ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ 1453-1821"

Transcript

1 Βενετία Λιβόρνο Νάπολη Παλέρµο Συρακούσες Τεργέστη Βλαχία Βοσνία Σερβία Βουλγαρία Φιλιππούπολη Σέρρες Τάραντας Θεσσαλονίκη Καστοριά Ιόνιο πέλαγος Άργος Μεθώνη Ν. Κρήτη Χάνδαξ µεταναστεύσεις Ελλήνων προς Ιταλία και Σικελία µεταναστεύσεις Ελλήνων προς Γεωργία, Ιβηρία και Καύκασο ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ Καππαδοκία Καραµανία Ν. Κύπρος µεταναστεύσεις Ελλήνων προς άλλες βαλκανικές και παραδουνάβιες χώρες Γεωργία Ιβηρία Τραπεζούντα ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΤΟΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΒΕΝΕΤΙΚΗΣ ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑΣ Θέµα της ενότητας που ακολουθεί είναι η µετακίνηση και εγκατάσταση Ελλήνων ορθοδόξων από τον τόπο καταγωγής και διαβίωσής τους στην Οθωµανική αυτοκρατορία και τις βενετικές κτήσεις της Ανατολής προς την Ιταλική χερσόνησο, τη βόρεια Βαλκανική, την κεντρική και δυτική Ευρώπη, τη Ρωσία και τα παράλια της Μαύρης θάλασσας καθώς και τη βόρεια Αφρική. Μετακίνηση Ελλήνων προς τη Δύση και την Ανατολή παρατηρήθηκε και πριν από την οριστική κατάλυση του βυζαντινού κράτους, ενώ ένα φαινόµενο µετανάστευσης που αποκαλείται εµπορική διασπορά αποκτά ευδιάκριτα χαρακτηριστικά και µαζικότητα από τον 18ο αιώνα, φθάνει στην ακµή του στα µέσα του 19ου και ολοκληρώνεται στα τέλη του ίδιου αιώνα. Μεταξύ 1453 και 1821 ο γεωγραφικός χώρος εντός του οποίου αναπτύχθηκε και εξελίχθηκε η µετακίνηση ελληνικής καταγωγής ορθοδόξων (στο εξής Ελλήνων) περιλάµβανε τα ιταλικά κράτη της βόρειας και κεντρικής Ιταλίας, τη νότια Ιταλία και τη Σικελία, την Αυστρία, την Ουγγαρία και την Τρανσυλβανία, τις νοτιοσλαβικές χώρες, τα µεγάλα αστικά κέντρα της Ρωσίας, νεοϊδρυθείσες πόλεις στη νότια Ρωσία και λιµάνια στη Μαύρη θάλασσα, πνευµατικά και οικονοµικά κέντρα στη Γαλλία και στη Γερµανία, αγορές και λιµάνια της δυτικής Ευρώπης Μασσαλία, Port Mahôn, Άµστερνταµ και αργότερα Λονδίνο, τέλος, στη βόρεια Αφρική το Κάιρο και την Αλεξάνδρεια, κέντρα της ορθοδοξίας και παράλληλα σηµαντικές εµπορικές αγορές και λιµάνια. Τα σηµεία εκκίνησης των Ελλήνων ήταν πολλά και εντοπίζονται τόσο στον ηπειρωτικό όσο και στον νησιωτικό χώρο. Η µετακίνηση είτε ήταν περιοδική, ώστε το ταξίδι επαναλαµβανόταν κατά τακτά χρονικά διαστήµατα, είτε είχε ως κατάληξη τη µόνιµη εγκατάσταση σε έναν συγκεκριµένο τόπο. Και στις δύο περιπτώσεις περιλάµβανε σταθµούς σε διάφορες πόλεις για επαγγελµατικούς ή κοινωνικούς λόγους. Όπου η εγκατάσταση ήταν µαζική και είχε διάρκεια οδήγησε στην ίδρυση θεσµικών οργάνων (κοµπανίες, αδελφότητες, συναδελφότητες), που εκπροσωπούσαν τους Έλληνες στις τοπικές και Τυρρηνικό πέλαγος ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΙΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΠΡΩΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ Ιστρία Αδριατικό πέλαγος προς Αυστρία ούναβης προς Πολωνία Έβρος Αιγαίο πέλαγος Μολδαβία Μεντεσέ Κριµαία

2 κεντρικές αρχές. Σε ορισµένες περιπτώσεις τα όργανα αυτά είχαν τον χαρακτήρα επαγγελµατικών ενώσεων ή συντεχνιών (κοµπανίες), σε άλλες διττή θεσµική υπόσταση, θρησκευτική και κοσµική, καθώς διαχειρίζονταν τα θέµατα που αφορούσαν στη θρησκευτική ζωή των µελών τους και ταυτόχρονα είχαν σηµαντική διοικητική, φιλανθρωπική και εκπαιδευτική δραστηριότητα. Τα αίτια της µετακίνησης ήταν οικονοµικής, κοινωνικής και πολιτικής υφής: η εξασφάλιση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης, η επαγγελµατική αποκατάσταση, οι σπουδές, µορφωτικοί, οικογενειακοί και προσωπικοί λόγοι. Τα αίτια ήταν αλληλένδετα µε διεργασίες που εξελίχθηκαν στη µακρά διάρκεια, όπως τη διαµόρφωση µιας ανερχόµενης κοινωνικά και οικονοµικά οµάδας Ελλήνων εµπόρων-βιοτεχνών στα οθωµανικά αστικά κέντρα ήδη από τον 16ο αιώνα, τη θεαµατική ανάπτυξη της ελληνικής ναυτιλίας σε όλη τη διάρκεια που εξετάζεται, καθώς και συγκυρίες, όπως πολεµικά γεγονότα, την υπογραφή µίας συνθήκης ειρήνης και εµπορίου, την παραχώρηση ειδικών προνοµίων εγκατάστασης σε αλλοεθνείς από τις Αρχές µιας χώρας, την πρόσκληση ενός ηγεµόνα, αλλά και τη διοργάνωση µιας σηµαντικής εµποροπανήγυρης. Όλες οι παραπάνω συνθήκες έθεσαν σε λειτουργία ένα σύστηµα µεµονωµένων και συχνά αλυσιδωτών µετακινήσεων προς συγκεκριµένες κατευθύνσεις. Στις περιοχές όπου διαµορφώθηκαν ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες ακολούθησε η άφιξη, η στάθ- µευση ή εγκατάσταση συνεργατών, συγγενών, οικείων. Σελίδα από το καταστατικό της ελληνικής Αδελφότητας της Οι έννοιες: µετακίνηση και µετανάστευση - δίκτυα και κοινότητες Η µετακίνηση και µετεγκατάσταση των Ελλήνων από τα µέσα του 15ου έως το τέλος του 19ου αιώνα δεν αποτελεί ενιαίο φαινόµενο. Είναι γεγονός ότι έχει επικρατήσει να αποκαλούµε ελληνική διασπορά ένα φαινόµενο που εµφανίζεται από το β µισό του 18ου αιώνα και αφορά Έλληνες µε κοινά επαγγελµατικά ενδιαφέροντα επεξεργασία και µεταποίηση προϊόντων, εµπόριο και οικονοµικές συναλλαγές που µεταναστεύουν από τον φυσικό χώρο δράσης τους στην Ανατολή προς την κεντρική και δυτική Ευρώπη, τη Ρωσία, την Αφρική, την Ασία, όπου οργανώνουν ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες. Στην περίπτωση αυτή αναφερόµαστε σε ένα φαινόµενο µε ευδιάκριτα χαρακτηριστικά και µαζικότητα που θα µπορούσε να χαρακτηριστεί ελληνική εµπορική διασπορά. Ήδη όµως από τα τέλη του 15ου έως τις αρχές του 18ου αιώνα παρατηρείται σποραδική

3 µετακίνηση οµάδων πληθυσµού ή µεµονωµένων προσώπων διαφορετικής κοινωνικοοικονοµικής προέλευσης κυρίως από τις βενετικές κτήσεις συνήθως προς την Ιταλική χερσόνησο. Η µετακίνηση αυτή δεν µπορεί να χαρακτηριστεί διασπορά. Η χρήση του συγκεκριµένου όρου στην προκειµένη περίπτωση είναι επισφαλής, καθώς αυτός δηλώνει µαζική µετακίνηση ατόµων κοινής εθνοτικής και θρησκευτικής ταυτότητας, που συνδέονται µε σχέσεις αλληλεγγύης και κοινά οικονοµικο-κοινωνικά συµφέροντα. Επιπρόσθετα, ο όρος φέρει ένα βαρύ ιστορικό και θεωρητικό φορτίο, λόγω της εκτεταµένης χρήσης και τελικά ταύτισής του µε τη µετακίνηση συγκεκριµένων εθνοτικών οµάδων (Εβραίοι, Αρµένιοι, Παλαιστίνιοι). Είναι εποµένως κατανοητό ότι ακόµη και αν θεωρηθεί θεµιτή η χρήση του όρου στην περίπτωση της ελληνικής εµπορικής διασποράς του 18ου-19ου αιώνα, θα πρέπει να είµαστε επιφυλακτικοί σε µια γενικευµένη χρήση του, προκειµένου να περιγραφεί η µετακίνηση και η µετεγκατάσταση Ελλήνων ορθοδόξων στο διάστηµα που εξετάζεται. Είναι σαφές ότι ο παραπάνω όρος σε καµία περίπτωση δεν ανταποκρίνεται εννοιολογικά στην πολυδιάστατη και περίπλοκη φύση ενός φαινοµένου που τελικά συνάδει περισσότερο προς την έννοια της µετανάστευσης, απαλλαγµένης από συνδηλώσεις που σχετίζονται µε µεταναστευτικά φαινόµενα του 20ού αιώνα. Ο επίσης διαδεδοµένος όρος παροικιακό φαινόµενο δίνει έµφαση στην ίδρυση παροικιών, οργανωµένων κοινοτήτων οµοεθνών που κατοικούν µόνιµα σε µια ξένη χώρα, δηλώνοντας και ταυτόχρονα ανάγοντας σε µείζον χαρακτηριστικό του φαινοµένου τη µονιµότητα της εγκατάστασης, την ύπαρξη κοινής ταυτότητας και µιας εσωτερικής, τυπικής ή άτυπης, οργάνωσης της οµάδας. Κατ αυτόν τον τρόπο υποβαθµίζει την έντονη κινητικότητα που χαρακτήριζε τη µετακίνηση των Ελλήνων, το ευµετάβλητο των προορισµών και το περιστασιακό των σταθµών τους, την απουσία οργάνωσης στα πρώτα στάδια της µετεγκατάστασης και την έλλειψη γλωσσικής και εθνοτικής οµοιογένειας που χαρακτήριζε ορισµένες παροικίες στα πρώτα στάδια οργάνωσής τους. Στο κείµενο που ακολουθεί χρησιµοποιείται ο όρος µετακίνηση και µετανάστευση αντί του όρου διασπορά, ενώ προκρίνεται η χρήση του όρου κοινότητα, προκειµένου να περιγραφεί η οργανωµένη παρουσία των Ελλήνων στους νέους τόπους εγκατάστασης. Σε ό,τι αφορά τη χρήση του τελευταίου όρου, που επίσης έχει δεχθεί κριτική, θα πρέπει να υπογραµµιστεί ότι εδώ ο όρος κοινότητα δεν παραπέµπει σε µορφές διοικη- Οι Αρµένιοι ασχολήθηκαν εντατικά µε την εµπορική διακίνηση

