EÓÂÚÁÔ MÈÎÚÔÔÚÁ ÓÈÛÌÔ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "EÓÂÚÁÔ MÈÎÚÔÔÚÁ ÓÈÛÌÔ"

Transcript

1 C M Y K Kωδικός 7908 Περιοδική έκδοση του Συλλόγου Προστασίας Βεγορίτιδας Φύλλο 19ο Έτος 6ο Ιούνιος 2010 EÓÂÚÁÔ MÈÎÚÔÔÚÁ ÓÈÛÌÔ H ÙÂ ÓÔÏÔÁ appleô appleëúâùâ ÙÔÓ ÎfiÛÌÔ Ο Dr.Teruo Higa είναι καθηγητής φυτοκοµίας στο κολλέγιο Γεωργίας, (Πανεπιστήµιο του Ρίουκιους).Γεννήθηκε το 1941 στην Οκινάβα της Ιαπωνίας. Είναι πολύ γνωστός για την ανακάλυψη και α- νάπτυξη των Ενεργών Μικροοργανισµών (ΕΜ) και αφιερώνει σχεδόν τον µισό από το χρόνο του διευθύνοντας µε επιτυχία τις προσπάθειες για την εξάπλωση της χρήσης της τεχνολογίας ΕΜ στη γεωργία σε διάφορες χώρες. Η Φιλοσοφία των ΕΜ «Ο τρόπος ζωής µας, βασισµένος µέχρι σήµερα στην αρχή του ανταγωνισµού, πρέπει πια να αλλάξει. Η σκέψη και η επιστήµη, αλλά και η κοινωνική δο- µή χρειάζονται αλλαγές ώστε να συµβάλουν στην ίδρυση ενός συστήµατος αρµονικής συνύπαρξης και ευηµερίας του συνόλου. Για το σκοπό αυτό πρέπει να αντιµετωπιστούν τα σοβαρά προβλή- µατα σίτισης, περιβάλλοντος, ιατρικής περίθαλψης και ενέργειας, µέσα από την αναγνώριση ότι όλα αυτά είναι προβλήµατα που βασανίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα και επείγει να επιλυθούν. Ευελπιστώ πως η τεχνολογία των ΕΜ θα γίνει ένα ισχυρό µέσον για την επίλυση των προβληµάτων αυτών...» Γενικότερα, υπάρχουν δύο κατευθύνσεις µεταλλαγών στη φύση, η µία είναι αυτή της αναζωογόνησης και η άλλη αυτή της αποσύνθεσης. Στην περίπτωση της αναζωογόνησης, η ζωή είναι δυνα- µική και διατηρείται στην υγιή της κατάσταση. Από την άλλη, στην περίπτωση της αποσύνθεσης, οι µορφές ζωής αποσυντίθενται και µολύνονται, µε επακόλουθο την ασθένεια και το θάνατο. Οι µικροοργανισµοί, πιο µικρή µορφή ζωής, καθορίζουν σε ποιά από τις δύο καταστάσεις θα οδηγηθεί η ζωή. Έχω αναγνωρίσει έναν τρόπο µε τον οποίο µικροοργανισµοί διαφορετικών ειδών µπορούν να συνυπάρχουν και πέτυχα την καλλιέργεια τεσσάρων οµάδων, οι οποίοι ονοµάστηκαν σαν οµάδα ΕΜ. Οι ΕΜ εφαρµόζονται µε επιτυχία στη γεωργία, η οποία είναι και το κύριο αντικεί- µενό µου. Εκεί που χρησιµοποιούνται οι ΕΜ, τα χηµικά γεωργικά φάρµακα και τα χηµικά λιπάσµατα παύουν να είναι απαραίτητα. Χρησιµοποιώντας ΕΜ, το έδαφος και η σοδειά αποκτούν την έµφυτη υγιή κατάστασή τους και αποδίδουν 1.5 έως και 3 φορές περισσότερο σε σύγκριση µε την παραγωγή στην καλλιέργεια µε χηµικά µέσα. Γρήγορες διαδικασίες εξυγίανσης λαµβάνουν χώρα από την στιγµή που οι ΕΜ εφαρµοστούν σε ένα µολυσµένο περιβάλλον. Οι ΕΜ αποδείχτηκαν χρήσιµοι για την επίλυση περιβαλλοντολογικών προβληµάτων που αφορούν τη µόλυνση υ- Συνέχεια στην 9η σελ. Τα πέτρινα γεφύρια των Πύργων Εορδαίας Γεωγραφικός εντοπισµός Η κοινότητα Πύργοι(πριν το 1928 Κατράνιτσα) βρίσκεται στους Β.. πρόποδες του όρους Βέρµιο, στην επαρχία Ε- ορδαίας του νοµού Κοζάνης. Είναι κτισµένη σε υψόµετρο 700µ., στις πλαγιές µιας µικρής κοιλάδας του Ασπροπότα- µου, που πηγάζει από το Βέρµιο και καταλήγει στη λίµνη Βεγορίτιδα, αφού προηγουµένως ενώσει τα νερά του µε εκείνα του ρέµατος Γραµµατικού. Το χωριό δεσπόζει στο κέντρο της κοιλάδας από όπου περνά ο δρόµος από Πτολεµαΐδα µε κατεύθυνση την Έδεσσα και ενώνεται λίγο έξω από αυτό µε την οδό της Κέλλης, την παλαιά Εγνατία Ο- δό των Ρωµαίων. Ανατολικά συνορεύει µε την οροσειρά του Βερµίου, βόρεια µε τη λίµνη Βεγορίτιδα (Οστρόβου), µαζί µε την οροσειρά του Βόρα (Καϊµακτσαλάν) και δυτικά µε τη οροσειρά Μαυροπούλι (Καράκους). Η απόσταση των Πύργων από τη Θεσσαλονίκη είναι 130 χµ., από την Κοζάνη 53 χµ. και τέλος από την Πτολεµαΐδα, έ- δρα της επαρχίας Εορδαίας, 25 χµ.. Το άλλοτε µεγάλο κεφαλοχώρι σήµερα (2001) απαριθµεί περίπου 950 κατοίκους. ιοικητικά είναι ενταγµένο στο ήµο Βερµίου, ως δηµοτικό διαµέρισµα Πύργων, µαζί µε εκείνα του Ανατολικού, Συνέχεια στην 7η σελ. Στάθµη Βεγορίτιδας 21 Ιουνίου 2010 (πηγή: ΥΗΣ Αγρα) 511,92 µ. Γεφύρι Σάνδρυµος ιαβάστε επίσης... - Ο Παρατηρητής...σελ. 2 - Κέντρο Πληροφόρησης των Λιµνών Χειµαδίτιδας και Ζάζαρης...σελ 2 - Πεδίο Βολής...σελ. 2 - Στο περιβόλι της Τοπικής µας παράδοσης Του Γιάννη Παπαλαζάρου...σελ. 3 - Γνωριµία µε τον υγρότοπο Άγρα Βρυττών Νησίου Tων Πέρη Κουράκλη & Ιωάννας Κοντοζήση...σελ. 4 - Ασπροπάρης (Neophron percnopterus) Tου Παντελή Κωνσταντίνου...σελ. 4 - Φυσική καλλιέργεια Tου Παναγιώτη Μανίκη...σελ. 5 - Αγροτουρισµός: Tο όραµα που ψάχνουµε Του Άνθιµου Σ. Τόρτοκα...σελ. 6 - Τα πέτρινα γεφύρια των Πύργων Εορδαίας Των Γεωργίου Γώγη & Ηλία Κάρτα...σελ. 7 - Το φθινόπωρο η φύση ξανανιώνει! Του Νίκου Μάργαρη...σελ. 8 - Υγρότοποι και Γεωργία Της Κατερίνας Μπόλη...σελ. 10

2 2 Ιούνιος 2010 ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ ΧΕΙΜΑ ΙΤΙ ΑΣ & ΖΑΖΑΡΗΣ Ταξίδι στο χώρο και στο χρόνο, στο περιβάλλον των λιµνών Ζάζαρης και Χειµαδίτιδας µε: Πληροφορίες για το παρελθόν,το παρόν και το µέλλον των λιµνών και της ευρύτερης περιοχής τους Μια σύντοµη αναφορά στην Ιστορία του τόπου,το ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙ- ΚΟ ανάγλυφο και τα οικοσυστήµατα Τα προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ζωή στις λίµνες και οι δυνατές λύσεις που θα διατηρήσουν «υγιείς» τις φυσικές και πολιτισµικές ιδιαιτερότητες της περιοχής Το Κέντρο Πληροφόρησης των Λι- µνών Χειµαδίτιδας και Ζάζαρης βρίσκεται περίπου 2 χιλιόµετρα έξω από το. Αγίων Αναργύρων του ήµου Αετού,του Νοµού Φλώρινας.Το οικοσύστηµα των λιµνών ανήκει στο Ευρωπαϊκό δίκτυο προστατευόµενων περιοχών ΝΑΤURA 2000(Με τον όρο ΝΑΤURA 2000 καθορίζεται ένα σύνολο περιοχών,σε Ευρωπαικό επίπεδο οι οποίες έχουν αναγνωριστεί ά- ξιες ιδιαίτερης προστασίας λόγω της Περιοδική έκδοση του Συλλόγου Προστασίας Βεγορίτιδας Ταχ. ιεύθυνση: ΑΡΝΙΣΣΑ Τηλ. & Fax: Ιδιοκτήτης Σύλλογος Προστασίας Βεγορίτιδας Εκδότης Κάρτας Ηλίας Κωδικός ΕΛΤΑ 7908 Συντακτική Επιτροπή Κάγκας Μιχαήλ Κάρτας Ηλίας Κρητικός Γεώργιος Κύρκος Σωτήριος Μάτζος ηµήτριος Μούλας Νικόλαος Ντουµπάρατζης Πολίτης Ετήσια συνδροµή 10 Όσοι δεν είναι µέλη του συλλόγου Εκτύπωση Στέφανος Βαγουρδής Έδεσσα Τηλ Η έκδοση αυτή του Συλλόγου αποτελεί βήµα περιβαλλοντικών, ιστορικών, εκπαιδευτικών και αναπτυξιακών ανησυχιών. Καλούνται τα µέλη, οι φίλοι, οι επιστήµονες, οι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και οι φορείς να καταθέτουν τακτικά τα επιχειρήµατα και τους προβληµατισµούς τους από το βήµα αυτό. σηµασίας των οικοτόπων και ειδών,χλωρίδας και πανίδας, στην φυσική τους περιοχή). Μερικές γενικές πληροφορίες για τις 2 λίµνες: Η λίµνη Χειµαδίτιδα είναι µεγαλύτερη, µε έκταση 10,8 τετραγωνικά χιλιόµετρα και µέγιστο µήκος 6,3 χιλιόµετρα. Είναι όµως ρηχότερη, µε το µέσο βάθος της να µην ξεπερνά το ένα µέτρο και το µέγιστο τα 2,5 µέτρα. Βρίσκεται 9 µέτρα χαµηλότερα από τη Ζάζαρη µε υψόµετρο µέσης στάθµης 593 µέτρα. Η λίµνη Ζάζαρη, µία από τις οµορφότερες λί- µνες της Ελλάδας, σε υψόµετρο 602 µέτρα, έχει εµβαδόν περίπου 2 τετραγωνικά χιλιόµετρα και µέγιστο µήκος 2 χιλιόµετρα. Το µέγιστο βάθος αυτής της λίµνης είναι 3 µέτρα και το µέσο βάθος 1,5 µέτρο. Το κέντρο είναι χτισµένο στις ό- χθες τις λίµνης Χειµαδίτιδας σε µια πανέµορφη τοποθεσία µε πλούσια χλωρίδα και πανίδα.στις λίµνες συναντάµε πολλά είδη πουλιών µερικά εκ των οποίων σπάνια και παγκοσµίως απειλούµενα.ο επισκέπτης του κέντρου θα ενηµερώνετε για τα είδη των πουλιών και των ψαριών που υπάρχουν στο οικοσύστηµα καθώς και για την χλωρίδα και πανίδα του οικοσυστήµατος.το πρόγραµµα ξενάγησης θα περιλαµβάνει τα παρακάτω: Στην αίθουσα υποδοχής θα γίνεται το καλωσόρισµα και οι επισκέπτες θα ενηµερώνονται για τις λειτουργίες και τους χώρους του κέντρου ε- νηµέρωσης, για την ιστορία των 4 λι- µνών του λεκανοπεδίου Αµυνταίου, για το γεωµορφολογικό ανάγλυφο της περιοχής, για τους υδροφόρους ορίζοντες που συνδέουν τις 4 λίµνες µεταξύ τους καθώς και για µερικούς από τους κατοίκους της περιοχής των λιµνών όπως ο λύκος, η βίδρα και η αρκούδα. Στην αίθουσα προβολής θα γίνονται προβολές σε µορφή video και Συνέχεια στην 5η σελ. Ο Αρνισσιώτης µουσικός Κώστας Θεοδώρου, καταξιωµένος και µε σηµαντικές συνεργασίες µε ονόµατα της έντεχνης βαλκανικής µουσικής σκηνής, παρουσίασε τον Απρίλιο, στο 14ο Εαρινό Φεστιβάλ στην Έδεσσα, µουσική από τα έργα του: «Νόστος», «Ρουσίλοβο», «Τραγούδια δίχως λόγια» και «Νυκτολόγιο». Ο συνθέτης αφηγείται ιστορίες για φεγγάρια και για πρόσωπα, αισθήµατα και ανησυχίες, τόπους οικείους αλλά και µακρινούς χρησιµοποιώντας τους ήχους και τις σιωπές. Μαζί µε τον πολυοργανίστα συνθέτη(κοντραµπάσο, κιθάρα,ταµπούρα, κρουστά), συµµετείχαν οι Κώστας Ράπτης(ακορντεόν, µπαγιάν, µπαντονεόν) και Κυριάκος Ταπάκης(ούτι, ταµπούρα, µαντόλα, κοντραµπάσο). Μια αξιόλογη παρουσία. Στις 5 Ιουνίου ε- γκαινιάστηκε από τον ήµαρχο Αµυνταίου Κώστα Θεοδωρίδη το Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενηµέρωσης για το οικοσύστηµα των λιµνών Πετρών και Βεγορίτιδας στον Ανεµόµυλο του Αγίου Παντελεήµονα. Παρουσιάστηκε ψηφιακός δίσκος µε πληροφορίες για το λιµναίο οικοσύστηµα και το ντοκιµαντέρ «Λι- µναίος αχός». Ελπίζουµε το Κέντρο, που µπορεί να φιλοξενήσει µικρές οµάδες επισκεπτών, µε την υ- ποστήριξή όλων µας να συµβάλλει στην κατά το δυνατό καλύτερη ενηµέρωση και ευαισθητοποίηση των επισκεπτών και των κατοίκων, µικρών και µεγάλων, της περιοχής. Στις 19 και 20 Ιουνίου διοργανώνεται από την Αερολέσχη Έδεσσας, στο χώρο του αεροδροµίου της, η δεύτερη Πανευρωπαϊκή συνάντηση Μοτοανεµοπτέρων. Η συνάντηση αυτή, θα συνδυαστεί µε την πραγµατοποίηση: - Εξειδικευµένων σεµιναρίων ανεµοπορίας. - Πτητικών επιδείξεων ανεµοπτέρων, µοτοανεµοπτέρων και αεροπλάνων. - Ελεύθερη πτώση αλεξιπτωτιστών. - Πτήσεις εθισµού µε µοτοανεµόπτερα. Η Αερολέσχη Έδεσσας, µε την εκδήλωση αυτή φιλοδοξεί να συµβάλει στην τουριστική ανάπτυξη της περιοχής µας, να προβάλει τις φυσκές οµορφιές µας και να αναδείξει τις δυνατότητες που προσφέρει η αναβάθµιση και αξιοποίηση του αεροδροµίου της. Ο Βουλευτής Πέλλας Βασίλης Γιουµατζίδης σε συνάντηση που είχε µε εκπρόσωπο του Συλλόγου, µας ενηµέρωσε για δύο ερωτήσεις που έκανε σε σχέση µε τη Βεγορίτιδα. Η πρώτη(19/5/2010) απευθύνονταν στην Υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης µε θέµα «Εφαρ- µογή της Νοµοθεσίας σε ακίνητα εποικιστικού χαρακτήρα» και αφορούσε τις αποκαλυφθείσες εκτάσεις. Η δεύτερη(21/5/2010) απευθύνονταν στην Υπουργό Περιβάλλοντος και είχε ως θέµα: «Προστασία της Λίµνης Βεγορίτιδα». Ο Παρατηρητής Λεπτοµέρειες σε σχέση µε τα ζητή- µατα αυτά πιστεύουµε πως θα µπορούµε να φιλοξενήσουµε στο επόµενο φύλλο µας. Γεώργιος Σουρής ( ) Γνωρίζουµε όλοι µας τα προβλήµατα που έχουν δηµιουργηθεί µε τις α- ντιδράσεις των κατοίκων στη λειτουργία του Πεδίου Βολής των Λόφων και την αδυναµία ουσιαστικά του Ελληνικού Στρατού να πραγµατοποιήσει εκπαιδευτικές βολές στο συγκεκριµένο πεδίο βολής. Πολλοί µάλιστα σπεύδουν να συνδέσουν την αδυναµία αυτή µε την δραστική µείωση του αριθµού των αξιωµατικών και στρατιωτών που υπηρετούν στο Αµύνταιο, αν και πρέπει να παρατηρήσουµε ότι µεγάλη µείωση έχει παρατηρηθεί σε όλες τις στρατιωτικές µονάδες που βρίσκονται εκτός των ανατολικών συνόρων της χώρας µας. Σε κάθε περίπτωση η µεγάλη µείωση της δυναµικότητας του στρατοπέδου στο Αµύνταιο έχει ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις στην αγορά της πόλης, που ζητά επιτακτικά την επάνδρωση του στρατοπέδου. Στο αίτηµα αυτό όλοι οι πολίτες της περιοχής είµαστε αλληλέγγυοι. Πρόσφατα πληροφορηθήκαµε ότι υ- πάρχει σχεδιασµός από την Στρατιωτική Υπηρεσία για δηµιουργία νέου πεδίου βολής και µάλιστα σε προχωρηµένο στάδιο, καθώς έχει υποβληθεί στο ή- µο Αµυνταίου έγγραφο του 3ου Επιτελικού Γραφείου της 9ης Ταξιαρχίας Πεζικού, συνοδευόµενο από χάρτη, που αναφέρεται στο σχεδιασµό αυτό και τοποθετεί το νέο πεδίο βολής βορειοανατολικά της λίµνης Πετρών. Στον χάρτη βέβαια ο σχεδιασµός για το νέο πεδίο βολής φαίνεται ότι καταλαµβάνει και µεγάλο τµήµα της λίµνης, που µε πρόχειρους υπολογισµούς αντιστοιχεί στο 1/3 της συνολικής της έκτασης. Το ανησυχητικό είναι ότι η Στρατιωτική Υ- πηρεσία στο έγγραφό της συνδέει άµεσα την επάνδρωση του στρατοπέδου του Αµυνταίου µε τη δηµιουργία του Πεδίου Βολής. Επί των παραπάνω πρέπει να σηµειώσουµε τα εξής: Α. Είναι φυσικό να απαιτείται πεδίο βολής προκειµένου να µπορούν να ασκηθούν οι στρατιωτικές µονάδες της περιοχής. Όλοι µας θέλουµε ο Ελληνικός Στρατός να είναι επιχειρησιακά ικανός και αυτό δεν γίνεται χωρίς τις απαραίτητες ασκήσεις. Είναι όµως τουλάχιστον ά- κοµψη η άµεση σύνδεση της επάνδρωσης του στρατοπέδου του Αµυνταίου µε την δηµιουργία νέου Πεδίου Βολής στην περιοχή, γεγονός που παραπέµπει σε ε- κβιασµό της τοπικής κοινωνίας. Β. Η λίµνη Πετρών είναι ενταγµένη Ποιός είδε κράτος λιγοστό σ όλη τη γη µοναδικό, εκατό να εξοδεύει και πενήντα να µαζεύει; Να τρέφει όλους τους αργούς, νά χει επτά Πρωθυπουργούς, ταµείο δίχως χρήµατα και δόξης τόσα µνήµατα; Νά χει κλητήρες για φρουρά και να σε κλέβουν φανερά, κι ενώ αυτοί σε κλέβουνε τον κλέφτη να γυρεύουνε; ******* Κλέφτες φτωχοί και άρχοντες µε άµαξες και άτια, κλέφτες χωρίς µια πήχυ γη και κλέφτες µε παλάτια, ο ένας κλέβει όρνιθες και σκάφες για ψωµί ο άλλος το έθνος σύσσωµο για πλούτη και τιµή. ******* Όλα σ αυτή τη γη µασκαρευτήκαν ονείρατα, ελπίδες και σκοποί, οι µούρες µας µουτσούνες εγινήκαν δεν ξέροµε τί λέγεται ντροπή. ******* Και των σοφών οι λόγοι θαρρώ πως είναι ψώρα, πιστός εις ό,τι λέγει κανένας δεν εφάνη... αυτός ο πλάνος κόσµος και πάντοτε και τώρα, δεν κάνει ό,τι λέγει, δεν λέγει ό,τι κάνει. ******* Σουλούπι, µπόϊ, µικροµεσαίο, ύφος του γόη, ψευτοµοιραίο. Λίγο κατσούφης, λίγο γκρινιάρης, λίγο µαγκούφης, λίγο µουρντάρης. Σπαθί αντίληψη, µυαλό ξεφτέρι, κάτι µισόµαθε κι όλα τα ξέρει. Κι από προσπάππου κι από παππού συγχρόνως µπούφος και αλεπού. Και ψωµοτύρι και για καφέ το «δε βαρυέσαι» κι «ωχ αδερφέ». Ωσάν πολίτης, σκυφτός ραγιάς σαν πιάσει πόστο: δερβέναγας. Θέλει ακόµα -κι αυτό είναι ωραίονα παριστάνει τον ευρωπαίο. Στα δυό φορώντας τα πόδια που χει στο να λουστρίνι, στ αλλο τσαρούχι. ένας ποιητής που έβλεπε µακριά!!! Στάθµη Βεγορίτιδας 511,14 µ. στις 11 Απριλίου 2010 (πηγή: ΥΗΣ Άγρα) Â Ô BÔÏ στο δίκτυο Natura 2000 και είναι χαρακτηρισµένη ως ιδιαίτερα σηµαντική περιοχή για τα πουλιά. Η λίµνη των Πετρών έχει χιλιάδες πουλιά και φιλοξενεί παγκοσµίως απειλούµενα είδη. Ειδικά µετά την απαγόρευση του κυνηγιού στην περιοχή ο πληθυσµός των πουλιών έχει πολλαπλασιαστεί. Γ. Στην περιοχή αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισµού και πολλοί επισκέπτες πηγαίνουν στη λί- µνη των Πετρών για αναψυχή και για να παρατηρήσουν την ορνιθοπανίδα. Στην περίπτωση που δηµιουργηθεί το προτεινόµενο πεδίο βολής, ακόµη κι αν κατά τη διάρκεια των βολών λαµβάνονται όλα τα µέτρα ασφαλείας για τους ανθρώπους, δεν θα µείνει ούτε ένα πουλί για παρατήρηση, µε αρνητικές επιπτώσεις στον τουρισµό. Ζ Η Τ Α Μ Ε Να µην υποβαθµιστεί άλλο το φυσικό περιβάλλον της περιοχής Να αναζητηθεί άλλος χώρος για τη δη- µιουργία πεδίου βολής Κ Α Λ Ο Υ Μ Ε Όλους τους φορείς και τους πολίτες της περιοχής να αντισταθούν στη δη- µιουργία πεδίου βολής στη λίµνη Πετρών.

