ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ"

Transcript

1

2

3

4 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΤΗ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΑΙΔΙΚΩΝ ΣΤΑΘΜΩΝ

5

6 Πρόγραμμα για την καλλιέργεια, την αγωγή και τη φροντίδα παιδιών προσχολικής ηλικίας Παιδαγωγικό Πρόγραμμα Παιδικών Σταθμών ανάθεση στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών από το ΥΠΟΥΡΓΕΙO ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΟΤΑ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ 2009

7 Τίτλος πρωτοτύπου: Bridging Diversity An Early Childhood Curriculum [στα αγγλικά] Berliner Bildungsprogramm für die Bildung, Erziehung und Betreuung von Kindern in Tageseinrichtungen bis zu ihrem Schuleintritt [στα γερμανικά] Με την ευγενική παραχώρηση των Senatsverwaltung für Bildung, Jugend und Sport Berlin και verlag das netz, Weimar and Berlin Ανάθεση του προγράμματος: ΙΝΑ gemeinnützige Gesellschaft für innovative Pädagogik, Psychologie und Ökonomie mbh an der Freien Universität Berlin Χορηγία: Bernard van Leer Foundation, Den Haag Επιμέλεια της αγγλικής έκδοσης: Roger Prott / Christa Preissing Συγγραφείς: Dr Annette Dreier Dr Ute Grossmann Annette Hautumm Dr Elke Heller Grit Herrnberger Christine Karkow Dr Gerlinde Lill Carola Pinnow Dr Christa Preissing (Project leader of the German version) Dr Roger Prott (Project leader of the English version) Regine Schallenberg-Diekmann Petra Wagner Μετάφραση στα αγγλικά: Dr Ann Robertson verlag das netz, Weimar and Berlin Design: Jens Klennert, Tania Miguez Ανάθεση για τη διαμόρφωση του ελληνικού προγράμματος από το Yπουργείο Εσωτερικών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Επιστημονική επιμέλεια και συντονισμός της προσαρμογής για την ελληνική έκδοση: Τζέλα Βαρνάβα-Σκούρα, καθηγήτρια ΕΚΠΑ Επιστημονική ομάδα έργου: Τζέλα Βαρνάβα-Σκούρα, καθηγήτρια ΕΚΠΑ, επιστημονική υπεύθυνη του έργου Βασίλης Τσελφές, καθηγητής ΕΚΠΑ, αναπληρωτής επιστημονικός υπεύθυνος του έργου Κωνσταντίνα Αβλάμη, νηπιαγωγός, ειδική συνεργάτης Νατάσα Παπαπροκοπίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας Αντιγόνη Παρούση, επίκουρη καθηγήτρια ΕΚΠΑ Βασιλική Ρήγα, Εταιρία για την Ανάπτυξη και τη Δημιουργική Απασχόληση (ΕΑΔΑΠ) Νικόλας Τσαφταρίδης, Ειδικό Εκπαιδευτικό Διδακτικό Προσωπικό ΕΚΠΑ Συγγραφέας του πεδίου Θεατρική Έκφραση: Αντιγόνη Παρούση Μετάφραση από τα αγγλικά: Μαργαρίτα Κουλεντιανού Μετάφραση από τα γερμανικά: Βίκυ Κουράτου Επιμέλεια μετάφρασης - Διόρθωση: Ελένη Μαυρακάκη, Χριστίνα Ντεμίρη Σχεδιασμός της ελληνικής έκδοσης: Πόπη Αλεξίου Φωτογραφίες: Μαρία Ζέρβα, Ελεάννα Παπαδάκου, Ολυμπία Τριανταφυλλίδου, Νίκη Τυπάλδου, Αλέξανδρος Ψυχούλης για την έκδοση στα ελληνικά Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, 2009 Όλα τα δικαιώματα ανήκουν στους ιδιοκτήτες του copyright. Aπαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους ή όλου του έργου, η αναπαραγωγή, η μετάδοσή του με οποιοδήποτε οπτικοακουστικό, γραπτό ή άλλο μέσο, χωρίς την έγγραφη άδεια του εκδότη, αποκλειομένης της διασκευής ISBN 960-

8

9

10 Περιεχόμενα Εισαγωγή 11 Το παιδαγωγικό πρόγραμμα μια συνοπτική παρουσίαση Η έννοια της καλλιέργειας 19 Η καλλιέργεια ως ενεργή μάθηση 20 Η καλλιέργεια ως μια ενεργή, κοινωνική και γνωστική διεργασία με τη συμμετοχή 21 όλων των αισθήσεων Η καλλιέργεια είναι μια πολιτιστική διεργασία: ισότητα και διαφορές Στόχοι: ικανότητες που αποκτώνται μέσω της καλλιέργειας 25 Ικανότητες του εγώ 27 Κοινωνικές ικανότητες 27 Ικανότητα απόκτησης γνώσεων 27 Ικανότητα χρήσης μεθόδων μάθησης Οι παιδαγωγικές μέθοδοι-εφαρμογές 31 Σχεδιασμός της καθημερινής ζωής με τα παιδιά 32 Παιχνίδι 34 Σχεδιασμός και διαμόρφωση σχεδίων εργασίας 34 Διαμόρφωση χώρων που εμπνέουν 35 Παρατήρηση και τεκμηρίωση Τα πεδία της καλλιέργειας 41 Η δομή κάθε πεδίου της καλλιέργειας 42 Σώμα, κίνηση και υγεία 45 Κοινωνική και πολιτιστική ζωή 53 Επικοινωνία: γλώσσες, γραπτός πολιτισμός και Μέσα 61 Καλλιτεχνική δημιουργικότητα 71 Θεατρική έκφραση 79 Μουσική 87 Βασικές εμπειρίες στα μαθηματικά 95 Φυσικές επιστήμες και τεχνολογία. Εφαρμογές Συνεργασία με τους γονείς 113 Μετάβαση από την οικογένεια στον παιδικό σταθμό 114 Συζητήσεις για την ανάπτυξη 114 Συμμετοχή των γονέων Μετάβαση στην πρωτοβάθμια υποχρεωτική εκπαίδευση Νηπιαγωγείο Δημοκρατική συμμετοχή Συνεργασία και επικοινωνία 121 Γλωσσάριο 124 Ενδεικτική βιβλιογραφία 126 9