4 τικής οργάνωσης που απαντούν ευρέως στην Οθωµανική αυτοκρατορία, αλλά σε συσσωµατώσεις ατόµων, που εκτός από τη διακριτή θρησκευτική-πολιτιστική ταυτότητα είχαν την ίδια γλώσσα, κοινή γεωγραφική καταγωγή και ιστορία, και συχνά παρόµοια επαγγελµατικά ενδιαφέροντα. Δοµικό χαρακτηριστικό του φαινοµένου είναι η ανάδειξη των Ελλήνων σε βασικούς κρίκους ενός κοινωνικού και οικονοµικού πλέγµατος, ενός δικτύου που αναπτύσσεται σε πολλές χώρες συνδέοντας άτοµα, οικογένειες, κοινότητες και επιχειρήσεις διαµέσου πλήθους συναλλαγών και σχέσεων. Η οικογένεια, η κοινότητα, ο χώρος επαγγελ- µατικής σταδιοδροµίας, η κοινωνία υποδοχής αλλά και ο τόπος καταγωγής αποτελούν πεδία ανάπτυξης των δικτύων. Η εµπιστοσύνη και η αλληλεγγύη που πηγάζουν από οικογενειακούς και εθνοτικούς δεσµούς, η κοινωνική φιλοδοξία, τα κοινά πνευµατικά ενδιαφέροντα και το οικονοµικό συµφέρον στηρίζουν και τροφοδοτούν το πλέγµα ή δίκτυο σχέσεων, ενώ ταυτόχρονα η ύπαρξη του δικτύου αναπαράγει και υποστηρίζει δεσµούς, σχέσεις και συναλλαγές. Το φαινόµενο της ελληνικής εµπορικής διασποράς εµφανί- Ιστορική συγκυρία και µεταναστευτικά ρεύµατα Τα ρεύµατα µετακίνησης και µετεγκατάστασης των Ελλήνων σχετίζονται άµεσα µε τις πολιτικές, στρατιωτικές και κοινωνικο-οικονοµικές εξελίξεις. Αµέσως µετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το οθωµανικό κράτος εντάχθηκε στο σύστηµα διεθνών σχέσεων. Οι αλλεπάλληλες επιτυχείς πολεµικές αναµετρήσεις που ακολούθησαν είχαν ως αποτέλεσµα την επέκταση των συνόρων της αυτοκρατορίας και τη διασφάλιση της γεωγραφικής και πολιτικής της ενότητας. Έως τον 18ο αιώνα είχε ενσωµατώσει τις βενετικές και άλλες λατινικές κτήσεις στην ανατολική Μεσόγειο, είχε αναπτύξει τα βόρεια σύνορά της µέχρι τον Δούναβη και, τέλος, είχε κυριαρχήσει στη Μικρά Ασία και στη Μέση Ανατολή. Εντός αυτής της αχανούς πολυεθνικής κοινωνίας η κοινωνική, οικονοµική και πολιτιστική εξέλιξη των Ελλήνων Οθωµανών υπηκόων διέφερε ανάλογα µε τη γεωγραφική περιοχή και µε τον τρόπο που εκδηλωνόταν κατά τόπους η άσκηση της οθωµανικής εξουσίας. Η οθωµανική κατάκτηση εξώθησε ένα µέρος του πληθυσµού των αστικών κέντρων σε µετανάστευση. Τα µέλη της βυζαντινής ελίτ του πλούτου και του πνεύ- µατος, επαγγελµατίες, έµποροι, βιοτέχνες, στρατιωτικοί, κατέφυγαν στις βενετικές

5 κτήσεις της Ανατολής αλλά και στη Βενετία, στη Φλωρεντία, στη Ρώµη, στη Νάπολη, στην Αγκώνα, στο Λιβόρνο. Στην ύπαιθρο οι επισφαλείς συνθήκες διαβίωσης και η δεινή οικονοµική κατάσταση εξανάγκασαν τους εγχώριους ελληνικούς πληθυσµούς σε εσωτερική µετανάστευση. Έτσι, παρατηρείται µετακίνηση από τα πεδινά σε ορεινές περιοχές ή αστικά κέντρα, ενώ αρκετοί κάτοικοι των νησιών µετακινήθηκαν σε µεγαλύτερα νησιά ή στα παράλια της ηπειρωτικής Ελλάδας. Από τα µέσα του 16ου αιώνα ελληνικοί πληθυσµοί από τη Θεσσαλία, την Ήπειρο, τη Μακεδονία, αναζήτησαν καλύτερες συνθήκες διαβίωσης σε βορειότερες επαρχίες της Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Ολιγοµελείς οµάδες, ακολουθώντας τους παραδοσιακούς χερσαίους δρόµους µέσω των κοιλάδων των ποταµών Αλιάκµονα, Αξιού και Στρυµόνα, κατευθύνθηκαν προς αναπτυσσόµενα εµπορικά κέντρα της Σερβίας, της Ουγγαρίας, της Τρανσυλβανίας και των Παραδουνάβιων Ηγεµονιών. Μετακινήσεις πληθυσµού πραγµατοποιήθηκαν προς τις βενετικές κτήσεις, όπου οι συνθήκες ζωής των Ελλήνων διέφεραν σηµαντικά από αυτές της οθωµανικής επικράτειας. Παράλληλα, τµήµα του πληθυσµού από τη δυτική Ελλάδα, την Ήπειρο, τη Στερεά, την Πελοπόννησο, την Κρήτη και την Κύπρο εγκατέλειψε τις βενετοκρατούµενες περιοχές κατά τη διάρκεια των βενετοτουρκικών πολέ- µων και µετοίκισε στη Βενετία, στις περιοχές της Ιστρίας και της Δαλµατίας, στη νότια Ιταλία και στη Σικελία. Με τη σταδιακή υποχώρηση των Βενετών από τις κτήσεις τους µεταξύ 16ου και 17ου αιώνα σηµαντικός αριθµός Ελλήνων προσφύγων µετακινήθηκε προς την κεντρική και βόρεια Ιταλία και τη βόρεια Δαλµατία, ενώ από τα µέσα του 17ου αιώνα σηµειώνονται µετοικεσίες Μανιατών στη νότια Ιταλία, στην Τοσκάνη και στην Κορσική. Έως τα τέλη του 17ου αιώνα η Οθωµανική αυτοκρατορία εξελίχθηκε σε ρυθµιστικό παράγοντα των διεθνών σχέσεων. Οι εδαφικές προσαρτήσεις και οι στρατιωτικές επιτυχίες ενίσχυσαν τη γεωπολιτική σηµασία της, ενώ η υπερµεγέθης αγορά της και οι δυνατότητες εµπορικής διείσδυσης και πολιτικής χειραγώγησης που προσέφερε στις ευρωπαϊκές δυνάµεις ήταν µερικές από τις παραµέτρους, οι οποίες κατηύθυναν ένα διεθνές παιχνίδι ισχύος µε αντικείµενο την περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Από τον 18ο αιώνα και εξής οι Οθωµανοί συνήψαν σχέσεις µε όλες τις µεγάλες ευρωπαϊκές δυνάµεις, κάποιες από τις οποίες αντιµετώπισαν και στρατιωτικά, ενώ υπέγραψαν ειρηνευτικές, αµυντικές και εµπορικές συνθήκες. Το καθεστώς και οι συνθήκες Αµέσως µετά την Άλωση πολλοί αστοί έµποροι µετακινήθηκαν Στο Λιβόρνο φθάνουν οι πρώτοι Έλληνες µετανάστες κατά το

6 διαβίωσης των ελληνικών πληθυσµών αλλά και η δυναµική µετακίνησής τους προς διάφορες κατευθύνσεις επηρεάστηκαν δραστικά από τις διεθνείς σχέσεις της αυτοκρατορίας και τον τρόπο που αυτές επηρέασαν την κοινωνία και την οικονοµία της. Η προσέγγιση της Υψηλής Πύλης από τις ευρωπαϊκές δυνάµεις, οι οποίες επεδίωξαν και πέτυχαν να αποσπάσουν υπό τη µορφή διοµολογήσεων σηµαντικά προνόµια και ασυλίες για τους υπηκόους τους, επέτρεψε την εµπορική και οικονοµική διείσδυση των ευρωπαϊκών κεφαλαίων στην αυτοκρατορία, διαδικασία που επιταχύνθηκε από τη στιγµή που η αυτοκρατορία παρουσίασε τα πρώτα σοβαρά σηµάδια οικονοµικής αποδυνάµωσης από τα τέλη του 16ου αιώνα. Ο πληθωρισµός, οι αλλεπάλληλες υποτιµήσεις του νοµίσµατος, ο περιορισµός των κρατικών εσόδων και η κατακόρυφη αύξηση των στρατιωτικών και λειτουργικών δαπανών οδήγησαν τον κρατικό µηχανισµό σε οικονοµικό αδιέξοδο. Η οικονοµική κρίση υπέθαλψε την αποδιοργάνωση της διοικητικής µηχανής, µετρίασε την αποτελεσµατικότητα του στρατού και οδήγησε, µετά τις αλλεπάλληλες διπλωµατικές και στρατιωτικές ήττες, στη σοβαρή υπονόµευση της θέσης της αυτοκρατορίας στο διεθνές πεδίο. Οι εξελίξεις αυτές του 17ου-18ου αιώνα είχαν σοβαρές επιπτώσεις στους Έλληνες ορθοδόξους της αυτοκρατορίας. Η ανεπάρκεια της διοικητικής οργάνωσης και της οικονοµικής πολιτικής επέτρεψαν την οικονοµική ανάπτυξη εθνοτικών οµάδων µη µουσουλµανικής προέλευσης Εβραίων, Αρµενίων και Ελλήνων. Οι οµάδες αυτές εκµεταλλεύθηκαν προς όφελός τους την ασταθή αγορά προϊόντων και τις συχνές υποτιµήσεις και µονοπώλησαν τις οικονοµικές και εµπορικές συναλλαγές της αυτοκρατορίας. Η εγκαθίδρυση σχέσεων συναλλαγής και συνεργασίας µε Ευρωπαίους εµπόρους εγκατεστηµένους στην Ανατολή αποδείχθηκε εξαιρετικά σηµαντική: οι Έλληνες µετατράπηκαν σταδιακά σε µεσολαβητές δυτικών εµπορικών συµφερόντων στις αγορές της Ανατολής. Προς αντιµετώπιση της πολιτικής και οικονοµικής αστάθειας αλλά και της απρόβλεπτης συµπεριφοράς των τουρκικών αρχών πολλοί επεδίωξαν ξένη προστασία. Η παραχώρηση ασύλου και διπλωµατικής προστασίας στους Έλληνες εµπόρους και η απόκτηση στη συνέχεια από ορισµένους ξένης υπηκοότητας προσδιόρισαν τη σχέση τους µε τη δυτική Ευρώπη καθώς και την εξέλιξη της επαγγελµατικής τους δραστηριότητας εντός και εκτός Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Η συσσώρευση κεφαλαίων και ειδικών γνώσεων, η διπλωµατική προστασία, καθώς και οι πολιτικές και οικονοµικές Οι µη µουσουλµανικές εθνοτικές οµάδες, όπως οι Εβραίοι, ανα-

7 διασυνδέσεις µε την οθωµανική διοίκηση επέτρεψαν τη διαµόρφωση µιας εύπορης και δραστήριας µέσης τάξης επιχειρηµατιών, εµπόρων-βιοτεχνών που εµφανίστηκε σε όλα τα σηµαντικά εµπορικά κέντρα της οθωµανικής επικράτειας. Η ανάγκη να ελέγχουν την κίνηση των αγορών, να αγοράζουν πρώτες ύλες, προϊόντα και χρήµα σε καλή τιµή και µε εξασφάλιση µακροχρόνιας πίστωσης, αλλά και η παροχή διευκολύνσεων και προνο- µίων από τοπικούς ηγεµόνες οδήγησε πολλούς Έλληνες βιοτέχνες και εµπόρους στα εµπορικά οικονοµικά κέντρα και στις αγορές της δυτικής και κεντρικής Ευρώπης. Η κατεύθυνση που ακολούθησε το ελληνικό εµπόριο και η επιχειρηµατικότητα από τον 18ο αιώνα, και ως απότοκο αυτών το ρεύµα µετανάστευσης, ήταν αλληλένδετα µε την έκβαση αλλεπάλληλων πολεµικών συγκρούσεων που έφεραν αντιµέτωπη την Οθωµανική αυτοκρατορία µε τη Βενετία, την Αυστρία και τη Ρωσία. Οι συνθήκες που υπογράφηκαν ως επακόλουθο αυτών σηµαντικότερες µεταξύ αυτών του Κάρλοβιτς (1699) του Πασσάροβιτς (1718) και του Κιουτσούκ Καϊναρτζή (1774) προσέφεραν στους Έλληνες εµπόρους, βιοτέχνες και τεχνίτες νέες προοπτικές ανάπτυξης µε την υποστήριξη των Αψβούργων και της Ρωσίας. Η συνθήκη του Κάρλοβιτς (1699) ανέδειξε την Αυστρία σε ηγεµονεύουσα δύναµη στις παραδουνάβιες χώρες και στη βόρεια Βαλκανική. Αµέσως µετά την παραπάνω συνθήκη παρατηρούνται µαζικές αποδηµίες Ελλήνων (της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και κυρίως της δυτικής Μακεδονίας) προς τις νέες κτήσεις των Αψβούργων στη Σερβία και στην Ουγγαρία και από εκεί στην κεντρική Ευρώπη. Η αυστριακή επέκταση στη βόρεια Βαλκανική και το έντονο αυστριακό ενδιαφέρον για εµπορική και οικονοµική διείσδυση στη νοτιοανατολική Ευρώπη δηµιούργησε νέα πεδία εµπορικής συνεργασίας και ανταλλαγών στα εδάφη της Αυστροουγγαρίας. Μετά τον τελευταίο βενετοτουρκικό πόλεµο ( ) η συνθήκη του Πασσάροβιτς έδωσε ακόµη µεγαλύτερη ώθηση στην ανάπτυξη του ελληνικού εµπορίου στην κεντρική Ευρώπη και στη βόρεια Βαλκανική. Συγκεκριµένα άρθρα ειδικής αυστροτουρκικής συνθήκης του 1718 καθόριζαν τους όρους ανάπτυξης των εµπορικών συναλλαγών µεταξύ υπηκόων των δύο συµβαλλοµένων κρατών και θέµατα που αφορούσαν τη ναυσιπλοΐα στον Δούναβη, την ελεύθερη διακίνηση εµπόρων και εµπορευµάτων στις κοιλάδες του Αξιού και άλλων βαλκανικών ποταµών, την περαιτέρω ανάπτυξη των οικονοµικών σχέσεων και την ελεύθερη χρήση των εµπορικών λιµανιών της Θεσσαλο- Οι συνθήκες που υπογράφηκαν µεταξύ Οθωµανικής αυτοκρατο-