3 Ιούνιος ÙÔ appleâúè fiïè ÙË ÙÔappleÈÎ Ì apple Ú ÔÛË Λαογραφικά στοιχεία από έθιµα, θρύλους και παραδόσεις του τόπου µας Όταν εκδόθηκε και παρουσιάστηκε το βιβλίο «ΑΓΙΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ (ΤΣΕΓΑΝΗ) Ιστορία, Θρύλοι και Παραδόσεις έξι αιώνων» τον Απρίλη του 2008, είχε εκφραστεί η επιθυµία και η ρητή υπόσχεση από τον Συγγραφέα του Γιάννη Παπαλαζάρου, ότι θα ακολουθήσει και δεύτερο µέρος του, ως αφιέρωµα στον παραδοσιακό βίο, στα ήθη και έθιµα της περιοχής µας, στους τοπικούς θρύλους και τις παραδόσεις, όπως τα διαφύλαξαν και µας τα κληροδότησαν οι γονείς, οι παππούδες και οι γιαγιάδες µας και όσα από αυτά προλάβαµε να γνωρίσουµε και να τα ζήσουµε, τουλάχιστον µέχρι τη δεκαετία του ε- ξήντα, οι παλαιότεροι κατά την ηλικία. Ήταν ένα χρέος προσωπικό η προσπάθεια αυτή, η αναζήτηση δηλαδή, η καταγραφή και η προβολή όλων αυτών των στοιχείων της λαϊκής µας κληρονοµιάς. Ήταν υποχρέωση ηθική και σεβασµός οφειλόµενος προς τα αγαπηµένα πρόσωπα και τους καλούς φίλους που µου εµπιστεύθηκαν µνήµες και βιώµατά τους για να αποτελέσουν τις απαραίτητες και πολύτι- µες ψηφίδες κατά τη νοερή ανάπλαση και την ιδεατή ανασύνθεση της εικόνας του χαµένου παρελθόντος και της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου µας. Ήταν µια ανάγκη εσωτερική για να αποδώσω, στα µέτρα των δυνατοτήτων µου, συνολική και ολοκληρωµένη την άποψή µου για τον γενέθλιο τόπο. Για τις συνθήκες και το χρόνο που κατοικήθηκε, για τις απαρχές και τις ρίζες των προγόνων µας, για τον τρόπο της ζωής τους, για τη συµπεριφορά και τη γλώσσα τους, για την ιστορία και τη συµµετοχή τους στους ε- θνικούς αγώνες, για τα ήθη και τα έθιµά τους, για τους θρύλους και τις παραδόσεις τους. Η διαδικασία εντόπισης και καταγραφής των στοιχείων δεν ήταν απλή ούτε εύκολη υπόθεση. Οι προσβάσιµες πηγές, είτε ζωντανές είτε αρχειακές, έχουν ελαχιστοποιηθεί και η αξιοπιστία τους το ίδιο. Χρειαζόταν χρόνος και ιώβεια υποµονή, για τη συλλογή, τη διασταύρωση, την αξιολόγηση και την ανάλογη αξιοποίηση των πληροφοριών. Η καταγραφή και η παρουσίαση των λαογραφικών πληροφοριών έχει γίνει µε αφετηρία τον Παλαιό Άγιο Αθανάσιο, τη γνωστή Τσέγανη, όπου έζησα τα παιδικά και εφηβικά µου χρόνια. Λόγω της µεγάλης απόστασης και της αποµόνωσης του χωριού από τα αστικά κέντρα, υπήρξε ένα από τα τελευταία οχυρά στη διατήρηση του παραδοσιακού τρόπου ζωής και των λαϊκών µας εθίµων. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του εξήντα τουλάχιστον, τα έθιµα που περιγράφονται, τηρούνταν στο σύνολό τους σχεδόν µε επιµονή και ευλάβεια. Ύστερα ήρθε η µετανάστευση. Οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης και οι ελπίδες για κάτι καλύτερο στη ζωή ξεσήκωσαν και αφάνισαν το δυναµικό του χωριού στις φάµπρικες και στις στοές της Ευρώπης. Ταυτόχρονα αφάνισαν και τα έθιµα και την παράδοση και τη θέση τους πήρε ο «εξευρωπαϊσµός» και η σταδιακή αλλοτρίωση. Η συλλογή όµως στοιχείων από τον λαϊκό µας πολιτισµό και την τοπική παράδοση του γηγενούς πληθυσµού δε σταµάτησε στον Άγιο Αθανάσιο. Επεκτάθηκε στην Άρνισσα, όπου µε τη συµπαράσταση φίλων, συναδέλφων και τοπικών εκδόσεων, επισηµάνθηκαν και καταγράφηκαν αξιόλογα εγχώρια έθιµα και λαϊκά δρώ- µενα. Η αποθησαύριση λαογραφικού υλικού διευρύνθηκε µε τον ίδιο τρόπο µε δοξασίες και έθιµα από την παλιά Έδεσσα, από τα Γιαννιτσά και από την περιοχή της Αλµωπίας. Παράλληλα έγινε, στα µέτρα του δυνατού, µια προσπάθεια συγκριτικής θεώρησης και α- ντιπαραβολικής προσέγγισης µε ανάλογα έθι- µα και παραλλαγές γειτονικών µας περιοχών, όπως είναι το Ρουµλούκι (περιοχή Αλεξάνδρειας), η Φλώρινα και ο ευρύτερος µακεδονικός χώρος, αλλά και της Ηπείρου και της Νότιας και Νησιωτικής Ελλάδας, για να διαπιστωθούν τα κοινά στοιχεία και οι οµοιότητες των λαϊκών µας εθίµων και παραδόσεων, που πιστοποιούν µε τη σειρά τους την αδιάσπαστη συνέχεια, τη συνάφεια και τη διαχρονικότητα Προδηµοσίευση από το οµότιτλο βιβλίο του Γιάννη Παπαλαζάρου, εκπαιδευτικού του Ελληνισµού σε όλες τις γεωγραφικές ενότητες της χώρας, από την Αρχαιότητα και το Βυζάντιο µέχρι τις ηµέρες µας. Ο εθνικός χαρακτήρας ενός λαού ξεχωρίζει από την καταγωγή του, από τα ήθη, τα έθιµα και τους τρόπους της ζωής του, από τους πόθους και την ιστορία του, από τη γλώσσα του και τον πολιτισµό του. Και δικαιολογηµένα µπορεί να αισθάνεται εθνική υπερηφάνεια ο λαός που καταφέρνει να διατηρήσει αλώβητο και αναλλοίωτο τον εθνικό του χαρακτήρα. Με τον όρο ήθη εννοούµε το σύνολο των ανθρώπινων συµπεριφορών, όπως είναι οι νοοτροπίες, τα συναισθήµατα και οι αντιλήψεις που χαρακτηρίζουν ένα κοινωνικό σύνολο σε µια δεδοµένη χρονική περίοδο και που µπορεί να µεταβληθούν στην επόµενη. Γι αυτό λέµε συχνά: «αυτά ήταν τα ήθη της εποχής». Τα έ- θιµα είναι ήθη που έχουν προσλάβει πάγιο τελεστικό χαρακτήρα και λειτουργούν επαναλαµβανόµενα, µε τελετουργικό τρόπο και ρυθµό, όπως λ.χ. τα έθιµα του ωδεκαηµέρου, τα γαµήλια έθιµα, κ.ά. Αυτή η επαναληπτική τους µορφή γεννά και την παράδοση. Η διαφορά των δύο εννοιών είναι ότι τα ήθη µπορεί να διαφοροποιούνται στο χρόνο, αλλά συνοδεύουν πάντα και χαρακτηρίζουν τη συ- µπεριφορά ενός λαού, ενώ τα έθιµα αλλοιώνονται και φθίνουν, χάνουν το νόηµα και το περιεχόµενό τους στην πορεία και στη φθορά του χρόνου και στην αλλαγή του τρόπου και του ρυθµού της ζωής. Άλλο νόηµα είχαν λ.χ. η φανουρόπιτα, ο κλήδονας και οι εξαγνιστικές φωτιές του ωδεκαηµέρου πριν από πενήντα χρόνια και εντελώς άλλο σήµερα. Τις έννοιες ήθη και έθιµα σήµερα τις συναντούµε κάθε φορά που αναφερόµαστε σε οικογενειακές, κοινωνικές ή θρησκευτικές εορταστικές εκδηλώσεις, όπου καταβάλλονται προσπάθειες αναπαράστασης ή αναβίωσης λαϊκών δρώµενων που έχουν σχέση µε την τοπική παράδοση και ιστορία. Οι φιλότιµες προσπάθειες των πολιτιστικών συλλόγων να αναβιώσουν ή να αναπαραστήσουν λαϊκά έθιµα σε τοπικές γιορτές έχουν πλέον χαρακτήρα ψυχαγωγικό, θεαµατικό και αναµνηστικό. Η σηµερινή εποχή χαρακτηρίζεται από ταχύτατες εναλλαγές εντυπώσεων, παραστάσεων, βιωµάτων και συναισθηµάτων, που επιβάλλονται από τους ρυθµούς της ζωής και από τα ε- πιτεύγµατα της τεχνολογίας και διαµορφώνουν ανάλογα τις ανθρώπινες σχέσεις και συ- µπεριφορές. Μεγάλο µέρος της εθνικής πολιτιστικής µας κληρονοµιάς έχει εγκαταλειφθεί, εξαιτίας της εισβολής συνεχώς ξενόφερτων στοιχείων και τρόπων ζωής στον καθηµερινό µας βίο, που τα αποδεχόµαστε ανίκανοι και α- νήµποροι πλέον να αντιδράσουµε. Αρχίσαµε και βουλιάζουµε στο τέλµα του εθνικού και πολιτιστικού µας αφανισµού τόσο ήρεµα, ράθυµα και αδιάφορα, που σχεδόν το απολαµβάνουµε και ελάχιστα πλέον µας εντυπωσιάζουν η κατάντια και το γεγονός: - Ότι δε γνωρίζουµε και δε νιώθουµε την α- νάγκη να γνωρίσουµε το γείτονα της διπλανής µας πόρτας. - Ότι κυκλοφορούµε, νύχτα-µέρα, µ ένα κινητό κολληµένο στο χέρι µας και τα δυο αυτά µαζί κολληµένα στο αφτί µας, σαν προέκτασή του, αδιαφορώντας για οτιδήποτε άλλο συµβαίνει γύρω µας. - Ότι οι κοινωνικές σχέσεις των νέων µας διαπλάθονται και διαµορφώνονται στα ίντερνετ-καφέ και στα facebooks, µε τη γλώσσα και τους κωδικούς των µηνυµάτων SMS και MMS. εν αυταπατώµεθα ότι µέσα από ένα λαογραφικό βιβλίο, από µια µουσειακή συλλογή ή από την αναβίωση κάποιων εθίµων θα διορθώσουµε όλα τα κακώς κείµενα των καιρών µας και θα νεκραναστήσουµε τη χαµένη αίγλη της απλοϊκότητας του παρελθόντος. εν υπάρχει µέσο τεχνητό ή φυσικό που θα µπορούσε να α- νακόψει τη µηχανολογική και τεχνοκρατική ε- ξέλιξη και παρέµβαση στην παραδοσιακή µας πορεία και στον εµπειρικό µας πολιτισµό. Οι δυνατότητες και οι προθέσεις ενός λαογράφου είναι σε πλήρη αδυναµία να αναστρέψουν την πορεία «πρόσω ολοταχώς» του σύγχρονου πολιτισµού. Αυτό που προκύπτει ως χρέος και αδήριτη α- νάγκη από την πλευρά της λαογραφίας είναι να προλαµβάνει τη ρίψη του λίθου της λήθης στο παρελθόν, στις ρίζες της καταγωγής, στις πηγές της πίστης µας, στις καταβολές του γένους, στην ιστορία του λαού µας. Γιατί εκεί καθρεφτίζεται η ψυχή µας. Από εκεί αντλούµε δυνάµεις, παραδείγµατα και οδηγίες ορθής πορείας για το µέλλον της φυλής. Με τη µελέτη της εθνικής µας παράδοσης και τη λαογραφία ανακαλύπτουµε τις ανεπιτήδευτες αρετές των πατέρων µας, όπως το σεβασµό τους στα πάτρια και στην Ορθοδοξία, τη φιλοπατρία και τη φιλοξενία τους, τη φιλοτιµία και τη φιλοκαλία τους. Μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουµε ότι τα προβλήµατα και τα θέµατα της υγείας, της τροφής, της ψυχικής ισορροπίας, της ηθικής και αισθητικής αντίληψης, τα αντιµετώπιζαν µε µια ενστικτώδη λογική και αίσθηση του µέτρου αξιοθαύµαστη, προτερή- µατα που είχαµε συνηθίσει να τα θαυµάζουµε µόνο στους αρχαίους προγόνους µας. Τα πολύτιµα αυτά στοιχεία του λαϊκού µας πολιτισµού µόνο η έγκαιρη και έγκυρη λαογραφική φροντίδα µπορεί να περισώσει, όχι ως προσπάθεια επαναφοράς και εφαρµογής τους, είναι µάταιο και ανέφικτο κάτι τέτοιο, αλλά ως εθνική µνήµη, ως µοναδική µας άµυνα και ελπίδα αντίδρασης στον ξενόφερτο τρόπο ζωής, στην αλλοίωση και αλλοτρίωσή µας από την παγκοσµιοποίηση που είναι «επί θύραις» και, αργά αλλά σταθερά, εισβάλλει στον εθνικό και κοινωνικό µας βίο, εξουδετερώνοντας τη µια µετά την άλλη εστίες αντίστασης. Η πρώτη σοβαρή προσπάθεια καταγραφής των τοπικών παραδόσεων και των θησαυρών του λαϊκού πολιτισµού στο Νοµό Πέλλας έγινε πριν από µισόν αιώνα περίπου, τον Ιούλιο του 1961, από τον αείµνηστο Γεώργιο Σπυριδάκη ( ), καθηγητή του Πανεπιστηµίου Αθηνών και ιευθυντή του Λαογραφικού Αρχείου της Ακαδηµίας Αθηνών, οποίος επισκέφθηκε αρκετές περιοχές του Νοµού (Έδεσσα, Άρνισσα, Άγιο Αθανάσιο, Νησί, Σαρακηνούς, Προµάχους, Σωσάνδρα, Ίδα, Λουτράκι, Μαργαρίτα και Φλαµουριά). Είχα την τύχη να τον γνωρίσω, τις ηµέρες που έµεινε και τον φιλοξενήσαµε στο σπίτι µας στον Άγιο Αθανάσιο και να τον βοηθήσω στο έργο περισυλλογής του λαογραφικού υλικού στο χωριό µας. Ήταν µια εµπειρία εξαιρετικά πολύτιµη. Η λαογραφική έρευνα του Γ. Σπυριδάκη που έγινε στο Νοµό Πέλλας, δηµοσιεύθηκε στην Επετηρίδα του Λαογραφικού Αρχείου Αθηνών (τόµοι ΙΓ - Ι ) και θα ήταν ευχής έργο εάν ανάτυπα της εκθέσεως αυτής α- ποκτούσαν όλες οι δηµοτικές και σχολικές βιβλιοθήκες του Νοµού. Στην προσπάθεια συλλογής των λαογραφικών στοιχείων για την ολοκλήρωση του παρόντος πονήµατος χρειάστηκε η συνεργασία και η συνδροµή πολλών φίλων, συγγενών και συναδέλφων, που ο καθένας µε τον τρόπο του, άλλοι µε τις γνώσεις και τις εµπειρίες τους, άλλοι µε υλικό από το φωτογραφικό ή συγγραφικό τους αρχείο, συνέβαλαν στον εµπλουτισµό και στη θεµελίωση της έρευνας «Στο περιβόλι της παράδοσής µας». Με την ευκαιρία αυτή επιθυµώ να ευχαριστήσω θερµά και από βάθους καρδιάς όλους όσους µε βοήθησαν στην προσπάθεια αυτή. Το βιβλίο είναι µία ακόµα έκδοση της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Γιαννιτσών «Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ», στηρίζεται οικονοµικά από τη Νο- µαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πέλλας και είναι στο στάδιο της εκτύπωσης. Στα περιεχόµενά του, που είναι 300 περίπου σελίδων, διακρίνουµε ε- πτά κεφάλαια µε τοµείς και ενότητες διαρθρω- µένες κατά τον κύκλο της ζωής του ανθρώπου, κατά τις δράσεις και τις ασχολίες του. Στο πρώτο του κεφάλαιο (ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΒΙΟΣ) παρακολουθούµε την πορεία του ανθρώπου από τη δηµιουργία του πρώτου κοινωνικού κυττάρου, της οικογένειας, µε όλες τις φάσεις του βίου, µε όλα τα ήθη και έθιµα, µέχρι την ενηλικίωσή του: εγκυµοσύνη, γέννηση, λοχεία, περιποίηση νεογέννητου, βαφτίσια, παιδική θνησιµότητα. Ακολουθεί η δοµή και η µορφή της οικογένειας και τα έθιµα του γάµου: από το προξενιό και τους αρραβώνες, την προίκα και τις τελετές προ και µετά τη στέψη, µέχρι τον έλεγχο της αγνείας. Το κεφάλαιο ο- λοκληρώνεται µε τα νεκρικά έθιµα, τις φροντίδες και τον καλλωπισµό του σώµατος, την ένδυση και την υπόδηση, τα παιδικά παιχνίδια και τη διατροφή. Στο δεύτερο κεφάλαιο (ΚΑΤΟΙΚΙΑ) γνωρίζουµε το ρόλο της κατοικίας, τις µορφές και τους χώρους της, τα έθιµα κατά τη θεµελίωση και το χτίσιµό της, τους µαστόρους και τα υλικά για το χτίσιµο. Στο τρίτο κεφάλαιο (ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟ) παρατίθενται λαογραφικά στοιχεία και περιγραφές µε πλούσιο φωτογραφικό υλικό από το περιεχόµενο, τα έθιµα και το τελετουργικό των ση- µαντικότερων θρησκευτικών, λαϊκών και πολιτιστικών εκδηλώσεων του έτους, όπως τις συναντούµε στην Τσέγανη, στην Άρνισσα, σε χωριά της Έδεσσας, της Αριδαίας και των Γιαννιτσών. Στο τέταρτο και πέµπτο κεφάλαιο (ΑΓΡΟΤΙ- ΚΟΣ ΒΙΟΣ και ΠΟΙΜΕΝΙΚΟΣ ΒΙΟΣ) αντίστοιχα, παρέχονται πληροφορίες για τους τρόπους και τα µέσα καλλιέργειας, για τα κοπάδια και τα βοσκοτόπια και για τα παραγόµενα προϊόντα κατά το παρελθόν, µε τα σχετικά έθι- µά τους. Στο έκτο κεφάλαιο του βιβλίου (ΘΡΥΛΟΙ, ΒΑΣΚΑΝΙΕΣ, ΠΡΟΛΗΨΕΙΣ) µας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουµε τους θρύλους και τις δεισιδαιµονίες που επικρατούσαν στα χωριά µας και επηρέαζαν τον τρόπο ζωής και τις σχέσεις των ανθρώπων και την πρακτική της αντι- µετώπισης των καθηµερινών προβληµάτων τους µε πρακτικά γιατροσόφια, µε εξορκισµούς, µε προβλέψεις και µαντείες. Το βιβλίο κλείνει µε το έβδοµο κεφάλαιο (ΤΟΠΙΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥ ΙΑ) όπου γίνεται µία αναδροµή στην πλούσια τοπική µουσική µας παράδοση, στους χορούς µας και στα µουσικά συγκροτήµατα από όλο τον Νοµό, µε σχετικό φωτογραφικό υλικό. Με την ολοκλήρωση της εκτύπωσης θα γίνει µια προσπάθεια να παρουσιαστεί το βιβλίο σε πολιτιστική εκδήλωση του ήµου µας, ό- πως και τα επιµέρους περιεχόµενά του από τις φιλόξενες στήλες της εφηµερίδας «ΛΙ- ΜΝΗ ΒΕΓΟΡΙΤΙ Α».

