις επιρροές, μπορούμε να πούμε οτι καί αν δεν υπόγραψαν δήλωση καί οί πού αναφέρει ό Κούσουλας, 21 πάντως ένας σημαντικός αριθμός πήρε τον χαρακτηρισμό του «δηλωσία». Το ΚΚΕ στηρίχθηκε στα πρώτα του βήματα στην κατοχή, άλλα καί αργότερα, σέ αυτούς ακριβώς τους «δηλωσίες», 22 στους οποίους όμως δεν αναγνώριζε 18. Θ. Χατζής, ο.π., τ. III, σ Το αποτέλεσμα ήταν μια απίθανη κατάσταση στην Αθήνα, οπού ή «Χ» μετέφερε όπλα για τήν Χωροφυλακή καί τήν Αστυνομία μέ τήν ανοχή τού ΕΛΑΣ, οπού όλος ό κόσμος προσπαθούσε να συνεννοηθεί μέ τους Γερμανούς για νά του παραδώσουν τήν εξουσία, όπου κατοχικοί παράγοντες βρίσκονταν να συνεργάζονται μέ το ΕΑΜ γιά τήν τάξη Βλ. Γ. Ίωαννίδης, ο.π., σ. 282, D. Koussoulas, Revolution and Defeat, Λονδίνο 1965, σ Π. Δανιηλίδης, Συνέντευξη στον γράφοντα.

15 188 Γιώργο; Μαργαρίτης περίπου πολιτικά δικαιώματα. Αν συνυπολογίσουμε ότι και από τα ελεύθερα μέλη πολλοί ήταν αναμεμιγμένοι σε σχήματα όπως της «Προσωρινής Διοίκησης» ή τής «Παλαιάς Κεντρικής Επιτροπής», πού είχαν χαρακτηριστεί επίσημα σαν ύποπτα ή και «χαφιέδικα», και είχαν χάσει και αυτοί σέ μικρότερο βαθμό το δικαίωμα λόγου καί κύρια το δικαίωμα αντίλογου, τότε καταλαβαίνουμε τό πώς δημιουργήθηκε Από τήν αρχή τής κατοχής μία ηγεσία αυτούύναμη καί αυτόφωτη στο λαϊκό κίνημα. Ηγεσία καθαρή, «αδιάλλακτη» καί «αδιάφθορη Από τον ταξικό εχθρό», πού βρέθηκε όμως από τήν απομόνωση των φυλάκων στην σχετική απομόνωση τής παρανομίας καί μάλιστα χωρίς συνεργάτες. Σημείο έτσι μονοσήμαντης αναφοράς της ήταν οί κατευθυντήριες γραμμές του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος καί πρωταρχικό μέλημα της ή διατήρηση τής «καθαρότητας» τής γραμμής καί ή αποφυγή «παραστρατημάτων». Μέλημα καί αγωνία της πού απέκλειε σημαντικές πρωτοβουλίες από τήν πλευρά της. Μέσα από αυτές τις προϋποθέσεις, οί πολιτικές, κοινωνικές καί οικονομικές προοπτικές τού λαϊκού συνασπισμού διαγράφηκαν πολύ αφηρημένα. Ή ηγετική ομάδα τού ΚΚΕ, ενώ είχε συγκροτηθεί καί παγιωθεί μέ βάση τήν επιδίωξη μιας «κλασικής» επανάστασης μέ αδρά ταξικά χαρακτηριστικά, μέ τό προλεταριάτο επικεφαλής, βρέθηκε Από τα πράγματα να καθοδηγεί έναν πλατύ λαϊκό συνασπισμό. Τό πρόβλημα της εντείνονταν Από τό γεγονός ότι αναζητούσε μια προοπτική ολοκλήρωσης τής ενότητας καί τήν μεταβολή της σέ πανεθνική, πράγμα πού τήν ανάγκαζε στο επίπεδο τού λεξιλογίου καί τής πολιτικής λογικής καί πραχτικής να περιορίζεται σέ «εθνικά» θέματα. Ή ηγεσία τού ΚΚΕ πήρε έτσι μία «εθνική» μορφή, ερήμην τής εργατικής τάξης, προϊόν τής οποίας υποστήριζε πώς ήταν, άλλα καί ερήμην ακόμα τού λαϊκού συνασπισμού πού εκφραζόταν μέσα Από τό ΕΑΜ. Υπήρχε δηλαδή ενα φαινόμενο αποξένωσης τής ηγεσίας αυτής Από τα δρώμενα, Από τις κοινωνικές δυνάμεις πού τήν ακολουθούσαν καί φυσικά Από τα συμφέροντα καί τις προοπτικές τους. Ισως νά εκφράσουμε καλύτερα τό φαινόμενο λέγοντας πώς τό ΚΚΕ λειτουργούσε σέ έναν ιδιόκτητο, ιδιωτικό καί φανταστικό πολιτικό χώρο. Ή έμπνευση Από μια πολιτική πού δεν πήγαζε Από τις καταστάσεις τής στιγμής καί τού τόπου, έκανε ώστε ή απομόνωση τής ηγετικής ομάδας νά μήν είναι μόνο όπως προαναφέραμε πραχτική, άλλα καί βαθιά ιδεολογική καί πολιτική. Έδώ μπορεί καί λειτουργεί τό φαινόμενο τής συνεχούς υποταγής των εντυπωσιακά μόνων ηγετών τού λαϊκού κινήματος στις πιέσεις διαφόρων χώρων, είτε στο εσωτερικό τού κινήματος (π.χ. Σβώλος καί φιλελεύθεροι), 23 εϊτε στο εξωτερικό, στις πολυάριθμες διαπραγματεύσεις. 23. Μ. Παρτσαλίδης, Διπλή αποκατάσταση τής Εθνικής Αντίστασης, Αθήνα 1978, σ. 148 : για πιέσεις Σβώλου.