8 νίκης και της Τεργέστης. Τέλος, η συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή, που τερµάτισε τον Ρωσοτουρκικό πόλεµο ( ), διασφάλισε ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη του ελληνικού εµπορίου και της ναυτιλίας και προκάλεσε µεταναστευτικό ρεύµα από την Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου προς τη νότια Ρωσία, την Κριµαία και τα παράλια της Μαύρης θάλασσας. Η εξασφάλιση ελεύθερης ναυσιπλοΐας στις τουρκικές θάλασσες σε όσα πλοία έπλεαν µε ρωσική σηµαία και η εκχώρηση εµπορικών προνοµίων σε όσους βρίσκονταν υπό την προστασία της Ρωσίας (ύψωση ρωσικής σηµαίας και χρήση ρωσικών ναυτιλιακών εγγράφων) επέδρασαν καταλυτικά στην ανάπτυξη της ελληνικής εµπορικής ναυτιλίας. Η Ρωσία ακολούθησε πολιτική προσέλκυσης Ελλήνων εµπόρων στις νότιες περιοχές της, παρέχοντας σε αυτούς τα ίδια δικαιώµατα µε τους Ρώσους υπηκόους. Επιπλέον, σειρά άλλων διµερών συνθηκών που υπέγραψε η Οθωµανική αυτοκρατορία καθώς και µονοµερών αποφάσεων ή διαταγµάτων διαφόρων χωρών που παρείχαν προνόµια προσέλκυσαν Έλληνες ορθοδόξους σε νέους τόπους διαβίωσης και επαγγελµατικής δραστηριότητας στην Ιταλική χερσόνησο, στη δυτική Ευρώπη, στην αυτοκρατορία των Αψβούργων και στη Ρωσία. Η σφραγίδα του Αλέξανδρου Α, µε την οποία ο Ρώσος Λόγιοι, διανοούµενοι, φοιτητές Από τον 15ο αιώνα, και ιδιαίτερα µετά τη σύνοδο της Φεράρας-Φλωρεντίας ( ), η βυζαντινή ελίτ των γραµµάτων και των τεχνών προσεγγίζει τα πνευµατικά κέντρα της Δύσης. Στα αµέσως επόµενα χρόνια, και καθώς στις ιταλικές πόλεις αναπτύσσεται το κίνηµα του ουµανισµού, Έλληνες διανοούµενοι και λόγιοι κλήθηκαν να διδάξουν στο ιταλικό κοινό την αρχαία ελληνική γλώσσα και γραµµατεία. Παράλληλα, πολλοί Έλληνες φοίτησαν σε ελληνικά κολέγια και γυµνάσια που ιδρύθηκαν µε πρωτοβουλία ουµανιστών λογίων και ηγεµόνων ή σε σηµαντικά πανεπιστήµια στην Ιταλία και στη Γερµανία. Από τον 17ο αιώνα, κυρίως, η οργάνωση ελληνικών ορθόδοξων κοινοτήτων οδήγησε στην ίδρυση ελληνικών σχολείων για τα παιδιά των µελών των κοινοτήτων. Στα σχολεία αυτά δίδαξαν Έλληνες δάσκαλοι που έφθασαν από τον ελληνικό χώρο είτε µετακλήθηκαν από άλλες ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού. Σηµαντικός αριθµός λογίων, διανοουµένων και τυπογράφων συµµετείχαν στην ανάπτυξη της ελληνικής εκδοτικής δραστηριότητας στα µεγάλα αστικά κέντρα της δυτικής και κεντρικής

9 Ευρώπης από τον 16ο αιώνα. Από τα µέσα του 18ου αιώνα η διαδικασία αυτή απέκτησε νέους ρυθµούς, περιεχόµενο και βαρύτητα, καθώς συνδέθηκε µε την εισαγωγή των ιδεών του Ευρωπαϊκού Διαφωτισµού στην ελληνική κοινωνία εντός και εκτός της Oθω- µανικής αυτοκρατορίας. Στη Βιέννη, στο Παρίσι, στη Λειψία αλλά και στις ελληνικές κοινότητες της δυτικής, κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης εγκαθίστανται για µεγαλύτερες ή µικρότερες περιόδους Έλληνες λόγιοι, διανοούµενοι, επαναστάτες, φοιτητές, οι οποίοι θα εµπνευστούν, θα επεξεργαστούν και θα µεταδώσουν τις νέες ιδέες. Από τον 15ο αιώνα η εµφάνιση ελληνικών ορθόδοξων κοινοτήτων σε διάφορες χώρες εκτός της οθωµανικής και της βενετικής επικράτειας είχε ως άµεση συνέπεια τη δηµιουργία θεσµικών οργάνων επαγγελµατικού, θρησκευτικού και πολιτικού-κοσµικού χαρακτήρα, που εκπροσωπούσαν τους Έλληνες στις τοπικές κοινωνίες και διαχειρίζονταν θέµατα κοινού ενδιαφέροντος των µελών τους. Οι κοινότητες ανέλαβαν την πρωτοβουλία ίδρυσης και λειτουργίας σχολείων για την εκπαίδευση των παιδιών των οικογενειών που είχαν µεταναστεύσει και την εξοικείωσή τους µε το ορθόδοξο δόγµα και την ελληνική γλώσσα. Οι ανάγκες στελέχωσης των σχολείων έθεσαν σε κίνηση κάποια διαδικασία πρόσληψης κατάλληλων δασκάλων, λογίων και ιερέων. Παράλληλα, εύποροι οµογενείς αλλά και οι κοινότητες υποστήριξαν οικονοµικά την ίδρυση σχολείων στον ελληνικό χώρο και χρηµατοδότησαν µε υποτροφίες και κληροδοτήµατα τις ανώτερες σπουδές και την εγκατάσταση στο εξωτερικό Ελλήνων µαθητών. Σχολεία κοινοτήτων λειτούργησαν στη Βενετία, στη Νεάπολη, στο Λιβόρνο, και στην Τεργέστη, στην Κάτω Ιταλία, αλλά και στη Βιέννη, σε πολλές περιοχές της Ουγγαρίας, της Τρανσυλβανίας και της Ρωσίας. Η πρόσληψη δασκάλων όπως και η χορήγηση υποτροφιών προς φοιτητές και µαθητές από την οθωµανική επικράτεια προκειµένου να σπουδάσουν σε πανεπιστήµια γινόταν µέσω συστάσεων είτε µεταξύ κοινοτήτων είτε µεταξύ κοινοτήτων και σχολείων στους τόπους καταγωγής των µελών της κοινότητας. Ενδεικτικό είναι το παράδειγµα του Λιβόρνου, όπου το θέµα διορισµού δασκάλου στο σχολείο που λειτούργησε από το 1775 απέκτησε ύψιστη σηµασία. Οι Επίτροποι της Συναδελφότητας εξέταζαν προσεκτικά τα βιογραφικά σηµειώµατα των υποψηφίων για τη θέση και φρόντιζαν να συλλέγουν πληροφορίες και συστάσεις. Οι συστατικές επιστολές από το αρχείο της κοινότητας αποδεικνύουν την ύπαρξη ενός άτυπου δικτύου διακίνησης δασκάλων όπως και ιερέων µε µεταθέσεις από τη µία κοινότητα στην άλλη. Βιβλίο Γραµµατικής που τυπώθηκε στα 1799 στην Τεργέστη

10 Οι επίτροποι της ελληνικής ορθόδοξης κοινότητας του Λιβόρνου έλαβαν συστάσεις για Έλληνες δασκάλους από τις δύο Σχολές των Ιωαννίνων αλλά και από µέλη των ελληνικών κοινοτήτων της Βιέννης, της Νάπολης και της Αγκώνας, καθώς ορισµένοι από τους δασκάλους που τελικά ανέλαβαν να διδάξουν στο ελληνικό σχολείο της κοινότητας του Λιβόρνου είχαν θητεύσει προηγουµένως στα σχολεία άλλων κοινοτήτων. Έτσι, ο Καλλίνικος Κρεατσούλης πήγε στο Λιβόρνο από την Αγκώνα, ο Νικόλαος Καλούδης είχε διδάξει στην Αγκώνα, στην Τεργέστη και στη Βιέννη και ο Ιωάννης Ανδρεάδης υπήρξε δάσκαλος στο ελληνικό σχολείο στη Βιέννη. Η διαδικασία µετάκλησης δασκάλων που θα αναλάµβαναν να διδάξουν στο σχολείο της κοινότητας της Τεργέστης ( ) επιβεβαιώνει τα παραπάνω. Η κοινότητα αναζήτησε δασκάλους στη Σµύρνη, στη Βενετία, στα Ιόνια νησιά, στην Κωνσταντινούπολη, στις ελληνικές κοινότητες της Αυστροουγγαρίας και στα κέντρα πανεπιστηµιακών σπουδών της Γερµανίας (Βιέννη, Σεµλίνο, Μπρασόβ, Λειψία). Μεταξύ αυτών που προκρίθηκαν για να αναλάβουν τη θέση ήταν ο Ευθύµιος Φίλανδρος από την Πελοπόννησο, που είχε διδάξει ελληνικά στην Πετρούπολη, ο Γρηγόριος Κωνσταντάς που δίδασκε στις Μηλιές, ο Γεώργιος Ζαχαριάδης που είχε διδάξει στο Σεµλίνο, ο Κωνσταντίνος Κούµας που βρισκόταν στη Βιέννη, ο Κωνσταντίνος Ασώπιος που αρχικά εργάστηκε στην Τεργέστη ως οικοδιδάσκαλος, ο Χριστόφορος Φιλητάς που είχε σπουδάσει στη Νάπολη και στο Παρίσι, ο πρώην εφηµέριος του ορθόδοξου ναού της Λειψίας, αρχι- µανδρίτης Ιγνάτιος Σκαλιώρας, ο αρχιµανδρίτης Σεραφείµ Ιπποµάχης που είχε ζήσει στην Πάντοβα. Από τις αρχές του 19ου αιώνα στην Τεργέστη δίδαξαν αρκετοί οικοδιδάσκαλοι. Έλληνες δάσκαλοι, πολλοί από αυτούς ιερωµένοι, άλλοι γνωστοί διανοούµενοι και συγγραφείς εργάστηκαν ή κλήθηκαν να διδάξουν στην Αγκώνα, όπου λειτούργησε σχολείο ήδη από το 1622, στη Νάπολη και στην Κάτω Ιταλία, όπου γνωρίζουµε ότι λειτουργούσαν σχολεία στοιχειώδους εκπαίδευσης τον 17ο αιώνα. Αναφέρεται επίσης ότι τον 18ο αιώνα λειτούργησαν στην Ουγγαρία περίπου 26 σχολεία µε την οικονοµική υποστήριξη Ελλήνων εµπόρων, οι οποίοι από την περίοδο αυτή είχαν ιδρύσει εµπορικές κοµπανίες-κοινότητες σε εµπορικά κέντρα και αγορές της χώρας. Τις αυξηµένες ανάγκες σε διδακτικό προσωπικό των σχολείων αυτών επιβεβαιώνει η ίδρυση στην Πέστη ανώτερης σχολής για την προπαρασκευή δασκάλων, που προορίζονταν να στελεχώσουν Με πρωτοβουλία και χρήµατα των Ελλήνων εµπόρων της