11 10

12 Εισαγωγή Ο τρόπος με τον οποίο νοούμε το παιδί και την παιδική ηλικία αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία δομείται κάθε εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Θεωρώντας ότι κάθε παιδί, κάθε κορίτσι και αγόρι, γεννιέται με μεγάλες δυνατότητες, ότι μαθαίνει ενεργητικά, αναζητώντας να δώσει νόημα στον κόσμο που το περιβάλλει κι ότι είναι, ήδη από τη γέννησή του, συνδημιουργός της κοινής μας κουλτούρας, αντιμετωπίζουμε τους φορείς αγωγής και εκπαίδευσης για την πρώιμη παιδική ηλικία ως κοινωνικούς φορείς, που καλούνται να επιτελέσουν ένα ιδιαίτερα σημαντικό έργο. Εκεί είναι που θα τεθούν οι βάσεις για την ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του κάθε παιδιού. Bασική συνιστώσα αυτής της ανάπτυξης, πέρα από την καλλιέργεια γνωστικών πεδίων και πεδίων που έχουν σχέση με τις τέχνες, αποτελεί η καλλιέργεια μιας δημοκρατικής συνείδησης, θεμελιώδες στοιχείο της οποίας αποτελεί ο σεβασμός στην ποικιλομορφία των ίδιων των παιδιών και των οικογενειών τους. Έχοντας, λοιπόν, αυτό τον προσανατολισμό, αναλάβαμε την εκπόνηση του παιδαγωγικού προγράμματος για τους παιδικούς σταθμούς, το οποίο ανέθεσε το Υπουργείο Εσωτερικών στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το παιδαγωγικό πρόγραμμα για τους παιδικούς σταθμούς που προτείνουμε αποτελεί προσαρμογή για την ελληνική πραγματικότητα του προγράμματος Bridging Diversity Αn Early Childhood Curriculum. Το Πρόγραμμα αυτό εκδόθηκε αρχικά στη γερμανική γλώσσα, με τίτλο Berliner Bildungsprogramm für die Bildung, Erziehung und Betreuung von Kindern in Tageseinrichtungen bis zu ihrem Schuleintritt, και από το 2004 αποτελεί το επίσημο πρόγραμμα του Βερολίνου για τις ηλικίες από τη γέννηση μέχρι τα έξι χρόνια. Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τη Δημόσια Αρχή του Βερολίνου, τη Senatsverwaltung für Bildung, Jungend und Sport, για την οποία αρχικά δημιουργήθηκε το Πρόγραμμα και η οποία μάς έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε μια ελληνική εκδοχή του, κάνοντας τις σχετικές προσαρμογές. Η συστηματική μελέτη των εκπαιδευτικών προγραμμάτων πολλών ευρωπαϊκών χωρών και των ΗΠΑ, τα οποία αφορούν την πρώιμη παιδική ηλικία μέχρι την είσοδο των παιδιών στο δημοτικό σχολείο, μας επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι το Πρόγραμμα που προτείνουμε έχει ιδιαίτερα καινοτόμα παιδαγωγικά χαρακτηριστικά, τα οποία θα μπορούσαν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αναβάθμιση του παιδαγωγικού έργου στη χώρα μας. Το πιο σημαντικό καινοτόμο στοιχείο του Προγράμματος είναι ο τρόπος με τον οποίο υποστηρίζεται η/ο παιδαγωγός, ώστε να γνωρίσει καλύτερα το κάθε παιδί, την οικογένειά του και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αυτό ζει και κινείται. Έτσι διαμορφώνεται ένα πλαίσιο υποστήριξης για την ανάπτυξη της παιδαγωγικής τεκμηρίωσης, με μεθόδους που κάνουν ορατό και αντικείμενο στοχασμού, διαλόγου και ερμηνείας οτιδήποτε συνδέεται με την παιδαγωγική πράξη. Οι παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας αντιμετωπίζονται ως αναστοχαζόμενοι επαγγελματίες που συνεργάζονται μεταξύ τους για να ανταποκριθούν πιο αποτελεσματικά στις προκλήσεις της δουλειάς τους. Στο Πρόγραμμα αυτό το κάθε παιδί αποτελεί, μέσα στη μοναδικότητά του, το σημείο εκκίνησης και το σημείο αναφοράς των εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων, οι οποίες εκτείνονται από τον σχεδιασμό μέχρι τις πρακτικές παιδαγωγικές εφαρμογές και τη διαδικασία αναστοχασμού. Σε αυτή τη διαδικασία, το παιδί δεν αντιμετωπίζεται μεμονωμένα, αλλά στη σχέση του με τα άλλα παιδιά, με την οικογένειά του, με τις/τους παιδαγωγούς και με το περιβάλλον του παιδικού σταθμού. Το Πρόγραμμα, με τρόπο εύληπτο, περιγράφει τις βασικές ικανότητες και τις γνώσεις τις οποίες όλα τα παιδιά χρειάζονται για να επιτύχουν στη ζωή τους και προτείνει ενδεικτικές δραστηριότητες για την/τον παιδαγωγό. Για την προσαρμογή του Προγράμματος στα ελληνικά δεδομένα εργάστηκε επιστημονική επιτροπή, στην οποία συμμετείχαν συνάδελφοι από το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου της Αθήνας, το Τμήμα Προσχολικής Αγωγής του ΤΕΙ Αθήνας και την Εταιρία για την Ανάπτυξη και τη Δημιουργική Απασχόληση των Παιδιών. Μαζί σχεδιάσαμε την πιλοτική εφαρμογή του Προγράμματος, η οποία είχε τον χαρακτήρα της έρευνας-δράσης και διήρκεσε ένα μήνα. Οι καταγραφές των παιδαγωγών προσχολικής ηλικίας που συμμετείχαν, η παρουσίαση του προσωπικού αναστοχασμού κάθε παιδαγωγού, καθώς και ο αναστοχασμός που αναπτύχθηκε συλλογικά, σε ολοήμερο σεμινάριο στο τέλος της πιλοτικής περιόδου, οδήγησαν στην κατάθεση συγκεκριμένων προτάσεων για την προσαρμογή του Προγράμματος στα ελληνικά δεδομένα. Στη διαδικασία αυτή, σημαντική για την ελληνική εκδοχή του προγράμματος, πήραν μέρος οι παιδαγωγοί Ελεάννα Παπαδάκου, Μαρία Πιτσικάλη, Ανδριάνα Γρίβα, Χριστίνα Παναγοπούλου, Ευσταθία Παπαδημητρίου, Μαρίνα Συριοπούλου, Ροδάνθη Καπανταϊδάκη, Χριστίνα Λαζαράκη, Στρατόθεα Μανάβογλου, Αναστασία Πατρινού, Τασία Γκόλφω, Κορίνα Τζανή, Σοφία Γαζετά, Ειρήνη Κοντού, Μαριάννα Μιχελάκη, Αναστασία Ντεστιντζή, Ευαγγελία Τζότζολη, Βαρβάρα Τσου- 11