16 Πολιικ* ηροοτττ 2 χές καί δννατότητες κατά την άπελεν&έρωση 189 Ό γάμος πού περιέγραψε ο Hobsbawm εύκολα, όπως φαίνεται, στις κρίσιμες καταστάσεις, κατέληγε στο διαζύγιο. Μια εθνική, αριστερή, λαϊκή κίνηση δημιουργήθηκε στα πλαίσια του ΕΑΜ. Μοιράζοντας όμως το νοικοκυριό της με τήν «διεθνοποιημένη» αριστερά της Γ Διεθνούς πού γεννήθηκε από τήν μπολσεβίκικη επανάσταση, γινόταν αναποτελεσματική, μια καί τά ενδιαφέροντα του ενός δέν αντιστοιχούσαν στα συμφέροντα τού άλλου. Ό γάμος είχε μέσα του το στοιχείο τού ευνουχισμού, ή επανάσταση, κατά τήν έκφραση του Αγγέλου Ελεφάντη, ήταν αδύνατη. Σαν παρένθεση ας αναφέρουμε έδω ότι, κάτω από αυτές τις συνθήκες, οί ελπίδες πού βάσιζε ή ηγεσία τού ΚΚΕ στίς, συχνά επικαλούμενες στά θεωρητικά της έντυπα, «μαγικές» επαναστατικές ιδιότητες της εργατικής τάξης ήταν χωρίς αντικείμενο. Ή ίδια ή πραχτική μετέβαλε αυτή τήν τάξη σέ δευτερεύουσα συνιστώσα μιας πολιτικής πού δέν προέβλεπε τήν ταξική ρήξη, καί έτσι, ακόμα καί αν υποτεθεί ότι ή τάξη αυτή έστω καί μέ τήν μορφή καί τις ιδιότητες πού είχε στην Ελλάδα τού 1944 είχε επαναστατικές δυνατότητες, δέν της ζητήθηκε ποτέ ή απόδειξη τους. Τήν αδυναμία αυτή τήν είχαν αντιληφθεί οί "Αγγλοι στην διάρκεια της κατοχής καί μπόρεσαν να εφαρμόσουν μια διπλή, καλά συντονισμένη πολιτική. Το κίνημα του ΕΑΜ αντιμετωπίστηκε καί σαν εχθρός καί σαν φίλος, άλλα πάντα μέ στόχο τον περιορισμό των δυνατοτήτοον του. Ή πολιτική αυτή άνοιγε ρωγμές μέ μεγάλη ευκολία ακόμα καί στο επίπεδο της ηγεσίας. Στην απελευθέρωση ό Παπανδρέου είχε ήδη αντιληφθεί καί εκμεταλλευθεί τίς αντιφάσεις καί τις αδυναμίες αυτές. Μπόρεσε εύκολα να δώσει καί να κερδίσει μάχες ακόμα καί στον Ιδεολογικό τομέα. Οταν στίς 18 Οκτωβρίου, στο Σύνταγμα, δήλωσε ότι ή παράταξη του πιστεύει καί στην λαοκρατία καί ανέλαβε νά εξηγήσει τό τί είναι αυτή ή λαοκρατία, κέρδισε μια εύκολη νίκη. Πράγματι, μέσα στην μονοσήμαντη φροντίδα της για πλάταιμα τής εθνικής ενότητας, ή ηγεσία τού ΚΚΕ δέν είχε βάλει αυτή τήν έννοια σέ συγκεκριμένα πλαίσια καί ποτέ μέ τήν πραχτική της δέν μεταμόρφωσε αυτή τη λέξη σέ συγκεκριμένη εικόνα. Ό Παπανδρέου μπόρεσε έτσι νά τήν μορφοποιήσει όπως ακριβώς ήθελε. Διαπιστώνεται λοιπόν οτι, εάν ό συνασπισμός τής συντήρησης περιορίστηκε στην άμεση προοπτική τής επιβίωσης του, ό αντίπαλος συνασπισμός δέν έβγαλε τίς δικές του επιδιώξεις από τον χώρο τού αφηρημένου. Χρησιμοποίησε κατά κόρο γενικά καί αόριστα φραστικά σχήματα, όπως ή εξασφάλιση ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης μέ στόχο τήν λαϊκή δημοκρατία. Σχήματα πού είχαν σαν στόχο τό νά βοηθήσουν τήν άμεση πολιτική επιδίωξη για πλάταιμα τού εθνικού μετώπου, καί δέν αντιμετώπιζαν πιο μακροπρόθεσμες προοπτικές.