11 τα ελληνικά σχολεία της Αυστροουγγαρίας. Από το 1782 και περίπου έως τα τέλη του 19ου αιώνα λειτούργησε ελληνικό σχολείο στο Novi Sad, ενώ στα χρόνια που προηγήθηκαν δίδαξαν στην πόλη οικοδιδάσκαλοι. Τον 19ο αιώνα οι Αθανάσιος Σταγειρίτης και Μιλτιάδης Αγαθόνικος δίδαξαν ελληνικά στο Μπρασόβ, ενώ είναι γνωστό ότι στην πόλη τυπώθηκαν και ελληνικά σχολικά εγχειρίδια. Στο Νέζιν της Ρωσίας λειτούργησε ελληνικό σχολείο στον ορθόδοξο ναό των Αρχαγγέλων ήδη από το 1687, ενώ από το 1804 λειτούργησε σχολή υπό την εποπτεία της τοπικής ελληνικής ορθόδοξης αδελφότητας. Στη Μαριούπολη οργανώθηκε και λειτούργησε ελληνικό σχολείο από το 1824, ενώ στη Χερσώνα ιδρύθηκε µε διαταγή της Αικατερίνης Β, το 1775, ανώτερη στρατιωτική σχολή το λεγόµενο Ελληνικό Γυµνάσιο. Τέλος, στην Οδησσό ιδρύθηκε το 1814 η Ελληνοεµπορική Σχολή µε χρήµατα Ελλήνων εµπόρων της κοινότητας. Η µακρά και ταυτόχρονη λειτουργία ελληνικών σχολείων σε τόσα διαφορετικά σηµεία του γεωγραφικού χάρτη είχε ως άµεση συνέπεια την κινητοποίηση Ελλήνων δασκάλων και λογίων προς στελέχωσή τους. Παράλληλα, η χορήγηση υποτροφιών και δωρεών από εύπορους Έλληνες εγκατεστηµένους στο εξωτερικό σε συντοπίτες τους µαθητές και φοιτητές που ζούσαν στην Οθωµανική αυτοκρατορία έφερε κοντά στις ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες τη νέα γενιά Ελλήνων που είχε τις ικανότητες, τη φιλοδοξία αλλά και την ευκαιρία να διευρύνει τους πνευµατικούς της ορίζοντες. Μια περίπτωση θεσµοθέτησης υποτροφιών, που οργανώθηκε από την ελληνική κοινότητα του Λιβόρνου στα τέλη του 18ου αιώνα, πιθανόν να λειτούργησε και ως καταλύτης, ώστε το γειτονικό πανεπιστήµιο της Πίζας να εξελιχθεί σε πόλο έλξης Ελλήνων φοιτητών έως τα µέσα του 19ου αιώνα. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε από τη δεκαετία του 1790 και, σύµφωνα µε απόφαση της κοινότητας, τρεις υποτροφίες θα απονέµονταν σε µαθητές από την Πελοπόννησο, την Ήπειρο και τη Χίο ή τη Σµύρνη. Η επιλογή των µαθητών γινόταν στον τόπο κατοικίας τους και εποπτευόταν από εκπροσώπους της Συναδελφότητας. Τα πανεπιστήµια στα οποία µπορούσαν να επιλέξουν να σπουδάσουν ήταν αυτά της Πίζας και της Φλωρεντίας. Το πρόγραµµα των υποτροφιών διακόπηκε στα τέλη του 18ου αιώνα και επαναλήφθηκε από το Καθώς πολλοί από τους υποτρόφους επέλεγαν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στο πανεπιστήµιο της Πίζας, εκεί δηµιουργήθηκε ελληνική φοιτητική κοινότητα που διατηρούσε στενούς δεσµούς µε τους Έλληνες του Λιβόρνου. Στην περίοδο εβδοµήντα Έλληνες φοιτητές Οι τυπογράφοι και εκδότες αδελφοί Μαρκίδες Πούλιου

12 του πανεπιστηµίου είχαν συγγενείς στο Λιβόρνο. Ορισµένοι από αυτούς είχαν γεννηθεί στην πόλη και άλλοι επέλεξαν να εγκατασταθούν εκεί µετά το πέρας των σπουδών τους. Από τον 18ο αιώνα Έλληνες διανοούµενοι σε κάποια αστικά κέντρα της Ευρώπης, κυρίως στη Βιέννη και στο Παρίσι, επηρεάστηκαν από τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισµού και τη Γαλλική Επανάσταση. Κάποιοι από αυτούς ασχολήθηκαν µε τη συγγραφή και τη µετάφραση επιστηµονικών, φιλολογικών, ιστορικών και λογοτεχνικών έργων, συµβάλλοντας κατ αυτόν τον τρόπο στην εισαγωγή του νεωτερικού πνεύµατος της Δύσης στον ελληνικό χώρο. Ορισµένοι εργάστηκαν ως εκδότες, τυπογράφοι και διορθωτές ελληνικών βιβλίων και εφηµερίδων που τυπώθηκαν κυρίως στη Βιέννη αλλά και στη Λειψία, στο Χάλλε και στο Παρίσι. Οι παραπάνω δραστηριότητες απέκτησαν συγκεκριµένο ιδεολογικό περιεχόµενο κατά τους προεπαναστατικούς χρόνους. Στα κέντρα της ελληνικής πνευµατικής και εκδοτικής δραστηριότητας ένα σύνολο ανθρώπων, που δεν ήταν πάντοτε ενεργά µέλη των τοπικών ελληνικών κοινοτήτων, καθώς βρίσκονταν συνήθως σε κίνηση λόγω των πνευµατικών αναζητήσεών τους αλλά και των παράλληλων εµπορικών τους ενασχολήσεων, συγκρότησαν τη νέα ελληνική διανόηση. Όραµά τους ήταν η πνευµατική αφύπνιση και αυτοσυνείδηση του γένους, που θα οδηγούσε στην ανεξαρτησία και στην αυτοδιάθεσή του. Οι περισσότεροι συµ- µετείχαν σε µυστικές επαναστατικές οργανώσεις, κάποιοι άλλοι κράτησαν απόσταση από τις επαναστατικές ιδέες και ασχολήθηκαν αποκλειστικά µε την παιδεία του γένους. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται οι Ρήγας Φεραίος, Ιώσηπος Μοισιόδακας, Άνθιµος Γαζής, Νεόφυτος Δούκας και Πολυζώης Κοντός, που εξέδωσαν έργα και µεταφράσεις στη Βιέννη. Οι Γεώργιος Βεντότης, Πολυζώης Λαµπανιτζιώτης, Μαρκίδες Πούλιου εργάστηκαν στην ίδια πόλη ως τυπογράφοι. Οι Μαρκίδες Πούλιου, Γεώργιος Βεντότης, Ανθιµος Γαζής, Ευφρόνιος Ραφαήλ Πόποβιτς, Αθανάσιος Σταγειρίτης και Δηµήτριος Αλεξανδρίδης εξέδωσαν τις πρώτες ελληνικές εφηµερίδες. Τα ειδησεογραφικά και φιλολογικά αυτά φύλλα που άρχισαν να κυκλοφορούν από τη δεκαετία του 1780, πέρα από την τεράστια και αναγνωρισµένη συµβολή τους στην ανάπτυξη της εθνικής ταυτότητας και στην προετοιµασία του Αγώνα, συµβόλιζαν την εξάπλωση στον χώρο και τη δυναµική του ελληνικού στοιχείου που δρούσε εκτός Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Εκτός από τη Βιέννη, Έλληνες διανοούµενους θα φιλοξενήσει περιστασιακά ή µόνιµα Προµετωπίδα έκδοσης που επι- µελήθηκε ο Πολυζώης Λαµπα-

13 και το Παρίσι. Επιφανέστεροι µεταξύ αυτών ήταν ο Αδαµάντιος Κοραής και ο ιδεολογικός αντίπαλός του Παναγιώτης Κοδρικάς. Στη γαλλική πρωτεύουσα ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος εξέδωσε το περιοδικό Μέλισσα ( ), ενώ παράλληλα θα κυκλοφορήσουν και τα περιοδικά Αθηνά και Μουσείον. Κάποιοι Έλληνες διανοούµενοι και µεταξύ αυτών αρκετοί εκκλησιαστικοί λόγιοι έδρασαν την περίοδο αυτή στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Τα τυπογραφεία του πανεπιστηµίου της Βούδας και του Θωµά Τράττνερ στην Πέστη αποτέλεσαν κέντρα ελληνικής εκδοτικής δραστηριότητας. Οι ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες της Τρανσυλβανίας ήταν πέρασµα για Έλληνες λόγιους που κατευθύνθηκαν ανατολικά προς τις Παραδουνάβιες Ηγεµονίες. Στο Σεµλίνο εκδόθηκαν µεταφράσεις γερµανικών, ρωσικών και σερβικών έργων, ενώ µεταφράστηκαν στα σλαβικά οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς. Στη Ρωσία µετέδωσαν το νεωτερικό πνεύµα της Δύσης οι Ευγένιος Βούλγαρης και Νικηφόρος Θεοτόκης. Οι µεµονωµένες, οµαδικές και αλυσιδωτές αφίξεις στη δυτική, κεντρική και ανατολική Ευρώπη ενός κόσµου του πνεύµατος που ενδιαφέρεται για θέµατα παιδείας, εκπαίδευσης και εκδόσεων συνεχίζονται έως το Πνευµατικά κινήµατα, πολιτικά και στρατιωτικά γεγονότα, οργάνωση επιχειρήσεων αλλά και συγκυριακοί παράγοντες, όπως η έκδοση ενός βιβλίου, η ανάθεση ενός έργου αλλά και οικογενειακοί και προσωπικοί λόγοι, δρουν ως κινητήριες δυνάµεις που φέρνουν εκτός της οθωµανικής και βενετικής επικράτειας Έλληνες λόγιους, διανοούµενους, δασκάλους και φοιτητές για µόνιµη ή περιστασιακή εγκατάσταση. Το ρεύµα αυτό της µετανάστευσης δεν συγκρίνεται σε µαζικότητα και οµοιογένεια µε το ρεύµα που προκαλούν από τον 18ο αιώνα τα εµπορικά και επιχειρηµατικά ενδιαφέροντα µιας µερίδας του ελληνισµού. Ωστόσο, τα δύο ρεύµατα συµπλέκονται σε πολλά σηµεία, όταν δεν λειτουργούν παράλληλα, και συµβάλλουν τα καθένα µε έναν διαφορετικό τρόπο στην ισχυροποίηση, ανάπτυξη και προβολή µιας ελληνικής κοινωνίας εντός των κοινωνιών υποδοχής. Έµποροι Το εµπόριο, είτε ως αυτόνοµη δραστηριότητα που αφορούσε αποκλειστικά στη διακίνηση και στην πώληση προϊόντων και εµπορευµάτων είτε ως δραστηριότητα συνδεδεµένη µε τους τοµείς παραγωγής και επεξεργασίας, διαµεσολάβησης, µεταφοράς Εξώφυλλο της ελληνικής εφηµερίδας «Μέλισσα» που ξεκίνησε Πρώτη σελίδα του περιοδικού «Μουσείον», που κυκλοφόρησε

14 και ασφάλισης, αποτέλεσε βασική αιτία µετακίνησης και εγκατάστασης Ελλήνων εκτός Οθωµανικής αυτοκρατορίας και βενετικών κτήσεων. Στη διαµόρφωση ήδη από τον 15ο αιώνα µιας ελληνικής εµπορικής τάξης, που βρήκε επαγγελµατική διέξοδο εκτός του φυσικού χώρου δράσης της, συνέβαλαν πολλοί παράγοντες, κάποιοι από τους οποίους σχετίζονταν µε εξελίξεις µακράς διάρκειας, ενώ άλλοι ήταν συγκυριακής µορφής: η γεωγραφική θέση της αυτοκρατορίας, το µέγεθος της αγοράς και η οργάνωση της οικονοµίας της, η εξέλιξη της αστικοποίησης και παράλληλα η διεθνής πολιτική και οικονοµική συγκυρία και ο τρόπος που αυτή επέδρασε στις οικονοµικές και εµπορικές συναλλαγές µε τις ευρωπαϊκές δυνάµεις. Οι Έλληνες αρχικά ανέπτυξαν δραστηριότητα στους τοµείς τροφίµων, µεταποίησης και µεταφορών. Από τον 18ο αιώνα και από κοινού µε Εβραίους και Αρµένιους µονοπώλησαν το χερσαίο και θαλάσσιο εµπόριο και αναδείχθηκαν σε βασικούς διαµεσολαβητές των ξένων εµπορικών συµφερόντων στις αγορές της Ανατολής, ενώ από τον 19ο αιώνα σε µεγαλέµπορους επιχειρηµατίες µε πολυσχιδή δραστηριότητα στον τοµέα των εµπορικών και χρηµατιστικών επιχειρήσεων. Σε όλο αυτό το διάστηµα η ανάπτυξη της ελληνικής εµπορικής ναυτιλίας ακολούθησε πορεία παράλληλη µε αυτή της ελληνικής επιχειρηµατικότητας. Η εξέλιξη του ελληνικού εµπορίου από µια τοπική σε µια διεθνούς εµβέλειας επιχειρηµατική δραστηριότητα οριοθετείται από σταθµούς ή τοµές που προσδιορίζονται χρονικά και αφορούν στο µέγεθος, στη γεωγραφική εξάπλωση, στο εύρος του αντικει- µένου, και στις τεχνικές που χρησιµοποίησαν οι ελληνικές επιχειρήσεις. Βασική τοµή στην πορεία αυτή αποτελεί ο 18ος αιώνας, όταν το ελληνικό εµπόριο και η ναυτιλία εισήλθαν σε φάση ανάπτυξης και διεύρυνσης εξαιτίας της αποδυνάµωσης της Οθω- µανικής αυτοκρατορίας σε πολιτικό και οικονοµικό επίπεδο, που συνδυάστηκε µε την αύξηση της επιρροής Δυτικών δυνάµεων και την εκδήλωση του αψβουργικού και ρωσικού ενδιαφέροντος για πολιτική και οικονοµική διείσδυση στη νοτιοανατολική Μεσόγειο. Δεύτερη τοµή στην πορεία της διεθνούς δραστηριότητας των Ελλήνων εµπόρων αποτελεί η εποχή των ναπολεόντειων πολέµων (τέλος 18ου αρχές 19ου αιώνα), που επέφερε αλλαγές στο αντικείµενο, στη γεωγραφική εµβέλεια, στην οργάνωση και στην επενδυτική στρατηγική των ελληνικών επιχειρήσεων, εξελίξεις που θα γίνουν ευδιάκριτες στις επόµενες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Οι Έλληνες της διασποράς κατά τον 19ο αιώνα εξελίχθηκαν σε