13 ρουφλή, Αναστασία Σπηλιοπούλου, Σταυρούλα Αγγέλη, Χριστίνα Κοτσιά και Γιασεμίνα Χατζηαναγνώστου. Στα πεδία καλλιέργειας του Προγράμματος μόνο ένα μικρό μέρος από τις διερευνητικές ερωτήσεις, από τους στόχους και από τα ενδεικτικά έργα των παιδαγωγών δεν έχουν συμπεριληφθεί στην ελληνική εκδοχή του. Προσθέσαμε, όμως, ορισμένες ερωτήσεις-στόχους και έργα που αναφέρονται στο αρχικό γερμανικό πρόγραμμα, τα οποία δεν συμπεριλαμβάνονταν στην αγγλική εκδοχή, καθώς επίσης ένα πεδίο καλλιέργειας που αναφέρεται στη θεατρική έκφραση. Ορισμένα κεφάλαια του Προγράμματος, όπως το έκτο κεφάλαιο που αναφέρεται στον θεσμό της μετάβασης από τον παιδικό σταθμό στην υποχρεωτική εκπαίδευση νηπιαγωγείο καθώς και το έβδομο κεφάλαιο σχετικά με τη δημοκρατική συμμετοχή συνεργασία και επικοινωνία, έχουν τροποποιηθεί έτσι ώστε να ανταποκρίνονται στα ειδικά χαρακτηριστικά της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας. Ως επιστημονική υπεύθυνη του Έργου θα ήθελα να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον Roger Prott, έναν από τους επιμελητές της αγγλικής έκδοσης, για την εποικοδομητική συνεργασία που είχαμε σε όλη τη διάρκεια ανάπτυξης του ελληνικού Προγράμματος καθώς και τους συναδέλφους μου από το Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Κώστα Χρυσαφίδη και Χαρά Δαφέρμου για τις ουσιαστικές παρατηρήσεις τους. Παραδίδουμε το Πρόγραμμα αυτό με την ευχή να αποτελέσει μια αρχή για να θεωρηθεί δικαίωμα όλων των παιδιών της πρώιμης παιδικής ηλικίας όχι μόνο η πρόσβαση στους παιδικούς σταθμούς, αλλά και η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που η πρόσβαση αυτή προσφέρει. Τζέλα Βαρνάβα-Σκούρα Καθηγήτρια Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Επιστημονική Υπεύθυνη του Έργου Αθήνα

14

15 14

16 Το παιδαγωγικό πρόγραμμα μια συνοπτική παρουσίαση Η έννοια της καλλιέργειας 1 Κεντρικός άξονας γύρω από τον οποίο αναπτύσσεται αυτό το εκπαιδευτικό πρόγραμμα είναι η έννοια της καλλιέργειας και ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σημασία που έχει στη ζωή των παιδιών ως ενεργή, κοινωνική και συναισθηματική διαδικασία μάθησης του κόσμου μέσω της εμπειρίας και όλων των αισθήσεων. Η καλλιέργεια ορίζεται ως μια ευρεία διαδικασία ανάπτυξης των ικανοτήτων που επιτρέπουν στα ανθρώπινα πλάσματα να μαθαίνουν, να αναπτύσσουν τις δυνατότητές τους, να ενεργούν, να επιλύουν προβλήματα και να διαμορφώνουν σχέσεις. Η καλλιέργεια, δηλαδή, είναι μια διαδικασία ατομικής ανάπτυξης και διαμόρφωσης ενός μοναδικού χαρακτήρα που περιλαμβάνει κοινωνικές, πολιτισμικές και ηθικές πλευρές. Πρόκειται για μια εσωτερική διαδικασία συν-οικοδόμησης, που επηρεάζεται από άλλους ανθρώπους. Στο πλαίσιο της καλλιέργειας, σ αυτό το Πρόγραμμα οι παιδικοί σταθμοί θεωρούνται κοινωνικοπολιτισμικές δομές που επιτελούν ένα συγκεκριμένο κοινωνικό έργο. Οι παιδικοί σταθμοί είναι τόποι όπου δίνονται οι ευκαιρίες σε αγόρια και κορίτσια να ικανοποιήσουν την εξερευνητική τους διάθεση, ενώ επαγγελματίες για τη μάθηση στην προσχολική ηλικία τα παρακολουθούν και τους δημιουργούν κίνητρα. Στους παιδικούς σταθμούς, τα παιδιά συμμετέχουν σε ποικίλες δραστηριότητες, αναλαμβάνουν ευθύνες, βιώνουν προκλήσεις και επιτυχίες. Η διαδικασία της καλλιέργειας ικανοποιεί αυτές τις ανάγκες, μέσα από μια ολιστική προσέγγιση. 2 Η καθημερινή ζωή στον παιδικό σταθμό προσφέρει στα παιδιά πολλές και ποικίλες ευκαιρίες για μάθηση μέσα από την εμπειρία. Δίνει ακόμα τη δυνατότητα στα παιδιά να αναπτυχθούν ως κοινωνικά όντα και να αναπτύξουν την προσωπικότητά τους μέσα από τη συνεργασία τους με άλλα παιδιά και ενήλικες. Από αυτή την άποψη, η καλλιέργεια είναι κάτι περισσότερο από τη συσσώρευση γνώσεων και την εξάσκηση ικανοτήτων και δεξιοτήτων. Είναι μέρος μιας συνολικής κοινωνικοπαιδαγωγικής 1 Απόδοση στα ελληνικά της έννοιας Bildung (βλ. σ. 124) 2 Η ολιστική προσέγγιση αντλεί από τις θεωρίες και τις πρακτικές των Wilhelm von Humboldt, Friedrich Fröbel και Johann Heinrich Pestalozzi. Αντλεί επίσης από το έργο του John Dewey, της Maria Montessori, του Loris Malaguzzi, ενώ παράλληλα στηρίζεται στη βαθειά γνώση του έργου του Jean Piaget, του Leon Semyonovich Vygotsky και των σύγχρονων εξελίξεων στον χώρο της αναπτυξιακής ψυχολογίας (σημ. επιμ.). αντίληψης, όπως τονίζεται στη μελέτη του ΟΟΣΑ «Starting Strong». 3 Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται πιο αναλυτικά η έννοια της καλλιέργειας, και συνοπτικά οι παιδαγωγικές, αναπτυξιακές και κανονιστικές βάσεις του Προγράμματος. Στόχοι Ακόμα κι όταν η καλλιέργεια νοείται ως αυτοπαρακινούμενη διαδικασία, δεν παύει κάθε παιδί να χρειάζεται ξεχωριστή παρότρυνση από τους γονείς, την/τον παιδαγωγό προσχολικής ηλικίας και τους άλλους ενήλικες που έχουν την υποχρέωση και την ευθύνη να διαμορφώσουν τους στόχους για την καλλιέργεια, την αγωγή και τη φροντίδα του παιδιού. Οι στόχοι, που αποβλέπουν στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού, περιγράφονται ως ικανότητες. Διακρίνονται σε: ικανότητες του εγώ, κοινωνικές ικανότητες, ικανότητες απόκτησης γνώσεων και ικανότητες χρήσης μεθόδων μάθησης. Η αναλυτική παρουσίαση αυτών των στόχων αποτελεί κύριο θέμα του δεύτερου κεφαλαίου. Έργο της/του παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας Η/Ο παιδαγωγός προσχολικής ηλικίας σχεδιάζει και οργανώνει την καθημερινή ζωή στον παιδικό σταθμό, δίνει κίνητρα για διάφορα παιχνίδια, σχεδιάζει και ολοκληρώνει προγράμματα και δημιουργεί το πλαίσιο για την πραγματοποίηση των στόχων, με τρόπο που να παρέχει στα παιδιά υποστήριξη και να προάγει την καλλιέργειά τους. Ο συνδυασμός όλων αυτών των πτυχών του έργου της/του παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας οδηγεί σε μια μεγάλη ποικιλία θεμάτων και δράσεων, που είναι σημαντικά για τη σημερινή και τη μελλοντική ζωή όλων των παιδιών. Η «παρατήρηση και η τεκμηρίωση» είναι βασική δουλειά της/του παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας και διαδραματίζουν εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στον σχεδιασμό, καθώς οι παιδαγωγικές ευκαιρίες σε έναν παιδικό σταθμό δεν προκύπτουν απλώς από ένα καλά προκαθορισμένο πρόγραμμα αναπτύσσονται στη βάση των ενδιαφερόντων και των εμπειριών των παιδιών, γεγονός το οποίο η/ο παιδαγωγός διαπιστώνει παρατηρώντας 3 Βλ. σχετικά 15