4 C M Y K 4 Ιούνιος 2010 Πέρη Κουράκλη Υπεύθυνη Βορείου Ελλάδας Ιωάννα Κοντοζήση Υπεύθ. Περιβ/κήςΕκπ/σης Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Λίγα λόγια για τον υγρότοπο Ο υγρότοπος Άγρα - Βρυττών Νησίου βρίσκεται µόλις 6 χλµ. Β της Έδεσσας και καλύπτει έ- κταση περίπου στρεµµάτων. Συνολικά έχουν καταγραφεί περισσότερα από 140 είδη πουλιών, µε πιο χαρακτηριστικά τους κύκνους, τις φαλαρίδες και τους ερωδιούς και µε σηµαντικότερο τη σπάνια βαλτόπαπια. Η περιοχή προστατεύεται από το ευρωπαϊκό δίκτυο Natura 2000 ως Τόπος Κοινοτικής Σηµασίας και ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας. Ο υγρότοπος πήρε τη σηµερινή του µορφή κατά τη δεκαετία του 1950 µετά από παρεµβάσεις της ΕΗ για την κάλυψη των αναγκών του Υδροηλεκτρικού Σταθ- µού Άγρα. Η ΕΗ για να τροφοδοτήσει τον Υδροηλεκτρικό σταθµό, κατασκεύασε κανάλια και αναχώµατα µεγαλώνοντας την πρώην µικρή λίµνη και δίνοντας στον υγρότοπο τη σηµερινή µορφή του, µε τη διαφορά ότι τότε, µέσω της σήραγγας που κατασκεύασε η ΕΗ, ο υγρότοπος επικοινωνούσε άµεσα µε τη λίµνη Βεγορίτιδα, η οποία τον εφοδίαζε µε σηµαντικές ποσότητες καθαρών υδάτων και υποστήριζε έτσι τη διατήρηση βιοτόπων κατάλληλων για ψάρια και πουλιά. Πολύ αξιόλογος ήταν ο πληθυσµός καραβίδας. Η µεγάλη πτώση της στάθµης της Βεγορίτιδας απέκοψε την επικοινωνία µε τον υγρότοπο. Η µειωµένη κυκλοφορία των υ- δάτων, αλλά και η αύξηση των λιπασµάτων στην καλλιέργεια της κερασιάς στην ευρύτερη περιοχή µείωσαν την ποιότητα των υδάτων του υγροτόπου. Ως συνέπεια Γνωριµία µε τον υγρότοπο Άγρα Βρυττών Νησίου Ένα Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των παραπάνω ακολούθησε η υ- περανάπτυξη υδρόβιας βλάστησης που περιόρισε περαιτέρω την κυκλοφορία των υδάτων. Η οικολογική κατάσταση των βιοτόπων έχει επιδεινωθεί, ενώ µειώθηκαν δραµατικά οι πληθυσµοί των ψαριών και της καραβίδας. Περιορίστηκαν δηλαδή δύο από τις σηµαντικές ιστορικά αξίες (αλιευτική και η οικολογική) του υγροτόπου, οι οποίες προϋπήρχαν των έργων της ΕΗ. Όπως έχει συµβεί και αλλού, ο άνθρωπος, προσπαθώντας να «αξιοποιήσει» έναν υγρότοπο, σχεδίασε µονοδιάστατα µε αποτέλεσµα να επηρεάσει αρνητικά υφιστάµενες αξίες. Ευτυχώς στην περίπτωση του Άγρα, οι παρεµβάσεις της ΕΗ δεν έχουν υποβαθ- µίσει ανεπανόρθωτα το οικοσύστηµα και τις αξίες του. Η αναβάθµιση του υγροτόπου µπορεί και πρέπει να βασιστεί σε δύο ά- ξονες: την επιστηµονική έρευνα και αξιοποίηση σε επίπεδο διαχειριστικών µέτρων των αποτελεσµάτων της και την αλλαγή νοοτροπιών και αντιλήψεων. Ο τοµέας της Εκπαίδευσης για την Ορνιθολογική, αποτελεί ζωτικό κοµ- µάτι εδώ και 28 χρόνια αφού αποτελεί ένα ιδιαίτερο εργαλείο επίλυσης και πρόληψης προβληµάτων. Από την παρούσα σχολική χρονιά σχεδιάσθηκε, εγκρίθηκε από το Υπουργείο Παιδείας και υλοποιείται το έκτο ηµερήσιο Πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ορνιθολογικής Γνωριµία µε τον υγρότοπο Άγρα Βρυττών Νησίου που απευθύνεται σε µικρά και µεγαλύτερα παιδιά µε στόχο τη γνωριµία και ανάδειξη της σηµασίας του υγροτόπου, µε σαφή προσανατολισµό στα σχολεία της τοπικής κοινωνίας. Το πρόγραµµα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Οι βασικοί στόχοι του προγράµµατος εστιάζουν στη γνώση και κατανόηση (πρώτο στάδιο διαµόρφωσης και αλλαγής στάσης) οι οποίες κινούνται σε 3 άξονες: Κατανόηση της σχέσης «εξάρτησης» είδους βιοτόπου και της διασαφήνιση της έννοιας «υγρότοπος» Κατανόηση της σηµασίας του υγροτόπου για την ορνιθοπανίδα και η εξοικείωση µε τις τεχνικές παρατήρησης πουλιών (bird watching) Κατανόηση της σχέσης του υ- γροτόπου και του ανθρώπου και η ανάπτυξη προβληµατισµών ως προς την αειφόρο διαχείρισή του Μέσα από τις δραστηριότητες του προγράµµατος ο µαθητής δέχεται ερεθίσµατα προβληµατισµού και ερµηνείας του υγροτόπου αλλά και των σχέσεων που αναπτύσσονται µέσα και εξαιτίας του. Έτσι οδηγείται σταδιακά στη διαπίστωση της σηµαντικότητας του υγροτόπου αλλά και στην κριτική µατιά της σχέσης του ανθρώπου µε τη φύση ευρύτερα. ραστηριότητες και περιγραφή του προγράµµατος Η ροή που ακολουθεί το πρόγραµµα είναι κυκλική δηλαδή ξεκινά και καταλήγει στο Κέντρο Ε- νηµέρωσης του υγροτόπου. Αρχικά, µέσα στην αίθουσα πραγµατοποιείται Ενηµερωτική παρουσίαση - συζήτηση µε έµφαση στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Η παρουσίαση ξεκινά µε πληροφορίες για το φυσικό περιβάλλον του υγρότοπου µε ειδικές αναφορές στα σπάνια είδη και τη στενή σχέση τους µε το βιότοπό. Ακολουθεί το θέµα της σχέσης υγροτόπου ανθρώπου, στο οποίο οι µαθητές καλούνται να ανακαλύψουν ποιες από τις ανθρώπινες δραστηριότητες συνδέονται µε τον υγρότοπο. Στη συνέχεια, ακολουθεί Παιχνίδι γνώσεων που στοχεύει στην εµπέδωση της παρουσίασης-συζήτησης µε ψυχαγωγικό και κινητικό τρόπο. Στην πρώτη στάση της περιήγησης, σε ένα σηµείο µε ιδιαίτερη θέα, λαµβάνει χώρα η επόµενη δραστηριότητα που στοχεύει στην αναγνώριση των διαφορετικών οικοτόπων του υγρότοπου, αλλά και ειδών πουλιών που φιλοξενεί ο καθένας τους. Ακολουθεί το παιχνίδι των βιοτόπων ό- που, µέσα από το παραδοσιακό και αγαπητό κυνηγητό, τα παιδιά βιώνουν την απαραίτητη σηµασία που έχει κάθε βιότοπος για τα διαφορετικά είδη. Η δραστηριότητα Η γενναιόδωρη βελανιδιά υλοποιείται στην επόµενη στάση της περιήγησης, δίπλα στην παλιά εκκλησία του Αγίου Γεωργίου και περνά σε ένα άλλο επίπεδο συσχέτισης, από το σύνολο στο άτο- µο, αναδεικνύοντας την τεράστια σηµασία ακόµη και ενός δέντρου στην επιβίωση πλήθους ειδών πανίδας. Στο παρατηρητήριο της λίµνης µαθαίνουµε και εξασκούµε τις τεχνικές παρατήρησης πουλιών. Το πρόγραµµα ολοκληρώνεται µε την κατασκευή του τροχού του υ- γροτόπου που περιλαµβάνει τους τύπους οικοσυστηµάτων και τα είδη που ζουν σε κάθε έ- ναν, καθώς και τις καταγραφές των µαθητών. Όλα όσα ο συµµετέχοντας βλέπει, παρατηρεί και εξασκεί, συζητιούνται και συνδέονται µε τον άνθρωπο και τις δραστηριότητές του. Χρήσιµες πληροφορίες: Πότε µπορεί να παρακολουθήσει το πρόγραµµα µια οµάδα: όλη τη σχολική χρονιά. Τι πρέπει να κάνει: Να επικοινωνήσει µε την υπεύθυνη του προγράµµατος κα Ειρήνη Σκούλη στο τηλέφωνο ή στο Πόση ώρα διαρκεί το πρόγραµ- µα: εξαρτάται από το διαθέσιµο χρόνο της οµάδας. Προτείνεται για τη σωστή ολοκλήρωση µια διάρκεια 3 ωρών. Κόστος: υπάρχει εθελοντική συµµετοχή 2 ευρώ ανά µαθητή, αλλά είναι δωρεάν για τα σχολεία της περιοχής. Όλα τα έσοδα διατίθενται για τα λειτουργικά έξοδα της Ορνιθολογικής στην προστασία και διαχείριση του υγροτόπου Άγρα-Βρυττών-Νησίου. Φωτογραφίες: Αρχείο Ορνιθολογικής Παντελής Κωνσταντίνου Περιβαλλοντική οµάδα «Χρυσαετός» Πριν κάποια χρόνια ήταν πραγµατικά ένα κοινό πουλί. Κοινωνικό (κοντά στον άνθρωπο, συνήθιζε να κουρνιάζει σε παλιά οικοδοµήµατα, σε ερείπια, σε βράχια κοντά σε στάνες (εξ ου και «τυροκόµος»), και σε χαµηλού υψοµέτρου φαράγγια. Σήµερα, σύµφωνα µε το κόκκινο βιβλίο των απειλουµένων ειδών (Red Data Book ) της IUCN (International Union for Conservation of Natural and Natural Resources,) ανήκει στα απειλούµενα Endangered (E) και σύµφωνα µε το εθνικό καθεστώς προστασίας στα κρισίµως κινδυνεύοντα µε εξαφάνιση. Η επιβίωσή του είδους είναι αµφίβολη, αν οι επιβαρυντικοί παράγοντες δεν πάψουν να υφίστανται. Είναι ο µικρότερος από τους τέσσερις Ευρωπαϊκούς γύπες, (Γυπαετό Gypaetus barbatus, Mαυρόγυπα Αegypius monachus, Όρνιο Gyps Fulvus. Κοιν.Οδ. 79/409 Παρ. Ι, Σύµβαση. Βέρνης ΙΙ, Σύµβαση Βόννης ΙΙ. Σύµβαση Cites ). Είναι εκπληκτικός ο τρόπος που λειτουργούν οι τέσσερις αυτοί γύπες. Πρώτος φτάνει ο Μαυρόγυπας πάνω από ένα νεκρό ζώο ανοίγει µε το δυνατό του ράµφος και τρώει τους µύες και τα σκληρότερα µέρη. εύτερο το Όρνιο τρώει τα µαλακά µέρη σπλάχνα κ.λ.π., και κουφώνει (αδειάζει το εσωτερικό του πτώµατος) µε το µακρύ λαιµό του. Τρίτος ο Ασπροπάρης ξεψειρίζει τα υ- πολείµµατα των άλλων και τελευταίος ο Γυπαετός όπου παίρνει, σπάει και καταπίνει τα κόκκαλα (όξινα στοµαχικά υ- γρά -1-ph.) έτσι εξαφανίζεται µια εστία Ασπροπάρης (Neophron percnopterus) (Αιγυπτιακός γύπας - Τυροκόµος Σλανάρκα) µόλυνσης. Εκτός από τα πτώµατα και τα σκουπίδια ο Ασπροπάρης τρώει και µικρά ζώα όπως σαλιγκάρια, ποντίκια,σαύρες και διάφορα έντοµα που βρίσκει. Επίσης µεγάλη αδυναµία έχει και στα αυγά των Φλαµίγκο και Στρουθοκα- µήλου, τα οποία πιάνει µε το ράµφος του, τα σηκώνει, και τα αφήνει από ψηλά να πέσουν για να σπάσουν, η παίρνει πέτρες τις ρίχνει από ψηλά τα σπάει και τα τρώει. Η ικανότητα του αυτή και η ε- ξυπνάδα του οδήγησε πολλούς επιστή- µονες να ερευνήσουν αν αυτό οφείλεται στην νοηµοσύνη του ή είναι έµφυτο στο µυαλό τους όπως το χτίσιµο της φωλιάς. Το µήκος του Ασπροπάρη είναι εκ. Έχει άνοιγµα φτερών 1,55-1,70 εκ. και βάρος 1,5-2,2 κιλά, καλοκαιρινός επισκέπτης κυρίως σε ηµιορεινές περιοχές. Φωλιάζουν πλέον 1-2 ζευγάρια στην περιοχή µας (Ν. Πέλλας). Χαρακτηριστική σφηνοειδή ουρά και σχετικά µικρό κεφάλι, µε µακρύ και λεπτό ράµφος. Κίτρινο κήρωµα και γυ- µνό δέρµα στο κεφάλι το οποίο διακρίνεται από αρκετή απόσταση. Γεωγραφική εξάπλωση µεγάλη Αφρική-Ινδία. Στην Ευρώπη µεταναστευτικό από Β. Αφρική. Ενηλικιώνεται στην διάρκεια των πέντε ετών. Για την κατασκευή της φωλιάς εργάζονται και οι δύο γονείς. Γεννά 1-3 αυγά τα οποία κλωσούν οι δύο για το διάστηµα των -6- βδοµάδων. Τα µικρά είναι πλήρως ανεπτυγµένα σε ηλικία -3-µήνών και αρχίζουν τις πρώτες πτήσεις ακολουθώντας τους γονείς τους. Είναι πραγµατικά πολύ στοργικοί γονείς. Από τα αρχαία χρόνια έ- χουµε πολλές αναφορές για αυτό το πουλί. Όπως διαπιστώνουµε από παραστάσεις σε τοίχους οι αρχαίοι Αιγύπτιοι έκαναν (ζωγραφιές στους τοίχους τους) ως σύµβολο της πατρικής και µητρικής αγάπης. Ο µύθος που ακολουθεί είναι η Πέ- µπτη από τις «µεταφράσεις» του ποιητή Αντωνίου Λιµπεράλη. Στην Ελληνική Μυθολογία, ο Αιγυπιός ήταν ένας νεαρός Θεσσαλός, γιος του Ανθέα και της Βούλιδας, έγινε εραστής της χήρας Τι- µάνδρας, που φηµιζόταν για την οµορφιά της. Αλλά ο γιός της Τιµάνδρας ο Νεόφρωνας θύµωσε και αποφάσισε να τους τιµωρήσει. Φρόντισε να συνάψει σχέση µε την Βούλιδα και όταν ένα βράδυ ο Αιγυπιός πήγε να περάσει την νύχτα του µε την Τιµάνδρα ο Νεόφρωνας φρόντισε µε ένα έξυπνο τρόπο, ώστε µέσα στο σκοτάδι ο Αιγυπιός να πέσει στο κρεβάτι της µητέρας του χωρίς να τη αναγνωρίσει και ήρθε σε σαρκική ε- παφή µαζί της, αλλά όταν το πρωί ανακαλύφθηκε η αιµοµιξία η Βούλιδα προσπάθησε να τυφλώσει το γιο της και ύ- στερα να αυτοκτονήσει. Ο ίας όµως πρόφτασε να µεταµορφώσει και τους τέσσερις πρωταγωνιστές του δράµατος σε πτηνά. Ο Αιγυπιός και ο Νεόφρωνας έγιναν γύπες, η Τιµάνδρα αιγίθαλος, ενώ η Βούλιδα στο πουλί που έλεγαν οι αρχαίοι Πώυγξ που έτρωγε τα µάτια των άλλων πουλιών (φιδιών,ψαριών), που αποδίδεται σήµερα στον Ερωδιό. Βέβαια υπερβολικοί οι αρχαίοι στην µυθολογία αλλά ακόµη περισσότερο υπερβολικοί εµείς που όχι µόνο δεν φτιάχνουµε παραµυθάκια µε τα ζωάκια αλλά καταφέραµε να εξαφανίσουµε από προσώπου γης αυτό το πανέξυπνο πουλί. Οι γύπες και γενικότερα η ορνιθοπανίδα βρίσκεται στα ανώτερα επίπεδα της τροφικής αλυσίδας, συνεπώς η ποικιλία των ειδών αποτελεί δείκτη της κατάστασης υγείας ενός τόπου ή ένδειξη υποβάθµισης του οικοσυστή- µατος για αυτό και αποτελούν τα σύµβολα των βιοτόπων πέρα από την ε- ντυπωσιακή τους εµφάνιση και αποτελούν τους κρίκους ενός ιδιαίτερα πολύπλοκου και δυναµικού συστήµατος µε έντονη αλληλεξάρτηση. ιακόσια είδη πουλιών συνδέονται µε την Ελληνική επικράτεια η οποία και αποτελεί «αεροδιάδροµο» και χώρο ξεχειµωνιάσµατος των µεταναστευτικών πουλιών.μήπως πρέπει να αναθεωρήσουµε την στάση µας απέναντι τους;