15 Η οργάνωση και η διεύρυνση του εµπορίου ήδη από τον 15ο αιώνα λειτούργησαν παρελκυστικά και στις επόµενες γενιές, καθώς προκάλεσαν αλυσιδωτές µεταναστεύσεις εµπορικών συνεργατών, εταίρων και συγγενών. Ωστόσο, µόνο από το β µισό του 18ου αιώνα παρατηρείται ευρείας κλίµακας µετανάστευση των πιο δραστήριων µελών κοινωνικών οµάδων που ασχολούνται µε τη µεταποίηση-επεξεργασία προϊόντων, µε το εµπόριο και τις οικονοµικές συναλλαγές, ώστε να µπορεί να γίνεται λόγος για ένα είδος ελληνικής εµπορικής διασποράς. Αποτέλεσµα αυτού του µεταναστευτικού ρεύµατος είναι η ίδρυση νέων ελληνικών ορθόδοξων κοινοτήτων σε εµπορικά και οικονοµικά κέντρα στην Ευρώπη και στη Μεσόγειο καθώς και η αναζωογόνηση παλαιοτέρων µε την άφιξη νέων δραστήριων οµογενών. 15ος-17ος αιώνας Από τον 15ο αιώνα η ελληνική εµπορική δραστηριότητα αφορά κυρίως Έλληνες που ασχολήθηκαν µε το εµπόριο µεταξύ Οθωµανικής αυτοκρατορίας, βενετικών ή άλλων λατινικών κτήσεων στην Ανατολή, και Ιταλικής χερσονήσου. Η δραστηριότητα αυτή τους ενέτασσε στο ευρύ δίκτυο εµπορικών ανταλλαγών που συνέδεε την Αδριατική θάλασσα µε το Αιγαίο µέσω µιας σειράς σταθµών στα Ιόνια νησιά, στα παράλια της Ηπείρου, της Στερεάς Ελλάδας και της Πελοποννήσου, στα νησιά του Αιγαίου, στην Κρήτη, στην Κύπρο, στη Σµύρνη και στην Κωνσταντινούπολη. Οι Έλληνες έµποροι διακινούσαν αγροτικά προϊόντα και πρώτες ύλες από την Ανατολή προς τη Δύση, ενώ από εκεί διοχέτευαν στις αγορές της Οθωµανικής αυτοκρατορίας και των βενετικών κτήσεων βιοτεχνικά και επεξεργασµένα προϊόντα καθώς και είδη πολυτελείας. Στην πρώιµη αυτή περίοδο ανάπτυξης του ελληνικού εµπορίου η οργάνωση και οι τεχνικές δεν ήταν ανεπτυγµένες. Οι έµποροι συναλλάσσονται απευθείας µεταξύ τους ή χρησι- µοποιούσαν αντιπροσώπους, ενώ κεντρικό ρόλο στη διεξαγωγή του εµπορίου κατέχουν οι ετήσιες εµπορικές αγορές και εµποροπανηγύρεις. Στους χώρους αυτούς επιδίδονταν σε απευθείας ανταλλαγές εµπορευµάτων, ενώ η δυνατότητα αγοράς και πώλησης µε πίστωση διασφάλιζε τη συνέχεια και τη διεύρυνση των εµπορικών συναλλαγών. Στη Βενετία από τα τέλη του 15ου αιώνα παρατηρείται η µεγαλύτερη συγκέντρωση Ελλήνων από την οθωµανική και βενετική επικράτεια, πολλοί εκ των οποίων ασχολούνται µε το εµπόριο και τη διακίνηση εµπορευµάτων, επωφελούµενοι από την ύπαρξη Η πολιτική και οικονοµική αποδυνάµωση της Οθωµανικής Η Σµύρνη υπήρξε ένας σηµαντικός σταθµός του διαµετακο-

16 ενός δικτύου εµπορικών σταθµών στις βενετικές κτήσεις της Ανατολής. Έµποροι, ναυτικοί, πράκτορες, ιδιοκτήτες πλοίων και καπετάνιοι συχνά συµπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο διακινούσαν προϊόντα και εµπορεύµατα από την Ανατολή στη Δύση: αγροτικά προϊόντα, είδη διατροφής, υφάσµατα, δέρµατα κ.ά. Οι πιο συνηθισµένες µορφές οργάνωσης επιχειρήσεων ελληνικών συµφερόντων ήταν οι συντροφίες ή κοµπανίες που σε ορισµένες περιπτώσεις συνεργάζονταν µε ξένες εµπορικές εταιρείες. Φορτία και πλοία ελληνικής ιδιοκτησίας ασφαλίζονταν ήδη από το τέλος του 16ου αιώνα. Περίπου την ίδια εποχή σε ορισµένα ιταλικά κράτη παραχωρούνται από τις αρχές εµπορικά προνόµια και διευκολύνσεις εγκατάστασης στους υπηκόους ξένων κρατών (Άγγλους, Γάλλους, Ολλανδούς) και σε εθνοτικές οµάδες (Εβραίους, Αρµενίους, Έλληνες) που ειδικεύονται στις εµπορικές συναλλαγές. Έλληνες έµποροι, βιοτέχνες και τεχνίτες εγκαθίστανται στο Λιβόρνο, επίνειο της Τοσκάνης, µετά την παραχώρηση προνοµίων από τον Κόσιµο Α των Μεδίκων (1549) προς όλες τις εθνότητες (nazioni) ως προς τη χρήση του λιµανιού για τις εµπορικές συναλλαγές τους. Στην Αγκώνα από το 1514 παραχωρούνται ανάλογα προνόµια στους Οθωµανούς υπηκόους ήδη από την εποχή αυτή σηµειώνονται οι πρώτες αφίξεις Ελλήνων εµπόρων στο παπικό λιµάνι της Αδριατικής. Στη Νάπολη και στη Μεσσήνη ανάµεσα στους Έλληνες που εγκαθίστανται εκεί υπάρχουν και αρκετοί έµποροι. Σποραδικές και χωρίς µακρά διάρκεια είναι και οι εγκαταστάσεις Ελλήνων εµπόρων σε λιµάνια και εµπορικά κέντρα της δυτικής Ευρώπης, Άµστερνταµ, Λειψία, Παρίσι, Λονδίνο. Από τον 16ο αιώνα παρατηρείται ανάπτυξη της ελληνικής εµπορικής δραστηριότητας στην κεντρική Ευρώπη, στη βόρεια Βαλκανική και στη Ρωσία. Στις περιοχές αυτές καταγράφεται η δράση των πρώτων µορφών εµπορικών οργανώσεων-επιχειρήσεων (συντροφίες, κοµπανίες), οι οποίες προοιωνίζουν την εξέλιξη της διεθνούς εµβέλειας ελληνικής εµπορικής επιχείρησης που θα ακολουθήσει από τον 18ο αιώνα. Ως βασικοί φορείς των εµπορικών και οικονοµικών συναλλαγών της Οθωµανικής αυτοκρατορίας οι Έλληνες έµποροι (πραγµατευτάδες) κινούνται µε κατεύθυνση τις αγορές και τις εµποροπανηγύρεις των παραπάνω περιοχών, όπου διακινούν εµπορεύµατα και χρήµα. Η δράση τους εκδηλώνεται επίσης στα αστικά και στα ηµιαστικά κέντρα της Βαλκανικής, της Αυστροουγγαρίας και της Ρωσίας, όπου λειτουργούν ως µεσάζοντες, προµηθευτές και µεσίτες προϊόντων και εµπορευµάτων. Η ύπαρξη πληθώρας εµπορικών δρόµων, Πανοραµική άποψη του κόλπου της Νάπολης σε έργο του 18ου

17 χερσαίων και πλωτών, διευκόλυνε την πρόσβαση των Ελλήνων στις περιοχές όπου εµπορεύονταν. Οι δρόµοι ξεκινούσαν από την Κωνσταντινούπολη, τη Θεσσαλονίκη, τις Σέρρες, τα Ιωάννινα, την Καστοριά και µέσω διακλαδώσεων, που περιελάµβαναν σταθµούς στα σηµαντικότερα εµπορικά κέντρα της βόρειας Βαλκανικής, έφθαναν στην κεντρική Ευρώπη και κατέληγαν τις περισσότερες φορές στη Βιέννη. Στα σηµαντικότερα κέντρα-αγορές κατά µήκος των εµπορικών αρτηριών παρατηρείται ήδη από αυτή την εποχή συγκέντρωση και οργάνωση Ελλήνων εµπόρων, οι οποίοι κάποια χρονική στιγµή στην εξέλιξη της εµπορικής τους σταδιοδροµίας αποφασίζουν να εγκατασταθούν εκεί µόνιµα. Σε αρκετές περιπτώσεις η πολιτική των κατά τόπους ηγεµόνων, που από τον 17ο αιώνα παραχωρούν στους Οθωµανούς υπηκόους προνόµια και διευκολύνσεις, ενίσχυσε την απόφαση για µόνιµη εγκατάσταση. Έτσι, το 1636 ο ηγεµόνας της Τρανσυλβανίας, Γεώργιος Ράκοτσι Α, παραχώρησε σε όλους τους Οθωµανούς υπηκόους που εµπορεύονταν στην Τρανσυλβανία προνόµια που αφορούσαν στη δραστηριότητα και στην εκεί εγκατάστασή τους. Τρία χρόνια αργότερα ιδρύθηκε η κοµπανία των Ελλήνων εµπόρων του Σιµπίου, ένα από τα πρώτα δείγµατα κοινοτικής-επαγγελµατικής οργάνωσης Ελλήνων στον χώρο της κεντρικής Ευρώπης. Το 1678 µία ακόµη κοµπανία Ελλήνων εµπόρων ιδρύθηκε στο Μπρασόβ. Αντίστοιχα, το 1667, ειδικό αυτοκρατορικό προνόµιο, που παραχωρούσε φορολογικές απαλλαγές και προσδιόριζε θέµατα οργάνωσης και διοίκησης, προηγήθηκε της ίδρυσης ελληνικής εµπορικής κοµπανίας στο χωριό Tokaj της Ουγγαρίας. Στα χρόνια που ακολούθησαν ανάλογες κοµπανίες ιδρύθηκαν και σε άλλες πόλεις της Ουγγαρίας, µε µεγαλύτερη και πιο σηµαντική µεταξύ αυτών την κοµπανία του Kecskemet, που ιδρύθηκε στις αρχές του 18ου αιώνα, αλλά και αυτή του Miskolc που ιδρύθηκε το Οι Έλληνες έµποροι στην Αυστροουγγαρία και στην Τρανσυλβανία προέρχονταν από τη Μακεδονία, την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και τη Θράκη. Τόποι καταγωγής τους ήταν η Μοσχόπολη, η Κοζάνη, η Σιάτιστα, τα Ιωάννινα, οι Σέρρες, η Φιλιππούπολη, η Θεσσαλονίκη αλλά και η Κωνσταντινούπολη. Τα εµπορεύµατα που µετέφεραν ήταν προϊόντα των τόπων τους, όπως πρώτες ύλες (βαµβάκι, µετάξι, δέρµατα, λινά, µαλλιά, νήµατα, κερί), είδη διατροφής (κρασί, σιτάρι µέλι, ρύζι) και ζώα, καθώς επίσης και εµπορεύµατα της Ανατολής (υφάσµατα, χαλιά, µπαχαρικά, φαρµακευτικές ουσίες, είδη ρουχισµού). Τα εµπορεύµατα ανταλλάσσονταν σε εµποροπανηγύρεις και αγορές µε βιοτεχνικά και επε- Έλληνες έµποροι κατευθύνονται προς τη Δυτική Ευρώπη µέσω