17 ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ τα παιδιά, σε μια διαδικασία που διαρκώς εξελίσσεται. Η τεκμηρίωση αποτελεί τη βάση για τον αναστοχασμό της/του παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας και των παιδιών και βοηθάει τους γονείς να καταλάβουν το παιδαγωγικό έργο που πραγματοποιείται στον παιδικό σταθμό. Στο τρίτο κεφάλαιο περιγράφεται το παιδαγωγικό έργο, που δεν περιορίζεται απλώς σε διδακτικές δραστηριότητες, αλλά δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να αποκτήσουν τα παιδιά ένα σύνολο εμπειριών. Παρουσιάζονται επίσης θέματα σχετικά με την παρατήρηση και την τεκμηρίωση. Τα πεδία της καλλιέργειας Η δημοκρατική συμμετοχή Συνεργασία και επικοινωνία Οι παιδικοί σταθμοί, ως δημόσιοι φορείς, αποτελούν κομμάτι και καθρέφτη της κοινωνίας. Εδώ τα παιδιά βιώνουν, μέσω των πρότυπων ρόλων που προσφέρουν οι ενήλικες, τη σημασία ορισμένων κανόνων και αξιών της κοινωνικής συνύπαρξης. Κερδίζουν πρακτική εμπειρία σχετικά με το πώς και κατά πόσο η δημοκρατία λειτουργεί. Ο παιδαγωγικός ορίζοντας μπορεί να αναπτυχθεί ιδανικά, όταν οι επικοινωνιακές και συνεργατικές δομές συντονίζονται με τους στόχους στο εσωτερικό του φορέα. Το έβδομο κεφάλαιο αναφέρεται σ αυτές τις σχέσεις και στις σχετικές διαδικασίες. Το τέταρτο κεφάλαιο αποτελεί την καρδιά του εκπαιδευτικού προγράμματος συνενώνει όλα τα προηγούμενα κεφάλαια και τα συνδέει με σχετικά περιεχόμενα και θέματα. Στον παιδικό σταθμό, κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να έρθει σε επαφή και να κατανοήσει θέματα που θα το βοηθήσουν στην τωρινή και στη μελλοντική του ζωή, με αυτοπροσδιορισμό και αλληλεγγύη προς τους άλλους. Οι προτάσεις για κάθε πεδίο της καλλιέργειας μπορούν να αποτελέσουν έναν οδηγό για τις/τους παιδαγωγούς, προτείνοντάς τους θέματα που είναι σύμφωνα με τη σύγχρονη παιδαγωγική αντίληψη. Η συνεργασία με τους γονείς Το παιδί χρειάζεται γερά θεμέλια για να αξιοποιήσει τις ευκαιρίες που θα του δοθούν στον παιδικό σταθμό, και τα θεμέλια αυτά δημιουργούνται στην πρώτη φάση επαφής με τον παιδικό σταθμό, μέσα από τη συνεργασία των παιδαγωγών με τους γονείς. Το πέμπτο κεφάλαιο δείχνει πόσο σημαντική για την προσαρμογή, την ανάπτυξη του παιδιού και την επιτυχία της παιδαγωγικής δουλειάς είναι αυτή η συνεργασία μεταξύ γονέων και παιδαγωγού προσχολικής ηλικίας. Η μετάβαση στην πρωτοβάθμια υποχρεωτική εκπαίδευση Ο τρόπος με τον οποίο κάθε παιδί βιώνει τη μετάβαση από τον παιδικό σταθμό στην πρωτοβάθμια υποχρεωτική εκπαίδευση (νηπιαγωγείο), ως φυσική συνέχεια ή ως απότομη αλλαγή, μπορεί να επηρεάσει τη μετέπειτα πορεία του στον χώρο της εκπαίδευσης. Αυτά είναι ζητήματα στα οποία αναφέρεται το έκτο κεφάλαιο. 16

18 ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΙΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Δομή του παιδαγωγικού προγράμματος Στόχοι: ικανότητες του εγώ κοινωνικές ικανότητες ικανότητα απόκτησης γνώσεων ικανότητα χρήσης μεθόδων μάθησης Η έννοια της καλλιέργειας το παιδί στον προσωπικό του κόσμο το παιδί στην κοινότητα των παιδιών το παιδί ζώντας στον κόσμο, ανακαλύπτοντας τον κόσμο Συνεργασία με τους γονείς Τα πεδία της καλλιέργειας Σώμα, κίνηση και υγεία Κοινωνική και πολιτιστική ζωή Επικοινωνία: γλώσσες, γραπτός πολιτισμός και Μέσα Καλλιτεχνική δημιουργικότητα Θεατρική έκφραση Μουσική Βασικές εμπειρίες στα μαθηματικά Φυσικές επιστήμες και τεχνολογία Εφαρμογές Παιδαγωγικές μέθοδοι Εφαρμογές: σχεδιασμός της καθημερινής ζωής ερεθίσματα και υλικό για παιχνίδι σχεδιασμός και διαμόρφωση σχεδίων εργασίας διαμόρφωση χώρων και επιλογή των υλικών Μετάβαση στην πρωτοβάθμια υποχρεωτική εκπαίδευση νηπιαγωγείο Δημοκρατική συμμετοχή Συνεργασία και επικοινωνία 17