5 Ιούνιος º ÛÈÎ Î ÏÏÈ ÚÁÂÈ Tου Παναγιώτη Μανίκη Φυσικού Καλλιεργητή διακρίσεις όπως το βραβείο Magsaysay, στις Φιλιππίνες, το Deshikottan Award στην Ινδία και το Earth Council Award. Έφυγε απ τη ζωή ειρηνικά τον Αύγουστο του 2008 στα 96 του χρόνια. Τι είναι η φυσική καλλιέργεια; Είναι µια µέθοδος γεωργίας, στην οποία δε χρησιµοποιούνται λιπάσµατα και φυτοφάρµακα, δε γίνεται κατεργασία της γης, ούτε βοτάνισµα ή ζιζανιοκτονία. Εµπνευστής της ο Ιάπωνας Masanobou Fukuoka, αγρότης, φιλόσοφος και πρώην φυτοπαθολογός, την ονοµάζει και «µέθοδο του να µην κάνεις τίποτα». Βασίζεται σε τέσσερις αρχές: 1. Όχι κατεργασία της γης - όχι στο όργωµα, 2. Όχι λίπασµα, 3. Όχι βοτάνισµα, 4. Όχι φυτοφάρµακα. Η φυσική καλλιέργεια διαφέρει ριζικά τόσο από την επιστηµονική γεωργία, όσο και απο την οργανική, γιατί έχει ως φιλοσοφική αφετηρία την άποψη ότι η φύση είναι τέλεια σε αντίθεση µε την ανθρώπινη γνώση που είναι ατελής και περιορισµένη. Ο βασικός στόχος του φυσικού καλλιεργητή είναι να υπηρετήσει τη φύση, να δηµιουργήσει γόνιµο έδαφος και τέλος να πετύχει την οικονοµική αυτάρκεια. Έχει µια ολιστική θεώρηση και βασίζεται στη διαισθητική µη χωριστική γνώση. Μια γνώση που γεννιέται όταν ο άνθρωπος ταυτίζεται µε τη φύση γκρεµίζοντας τη χωριστικότητα που δηµιουργεί ο ανθρώπινος νους. Σήµερα η φυσική καλλιέργεια έχει φτάσει στη µέγιστη α- πλότητα. Μπορούµε να δηµιουργήσουµε αγροκτήµατα, να α- ναβλαστήσουµε άγονους λόφους και βουνά να πρασινίσου- µε τις ερήµους και να µετατρέψουµε τη γη σε παράδεισο τυλίγοντας σπόρους µέσα σε σβώλους από αργιλόχωµα και σπέρνοντας µια µεγάλη ποικιλία από εκατό και πλέον είδη σπόρων από οπωροφόρα και δασικά δέντρα, λαχανικά, σιτηρά και φυτά χλωρής λίπανσης πριν αρχίσει η περίοδος των βροχών (άνοιξη-φθινόπωρο). Για να λύσουµε ταυτόχρονα το πρόβληµα της διάβρωσης του εδάφους, της βελτίωσης της γονιµότητας, το πρόβληµα των ασθενειών και των προσβολών από έντοµα, το κλειδί είναι η σπορά µεγάλης ποικιλίας φυτών. Ο εµπνευστής αυτής της µεθόδου ονοµάζεται Masanobou Fukuoka και γεννήθηκε σε ένα µικρό αγροτικό χωριό στο νησί του Shikoku στη νότια Ιαπωνία το Εκπαιδεύτηκε στη µικροβιολογία ως φυτοπαθολόγος. Η καλή γνώση της νεοεισαχθείσης υτικής επιστήµης του εξασφάλισε τη σταθερή αν και ήσυχη σταδιοδροµία του γεωργικού επιθεωρητή τελωνείου στο λιµάνι της Yokohama. Τότε ξαφνικά, µόλις στα 25 χρόνια, του παρουσιάστηκαν οι αµφιβολίες. Άρχισε να αµφισβητεί όλα όσα είχε µάθει για τα θαύµατα της σύγχρονης επιστήµης και ύστερα από ένα όρα- µα έφθασε να κατανοήσει ότι όλα τα επιτεύγµατα του ανθρώπινου πολιτισµού είναι χωρίς νόηµα µπροστά στην ολότητα της φύσης. Από εκείνη τη στιγµή, η ζωή του αφιερώθηκε στην εκπλήρωση του οράµατός του. Μετά τη δηµοσίευση του µε µεγάλη επιτυχία εισαγωγικού του έργου The One-Straw Revolution, δέχθηκε προσκλήσεις για να επισκευφτεί τις Ηνωµένες Πολιτείες το 1979, την Ευρώπη το 1981, την Αφρική το 1985, όπου έδωσε διαλέξεις και περιόδευσε σε αγροκτήµατα. Τα τελευταία 25 χρόνια ταξίδευε σε πολλά µέρη του κόσµου και τιµήθηκε µε µεγάλες powerpoint και θα ενηµερώνονται α- ναλυτικότερα για τη χλωρίδα και την πανίδα της περιοχής των 2 λιµνών.επίσης στο χώρο θα βρείτε ενδιαφέρουσες πληροφορίες για τα είδη ψαριών που βρίσκονται στις λί- µνες, για ένα είδους δέντρο το σκλήθρο καθώς και για τα υγρολίβαδα. Τέλος στο παρατηρητήριο θα µπορούν οι επισκέπτες να παρατηρούν τα πουλιά µε κιάλια και να πάρουν µια γεύση από το πώς γινόταν η αλιεία και η αγοραπωλησία των ψαριών παλιά. Επίσης θα υπάρχει και µια παλιά ξύλινη βάρκα που χρησιµοποιούνταν στην αλιεία για να την παρατηρούν οι επισκέπτες.στο Κέντρο Πληροφόρησης λειτουργεί αναψυκτήριο όπου µπορούν οι επισκέπτες να απολαύσουν τον καφέ ή τον χυ- µό τους και να ζήσουν στιγµές χαλάρωσης και ξεκούρασης βλέποντας την πανέµορφη λίµνη Χειµαδίτιδα καθώς και το βουνό του Αγίου Μηνά µε την πλούσια χλωρίδα και πανίδα της περιοχής. Ώρες λειτουργίας 09:00-16:00 (χειµερινό ωράριο) - 09:00-17:00 (θερινό ωράριο) Μέρες λειτουργίας: Από ευτέρα Κέντρο Φυσική Καλλιέργειας Το Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας δηµιουργήθηκε το καλοκαίρι του1999 από µια οµάδα εθελοντών και φιλοξενείταιστο Κλησοχώρι Έδεσσας σε µια έκταση 5,5 στρεµµάτων. Λειτουργεί σε καθαρά εθελοντική βάση µε συµµετοχή Ελλήνων και ξένων εθελοντών. ε συµµετέχει σε επιδοτούµενα προγράµµατα ούτε δέχεται χρηµατοδοτήσεις. Οι στόχοι του είναι: - Σπορές για αναβλάστηση των γυµνών βουνών και των ε- ρήµων. - ηµιουργία φυσικών αγροκτηµάτων στην Ελλάδα και το εξωτερικό. - Πρακτική ενηµέρωση των µαθητών της Πρωτοβάθµιας και της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης στο πλαίσιο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. - Συστηµατική συλλογή σπόρων σε συνεργασία µε άτοµα και οµάδες µε στόχο την υλοποίηση σπορών. - Λαχανόκηποι της αυτάρκειας στην Ελλάδα και άλλες χώρες και πρακτική στήριξη αυτών των δράσεων. Οι προσπάθειες αναβλάστησης στην Ελλάδα ξεκίνησαν την άνοιξη του 1993 από οµάδα εθελοντών και µέχρι το 1998 πραγµατοποιούνταν σε διάφορες περιοχές, σε µικρή κλίµακα και µε επιτυχή αποτελέσµατα. Το Μάρτη και τον Οκτώβρη του 1998, µε τη συµµετοχή του ίδιου του Fukuoka, υλοποιήθηκαν οι δύο πιο µεγάλες σπορές στον πλανήτη σε έκταση ά- νω των στρεµµάτων στην περιοχή της λίµνης Βεγορίτιδας. Έχουν γίνει σπορές στην Κίνα, µε επίσηµη συµµετοχή του Κινεζικού Υπουργείου ασών, στην Ινδία µε πρωτοβουλία του ίδιου του τότε πρωθυπουργού Raman Rao, στην Τανζανία, Πορτογαλία, Αργεντινή και άλλες χώρες. Το 2008 έγινε σπορά στρεµµάτων στην Κερατέα Αττικής. Οι σπορές διενεργούνται κατά κανόνα σε συνεργασία µε ήµους και καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχία τους είναι η προστασία το χώρου σποράς από τη βόσκηση των ζώων. Όπου αυτή ήταν εφικτή τα αποτελέσµατα της σποράς ή- ταν θετικά. Στο Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας κατά το µήνα Αύγουστο και µέρος του Σεπτέµβρη, εθελοντές παρασκευάζουν σβώλους σε µεγάλες ποσότητες για τις σπορές που πραγµατοποιούνται, κυρίως, το µήνα Οκτώβρη. Τον Απρίλη και το Μάη το «Σχολείο της αυτάρκειας» υλοποίησε πρακτικά εργαστήρια µε σκοπό να δοθούν πρακτικές γνώσεις στον κόσµο µέσα στα πλαίσια της διατροφικής αυτάρκειας. Αυτά είχαν ως αντικείµενο τα παρακάτω: Αληθινό ψωµί µε προζύµι και αλεύρι ολικής αλέσεως. Άνοιγµα φύλλου πίτας µε αλεύρι ολικής αλέσεως. Σαπούνι παραδοσιακό. Κηραλοιφές. Τυρί. Γιαούρτι. Τυρί σόγιας (Τόφου). Βότανα για ένα φαρµακείο στο σπίτι Τέια Αφεψήµατα. ΚΕΝΤΡΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΛΙΜΝΩΝ ΧΕΙΜΑ ΙΤΙ ΑΣ & ΖΑΖΑΡΗΣ Συνέχεια από τη 2η σελ. έως Κυριακή.Το κέντρο θα παραµένει κλειστό κάθε Τέταρτη (εκτός αργιών). Είσοδος κατά άτοµο 1 Euro (Εξαιρούνται τα παιδιά του ηµοτικού που είναι δωρεάν) Οι ξεναγήσεις θα γίνονται ανά µια ώρα και η διάρκεια της ξενάγησης θα είναι 40 λεπτά. Τηλέφωνα επικοινωνίας: Κέντρο Πληροφόρησης: Πασχάλης Λυπίτκας: Τουρατσίδου Μαρία: Φαξ ήµου Αετού: Πιστεύουµε πως ο απλός καθηµερινός άνθρωπος είναι το αλάτι της γης. Ο καθένας από µας είναι ο κόσµος και ο κόσµος είναι ο καθένας µας. Αν αλλάξουµε εµείς ολόκληρη η κοινωνία θα αλλάξει. Στις κρίσιµες αυτές στιγµές τόσο για τη φύση όσο και για την ανθρωπότητα είναι ανάγκη να δράσουµε όσο το δυνατό πιο γρήγορα. Η δράση µας είναι απαραίτητο να γεννηθεί µέσα από την κατανόηση του προβλήµατος, αλλιώς θα είναι µια απλή σπασµωδική αντίδραση. Η καταστροφή της φύσης θα σηµάνει και το τέλος του ανθρώπινου πολιτισµού. Μαζί µε εθελοντές από όλο τον κόσµο δουλεύουµε για να δηµιουργήσουµε φυσικά αγροκτήµατα στην Ελλάδα και το ε- ξωτερικό, λαχανόκηπους της αυτάρκειας, για να πρασινίσου- µε τα άγονα βουνά και τις ερήµους. Η απάντηση στο πρόβλη- µα της παγκόσµιας οικονοµικής κρίσης, κατά την άποψή µας, είναι η αυτάρκεια σε επίπεδο διατροφής, σε επίπεδο υγείας και ακόµη σε νοητικό επίπεδο. Ας γίνουµε λοιπόν σπορείς σπόρων για να µετατρέψουµε ξανά τον πλανήτη µας σε ένα νέο κήπο της Εδέµ. Το οφείλουµε στα παιδιά µας και στα εγγόνια µας, στις επόµενες γενεές. Για την ενηµέρωσή σας σχετικά µε τις δράσεις του Κέντρου Φυσικής Καλλιέργειας στείλτε στο: ή δείτε το site: farming.eu ΦΥΣΙΚΟ ΑΓΡΟΚΤΗΜΑ Ε ΕΣΣΑΣ Το Φυσικό Αγρόκτηµα του Παναγιώτη Μανίκη βρίσκεται στο Κλησοχώρι της Έδεσσας, 2 χλµ. Νότια απ το Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας. Η συνολική του έκταση είναι 25 περίπου στρέµµατα και είναι ταυτόχρονα ένα δάσος οπωρώνας και λαχανόκηπος. Πάνω από 120 ποικιλίες οπωροφόρων δέντρων µαζί µε δασικά δέντρα και λαχανικά λειτουργούν µε αρµονία. Το Φυσικό αγρόκτηµα το επισκέπτονται γεωπόνοι και αγρότες, ποιητές και µοναχοί, καλλιτέχνες και επιστήµονες από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Κέντρο Φυσικής Καλλιέργειας Υπεύθυνος: Παναγιώτης Μανίκης Τηλ (6 9 µ.µ.) Κλησοχώρι Έδεσσας Τ.Κ Τ.Θ. 139

6 6 Ιούνιος 2010 Αγροτουρισµός: Το όραµα που ψάχνουµε Του Άνθιµου Σ. Τόρτοκα Μέλος ιοικούσας Επιτροπής Εταιρείας Οικοτουρισού Βιτσίου και µέλος ΑΓΡΟΞΕΝΙΑ Προϊόντα γης Ο αγροτουρισµός άρχισε να διαδίδεται στην Ελλάδα, στα µέσα της δεκαετίας του 80, ακολουθώντας το παράδειγµα ανάλογων δραστηριοτήτων άλλων Ευρωπαϊκών χωρών, όπως της Ι- ταλίας, της Αυστρίας και της Γαλλίας. Στην Ελλάδα επικράτησε ο αγροτικός τουρισµός, µε την έννοια της ανάπτυξης του τουρισµού στις αγροτικές περιοχές που συνδέεται µε την ζωή στο χωριό και το αγροτικό περιβάλλον και όχι ο αγροτουρισµός που αναφέρεται στην ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων στο πλαίσιο της γεωργικής εκµετάλλευσης που συνδέεται µε την γεωργία όπως συνέβη και σε άλλες περιπτώσεις στην Ευρώπη ( Γαλλία, Ιταλία κ.α.). Μετά την πρώτη καθαρά εµπειρική φάση ανάπτυξης του αγροτικού τουρισµού, η οποία δεν είχε και ουσιαστικά αποτελέσµατα, ακολούθησε στη δεκαετία του 80 το δεύτερο στάδιο ανάπτυξής του. Την περίοδο αυτή δηµιουργήθηκαν αγροτουριστικές υποδοµές, από ιδιώτες, από φορείς Κοινότητες και ήµους και από Γυναικείους Αγροτουριστικούς Συνεταιρισµούς, οι περισσότερες από τις οποίες στηρίχθηκαν σε διάφορα χρηµατοδοτικά προγράµµατα ενίσχυσης των επενδύσεων και αναπτύχθηκαν διάσπαρτα σε όλες τις περιοχές της χώρας. Οι υποδοµές αυτές, στις περισσότερες περιπτώσεις, δε συνάδουν µε τη φιλοσοφία και τους στόχους του αγροτουρισµού. Σύγχρονα κτίρια, ξένα προς την αρχιτεκτονική κληρονοµιά και τις τοπικές ιδιαιτερότητες, α- πρόσωπες υπηρεσίες και προσφορά αγαθών, ξεκοµµένα από την τοπική παράδοση στις περισσότερες περιπτώσεις. Η κατάσταση αυτή είχε σαν αποτέλεσµα το µη σαφή προσανατολισµό των α- γροτουριστικών επιχειρήσεων και το φαινόµενο κάθε επιχείρηση να ορίζει δικές της προδιαγραφές και πρότυπα µε βάση τη βούληση του επιχειρηµατία, τις γνώσεις και τις εµπειρίες του πάνω στο αντικείµενο, τον προσωπικό του χαρακτήρα, την οικονοµική του κατάσταση. Έτσι δη- µιουργήθηκαν αγροτουριστικές επιχειρήσεις, οι οποίες δεν κατάφεραν να αξιοποιήσουν τις τοπικές ιδιαιτερότητες, να στηρίξουν και να στηριχθούν στην πολιτισµική κληρονοµιά του τόπου, να αξιοποιήσουν τα τοπικά προϊόντα και κατά συνέπεια δεν µπόρεσαν να διαµορφώσουν έ- να ελκυστικό προϊόν για τους κατοίκους των µεγάλων αστικών κέντρων. Είκοσι χρόνια µετά και παρά την απουσία θεσµικού πλαισίου, η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική. Με την εφαρµογή των προγραµµάτων LEADER+ ( ), των Ολοκληρωµένων Προγραµµάτων Α- νάπτυξης Αγροτικού Χώρου (Ο.Π.Α.Α.Χ.), οι φορείς διαχείρισης, έδωσαν ιδιαίτερη βαρύτητα σε παράγοντες όπως την αξιοποίηση τοπικών ιδιαιτεροτήτων, την ποιότητα και την αυθεντικότητα των παρεχό- µενων υπηρεσιών και αγαθών και τη δικτύωση των επιχειρήσεων. Το γεγονός αυτό είχε ως αποτέλεσµα να δηµιουργηθούν αγροτουριστικές επιχειρήσεις οι ο- ποίες προσφέρουν αγροτουριστικό προϊόν, συµβατό µε περιβαλλοντικές, πολιτισµικές, κοινωνικές και κοινοτικές αξίες του αγροτικού χώρου, καθώς και µε την αναζήτηση της ζωής στην ύπαιθρο και της αυθεντικότητάς της. ΓΙΑΤΙ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ; Στο τελευταίο συνέδριο του πιο αξιόπιστου φορέα του τουρισµού,του Συνδέσµου Τουριστικών Επιχειρήσεων(ΣΕ- ΤΕ),ο Βαγγέλης Κυριακού, ιευθυντής της Τουριστικής Εταιρίας Καταρρακτών Έδεσσας,παρουσίασε µελέτη όπου συ- µπεραίνει τα εξής συγκλονιστικά: Κάθε 1 ευρώ που δαπανά ο επισκέπτης στην διανυκτέρευση στην περιφέρεια σε µικρές επιχειρήσεις, η τοπική κοινωνία ωφελείται κατά 2,3. Κάθε 1 ευρώ που δαπανά ο επισκέπτης στην διανυκτέρευση σε µεγάλες ε- πιχειρήσεις µαζικού τουρισµού, η τοπική κοινωνία ωφελείται κατά 0,8. Εύκολα µπορεί κανείς να φανταστεί,ένα κύκλο αγορών σε τοπικό επίπεδο που αφορά την εστίαση,την παροχή υπηρεσίας,την κίνηση,την οικοδοµή κά. Οι µικρές επιχειρήσεις τροφοδοτούνται τοπικά και δεν αγοράζουν κρέατα πχ µαζικά από την Αργεντινή. Ο Αγροτουρισµός είναι η ακέραια ε- φαρµογή της Βιώσιµης ανάπτυξης, η ο- ποία σχηµατικά περιγράφεται από το ε- ξής τρίγωνο: Ο όρος ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ, έγινε γνωστός τόσο µέσω των ευρωπαϊκών προγραµµάτων, όσο και όλων των εκπροσώπων επίσηµων φορέων µέχρι σήµερα (γενικοί γραµµατείς περιφερειών, βουλευτές, υπουργοί, εκπρόσωποι αναπτυξιακών φορέων κ.ά.) µε αποτέλεσµα να έχει καθιερωθεί στις συνειδήσεις όλων. Η α- ντικατάστασή του µε οποιοδήποτε άλλο όρο, (π.χ. τουρισµός υπαίθρου), µόνο σύγχυση µπορεί να προκαλέσει. Πολύ δε περισσότερο, αν διασπάσουµε το χώρο σε αγρότες και µη αγρότες. Αγροτουρισµός είναι: Μια ήπια µορφή βιώσιµης τουριστικής ανάπτυξης και πολυδραστηριότητας στον αγροτικό χώρο, η οποία έχει ως στόχους: Να συµβάλλει ώστε ο επισκέπτης να γνωρίσει τις αγροτικές περιοχές, τις α- γροτικές ασχολίες, τα τοπικά προϊόντα, τη παραδοσιακή κουζίνα και την καθηµερινή ζωή των κατοίκων, τα πολιτισµικά στοιχεία και τα αυθεντικά χαρακτηριστικά των τοπικών κοινωνιών. Να φέρει τον επισκέπτη σε επαφή µε τη φύση καθώς και µε τις δραστηριότητες στην ύπαιθρο, στις οποίες θα µπορεί να συµµετέχει, να ψυχαγωγηθεί και να νοιώσει τη χαρά της περιήγησης, της γνώσης και της ανακάλυψης. Να κινητοποιήσει τις παραγωγικές, πολιτισµικές και αναπτυξιακές δυνάµεις του τόπου, συµβάλλοντας έτσι στην αειφόρο περιβαλλοντική, οικονοµική και κοινωνική ανάπτυξη του αγροτικού χώρου. Αγροτουριστικός προορισµός είναι: Μία αγροτική περιοχή που συγκεντρώνει τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: Συνιστά µια διακριτή γεωγραφική ή και διοικητική ενότητα, από µορφολογική και ιστορική άποψη, που δεν περιλαµβάνει οικισµούς άνω των κατοίκων (το κριτήριο αυτό υπολογίζεται ανά οικισµό και όχι στο σύνολο της περιοχής). Οι κάτοικοι απασχολούνται κυρίως µε δραστηριότητες του πρωτογενή τοµέα (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία). εν έχει αναπτυχθεί µέσα στην περιοχή αυτή τουριστική προσφορά µαζικού (δηλ. οργανωµένου παραθεριστικού) τουρισµού ή προσφορά που απευθύνεται σε ζήτηση άλλων µη ήπιων µορφών τουρισµού σύµφωνα µε τα οριζόµενα από τις αρµόδιες εθνικές αρχές. Αγροτουριστικό προϊόν είναι: Συνδυασµός υπηρεσιών, προϊόντων και δραστηριοτήτων, που συνδέονται ά- µεσα ή έµµεσα µε τα ιδιαίτερα αγροτικά, κοινωνικά, πολιτισµικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά του αγροτουριστικού προορισµού και αναδεικνύουν τις ιδιαιτερότητές του. Αγροτουριστική επιχείρηση είναι: Επιχείρηση µε παροχές υπηρεσιών α- γροτουρισµού που δραστηριοποιείται σε περιοχές αγροτουριστικού προορισµού, οι εγκαταστάσεις και η λειτουργία της ο- ποίας εναρµονίζονται µε το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον της περιοχής και παρέχει µία τουλάχιστον από τις παρακάτω υπηρεσίες: ιαµονή Εστίαση Περιήγηση στη φύση Ευαισθητοποίηση, περιβαλλοντική εκπαίδευση ιοργάνωση της γνωριµίας µε τα πολιτισµικά στοιχεία µιας περιοχής, επίσκεψη στα ιστορικά και λοιπά αξιοθέατα, συµµετοχή σε υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής. ιοργάνωση υπαίθριων δραστηριοτήτων αναψυχής Γνωριµία µε παραδοσιακά επαγγέλµατα, αγροτικές µεθόδους παραγωγής και καλλιέργειας καθώς και παραγωγικές διαδικασίες που έχουν εκλείψει. Γνωριµία µε τις ασχολίες και τις συνήθειες της καθηµερινής ζωής των κατοίκων µιας περιοχής. Πώληση κυρίως τοπικών αγροτικών Ιππικός Τουρισµός προϊόντων. Οι αγροτουριστικές επιχειρήσεις κατατάσσονται, προκειµένου για την εφαρµογή της παρούσας προδιαγραφής στις α- κόλουθες λειτουργικές µορφές: - Αγροτουριστικά καταλύµατα - Πρατήρια/ Εκθετήρια αγροτουριστικών προϊόντων - Αγροτουριστικά κέντρα εστίασης και αναψυχής - Τουριστικά γραφεία διοργανωτές ή επιχειρήσεις που παρέχουν προγράµµατα υπαίθριων δραστηριοτήτων και περιηγήσεων οικοτουριστικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος - Αγροκτήµατα - Επιχειρήσεις παραγωγής προϊόντων και παροχής υπηρεσιών ανάδειξης της τοπικής, πολιτιστικής κληρονοµιάς. ΕΝΩΣΗ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΥ «ΑΓΡΟΞΕΝΙΑ» Οι Έλληνες επιχειρηµατίες στον αγροτουρισµό,πήραν οι ίδιοι την πρωτοβουλία, οργανώθηκαν και δηµιούργησαν την «ΑΓΡΟΞΕΝΙΑ». Συστήθηκε από φυσικά πρόσωπα επενδυτές -επιχειρηµατίες του αγροτουρισµού µε σκοπό τον συντονισµό και τον συνεργατισµό των επιχειρηµατιών και των επιχειρήσεων, την υποστήριξη οριοθέτησης του αντικειµένου του Αγροτουρισµού και την επίλυση των προβληµάτων.η ΑΓΡΟΞΕΝΙΑ Είναι Αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία και έχει εταίρους και µέλη. Εταίροι της ΑΓΡΟΞΕΝΙΑ είναι οι επενδυτές-επιχειρηµατίες που ασχολούνται άµεσα στον αγροτουρισµό στην Ελλάδα (π.χ. Παραδοσιακά ξενοδοχεία, ξενώνες, ενοικιαζόµενα δωµάτια, ταβέρνες, παραδοσιακά καφενεία, επιχειρήσεις τουρισµού, οργανωτές δραστηριοτήτων, βιοτεχνίες παραδοσιακών τροφίµων και τεχνηµάτων κ.α.). Σπίτι Ναταλία πριν Ο ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗ.ΜΑΚΕ ΟΝΙΑ Ν.ΠΕΛΛΑΣ Για έναν επισκέπτη που προέρχεται α- πό την Αθήνα,η περιοχή του Ν.Πέλλας,εντάσσεται στο 5-7ήµερο πακέτο της.μακεδονίας. Στο Αναπτυξιακό Συνέδριο του Ν.Φλώρινας το 2004 παρουσιάστηκε µελέτη, όπου συµπέρανε οτι «εάν καταφέρουµε να κρατήσουµε άλλη µια νύχτα τους ήδη ετήσιους επισκέπτες, τα ετήσια έσοδα θα αυξηθούν σε ποσό ίσο µε το 3 ο ΠΕΠ της.μακεδονίας»! Στον άξονα λοιπόν,πέλλα,έδεσσα,αριδαία,καιµακτσαλάν, Βεγορίτιδα,.Μακεδονία,µπορεί να στηθεί ένα πακέτο µοναδικών πλεονεκτηµάτων,για όλο το χρόνο,που θα καταπολεµήσει τον µεγαλύτερο εχθρό των τουριστικών επιχειρήσεων :την εποχικότητα. Η εν λόγω περιοχή είναι ιδιαίτερου φυσικού κάλλους,µε ανάγλυφο τοπίο βουνού,λίµνης,µε άφθονα επισκέψιµα αντικείµενα και σύµφωνα µε σοβαρή µελέτη ξένων οίκων για λογαριασµό της Κτηµατικής Εταιρίας του ηµοσίου(κε ) : «Από τις λίγες περιοχές που µπορεί να έχει τουρισµό 12 µήνες τον χρόνο». Εύλογα οι δύσπιστοι θα αποκλείσουν την καλοκαιρινή προτίµηση των επισκεπτών,αρκεί όµως να αναλογιστούν ότι η θερµοκρασία ανεβαίνει στις παραλίες και να ρίξουν µια µατιά στα στοιχεία του µεσοπολέµου και των δεκαετιών , όπου χιλιάδες ε- πισκέπτες αναζητούσαν την «Αναψυχή»,την δροσιά,τα αγνά προϊόντα και το καθαρό οξυγόνο.όλα είναι θέµα µάρκετινγκ. Τα στοιχεία αυτά αναδεικνύουν περίτρανα την ανάγκη να δοθεί βάρος από τους ήµους και τις Περιφέρειες,στον καθαρισµό των λιµνών και την βελτίωση των υποδοµών γύρω τους. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ Υποδοχή Η πλειοψηφία των ξενώνων στην περιοχή είναι σε πολύ καλό επίπεδο,ό- µως υπάρχει µια πολύ µεγάλη ανάγκη σε επιχειρήσεις που να φροντίζουν την έλευση,την οργάνωση και την ξενάγηση των επισκεπτών. Π.χ. ταξιδιωτικά γραφεία, οικοξεναγοί, δραστηριότητες κά. Clusters Η Συνεργασία µεταξύ των επαγγελµατιών του τουρισµού και η οµαδική διαφή- µιση, στις µέρες µας θεωρούνται απαραίτητες, αφού για τον επισκέπτη αποτελούµε ένα συνολικό πακέτο.οι κατά τόπους οµάδες επιχειρήσεων που µπορούν να συγχνωτίζονται, π.χ. η Εταιρεία Οικοτουρισµού Βιτσίου (www.eobitsiou.gr), ή η Εταιρεία Λιµναίου Τουρισµού Βεγορίτιδας Πετρών (www.limnes.gr), µπορούν να πραγµατοποιούν κοινές δράσεις προώθησης και εκπαίδευσης προσωπικού και διοίκησης. ενταγµένες κάτω από µια περιφερειακή οµπρέλα π.χ. τα Σύµφωνα Ποιότητας ηµοτικές ενέργειες Οι κατά τόπους ηµοτικές Αρχές χρειάζεται να αντιληφθούν καλύτερα την α- ναγκαιότητα να φροντίζουν τα αυτονόητα,όπως είναι η καθαριότητα, η σήµανση,οι λακκούβες των δρόµων. Γνωριµία µε τον τόπο µας Η καλύτερη διαφήµιση είναι αυτή που γίνεται στόµα µε στόµα. Οπωσδήποτε οι ικανοποιηµένοι επισκέπτες είναι αυτοί που διαφηµίζουν µια περιοχή, αλλά µεγάλο ρόλο παίζει οι κάτοικοί της και οι α- πόδηµοι να την γνωρίζουν,να πληροφορούν και να την παινεύουν. ιαπιστώνεται ότι τα παραπάνω δεν είναι αυτονόητα στην περιοχή µας και τώρα που οι µετακινήσεις δυσκολεύουν λόγω ακριβών καυσίµων, είναι ευκαιρία να γνωρίσουµε καλύτερα τον τόπο µας,εφαρµόζοντας ειδικές εκπτώσεις για τους συντοπίτες µας. Τα Σχολεία κοντά στον Αγροτουρισµό Παρατηρείται οι µαθητές της περιοχής µας να γνωρίζουν καλύτερα την Χαλκιδική παρά την Βεγορίτιδα. Είναι πολύ χρήσιµο αυτοί οι µικροί πολίτες,αυριανοί ε- παγγελµατίες ή επισκέπτες,να συνδεθούν µε αυτόν τον τρόπο αναψυχής και διατροφής που σιγά σιγά χάνεται. Ακού- µε τα παιδιά να λένε πως «το τυρί µυρίζει τυρίλας», όταν τρώνε ένα αγνό τυρί. Συνηθισµένα στα άοσµα, άγευστα βιοµηχανοποιηµένα προϊόντα των Σούπερ Μάρκετ, πώς να εκτιµήσουν τις αγνές,ωφέλι- µες τροφές; Πώς να πλησιάσουν ένα ά- λογο αφού ζουν µια εικονική πραγµατικότητα µέσα από την τηλεόραση και το υπολογιστή; Αναπτυξιακές Εταιρείες Τέλος, είναι χρήσιµο να ανακοινώσουµε κι απ αυτήν τη στήλη ότι τον Ι- ούλιο θα ανακοινωθούν οι προκηρύξεις που αφορούν το ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α- ΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ , Ά- ξονας 3, «Ποιότητα ζωής στις αγροτικές περιοχές και διαφοροποίηση της Αγροτικής Οικονοµίας». Κάποια ση- µεία έχουν απλοποιηθεί περισσότερο, παρά το αρνητικό της µείωσης των ποσοστών επιδότησης στο 50%,όπως: εν απαιτείται απαραίτητα ιδία συµµετοχή και µπορεί κανείς να δανειστεί α- πό την τράπεζα όλο το υπόλοιπο 50%. εν απαιτούνται εγγυητικές κα-