17 190 Γιώργος Μαργαρίτης Ή προοπτική, γι«παράδειγμα, για μια ομαλή πολιτική εξέλιξη έκρυβε πολλές εκπλήξεις καθώς δέν έπαιρνε υπ' οψη της τήν πραγματικότητα. Αναφερθήκαμε προηγούμενα στην κατάσταση πού επικρατούσε στην Μακεδονία, στον Μοριά και στην Ηπειρο, όπου βρισκόταν σέ πλήρη εξέλιξη μια κατάσταση εμφυλίου πολέμου. Είναι χαρακτηριστικό για τό ιί συνέβαινε, ότι ή μεγαλύτερη μάχη πού έδωσε ό ΕΛΑΣ στην κατοχή τόσο από πλευράς δυνάμεων πού συμμετείχαν, όσο καί από τήν πλευρά των απωλειών δόθηκε στο Κιλκίς, ενάντια στους ένοπλους χωρικούς πού στα πλαίσια εθνικών οργανώσεων ή των καταχτητων είχαν εναντιωθεί στον ΕΛΑΣ. 24 Στις περιοχές αυτές τα στρατόπεδα είχαν βαθιά χωριστεί, τό μίσος είχε βαθιά φωλιάσει στις καρδιές, καί το αίμα πού χύθηκε, ή άλληλο καταστροφή χωριών καί περιουσιών, 25 εμπόδιζε οποιαδήποτε «ομαλή» συμφιλίωση. Τα σπέρματα του εμφυλίου υπήρχαν ήδη τον Οκτώβριο του 1944 καί ή περιφρόνηση αυτής τής παραμέτρου δέν μπορούσε παρά να φέρει δυσάρεστες εκπλήξεις. Ή προοπτική τής «ομαλής δημοκρατικής εξέλιξης» ήταν ενα φανταστικό σχήμα πού δέν είχε καμμία ελπίδα επιτυχίας στην πραγματικότητα. Ή απόπειρα εφαρμογής του θα είχε σαν μοναδικό αποτέλεσμα τήν υπονόμευση τής θέσης του ΕΑΜικού συνασπισμού. Ο ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ Στον ήδη πολύπλοκο αυτό κύκλο επιδρά ισχυρά ό εξωτερικός παράγοντας. Ή Αγγλία φυσικά, πού επεμβαίνει ενεργητικά καί άμεσα, προβάλλοντας σαν δικές της επιδιώξεις τήν διατήρηση τών προπολεμικών κοινωνικών καί πολιτικών ισορροπιών καί, σέ δεύτερη φάση, τών ομάδων καί χώρων πού διάκεινται φιλικά προς αυτήν. Για τήν Βρετανική Αυτοκρατορία, πού πάσχιζε να διατηρήσει μέσα στις νέες συνθήκες ή τότε βρετανική εξωτερική πολιτική, ή εξασφάλιση τής Ελλάδας ήταν απαραίτητη σαν πρόσβαση στα Βαλκάνια καί τήν Νοτιο-ανατολική Ευρώπη, άλλα καί σαν βόρειο στήριγμα του τριγώνου Ελλάδα - Παλαιστίνη - Αίγυπτος πού συνόψιζε τήν αγγλική κυριαρχία στην Ανατολική Μεσόγειο. Ήταν ή εποχή πού ή πίεση τού αμερικανικού παράγοντα γινόταν ιδιαίτερα αισθητή από τήν Αυτοκρατορία. Ή αποτυχία τής προστατευόμενης από τον Churchill κυβέρνησης Badoglio στην Ιταλία, ή σοβιετική προέλαση πού απομάκρυνε από τήν αγγλική επιρροή τις χώρες τής κεντρικής Ευρώπης καί ή γενικώτερη αδυναμία τής Αγγλίας έκαναν επιταχτική τήν 24. Στην μάχη του Κιλκίς ό ΕΛΑΣ ερριξε 15 Τάγματα ενάντια στις 6 ως ενό πλων διαφόρων οργανώσεων, συμμοριών καί αρχηγών. Ό ΕΛΑΣ είχε 136 νεκρούς. 25. Στοιχεία σέ Θ. Μητσόπουλο ο.π. καί Πρωτόπαππα-Κικίτσα, ο.π.

18 ϋολιτικες προοππκές και δννατότητες κατά την άπελεν&έροίση 191 επιτυχία στην Ελλάδα. Ή Αγγλία ήθελε τον έλεγχο της χώρας αυτής, πράγμα όμως πού δεν σήμαινε αυτόματα οτι είχε και τήν δυνατότητα να τον υλοποιήσει. Λιγότερο προφανής είναι ή σοβιετική ανάμιξη. Ό κόκκινος στρατός είχε τελεσίδικα κυριαρχήσει στα πεδία τών μαχών, πράγμα πού επέτρεπε στην πολιτική ηγεσία νά χαράξει τους δικούς της άξονες σχετικά μέ το μέλλον τού γύρω της χώρου. Υπήρχε φυσικά ένας ασαφής κίνδυνος Από μία πιθανή συνεννόηση Γερμανίας και Άγγλο-Άμερικανών, άλλα το κοινωνικό κλίμα, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, καθώς και ή σοβιετική στρατιωτική ίσχύς, μάλλον απαγόρευαν τέτοιες σκέψεις. Τον Ιούλιο του 1944 οί Σοβιετικοί οργανώνουν μία πολύ περιπετειώδη επιχείρηση καί προκαλούν ενα σοβαρό διπλωματικό επεισόδιο γιά νά στείλουν μια στρατιωτική αποστολή στο Γενικό Στρατηγείο του ΕΛΑΣ. 26 Πέρα Από τίς φιλικές συζητήσεις στο Κάϊρο, ήταν ή πρώτη επίσημη επαφή πού αποκτούσε το απελευθερωτικό κίνημα στην Ελλάδα μέ τήν Σοβιετική Ενωση. Αυτό δεν φαίνεται νά πρόσθεσε τίποτα νέο. Λέγονται πολλά γιά τους μορφασμούς τών Σοβιετικών μέ τους οποίους εκφράζανε τάχα διπλωματικά τίς απόψεις τους (σέ συνδυασμό μέ τά περί θωρηκτών ανέκδοτα του Μανουΐλσκι το 1934). 27 Ή ουσία φαίνεται νά είναι οτι ή ηγεσία τού ΚΚΕ μέσα στην δύσκολη πολιτική θέση πού βρισκόταν, προσπάθησε μέ κάθε τρόπο νά σπάσει τήν απομόνωση της καί νά πάρει οδηγίες Από το «κέντρο». Οί Σοβιετικοί φαίνεται πώς δέν είχαν τίποτα να πουν, γιά κάποιους λόγους πού γνωρίζουμε ελάχιστα. Οί επεμβάσεις καί οί 6τοιμες λύσεις πού προμηθεύονταν το ΚΚΕ στον μεσοπόλεμο Από τήν Κομμουνιστική Διεθνή, δέν έγινε δυνατό νά το οδηγήσουν πάλι στα ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΜΕΣΑ Ό συσχετισμός τών στρατιωτικών δυνάμεων τών αντιπάλων συνασπισμών δέν μποροϋσε παρά νά έχει πολύ μικρότερη σημασία Από τά πολιτικά δεδομένα τού προβλήματος. Από μόνος του δέν μποροϋσε νά καθορίσει τίποτα σέ μια κατάσταση τέτοιων αμφιβολιών καί ανακατατάξεων. Οί άρχουσες τάξεις διέθεταν στην Ελλάδα, πέρα Από τίς ομάδες τού Βεντήρη, της PAN, της «Χ», της Ιεράς Ταξιαρχίας καί παρόμοιων «εθνικών οργανώσεων» πού ποτέ δέν αποτέλεσαν υπολογίσιμο Από μόνες τους παράγοντα τίς ένοπλες δυνάμεις τού κατοχικού κράτους, τον ΕΔΕΣ τού Ζέρβα καί τίς διάφορες ομάδες της Μακεδονίας. 26. FO 371/43772 R 12277, FO 371/43772 R (για απομάκρυνση υπεύθυνου Σοβιετικού αξιωματικού στο Bari). 27. Γ. Ίωαννίδης, ό.π., σ. 270.