19 18

20 1. Η έννοια της καλλιέργειας

21 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ Στους παιδικούς σταθμούς, η καλλιέργεια, η αγωγή και η φροντίδα που προσφέρονται πρέπει να συμβάλλουν ώστε να εξασφαλίζονται για κάθε παιδί ίσες ευκαιρίες και να δημιουργείται η προοπτική για την ανάπτυξη μιας θετικής στάσης για τη ζωή μέσα στην κοινωνία. Αυτό θα πρέπει να ισχύει ανεξάρτητα από το φύλο του παιδιού, την κοινωνική ή οικονομική κατάσταση των γονιών του, την εθνικοπολιτισμική ομάδα στην οποία ανήκει το ίδιο και τα μέλη της οικογένειάς του. Ανεξάρτητα από την καταγωγή και τις συνθήκες της ζωής του, κάθε παιδί θα πρέπει να έχει την ευκαιρία να συμβάλει με την ευστροφία, τις ικανότητες και τις ατομικές του δυνατότητες στην ανάπτυξη της κοινότητας και της κοινωνίας. Αυτή η πολιτική προσέγγιση της έννοιας της καλλιέργειας ανταποκρίνεται στη δημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας. Η καλλιέργεια ως ενεργή μάθηση Η καλλιέργεια συμβάλλει στο να διαμορφώσει κάθε ανθρώπινο πλάσμα, με την απόκτηση εμπειριών, γνώσεων και ικανοτήτων, την άποψή του για τον κόσμο. 1 Επομένως, πρόκειται για μια διαδικασία που διαρκεί ολόκληρη τη ζωή, συνοδεύεται από επιτυχίες, αλλά συχνά αντιμετωπίζει και εμπόδια. Για να διαμορφώσει κανείς άποψη για τον κόσμο, θα πρέπει: να διαμορφώσει μια εικόνα του εαυτού του μέσα στον κόσμο να διαμορφώσει μια εικόνα των άλλων μέσα στον κόσμο να ζήσει και να διερευνήσει γεγονότα που συμβαίνουν στον κόσμο Οι διαδικασίες μάθησης συνδέονται πάντα με ουσιαστικά ερωτήματα του τύπου: Ποιος είμαι; Σε ποιον ανήκω; Ποιοι είναι οι άλλοι; Τι συμβαίνει γύρω μου και γύρω μας; Τι υπήρχε πριν από μένα και τι θα υπάρχει ύστερα από μένα; Οι απαντήσεις των παιδιών είναι υποκειμενικές. Είναι ερμηνείες που δίνει το καθένα στις προσωπικές του εμπειρίες, τις οποίες αποκτά μέσα στον κόσμο που ζει. Είναι αδύνατον η παιδαγωγική δουλειά στα εκπαιδευτικά ιδρύματα να κινητοποιήσει συγκεκριμένες διεργασίες και να οδηγήσει σε συγκεκριμένα αποτελέσματα, ως μέρος της καλλιέργειας κάθε παιδιού, με τη χρήση βίας. Η επιρροή των εκπαιδευτικών φορέων στον τρόπο με τον οποίο το παιδί δημιουργεί τη δική του άποψη για τον κόσμο θα είναι πάντα περιορισμένη. 2 Αντίθετα, οι εκπαιδευτικοί, όσο περισσότερο ασχοληθούν με τα πολύ ουσιώδη ερωτήματα του παιδιού και εμπλακούν ενεργά στις ατομικά προσδιορισμένες ερμηνείες που δίνει τόσο μεγαλύτερη επίδραση θα έχουν. Ένα παιδί μοιράζεται πάντα τις ερμηνείες του με άλλους ανθρώπους. Συνεπώς, οι απαντήσεις του παιδιού είναι διυποκειμενικές. 3 Αναπτύσσονται μέσω της αλληλεπίδρασης με άλλα ανθρώπινα πλάσματα, μέσω της ανταλλαγής και της σύγκρισης που κάνει μεταξύ των δικών του ερμηνειών και των ερμηνειών των άλλων. Για να μπορεί να εμπιστεύεται τις δικές του διερευνητικές δραστηριότητες και τις δικές του γνωστικές διεργασίες, το παιδί έχει ανάγκη να εμπιστεύεται, αλλά και να απολαμβάνει την εμπιστοσύνη των ατόμων με τα οποία έχει αναπτύξει σχέση δεσμού και τα οποία προσπαθούν να συμμετέχουν συναισθηματικά σε ό,τι δίνει κίνητρο στο παιδί. Αυτοί από τη μια μεριά, είναι άνθρωποι με τους οποίους το παιδί έχει, ή αναπτύσσει μία σχέση, οι γονείς και οι άλλοι ενήλικες του οικογενειακού περιβάλλοντός του και οι παιδαγωγοί προσχολικής ηλικίας στον παιδικό σταθμό. Από την άλλη μεριά, είναι τα άλλα παιδιά στην κοινότητα του παιδιού: τα αδέρφια, τα παιδιά στη γειτονιά και στον παιδικό σταθμό. Κάθε παιδί έχει ανάγκη να νιώθει ότι οι ενήλικες του πολύ στενού του περιβάλλοντος με τους οποίους έχει σχέση δεσμού ενδιαφέρονται για τις δραστηριότητες, τα συναισθήματα και τις γνωστικές του διεργασίες. Γι αυτό η ποιότητα των σχέσεων είναι τόσο σημαντική για την ποιότητα της καλλιέργειας. Όσο μικρότερο είναι το παιδί, τόσο λιγότερο ικανό είναι να αποφασίσει μόνο του με ποιον θέλει να αποκτήσει μια σχέση. Αυτό αυξάνει το επίπεδο ευθύνης των ενηλίκων, οι οποίοι θα πρέπει να αναρωτηθούν τι είδους σχέση και ποια ερμηνεία του κόσμου θέλουν να προσφέρουν στο παιδί, του οποίου την αγωγή έχουν αναλάβει. Οι ενήλικες έχουν επίσης την ευθύνη για την επιλογή των άλλων προσώπων με τα οποία θα έρθει σε πιο στενή επαφή το παιδί κατά την εκπαιδευτική διαδικασία, και τα οποία θα συμβάλουν στη συμπλήρωση και τη διεύρυνση της άποψής του για τον κόσμο. Αυτή η ευθύνη αφορά τόσο τους γονείς όσο και τη διεύθυνση και το προσωπικό των παιδικών σταθμών. Όσο πιο πολύπλοκες είναι οι ανταλλαγές ερμηνειών μεταξύ των ανθρώπων που το περιβάλλουν και όσο πιο διαφορετικές οι προσεγγίσεις σ αυτές τις ανταλλαγές, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα που παρέχεται στο παιδί να αποκτήσει μια αντικειμενική αντίληψη του κόσμου. Βέβαια, πρόκειται πάντα για μια κατά προσέγγιση αντίληψη, γιατί, 1 Αυτή η θεώρηση στηρίζεται στις αρχές που αναπτύχθηκαν από τον Wilhelm von Humboldt ( ). 2 Στη σύγχρονη παιδαγωγική επιστήμη και στην αναπτυξιακή ψυχολογία, οι παιδαγωγικές διαδικασίες περιγράφονται ως κατασκευή εικόνων του κόσμου. 3 Γι αυτό περιγράφονται επίσης ως κοινωνικές συν-κατασκευές. 20