7 Ιούνιος 2010 Τα πέτρινα γεφύρια των Πύργων Εορδαίας Συνέχεια από την 1η σελ. των Κοµνηνών και του Μεσόβουνου. Προϊστορικά - Αρχαία χρόνια Η ίδρυση του οικισµού ανάγεται στα προϊστορικά χρόνια. Ο ιστορικός Μαργαρίτης ήµιτσας θεωρεί ότι τα ερείπια της ισχυρής ακροπόλεως που έχουν α- νασκαφτεί 3 χµ. ανατολικά του σηµερινού χωριού σε οχυρό ύψωµα, µεταξύ δύο χειµάρρων, ανήκουν στην πόλη Ε- ορδαία, πρωτεύουσας της οµώνυµης αρχαίας χώρας. Νοτιότερα υπάρχουν ί- χνη ενός πύργου πάνω σε έναν µικρό λόφο καθώς και δύο οχυρά από τα οποία ήταν δυνατή η εποπτεία ολόκληρης της γύρω περιοχής. Η ακρόπολη αυτή, η οποία σήµερα ο- νοµάζεται Κάστρο, ήταν το ισχυρότερο φρούριο της διόδου από την Εγνατία προς την Εορδαία και ταυτόχρονα η πρώτη γραµµή άµυνας της περιοχής κατά τους αρχαίους χρόνους. Ως δεύτερη οχυρωµατική γραµµή λειτουργούσε το φρούριο του Μεσόβουνου και ως τρίτη τα οχυρά των Κοµνηνών. Λόγω του πρωτεύοντα ρόλου της στην περιοχή θεωρούνταν κατά τον µύθο η βασίλισσα λής εκτέλεσης.οι Αναπτυξιακές θα ζητούν χαρτιά αυστηρώς των αρµοδιοτήτων τους και θα υποκαθιστούν την Ε- φορία ή το ΙΚΑ κ.ά. Ως βασικοί µοχλοί σχεδιασµού και α- νάπτυξης, θα πρέπει να λάβουν υπόψη τους το υπό ψήφιση νοµοσχέδιο για τον Αγροτουρισµό,ώστε οι προδιαγραφές να είναι ταυτόσηµες.ακόµη να συµπεριλαµβάνονται στις επενδύσεις και οι δράσεις προώθησης πχ. ιστοσελίδα, προσπέκτους, και η εκπαίδευση διοίκησης και προσωπικού. Όλοι το βλέπουµε, όλοι το νιώθουµε, ότι ο Αγροτουρισµός ταιριάζει στην περιοχή µας, αξιοποιεί τους πόρους µας,διαχέεται σε πολλά επαγγέλµατα, επιβάλλει καθαρό περιβάλλον, ποιότητα ζωής.μετά τους οικονοµικούς περιορισµούς που µας επιβλήθηκαν, ο Αγροτουρισµός είναι το όραµα που ψάχνου- µε. Γεφύρι Σάνδρυµος Για το άρθρο συνεργάστηκαν οι Γεώργιος Γώγης, δάσκαλος, µέλος του Πολιτιστικού Συλλόγου «Η Καστράνιτσα» και Ηλίας Κάρτας. Οι φωτογραφίες προέρχονται από το αρχείο του Ηλία Κάρτα. των Κάστρων (Κάστρον Άνασσα). Ρωµαϊκά χρόνια Μετά την µάχη της Πύδνας και την ήττα του τελευταίου Μακεδόνα βασιλιά, του Περσέα, το έτος 168 π.χ. το Μακεδονικό βασίλειο, δηλαδή η περιοχή της Ελιµείας, υποτάχτηκε στους Ρωµαίους καθώς και οι περιοχές της Εορδαίας, Λυγκηστίδας, Ορεστίδας και Πελαγονίας. (σηµερινή υτική Μακεδονία) Οι κάτοικοι των παραπάνω περιοχών υπήρξαν η βάση του εκστρατευτικού σώµατος του Μέγα Αλέξανδρου, ανάµεσα στους οποίους διακρίθηκαν ικανότατοι στρατηγοί όπως ο Πτολεµαίος, ο Κοίνος, ο Πολυκράτης, ο Περδίκας, ο Φιλώτας, ο Αµύντας, ο Αντίγονος και πολλοί άλλοι. Μετά το 148 π.χ. η Ελιµεία και όλη η βόρεια Μακεδονία αναγνωρίστηκε από τους Ρωµαίους ως ελεύθερη περιοχή µε δικό της πολιτικό και διοικητικό όργανο, το «Κοινό των Ελιµιωτών», µε έδρα την πόλη των Καισάρων, την σηµερινή Αιανή. Βυζαντινά χρόνια Την σκυτάλη στην διοίκηση της περιοχής παίρνουν το 330 µ.χ. οι Βυζαντινοί. Αρχαιολογικά ευρήµατα καταδεικνύουν ότι κατά τους βυζαντινούς χρόνους η Κατράνιτσα ήταν µια µεγάλη πολιτεία και ότι την ίδια περίοδο ανοικοδοµήθηκαν οι εκκλησίες του Αγίου ηµητρίου, της Αγίας Παρασκευής, της Παναγιάς Θεοτόκου και του Προφήτη Ηλία. Τότε χρονολογείται και η σύζευξη, ύστερα α- πό παραφθορά των λέξεων «Κάστρον Άνασσα» και «Κάστρον της Αννίτσης» και προήλθε το µετέπειτα όνοµα του χωριού Καστράνιτσα ή Κατράνιτσα. Στους Πύργους σώζονται σήµερα δύο θολωτές, λίθινες γέφυρες. Γεφύρι Σάνδρυµος Είναι ένα από τα δύο γεφύρια που α- νήκουν στην κτηµατική περιοχή του χωριού Πύργοι (παλιά Κατράνιτσα) Εορδαίας. Βρίσκεται 2 χιλιόµετρα περίπου βόρεια του χωριού και κατά µία παράδοση οδηγούσε στην αρχαία Βεγόρα, στις ό- χθες της οµώνυµης λίµνης. Είναι µονότοξο κτισµένο µε ασβεστόλιθους, εκτός από την λεπτή σε πάχος καµάρα του που είναι κτισµένη µε πωρόλιθους για να είναι ελαφρότερη. Πάνω του υπάρχει λιθόστρωτο, τµήµα του λιθόστρωτου παλιού δρόµου, του οποίου σώζονται λείψανα κοντά στο γεφύρι. Γενικά, όλη η περιοχή των Πύργων είναι ένας απέραντος αρχαιολογικός χώρος όπου έ- χουν ανευρεθεί πολλά ευρήµατα, αρχαία και µεσαιωνικά. Η περιοχή άκµασε τόσο επί ελληνορωµαϊκής και βυζαντινής περιόδου, όσο και επί Τουρκοκρατίας. Οι απόδηµοι Κατρανιτσιώτες φαίνεται ότι χρησιµοποιούσαν και τα δύο, σήµερα υπάρχοντα γεφύρια, για της µετακινήσεις των εµπορικών καραβανιών από την ανθούσα, τότε, κωµόπολη της Κατράνιτσας προς την Κεντρική Ευρώπη. Οι διαστάσεις του είναι: µήκος 22 µ., πλάτος 2,80 µ., ύψος 6,70 µ. και άνοιγµα τόξου 6,10 µ. Εδράζεται πάνω σε ασβεστολιθικούς βράχους, µε κοιλότητες και σταλαγµίτες, που στο σηµείο εκείνο πλησιάζουν πολύ µεταξύ τους και αφήνουν ένα στενό άνοιγµα για να περνάει το νερό. Έτσι, το χειµώνα το νερό έχει µεγάλη ορµή και σχηµατίζει µάλιστα µικρό καταρράκτη κάτω από το γεφύρι. Στη νότια όψη προς τη δεξιά πλευρά υ- πήρχε εντοιχισµένη πλάκα η οποία α- φαιρέθηκε. Η χρονολογία κατασκευής του παρα- µένει άγνωστη. Προφανώς συνδέεται µε την, κατά το 17 ο και 18 ο αιώνα, ανάπτυξη της κωµόπολης της Κατράνιτσας. Έγινε γνωστή µε το όνοµα «η γέφυρα του Αλεξάνδρου µας» ή Σάντρι Μοστ. Ο µύθος αναφέρει ότι από εκεί περνούσε η στρατιά του Μακεδόνα βασιλιά καθώς η περιοχή διέρχονταν από την κύρια οδό που οδηγούσε στην πρωτεύουσα του κράτους του, την Πέλλα. Αξίζει να αναφερθεί µάλιστα, ότι σύµφωνα µε την προφορική παράδοση ο στρατηγός του Πτολεµαίος, γεννήθηκε στην Εορδαία. Γεφύρι του Κάστρου ή της Νύφης Είναι το δεύτερο (µαζί µε το γεφύρι του Σάνδρυµου), από τα δύο γεφύρια που ανήκουν στην κτηµατική περιοχή του χωριού Πύργοι Εορδαίας. Βρίσκεται πάνω σε χείµαρρο- λίγο πιο πάνω ανταµώνουν το ποτάµι του Ασπροπόταµου και το ρέµα του Γραµµατικού- 3 περίπου χιλιόµετρα βορειοανατολικά των Πύργων και σε απόσταση 800 µ. περίπου από το κάστρο, από το οποίο πήρε το όνοµά του. Λέγεται ακόµη και γεφύρι του Γκραντ (που σηµαίνει στα σλαβικά, πόλη). Πραγµατικά επάνω σε λόφο υπάρχουν ερείπια αρχαίας ακρόπολης, όπου πιθανόν υπήρχε πόλισµα µέχρι και τη βυζαντινή περίοδο (το κάστρο της Άνασσας ή κάστρο της Αννίτσας, κατά την τοπική παράδοση). Ενδεχοµένως το γεφύρι να κατασκευάστηκε κατά την περίοδο ακµής της µεσαιωνικής πόλης, της οποίας ακρόπολη ήταν το Κάστρο. Το γεφύρι έχει µήκος 20,50 µ., πλάτος 2,80 µ., ύψος 6,40 µ. και άνοιγµα του µοναδικού τόξου 9,75 µ. Είναι κτισµένο µε ασβεστολιθικές πέτρες, οι οποίες εύκολα φθείρονται από το νερό. Στην αψίδα του υπάρχουν δύο ραγίσµατα, ένα ε- γκάρσιο και ένα διάµηκες και το κλειδί της βόρειας όψης (η µεσαία πέτρα της καµάρας) είναι ετοιµόρροπο. Γύρω-γύρω οι πέτρες του τόξου του περιβάλλονται από µία δεύτερη κυκλική σειρά από πλάκες, σαν στεφάνι, που στη βόρεια ό- ψη του προεξέχει σαν γείσο. Επάνω του υπάρχει λιθόστρωτο, τµήµα του δρόµου C M Y K 7 που περνούσε από το γεφύρι. Στη βόρεια όψη του υπάρχει πλαίσιο, στο ο- ποίο, προφανώς υπήρχε εντοιχισµένη πλάκα η οποία αφαιρέθηκε. Από την τεχνοτροπία του και από το ιστορικό της περιοχής, ενισχύεται η πιθανότητα να είναι πολύ παλιό, ίσως και βυζαντινής ε- ποχής. Λέγεται βέβαια πως το γεφύρι «της νύφης πριγκίπισσας» ή Γκέλιν Μοστ (που σηµαίνει στα τουρκικά, γεφύρι της νύφης) κατασκευάστηκε όταν ο άρχοντας της Βεγόρας ζήτησε σε γάµο τη θυγατέρα του άρχοντα του Κάστρου, για να διέλθει η γαµήλια ποµπή και για να επικοινωνούν στο µέλλον µε ευκολία οι οικογένειες των νεόνυµφων. Μάλιστα η προφορική παράδοση λέει, πως όταν επί τουρκοκρατίας περνούσε µια άλλη γαµήλια ποµπή το άλογο που κουβαλούσε τη νύφη σκιάχτηκε µε αποτέλεσµα να πέσει η νύφη και να πνιγεί στα αφρισµένα νερά του ποταµού. Παλιότερα συνέδεε τους Πύργους µε το Κάτω Γραµµατικό και σήµερα είναι προσπελάσιµο από χωµατόδροµο από τους Πύργους, προς τα όρια των δύο νο- µών Κοζάνης και Πέλλας. Κλείνοντας θα πρέπει να σηµειώσουµε πως δίπλα στο Γεφύρι της Νύφης κτίστηκε σύγχρονη γέφυρα, ενώ και τα δυο γεφύρια µε ευθύνη του ή- µου και της Εφορείας Βυζαντινών Αρχαιοτήτων συντηρήθηκαν την ίδια περίοδο(2006 ~). Βιβλιογραφία: - Τσότσος Γεώργιος, «Μακεδονικά Γεφύρια», University Studio Press, Θεσσαλονίκη ήµιτσας Μαργαρίτης, «Αρχαία Γεωγραφία», τόµος Β, Αθήνα ήµιτσας Μαργαρίτης, «Η Μακεδονία εν λίθοις φλεγοµένης», Αθήνα Σηµειώσεις του Πολιτιστικού Συλλόγου Πύργων «Η Καστράνιτσα» που αναφέρονται στην ιστορία του χωριού. Αγροτουρισµός: Το όραµα που ψάχνουµε Σπίτι Ναταλία µετά Γεφύρι του Κάστρου ή της Νύφης Γεφύρι του Κάστρου ή της Νύφης Ψάρια στη Βεγορίτιδα

8 8 Ιούνιος 2010 Του Νίκου Μάργαρη* Σ ένα από τα αναγνωστικά του δηµοτικού σχολείου ο Γιαννάκης ζει στο Αιγαίο. Από το νησί του φεύγουν και οι τελευταίοι τουρίστες µε την έλευση του φθινοπώρου και ο θείος του (ιδιοκτήτης φεριµπότ) σταµατά τα δροµολόγια, τα φυτά ρίχνουν τα φύλλα τους και η φύση νεκρώνεται. Ας έλθουµε τώρα στη θέση όχι µόνο του Γιαννάκη αλλά και του Κώστα και της Ελένης και της Μαρίας, που ζουν στη Σύρο ή στην Ικαρία ή στη Λέρο ή σε οποιοδήποτε άλλο νησί του Αιγαίου. ιαβάζουν στο σχολικό βιβλίο, το οποίο- εξ ορισµού (!)- λέει «σωστά πράγµατα», ότι η φύση στα νησιά του Αιγαίου νεκρώνεται το φθινόπωρο. Αυτοί όµως βλέπουν τη φύση στο νησί τους να ξαναζωντανεύει µετά τις φθινοπωρινές βροχές. Ο δάσκαλος τους βάζει και την α- παραίτητη έκθεση µε θέµα «Το φθινόπωρο» και αναµένει να του γράψουν οπωσδήποτε για τα φύλλα που πέφτουν. Από τα παράθυρα της τάξης- την ώρα που σκέφτονται τι να γράψουν στην έκθεσηκοιτάζουν τα κυρίαρχα είδη φυτών στο νησί τους, τα οποία όχι µόνο δεν ρίχνουν τα φύλλα τους αλλά βγάζουν και καινούργια! Βλέπουν τα πεύκα, τα κυπαρίσσια, τις χαρουπιές, τις ελιές, τις κουµαριές, τις µυρτιές, τις δάφνες, τις πικροδάφνες να είναι πράσινα όλον τον χρόνο και αυτή την εποχή να έχουν νέα βλαστάρια, µε τα οποία «αναλαµβάνουν» από τη δύσκολη καλοκαιρινή περίοδο. Βλέπουν και τα θυµάρια, τις ασφάκες, τις λαδανιές, τη ρίγανη να πρασινίζουν και αναρίθ- µητα νέα φυταράκια να φυτρώνουν µετά το µακρύ, θερµό και άνυδρο καλοκαίρι Βλέπουν τον πλάτανο να ρίχνειπράγµατι- τα φύλλα του. Μόνο που τα πλατάνια είναι λίγα και δίπλα στη βρύση. Βλέπουν και τις αµυγδαλιές ή τις λεύκες, αλλά και εδώ δεν δικαιολογείται η νέκρα που αναφέρει το βιβλίο. Ακόµη και κάτω α- πό τις λίγες αµυγδαλιές που ρίχνουν τα φύλλα τους φυτρώνουν δεκάδες ραδίκια, ζοχοί και µοσχολάχανα. Ωρα να ξυπνήσει η «Πατριδογνωσία» Είναι εύκολο να στηριχθούµε σε «έγκυρα» αναγνωστικά βιβλία του ηµοτικού της Μεσευρώπης. Ας µην αντιγράφουµε ό- µως ακόµη και τις κλιµατικές ι- διοµορφίες εκείνων των χωρών. Ας µη διαστρέψουµε κάθε έννοια κατανόησης του εξαίσιου περιβάλλοντος το οποίο έχει δηµιουργηθεί στη Μεσόγειο. Τι να κάνουµε, δεν πάει το δάσος στη Μύκονο, ούτε τα πεύκα- όπως λέει ο φίλος µου Στρατής Φιλιππότης, εκδότηςστην Τήνο! Τι να φαντάζεται ά- ραγε και ο µαθητής που ζει στη Λάρισα και πήγε διακοπές το καλοκαίρι στη Σύµη για τη φύση αυτού του νησιού το φθινόπωρο και τον χειµώνα; Οταν το καλοκαίρι το µόνο που έβλεπε ή- ταν ξεραΐλα, πόσο µεγαλύτερο νέκρωµα συµβαίνει το φθινόπωρο; Η κεντρικά ελεγχόµενη εξουσία της εκπαίδευσης έχει στην κυριολεξία εξοστρακίσει αυτό που εµείς, οι παλαιότεροι, θα ο- νοµάζαµε «πατριδογνωσία». εν είναι δυνατόν ο µαθητής της Λέσβου να αποστηθίζει κεί- µενα για ταράνδους και να α- γνοεί τον µοναδικό ελαιώνα του νησιού του. Ούτε ο πιτσιρίκος στα Μεστά της Χίου να διαβάζει για δάση και έλατα και να µη διδάσκεται τίποτε για τη µαστίχα. Υποθέτω ότι όλοι συµφωνούµε πως είναι απαραίτητο για το παιδί η πρώτη επαφή µε το περιβάλλον να αφορά τον χώρο στον οποίο ζει και κινείται. Το παιδί της Φλώρινας- όπου Ρέµα του Φλώρου, Καϊµακτσαλάν Το φθινόπωρο η φύση ξανανιώνει! Στην Ελλάδα, αυτή είναι η αλήθεια. Αντίθετα µε ό,τι διδάσκονται τα παιδιά στο σχολείο, προϊόν αντιγραφής από έγκριτα αλλά δυτικοευρωπαϊκά σχολικά βιβλία, στη χώρα µας το φθινόπωρο είναι για τη φύση µια ανάσα µετά τη λάβα του καλοκαιριού. Για τον εγκέφαλο των µικρών µαθητών όµως η διδασκαλία των εποχών είναι µια σκέτη σύγχυση! πράγµατι το φθινόπωρο ρίχνουν τα φύλλα τους κυρίαρχα είδη δένδρων - δεν είναι δυνατόν να διδάσκεται «οµοιόµορφα» τα ίδια πράγµατα για τις ε- ποχές του έτους µε το παιδί των Κυθήρων, της Ιεράπετρας ή της Κεφαλλονιάς. Στα παραπάνω, προφανώς, θα πρέπει να προστεθούν, πέρα από τις όποιες περιβαλλοντικές ιδιοµορφίες, και οι ιστορικές, κοινωνικές και οικονοµικές συνθήκες του χώρου. Βεβαίως και θα υπάρχουν περισσότερες ιστορίες για ξυλοκόπους στην Ευρυτανία ή στα Γρεβενά, για ψαράδες στο Μεσολόγγι και για κρασί και αµπέλια στη Σάµο και στη Λήµνο. Πώς είναι δυνατόν να ενταχθεί λειτουργικά στο περιβάλλον του ο πιτσιρίκος από την Ιεράπετρα όταν στο σχολείο του ουδέποτε πληροφορήθηκε κάτι για τα θερµοκήπια και τα προϊόντα εκτός εποχής πάνω στα ο- ποία στηρίζεται οικονοµικά η οικογένειά του; Ο καιρός «φτιάχνει» ή «χαλάει»; ιαβάζοντας τα παραπάνω Λίµνη Βεγορίτιδα είναι βέβαιο ότι σου φαίνεται περίεργο που τέλη Σεπτεµβρίου στις ειδήσεις η µετεωρολόγος αναφέρει: «Από αύριο αναµένουµε επιδείνωση του καιρού µε βροχές». Στο καφενείο του νησιού οι πελάτες, των οποίων οι στέρνες συλλογής βρόχινου νερού έχουν αδειάσει και τα κοπάδια µε τα γιδοπρόβατα λι- µοκτονούν, αρχίζουν τα χαµόγελα. «Εφτιαξε ο καιρός. Θα βρέξει!». Η βροχή είναι το φθινόπωρο «µάννα εξ ουρανού» για τη µη ορεινή Ελλάδα και ιδιαίτερα για τα νησιά µας. Εχοντας όµως υπόψη ότι «στις κορυφές που φθάνουν οι επιστή µονες ασθµαίνοντας, ή- δη έχουν φθάσει οι ποιητές πετώντας», ας µου επιτραπεί να χρησιµοποιήσω ένα ποίηµα του Παπαδιαµάντη, που µε γοητευτικό τρόπο λέει και ερµηνεύει ό- σα προσπαθώ εγώ να εξηγήσω. Για τον οποίο ο φόβος της Λουτρά Λουτρακίου γλώσσας που χρησιµοποιεί µας έκανε ν αγνοούµε ακόµη και ό- σα έγραψε στη δηµοτική: «Χαίρεται τ άγριο δένδρο που γέρνει το µισό πάνω στο βράχο και το µισό στο γκρεµνό. Χαίρεται το µικρό ερίφιο που πηδά χαρµόσυνα. Κι η πλάση όλη αναγαλλιάζει και το φθινόπωρο ξανανιώνει η γης». Η γεωργία δεν είναι επιβλαβής! Ενα άλλο σηµείο το οποίο δη- µιουργεί µεγάλη παρανόηση και παραπλάνηση είναι η αντι- µετώπιση της γεωργίας (τόσο της εντατικής όσο και της εκτατικής) περίπου ως επιβλαβούς και καταστροφικής δραστηριότητας. Αφορισµοί του είδους «χωρίς λιπάσµατα», «τα φυτοφάρµακα είναι όλα βλαβερά» είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι. Τα φυτοφάρµακα σε αντιστοιχία και µε τα «ανθρωποφάρµακα» είναι απαραίτητα. Το ότι απαιτείται µέτρο στη χρήση τους δεν ακυρώνει τη χρησιµότητά τους. Ουδείς άλλωστε από τους διαµαρτυρόµενους σκέφθηκε να προτείνει την κατάργηση των φαρµακείων. Ηδη έχουµε αναφέρει ότι η στήριξη των πληθυσµών των πουλιών από τη γεωργία έρχεται δεύτερη µετά τους υδροβιότοπους και πολύ πάνω από τα φυσικά οικοσυστήµατα και τα δάση. Ετσι τα παιδιά των χωριών, ενώ ακούν και βλέπουν πουλιά στα χωράφια, στο βιβλίο τους διαβάζουν ότι χάθηκαν. Το παιδί της Λάρισας, που βλέπει αναρίθµητα γεράκια (κιρκινέζια) στα σιταροχώραφα στον επαρχιακό δρόµο προς τον Βόλο, δεν µπορεί σίγουρα να ενταχθεί στη λογική του σχολείου που του λέει ότι εξαφανίστηκαν. εν γνωρίζουν οι µαθητές µας ότι ο ελαιώνας, για παράδειγµα, θα ήταν δυνατόν να χαρακτηριστεί το καλύτερο µεσογειακό δάσος. Οτι η βιοποικιλότητα που περικλείει είναι ανυπολόγιστης αξίας. Τα θέµατα που αφορούν τη γεωργία και το περιβάλλον- τα περιβόλια είναι ένα άλλο παράδειγµα- πρέπει επιτέλους να εξεταστούν τόσο στην αίθουσα διδασκαλίας όσο και στη φύση. Θα ήταν προφανώς αφελές να θεωρεί κάποιος ότι τα πράγ- µατα µπορούν να αλλάξουν άρδην. Από την άλλη όµως η προσπάθεια µιας πρώτης εφαρµογής προγραµµάτων Πατριδογνωσίας δεν φαίνεται δύσκολη. Ιδιαίτερα επειδή η υπάρχουσα δοµή στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση- στην οποία µπορούν να έχουν ρόλο όλες οι ειδικότητες στο Γυµνάσιο και όλοι οι δάσκαλοι στο ηµοτικό- το επιτρέπει. Σε ποιον αιώνα ζούµε; Τι ηλικία λέτε να έχει ο συγγραφέας του παρακάτω κειµένου; «Οι κούκλες τους γίνονταν από παλιά υφάσµατα, φθαρµένα, κουρέλια. (...) Είχαν όµως καρδιά γιατί είχαν γίνει από τα παλιά τους ρούχα, είχαν αυτές οι κούκλες κάτι δικό τους.και µοιάζαν τόσο πολύ µε τα παιδιά εκείνης της εποχής που ήταν φτωχά. εν ήταν τόσο ξένα ό- σο οι σηµερινές πολυτελείς κούκλες,που είναι τελείως ά- σχετες µε τον τρόπο ζωής των σηµερινών παιδιών. Οι σηµερινές οι κούκλες µπορεί να µιλάνε, αλλά η φωνή τους είναι σαν ροµπότ. Ψυχρή και µηχανική. Οι κούκλες εκείνης της εποχής µιλούσαν µε τη φωνή των παιδιών». Οσο κι αν σας φανεί περίεργο, το κείµενο αυτό παρουσιάζεται να είναι γραµµένο από παιδιά του ηµοτικού στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης η οποία αφορούσε τα παραδοσιακά παιχνίδια ενός χωριού της Βορείου Ελλάδος. Στη λεγόµενη «περιβαλλοντική εκπαίδευση» συχνά οι δάσκαλοι, µέσα στη γενικότερη τάση εξωραϊσµού του παρελθόντος, υπερβαίνουν τα όρια. Ε- τσι «ντοπάρουν» τα ανύποπτα και αθώα παιδιά µε ιδέες και α- πόψεις δικές τους, τις οποίες στη συνέχεια εµφανίζουν ως προερχόµενες από τα παιδιά. Εφόσον τα παιδιά θεωρούν ότι οι παλιές κούκλες είναι καλύτερες (πού το πληροφορήθηκαν άραγε;), γιατί σήµερα προτι- µούν την Μπάρµπι; Σε µια παραθαλάσσια πόλη οι µαθητές του γυµνασίου διοργάνωσαν µια εκδήλωση για την προστασία του περιβάλλοντος. Παλαιότερα σε αυτή την πόλη υπήρχαν σε λειτουργία αναρίθ- µητα εργοστάσια σαπωνοποιίας των οποίων οι καµινάδες γέ- µιζαν µε τον καπνό τα πάντα. Στην παρουσίαση των εργασιών τους οι µαθητές, ο ένας µετά τον άλλον, αναφέρθηκαν στο περιβάλλον µε τρόπο που µόνο απέχθεια και απελπισία θα µπορούσε να δηµιουργήσει σε όσους άκουγαν. ιοξείδια από εδώ, ραδιενέργεια από εκεί, ά- µα τη γλιτώσεις από τη δηλητηρίαση θα πας από καρκίνο του δέρµατος. Στην έκθεση ζωγραφικής ξανά φουγάρα που βγάζουν µαύρο καπνό, από τον ο- ποίο πέφτουν νεκρά τα πουλιά, και- να µην ξεχνάµε και τη θάλασσα- ψόφια ψάρια. Τα παιδιά ζούσαν σε µια πανέµορφη πόλη που ήταν καντάρια καθαρότερη σε σχέση µε ό,τι ήταν πριν από 30 χρόνια, αλλά τα ξόρκια ξόρκια... Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟΥΠΟΛΗΣ Ενα από τα µεγαλύτερα προβλήµατα της σηµερινής εκπαίδευσης φαίνεται να είναι η ανεπάρκεια στην παρουσίαση των χαρακτηριστικών και των εξαίσιων ιδιοµορφιών του περιβάλλοντος της Ελλάδας.Τούτο έ- χει δηµιουργήσει µια τελείως πλαστή εικόνα στους µαθητές,οι οποίοι όταν κατοικούν στις πόλεις θεωρούν ότι ζουν σε «απάνθρωπες τσιµεντουπόλεις»,«διαµερίσµατα-κλουβιά» και οι ίδιοι είναι «αλλοτριωµένοι καταναλωτές».οταν ζουν σε αγροτικές περιοχές οτιδήποτε σχετίζεται µε το περιβάλλον έχει τα χάλια του,τα δε φυτοφάρµακα και τα λιπάσµατα δηλητηριάζουν τα πάντα. Σε πρόσφατη µελέτη που έ- γινε σε 35 νοµούς διαπιστώθηκε ότι η ειδικότητα των καθηγητών της µέσης εκπαίδευσης ουδεµία σχέση είχε µε τα προγράµµατα Περιβαλλοντι-

9 Ιούνιος 2010 Συνέχεια από την 1η σελ. δάτων, τη µόλυνση από την κτηνοτροφία, τις αλλοιωµένες τροφές και τα βιο- µηχανικά απόβλητα. EÓÂÚÁÔ MÈÎÚÔÔÚÁ ÓÈÛÌÔ 9 Η ανακάλυψη των ΕΜ Στα αρχικά στάδια της επιστηµονικής µου καριέρας υποστήριζα την συµβατική καλλιέργεια στην οποία χρησιµοποιούνται µεγάλες ποσότητες χηµικών γεωργικών φαρµάκων και χηµικών λιπασµάτων. Εργαζόµενος ως καθηγητής γεωπονίας, υπέφερα από εκζέµατα και άλλες αλλεργίες, που είχαν σαν αιτία τα χηµικά γεωργικά φάρµακα. Μέσα από αυτή την ε- µπειρία συνειδητοποίησα τις αρνητικές επιδράσεις των χηµικών (ουσιών) και άρχισα να αναζητώ εναλλακτικές λύσεις, ανακαλύπτοντας τελικά τους µικροοργανισµούς. Άρχισα την αναζήτηση µικροοργανισµών που δεν είχαν βλαβερές επιδράσεις στα πλάσµατα εν ζωή και στο περιβάλλον. Ήταν εκείνοι που χρησιµοποιούνται στην επεξεργασία τροφίµων και στην απόσταξη οινοπνεύµατος από τις πρώτες ηµέρες της ανθρώπινης ιστορίας. Το 1981, µετά από πληθώρα ανεπιτυχών πειραµάτων, συνειδητοποίησα τα παρακάτω καθώς οι ΕΜ άρχισαν να παίρνουν µορφή,: ότι οι µικροοργανισµοί της ίδιας «κατεύθυνσης» συνυπάρχουν αρµονικά όταν βρίσκονται στον κατάλληλο συνδυασµό, ότι η πλειοψηφία των µικροοργανισµών υιοθετεί την κατεύθυνση της οµάδας η οποία υπερτερεί σε ένα συγκεκρι- µένο χώρο, ότι στρατεύονται είτε µε την τάση της αναζωογόνησης είτε µε αυτήν της αποσύνθεσης, ανάλογα µε το ποιό είδος ισχυρών µικροοργανισµών υπερισχύει. (Όλοι οι βάκιλοι φωτοσύνθεσης, οι γαλακτοβάκιλοι, οι ζυ- µοµύκητες και τα ωφέλιµα actinomyces στους ΕΜ είναι µια ισχυρή οµάδα µικροοργανισµών, οι οποίοι παράγουν χρήσιµα υλικά για τον άνθρωπο, τα ζώα και τα φυτά.) Κατά τη διαδικασία διαλογής των λεγόµενων «ωφέλιµων» µικροοργανισµών, η ύπαρξη βακτηρίων φωτοσύνθεσης ήταν το κύριο στοιχείο που επέφερε επιτυχία στην ανάπτυξη και στην προώθησή της έρευνάς µου. Τα βακτήρια φωτοσύνθεσης φωτοσυνθέτουν στο χώµα όπως και στο νερό. Χρησιµοποιώντας ηλιακή ενέργεια, η οποία απορροφάται από το χώµα, παράγουν αντιοξειδωτικές ουσίες, αµινοξέα, σάκχαρα και διάφορες φυσικές ενεργές ουσίες, που ευνοούν την ανάπτυξη των φυτών. Οι ουσίες που δηµιουργούνται µε φυσικό τρόπο δεν είναι µόνο χρήσιµες για τα φυτά αλλά και για την αναπαραγωγή των ωφέλι- µων βακτηρίων. Με την ανάπτυξη του πληθυσµού φωτοσυνθετικών βακτηρίων αναπτύσσεται και ο πληθυσµός άλλων ωφέλιµων µικροοργανισµών, πράγµα που προωθεί την εξυγίανση και την ενεργοποίηση του περιβάλλοντος. Οι ΕΜ παράγουν αντιοξειδωτικές ουσίες Οι αντιοξειδωτικές ουσίες, που παράγονται από τους ΕΜ, είναι γνωστό πως εµποδίζουν το οξυγόνο να παράγει ε- λεύθερες ρίζες, οι οποίες συνδέονται µε συγκεκριµένες ασθένειες φυτών, ζώων και ανθρώπων. Με άλλα λόγια οι α- ντιοξειδωτικές ουσίες καταπνίγουν, ε- ξαλείφουν ή µεταµορφώνουν τις βλαβερές ενέργειες του ενεργού οξυγόνου. Εκείνοι οι µικροοργανισµοί, των οποίων τα χαρακτηριστικά είναι αντίθετα µε ε- κείνα των ΕΜ, προκαλούν διάφορες α- σθένειες που συνδέονται µε διαδικασίες οξείδωσης. Η ικανότητα των αντιοξειδωτικών ουσιών είναι ανάλογη µε την ικανότητα των πυροσβεστήρων να σβήνουν φωτιές, ενώ η οξείδωση είναι ανάλογη µε το να φορέσει κανείς πυρί- µαχα ρούχα για να επιζήσει σε µια φωτιά. Με άλλα λόγια, οι αντιοξειδωτικές ουσίες καταπολεµούν την ρίζα του προβλήµατος. Εκείνοι οι οποίοι έχουν ασχοληθεί µε την αναζήτηση νέων εφαρµογών των ΕΜ, παρατηρούν τώρα το φαινό- µενο, ότι µια απρόσµενη ενέργεια α- πορροφάται από ένα σύστηµα στην κατάσταση αντιοξείδωση Αυτό το φαινόµενο παρουσιάζεται σαν αποτέλεσµα «αποκατάστασης της εντροπίας». Για παράδειγµα, όταν ζωτικοί οργανισµοί εκτίθενται σε υπεριώδη α- κτινοβολία πεθαίνουν λόγω των ε- µπλεκοµένων ελεύθερων ριζών. Από την άλλη, τα βακτήρια φωτοσύνθεσης που συνυπάρχουν µε τα αντιοξειδωτικά ένζυµα τα οποία παράγονται από τους ΕΜ, αναπαράγονται λίγη ώρα µετά την έκθεσή τους σε υπεριώδη α- κτινοβολία. Ασυνήθιστες χηµικές α- ντιδράσεις, ανεξήγητες κατά τους συµβατικούς νόµους χηµικών αντιδράσεων, λαµβάνουν χώρα στην µορφή αντιοξείδωσης, κάτι που συνεπάγεται την ανακάλυψη νέων θεωριών στους τοµείς της φυσιολογίας και της ιατρικής καθώς και στη χηµική κινητική. Ο αργός ρυθµός της αποδοχής των ΕΜ σε πολλές ανεπτυγµένες χώρες ό- πως είναι η Ιαπωνία Οι ΕΜ χρησιµοποιήθηκαν αρχικά στην Οκινάβα στην κηπουρική και στην καλλιέργεια φρούτων µε άριστα αποτελέσµατα. Αυτά τα αποτελέσµατα αναφέρθηκαν σε συναντήσεις ακαδηµαϊκών κύκλων. Ωστόσο δεν υπήρχε σηµαντική ανταπόκριση, επειδή η τεχνολογία των ΕΜ υπερβαίνει τους νόµους της παραδοσιακής γεωργίας και της παραδοσιακής αντίληψης των µικροοργανισµών στην Ιαπωνία. Επίσης, οι βιοµηχανικές εταιρίες χηµικών γεωργικών φαρ- µάκων και χηµικών λιπασµάτων είναι ε- χθρικές απέναντι στην τεχνολογία ΕΜ, επειδή οι ΕΜ θα καταργούσαν την ανάγκη χρήσης αυτών των χηµικών σκευασµάτων. Ο τρόπος εξάπλωσης της τεχνολογίας είναι µοναδικός, αφού δεσπόζει ως γενικός κανόνας η απαγόρευση της συνεργασίας µε ιδιωτικές βιοµηχανικές ε- ταιρίες, έτσι ώστε η τεχνολογία ΕΜ να µην καταστεί αντικείµενο εκµετάλλευσης των κερδοσκόπων. Αντίθετα, συνεργάζεται απευθείας µε τις κυβερνήσεις των υπό ανάπτυξη χωρών ή ιδρύει οργανώσεις στις χώρες αυτές παρέχοντας τεχνικές οδηγίες, µέχρις ότου να είναι οι ίδιες σε θέση να λειτουργούν α- νεξάρτητα και να τους µεταδοθούν τελικά οι τεχνικές γνώσεις για την παραγωγή των ΕΜ. Οι προϋποθέσεις για µια τέτοια συνεργασία είναι πολύ περιοριστικές. Για παράδειγµα, τα κέρδη από την πώληση των ΕΜ θα πρέπει να διατίθενται µόνο για την προστασία του περιβάλλοντος και την εξάπλωση της φυσικής καλλιέργειας στην κάθε συνεργαζόµενη χώρα και αυτό επειδή είµαι πεπεισµένος πως οι ΕΜ δεν έχουν άλλο νόηµα, από το να χρησιµοποιούνται για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και της γεωργίας σε κάθε συµβαλλόµενη χώρα ξεχωριστά. Η Επιτυχής Χρήση των ΕΜ στην Ιαπωνία και σε όλο τον κόσµο Σε µια φάρµα της Νοµαρχίας Γκίφου, µία εγκαταλελειµµένη έκταση γεµάτη ζιζάνια, βελτιώθηκε καλλιεργώντας ντοµάτες µε ΕΜ. Αν και στη συµβατική γεωργία η κάθε ντοµατιά παράγει τρείς έως τέσσερις ντοµάτες σε κάθε δέσµη από άνθη, οι ντοµατιές που καλλιεργήθηκαν στο χωράφι εµπλουτισµένο µε ΕΜ, είχαν κατά µέσο όρο εφτά ως οχτώ ντοµάτες σε κάθε δέσµη και στις καλύτερες των περιπτώσεων µέχρι και 16 ντοµάτες σε κάθε δέσµη. Στην Ιαπωνία η µέση σοδειά ρυζιού είναι 540 κιλά ανά στρέµµα. Σε µία φάρ- µα της Νοµαρχίας του Γιαµαγκάτα, η σοδειά ρυζιού έφτασε τα 870 κιλά ανά στρέµµα σε ένα χωράφι το οποίο ε- µπλουτίστηκε µε ΕΜ. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, που καταδεικνύουν τις α- συνήθιστα µεγάλες σοδειές που δεν µπορούν να επιτευχθούν µε το συµβατικό τρόπο καλλιέργειας. Στην κτηνοτροφία η τεχνολογία ΕΜ χρησιµοποιείται για την εξάλειψη της δυσοσµίας, µε το ράντισµα ΕΜ µέσα στους στάβλους, αλλά και για τη βελτίωση της υγείας των ζώων ραντίζοντας την τροφή και το νερό τους. Η επίλυση περιβαλλοντολογικών προβληµάτων µε ΕΜ Σε µια δηµόσια βιβλιοθήκη στην πόλη Γκουικάβα, στην Νοµαρχία της Οκινάβας, εγκαταστάθηκε ένα επιτυχηµένο σύστηµα βιολογικού καθαρισµού µε τη χρήση ΕΜ. Τα υγρά απόβλητα αφοδευτηρίων που είχαν επεξεργαστεί µε ΕΜ µετατράπηκαν σε καθαρό νερό, µέσα στο οποίο δεν µπορούσε να εντοπιστεί κανένα κολοβακτηρίδιο. Μερικές από τις θετικές συνέπειες αυτού του συστή- µατος ανακύκλωσης είναι η ευκολία στον καθαρισµό της λεκάνης της τουαλέτας, η µείωση της χρήσης του πόσι- µου νερού καθώς και η εξοικονόµηση ρεύµατος για τον εξαερισµό, µειώνοντας κατά πολύ τις δαπάνες νερού και ηλεκτρικού ρεύµατος. Αυτό το σύστηµα ανακύκλωσης έχει τώρα τοποθετηθεί και σε άλλα δηµόσια κτήρια, νοσοκο- µεία και ξενοδοχεία. Είναι ακριβή η χρήση των ΕΜ; Οι ΕΜ πωλούνται σε χαµηλές τιµές έ- τσι ώστε να είναι προσιτοί για τον καθένα το λίτρο στην Ιαπωνία, που αντιστοιχεί σε US$23 το λίτρο (1994). Ειδικά όταν σκεφτεί κανείς ότι οι ΕΜ ε- φαρµόζονται κατά κανόνα σε αραιωµένη µορφή στο νερό 1 προς Για τη γεωργία υπάρχουν τέσσερα είδη ΕΜ: ΕΜ1, ΕΜ5. Το ΕΜ1 υπόσχεται πολλά για µία µεγάλη ποικιλία εφαρµογών, συµπεριλαµβάνοντας περιβαλλοντολογικά προβλήµατα και την ιατρική περίθαλψη. Σε συνεργασία µε µία οµάδα ιατρών γίνονται προσπάθειες για την αναγνώριση των ΕΜ ως φάρµακο. Υ- πάρχουν επίσης διάφορα άλλα προϊόντα µε εφαρµογή των ΕΜ, στα οποία συ- µπεριλαµβάνονται και τα κεραµικά ΕΜ, που παρουσιάζουν απεριόριστες ικανότητες. Λίστα τοµέων όπου οι ΕΜ έχουν ε- φαρµοστεί µε επιτυχία Περιβάλλον - Επεξεργασία οργανικών υπολειµ- µάτων π.χ. η µεταλλαγή των υπολειµµάτων της κουζίνας σε οργανικό λίπασµα - Επεξεργασία υγρών αποβλήτων για την επαναφορά τους στο σύστηµα για τη χρήση γενικού καθαρισµού - Επεξεργασία µολυσµένων υδάτων όπως λίµνες και µικρές λιµνούλες, αναζωογονώντας τη χλωρίδα και την πανίδα. Γεωργία - Η παραγωγικότητα έχει ξεπεράσει το ανώτατο όριο σοδειάς, που θεωρείται απρόσιτο µε τη συµβατική µέθοδο καλλιέργειας. - Απαιτείται λιγότερη χειρωνακτική εργασία, επιτυγχάνεται µεγαλύτερη παραγωγικότητα ιδιαίτερα για αυτούς που αντιµετώπιζαν προβλήµατα στη βιολογική καλλιέργεια. - Μακροπρόθεσµα δε χρειάζεται όργωµα ή ξεχορτάριασµα κάνοντας δυνατόν την απευθείας σπορά στην καλλιέργεια ρυζιού. - Στην παραγωγή φρούτων, µεγαλύτερη περιεκτικότητα ζαχάρων και ταυτόχρονα µεγαλύτερη παραγωγικότητα. - Χαµηλότερο κόστος στη γεωργία - ένα πέµπτο του τωρινού συµβατικού κόστους - Υγιεινότερη τροφή- δεν χρειάζονται χηµικά γεωργικά φάρµακα Κτηνοτροφία - Μείωση της δυσοσµίας που συνεπάγεται µε την κτηνοτροφία - Μείωση του άγχους, των λοιµώξεων και ασθενειών των ζώων - Βελτίωση της ποιότητας του κρέατος - Μεγαλύτερη γονιµότητα στην τεχνητή γονιµοποίηση - Μείωση θνησιµότητας νεογνών ζώων - Η κοπριά περιέχει ΕΜ και είναι από µόνη της ποιοτικό λίπασµα χωρίς δυσοσµία - Εύκολη επεξεργασία των ζωικών ούρων σύµφωνα µε τα κριτήρια αποβλήτων. Βιβλιογραφία. Τίτλος βιβλίου. Μια επανάσταση που θα σώσει τη γη. Συγγραφέας. Τeruo Higa Εκδόσεις. Κέδρος Τίτλος βιβλίου: Ο Κύκλος της φύσης Πώς οι Ενεργοί Μικροοργανισµοί Ε- ναρµονίζουν την φύση Συγγραφέας.Ernst Hammes Εκδόσεις Πύρινος Κόσµος Πληροφορίες για τους ΕΜ θα βρείτε: ΕΜ Hellas Βουλιαγµένης 249 τκ άφνη- Αθήνα τηλ , κιν.: , Το φθινόπωρο η φύση ξανανιώνει! κής Εκπαίδευσης που οι ίδιοι έκαναν στα σχολεία.τα οποία προγράµµατα επελέγησαν σε σχέση µε τα δηµοσιεύµατα των εφηµερίδων και την επικαιρότητα που ήταν «της µόδας» εκείνο τον καιρό. Είναι προφανές ότι τα παραπάνω σχετίζονται άµεσα µε τον τρόπο της επιλογής των υπευθύνων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των νοµών,οι οποίοι συχνά είναι δέσµιοι των ι- δεοληψιών που καθορίζουν το «κλίµα» δράσης.συγχρόνως η έλλειψη γνώσης συνήθως ο- δηγεί στον εύκολο δρόµο της κατατροµοκράτησης των µαθητών.οι οποίοι είναι αναγκασµένοι,για να είναι ευχάριστοι στους διδάσκοντες,να οµιλούν µονίµως για καταστροφή του περιβάλλοντος,εξαφανίσεις ζώων και φυτών και γενικότερες βιβλικές καταστροφές.σε αυτό πρέπει να προστεθεί και η απέχθεια που πρέπει να δηµιουργεί κάθε καινούργια ανθρώπινη κατασκευή: από µια λιµνοδεξαµενή ως ένα καινούργιο κτίριο. Το ελληνικό περιβάλλον πέρα από τις υποβαθµίσειςπου φυσικά υπάρχουν- χαρακτηρίζεται και από µια εξαίσια ιδιο- µορφία την οποία µονίµως α- γνοούµε.οχι µόνο δεν έχει χαθεί κάποιο είδος,αλλά και εκείνα που θεωρούσαµε ότι ε- ξαφανίστηκαν (αγριόγατα Κρήτης, βίδρες Λέσβου,λύγκες Ηπείρου) τα βρίσκουµε ξανά. Κάτι που µας διακρίνει από άλλες χώρες της Ευρώπης στις οποίες αρκετά είδη (λύκοι,αρκούδες) εξαφανίστηκαν.ειδικά στη χλωρίδα ο αριθµός των ειδών που βρίσκουµε στη χώρα µας συνεχώς αυξάνεται και ουδεµία ε- ξαφάνιση έχει διαπιστωθεί. Αλλά και πέρα από το γεγονός ότι τα παιδιά θεωρούν πως το ελληνικό περιβάλλον είναι υποβαθµισµένο, τους δηµιουργείται και απέχθεια προς οτιδήποτε έχει σχέση µε τη σύγχρονη εποχή και την τεχνολογία.αφελείς προσεγγίσεις για τον «παλιό καλό καιρό»,τα παλιά παιχνίδια, τα επαγγέλµατα, τα τρόφιµα, τους οδηγούν παραπλανητικά στην απαξίωση του σύγχρονου τρόπου ζωής. Βεβαίως δεν αποκλείεται,όταν όλοι οι διανοούµενοι θεωρούν ότι- αυτό µπήκε και ως θέ- µα της Εκθεσης στις εισαγωγικές εξετάσεις στα πανεπιστή- µια- «µπορεί ν αναπτύσσεται η τεχνολογία αλλά τι κάνουµε µε την υποβάθµιση του ανθρωπισµού µας»,ν αποτελώ την ε- ξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα.είναι τυχαίο ή όχι άλλωστε ότι οι υποψήφιοι στις εισαγωγικές απάντησαν µε βάση το βιβλίο του φιλόσοφου Παπανούτσου «Η κρίση του πολιτισµού µας»; Γιατί,το σκέφτοµαι από εδώ,το σκέφτοµαι από ε- κεί,η ανακάλυψη και η χρήση του τηλεφώνου,του φαξ,του α- εροπλάνου,των εµβολίων,του αξονικού τοµογράφου, του τεχνητού νεφρού και τόσων άλλων προόδων και ανακαλύψεων να µειώνουν τον ανθρωπισµό µας; Υπάρχει µια ανθρώπινη ανακάλυψη την οποία οι διανοού- µενοι να τη δέχθηκαν µ ευχαρίστηση; Με ποια λογική χάνεται ο ανθρωπισµός µου όταν µπορώ- αυτό το επιχείρηµα το άκουσα από τον Νίκο ήµου- ν απολαύσω όλες τις Συµφωνίες του Μπετόβεν; Και µάλιστα σε διάφορες εκτελέσεις και µε τον άψογο ήχο του ηχοσυστήµατός µου; Πόσοι γνωρίζουν ότι την ε- ποχή όπου έζησε ο Μπετόβεν ένας σύγχρονός του ήταν σχεδόν αδύνατον να έχει την ίδια µ εµένα απόλαυση; * Ο κ. Νίκος Μάργαρης είναι καθηγητής οικολογίας στο Τµήµα Περιβάλλοντος του Πανεπιστηµίου Αιγαίου. Αναδηµοσίευση από «Το Βήµα της Κυριακής», 11 Απριλίου 2010

10 C M Y K 10 Ιούνιος 2010 Γράφει η Κατερίνα Μπόλη Τ ις λειτουργίες και α- ξίες των υγροτόπων, τη διατήρηση και διαχείρισή τους, αλλά και τη σχέση τους µε τα γεωργικά οικοσυστήµατα πραγµατεύεται η νέα έκδοση «Υγρότοποι και Γεωργία», την οποία συνυπογράφουν οι Π.Α. Γεράκης, οµότιµος καθηγητής Οικολογίας του Α.Π.Θ. και Πρόεδρος του Εκτελεστικού Συµβουλίου του Ε- ΚΒΥ και Σ. Ε. Τσιούρης, καθηγητής Χηµείας και Προστασίας Περιβάλλοντος της Γεωπονικής Σχολής του Α.Π.Θ. καλλιανιδη YÁÚfiÙÔappleÔÈ Î È ÂˆÚÁ Η θεµατική της έκδοσης την καθιστά ένα ιδιαιτέρως χρήσιµο διδακτικό, και όχι µόνο, βοήθηµα, ικανό να µεταφέρει τη γνώση, αλλά και να περάσει στον αναγνώστη του το µήνυµα ότι οι υγρότοποι δεν είναι τόποι «άχρηστοι», αλλά κεφάλαιο σπουδαίο και µη διαπραγµατεύσιµο της ε- θνικής φυσικής κληρονο- µιάς. Στις σελίδες του βιβλίου, το οποίο κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Σύγχρονη Παιδεία», επιχειρείται αρχικά µια µικρή εισαγωγή σχετική µε τους υγροτόπους της Ελλάδας, αλλά και τη διευκρίνιση υ- γροτοπικών όρων. Παρατίθεται, επίσης, το νοµικό πλαίσιο προστασίας των υ- γροτόπων και περιγράφονται οι λειτουργίες και αξίες τους, µε έµφαση στις σχετιζόµενες µε τον άνθρωπο. Α- κολούθως, παρουσιάζονται οι φυσικές µεταβολές, αλλά και οι ανθρωπογενείς αλλοιώσεις των υγροτόπων, µε σκοπό την ερµηνεία τους και την εξαγωγή διδαγµάτων από τα σφάλµατα του παρελθόντος. Μεγάλο µέρος του περιεχοµένου αφιερώνεται στις θετικές και αρνητικές αλληλεπιδράσεις µεταξύ υγροτοπικών και αγροτικών οικοσυστηµάτων, ενώ επιχειρείται και η διερεύνηση της σχέσης µεταξύ υ- δατικού καθεστώτος και βιωτής των υγροτόπων, έ- να θέµα σηµαντικό, το ο- ποίο, ωστόσο, καλύπτεται ελάχιστα από την ελληνική βιβλιογραφία. Στη συνέχεια του βιβλίου δίδονται οι γενικές αρχές διαχείρισης των υγροτόπων και το περιεχόµενο των διαχειριστικών σχεδίων. Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη αποκατάστασης ή και δηµιουργίας νέων υγροτόπων. Η έκδοση σκιαγραφεί, τέλος, τις τάσεις της ελληνικής κοινωνίας ως προς τους υγροτόπους και παρουσιάζει τις προοπτικές τους, ενώ τα παραρτήµατά της συγκεντρώνουν τους ελληνικούς υγροτόπους α- νά νοµό, τους µεγαλύτερους ποταµούς και φυσικές λίµνες, τους υγροτόπους που έχουν αποξηρανθεί, τους ταµιευτήρες νερού σε ποταµούς, χειµάρρους, ρέ- µατα και ορυχεία της Ελλάδας, καθώς και τις οικολογικές και περιβαλλοντικές οργανώσεις ανά νοµό. (Αναδηµοσίευση από το Περιοδικό Αµφίβιον, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου, τεύχος 85)

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ

ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΗΜΟΣ ΑΜΥΝΤΑΙΟΥ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΚ ΡΟΜΩΝ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΙΝΟ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ Η ανάπτυξη του εναλλακτικού τουρισµού στην περιοχή του ήµου Αµυνταίου αποτελεί βασική προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

«Υποστηρίξτε τη δράση µας»

«Υποστηρίξτε τη δράση µας» «Υποστηρίξτε τη δράση µας» 1 Λαιµός, 18 Φεβρουαρίου 2012 Αγαπητοί φίλοι, υποστηρικτές και συνεργάτες, Το Πολιτιστικό Τρίγωνο Πρεσπών είναι πάνω από 11 χρόνια σηµείο αναφοράς για νέους από την ευρύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική

Μέσω αυτής της εκπαιδευτικής επίσκεψης, δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές να συνεχ ίσουν τη σχολική Πέμπτη 15 Μάιος 2008 14:33 Το 1 Γυμνάσιο Καλαμπάκας στο πλαίσιο προγράμματος ανοικτών περιβαλλοντικών τ άξεων «Καλλιστώ» υλοποίησε σχέδιο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σ Κόνιτσα στις 1415 16 Απριλίου Το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ «ΑΝΤΑΜΩΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΓΕΥΣΕΩΝ» 4,5 και 6 ΣΕΠΤΕΜΒΡΗ 2009 ΠΑΡΑΛΙΑ ΒΟΛΟΥ (Τράπεζα Ελλάδος) Το Γραφείο Υποστήριξης Προϊόντων της Νομαρχιακής

Διαβάστε περισσότερα

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις

8. Συµπεράσµατα Προτάσεις 8. Συµπεράσµατα Προτάσεις Όπως φάνηκε από όλα τα παραπάνω ο οικότοπος των Μεσογειακών Εποχικών Λιµνίων αποτελεί συγκριτικό πλεονέκτηµα των περιοχών µελέτης και η διατήρηση του µπορεί να συνδυαστεί άµεσα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΘΕΜΑΤΟΣ Πρασινίζω το σχολείο µου, πρασινίζω την πόλη µου! Το Εργαστήριο το σχολικό έτος 2004-2005, συνεργάστηκε µε το Πειραµατικό Νηπιαγωγείο Ν. Χηλής στο σχεδιασµό και την ανάπτυξη Προγράµµατος Περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ

ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ ΣΜΑΡΑΓΔΑ ΓΑΒΡΙΗΛ ΔΑΣΟΛΟΓΟΣ- ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΛΟΓΟΣ 1 2 ΕΙΝΑΙ: ένας ουσιαστικός τρόπος να συμπληρώνει η οικογένεια το εισόδημά της όλο το χρόνο ένας τρόπος να βρουν απασχόληση οι νέοι, οι αγρότισσες, οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013 «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΜΠΑΛΤΑΤΖΗΣ» (ΠΑΑ) Άξονας 3 3 ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΤΙΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. 10-12 Απριλίου 2009, ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ ΑΙΘΡΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Λ. Τ. ΛΕΧΑΙΟΥ. Μια γιορτή αφιερωμένη στη Φ Υ Σ Ι Κ Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. 10-12 Απριλίου 2009, ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ ΑΙΘΡΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Λ. Τ. ΛΕΧΑΙΟΥ. Μια γιορτή αφιερωμένη στη Φ Υ Σ Ι Κ Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «12 Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΩΝ ΣΠΟΡΩΝ» 10-12 Απριλίου 2009, ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΩΝ ΒΑΪΩΝ ΑΙΘΡΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ & Λ. Τ. ΛΕΧΑΙΟΥ Μια γιορτή αφιερωμένη στη Φ Υ Σ Ι Κ Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α και τις Π Ο Ι Κ Ι Λ Ι Ε Σ Α Ν Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΗΜΕΡΑ ΘΕΜΑ ΘΕΩΡΙΑ (σε ώρες) ΠΡΑΚΤΙΚΗ (σε ώρες) ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ 1 η Ελληνική Γεωργία στην Ε.Ε. Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ). Παγκοσμιοποίηση αγοράς. Δυνατότητες των

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12

PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453. 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 PLANT-NET CY LIFE+08 NAT/CY/000453 3 η Συνάντηση Συμβουλίου Ενδιαφερόμενων Φορέων του Έργου PLANT-NET CY 18/01/12 Διάρκεια: 01/01/10-30/06/13 Συνεργαζόμενοι φορείς: Τμήμα Περιβάλλοντος Πανεπιστήμιο Frederick

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2008-2009 ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ : ΙΑ ηµοτικό Σχολείο Πάφου Συντονιστική Οµάδα 1. Τώνια Ιωαννίδου (Συντονίστρια) 2. Μιχαλίνα Κωνσταντινίδου 3. Κάκια Ανδρονίκου

Διαβάστε περισσότερα

«Das neue Gesicht des Tourismus - Griechenland ist anders» «Το νέο πρόσωπο του Τουρισµού - H άλλη Ελλάδα»

«Das neue Gesicht des Tourismus - Griechenland ist anders» «Το νέο πρόσωπο του Τουρισµού - H άλλη Ελλάδα» «Das neue Gesicht des Tourismus - Griechenland ist anders» «Το νέο πρόσωπο του Τουρισµού - H άλλη Ελλάδα» 29 30 Mai 2012 29. 30. ΜΑΪΟΥ 2012 Gabriela Scheiner Mitglied des Tourismusausschusses der Gemeinde

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: Δημοτικό Σχολείο Παλώδιας ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 Αρ. Μαθητών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 38 Αρ. Εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στο πρόγραμμα: 7 Εκπαιδευτικοί:

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06)

Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Εισήγηση της ΓΓΠΠ Αγγέλας Αβούρη στην ενημερωτική συνάντηση για τη δημιουργία Οργανισμού Τουριστικής Ανάπτυξης (23-11-06) Η χώρα μας είναι ένας από τους πλέον δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως.

Διαβάστε περισσότερα

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΘΕΑ ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ; ΠΩΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝΤΑΙ; ΠΩΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΟΥΝ; ΜΠΟΡΕΙ Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΑ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΕΙ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ; Η ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΟΥΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΩΘΗΣΕΙ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ; ΤI ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ. ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και υποστήριξη προς τις τοπικές κοινωνίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ "ΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΠΕΛΑΓΙΤΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ" «Στήριξη και Ανάδειξη Πολυνησιωτικών ΑΕΙ» ΔΡΑΣΗ 4: Εκπαίδευση και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ. με τη διατύπωση συγκεκριμένου Αναπτυξιακού Σχεδίου, με την στήριξη του Σχεδίου από μια ισχυρή και βιώσιμη εταιρική σχέση και ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Π 1. SWOT ΑΝΑΛΥΣΗ Στα πλαίσια του παρόντος επιχειρησιακού προγράμματος πρωτοβουλίας LEADER+ θα ενταχθούν περιοχές που θέλουν και μπορούν να σχεδιάσουν και να εφαρμόσουν μια ολοκληρωμένη, βιώσιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.

ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ. www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas. ΕΝΤΥΠΟ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ www.kavala.gov.gr τηλ. 2513500204, 2513500205 Φαξ: 2510-620405 email: politismos@dkavalas.gr Όνοµα συλλόγου Βιογραφικό Πχ. έτος ίδρυσης, ιδρυτές ιστορικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ

ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ ΟΙΝΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΕΣ ΙΑ ΡΟΜΕΣ Το προσφερόµενο τουριστικό «µενού» της Ελλάδας εξακολουθεί να είναι κατά κύριο λόγο οι διακοπές «κλασσικού τύπου» Μόλις πρόσφατη η συστηµατική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ 4: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ LEADER

ΑΞΟΝΑΣ 4: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ LEADER ΑΞΟΝΑΣ 4: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ LEADER ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ 2007-2013 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΓΕΩΡΓΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Στα πλαίσια του Άξονα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ

ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ 2/Θ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΑΓΙΑΣΟΥ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σχολικό έτος 2004 2005 ΘΕΜΑ: ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΙ: ΖΟΥΜΠΟΥΛΗ ΜΑΤΕΛΗ ΜΥΡΣΙΝΗ ΣΑΜΟΘΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΖΑΝΗ ΕΙΡΗΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΕΛΕΙΘΩ» ΕΝΑΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΥΣΤΕΡΗΣΗ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΕΛΕΙΘΩ» ΕΝΑΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΘΗΣΗ & ΕΠΙΧΕΙΡΕΙΝ» Α ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΕΛΕΙΘΩ» ΕΝΑΣ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΥΣΤΕΡΗΣΗ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΜΑΘΗΤΕΣ Σοφία Άρτεμις Κουτσουβέλη

Διαβάστε περισσότερα

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ»

ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΝΩ ΟΙΝΟΗΣ ΟΡΕΣΤΙΑ ΟΣ «ΤΟ ΚΡΑΣΟΧΩΡΙ» Βιογραφικό του Συλλόγου Ο Λαογραφικός & Πολιτιστικό Σύλλογος Άνω Οινόης «Το Κρασοχώρι» ιδρύθηκε το 1991 και τα µέλη του κατοικούν

Διαβάστε περισσότερα

3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ. Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ. Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Υφαίνω το νήμα της ζωής κι έχω αργαλειό τη σκέψη» Μαθητικές ομάδες των τμημάτων Α1, Α2, Α3, Α4, Α5 Παιδαγωγική ομάδα: Σπυριδάκη Μαρία Φλουράκη

Διαβάστε περισσότερα

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ.

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. 3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Υπό την Αιγίδα: Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ΕΝΩΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Tηλέφωνα επικοινωνίας: 2384091423, 6946066130 e-mail: filoksenoi@yahoo.gr

Tηλέφωνα επικοινωνίας: 2384091423, 6946066130 e-mail: filoksenoi@yahoo.gr 2108832450 Tηλέφωνα επικοινωνίας: 2384091423, 6946066130 e-mail: filoksenoi@yahoo.gr Eκ του σωματείου ενοικιαζομένων δωματίων Σε αυτό τον οδηγό μπορείτε να βρείτε γενικές πληροφορίες για το Λουτράκι Αριδαίας-Πόζαρ,τα

Διαβάστε περισσότερα

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι;

Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Η λεοπάρδαλη, η νυχτερίδα ή η κουκουβάγια βλέπουν πιο καλά μέσα στο απόλυτο σκοτάδι; Κανένα από αυτά τα ζώα. Στο απόλυτο σκοτάδι είναι αδύνατο να δει κανείς ο,τιδήποτε. Ποια δουλειά

Διαβάστε περισσότερα

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας

Ο τόπος µας. Το σχολείο µας. Πολιτισµός. Η τάξη µας Ο τόπος µας Το σχολείο µας Πολιτισµός Η τάξη µας Ο ΤΟΠΟΣ ΜΑΣ Ανάµεσα στις ακτές του νοµού Μαγνησίας και τη Σκόπελο και απέναντι από το Πήλιο, βρίσκεται η Σκιάθος, ένα νησί µε έκταση 48 τετραγωνικά χιλιόµετρα.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων

.Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων .Σ. Ναυστάθµου Σούδα (XANIA) ΛΕΟΝΤΕΙΟ.Σ. Πατησίων 1 η ΤΗΛΕ ΙΑΣΚΕΨΗ 26/4/2007 Μέρος Α (α) Οι µαθητές του Ναυστάθµου παρουσιάζουν διάφορες εικόνες από τα Χανιά, αξιοθέατα, το κλίµα των Χανίων, παραδοσιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΔΗΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΕΡΕΥΝΑΣ &ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΔΙΟΥ Οκτώβριος 2014 IV. ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ: ΚΑΤΟΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτουρισμός O αγροτουρισμός είναι μορφή ήπιου τουρισμού

Αγροτουρισμός O αγροτουρισμός είναι μορφή ήπιου τουρισμού Αγροτουρισμός O αγροτουρισμός είναι μορφή ήπιου τουρισμού κατά την οποία οι επισκέπτες μένουν σε αγρόκτημα και συμμετέχουν σε αγροτικές εργασίες. Σημείο αναφοράς των διακοπών σε ένα αγρόκτημα-ξενώνα είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987

ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΑΪΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ «ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΧΑΤΖΗΜΙΧΑΛΗ» Αγγελικής Χατζημιχάλη 6, Πλάκα, τηλ. 2103243987 Εκπαιδευτικά προγράμματα μουσειακής αγωγής για σχολικές ομάδες Σχολικό έτος 2015 2016 Οι εξειδικευμένες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ.

ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 22-3-2011 ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΨΥΧΙΚΗΣ ΝΟΣΟΥ ΣΤΟ 46 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΘΗΝΩΝ. 1. Εισαγωγή 2. Η Πρώτη Συνάντηση της Ομάδας Μαθητών. 3. Η Δεύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην.

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας. Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Νάουσας Εθνικό Δίκτυο Σχολείων «Γεωργία και Περιβάλλον» Γαία αειφόρος. Γαία μήτρα ζωής. Αναζητώντας το ευ ζην. Νάουσα 2008 Περιβαλλοντική Εκπαίδευση & «Γεωργία» Ο περιβαλλοντικός

Διαβάστε περισσότερα

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές

a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν οι παγετώνες. β. Η Νορβηγική Θάλασσα βρέχει τις βορειοανατολικές ακτές EΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Επαναληπτικό διαγώνισμα στα μαθήματα 12-18 1. Χαρακτήρισε τις παρακάτω προτάσεις με το γράμμα (Σ), αν είναι σωστές, και a. Οι βαθιές θάλασσες της Ευρώπης δημιουργήθηκαν όταν έλιωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ. Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗΣ Ι ΑΣΚΟΥΣΑ : ρ. Μαρία Π. Θεοδωροπούλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ξέφρενη ανάπτυξη της τεχνολογίας την τελευταία πεντηκονταετία είχε και έχει σαν επακόλουθο εκτεταµένες οικολογικές καταστροφές που προέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις.

ΕΡΓΑΣΙΕΣ. Α ομάδα. Αφού επιλέξεις τρία από τα παραπάνω αποσπάσματα που σε άγγιξαν περισσότερο, να καταγράψεις τις δικές σου σκέψεις. Α ομάδα ΕΡΓΑΣΙΕΣ 1. Η συγγραφέας του βιβλίου μοιράζεται μαζί μας πτυχές της ζωής κάποιων παιδιών, άλλοτε ευχάριστες και άλλοτε δυσάρεστες. α) Ποια πιστεύεις ότι είναι τα μηνύματα που θέλει να περάσει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης

Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης Μέτρα για την Περιβαλλοντική Ενηµέρωση σε Τεχνητούς Υγρότοπους της Κρήτης LIFE ENVIRONMENT LIFE00 ENV/GR/000685 ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΚΑΙ ΛΙΜΝΟ ΕΞΑΜΕΝΕΣ. ΕΠΙ ΕΙΞΗ ΠΟΛΥΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου.

«Να σας συγχαρώ για την οργάνωση του συνεδρίου και μάλιστα με ένα θέμα που αποτελεί βασικό ζητούμενο αλλά και εργαλείο στήριξης του αγροτικού χώρου. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ & ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΓΡΑΦΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Δ/νση: Αχαρνών 2, 101 76 Αθήνα 5/ 11/ 2015 Τηλ: 210-2124388 Fax: 210-5237904 Θέμα: Ομιλία Υπουργού Αγροτικής

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Αειφορία και Τουρισμός. 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26

Περιεχόμενα. Εισαγωγή. Αειφορία και Τουρισμός. 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26 κεφάλαιο 1 Εισαγωγή 1.1 Σκοπός και Περίγραμμα τoυ Βιβλίου... 26 κεφάλαιο 2 Αειφορία και Τουρισμός 2.0 Εισαγωγή... 29 2.1 Ανησυχία για το Μέλλον της Ανθρωπότητας... 30 2.2 Ιστορική Αναδρομή... 33 2.3 Ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ

Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ Κ.Π.Ε. ΚΙΛΚΙΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΚΕΝΤΡΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΙΑ ΔΡΑΣΕΙΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ (ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ-ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ-ΠΑΡΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ AΡΧΑΝΩΝ-ΡΟΥΒΑ-ΓΟΥΒΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ AΡΧΑΝΩΝ-ΡΟΥΒΑ-ΓΟΥΒΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ AΡΧΑΝΕΣ, 21 Φεβρουαρίου 2014 ΕΚΠ/ΣΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ AΡΧΑΝΩΝ-ΡΟΥΒΑ-ΓΟΥΒΩΝ Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 2 ο 2/θ Νηπιαγωγείο Αιγινίου Τμήμα 1 ο Κλασικό Αριθμός νηπίων προνηπίων: 13 Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Το σποράκι πηγή Ζωής «Σποράκι εδώ - σποράκι εκεί χτίζεται μια νέα ζωή» Υπεύθυνη Νηπιαγωγός:

Διαβάστε περισσότερα

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά

Ωστόσο, δεν υπάρχει αµφιβολία ότι ο πολιτισµός χρειάζεται τον τουρισµό και το αντίστροφο. Γιατί ο πρώτος χρειάζεται χρηµατοδότηση των συχνά ΗΚεντρική Μακεδονία είναι η χώρα των θεών του Ολύµπου, του πολιτισµού των αρχαίων Μακεδόνων, της δόξας του Μεγάλου Αλεξάνδρου, αλλά και της βυζαντινής Ορθόδοξης µεγαλοπρέπειας. Είναι η γη των µύθων, των

Διαβάστε περισσότερα

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ:

F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ F ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΑ ή ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΗΜΕΙΩΣΤΕ ΣΤΑ ΤΕΤΡΑΓΩΝΑΚΙΑ þ: ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΕΠΤΗ ΠΟΥ ΡΩΤΕΙΤΑΙ: -ΦΥΛΟ: ΑΡΣΕΝΙΚΟq, ΘΗΛΥΚΟ q -

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΘΥΜΝΟ, ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΣΕΣ. Ματθαίος Τσιμπισκάκης, ημοτικός Σύμβουλος, Τοπογράφος Μηχανικός Ρέθυμνο, 01.11.013

ΡΕΘΥΜΝΟ, ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΣΕΣ. Ματθαίος Τσιμπισκάκης, ημοτικός Σύμβουλος, Τοπογράφος Μηχανικός Ρέθυμνο, 01.11.013 ΡΕΘΥΜΝΟ, ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ & ΣΕΣ, Τοπογράφος Μηχανικός Ρέθυμνο, 01.11.013 ΤΟ ΕΡΓΟ ΜΑΣ ΕΩΣ ΤΩΡΑ ΕΓΓΥΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Τι κάναμε όλα αυτά τα χρόνια, με δυο λέξεις ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές

υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές υνατότητες οικοτουριστικής ανάπτυξης στους υγροτόπους των ήµων του προγράµµατος LIFE ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Μεσογειακοί υγρότοποι και λιµνοδεξαµενές ήµος Ιεράπετρας, ήµος Αρκαλοχωρίου, ήµος Ρούβα, ήµος Θραψανού, ήµος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο»

«Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» «Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού: 12 χρόνια δράσεις για τη φύση και τον άνθρωπο» Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκη 10 Οκτωβρίου 2015 Βελτίωση των υποδομών του Εθνικού Πάρκου Δέλτα Αξιού Παναγιωτίδης Χρήστος Δασολόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ

ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΛΕΡΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΔΑΣΚΑΛΟΣ ΣΤΟ 4/ΘΕΣΙΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΡΟΔΙΑΣ ΒΗΜΑΤΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Αποφασίζεται το θέμα σε συνεργασία με τους μαθητές. Ενημερώνεται ο διευθυντής του σχολείου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

«ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.»,

«ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.», ΔΗΜΟΣ ΑΛΜΩΠΙΑΣ ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΜΟΝΟΜΕΤΟΧΙΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.» Α.Φ.Μ. 090090279

Διαβάστε περισσότερα

1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος

1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος «ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ LEADER», ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΚΥΚΛΑΔΩΝ - ΟΤΑ ΤΟΥ ΑΞΟΝΑ 4 ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2007-2013»- (ΠΑΑ) 1. Ταυτότητα Τοπικού Προγράμματος Ονομασία Τοπικού

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 (ΚΑΨΙΑ: 3 ΜΑΡΤΙΟΥ 2008 / ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΚΑΛΤΕΖΙΩΤΗ)

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 (ΚΑΨΙΑ: 3 ΜΑΡΤΙΟΥ 2008 / ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΚΑΛΤΕΖΙΩΤΗ) ΟΜΙΛΙΑ ΓΕΝΙΚΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΤΗΝ 7 η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΠ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ 2000-2006 (ΚΑΨΙΑ: 3 ΜΑΡΤΙΟΥ 2008 / ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΚΑΛΤΕΖΙΩΤΗ) 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΡΟΟΔΟΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΕΚΤΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗΣ: 2. ΕΚ ΟΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΒΕΓΟΡΙΤΙ ΑΣ

ΘΕΜΑ ΕΚΤΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗΣ: 2. ΕΚ ΟΣΗ ΨΗΦΙΣΜΑΤΟΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΤΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΒΕΓΟΡΙΤΙ ΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΟΣ ΠΕΛΛΑΣ ΗΜΟΣ Ε ΕΣΣΑΣ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΤΗΣ 9 ης ΣΥΝΕ ΡΙΑΣΗΣ ΤΟΥ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΗΜΟΥ Ε ΕΣΣΑΣ ΣΤΙΣ 30 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ : 95/2015 ΘΕΜΑ ΕΚΤΟΣ ΗΜΕΡΗΣΙΑΣ ΙΑΤΑΞΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΓΟΥΛΑΝ ΡΗ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ σας προσκαλεί να γιορτάσουµε όλοι µαζί, µικροί και µεγάλοι, τη ΝΥΧΤΑ ΜΟΥΣΕΙΩΝ το Σάββατο 16 ΜΑΪΟΥ από τις 7.00 µ.µ. έως τα µεσάνυχτα και την ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης

Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς. 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης. Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας- Θράκης 63o Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Με τα μάτια του παππού και της γιαγιάς 1 Σχολείο: 63 ο Δημοτικό σχολείο Θεσσαλονίκης Συμμετέχοντες Τάξη / Τμήμα: ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου.

Εμείς τα παιδιά θέλουμε να γνωρίζουμε την τέχνη και τον πολιτισμό του τόπου μας και όλου του κόσμου. Εισαγωγή Το Παγκύπριο Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων δημιουργήθηκε το 1960. Πρωταρχικός του στόχος είναι η προσφορά και η στήριξη του παιδιού στην Κυπριακή κοινωνία. Το Κίνημα ΕΔΟΝόπουλων, μέσα από τις εβδομαδιαίες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΠΗ!

ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΠΗ! ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΓΑΠΗ! Το πρόγραμμα των εορταστικών εκδηλώσεων του 1 ου Χριστουγεννιάτικου Χωριού του ήμου Αλμωπίας με τίτλο «Χριστούγεννα στην μαγική Αλμωπία»: ΕΥΤΕΡΑ 14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 15 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC.

Οι «πουλάκηδες», το FaceBook, ο Αριστοτέλης, και το BBC. Αγαπητοί Φίλοι, Σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα για την τιμή που κάνετε στην εκδήλωσή μας, για την τιμή που κάνετε στον τόπο μας, στη Μυτιλήνη. Σε μια κοινή εκδήλωση, μαζί με το Σύλλογο Καλλονιατών Λέσβου,

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια προβλήµατα στη διαχείριση του νερού

Παγκόσµια προβλήµατα στη διαχείριση του νερού 07 ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΝΟΤΙΑΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Παγκόσµια προβλήµατα στη διαχείριση του νερού Το νερό συνδέεται µε το περιβάλλον µας! Με τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Λύκειο Κορίνθου Τριήμερη Περιβαλλοντική Επίσκεψη ΒΟΛΟΣ - ΑΡΓΑΛΑΣΤΗ

1 ο Λύκειο Κορίνθου Τριήμερη Περιβαλλοντική Επίσκεψη ΒΟΛΟΣ - ΑΡΓΑΛΑΣΤΗ 1 ο Λύκειο Κορίνθου Τριήμερη Περιβαλλοντική Επίσκεψη ΒΟΛΟΣ - ΑΡΓΑΛΑΣΤΗ Πρώτη ημέρα Αναχώρηση από Κόρινθο και άφιξη στο Βόλο με δύο ενδιάμεσες στάσεις για ξεκούραση. Εκεί καταλύσαμε στο ξενοδοχείο «Νεφέλη»,

Διαβάστε περισσότερα

«ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.»,

«ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.», ΔΗΜΟΣ ΑΛΜΩΠΙΑΣ ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΜΟΝΟΜΕΤΟΧΙΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΑΝΩΝΥΜΗ ΕΤΑΙΡΙΑ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΑΚΙΝΗΤΩΝ ΛΟΥΤΡΩΝ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΟ ΤΙΤΛΟ «ΛΟΥΤΡΑ ΛΟΥΤΡΑΚΙΟΥ ΔΗΜΟΥ ΑΛΜΩΠΙΑΣ Α.Ε.» Α.Φ.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ Ενημερώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ

ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΕΜΠ ΣΧΟΛΗΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΤΟΜΕΙΣ Ι,ΙΙ,ΙΙΙ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2006 07 9ο ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΑΡΧΙΤΕΚΟΝΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ 9: ΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΑΝΑΠΛΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΡΙΖΟΥΠΟΛΗΣ ΠΕΡΙΣΣΟΥ ΟΜΑ Α 2 ΠΕΡΙΟΧΗ Β

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader)

Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αειφόρος ανάπτυξη αλιευτικών περιοχών» του ΕΠΑΛ 2007-2013 (Leader) Αναμενέται σύντομα να προκυρηχθούν τοπικά προγράμματα Leader «Αειφόρου Ανάπτυξης Αλιευτικών Περιοχών», για τις περιοχές Εύβοιας και Χίου.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Α. ΤΟΠΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΞΟΝΑ 4 ΠΑΑ_ΠΡΟΚΗΡΥΣΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Α. ΤΟΠΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΞΟΝΑ 4 ΠΑΑ_ΠΡΟΚΗΡΥΣΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΚΗΡΥΞΕΩΝ Α. ΤΟΠΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΞΟΝΑ 4 ΠΑΑ_ΠΡΟΚΗΡΥΣΟΜΕΝΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΠΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΞΟΝΑ 4 ΤΟΥ Π.Α.Α. ΤΗΣ ΑΝ.ΚΑ. Α.Ε. Μέτρο Υπομέτρο Δράση Δικαιούχοι 4.1 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ L123

Διαβάστε περισσότερα

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν

Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Το Ηµερολόγιο των Μάγιας και τα Χρήµατα Από τον ρ. Καρλ Τζοχάν Κάλλεµαν Λοιπόν, ήθελα να µιλήσω για δυο πράγµατα που νοµίζω δεν συνδέονται πάντα αλλά, πραγµατικά θα τους άξιζε µια σύνδεση. Το ένα είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού

Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού Τα αγροπεριβαλλοντικά µέτρα και η διαχείριση του νερού Γιώργος Βλάχος Εργαστήριο Γεωργικών Εφαρµογών Αγροτικών Συστηµάτων Αγροτικής Κοινωνιολογίας Τµήµα Αγροτικής Οικονοµίας και Ανάπτυξης Γεωπονικό Πανεπιστήµιο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος

Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000. Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Διαχείριση περιοχών Δικτύου Natura 2000 Μαρίνα Ξενοφώντος Λειτουργός Περιβάλλοντος Τμήμα Περιβάλλοντος Το Δίκτυο Natura 2000 Πανευρωπαϊκό Δίκτυο Οικολογικών Περιοχών το οποίο δημιουργήθηκε το 1992 με την

Διαβάστε περισσότερα