19 192 Γιώργος Μαργαρίτης Στα χαρτιά οί 15 ώς άνδρες των Ταγμάτων Ασφαλείας, οί τουλάχιστον τού Ζέρβα, οϊ του Τσαούς Άντών, ή Χωροφυλακή και ή Αστυνομία, εξοπλισμένοι καλά από Γερμανούς και Άγγλους, αντιπροσώπευαν μια σοβαρή δύναμη. Στην πραγματικότητα, ή ευκολία μέ τήν οποία τα τμήματα αυτά διαλύθηκαν μόλις αντιμετώπισαν μόνα τους τον ΕΛΛΣ, δείχνει τα στενά όρια τής στρατιωτικής τους αξίας. Ό Ιερός Λόχος και ή 3η Ορεινή Ταξιαρχία τής κυβέρνησης Παπανδρέου δεν θα άλλαζαν τίποτε στο σκηνικό. Γινόταν έτσι κρίσιμα κατανοητή ή αναγκαιότητα τής αγγλικής στρατιωτικής παρέμβασης, ώστε να αποκατασταθούν οί ισορροπίες. Οταν ξεκίνησε ό αγγλικός στρατός για τήν Ελλάδα, ό στρατηγός Wilson έκφρασε τήν κατάσταση ώς εξής : «ξεκινάμε μέ στόχο να μπλοφάρουμε σέ τρεις κατευθύνσεις σχετικά μέ τήν δύναμη μας. Νά ξεγελάσουμε τους Γερμανούς, τό ΕΑΜ, και νά πείσουμε και τήν ελληνική δεξιά για τις δυνατότητες μας, ώστε νά κρατηθεί τό ηθικό και ή συνοχή της». 28 Ή επιχείρηση «ΜΑΝΝΑ» ξεκίνησε λοιπόν μέ μιά ταξιαρχία αρμάτων (χωρίς ολα της τα άρματα), μία αλεξιπτωτιστών και μέ τήν πιο ταλαιπωρημένη ίσως μεραρχία τής Αυτοκρατορίας, τήν 4η Ινδική. Μιά δύναμη 15 ώς ανδρών όταν θά ολοκληρωνόταν ή αποβίβαση της. Δύναμη ανεπαρκής, άλλα και ή μόνη διαθέσιμη. Ή επίθεση πού τόσο ήθελε ο Chur hill στην Ιταλία βρισκόταν σέ εξέλιξη, ενώ ή ανήσυχη Παλαιστίνη καθήλωνε ο,τι περίσσευε, θά πέρναγε καιρός για νά αποδεσμευτεί ή 5η ίνδική μεραρχία, για νά αποσπαστεί ή 46η πεζικού από τήν Ιταλία, νά έρθει ή 4η πεζικού από τήν Αγγλία, και νά δοθεί ή μάχη του Δεκεμβρίου μέ ενα συσχετισμό υπέρ τής Αγγλίας. Ό ΕΛΑΣ δέν ήταν ένας στρατός μέ απεριόριστες δυνατότητες. Ανάμεσα στις 45 μέ μαχητές του υπήρχαν αξιόλογα σύνολα, δοκιμασμένα σέ κάθε είδους μάχες. Όμως ή γενική σύγχυση τής απελευθέρωσης, τά πολιτικά διλήμματα των πολιτικών του φορέων, οί βάλτοι τών εμφύλιων εμπλοκών και οι οδηγίες τών Άγγλων στους οποίους υπαγόταν, έκαναν αυτό τον στρατό δυσανάλογα, σέ σχέση μέ τον όγκο του, αποτελεσματικό. Ό ΕΛΑΣ δέν μπόρεσε πουθενά νά δώσει ενα αποφασιστικό χτύπημα στους Γερμανούς, πού, εκτός από τά λάφυρα, θά έδινε στον απελευθερωτικό συνασπισμό ένα ισχυρό πολιτικό πλεονέκτημα. Ακόμα, ή διστακτικότητα τής γραμμής του τον εμπόδιζε νά εκμεταλλευτεί και τις επιτυχίες πού είχε. Στην Κεφαλλονιά, οπού ένας σημαντικός αριθμός πυροβόλων έπεσε στα χέρια του, ή αναποφασιστικότητα τών στελεχών του (πού προφανώς δέν ήθελαν νά θίξουν τους αξιωματικούς εκπροσώπους τής κυβέρνησης) αφήνει 28. FO 371/43717 R