22 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ απλούστατα, κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι είναι «αλήθεια». Έτσι, όταν μιλάμε για μια αντικειμενική αντίληψη, εννοούμε τη βεβαιότητα που έχει κανείς ότι οι απόψεις του τουλάχιστον μέσα στο πλαίσιο του πολιτισμικού του περιβάλλοντος είναι κοινές με τις απόψεις άλλων ανθρώπων και ότι μπορεί να τις υποστηρίξει με ευλογοφανή επιχειρήματα και σε μελλοντικές του συζητήσεις. Η καλλιέργεια στηρίζεται πάντα στη συνειδητή παρακίνηση και διαμόρφωση μαθησιακών δραστηριοτήτων για τα παιδιά από τους ενήλικες. Συνεπώς, η καλλιέργεια αναφέρεται σε ένα έργο δημόσιας ευθύνης, που πραγματοποιείται από τις/τους παιδαγωγούς σε δομές (στα βρεφικά τμήματα και στα τμήματα για μεγαλύτερα παιδιά των παιδικών σταθμών). Κάθε παιδί έχει δικαίωμα στην παροχή κινήτρων με συγκεκριμένους στόχους. Ωστόσο, στο πλαίσιο αυτού του παιδαγωγικού ή εκπαιδευτικού προγράμματος, οι στόχοι δεν είναι ο τελικός σκοπός. Θεωρούνται, μάλλον, σημεία προσανατολισμού που δείχνουν μια κατεύθυνση μέσω της οποίας το παιδί μπορεί να εξερευνήσει πλήρως τις ατομικές του δυνατότητες, έχοντας την υποστήριξη που χρειάζεται. Οι στόχοι αυτού του προγράμματος βασίζονται, από τη μια μεριά, στις ηθικές-κανονιστικές πεποιθήσεις της κοινωνίας και, από την άλλη, σε μια ανάλυση της κοινωνικής ανάπτυξης. Με βάση αυτές τις δύο πτυχές, πρέπει να παρθούν αποφάσεις σχετικά με τις ικανότητες εκείνες που, κατά πάσα πιθανότητα, είναι απαραίτητες σε ένα παιδί για να επιβιώσει, να αναπτυχθεί και να παραμείνει ενεργό στον κόσμο μέσα στον οποίο μεγαλώνει. Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα διακρίνει τρία επίπεδα στην υποκειμενική σημασία της καλλιέργειας (και των περιεχομένων της) για το κάθε παιδί: την εικόνα του εαυτού το παιδί στον προσωπικό του κόσμο την εικόνα των άλλων το παιδί στην κοινότητα των παιδιών την εικόνα του κόσμου το παιδί ζώντας στον κόσμο και ανακαλύπτοντας τον κόσμο Αυτή η τριπλή διάκριση όχι μόνο συνδέεται με ορισμένες παιδαγωγικές προσεγγίσεις, αλλά υποδηλώνει επίσης περιοχές έμφασης ψυχολογικών αναπτυξιακών διαδικασιών. Όσο μικρότερα είναι τα παιδιά τόσο περισσότερο τα ερωτήματά τους αφορούν τον εαυτό τους και τους ενήλικες του στενού τους περιβάλλοντος. Αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία στην ομάδα παιδιών ηλικίας κάτω των 3 χρόνων είναι να νιώθουν ασφαλή στις σχέσεις δεσμού που το καθένα έχει αναπτύξει με άτομα του περιβάλλοντός του και ταυτόχρονα να δίνεται η δυνατότητα να ενδυναμώνονται οι υποκειμενικές και εξαιρετικά εξατομικευμένες μορφές έκφρασης του παιδιού στην πορεία διαμόρφωσης της αυτοεικόνας του. Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν, τόσο πιο σημαντικές γίνονται οι σχέσεις τους με τους άλλους ανθρώπους, ιδιαίτερα με τα άλλα παιδιά. Για τα παιδιά από τριών ετών και μέχρι την είσοδό τους στο σχολείο, οι σχέσεις τους μέσα στην κοινότητα των παιδιών είναι η κινητήρια δύναμη στη διαμόρφωση της άποψής τους για τον κόσμο. Η σχέση με τους γονείς και με την/τον παιδαγωγό προσχολικής ηλικίας παραμένει πολύ σημαντική, αλλά η συναναστροφή με άλλα παιδιά της ηλικίας τους και η αναγνώριση των ομοιοτήτων και των διαφορών ανάμεσά τους γρήγορα αποκτά μεγαλύτερη σημασία. Υπάρχουν, βέβαια, ατομικές διαφορές: μπορεί να υπάρχει ένα τρίχρονο κορίτσι που προσανατολίζεται κυρίως προς τα άλλα παιδιά της ομάδας, ενώ ένα πεντάχρονο αγόρι μπορεί να αποζητάει στενή σχέση με την/τον παιδαγωγό «του» σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητές του. Το αντίθετο είναι εξίσου πιθανό, και αυτό δείχνει πόσο σημαντική είναι η ακριβής παρακολούθηση κάθε παιδιού ξεχωριστά μέσα στην κοινότητα των παιδιών. Είναι πιθανό το αγοράκι που μόλις αναφέρθηκε να μη γίνεται ιδιαίτερα αποδεκτό από τα άλλα παιδιά και να το κοροϊδεύουν. Πώς επηρεάζει κάτι τέτοιο την εικόνα που έχει για τον εαυτό του και πώς επηρεάζει την εικόνα που έχει για τους άλλους; Αυτά τα δύο ερωτήματα πάνε μαζί. Οι επιρροές που δέχονται τα παιδιά σήμερα είναι διαφορετικές από εκείνες που δέχονταν τα παιδιά σε παλαιότερες εποχές. Για παράδειγμα, η μορφή της οικογένειας και ο ρόλος του παιδιού μέσα σ αυτήν έχουν αλλάξει. Είτε το θέλουμε εμείς ή τα παιδιά είτε όχι, τα παιδιά σήμερα έχουν όλο και νωρίτερα πρόσβαση στα Μέσα, που τους ανοίγουν νέους ορίζοντες και τα φέρνουν μπροστά σε νέες προκλήσεις. Η πραγματικότητα που μεταβάλλεται αλλάζει και τις εμπειρίες που αποκτούν τα παιδιά. Αυτό συχνά αντιμετωπίζεται ως απειλή για την παιδική ηλικία. Μπορεί, όμως, να ιδωθεί και ως ευκαιρία. Σε κάθε περίπτωση, ο παιδικός σταθμός δεν θα πρέπει να κρατηθεί μακριά από τέτοιες εμπειρίες. Η καλλιέργεια ως μια ενεργή, κοινωνική και γνωστική διεργασία με τη συμμετοχή όλων των αισθήσεων Η καλλιέργεια ως μια ενεργή διεργασία Από την πρώτη στιγμή της ζωής του, το παιδί επινοεί αυτοπαρακινούμενες δραστηριότητες, ανακαλύπτοντας, εξερευνώντας και δίνοντας σχήμα στον κόσμο και στα πράγματα που ανήκουν σ αυτόν, καθώς και σε όλα τα φυσικά συμβαίνοντα και στα κοινωνικά γεγονότα και τα περιβάλλοντα στα οποία ζει. Το ενεργό παιδί εμπλέκεται συνεχώς στη διαδικασία της καλλιέργειας. Η καλλιέργεια δεν μπορεί να επιβληθεί στα παιδιά αυτά δημιουργούν την άποψή τους για τον κόσμο με τη δική τους ορμή. Τα παιδιά θέλουν να μάθουν και να κάνουν κάτι που να έχει νόημα σε αυτό τον κόσμο. 21