18 ξεργασµένα προϊόντα καθώς και είδη πολυτελείας της Δύσης, τα οποία προωθούσαν είτε στην Οθωµανική αυτοκρατορία είτε στο εσωτερικό της Αυστροουγγαρίας και από εκεί στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ως χονδρέµποροι ασκούσαν εισαγωγικό και εξαγωγικό εµπόριο µετακινούµενοι από τη µία πόλη στην άλλη, ενώ συχνά χρησιµοποιούσαν αντιπροσώπους. Σε κάποιες περιπτώσεις µόνιµης εγκατάστασης σε µία πόλη, Έλληνες έµποροι ασχολήθηκαν και µε το λιανικό εµπόριο και διατηρούσαν εµπορικά καταστή- µατα µετά την παραχώρηση ειδικών προνοµίων από τις αρχές. Ορισµένοι, τέλος, ασχολήθηκαν ταυτόχρονα µε χονδρικό και µε λιανικό εµπόριο. Η οργάνωση των εµπόρων σε κοµπανίες τους παρείχε τη δυνατότητα να τοποθετούν τα κεφάλαιά τους σε ένα είδος εταιρικής οργάνωσης και να µοιράζονται το κόστος και τα κέρδη των συναλλαγών. Περίπου την ίδια εποχή (17ος αιώνας) ελληνική εµπορική δραστηριότητα εµφανίζεται και στην Ουκρανία. Το 1696 ιδρύεται στο Νέζιν ελληνική εµπορική αδελφότητα, ενώ έως τότε Έλληνες έµποροι διακινούσαν εµπορεύµατα στο Λβοφ και ανατολικότερα, σε άλλα µεγάλα αστικά και εµπορικά κέντρα της Ρωσίας. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά την ελληνική εµπορική δραστηριότητα στο Νέζιν, Έλληνες, προερχόµενοι από την Οθωµανική αυτοκρατορία είτε από ελληνικές εµπορικές κοινότητες εκτός αυτής, διακινούσαν στην πόλη γούνες, υφάσµατα και σιτηρά. Όπως στην περίπτωση της κεντρικής Ευρώπης, έτσι και στην Ουκρανία η διακίνηση και η πώληση εµπορευµάτων γινόταν µέσω της λειτουργίας ενός δικτύου περιοδικών εµπορικών αγορών, όπου συναλλάσσονταν έµποροι από την Ιταλική χερσόνησο, την Αυστροουγγαρία και τη Ρωσία. Από την Ουκρανία οι έµποροι είχαν οδικώς πρόσβαση στα λιµάνια της Κασπίας και στις αγορές της Μέσης Ανατολής. Σελίδες από έκδοση ελληνικού τυπογραφείου της Μόσχας, 18ος-αρχές 19ου αιώνα Από τον 18ο αιώνα η ιστορία του ελληνικού µεταναστευτικού φαινοµένου ακολουθεί την ιστορία του ελληνικού εµπορίου. Από την εποχή αυτή και έως τα τέλη του 19ου αιώνα η ίδρυση και η λειτουργία των ελληνικών ορθόδοξων κοινοτήτων εκτός της Οθωµανικής αυτοκρατορίας, οι σχέσεις τους µε τις κοινωνίες υποδοχής και η πολύπλευρη δραστηριότητά τους συνδέεται άρρηκτα µε την οργάνωση και την επέκταση των ελληνικών εµπορικών επιχειρήσεων, µε την προσωπική ζωή των Ελλήνων εµπόρων, µε τις κοινωνικές σχέσεις, τις πνευµατικές αναζητήσεις και φιλοδοξίες τους. Η

19 ελληνική εµπορική διασπορά θα ακολουθήσει τους διεθνείς εµπορικούς δρόµους και θα ενταχθεί στο διεθνές σύστηµα της οικονοµίας ως βασικός διαµεσολαβητής στις εµπορικές ανταλλαγές Δύσης και Ανατολής, επεκτείνοντας αργότερα (από τα µέσα του 19ου αιώνα και έπειτα) την εµβέλειά της στην Αµερική και στην Ασία. Εκµεταλλευόµενη τις συγκυρίες θα παγιώσει και θα ισχυροποιήσει τη θέση της εντός των κοινωνιών υποδοχής, θα ενταχτεί στις τοπικές αστικές και µεγαλοαστικές τάξεις και θα αποτελέσει µια ισχυρή αστική κοινωνία ελληνικής προέλευσης εκτός Οθωµανικής αυτοκρατορίας. Κατ αυτόν τον τρόπο θα διαδραµατίσει σηµαντικό ρόλο στην κοινωνική, οικονοµική, πολιτική και ιδεολογική εξέλιξη των υπόλοιπων Ελλήνων. Από τον 18ο αιώνα η µετακίνηση Ελλήνων εκτός Οθωµανικής αυτοκρατορίας απέκτησε µαζικό και συστηµατικό χαρακτήρα. Τα κίνητρα της πλειονότητας των Ελλήνων που µετακινήθηκαν ήταν η διασφάλιση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και απασχόλησης. Οι περισσότεροι από αυτούς ασχολούνταν µε τη βιοτεχνία, τη µεταποίηση-επεξεργασία προϊόντων καθώς και τη διακίνηση εµπορευµάτων. Έµποροι και αντιπρόσωποί τους, µεσίτες, ασφαλιστές, καπετάνιοι και ιδιοκτήτες καραβιών, τραπεζίτες συχνά όλες οι ιδιότητες συγκεντρώνονταν στο ίδιο πρόσωπο. Μαζί µε αυτούς ή ακολουθώντας τους έπειτα από κάποιο χρονικό διάστηµα, µετανάστευσαν µέλη των οικογενειών τους, συγγενείς και οικείοι. Τις κατευθύνσεις στον χώρο, στους σταθµούς και στους τελικούς τόπους εγκατάστασης των Ελλήνων προσδιόρισαν η προσωπική στρατηγική και οι φιλοδοξίες καθενός, έτσι όπως διαµορφώθηκαν υπό την επίδραση πολιτικών, οικονοµικών και κοινωνικών εξελίξεων σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Οι τεχνικές του εµπορίου και των επιχειρήσεων προσδιόρισαν εν µέρει τον χαρακτήρα µετακίνησης και εγκατάστασης των Ελλήνων. Τουλάχιστον έως τα τέλη του 18ου αιώνα η εκπροσώπηση, οι συναλλαγές και η εξασφάλιση πληροφοριών ήταν συνήθως αποτέλεσµα µετακινήσεων των ίδιων των εµπόρων και των υπαλλήλων τους. Από τον 18ο αιώνα ακολουθούνται σταδιακά νέες τακτικές οργάνωσης, οι οποίες τους εξασφάλιζαν µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα. Μία από τις µεθόδους αυτές ήταν ο διορισµός πρακτόρων και η συνεργασία µε µεσίτες/µεσάζοντες, εγκατεστηµένους σε σηµαντικά εµπορικά κέντρα. Έργο του µεσίτη δεν ήταν απλώς η αγορά και η πώληση, αλλά περιλάµβανε πιστωτικές συναλλαγές, µεταφορά και ασφάλιση εµπορευµάτων. Ο µεσίτης αµειβόταν µε προµήθεια επί της αξίας Σφραγίδα της Εταιρείας των Γραικών Ασφαλιστών της Οδησ-

20 των διακινούµενων εµπορευµάτων. Μία ακόµη µέθοδος που χρησιµοποιήθηκε από τον 18ο αιώνα ήταν η αµοιβαία εκπροσώπηση δύο εµπορικών οίκων σε δύο διαφορετικές πόλεις. Ο 19ος αιώνας επέφερε σηµαντικές αλλαγές στη µορφή εκπροσώπησης των συµφερόντων µιας ελληνικής εµπορικής επιχείρησης σε ευρύ γεωγραφικό χώρο. Η νέα γενιά ελληνικών επιχειρήσεων του εξωτερικού είχε ως αντικείµενο το παραδοσιακό εµπόριο και ταυτόχρονα τις προµήθειες, τη µεσιτεία και την παροχή οικονοµικών και τραπεζικών υπηρεσιών σε άλλες επιχειρήσεις. Στο θέµα της οργάνωσης ακολουθείται η µέθοδος εγκαθίδρυσης ενός δικτύου µόνιµων αντιπροσώπων. Από τη δεκαετία του 1820 και εξής τα δίκτυα αυτά διευρύνονται σε πολλές διαφορετικές χώρες. Ωστόσο, ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα κάποιες επιχειρήσεις διατηρούν γραφεία σε πολλές πόλεις, µε έδρα µία µεταξύ αυτών. Σε άλλες περιπτώσεις ο έλεγχος της διεθνούς αγοράς επιτυγχάνεται µε την ίδρυση διαφορετικών εταιρειών, που ωστόσο εκπροσωπούν την ίδια οµάδα συµφερόντων και συχνά την ίδια οικογένεια. Το µέγεθος, η γεωγραφική εµβέλεια και η νοµική υπόσταση (οµόρρυθµη, ετερόρρυθµη, ανώνυµη) κάθε επιχείρησης προσαρµόζονταν στη στρατηγική που επέλεγαν κάθε φορά οι εταίροι. Ωστόσο, εκείνο το δοµικό χαρακτηριστικό των ελληνικών εµπορικών επιχειρήσεων που παραµένει αµετάβλητο έως το τέλος του 19ου αιώνα είναι η οργάνωσή τους σε οικογενειακή βάση. Η οικογενειακή υποστήριξη µε τη µορφή νουθεσίας, προσφοράς κεφαλαίων και συστάσεων αποτελούσε σηµαντικό εφόδιο των νέων που ξεκινούσαν τη σταδιοδροµία τους ως έµποροι. Στα επόµενα στάδια η οικογενειακή αλληλεγγύη εξελισσόταν σε βασικό παράγοντα οργάνωσης και στελέχωσης κάθε ελληνικού εµπορικού οίκου. Η επιχείρηση αποτελούσε ανοικτό πεδίο δράσης για συγγενείς, γεγονός που συχνά δηλώνεται στην επωνυµία των εταιρειών. Στις περισσότερες εταιρείες βασικοί συνέταιροι ήταν αδέλφια, ενώ ο γάµος και η πνευµατική συγγένεια διεύρυναν τον κύκλο των προσώπων που µπορούσαν να προσφέρουν υπηρεσίες. Το υψηλό ποσοστό ενδογαµίας στον ελληνικό εµπορικό κλάδο αποδεικνύει ότι οι Έλληνες έµποροι υπολόγιζαν το κοινωνικό και οικονοµικό όφελος που µπορούσαν να αποκοµίσουν από τη διεύρυνση των συγγενικών σχέσεων. Από τον 18ο αιώνα Έλληνες έµποροι εγκαταστάθηκαν σε κάποιες παλαιότερες ελληνικές ορθόδοξες κοινότητες. Σε άλλες περιπτώσεις νέες εµπορικές κοινότητες ιδρύθηκαν σε όλα εκείνα τα γεωγραφικά σηµεία που προστέθηκαν στον χάρτη των διεθνών Η οικογένεια αποτελούσε θεµέλιο λίθο κάθε ελληνικού εµπο-

21 εµπορικών διασυνδέσεων των Ελλήνων. Όπως ίσχυσε και στην προηγούµενη περίοδο, ο χάρτης των ελληνικών ορθοδόξων κοινοτήτων αποτυπώνει ταυτοχρόνως ένα πλέγµα εµπορικών διασυνδέσεων µέσω θαλάσσιων και χερσαίων δρόµων, µε κοµβικά σηµεία τα µεγάλα εµπορικά και οικονοµικά κέντρα της εποχής και τα λιµάνια. Στην Ιταλική χερσόνησο, το Λιβόρνο στο Τυρρηνικό πέλαγος και η Τεργέστη στην Αδριατική, καταλαµβάνουν τη θέση της Βενετίας ως κέντρα του ελληνικού εµπορίου. Οι δύο πόλεις, ελεύθερα από δασµούς λιµάνια µε αποφάσεις του Κόσιµο Γ των Μεδίκων (1669) και της Μαρίας Θηρεσίας των Αψβούργων (1719), αποτελούν δύο χαρακτηριστικές περιπτώσεις ελληνικών εµπορικών κοινοτήτων που γνώρισαν µεγάλη ανάπτυξη από τον 18ο έως τα τέλη του 19ου αιώνα. Η ιστορία των δύο κοινοτήτων και της ελληνικής εµπορικής δραστηριότητας που αναπτύχθηκε στα δύο λιµάνια ήταν παράλληλη και παρόµοια, αποδεικνύοντας ότι στρατηγικές, φιλοδοξίες και τεχνικές των Ελλήνων εµπόρων καθώς και οι µεταβολές τους στον χρόνο προσδιόρισαν την εξέλιξη του µεταναστευτικού φαινοµένου και του προσέδωσαν ενότητα. Καθοριστικοί παράγοντες στη συγκέντρωση Ελλήνων εµπόρων στο Λιβόρνο από τον 18ο αιώνα ήταν το καθεστώς ελεύθερου λιµανιού που απέκτησε και η ανάδειξή του σε βασικό αποθηκευτικό λιµάνι της Μεσογείου (depôt), κυρίως για το εµπόριο σιτηρών επίσης ο οργανικός ρόλος του λιµανιού στο δίκτυο του αγγλικού εµπορίου στην ανατολική Μεσόγειο, ακόµη η αυστριακή διακυβέρνηση της Τοσκάνης από το 1737 και εξής, οι ναπολεόντειοι πόλεµοι και ο εµπορικός ανταγωνισµός µεταξύ Αγγλίας και Γαλλίας και, τέλος, οι στενές εµπορικές σχέσεις της Τοσκάνης µε τη Ρωσία από τον 19ο αιώνα. Οι Έλληνες έµποροι που εγκαταστάθηκαν στην πόλη προέρχονταν από την Ήπειρο και περιοχές της δυτικής Ελλάδας, τα Ιόνια νησιά, τη δυτική Πελοπόννησο και τα νησιά του Αιγαίου. Αυτοί διεξήγαγαν εισαγωγικό και εξαγωγικό εµπόριο, διακινώντας είδη διατροφής και πρώτες ύλες και διοχετεύοντας στην οθωµανική αγορά βιοτεχνικά και βιοµηχανικά προϊόντα από τη δυτική Ευρώπη. Τα πλοία που µετέφεραν τα φορτία είχαν συχνά καπετάνιο, ιδιοκτήτη και πλήρωµα ελληνικής προέλευσης, ωστόσο έπλεαν χρησιµοποιώντας σηµαίες και ναυτιλιακά έγγραφα διαφόρων χωρών. Τόποι προέλευσης των πλοίων ήταν λιµάνια της δυτικής Ελλάδας, νησιά του Ιονίου και του Αιγαίου, η Κωνσταντινούπολη, η Σµύρνη και αργότερα η Οδησσός, και ενδιάµεσοι σταθµοί ελληνικά και ιταλικά λιµάνια. Στην περίπτωση της Τεργέστης οι συνθήκες που Σχέδιο του λιµανιού της Τεργέστης του Joseph Roux από