20 Πολιτικές προοπτικές και δννατότητες κατά την άπελενφέρωση 193 ελεύθερους τους πολιτικούς του αντιπάλους να σαμποτάρουν το υλικό αυτό. Οποια και νά ήταν τα προβλήματα του ΕΛΑΣ, είναι σίγουρο πώς ή εξέλιξη τών πολιτικών πραγμάτων δεν οφειλόταν στην δική του αδυναμία. Ή μή υλοποίηση τών προοπτικών της αριστεράς πρέπει να αποδοθεί σέ άλλους παράγοντες. Ή Απελευθέρωση σφραγίζει το ιστορικό φαινόμενο της ελληνικής Εθνικής Αντίστασης. Παρουσιάζεται σαν τό σημείο καμπής, όπου ή δυνατότητα επιλογής διαφορετικών δρόμων προσφέρεται ανάγλυφη στην νοελ ληνική κοινωνία. Είναι βέβαιο όμως ότι, παρά τό μέγεθος και την έκταση τών συγκρούσεων και τών φαινομένων τής κατοχής, τα γεγονότα δέν οδηγούν στην αναθεώρηση τών βασικών επιλογών τού τόπου. Αντίθετα μέσα Από ποταμούς αίματος πρίν και μετά τήν Απελευθέρωση παγιώνονται οί μηχανισμοί τού μεσοπολέμου, συντρίβεται ή αμφισβήτηση προς αυτούς και γίνεται δυνατό, μετά τό 1950, νά αναπροσαρμοστεί ή Ελλάδα σέ πρότυπα πολιτισμού διαφορετικά Από τά κοινωνικά οράματα τού απελευθερωτικού ξεσηκωμού. Αυτό πού ακολούθησε τήν Απελευθέρωση δέν ήταν ακριβώς ή συνέχιση τού παρελθόντος. Ήταν κάτι άπ αυτή άλλα βαθιά τραυματισμένο. Πολλές φορές κυριάρχησαν σχήματα βίαιου συγκερασμού, όπου τα βιώματα τής κατοχής, τού εμφύλιου καί τό αδιέξοδο αυτής τής ίδιας τής ιδέας τής Απελευθέρωσης όριζαν τίς πράξεις καί τις σκέψεις. Δέν επέζησαν ούτε οί βασικές προϋποθέσεις γιά τήν επούλωση τών τραυμάτων μέ τον χρόνο καί πολλά χρόνια μετά αυτά προσδιόριζαν τήν ζωή τού τόπου. Ή Απελευθέρωση ήταν ή αφετηρία μιας εποχής ιδιόμορφης καί προβληματικής. 29. FO 371/43694 R καί FO 37! R : από αναφορές έλληνα αξιωματικού - συνδέσμου.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949. ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚZ Η ΕΛΛΑ Α ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟ Ο 1940-1949 ο θρίαµβος της εθνικής αντίστασης και η τραγωδία του εµφυλίου πολέµου 180 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

AΠΟ ΤΟ ΛΙΒΑΝΟ ΣΤΗΝ ΚΑΖΕΡΤΑ

AΠΟ ΤΟ ΛΙΒΑΝΟ ΣΤΗΝ ΚΑΖΕΡΤΑ 51 διευθέτηση του καθεστωτικού ζητήματος, στέλνει μία ομάδα αντιπροσώπων με ιδεολογική ανομοιογένεια, φυσικό άλλωστε αποτέλεσμα του μετωπικού χαρακτήρα του ΕΑΜ και της ΠΕΕΑ. Πρόκειται για πρόβλημα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή»

«Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» ΟΜΙΛΙΑ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25 ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821 (2015) «Καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή» Ο Θούριος του Ρήγα Φεραίου εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

. ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ . ΣΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: Ολιγόλεπτο Θέµατα: 4 Η Κατοχή και η Εθνική Αντίσταση (επαναληπτικό) ΘΕΜΑ 1ο Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης

Λεωνιδας ΚυρΚος. Η δυναμική της ανανέωσης Λεωνιδας ΚυρΚος Η δυναμική της ανανέωσης Τα BIBΛIA TOY ΤΖον Λε Καρε ςtiς EKδOςEIς KAςTANIωTH * Κι ο κλήρος έπεσε στον ςμάιλι, μυθιστόρημα, 2008 ο εντιμότατος μαθητής, μυθιστόρημα, 2009 οι άνθρωποι του

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου],

ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου], ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου], Κύριοι Αρχηγοί & Εκπρόσωποι των Κομμάτων της Βουλής των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 27- Το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Το κίνημα στο Γουδί (αφίσα της εποχής)

Ενότητα 27- Το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Το κίνημα στο Γουδί (αφίσα της εποχής) Ενότητα 27- Το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Το κίνημα στο Γουδί (αφίσα της εποχής) Χρονολόγιο 1893 Πτώχευση 1897 Ελληνοτουρκικός πόλεμος 1909 (15 Αυγούστου) Κίνημα στο Γουδί 1910 Ο Βενιζέλος

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( )

ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ ( ) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ( ) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ ( ) ΒΑΣΙΛΗ Ι. ΦΙΛΙΑ ΤΑ ΑΞΕΧΑΣΤΑ ΚΑΙ ΤΑ ΛΗΣΜΟΝΗΜΕΝΑ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ (1963-1967) ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ-ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ (1967-1974) ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗ (1974-1993) Περιεχόμενα Πρόλογος... 9 Ι. Από την κατοχή ως τα Ιουλιανά

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ. Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΕΤΝΑΜ Εργασία της μαθήτριας Έλλης Βελέντζα για το πρόγραμμα ΣινΕφηβοι Ο πόλεμος του Βιετνάμ(1965-1975) ήταν η μεγαλύτερη ένοπλη σύγκρουση μεταξύ Δύσης και Ανατολής κατά την διάρκεια του

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι

Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΝΟΕΣ ΔΟΕΣ ΤΟΕΣ ΝΟΕΣ ΑΠΟΔΗΜΟΥ. Γραφείο Προέδρου Γραφείο Γενικού Δ/ντή. Συντρόφισσες, σύντροφοι Συντονιστής Οργανωτικής Γραμματείας ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιπποκράτους 22 & Ναυαρίνου, 106 80 Αθήνα Τηλ.: 210 3665301-03 - Fax: 210 3665089 www.pasok.gr - e-mail: syntonistis@pasok.gr Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2013 ΠΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη ανάλυση εκλογικού αποτελέσματος Σεπτεμβρίου 2015

Σύντομη ανάλυση εκλογικού αποτελέσματος Σεπτεμβρίου 2015 Σύντομη ανάλυση εκλογικού αποτελέσματος Σεπτεμβρίου 2015 Σεπτέμβριος 15 Ιανουάριος 15 ΣΥΡΙΖΑ 35,46 36,34 ΝΔ 28,10 27,81 ΧΑ 6,99 6,28 ΠΑΣΟΚ 6,28 4,68 ΚΚΕ 5,55 5,45 ΠΟΤΑΜΙ 4,09 6,05 ΑΝΕΛ 3,69 4,75 ΕΝΩΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου

η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΕ Η ΠΕΡΙΟ ΟΣ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α: η πορεία προς την πτώση της πρώτης δηµοκρατίας και η δικτατορία της 4 ης Αυγούστου 122 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. για τις πολιτικές εξελίξεις ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ. για τις πολιτικές εξελίξεις ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ για τις πολιτικές εξελίξεις ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2016 Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ ΤΗΣ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ Η Μάχη της Κρήτης έχει µια ξεχωριστή θέση στη ροή των γεγονότων του Β' Παγκοσµίου Πολέµου. Ο Ελληνικός λαός στη Κρήτη, εγκαταλελειµµένος

Διαβάστε περισσότερα

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1. Δυναμικές προσαρτήσεις της Γερμανίας από το 1936 μέχρι το 1939:.................. 2. Η Στάση των συμμάχων απέναντι στο γερμανικό επεκτατισμό: πολιτική του κατευνασμού

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 200 Μάρτιος 2008 Έρευνα 11-13/3

Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 200 Μάρτιος 2008 Έρευνα 11-13/3 Πανελλαδική πολιτική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Μάρτιος 2008 1 Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Ταυτότητα της έρευνας Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 11 έως και 13 Μαρτίου 2008. Τύπος έρευνας: Tηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ )

Κεφάλαιο 3. Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 5 η ενότητα «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 3 Οι Βαλκανικοί Πόλεµοι (σελ. 186 189) Οι προσδοκίες, που καλλιέργησε στους υπόδουλους χριστιανικούς λαούς το κίνηµα των Νεοτούρκων το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Ιδρυτική διακήρυξη Η Ελλάδα βιώνει για άλλη μια φορά μια εθνική τραγωδία που απειλεί την κοινωνία με διάλυση και υπονομεύει την ίδια την υπόσταση του έθνους. Η χώρα παγιδευμένη στη μέγγενη παράνομων διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ )

Κεφάλαιο 8. Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Ενότητα Ε - «Η Ελλάδα στον 20 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 8 Η γερµανική επίθεση και ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος (σελ. 208 211) Μετά την αποτυχία των Ιταλών να καταλάβουν την Ελλάδα, έσπευσαν να τους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες

Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Κυβέρνηση συνεργασίας και ευρώ θέλουν οι Ελληνες Πρώτο κόμμα ο ΣΥΡΙΖΑ, ανεπαίσθητη πτώση της ΝΔ, νέες απώλειες για το ΠαΣοΚ το 80% ζητεί παραμονή στην ευρωζώνη ενώ μόνο το 13% θέλει επιστροφή στη δραχμή

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν.

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. 1. Όλη η προπαγάνδα και η αναταραχή, πρέπει να φέρουν έναν πραγματικά κομμουνιστικό χαρακτήρα και σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Όλα

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 27 ΜΑΪΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Το κίνηµα στο Γουδί και η κυβέρνηση Βενιζέλου

Το κίνηµα στο Γουδί και η κυβέρνηση Βενιζέλου Το κίνηµα στο Γουδί και η κυβέρνηση Βενιζέλου Το κίνηµα στο Γουδί -1909 Τον Αύγουστο του 1909 αξιωµατικοί του στρατού, συγκεντρώθηκαν στο Γουδί της Αθήνας και κήρυξαν επανάσταση εναντίον του βασιλιά Γεωργίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΣΤ Ο ΕΥΤΕΡΟΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ 152 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Α2 ΛΑΘΟΣ 4 ΛΑΘΟΣ 5 ΣΩΣΤΟ 6 ΛΑΘΟΣ 7

ΘΕΜΑ Α2 ΛΑΘΟΣ 4 ΛΑΘΟΣ 5 ΣΩΣΤΟ 6 ΛΑΘΟΣ 7 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑ Α1 Νεοτουρκικό Κίνημα 1 : Το Νεοτουρκικό Κίνημα του 1908, που υποσχέθηκε στους λαούς της αυτοκρατορίας ισονομία, ισοπολιτεία και ευρύτατο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, είχε ως στόχο τον εκτουρκισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ «Μεικτά» Συστήματα Καπιταλισμού και η Θέση της Ελλάδας Η θεωρία VoC, βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην ανάλυση των δύο βασικών μοντέλων καπιταλισμού των φιλελεύθερων

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος

Εισηγητής Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος. Δρ. Αβραάμ Παπασταθόπουλος Εισηγητής Δύναμη: Η πιθανότητα που έχει ο «άνθρωπος» να είναι σε θέση να «περάσει» τις δικές του επιθυμίες μέσα από μία κοινωνική σχέση παρά την αντίσταση. Εξουσία: Η εξουσία ορίζεται ως το νόμιμο δικαίωμα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωεκλογές 2014: νέα δεδομένα νέοι διαχωρισμοί

Ευρωεκλογές 2014: νέα δεδομένα νέοι διαχωρισμοί Ευρωεκλογές 2014: νέα δεδομένα νέοι διαχωρισμοί Τον Ιούνιο του 2012 είχαμε μια πρώτη αλλαγή στον «εκλογικό χάρτη». Μετά τις εκλογές της προηγούμενης Κυριακής φαίνεται να παγιώνεται ένα δίπολο με κεντρικούς

Διαβάστε περισσότερα

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ:

ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΟΝΟΜΑ: ΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: ΓΩΝ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Να γράψετε στο τετράδιό σας τους αριθµούς της Στήλης Α και δίπλα σε κάθε αριθµό ένα από τα γράµµατα της Στήλης Β, ώστε να προκύπτει η σωστή αντιστοίχιση ΣΤΗΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Ιστορία Κεφ. 24 ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΩΝΑ Αρχική αντιμετώπιση του Αγώνα Η πολιτική της Αυστρίας Η πολιτική της Ρωσίας Οι προσπάθειες του Καποδίστρια Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε.

Ομιλία στο συνέδριο Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. Ομιλία στο συνέδριο "Νοτιοανατολική Ευρώπη :Κρίση και Προοπτικές" (13/11/2009) Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΔΥΤΙΚΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΣΤΗΝ Ε.Ε. ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΔΟΧΗ ΑΛΛΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ Κύριοι Υπουργοί, Κύριοι Πρέσβεις,

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15

Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 Πίνακας περιεχοµένων Συντοµογραφίες 11 Πρόλογος 13 Εισαγωγή 15 1. Ανθρωπογεωγραφία 19 2. Οι εξελίξεις στην οικονοµία 37 2.1. Ο πρωτογενής τοµέας της οικονοµίας 37 Tεχνογνωσία, συνέχειες, τοµές 55 2.2.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά θέματα προς συζήτηση:

Βασικά θέματα προς συζήτηση: ΕΝΟΤΗΤΑ 8. ΚΟΙΝΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΚΟΙΝΗ ΑΜΥΝΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ Βασικά θέματα προς συζήτηση: Η ανάπτυξη της Κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας Η λήψη των αποφάσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΟΡΜΕΣ ΤΟΥ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ - Ο ΑΡΧΙΔΑΜΕΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ποιος πόλεμος ονομάζεται Πελοποννησιακός: Ο καταστροφικός εμφύλιος πόλεμος μεταξύ Αθήνας - Σπάρτης και των συμμαχικών τους πόλεων-κρ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α.1 Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: α. Κλήριγκ β. Οργανισμός γ. Οργανικός Νόμος 1900 ΜΟΝΑΔΕΣ 15 Α.1.2 Να αντιστοιχίσετε κάθε δεδομένο της

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 10η: Το Κίνημα στο Γουδή Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 5: Τουρκικός Εθνικισμός Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό,

Διαβάστε περισσότερα

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815)

Η εποχή του Ναπολέοντα ( ) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) Η εποχή του Ναπολέοντα (1799 1815) και το Συνέδριο της Βιέννης (1815) 1799 1804: Πρώτος Ύπατος «ένας ισχυρός λαϊκός ηγέτης που δεν ήταν βασιλιάς» Ο Ναπολέων «σώζει» το Διευθυντήριο Μάρτιος 1797: οι πρώτες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ

ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΕΝΑΣ ΓΕΡΜΑΝΟΣ ΒΑΣΙΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ -Πώς έγινε βασιλιάς του ελληνικού κράτους ο Όθωνας; Αφού δεν ήταν Έλληνας! -Για να δούμε τι θα βρούμε γι αυτό το θέμα στο διαδίκτυο. -Κοιτάξτε τι βρήκα, παιδιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013)

ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) 1 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΜΑΘ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ECONOMIST ΜΕ ΘΕΜΑ «ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» (07-02-2013) Κύριε Υπουργέ Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, φίλε Θανάση Τσαυτάρη, Υψηλοί προσκεκλημένοι,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 23 ΜΑΪΟΥ 2016 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ) ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΠΑΛΑΙΟ ΣΥΣΤΗΜΑ)

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβρι Σεπτέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 25-27/09

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβρι Σεπτέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 25-27/09 Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Σεπτέμβριος 2007 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 25 έως και 27 Σεπτεμβρίου 2007. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ

ΠΕΑΕΑ 15/10/ ΔΣΕ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΤΗ ΣΥΝΕΝΕΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΚΟΙΝΒΟΥΛΙΟΥ ΝΑ ΚΛΕΙΣΕΙ ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΝ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ, ΠΟΥ ΣΤΗΡΙΞΕ Η ΕΥΡΩΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1. α. Ορεινοί: Οι επαναστάτες του 1862 προκήρυξαν εκλογές αντιπροσώπων για Εθνοσυνέλευση, η οποία θα ψήφιζε νέο σύνταγμα. Οι εκλογές έγιναν το Νοέμβριο του 1862. Η πλειονότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org

ENA, Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών Ζαλοκώστα 8, 2ος όροφος T enainstitute.org Ιδρυτική Διακήρυξη 1. 2. 3. Το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών - ΕΝΑ ενεργοποιείται σε μια κρίσιμη για την Ελλάδα περίοδο. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι κοινωνικοί και πολιτικοί θεσμοί λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 4 Ο πόλεμος των τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014

νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014 νημερωτικό ελτίο Αριθμός Τεύχους: 03 Δεκέμβριος 2014 Σε αυτό το τεύχος: ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Η Διαπραγμάτευση ως Τρόπος Ειρηνικής Επίλυσης Συγκρούσεων. Συμφωνία Μυρόφυλλου - Πλάκας (29 Φεβ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας Οκτωβρίου 2014

ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ άτομα στις 13 περιφέρειες της χώρας Οκτωβρίου 2014 Ταυτότητα Έρευνας Επωνυμία εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη Χρονικό διάστημα συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο

Τάσσης Βασίλειος 12ο Λύκειο Η εποχή του Περικλή Ενίσχυση του δημοκρατικού πολιτεύματος Επέκταση της εμπορικής επιρροής των Αθηναίων στην Δύση (ίδρυση της αποικίας των Θουρίων το 444/3 π.χ.) Ο Πειραιάς εξελίσσεται στο κυριότερο εμπορικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2013 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 13 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα της έρευνας... σελ. 3 1. Βαθμός αισιοδοξίας για το αν η Ελλάδα θα παραμείνει

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβρι Νοέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 30/10 1/11

Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβρι Νοέμβρ ος 200 ιος 2007 Έρευνα 30/10 1/11 Πανελλαδική έρευνα γνώμης ΠΕΙΡΑΙΑΣ Νοέμβριος 2007 1 Ταυτότητα της έρευνας Ανάθεση : Εφημερίδα ΤΟ ΠΑΡΟΝ. Περίοδος έρευνας: Η έρευνα διεξήχθη από 30 Οκτωβρίου έως και 1 Νοεμβρίου 2007. Τύπος έρευνας: Τηλεφωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Page 1 of 5 Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ: ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Του Θάνου Κατσάμπα Σε λιγότερο από δύο μήνες συμπληρώνονται έξι χρόνια αφότου η Ελλάδα περιέπεσε στη δίνη των προγραμμάτων στήριξης από

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ

ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014: Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ 1 ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ 2014 Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΜΕΡΑ: ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΚΡΙΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΕΝΟΣ ΚΟΜΜΑΤΟΣ Παράγοντας που κρίνει την επιτυχία ενός κόμματος Ποσοστιαία Κατανομή Παράγοντας που

Διαβάστε περισσότερα

þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç

þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç Neapolis University HEPHAESTUS Repository School of Economic Sciences and Business http://hephaestus.nup.ac.cy Informative material 2011-12-21 þÿ ¹Ç±Ã¼ ½»» ± º±¹ Á±Ç þÿœ±á Â, ¹ÎÁ³  þÿ º±Ê http://hdl.handle.net/11728/8997

Διαβάστε περισσότερα

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.;

Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; 1 Ενημερωτικό Σημείωμα # 04 / Απρίλιος 2011 Θα αποτελέσει η Κροατία το 28 ο μέλος της Ε.Ε.; της Σύλβιας Ράντου M.Sc. στις Ευρωπαϊκές Σπουδές Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Δόκιμης Ερευνήτριας Κ.Ε.ΔΙΑ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 15 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ )

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 18 Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ. 142 145) Μετά τη Ναυµαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωµατικές ενέργειες για

Διαβάστε περισσότερα

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής

α. Η περίοδος της οθωμανικής κατοχής ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΣΤΗ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΑΔΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΑΡΧΕΣ TOY 190Υ ΑΙΩΝΑ ΕΩΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ Σε αντίθεση με την περίπτωση της Τουρκίας, όπου οι ένοπλες δυνάμεις και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 4η: Φιλική Εταιρεία Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ( )

ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ( ) ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΤΟ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (1821-1930) 1. Κουτσοβλαχικό ζήτημα : Το 1906 Έλληνες κάτοικοι της Ρουμανίας απελάθηκαν, λόγω της έξαρσης που γνώριζε την ίδια εποχή το Κουτσοβλαχικό

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ

12 Ο ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε γενικευμένη κρίση. Οικονομική κρίση, που την κάνει να ισορροπεί επικίνδυνα στο χείλος της οικονομικής καταστροφής. Πολιτική κρίση, με την άρση εμπιστοσύνης στα πολιτικά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι

Ανασκόπηση Στο προηγούμενο μάθημα είδαμε πως μετά το θάνατο του Βασιλείου Β : το Βυζάντιο έδειχνε ακμαίο, αλλά είχαν τεθεί οι βάσεις της κρίσης στρατι Εσωτερική κρίση εξωτερικοί κίνδυνοι 1054-10811081 Στο σημερινό μάθημα θα δούμε: 1. τα εσωτερικά προβλήματα 2. τους εξωτερικούς κινδύνους 3. κυρίως τη μάχη στο Ματζικέρτ και τις συνέπειές της Ανασκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ

ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ECONOMIST CONFERENCES ΟΜΙΛΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΜΕΪΜΑΡΑΚΗ PRESIDENT OF THE HELLENIC PARLIAMENT TO THE SECOND GREEK EU PRESIDENCY CONFERENCE «Europe and the Arab World: Strengthening political, business and investment

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΟΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ 1. Γερουσία : Στο Σύνταγμα του 1844 προβλεπόταν η ύπαρξη Βουλής και Γερουσίας. Οι γερουσιαστές θα διορίζονταν από

Διαβάστε περισσότερα

Προτεινόμενα Θέματα Ιστορία Γενικής Παιδείας

Προτεινόμενα Θέματα Ιστορία Γενικής Παιδείας ΘΕΜΑ Α1 Προτεινόμενα Θέματα Ιστορία Γενικής Παιδείας 2-5-2017 Να δώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων: ΘΕΜΑ Α2 Α) «Συλλογική ασφάλεια» Β) Δίκη της Νυρεμβέργης Γ) Ψυχρός πόλεμος Να χαρακτηρίσετε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ. 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΥΠΟΥ 9 Απριλίου 2013 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΜΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΕΘΝΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΒΑΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΙΣ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ» ΑΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 14 «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» - MEGA GREEK PUBLIC OPINION ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΝΑΤΡΟΠΗ» ΤΟΥ MEGA 13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 14 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ταυτότητα

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1]

Τηλ: Ανδρέου Δημητρίου 81 & Ακριτών 26 ΚΑΛΟΓΡΕΖΑ [1] ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΑΘΗΤΗ ΤΑΞΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΟΝΟΜ/ΜΟ: ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΚΥΡΙΑΚΗ 20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2016 ΚΑΘ/ΤΗΣ ΒΑΚΑΛΗ Κ. ΒΑΘΜΟΣ: /100, /20 ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1. Ν αποδώσετε το περιεχόμενο των παρακάτω όρων:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων 2 3.3.1. - Ηγεσία 3 Καθημερινά χρησιμοποιείται η έννοια του ηγέτη, όταν αναφερόμαστε σε άτομα που μέσα σε μία ομάδα καθοδηγούν τους άλλους, αναλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης

Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ενότητα 13 - Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις της βιομηχανικής επανάστασης Ιστορία Γ Γυμνασίου Απεικόνιση των γεγονότων στην Haymarket Square Σικάγο - Μάιος 1886 Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Politico TEYΧΟΣ 5ο. 5 ο ΤΕΥΧΟΣ [ΤΙΤΛΟΣ ΕΓΓΡΑΦΟΥ] [Υπότιτλος εγγράφου] ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

Politico TEYΧΟΣ 5ο. 5 ο ΤΕΥΧΟΣ [ΤΙΤΛΟΣ ΕΓΓΡΑΦΟΥ] [Υπότιτλος εγγράφου] ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ 5 ο ΤΕΥΧΟΣ [ΤΙΤΛΟΣ ΕΓΓΡΑΦΟΥ] [Υπότιτλος εγγράφου] 1 ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΙ ΝΕΕΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΕΣ ΡΟΕΣ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤ Σ ΜΕΤΕΞΕΛΙΞΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΑΣΥΛΟΥ

Διαβάστε περισσότερα