23 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ Η καλλιέργεια ως κοινωνική πρακτική Τα παιδιά πάντα συνδέουν τις δραστηριότητές τους με άλλους ανθρώπους, με εκείνην/εκείνον που είναι μαζί και αλληλεπιδρούν. Το παιδί κινείται και εκφράζεται, προκαλώντας και επιδιώκοντας την ανταπόκριση από τους ανθρώπους που ζουν μαζί του. Όταν όσοι αλληλεπιδρούν μαζί του ανταποκρίνονται, δείχνοντας ότι έχουν αντιληφθεί και έχουν αναγνωρίσει τις ενέργειες και τις επιθυμίες του, το παιδί ενθαρρύνεται να επιδοθεί σε περισσότερες, πιο διαφοροποιημένες δραστηριότητες. Αν όμως οι εκφραστικοί τρόποι του παιδιού απορρίπτονται, τότε ανακόπτεται η ορμητικότητα του παιδιού για καλλιέργεια. Η καλλιέργεια είναι μια γνωστική διεργασία με τη συμμετοχή όλων των αισθήσεων Έρευνες που έχουν γίνει για τη λειτουργία του εγκεφάλου επιβεβαιώνουν την εκπαιδευτική εμπειρία ότι τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν χρησιμοποιούν, όσο περισσότερο γίνεται, τις αισθήσεις τους κατά την επεξεργασία σύνθετων πληροφοριών. Στην ηλικία των 4-6 χρόνων, οι ικανότητες της αισθητηριακής, δηλαδή της οπτικής και της ακουστικής αντίληψης των παιδιών εξελίσσονται διαρκώς. Οι εντυπώσεις και οι ανακαλύψεις που κερδίζονται με την κίνηση, το άγγιγμα και τις αισθήσεις, δηλαδή με τη μυρωδιά και τη γεύση, με την όραση και την ακοή, δημιουργούν μόνιμες συνάψεις μεταξύ των νευρικών κυττάρων του εγκεφάλου. Αυτές οι συνάψεις σχηματίζουν τους λεγόμενους γνωστικούς χάρτες της σκέψης, στους οποίους ταξινομούνται οι μεταγενέστερες εμπειρίες. Όσο περισσότερες και πιο ποικίλες είναι οι συνάψεις που δημιουργούνται από τις αισθητηριακές εμπειρίες, τόσο το καλύτερο. Αν, για παράδειγμα, ένα παιδί δέχεται σχεδόν αποκλειστικά μιμητικά ερεθίσματα, η ανάπτυξη του ατομικού γνωστικού του χάρτη θα περιοριστεί, εξαιτίας της μονόπλευρης αλληλεπίδρασης. 4 Η καλλιέργεια είναι μια απολαυστική διεργασία «Τα παιδιά μαθαίνουν μόνο ό,τι θέλουν να μάθουν, όχι ό,τι πρέπει να μάθουν». Με τα λόγια αυτά, ο νευροφυσιολόγος Wolf Singer τονίζει πόσο σημαντικό είναι τα παιδιά να μαθαίνουν, να κάνουν και να βιώνουν κάτι με τη θέλησή τους. Όποιος ζει με ένα παιδί μπορεί να νιώσει πόσο ευτυχισμένο και περήφανο γίνεται όταν ανακαλύπτει κάτι ή όταν μπορεί να κάνει κάτι καινούριο, κάτι που έχει μεγάλη σημασία για το ίδιο. Αυτή η αίσθηση δίνει κίνητρα στο παιδί για να ζήσει, να μάθει και να μπορέσει να κάνει περισσότερα. Η επιθυμία του να προσπαθήσει για να πετύχει κάτι, η θέλησή του να ξεπεράσει τις αντιθέσεις και τις δυσκολίες, τροφοδοτείται από τη σκέψη της μελλοντικής απόλαυσης. Η «σοβαρή πλευρά της ζωής» συνδέεται στην κοινωνία μας με την «τυπική εκπαίδευση» (σχολικά μαθήματα και μάθηση με εξωτερικούς ελέγχους και επιβολές). Κάτι τέτοιο υπονοεί ότι η εκπαίδευση δεν μπορεί να έχει καμία σχέση με τη χαρά και την απόλαυση. Αλλά αυτό που συμβαίνει με την καλλιέργεια είναι ακριβώς το αντίθετο. Η καλλιέργεια είναι μια πολιτιστική διεργασία: ισότητα και διαφορές Ισότητα και διαφορές φύλου πολιτισμικής ομάδας Τα παιδιά μεγαλώνουν ως αγόρια και κορίτσια. Είναι όλα παιδιά και διαφέρουν ανάλογα με το φύλο τους. Το τι είναι ένα αγόρι και τι ένα κορίτσι αποτελεί μια βιολογική και κοινωνικο-πολιτισμική διαφοροποίηση, και καθορίζεται, σε μεγάλο βαθμό, από τις ιδέες και τις προσδοκίες που επικρατούν στην κοινωνία, και έχουν σχέση με τον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας ανάμεσα στις γυναίκες και στους άντρες. Η συμβίωση του παιδιού μέσα στην οικογένεια, στον παιδικό σταθμό, στο σχολείο και στη γειτονιά με ενήλικες που έχουν αυτούς τους διακριτούς ρόλους επιδρά στον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνει την έννοια του φύλου του. Αυτό ενισχύεται περισσότερο από τις εικόνες αντρών και γυναικών που μεταδίδονται από τα διάφορα μέσα επικοινωνίας. 5 Τα παιδιά, όλο και περισσότερο, αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως θηλυκό ή αρσενικό μέλος της κοινωνίας, και αυτό επηρεάζει όλα εκείνα που θέλουν να μάθουν για τον κόσμο, που θέλουν να είναι ικανά να κάνουν, που πιστεύουν ότι μπορούν να προσφέρουν με τις συγκεκριμένες τους γνώσεις και ικανότητες. Ισότητα και κοινωνικοπολιτισμικές διαφορές Τα παιδιά ανήκουν σε μια οικογένεια 6 που, με βάση έναν κοινωνικό 4 Σε αυτό το πλαίσιο, οι έρευνες που έχουν γίνει για τον εγκέφαλο επικρίνουν τις διδακτικές επιλογές που δίνουν υπερβολική έμφαση στην ανάπτυξη της αφαίρεσης και της έννοιας της λογικής ομιλίας. 5 Εδώ περιλαμβάνονται μέσα κάθε είδους: βιβλία, παραμύθια, εικόνες σε βιβλία, διαφημιστικές αφίσες, ταινίες, παιχνίδια κτλ. 6 Σήμερα, οικογένεια θεωρείται κάθε μορφή θεσμοθετημένης συμβίωσης, όπου 22