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία]

ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ [επιστήμης κοινωνία] ειδικές μορφωτικές εκδηλώσεις 2014 2015 www.eie.gr Νέες προσεγγίσεις στην Ιστορία του Νότου της Ρωσικής Aυτοκρατορίας, 1784-1914 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 5 Ο χάρτης των Βαλκανίων

Διαβάστε περισσότερα

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!»

18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ. «Σώστε με από τους φίλους μου!» 18 ος 19 ος αι. ΣΟ ΑΝΑΣΟΛΙΚΟ ΖΗΣΗΜΑ «Σώστε με από τους φίλους μου!» Σο Ανατολικό ζήτημα, ορισμός Είναι το ζήτημα της διανομής των εδαφών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η οποία από τις αρχές του 18ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

158 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 25 (2005)

158 Ο ΕΡΑΝΙΣΤΗΣ, 25 (2005) ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ Οι, ópot, της επικοινωνίας του ελληνικού εμπορίου με τη Ρωσία της Μαύρης Θάλασσας (τέλος 18ου - αρχές 19ου OLI.) Α ΥΤΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΟ από μια πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή

Μετανάστευση. Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή Μετανάστευση Ορισμός Είδη Ιστορική αναδρομή ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση Μετακίνηση ανθρώπων μεμονωμένα ή κατά ομάδες Σε χώρους διαφορετικούς από την κατοικία τους Λόγοι οικονομικοί, κοινωνικοί, εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΚΑΙ ΛΑΪΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ 1900 ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ PROJECT 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΜΑΔΑΣ 1 v ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820

Εικονογραφία. Μιχαήλ Βόδας Σούτσος Μεγάλος Διερµηνέας και ηγεµόνας της Μολδαβίας Dupré Louis, 1820 Φαναριώτες Ονοµασία που δόθηκε στα µέλη της παλαιάς βυζαντινής αριστοκρατίας (µεταξύ εκείνων που δεν διέφυγαν στη Δύση ή δεν εξισλαµίσθηκαν) και σε εµπόρους από τις περιοχές του Πόντου, της Ανατολίας (:

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ )

Κεφάλαιο 5. Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης 4 η Ενότητα «Η Ελλάδα στον 19 ο αιώνα» 1 Κεφάλαιο 5 Η Θράκη, η Μικρά Ασία και ο Πόντος, ακµαία ελληνικά κέντρα (σελ. 166 169) Με το πρωτόκολλο που υπέγραψαν στο Λονδίνο οι Μεγάλες υνάµεις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής

Κεφάλαιο 8. Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής 1 Κεφάλαιο 8 Ο Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής Ανάµεσα στους δασκάλους του Γένους ξεχωρίζουν για τη δράση τους ο λόγιος επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής και ο Αδαµάντιος Κοραής, ένας Έλληνας φιλόλογος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η συγκέντρωση της τουριστικής ζήτησης σε λίγους μήνες του έτους Μέτρηση Εποχικότητας Διανυκτερεύσεις Αφίξεις Δαπάνες Δείκτες Συγκέντρωσης Herfindahl - Hirschman

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Ο ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 12.5 Ο ελληνισμός της διασποράς 12.5 Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑΣ Ελληνισμός της διασποράς είναι το σύνολο των ατόμων που Βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 12 Ο ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 12.1 Η μετανάστευση 12.1 Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 1/7 Μετανάστευση Η μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. 3 12.1 Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων

Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων Τα Βαλκάνια των αλληλοσυγκρουόμενων εθνικών επιδιώξεων οι Σέρβοι κέρδισαν την αυτονομία τους (1812-1815) οι Έλληνες ίδρυσαν ανεξάρτητο εθνικό κράτος οι Βούλγαροι ίδρυσαν ανεξάρτητη βουλγαρική εκκλησία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 3 Η δεύτερη φάση και το

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012

Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Χαρτογράφηση της εξαγωγικής δραστηριότητας της Ελλάδας ανά Περιφέρεια και Νοµό 2008-2012 Ινστιτούτο Εξαγωγικών Ερευνών και Σπουδών Σύνδεσµος Εξαγωγέων Βορείου Ελλάδος Θεσσαλονίκη, 23/05/13 Σκοπός της µελέτης:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης

Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Έρευνα Περιφερειακής Κατανοµής της Ετήσιας Τουριστικής απάνης Πίνακας 1:Πλήθος αποκρινόμενων ανά περιφέρεια - Σεπτέμβριος 2013 Περιφέρεια Αποκρινόμενοι Παρατηρήσεις - Θράκη >100 - Κεντρική >100 -

Διαβάστε περισσότερα

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ )

Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 18 Το τέλος της Επανάστασης και η ελληνική ανεξαρτησία (σελ. 142 145) Μετά τη Ναυµαχία του Ναυαρίνου, οι διπλωµατικές ενέργειες για

Διαβάστε περισσότερα

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α

Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α Σάββατο, 01 Ιουνίου 2002 ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 α. Να περιγράψετε το πρόγραµµα του καθενός από τα παρακάτω πολιτικά κόµµατα: Ραλλικό Κόµµα Λαϊκό Κόµµα (1910) Σοσιαλιστικό

Διαβάστε περισσότερα

www.kalymnikifilia.gr

www.kalymnikifilia.gr Η επιρροή του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση του ρωσικού εκπαιδευτικού συστήματος (το παράδειγμα των Εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της Μόσχας) ΒΑΝΤΙΜ ΓΙΑΡΟΒΟÏ Kαθηγητής μουσικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ "

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ ΕΘΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ Κ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ" ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ "ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ ΚΑΙ ΕΝΩΣΗ 1911-1913" Κεφάλαιο 4 Ο πόλεμος των τριάντα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΝΑΤΗ Η ΥΣΤΕΡΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Ύστερη Μεσαιωνική Περίοδος - Η Ύστερη Μεσαιωνική περίοδος ξεκινάει από τον 11 ο αι., ο οποίος σηματοδοτεί την έναρξη μίας διαφορετικής

Διαβάστε περισσότερα

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45%

% Μεταβολή 08/07 44.367.891.178 12,13% 9,67% 42.277.469.831 11,21% 6,08% 4.785.906.605 1,31% 3,39% 7.098.635.823 1,88% 7,45% Εµπορικό Ισοζύγιο Για το, ο όγκος εµπορίου της Ιταλίας ανήλθε σε 743 δισ. ευρώ, εκ των οποίων οι ιταλικές εξαγωγές ήταν 365 δισ. ευρώ και οι εισαγωγές 377 δισ. ευρώ. Το έλλειµµα του εµπορικού ισοζυγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Α. Η βυζαντινή διπλωματία Οι πρεσβευτές πρόσωπα σεβαστά και απαραβίαστα Μέθοδοι της βυζαντινής διπλωματίας: Ευκαιριακές αποστολές πρέσβεων Χορηγίες ( χρήματα ή δώρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑ Α Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α 1 ΟΜΑ Α Α α. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν µε την ένδειξη Σωστό ή Λάθος. α) Το 1840 η χωρητικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος

Ιστορία Β Γυμνασίου - Επαναληπτικές ερωτήσεις εφ όλης της ύλης Επιμέλεια: Νεκταρία Ιωάννου, φιλόλογος ΙΣΤΟΡΙΑ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ερωτήσεις ανά ενότητα του σχολικού εγχειριδίου Μεσαιωνική και Νεότερη Ιστορία 1.1.1. Από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη [σ. 7-9] α] Ποια μέτρα πήρε ο Κωνσταντίνος Α για την ανόρθωση του κράτους;

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ )

Κεφάλαιο 17. Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ ) Ιστορία ΣΤ τάξης Γ Ενότητα «Η Μεγάλη Επανάσταση (1821-1830)» 1 Κεφάλαιο 17 Ο Ιωάννης Καποδίστριας και το έργο του (σελ. 138 141) Ο Ιωάννης Καποδίστριας καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια της Κέρκυρας.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία

Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εισαγωγή στη Νεοελληνική Ιστορία Ενότητα 4η: Φιλική Εταιρεία Ελευθερία Μαντά, Λέκτορας Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - MMWD Εργαλεία Πολιτικής για το στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών και των πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γεράσιμος

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΉ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 10 Ο ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 10.4 Κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων 10.4 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1/15 Κοινωνία Επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά την αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ

ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ SET15: ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΔΕΙΚΤΗ ΟΡΙΣΜΟΣ - ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑ Ο δείκτης εκτιμά στην αξία των εισαγωγών και εξαγωγών ανά Περιφέρεια από και προς τις χώρες της ΕΕ ή τρίτες χώρες, καθώς και τη σχέση των εξαγωγών ως προς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΠΟΧΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ INΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ RESEARCH INSTITUTE FOR TOURISM Γεράσιμος Α. Ζαχαράτος Ομότιμος Καθηγητής Τουριστικής Οικονομικής και Διοίκησης Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύοντας στην ηπειρωτική Ελλάδα Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Ε Δημοτικού Διαιρώντας την Ελλάδα σε διαμερίσματα και περιφέρειες Γεωγραφία Ταξιδεύουμε στην ηπειρωτική Ελλάδα, χρησιμοποιώντας διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ)

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ) Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ 1. Η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) 1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει την περίθαλψη των προσφύγων την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Καθ. Γ. Αλογοσκούφης, Διεθνής Οικονομική και Παγκόσμια Οικονομία, 2014 Η Παγκόσµια

Διαβάστε περισσότερα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα

19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Μεταναστεύσεις 19 ος αιώνας Διάρκεια επανάστασης του 1821 : μετακινήσεις ελληνικών πληθυσμών προς την επαναστατημένη Ελλάδα των μεταναστευτικών ρευμάτων : Μικρά Ασία Ελλαδικός ηπειρωτικός

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο

ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ. Κράτος μέλος: Ελλάδα. που συνοδεύει το έγγραφο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, XXX [ ](2012) XXX σχέδιο ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Κράτος μέλος: Ελλάδα που συνοδεύει το έγγραφο ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

<<Ο αξιόπιστος συνεργάτης στις επιχειρηµατικές σας σχέσεις µε την Βουλγαρία>>

<<Ο αξιόπιστος συνεργάτης στις επιχειρηµατικές σας σχέσεις µε την Βουλγαρία>> ΕΛΛΗΝΟΒΟΥΛΓΑΡΙΚΟ ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑ ΟΣ Η Βουλγαρία ως μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2007) αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 6 ος 9 ος αι Οικονομική κατάσταση στο Βυζάντιο από το β μισό του 6 ου αι. αρχές 9 ου αι. το κίνημα του Θωμά του Σλάβου 6 ος 8 ος αι. Προβλήματα δημογραφικά Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ

Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ 1 Κωνσταντίνος Κ. Χατζόπουλος Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης ΘΡΑΚΗ: ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ Η Θράκη, η οποία στις 10 Αυγούστου 1920 ενσωματώθηκε επίσημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821)

ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) Οι ΈΑήΙηνεδ κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Οι Έήήηνε5 κάτω από την οθωμανική και τη λατινική κυριαρχία (1453-1821) 1. Ανπστοιχίστε τους όρους της στήλης Α'

Διαβάστε περισσότερα

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ

Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη από τον 17 ο αιώνα ίδρυσε 13 αποικίες στη βόρεια Αμερική. Ήταν ο προορ Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής Γνωρίζετε τι είναι οι Η.Π.Α σήμερα; Θα δούμε πώς δημιουργήθηκαν και ποια είναι τα θεμέλια της ισχύος τους. Οι 13 βρετανικές αποικίες Η Αγγλία ήταν η θαλασσοκράτειρα δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΟΜΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Dr. Ηλίας Γαλανός Δημοτικός Σύμβουλος Φραγκφούρτης Πρόεδρος Συντονιστικής Επιτροπής Δικτύου Ελλήνων Αποδήμων Αιρετών Αυτοδιοίκησης της Ευρώπης Αξιότιμοι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

1.3 Σκεπτικό Με τη δραστηριότητα χαρτογράφησης της Ανατολικής Μεσογείου σε µία εποχή έντονων συγκρούσεων για την κυριαρχία στην περιοχή, επιδιώκεται ο

1.3 Σκεπτικό Με τη δραστηριότητα χαρτογράφησης της Ανατολικής Μεσογείου σε µία εποχή έντονων συγκρούσεων για την κυριαρχία στην περιοχή, επιδιώκεται ο 1 Χαρτογραφώντας την κυριαρχία στην ανατολική Μεσόγειο από το 13 ο έως το 18 ο αι. 1.1 Περίληψη Οι µαθητές καλούνται να δηµιουργήσουν χάρτες της Ανατολικής Μεσογείου που να απεικονίζουν τις αλλαγές στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο:

Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ. Παρουσίαση του προβλήματος της λαθρομετανάστευσης στην Κύπρο: Η ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ Ο όρος μετανάστευση (migration), τόσο στις κοινωνικές επιστήμες όσο και στο Διεθνές Δίκαιο αναφέρεται στην, για διάφορους λόγους, γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια

Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Πρωτοβουλία για την Εξωστρέφεια Το έργο «Ολοκληρωµένα προγράµµατα, πρωτοβουλίες και δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων εξωστρέφειας» υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 24 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α1 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνική Αγορά Ταχυμεταφορών: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2005» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ

Η Ελληνική Αγορά Ταχυμεταφορών: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2005» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Η Ελληνική Αγορά Ταχυμεταφορών: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2005» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Περιεχόμενα Παρουσίασης Η Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά (Όγκος Έσοδα) Η Αγορά Ταχυμεταφορών (Όγκος Έσοδα) Διακίνηση

Διαβάστε περισσότερα

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις

49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ. ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 49η ιδακτική Ενότητα ΕΝΙΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΣΥΝΘΗΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ιευκρινίσεις, Συµπληρώσεις, Παρατηρήσεις 1. «Η υλοποίηση αυτών των στόχων ζήτηση» (σ. 195) Ήδη σήµερα 500 περίπου Ευρωσύµβουλοι βοηθούν

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ

Α Μέρος: Η οικονοµική, πολιτική και πολιτισµική κατάσταση του ελληνισµού στην Ο Γ Αποτελεί προτεινόµενη ενδεικτική λύση Μελετήστε και δώστε τη δική σας προσωπική µατιά Σε περίπτωση αντιγραφής ή τυπογραφικών λαθών δε φέρουµε καµία ευθύνη. ΕΛΠ 43 Σχεδιάγραµµα δεύτερης γραπτής εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος

Φιλική Εταιρεία. Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά. Οδησσός. 14 Σεπτεµβρίου 1814. Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Φιλική Εταιρεία Τόπος Ίδρυσης Χρόνος Ίδρυσης Ιδρυτικά µέλη Οδησσός 14 Σεπτεµβρίου 1814 Νικόλαος Σκουφάς Αθανάσιος Τσακάλωφ Εµµανουήλ Ξάνθος Σφραγίδα οργάνου Σφραγίδα της Μυστικής Αρχής Σφραγίδες Ελευθερίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Λευκωσία, 29-03-2010 ΘΕΜΑ: «Το Εξωτερικό Εμπόριο της Κύπρου» Το εξωτερικό εμπόριο της Κύπρου χαρακτηρίζεται από τις δυσανάλογα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 20.2

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 20.2 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 20.2 1. Προϋπολογισμός Το ποσό της συνολικής δημόσιας δαπάνης της πρόσκλησης ανέρχεται σε 25.000.000,00 Πίνακας 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΠΟΡΩΝ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΗΣΗΣ ΠΡΑΞΕΩΝ Προϋπολογισμός (Συνολική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ: ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΣΤΟΡΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 24 Απριλίου 2016 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΘΕΜΑ Α1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Οµάδα Ιαπώνων (σχ. βιβλ.σ.86): «Το

Διαβάστε περισσότερα

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2016 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο

Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο ΜΟΥΣΕΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Ένα μουσείο για τον μαθητή και το σχολείο «Ένα λιθαράκι για το σχολείο του μουσείου μας» Το Μουσείο Ελληνικής Παιδείας ανήκει σε όλους τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ 4 1. Εγγεγραμμένοι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Ισότητας των Φύλων ΕΝ.Π.Ε. Ελένη Νταλάκα Σωτηρία Αποστολάκη ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 590 82.7%

Γραφείο Ισότητας των Φύλων ΕΝ.Π.Ε. Ελένη Νταλάκα Σωτηρία Αποστολάκη ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 590 82.7% ΕΠΙΚΡΑΤΕΙΑ 7.% 590 8.7% Γράφημα. Κατανομή των μελών των περιφερειακών συμβουλίων στο σύνολο της επικράτειας 9% 7 8% Γράφημα. Κατανομή των αιρετών αντιπεριφερειαρχών στο σύνολο της επικράτειας 8.% 8 7.8%

Διαβάστε περισσότερα

Έλληνες, Ευρώπη, κόσμος & εθνική ταυτότητα

Έλληνες, Ευρώπη, κόσμος & εθνική ταυτότητα 02.2016 1 ΤΙ ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙ ΕΡΕΥΝΑ - ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Έλληνες, Ευρώπη, κόσμος & εθνική ταυτότητα Α 2 Περιεχόμενα Ταυτότητα της έρευνας 03 Α ΕΛΛΗΝΕΣ, ΕΥΡΩΠΗ, ΚΟΣΜΟΣ & ΕΘ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών

Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Λιμάνι Πατρών: Ολοκληρωμένος πολυτροπικός διάδρομος στο Διευρωπαϊκό Δίκτυο Μεταφορών Το λιμάνι της Πάτρας από τον 11 ο π.χ. αιώνα έχει συνδεθεί με την ιστορική ανάπτυξη της Πάτρας και της ευρύτερης περιφέρειας.

Διαβάστε περισσότερα

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013.

χώρας το δεκάμηνο του 2014 ξεπέρασαν το σύνολο των διανυκτερεύσεων ολόκληρου του έτους 2013. Σημαντική ήταν η αύξηση που παρουσίασε ο εισερχόμενος τουρισμός προς τη χώρα μας την τελευταία διετία (2013-2014), καθώς οι αφίξεις των αλλοδαπών τουριστών εκτιμάται ότι ξεπέρασαν το επίπεδο ρεκόρ των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ : Κείμενο του ενημερωτικού εντύπου [ΕΓΝΑΤΙΑ - κείμενο εντύπου.doc] ΑΝΚΟ σελ 1/5 ΕΓΝΑΤΙΑ, ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Η Εγνατία οδός είναι ένα έργο εξαιρετικά σημαντικό για την ανάπτυξη του τόπου. Ένας αυτοκινητόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2007» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ

Η Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2007» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Η Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά: «Στοιχεία και Τάσεις Έτους 2007» Διεύθυνση Ταχυδρομείων ΕΕΤΤ Περιεχόμενα Παρουσίασης Στοιχεία Ευρωπαϊκής Ταχυδρομικής Αγοράς Η Ελληνική Ταχυδρομική Αγορά (Όγκος Έσοδα) Διακίνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. Συνέντευξη Τύπου Του Γραμματέα Προγράμματος ΝΔ Ευριπίδη Στυλιανίδη με θέμα:

ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ. Συνέντευξη Τύπου Του Γραμματέα Προγράμματος ΝΔ Ευριπίδη Στυλιανίδη με θέμα: ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Συνέντευξη Τύπου Του Γραμματέα Προγράμματος ΝΔ Ευριπίδη Στυλιανίδη με θέμα: «Δομή, στελέχωση και Μεθοδολογία κατάρτισης του Κυβερνητικού Προγράμματος της Νέας Δημοκρατίας»

Διαβάστε περισσότερα

Η Άνοδος της ναυτιλίας των Ελλήνων τον 18 ο αιώνα. Δημιουργία θαλάσσιων μεταφορικών συστημάτων και θαλάσσιες περιοχές

Η Άνοδος της ναυτιλίας των Ελλήνων τον 18 ο αιώνα. Δημιουργία θαλάσσιων μεταφορικών συστημάτων και θαλάσσιες περιοχές Η Άνοδος της ναυτιλίας των Ελλήνων τον 18 ο αιώνα. Δημιουργία θαλάσσιων μεταφορικών συστημάτων και θαλάσσιες περιοχές Καρδακάρη Δήμητρα-Χρυσούλα Υποψήφια Διδάκτορας Τμήμα Ιστορίας-Ιόνιο Πανεπιστήμιο 1

Διαβάστε περισσότερα

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία

Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία Η Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας στην Ουκρανία ΞΕΝΙΑ ΑΡΤΑΜΟΝΟΒΑ Κυριακάτικο Σχολείο της Ελληνικής Κοινότητας του Χαρκόβου (Ουκρανία) Οι κοινωνικές αναταραχές του 20 ου αιώνα επηρέασαν και τις ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820».

Θέμα της διδακτικής πρότασης: «Η ανάπτυξη δυναμικών ομάδων και ο ρόλος τους στον ελλαδικό χώρο από το το 1453 έως το 1820». M ί α δ ι δ α κ τ ι κ ή π ρ ό τ α σ η μ ε α ν α ζ ή τ η σ η κ α ι α ξ ι ο π ο ί η σ η ι σ τ ο ρ ι κ ο ύ υ λ ι κ ο ύ α π ό τ ο λ ο γ ι σ μ ι κ ό 2 1 Ε Ν Π Λ Ω Σύντομη περιγραφή: Οι μαθητές/τριες αντλούν

Διαβάστε περισσότερα

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία

Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία 1. Περιγραφή Ταξιδεύοντας γνωρίζουμε την Ευρωπαϊκή Ένωση Τάξη Φύλλο Εργασίας 1 Μάθημα Β Γυμνασίου Οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Γεωγραφία Μια πρώτη γνωριμία με την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να γίνει μέσα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012)

ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) ΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ (Ο.Κ.Ε.) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΥΨΗΛΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ (Ν. 4071/2012) Εισαγωγή Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η Ελλάδα μετατράπηκε από χώρα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ

Ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ ΠΡΕΣΒΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΖΑΓΚΡΕΜΠ ΓΡΑΦΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΜΠΟΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ Ο ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΣΤΗΝ ΚΡΟΑΤΙΑ Ο τουριστικός τομέας είναι παραδοσιακά ο δυναμικότερος κλάδος του τριτογενούς τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ ΙΟΥΛΙΟΣ 2015

ΟΑΕΔ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΟΑΕΔ ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ ΣΤΟ ΜΗΤΡΩΟ ΤΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2015 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΓΓΕΓΡΑΜΜΕΝΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος...9 Βραχυγραφίες...13 Εισαγωγή: Οι µουσουλµάνοι της Ελλάδας την περίοδο

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος...9 Βραχυγραφίες...13 Εισαγωγή: Οι µουσουλµάνοι της Ελλάδας την περίοδο ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...9 Βραχυγραφίες...13 Εισαγωγή: Οι µουσουλµάνοι της Ελλάδας την περίοδο 1821-1912.15 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ: ΤΑ ΠΛΗΘΥΣΜΙΑΚΑ Ε ΟΜΕΝΑ Κεφάλαιο Πρώτο: Γεωγραφική κατανοµή και πληθυσµιακή δύναµη

Διαβάστε περισσότερα

2. Το Π.Δ. 73/2015 (ΦΕΚ Α 116/23-9-2015) " Διορισμός Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών".

2. Το Π.Δ. 73/2015 (ΦΕΚ Α 116/23-9-2015)  Διορισμός Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης, Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ - ΕΣΠΑ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΟΜΑΔΑ Α

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΟΜΑΔΑ Α 1 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΤΑΞΗ / ΤΜΗΜΑ : Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΕΡΙΟΔΟΥ : ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2015 ΘΕΜΑ Α1 : ΟΜΑΔΑ Α Α.1.1 Να δώσετε το περιεχόμενο του ακόλουθου όρου: α. Εθνικές γαίες Α.1.2 Να

Διαβάστε περισσότερα