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία

Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Τα εφόδια των εργαζομένων για την είσοδο και παραμονή στην εργασία Όταν το άτομο έρχεται αντιμέτωπο για πρώτη φορά με την άμεση πράξη της αναζήτησης και εξεύρεσης εργασίας, πρέπει, ουσιαστικά, να εντοπίσει

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ»

ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή στους Άξονες Προτεραιότητας 1,2,3 - Οριζόντια Πράξη» «ΤΟ ΝΕΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ Η ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ» Ενημερωτική Συνάντηση Στελεχών Διοίκησης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες

Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Βασικό εργαλείο αυτοαξιολόγησης Ερωτηματολόγιο για γονείς και κηδεμόνες Σημερινή ημερομηνία Παρακαλείσθε όπως συμπληρώσετε. Αριθμός ερωτηματολογίου Συμπληρώνεται από το σχολείο. Αγαπητοί γονείς, αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 3-6 ΧΡΟΝΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ, 2010 Λοΐζου, Ε. κ Παπαδημήτρη-Καχριμάνη, Χ. 1 ΔΟΜΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ 1

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή

Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή Εργαστήρι για την επαγγελματική ζωή Μπορώ να συνεργάζομαι και να επικοινωνώ αποτελεσματικά; Ένα εργαστήρι βιωματικών ασκήσεων αυτο-αξιολόγησης Φαίη Ορφανού - Σοφία Μακρή 4 0 Θ Ε Ρ Ι Ν Ο Σ Χ Ο Λ Ε Ι Ο Ν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Γκορέζης Παναγιώτης Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΠΘ Μπέλλου Βικτώρια Επίκ. Καθηγήτρια ΠΘ 2 Αντίληψη Διαδικασία λήψης & ερμηνείας των ερεθισμάτων του περιβάλλοντος Βοηθούν στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76

μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: συναστρία 6 μάθημα δεύτερο: Ήλιοσ 8 μάθημα τρίτο: σελήνη 32 μάθημα τέταρτο: ερμησ 50 μάθημα πεμπτο: αφροδίτη 64 μάθημα εκτο: αρης 76 μάθημα έβδομο: δίας 82 μάθημα ογδοο: κρονοσ

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης

Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων σε παιδιά με νοητική ανεπάρκεια μέσα από το παιχνίδι με τους συνομηλίκους τους: ένα πιλοτικό πρόγραμμα παρέμβασης Γ. Μπάρμπας Ε. Γκιργκινούδη θεωρητικό πλαίσιο βασικός πυρήνας

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ

ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ 1 of 18 4/16/2015 4:11 PM ΨΗΦΙΑΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ ΣΕ ΣΥΣΚΕΥΕΣ ΚΙΝΗΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Το ερωτηματολόγιο αυτό έχει διάφορες ενότητες για τα ψηφιακά παιχνίδια που παίζονται σε συσκευές κινητής τεχνολογίας και ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ τεύχος Β Ελένη ΚΑΜΠΕΡΗ - ΤΖΟΥΡΙΑΔΟΥ Σχολική Σύμβουλος Προσχολικής Αγωγής Σταυρούλα ΠΑΝΤΑΖΗ Νηπιαγωγός ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2004 1 λίγα λόγια για τις δραστηριότητες Στο τεύχος αυτό περιλαμβάνονται:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου», Λεμεσός, 18 Μαρτίου 2010 Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση»

Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ. INFO KIT Μέρος 2. Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» Το YOUTHPASS στην ΕΕΥ Πρόγραμμα «Νέα Γενιά σε Δράση» INFO KIT Μέρος 2 Μάης 2011 1. Η ΕΕΥ ως εμπειρία μάθησης Η συμμετοχή ως εθελοντής ΕΕΥ είναι μια πολύτιμη προσωπική, κοινωνική και πολιτισμική εμπειρία,

Διαβάστε περισσότερα

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας

Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Απελευθερώστε τη δυναμική της επιχείρησής σας Εφαρμοσμένες ΛΥΣΕΙΣ για Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις Συμβουλευτικές Υπηρεσίες Εκπαιδευτικά Σεμινάρια Ανάπτυξη Πωλήσεων Ανδρόμαχος Δημητροκάλλης, MBA Management

Διαβάστε περισσότερα

«Ομαδικά Παιχνίδια Βασικός Παράγοντας Ανάπτυξης Συνεργασίας και έκφρασης του παιδιού»

«Ομαδικά Παιχνίδια Βασικός Παράγοντας Ανάπτυξης Συνεργασίας και έκφρασης του παιδιού» «Ομαδικά Παιχνίδια Βασικός Παράγοντας Ανάπτυξης Συνεργασίας και έκφρασης του παιδιού» 1 2 Ορίζουμε το παιχνίδι σαν μια μορφή προετοιμασίας για την ενήλικο ζωή - σαν μια εκπαιδευμένη δραστηριότητα - σαν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS)

Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) Μαργαρίτα Μανσόλα Dip.Ed. M.A. Psychology of Education, CPsychol (BPS) «Κάθε συνηθισμένο παιδί είναι ικανό για ασυνήθιστα κατορθώματα» (Τζ. Ρόουλινγκ) «Όλοι οι μαθητές πρέπει να βιώνουν μια εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές

Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης. Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους. Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Ο συμπεριφορισμός ή το μεταδοτικό μοντέλο μάθησης Βασικές παραδοχές : Η πραγματικότητα έχει την ίδια σημασία για όλους Διδάσκω με τον ίδιο τρόπο όλους τους μαθητές Αυτοί που δεν καταλαβαίνουν είναι ανίκανοι,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα