ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ν. ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2013

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων» Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε στο εργαστήριο Ενζυμικής Τεχνολογίας του τμήματος Βιοτεχνολογίας (πρώην Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών «Η έγκριση της παρούσας διδακτορικής διατριβής από το Τμήμα Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα». [Ν. 5343/1932, Άρθρο 202] i

3 ΑΘΗΝΑ 2013 Η ανάθεση του θέματος της διδακτορικής διατριβής («Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων») έγινε με απόφαση της ΓΣΕΣ του Τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας ( ). Ο ορισμός της επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής έγινε με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας (Συνεδρία 12 η / ). ii

4 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Επιβλέπων Λάμπρου Νικόλαος Αναπληρωτής Καθηγητής Ενζυμικής Τεχνολογίας, Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μέλη Κλώνης Ιωάννης Φλεμετάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Ενζυμικής Τεχνολογίας, Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας Φυτών και Μικροοργανισμών Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Λάμπρου Νικόλαος Αναπ. Καθηγητής, Γ.Π.Α. (Επιβλέπων Καθηγητής) Κλώνης Ιωάννης Καθηγητής, Γ.Π.Α. Φλεμετάκης Εμμανουήλ Επίκ. Καθηγητής, Γ.Π.Α. Κίντζιος Σπυρίδων Καθηγητής, Γ.Π.Α. Ηλιόπουλος Ηλίας Καθηγητής, Γ.Π.Α. Βόντας Ιωάννης Αναπ. Καθηγητής, Πανεπιστημίου Κρήτης Ντούνη Ελένη Επίκ. Καθηγήτρια, Γ.Π.Α. iii

5 Η εκπόνηση της διδακτορικής διατριβής έτυχε χορήγηση υποτροφίας από το Πρόγραμμα Ηράκλειτος ΙΙ: Ενίσχυση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού μέσω της υλοποίησης διδακτορικής διατριβής». H παρούσα έρευνα έχει συγχρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο - ΕΚΤ) και από εθνικούς πόρους μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) - Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ. Επένδυση στην κοινωνία της γνώσης μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. iv

6 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ E. Chronopoulou, P. Madesis, B. Asimakopoulou, D. Platis, A. Tsaftaris, N.E. Labrou (2012). Catalytic and structural diversity of the fluazifopinducible glutathione transferases from Phaseolus vulgaris. Planta, 235, E. Chronopoulou, A.C. Papageorgiou, A. Markoglou and N.E. Labrou (2012). Inhibition of human glutathione transferases by pesticides: Development of a simple analytical assay for the quantification of pesticides in water. J. Mol. Cat. B: Enzymatic, 81, Kotzia, G. A., Platis, D., Axarli, I. Α., Chronopoulou, E., Karamitros, C., Labrou, N.E. (2012). Biocatalysis, Enzyme Engineering and Enzyme Biotechnology, Food Biochemistry and Food Processing, Second Edition. Edited by Benjamin Simpson, Leo Nollet, Gopinadhan Paliyath and Soottawat Benjakul. John Wiley & Sons, Inc., E. Chronopoulou, I. Axarli, I. Nianiou-beidat, P. Madesis, A. Tsaftaris, and N. Labrou (2011). Structure and antioxidant catalytic function of plant glutathione transferases. Current Chemical Biology, 5, E. Chronopoulou, M. Chatzikonstantinou, P. Madesis, I. Nianiou-beidat and N.E. Labrou. (2013). Structure, function and catalytic properties of human glutathione transferase P1-1. In: Glutathione, structure, function and biotechnological implications. Nova Publishers, USA pp E.G. Chronopoulou and Nikolaos E. Labrou (2011). Site-saturation Mutagenesis: A Powerful Tool for Structure-Based Design of Combinatorial Mutation Libraries. Curr. Protoc. Protein Sci. Chapter 26:Unit E.G. Chronopoulou and N.E. Labrou (2009). Glutathione Transferases: Emerging Multidisciplinary Tools in Red and Green Biotechnology. Recent Pat Biotechnol. 3, E. Chronopoulou, P. Madesis, A. Tsaftaris, N.E. Labrou (2013). Cloning and characterization of a biotic stress inducible glutathione transferase from Phaseolus vulgaris (υποβλήθηκε προς δημοσίευση) E.G. Chronopoulou and N.E. Labrou (2013). Synthesis and application of dye-ligand affinity adsorbents. In Methods in Mol. Biol., (in press). v

7 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 2o Συνέδριο Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, 4-5 Οκτωβρίου 2012, Συνεδριακό Κέντρο ΓΠΑ. Τίτλος ανακοίνωσης: «Αναστολή της μεταφοράσης της γλουταθειόνης από φυτοπροστατευτικά: ανάπτυξη ενζυμικής μεθόδου προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών σε δείγματα νερού». 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Bιοεπιστημών «Βιοεπιστήμες: μοχλός ανάπτυξης της κοινωνίας» Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών Οκτωβρίου Τίτλος ανακοίνωσης: «Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ουσιών». 63 RD Congress of the Hellenic Society of Biochemistry and Molecular Biology, 9-11 Νοεμβρίου 2012, Κρήτη. Τίτλος ανακοίνωσης: «Molecular and catalytic characterization of the herbicide-inducible glutathione transferases from Phaseolus vulgaris». 35ο Επιστημονικό Συνέδριο, Μαΐου 2013, Ναύπλιο. Τίτλος ανακοίνωσης: «Protein engineering of glutathione transferase for the development of optical biosensor to detect xenobiotics». vi

8 Ευχαριστίες Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Ενζυμικής Τεχνολογίας του Τμήματος Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την επίβλεψη του Αναπλ. Καθηγητή Λάμπρου Νικόλαο. Καθώς η διδακτορική διατριβή είναι μια μακροχρόνια και επίπονη διαδικασία, θα ήθελα να ευχαριστήσω ορισμένους ανθρώπους, οι οποίοι στάθηκαν αρωγοί σε αυτήν μου την προσπάθεια. Κατ αρχήν θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Αναπλ. Καθηγητή Λάμπρου Νικόλαο για την αδιάκοπη συμπαράσταση, την άριστη καθοδήγηση του και τις πολύτιμες συμβουλές του. Υπήρξε πάντα πρόθυμος όλα αυτά τα χρόνια, να ακούσει τους προβληματισμούς και τις απογοητεύσεις μου, μεταδίδοντας πάντα αισιοδοξία και προτείνοντας λύσεις. Τον ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε από την αρχή, την κατανόηση του κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου και για τις ευκαιρίες που μου πρόσφερε. Επίσης τoν ευχαριστώ θερμά για τις ουσιαστικές διορθώσεις κατά τη συγγραφή της παρούσας μελέτης. Ο Καθηγητής Κλώνης Ιωάννης, μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής, βοήθησε σημαντικά με τις συμβουλές και τις πολύτιμες παρατηρήσεις του. Τον ευχαριστώ για ήταν πάντα πρόθυμος για επιστημονικές και όχι μόνο συζητήσεις, καθώς και για την παρότρυνσή του για έρευνα. Ο Επίκ. Καθηγητής Φλεμετάκης Μανώλης μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής μου έδωσε σημαντική βοήθεια όταν τη χρειάστηκα. Θέλω επίσης να εκφράσω τις ευχαριστίες μου και στα άλλα μέλη της Επταμελούς Επιτροπής για την πρόθυμη συμμετοχή τους στην εξέταση μου και τον πολύτιμο χρόνο που διέθεσαν για την ανάγνωση της διατριβής μου. Ακόμα θα ήθελα να ευχαριστήσω το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ, για τη χορήγηση υποτροφίας για την εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τη φίλη Ευαγγελία Παπά, ΕΤΕΠ του Εργαστηρίου για τη βοήθεια της όλα αυτά τα χρόνια, τη συμπαράσταση και το φιλικό περιβάλλον συνεργασίας. vii

9 Θα ήταν παράλειψη μου να μην εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην Δρα. Αξαρλή Ειρήνη για τις πρώτες ημέρες μου στο Εργ. Ενζυμικής Τεχνολογίας, η οποία μαζί με την Ευαγγελία Παπά, μου υπέδειξαν τις πρώτες βασικές τεχνικές με ιδιαίτερη υπομονή. Ακόμα θέλω να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στο φίλο Υποψ. Δρ. Καραμήτρο Χρήστο για τις επιστημονικές του συμβουλές όλα αυτά τα χρόνια, ακόμα και όταν χωρίστηκαν οι δρόμοι μας. Επίσης τον ευχαριστώ για τη βοήθεια του στη συγγραφή αυτής της διατριβής, παρέχοντας μου βιβλιογραφικό υλικό όποτε του το ζητούσα. Ευχαριστώ ακόμα την Υποψ. Δρα Λία Κουρή και τον Υποψ. Δρ. Γιώργο Τσανικλίδη, για την προθυμία και τις σημαντικές συμβουλές τους, κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των πειραμάτων Μοριακής Βιολογίας. Επίσης θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον Υποψ. Δρ Κώστα Κουδουνά για την απλόχερη βοήθεια που μου πρόσφερε για την εύρεση βιβλιογραφικού υλικού καθώς και στην φίλη Λουκία για τις συζητήσεις που είχαμε και τους προβληματισμούς που μοιραζόμασταν. Θέλω να εκφράσω τις ειλικρινείς μου ευχαριστίες σε όλους τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές που γνώρισα στο Εργ. Ενζυμικής Τεχνολογίας, γιατί η συναναστροφή μαζί τους με έκανε πολλές φορές να λύνω και δικές μου απλές απορίες. Ακόμα νοιώθω ότι με τα περισσότερα παιδιά υπήρξαμε φίλοι και πάντα υπήρχε ζεστό περιβάλλον εργασίας. Ακόμα, θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους γονείς μου, την αδελφή μου, τους θείους μου και τη Σοφιάννα γιατί στάθηκαν δίπλα μου ουσιαστικά όλα αυτά τα χρόνια και ανέχθηκαν την ιδιαιτερότητα της πειραματικής μου εργασίας. Ξεχωριστά θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την προσπάθεια που έκαναν να σπουδάσω και να αγαπήσω την ανθρωποκεντρική επιστήμη. Ευχαριστώ το σύζυγο μου για την ενθάρρυνση, την υπομονή, τη βοήθεια και την αισιοδοξία του από την αρχή των φοιτητικών μου χρόνων μέχρι το τέλος την διατριβής μου. Ήταν πάντα εκεί όταν το χρειαζόμουν. Όμως, πέρα από την ηθική πλευρά, σημαντική ήταν και η συμβολή του στη διαχείριση των προγραμμάτων, για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων μου και τη συγγραφή της διδακτορικής μου διατριβής. Βέβαια δεν μπορώ να μην ευχαριστήσω το γιό μου, ο οποίος δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα, μόνο που υπάρχει με κάνει να θέλω να γίνομαι καλύτερος άνθρωπος Χρονοπούλου Ευαγγελία Αθήνα, Μάιος 2013 viii

10 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ AITC APx ΒDNB BSA CDNB CuH EDTA FDNB GPx GRd GRx GSH GSTs HED HNE IC50 IDA IDNB IPTG K m K i NADP + NADPH NBD-Cl PAGE PCR PEITC PEG PNBC RS RNS S.A. SDS SNP TCA TEMED tert-buh TRx U(unit) V max Ισοθειοκυανικός αλλυλ-εστέρας Ασκορβική υπεροξειδάση 1-βρωμο-2,4-δινιτροβενζόλιο Αλβουμίνη από ορό μόσχου 1-χλωρο-2,4-δινιτροβενζόλιο Υδροϋπεροξείδιο του κουμενίου Αιθυλενοδιαμινο-τετραοξικό οξύ 1-φθορο-2,4-δινιτροβενζόλιο Υπεροξειδάση του γλουταθείου Αναγωγάση του γλουταθείου Γλουταρεδοξίνη Γλουταθειόνη Μεταφοράσες της γλουταθειόνης 2-2-διθειο-διαιθανόλη 4-υδρόξυ-trans2-ενενάλη Συγκέντρωση αναστολέα που προκαλεί 50% αναστολή Ιμινοδιοξικό οξύ 1-ιωδο-2,4-δινιτροβενζόλιο Ισοπρόπυλ-β-D-θειογαλακτο-πυρανοζίδιο Σταθερά Michaelis-Menten Σταθερά αναστολής Φωσφορικό νικοτιναμιδο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο Φωσφορικό νικοτιναμιδο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο (ανηγμένο) 4-χλωρο-7-νιτροβενζο-2-οξο-1,3-διαζόλιο Ηλεκτροφόρηση σε πηκτή πολυακρυλαμιδίου Αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης Ισοθειοκυανικός φαινυλαιθυλ-εστέρας Ν-υδροξυ-ηλεκτρικός εστέρας μεθοξυ-πολυαιθυλενογλυκόλης π-νιτροβενζυλ-χλωρίδιο Ενεργές μορφές οξυγόνου Ενεργές μορφές αζώτου Ειδική δραστικότητα Δωδεκανοθειϊκό νάτριο Πολυμορφισμός ενός νουκλεοτιδίου Τριχλωροακετικό οξύ Ν,Ν,Ν,Ν -τετραμεθυλαιθυλενοδιαμίνη τ-βουτυλο-υδροϋπεροξείδιο Θειορεδοξίνη Ενζυμική μονάδα Μέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντίδρασης ix

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ (GSH) ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ Η γλουταθειόνη Ενδοκυττάρια κατανομή της γλουταθειόνης Ρόλος της γλουταθειόνης Ο ρόλος της γλουταθειόνης στο φυτικό οργανισμό ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΖΥΜΟ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣΗ ΤΗΣ 15 ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ (GST) Γενικά για τις GSTs Κυτταροπλασματικές GSTs ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ GSTs ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ GSTs Νουκλεόφιλη υποκατάσταση Δράση υπεροξειδάσης GPx Δράση ισομεράσης Καταλυτική δράση αναγωγής και θειοτρανσφεράσης Γλουταθειονυλίωση Προσθήκη της γλουταθειόνης σε εποξείδια Προσθήκη της γλουταθειόνης σε διπλούς δεσμούς άνθρακα Προσθήκη της γλουταθειόνης σε ισοθειοκυανικά παράγωγα Mη καταλυτικός ρόλος πρωτεΐνης δέσμευσης-μεταφοράς ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΩΝ GSTs Γενικά χαρακτηριστικά της δομής Αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υπομονάδων Ενεργός περιοχή δέσμευσης της GSH (G-θέση) Ενεργός περιοχή δέσμευσης ηλεκτρονιόφιλων ενώσεων (Η-θέση) Ενεργό κέντρο Περιοχή αλληλεπίδρασης με δεσμευτή ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ GSTs ΤΥΠΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΑΝΑΣΤΟΛΗΣ ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΟΣΤΕΡΙΣΜΟΣ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥ-ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 45 ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ GSTs ΦΥΤΙΚΕΣ GSTs ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΩΣ ΑΙΤΙΑ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ 53 ΣΤΑ ΦΥΤΑ Φυτικές GSTs και μέταλλα ΦΥΤΙΚΕΣ GSTs ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ 56 x

12 Τα οργανοχλωριωμένα εντομοκτόνα GSTs ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΑΘΟΓΟΝΑ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ GSTs ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ GSTs Γεωπονία Ιατρική Περιβάλλον ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 71 ΕΝΖΥΜΙΚΩΝ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ 75 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ Υλικά Βιολογικά υλικά Ένζυμα και πρωτεΐνες Χημικά αντιδραστήρια, kits και λοιπά Φυτικό υλικό ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θρεπτικά μέσα ανάπτυξης βακτηρίων Διαλύματα απομόνωσης πλασμιδιακού DNA Διαλύματα προετοιμασίας δεκτικών κυττάρων Διαλύματα ηλεκτροφόρησης πρωτεϊνών σε συνθήκες 87 μετουσίωσης παρουσία δωδεκανοθειϊκού νατρίου (SDS) Ηλεκτροφόρηση DNA και RNA Ρυθμιστικό διάλυμα εκχύλισης από φυτικούς ιστούς ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΕΘΟΔΟΙ Ανάπτυξη φυτών Ψεκασμός φύλλων Συλλογή φυτικού ιστού Φυτικό εκχύλισμα Απομόνωση RNA από φυτικούς ιστούς Προετοιμασία δεκτικών βακτηριακών κυττάρων XL-1 Blue, 94 TP10, DH5a, BL21(DE3) και BL21pLySs tm (de3) του βακτηρίου E. coli (Competent cells) Απομόνωση πλασμιδιακού DNA με τη μέθοδο της αλκαλικής 95 λύσης Μετασχηματισμός δεκτικών κυττάρων με πλασμιδιακό DNA Aνάλυση δεοξυριβονουκλεϊνικών οξέων (DNA) και 96 ριβονουκλεϊκών οξέων (RNA) σε πηκτή αγαρόζης Απομόνωση και καθαρισμός DNA από πηκτή αγαρόζης Κατεργασία δειγμάτων με τη νουκλεάση DNase I Σύνθεση cdna Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) Προσδιορισμός της αλληλουχίας των βάσεων DNA και 101 μετάφραση Ένωση προϊόντων PCR στον πλασμιδιακό φορέα PEXP5-101 CT/TP και μετασχηματισμός των δεκτικών κυττάρων E. coli xi

13 Top Μέθοδος λογικού ενζυμικού ανασχεδιασμού Μέθοδος κατευθυνόμενης ενζυμικής εξελίξεως Ετερόλογος έκφραση των ισοενζύμων GST σε στελέχη 104 κυττάρων E. coli Λύσιμο κυττάρων και παραλαβή του ενζυμικού εκχυλίσματος Σύνθεση του προσροφητή συγγένειας 1,4-βουτανεδιυλδιγλυκιδυλ-αιθέρα-GSH-Sepharose-CL6B 104 (BES-GSH) Καθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω βιολογικής 106 λειτουργίας χρωματογραφίας συγγένειας χρησιμοποιώντας ως προσροφητή BES-GSH Σύνθεση του μεταλλοχηλικού προσροφητή συγγένειας με 108 επιχλωρυδρίνη Καθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω μεταλλοχηλικής 111 χρωματογραφίας συγγένειας χρησιμοποιώντας ως προσροφητή Ni-IDA Kαθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω χρωματογραφίας 113 ιοντοανταλλαγής με χρωματογραφικό υλικό τη DEAE- Sepharose CL6B Προσδιορισμός πρωτεΐνης με τη χρωματομετρική μέθοδο 114 Bradford (1976) Διαπίδυση Προετοιμασία δειγμάτων για ηλεκτροφόρηση κάτω από 116 συνθήκες μετουσίωσης Κατακρήμνιση πρωτεϊνών με τριχλωροακετικό οξύ (TCA) Ηλεκτροφόρηση σε συνθήκες μετουσίωσης παρουσία 117 δωδεκανοθειϊκού νατρίου (SDS) Χρώση με Coomassie Brilliant blue R Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας ως 118 υποστρώματα παράγωγα νιτροβενζολίου CDNB, BDCB, IDNB, FDNB, PNBC και NBD-Cl Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας ως 122 πιθανά υποστρώματα το υδροϋπεροξείδιο του κουμενίου, το τ- βουτυλο υδροϋπεροξείδιο, το δι-δωδεκανικό υδροϋπεροξείδιο και το βενζοϊκό υδροϋπεροξείδιο Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 124 αντιδραστήριο 2-2-διθειοδιαιθανολη (HED) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 125 αντιδραστήριο διϋδροασκορβικό οξύ (DHA) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 125 αντιδραστήριο εθακρινικό οξύ (ΕΑ) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 128 αντιδραστήριο trans-4-φαινυλβουτ-3-εν-2-όνη Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 129 αντιδραστήριο fluorodifen Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 130 αντιδραστήριο βρωμοσουλφοφθαλεϊνη Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 130 αντιδραστήριο trans-2-ενεναλη (HNE) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας 131 ισοθειοκυανικές ενώσεις: ισοθειοκυανικός φαινυλαιθυλ-εστέρας xii

14 (PEITC) και ισοθειοκυανικός αλλυλ-εστέρας (AITC) Κινητική ανάλυση Αναστολή της ενζυμικής αντιδράσεως και προσδιορισμός τιμής 133 ανασταλτικής ισχύος (IC50) Επεξεργασία αποτελεσμάτων 133 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ενίσχυση του γονιδίου hgst1*a με αλυσιδωτή αντίδραση 159 πολυμεράσης (PCR) Απομόνωση πλασμιδιακού DNA των γονίδιων hgstp1*b, 159 hgstp1*c, hgsta1-1 hgst1-1 και hgstt Καθαρισμός των ενζύμων hgsta1-1, hgstp1*a, hgstp1*b, 161 hgstp1*c, hgstt2-2 και hgst1-1, μέσω χρωματογραφίας συγγένειας και ιοντοανταλλαγής Μελέτη της αναστολής της ενζυμικής δραστικότητας των 163 ενζύμων hgsta1-1, hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgstt2-2 και hgst1-1, από φυτοπροστατευτικά προϊόντα Επίδραση της αναστολής της ενζυμικής δραστικότητας του 169 hgsta1-1, από τα εντομοκτόνα dieldrin και spiromesifen Προσδιορισμός της ημίσειας ανασταλτικής ισχύος (IC50) των 169 εντομοκτόνων dieldrin και spiromesifen, ως προς το ένζυμο hgsta Επίδραση ph και θερμοκρασίας στην αναστολή του ενζύμου 171 hgsta Κινητική ανάλυση του ενζύμου hgsta1-1, κάτω από 173 διαφορετικές συγκεντρώσεις των εντομοκτόνων dieldrin και spiromesifen και προσδιορισμός του τύπου αναστολής Προσδιορισμός της θέσης σύνδεσης των εντομοκτόνων dieldrin 175 και spiromesifen στο ένζυμο hgsta1, με μοριακή μοντελοποίηση και μοριακό ελλιμενισμό Φωτομετρικός προσδιορισμός των εντομοκτόνων dieldrin και 177 spiromesifen σε δείγματα νερού Φωτομετρικός προσδιορισμός των εντομοκτόνων dieldrin και 177 spiromesifen σε δείγματα νερού Προσδιορισμός της συγκέντρωσης των εντομοκτόνων σε 178 δείγματα νερού Σύγκριση της ενζυμικής μεθόδου που αναπτύχθηκε και της 181 HPLC για τον προσδιορισμό των εντομοκτόνων στο νερό 3.5. ΣΥΖΗΤΗΣΗ 182 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 198 xiii

15 Ενίσχυση των γονιδίων που κωδικοποιούν για τα ισοένζυμα και κλωνοποίηση στον φορέα pexp-5 CT/TA-TP Αλληλούχιση και φυλογενετική ανάλυση των ισοενζύμων Έκφραση και καθαρισμός των ισοενζύμων Μελέτη της δραστικότητας των ισοενζύμων Κινητική ανάλυση των ισοενζύμων ως προς τα υποστρώματα 210 CDNB,CuH και AITC Μελέτη αναστολής των ενζύμων έναντι φυτοπροστατευτικών 217 προϊόντων Μοριακή μοντελοποίηση ΣΥΖΗΤΗΣΗ 226 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συλλογή και εκχύλισμα φυτικού ιστού για τη βιοχημική μελέτη 265 του Απομόνωση RNA και δημιουργία cdna βιβλιοθήκης Ενίσχυση των γονιδίων GSTs με αλυσιδωτή αντίδραση 273 πολυμεράσης και εκφυλισμένους εκκινητές που κωδικοποιούν για τα ισοένζυμα και κλωνοποίηση στον φορέα pexp-5 CT/TA-TP Επεξεργασία του πλασμιδιακού DNA με την τεχνική DNA 275 shuffling Επιλογή της βέλτιστης μεταλλαγμένης μορφής PvGmGSTUG 276 αλληλούχιση και φυλογενετική ανάλυση Έκφραση και καθαρισμός της μορφής PvGmGSTUG Κινητική ανάλυση της μορφής PvGmGSTUG για το υπόστρωμα 281 CDNB Μελέτη του ενζύμου PvGmGSTUG ως προς πιθανά 282 υποστρώματα Σάρωση 66 φυτοπροστατευτικών προϊόντων για την εύρεση 286 τυχόν αναστολής της μορφής PvGmGSTUG Καθαρισμός των ενζύμων GSTs από το φυτό P. vulgaris με 291 χρωματογραφία συγγένειας και δεσμευτή την χρωστική Cibacron blue 3GA Λογικός ανασχεδιασμός της μορφής PvGmGSTUG στη θέση (τεχνική Quick change) Έκφραση και καθαρισμός των νέων μορφών που προέκυψαν 296 από το λογικό ανασχεδιασμό Κινητική ανάλυση των νέων μεταλλαγμένων μορφών που 300 πρόεκυψαν με το λογικό ανασχεδιασμό Σάρωση 20 φυτοπροστατευτικών προϊόντων για την εύρεση 305 τυχόν αναστολής των νέων μορφών Εξάρτηση της ανασταλτικής ισχύος του εντομοκτόνου 308 endosulfan και του ισομερές α-endosulfan για τις μορφές PvGmGSTUG και Phe117Ile Θερμική σταθερότητα του ενζύμου PvGmGSTUG και της 309 xiv

16 μεταλλαγμένης μορφής Phe117I Δομική σταθερότητα του ενζύμου PvGmGSTUG και της 311 μεταλλαγμένης μορφής Phe117Ile στους C και η προστατευτική δράση του αντιδραστηρίου PEG Μοριακή μοντελοποίηση της μεταλλαγμένης μορφής 314 PvGmGSTUG και διαφοροποίηση της δομής εξαιτίας της αμινοξικής αλλαγής στη θέση Κινητική ανάλυση της ακινητοποιημένης μορφής Phe117Ile σε 317 κολλοειδές πήκτωμα (Sol-gel) Προσδιορισμός της τιμής ανασταλτικής ισχύος του α-endosulfan 319 για την ακινητοποιημένη μορφή Phe117Ile Σταθερότητα της ακινητοποιημένης μορφής Phe117Ile Ανάπτυξη αναλυτικής μεθόδου βασιζόμενη στην εκλεκτικότητα 320 και δράση της μορφής Phe117Ile, με σκοπό την ανάπτυξη ενζυμικού βιοαισθητήρα για την ανίχνευση του α-endosulfan Προσδιορισμός του α-endosulfan με φασματοφωτομετρική 323 ανάλυση\ σε δείγματα νερού με την μέθοδο που αναπτύχθηκε 5.5 ΣΥΖΗΤΗΣΗ 327 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 333 ΒΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 347 xv

17 Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ Γ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι μεταφοράσες της γλουταθειόνης (glutathione S-transferases, GSTs, EC ), είναι πολυλειτουργικά ένζυμα, που καταλύουν την πυρηνόφιλη προσβολή της σουλφυδρυλικής ομάδας του τριπεπτιδίου της γλουταθειόνης (GSH) στο ηλεκτρονιόφιλο κέντρο ενδογενών και ξενοβιοτικών ενώσεων (π.χ. φαρμάκων, φυτοπροστατευτικών προϊόντων), σχηματίζοντας υδατοδιαλυτά σύμπλοκα. Τα σύμπλοκα αυτά, απεκκρίνονται εύκολα από το κύτταρο. Οι GSTs απαντούν στα θηλαστικά, στα φυτά, στα έντομα, στους μύκητες και στα βακτήρια. Παρουσιάζουν ακόμα δράση υπεροξειδάσης, ισομεράσης, διϋδροασκορβικής ρεδουκτάσης. Τέλος, λειτουργούν και ως μεταφορείς υδρόφοβων μορίων για τη μεταφορά και αποθήκευση τους, μέσα στο κύτταρο. Η δομική τους ευελιξία είναι αυτή που επιτρέπει και τη διαφοροποίηση της καταλυτικής τους δράσης. Συνολικά ο σκοπός της παρούσας διατριβής, ήταν η εύρεση ενζύμων GSTs που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, για την ανάπτυξη απλών αναλυτικών μεθόδων με δυνατότητα κατασκευής βιοαισθητήρα, για τον προσδιορισμό φυτοπροστατευτικών προϊόντων σε δείγματα κυρίως περιβαλλοντικά, αλλά και βιολογικά. Η αναγκαιότητα τέτοιου είδους ερευνών είναι αδιαμφισβήτητη, λόγω της αλόγιστης χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων, της υπολειμματικότητας που εμφανίζουν και της τοξικότητας τους στα οικοσυστήματα. Η έρευνα αυτή χωρίστηκε σε τρείς επιμέρους, όπου στη πρώτη (Κεφάλαιο 3), μελετήθηκαν GSTs από τον άνθρωπο, ενώ οι άλλες δύο (Κεφάλαιο 4 και 5) αφορούσαν σε φυτικές GSTs. Στην πρώτη μελέτη, μελετήθηκαν ισοένζυμα από τον άνθρωπο, ως προς τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Αφού λοιπόν πρώτα εκφράστηκαν τα ισοένζυμα hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgsta1-1, hgstt2-2 και hgst1-1, καθαρίστηκαν με χρωματογραφία συγγένειας, ακολούθησε σάρωση ως προς μεγάλη xvi

18 ποικιλία ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων. Από τις μετρήσεις προέκυψε ότι, το hgsta1-1 φαίνεται να αναστέλλεται περισσότερο, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη αναστολή της δραστικότητας (>95%) με τα εντομοκτόνα dieldrin και spiromesifen, ενώ οι μικρότερες τιμές IC50 παρατηρήθηκαν στους 37 0 C και σε ph 6,5, οι οποίες ήταν 17,9 ± 1,7 μμ και 12,1 ± 3,4 μμ αντίστοιχα. Οι ενώσεις αυτές αλληλεπιδρούν με το ένζυμο, στην περιοχή δέσμευσης των υποστρωμάτων (G- και H-περιοχή) του ενεργού κέντρου και συμπεριφέρονται σαν αναστολείς μικτού-τύπου (K i 2,3±0.1 και 0,1±0,01 μμ, έναντι GSH και CDNB, αντίστοιχα). Οι πρότυπες καμπύλες οι οποίες σχεδιάστηκαν (σταθερή απόκλιση 4,1%), με γνωστές συγκεντρώσεις των δύο εντομοκτόνων, επιτρέπουν τον ακριβή ποσοτικό προσδιορισμό τους σε δείγματα νερού, με αποτελέσματα συγκρίσιμα της HPLC μεθόδου. Από την παρούσα μελέτη φαίνεται ότι το ισοένζυμο hgsta1-1, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων απλών μεθόδων αναλυτικού προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών με ικανοποιητική ακρίβεια, συνδυάζοντας χαμηλό κόστος και ελάχιστη προετοιμασία δείγματος. Οι μεταφοράσες της γλουταθειόνης (GSTs) που απαντούν στα φυτά, αποτελούν μια μεγάλη οικογένεια από ισοένζυμα, τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση συνθηκών καταπόνησης και στην αποτοξίνωση ξενοβιοτικών. Τέσσερα GST ισοένζυμα από φύλλα του φυτού P.vulgaris, αλληλουχήθηκαν και η ανάλυση των cdna έδειξε υψηλή ομολογία με GSTs των τάξεων τ (tau) και φ (phi). Στη συνέχεια εκφράστηκαν σε E. coli και καθαρίστηκαν με χρωματογραφία συγγένειας. Ακολούθησε προσδιορισμός της ειδικής δραστικότητας των ισοενζύμων έναντι 20 διαφορετικών υποστρωμάτων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα ισοένζυμα GSTs καταλύουν μεγάλο εύρος αντιδράσεων και επιδεικνύουν ευρεία εκλεκτικότητα. Πραγματοποιήθηκε μοριακή μοντελοποίηση και ανάλυση της δομής, ώστε να αναγνωριστούν τα δομικά χαρακτηριστικά, να κατανοηθεί η εξειδίκευση υποστρώματος και ο καταλυτικός μηχανισμός αυτών των ενζύμων. Τα αποτελέσματα αυτά έδωσαν νέα στοιχεία σχετικά με την καταλυτική και δομική ετερογένεια των GSTs του P. vulgaris. Η μελέτη δραστικότητας φανέρωσε την ποικιλομορφία που χαρακτηρίζει αυτά τα ισοένζυμα, ως προς την εξειδίκευσή τους. Για το κάθε ισοένζυμο υπήρξε διαφορετικό καλύτερο υπόστρωμα, με τα ισοένζυμα PvGSTU1-1, PvGSTU2-2, PvGSTU3-3 και PvGSTF1-1, να παρουσιάζουν μεγαλύτερη δραστικότητα, ως προς τα υποστρώματα xvii

19 ισοθειοκυανικό αλλυλ-εστέρα, 4-χλωρο-7-νιτροβενζο-2-οξο-1,3-διαζόλιο, 1-χλώρο- 2,4-δινιτροβενζόλιο και 2,2 διθειοδιαιθανόλη, αντίστοιχα. Δομικές αναλύσεις έδειξαν ότι οι PvGSTs μοιράζονται ίδια χαρακτηριστικά με άλλες κυτταροπλασματικές φυτικές GSTs, με διαφορές στο ενεργό τους κέντρο και στη C- τελική περιοχή, καθώς και στον σύνδεσμο των N- και C- τελικών περιοχών. Η ετερογένεια που παρατηρήθηκε στη C-τελική περιοχή, φαίνεται να είναι υπεύθυνη για την διαφορετική εξειδίκευση στις PvGSTs. Τα παραπάνω ισοένζυμα όμως που μελετήθηκαν, δεν έδειξαν ικανοποιητική ευαισθησία αναστολής, ως προς φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Έτσι, έχοντας ως σκοπό την ανάπτυξη βιοαισθητήρα ανίχνευσης και προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αποφασίστηκε η εφαρμογή μεθόδων πρωτεϊνικής μηχανικής, ώστε να διευρυνθεί η δυνατότητα ευρέσεως νέων ενζύμων GSTs, με ικανοποιητική ευαισθησία ως προς τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Για το σκοπό αυτό καταπονήθηκαν φυτά P.vulgaris και G.max, θέλοντας να επαχθεί η έκφραση των GSTs, απομονώθηκε RNA με σκοπό τη δημιουργία cdna βιβλιοθήκης. Χρησιμοποιώντας κατάλληλους εκφυλισμένους εκκινητές και PCR, απομονώθηκαν GST γονίδια από φύλα, βλαστό και ρίζα. Τα GST γονίδια υποβλήθηκαν σε in vitro κατευθυνόμενη εξέλιξη (DNA shuffling). H βιβλιοθήκη νέων GST γονιδίων που προέκυψε, κλωνοποιήθηκε σε φορέα κατάλληλο για έκφραση σε E. coli. Σάρωση της βιβλιοθήκης, οδήγησε στην επιλογή μιας νέας μορφής GST ενζύμου, που ανήκει στην τ τάξη. Το νέο αυτό ένζυμο (PvGmGSTUG) καθαρίστηκε με χρωματογραφία συγγένειας και μελετήθηκε κινητικά. Επίσης ελέγχθηκε η εκλεκτικότητά του, ως προς 20 υποστρώματα και 66 φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Το ένζυμο αυτό εμφανίζει υψηλή δράση μεταφοράσης και υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης. Μελετώντας τα διαφορετικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα, βρέθηκαν κυρίως τα οργανοχλωριωμένα εντομοκτόνα και οι στρομπιλουρίνες (μυκητοκτόνα), να είναι ισχυροί αναστολείς του ενζύμου. Η ευαισθησία του ενζύμου ως προς τα φυτοπροστατευτικά βελτιώθηκε περαιτέρω, εφαρμόζοντας κατευθυνόμενη μεταλλαξογένεση κορεσμού στη θέση Phe117 της αμινοξικής αλληλουχίας. Τελικά προέκυψαν επτά νέες μεταλλαγμένες μορφές, οι οποίες σε γενικές γραμμές διατήρησαν παρόμοια κινητική συμπεριφορά με αυτόν του ενζύμου PvGmGSTUG, xviii

20 παρουσιάζοντας όμως βελτίωση ως προς τη συγγένεια του με τη GSH. Η μορφή Phe117Ile εμφάνισε 5-φορές υψηλότερη καταλυτική αποτελεσματικότητα και μεγαλύτερη ευαισθησία έναντι της ομάδας των οργανοχλωριωμένων εντομοκτόνων. Συνεπώς, η μορφή Phe117Ile χρησιμοποιήθηκε για την μελέτη κατασκευής οπτικού βιοαισθητήρα. Το ένζυμο ακινητοποιήθηκε σε σύστημα sol-gel αλκοξυσιλανίων (TES/PTMS), το ίδιο και οι δείκτες ph bromocresol purple (όξινος) και phenol red (βασικός). Έτσι με σύστημα δύο διαφορετικών εγκλωβισμών, αναπτύχθηκε αναλυτική μέθοδος προσδιορισμού του ισομερούς α-endosulfan. To σύστημα εμφανίζει γραμμικότητα στην περιοχή ph=4-7 στα 562 nm. Πρότυπη καμπύλη για το α-endosulfan σχεδιάστηκε σε εύρος συγκέντρωσης 0-30 μm. xix

21 Protein engineering of the enzyme glutathione S-transferase for the development of optical biosensor to detect xenobiotics CHRNPULU G. EVANGELIA ABSTRACT Glutathione S-transferases (GSTs, EC ), are multifunctional enzymes that catalyze the nucleophilic addition of the sulfur atom of glutathione to the electrophilic groups of a large variety of endogenic and xenobiotic (such as drugs, pesticides), thereby increasing their solubility and helping their excretion from the cell. GSTs can be found in mammalians, plants, insects, bacteria and fungi. They have also more functions, like peroxidase, isomerase and dehydroascorbate reductase activity. In addition, GSTs are implicated in the intracellular transport and storage of a broad range of structurally diverse hydrophobic ligands. GSTs structural flexibility allows exhibit different catalytic functions. The purpose of the present thesis, was the evaluation of GSTs enzymes that could be used for the development of simple analytical methods for pesticides determination. This research can be divided in three parts, with the first one (Chapter 3) describes results from human GSTs, while the other two (Chapter 4 and 5) deal with plant GSTs. In the first part human GSTs (hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgsta1-1, hgstt2-2 and hgst1-1), were expressed and purified using affinity chromatography. Then, screening was carried out, for the evaluation of the inhibition potency of these isoenzymes, toward a wide range of insecticides and herbicides. The purpose of this project, was to develop simple assays for the determination of pesticides in water samples, based on GSTs use. The insecticides dieldrin and spiromesifen were identified as potent reversible inhibitors toward hgsta1-1, with IC50 values equal to 17.9 ±1.7 μm and 12.1 ±3.4 μm, respectively. Based on in silico docking analysis and kinetic inhibition studies it was concluded that dieldrin and spiromesifen bind specifically to the enzyme presumably, at a distinct position that partially overlaps with both the G- and H-site. The ability of dieldrin and xx

22 spiromesifen to inhibit hgsta1-1 activity, was exploited for the development of analytical quantification assays for these two pesticides. Linear calibration curves were obtained for dieldrin and spiromesifen, with useful concentration in the range of 0 10 μm. The reproducibility of the assay response, expressed by relative standard deviation, was in the order of 4.1% (N = 28). The method was successfully applied to the determination of these pesticides in real water samples, without sample preparation steps. The enzyme-based assays have potential advantages over bioassays and other analytical methods based on HPLC, in terms of lower cost and technical complexity. Moreover, they provide reasonable sensitivity for certain applications, such as the direct determination of pesticide residues in water samples. Plant GSTs comprise a family of isoenzymes that play essential role in plant defense under biotic and abiotic stress, as well as in pesticide detoxification. Four GST isoenzymes from leaves of P.vulgaris, were isolated. Analysis of the cdna clones, showed that the deduced amino acid sequences share high homology with GSTs that belong to phi and tau classes. The isoenzymes were expressed in E. coli and their substrate specificity was determined towards 20 different substrates. The results showed that the GSTs from P. vulgaris (PvGSTs), catalyze a broad range of reactions and exhibit quite varied substrate specificity. Structural analysis shows that PvGSTs share the same overall structure like others cytosolic plant GSTs, with differences at their active center and in the C-terminal domain, as well as in the linker of N- and C- terminal domains. The structural heterogeneity within the C-terminal domain seems to be responsible for the substrate variability and specificity across PvGSTs. After treatment of P.vulgaris and G.max under stress conditions, for the GST induction, RNA was isolated for cdna creation, using degenerated primers and reverse transcription-pcr. Large diversity in GST genes was accomplished employing directed evolution through DNA shuffling. The shuffled library of new GST genes was cloned and expressed in E. coli. Screening of the library led to the isolation of a novel GST enzyme that displays both glutathione transferase and glutathione peroxidase activities. The enzyme was purified by affinity chromatography and characterized by kinetic analysis towards 20 different substrates and 66 different pesticides. The results showed that the organocloride insecticides and xxi

23 strobilurins (fungicides) are strong inhibitors of the enzyme. The specificity of the enzyme towards pesticides was further improved using site-saturation mutagenesis at position Phe117. Seven new mutants were selected and characterized. The mutant Phe117Ile displays 5-fold higher catalytic efficiency and higher sensitivity towards organochloride insecticides. Therefore, the mutant GSTPhe117Ile was used for the research development of an optical biosensor. The enzyme was immobilized in alkosixylane (TES/PTMS) sol-gel system in the presence of the ph indicators bromocresol purple (acidic) and phenol red (basic). The bioactive material exhibits linear regression in the range ph=4-7 at 562 nm and was used for the development of an analytical method for the determination of α-endosulfan. The calibration curve and analytical range for α-endosulfan determination is 0-30 μm. xxii

24 Στο σύζυγο μου στους γονείς μου, και στο γιο μου. xxiii

25 xxiv

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1

27 1.1. ΟΙ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΜΙΝΟΞΕΑ Οι πρωτεΐνες είναι οι μοριακές μηχανές, οι δομικοί λίθοι και τα «χέρια» του ζωντανού κυττάρου. Mία από τις σημαντικότερες λειτουργίες τους, είναι η ενζυμική κατάλυση χημικών μετατροπών, μέσα και γύρω από το κύτταρο. Επίσης οι ρυθμιστικές πρωτεΐνες ελέγχουν την έκφραση γονιδίων και οι πρωτεΐνες-υποδοχείς (στις λιπιδικές μεμβράνες) δέχονται μεσοκυττάρια σήματα, τα οποία συνήθως μεταφέρονται μέσω των ορμονών. Ακόμα είναι υπεύθυνες για τη διαμεμβρανική μεταφορά πρωτονίων και ηλεκτρονίων, που παρέχονται για την εξ ολοκλήρου βιοενεργητική, όπως η απορρόφηση του φωτός, η αναπνοή, η παραγωγή ΑΤΡ κ.α. (Finkelstein & Ptitsyn, 2002). Οι πρωτεΐνες αποτελούνται από 20 αμινοξέα τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με αμέτρητους συνδυασμούς, μέσω των πεπτιδικών δεσμών. Οι διαφορετικές τους βιολογικές λειτουργίες, δεν οφείλονται μόνο στα αμινοξέα και στην πρωτοταγή δομή τους αλλά και στις τριτοταγείς δομές (Maitra & Nowick, 2003). Ακόμα και μια μικρή αλλαγή της δομής τους, μπορεί να επιφέρει δραματικές αλλαγές μέχρι και απώλεια, στη δραστικότητα τους (Finkelstein & Ptitsyn, 2002). Όλα τα αμινοξέα τα οποία συμμετέχουν στην κατασκευή πρωτεϊνών είναι α-αμινοξέα, δηλαδή η αμινομάδα και η ομάδα του καρβοξυλικού οξέος διαχωρίζονται από ένα άτομο άνθρακα C α. Κάθε αμινοξύ διαφέρει στην πλευρική αλυσίδα που συνδέεται στον C α άνθρακα (van Holde et al., 2010) και σύμφωνα με αυτές κατατάσσονται (Σχήμα 1.1). Παρά την πολυπλοκότητα της δομής των πρωτεϊνών, έχουν προκύψει όροι που περιγράφουν απλά κάποια δομικά στοιχεία, όπως α-έλικες, β-ελάσματα, στροφές και βρόγχοι. Πολλές από τις αλληλεπιδράσεις που συμμετέχουν στην δομή των πρωτεϊνών είναι μη ομοιοπολικές, όπως οι υδρόφοβες, οι ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις και οι δεσμοί υδρογόνου (Maitra & Nowick, 2003). Οι δομές των φυσικών πρωτεϊνών φαίνεται να αποτελούν λεπτή ισορροπία μεταξύ μεγάλων ενεργειακών μαζών, που προκύπτουν από την άθροιση μεγάλου αριθμού ξεχωριστών αδύναμων αλληλεπιδράσεων. Για παράδειγμα η φυσική (Ν) δομή μιας πρωτεΐνης 100 αμινοξέων μπορεί να διαφέρει από την μετουσιωμένη μορφή (U) λιγότερο από 15 kcal/mol, ενώ οι δεσμοί υδρογόνου, η εντροπία της αλυσίδας, οι υδρόφοβες και ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις, καθώς και οι van der Waals δεσμοί ξεχωριστά, μπορούν να έχουν εκατοντάδες kcal/mol (Kallenbach et al., 2003). 2

28 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μη πολικά (υδρόφοβα αμινοξέα) H 2 N CH C H H 2 N CH C CH CH 3 H H 2 N CH C H 2 C H H 2 N CH C CH CH 3 H C H CH 3 Αλανίνη (Ala, A) H 2 N CH C H H 2 C CH CH 3 CH 3 Βαλίνη (Val, V) H 2 N CH C H CH 3 Λευκίνη (Leu, L) H 2 C CH 3 Ισολευκίνη (Ile, I) H 2 N CH C H CH 2 HN Προλίνη (Pro, P) H 2 C CH 2 S HN CH 3 Μεθειονίνη (Met, M) Φαινυλαλανίνη (Phe, F) Τρυπτοφάνη (Trp, W) Αφόρτιστα πολικά αμινοξέα H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H CH 2 H CH 2 CH H CH 2 Γλυκίνη (Gly, G) H Σερίνη (Ser, S) CH 3 Θρεονίνη (Thr, T) SH Κυστεϊνη (Cys, C) H H 2 N CH C H Τυροσίνη (Tyr, Y) CH 2 C NH 2 Ασπαραγίνη (Asn, N) H 2 N CH C H Θετικώς φορτισμένα (βασικά) αμινοξέα H 2 N CH C N CH 2 NH H H 2 N CH C CH 2 CH 2 CH 2 H H 2 N CH C CH 2 CH 2 CH 2 H Αρνητικώς φορτισμένα (όξινα) αμινοξέα H 2 N CH C CH 2 C H H 2 N CH C CH 2 CH 2 C H CH 2 CH 2 C NH 2 Γλουταμίνη Ιστιδίνη (His, H) CH 2 NH 2 Λυσίνη (Lys, K) NH C NH 2 NH Αργινίνη (Arg, R) H Ασπαραγινικό οξύ (Asp, D) H Γλουταμινικό οξύ (Glu, E) Σχήμα 1.1. Τα 20 φυσικά αμινοξέα που μετέχουν στην πρωτεϊνοσύνθεση. 3

29 1.2 ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ Καθώς αρκετές φορές θα αναφερθεί ο όρος εξειδίκευση ενζύμου, παρακάτω παρατίθενται συνοπτικά οι υποθέσεις σχετικά με αυτή. Η ιδιότητα αυτή των ενζύμων επιτρέπει στις καταλυμένες αντιδράσεις να παρουσιάζουν εξειδίκευση, τόσο ως προς το υπόστρωμα της αντίδρασης όσο και προς το προϊόν. Υπόθεση Fischer-κλειδαριάς και κλειδιού (1894) Στην υπόθεση αυτή το υπόστρωμα ( κλειδί ) έχει δομή συμπληρωματική προς τη δομή της ενεργού περιοχής ( κλειδαριά ), στην οποία δεσμεύεται. Οι δομές του υποστρώματος και της ενεργού περιοχής, παραμένουν σταθερές καθ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας δεσμεύσεως και σχηματισμού του συμπλόκου ενζύμουυποστρώματος. Η συγκεκριμένη υπόθεση, παρουσιάζει αδυναμίες καθώς δεν λαμβάνει υπόψη τη δομική ευκαμψία και πλαστικότητα του ενζυμικού μορίου. Υπόθεση Koshland-υπόθεση επαγόμενης προσαρμογής (1958) Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, η δομή της ενεργού περιοχής είναι εύκαμπτη έτσι ώστε το ένζυμο να προσαρμόζεται σταδιακά στερεοδιατακτικά, καθώς το υπόστρωμα δεσμεύεται. Θα μπορούσε να παρομοιαστεί με το ταίριασμα του γαντιού (ένζυμο) στα δάκτυλα του χεριού (υπόστρωμα). Το υπόστρωμα έχει συμπληρωματική δομή προς την ενεργό περιοχή του συμπλόκου ενζύμου-υποστρώματος, και όχι ως προς την ενεργό περιοχή του ελεύθερου ενζύμου. Υπόθεση gston (1948) Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, οι αλληλεπιδράσεις στο σύμπλοκο υποστρώματοςενεργού περιοχής είναι δυνατόν να αντιστοιχούν σε διαφορετικές λειτουργίες δεσμεύσεως και καταλύσεως. Η ενεργός περιοχή φέρει θέσεις δεσμεύσεως που αλληλεπιδρούν με συγκεκριμένες ομάδες του υποστρώματος και κρατούνται αμοιβαία σε σταθερό προσανατολισμό, φέρνοντας με αυτό τον τρόπο την ομάδα υποστρώματος που θα δεχτεί τη χημική αντίδραση στη θέση καταλύσεως (Κλώνης, 2007). 4

30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.3. Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ (GSH) ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ Η γλουταθειόνη πρωτοανακαλύφθηκε το 1888 στη ζύμη από τον Rey-Pailhade, ενώ ο Hopkins την απομόνωσε το 1921 από μυϊκό ιστό και βραβεύτηκε με το βραβείο Νόμπελ (1929) για την διαδικασία προετοιμασίας του τριπεπτιδίου αυτού σε κρυσταλλική δομή (Noctor et al., 2011). Το τριπεπτίδιο γ-l-γλουταμυλ-l-κυστεΐνηγλυκίνη με το κοινό όνομα γλουταθειόνη (GSH), είναι μία θειόλη (Σχήμα 1.2) η οποία απαντά με αφθονία σε όλα τα κύτταρα των θηλαστικών (Reed, 1990, Anderson, 1998), των φυτών (Zechmann et al., 2011) και των αερόβιων βακτηρίων (σπανιότερα των αναερόβιων) (Rouhier et al., 2008). Απαντά δε σε συγκεντρώσεις μέχρι και 10 mm (Rouhier et al., 2008, Pompella et al., 2003). H GSH αποτελεί σχετικά σταθερό πεπτίδιο στο ενδοκυττάριο περιβάλλον καθώς οι πεπτιδάσες διασπούν δεσμούς των α-καρβοξυλικών ομάδων των αμινοξέων και τυπικά, όχι των γ-καρβοξυλικών ομάδων. Επίσης η γλυκίνη στη C- τελική θέση δεν επιτρέπει τη διάσπαση από την γ-γλουταμυλο κυκλοτρανσφεράση (Lushchak, 2012). SH H N H H N H NH 2 γ-γλουταμινικο ΟΞΥ ΚΥΣΤΕΪΝΗ ΓΛΥΚΙΝΗ Σχήμα 1.2. Το τριπεπτίδιο της γλουταθειόνης (ανηγμένη μορφή). Η γλουταθειόνη εναλλάσσεται μεταξύ της ανηγμένης της μορφής (GSH) και της οξειδωμένης (GSSG). Η οξειδωμένη μορφή προκύπτει ύστερα από οξείδωση και 5

31 σχηματισμό δισουλφιδικής γέφυρας μεταξύ δύο μορίων γλουταθειόνης (Σχήμα 1.3). Στα υγιή κύτταρα περισσότερο από το 90% της GSH απαντά στην ανηγμένη μορφή (Mittler et al., 2004). Καθώς η βιολογική κατάσταση ενός κυττάρου, σχετίζεται με την οξειδοαναγωγική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, είναι λογικό ο λόγος GSSG/GSH να εξυπηρετεί ως σημαντικός δείκτης μιας τέτοιας κατάστασης και να ορίζεται ως οξειδοαναγωγικό δυναμικό: E GSSG/2GSH = 269,55 log([gsh] 2 /[GSSG]) mv στους 25 C και ph 7.0 Όσο μεγαλύτερο είναι το δυναμικό τόσο περισσότερο κυριαρχεί η οξειδωμένη μορφή, συνεπώς τόσο μεγαλύτερη είναι η συγγένεια ως προς τα ηλεκτρόνια. Η μεγαλύτερη αρνητική τιμή αυτού του δυναμικού είναι στην αρχική φάση ανάπτυξης των φυτών (Schäfer & Buettner, 2001). Στα περισσότερα κύτταρα και ιστούς, το εκτιμώμενο δυναμικό οξειδοαναγωγής για τον παραπάνω λόγο, κυμαίνεται από 260mV έως 150mV (Lushchak, 2012). 2 H NH 2 N H SH H N H NADP + H NADPH + H + NH 2 H HN N H S S H N NH H NH 2 H Σχήμα 1.3. Η ανηγμένη (GSH) και η οξειδωμένη μορφή (GSSG) της γλουταθειόνης. H σύνθεση της GSH πραγματοποιείται σε δύο στάδια, τα οποία εξαρτώνται από την τριφωσφορική αδενοσίνη (ATP). Στο πρώτο στάδιο, η κυστεΐνη συνδέεται με το γλουταμινικό για να σχηματιστεί η γ-γλουταμυλοκυστεΐνη. Αυτή η αντίδραση ξεκινά με τη συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης (GSH1). Στο δεύτερο στάδιο, η γλυκίνη συνδέεται με την γ-γλουταμυλοκυστεΐνη, από τη συνθετάση της γλουταθειόνης (GSH2), ώστε να σχηματιστεί το τελικό προϊόν (Zechmann et al., 2011) (Σχήμα 1.4). H ενέργεια και των δύο αντιδράσεων, προκύπτει από την 6

32 ΕΙΣΑΓΩΓΗ υδρόλυση της ΑTP. Τα κύρια κέντρα σύνθεσης της γλουταθειόνης είναι τα πλαστίδια και το κυτταρόπλασμα (Wachter et al., 2005). Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι το πρώτο ένζυμο βιοσύνθεσης της γλουταθειόνης (συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης) βρίσκεται υπό αναδραστική αναστολή από τη γλουταθειόνη, σε μοριακή αναλογία 1:1, ώστε συγκέντρωση της γλουταθειόνης να μην ξεπερνά τα απαραίτητα επίπεδα (Κλώνης, 2007). ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗ GSH + GSH1 + GSH2 Σχήμα 1.4. Τα δύο στάδια της σύνθεσης της γλουταθειόνης. Στο πρώτο στάδιο η κυστεΐνη συνδέεται με το γλουταμινικό, με τη βοήθεια του ενζύμου συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης (GSH1). Στο δεύτερο στάδιο η γλυκίνη συνδέεται με την γ-γλουταμυλοκυστεΐνη από τη συνθετάση της γλουταθειόνης (GSH2) ώστε να σχηματιστεί το τελικό προϊόν. 7

33 Εξωκυττάρια η GSH μπορεί να υδρολυθεί από το ένζυμο γ-l-γλουταμυλο τρανσπεπτιδάση (GGT, E.C ), μεταφέροντας τη γ-γλουταμυλομάδα στο νερό για να σχηματίσει γλουταμινικό (Σχήμα 1.5) (Zhang & Forman, 2009) ή υδρολύεται σε αμινοξέα και πεπτίδια (Lushchak, 2012). GGT + + Σχήμα 1.5. Υδρόλυση γλουταθειόνης. Η γλουταθειόνη μπορεί να απεκκρίνεται από το κύτταρο ως GSH ή GSSG ή GSHσύμπλοκο. Τα σύμπλοκα με τη GSH υδρολύονται περαιτέρω και επαναπορροφούνται ενώ τα κατάλοιπα της κυστεΐνης παραμένουν δεσμευμένα στα ξενοβιοτικά και αποβάλλονται από τον οργανισμό. Τα περισσότερα σύμπλοκα-gsh μεταβολίζονται σε μερκαπτουρικό οξύ και αποβάλλονται από τον οργανισμό (Σχήμα 1.6) (Lushchak, 2012). 8

34 ΕΙΣΑΓΩΓΗ H N H SH H N H + RX NH 2 GST SR H N H H N H NH 2 γ-γλουταμυλtrans-πεπτιδάση H 2 N H NH 2 RS N H H NH 2 H 2 N H Αμινοπεπτιδάσες RS H Acetyl-CoA SR NH 2 Ν-ακετυλτρανσφεράση N H H Σχήμα 1.6. Γλουταθειόνη και βιοσύνθεση μερκαπτουρικού οξέος. 9

35 ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ H GSH συντίθεται στο κυτταρόπλασμα και διανέμεται στα ενδοκυττάρια όργανα, όπου και συμμετέχει στη λειτουργία τους, η οποία σχετίζεται με την ρύθμιση της οξειδοαναγωγικής κατάστασης του κυττάρου (Lushchak, 2012). H συγκέντρωση της GSH, δεν είναι η ίδια σε όλα τα υποκυττάρια οργανίδια ή στα κύτταρα (Samiec et al, 2000), ενώ η εξωκυττάρια συγκέντρωσή της (π.χ. στο πλάσμα) είναι μικρότερη σε σχέση με την ενδοκυττάρια (Smith et al, 1996). Απαντά στα μιτοχόνδρια, στον πυρήνα και στο ενδοπλασματικό δίκτυο. Στα περισσότερα διαμερίσματα βρίσκεται σε ανηγμένη μορφή, ενώ στο ενδοπλασματικό δίκτυο παρουσιάζει και υψηλό ποσοστό της οξειδωμένης της μορφής. Η συγκέντρωση της GSH στα μιτοχόνδρια είναι μεγαλύτερη και ο ρόλος της σε αυτά τα οργανίδια είναι πολύ σημαντικός, αρκεί να αναφέρουμε ότι η γλουταθειόνη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο προστατεύοντας την καρδιολιπίνη των μεμβρανών των μιτοχονδρίων, εμποδίζοντας έτσι την απελευθέρωση του κυτοχρώματος C από την εσωτερική μεμβράνη, με σκοπό την απόπτωση (Lushchak, 2012). Στα φυτικά κύτταρα απαντά σε εύρος συγκεντρώσεως από 0,5-10 mm (Noctor et al., 2012). Στα σπορόφυτα τα υψηλότερα επίπεδα γλουταθειόνης έχουν ανιχνευθεί στα μιτοχόνδρια και τα χαμηλότερα στα πλαστίδια, ενώ απαντά σε ενδιάμεσες συγκεντρώσεις στον πυρήνα, στο κυτταρόπλασμα και στο υπεροξείσωμα (Zechmann et al., 2010). Η γλουταθειόνη απαντά στα χυμοτόπια μόνο κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, όπως υψηλή συγκέντρωση θείου στο έδαφος (Höller, et al., 2010), ενώ δεν μπόρεσε να ανιχνευθεί στα κυτταρικά τοιχώματα (Zechmann et al., 2010) ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ H GSH παίρνει μέρος σε πολλές βιοχημικές διεργασίες (Josephy & Mannervic, 2006), ενώ θεωρείται ο σημαντικότερος ρυθμιστής της ενδοκυττάριας οξειδοαναγωγικής κατάστασης, καθώς συμμετέχει στις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις μέσω της ενεργής σουλφυδρυλομάδας της κυστεϊνης (Mendoza-Cozatl et al., 2005). Λόγου χάριν, η GSH προστατεύει το κύτταρο από ηλεκτρονιόφιλους παράγοντες, από τις Ενεργές Μορφές Οξυγόνου (RS) και τις Ενεργές Μορφές Αζώτου (RNS) ((Lushchak, 2012). Προστατεύει τις πρωτεΐνες από την οξείδωση 10

36 ΕΙΣΑΓΩΓΗ (Dixon et al., 2005, Hurd et al., 2005), όπως και τις GSTs για τις οποίες λειτουργεί και ως υπόστρωμα ή συμπαράγοντας (Chronopoulou et al., 2011). Ακόμα λειτουργεί ως συνένζυμο στη βιοσύνθεση των δεοξυριβονουκλεοτιδίων (Holmegren, 1976), ενώ συμμετέχει στην βιοσύνθεση αμινοξέων και στην επιδιόρθωση του DNA (Lushchak, 2012). Παίρνει μέρος στην οξειδοαναγωγική ρύθμιση μοριακών διεργασιών (Forman et al, 2004) και αποτελεί φορέα μοριακών μηνυμάτων ( σινιάλων ) όπως του οξειδίου του αζώτου (Napoli & Ignarro, 2003). Ακόμα εμπλέκεται στην έκφραση γονιδίων και στην απόπτωση (Sies, 1999), καθώς και στο μεταβολισμό οιστρογόνων, λευκοτριενίων και προσταγλανδινών (Lushchak, 2012). Η GSH προστατεύει από παραπροϊόντα του κυτταρικού μεταβολισμού, όπως η μεθυλγλυοξάλη και άλλα α-διακαρβονύλια, τα οποία μπορεί να εμπλέκονται στην παραγωγή RS. Η γλουταθειόνη παίζει το ρόλο συμπαράγοντα στον καταβολισμό της μεθυλογλυοξάλης, στις ζύμες και στα θηλαστικά. Επίσης συμμετέχει στην αποτοξίνωση των θηλαστικών, των φυτών και των ζυμών, από ενδογενείς τοξικές ενώσεις όπως η φορμαλδεϋδη (Σχήμα 1.7). Τέλος συμμετέχει στη μεταφορά των μετάλλων (π.χ. ιόντα Pb, Zn, Cu, Cd, As) και στην αναγωγή τους όπως στην περίπτωση του Cr +6 σε Cr +3, καθώς και του Cu +2 σε Cu + (Lushchak, 2012). 11

37 H 2 C + H NH 2 N H SH H N S-(υδροξυμεθυλ) γλουταθειόνη συνθάση H H NH 2 N H S H H N H NH 2 N H S H H N H S-(υδροξυμεθυλ) γλουταθειόνη αφυδρογονάση H NH 2 N H S H N H NADP+ NADPH + H + H NH 2 N H S H N H S-(φορμυλ) γλουταθειόνη υδρολάση + Η 2 Ο H NH 2 N H SH H N H + H Σχήμα 1.7. Μηχανισμός αποτοξίνωσης της φορμαλδεΰδης με συνυπόστρωμα τη GSH Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ ΣΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ H GSH εκπληρώνει πολλούς ρόλους στο φυτικό μεταβολισμό, καθώς και στην άμυνα των σπορόφυτων κατά τη διάρκεια καταπονήσεων που οφείλονται σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες (Foyer & Noctor, 2009). Στα σπορόφυτα εμπλέκεται στη αποτοξίνωση των ελεύθερων ριζών, στην οξειδοαναγωγική σηματοδότηση, στη ρύθμιση της έκφρασης των γονιδίων και της δραστικότητας των ενζύμων ((Foyer & Noctor, 2009). Η γλουταθειόνη επίσης εμπλέκεται στην αποτοξίνωση από τα ξενοβιοτικά, τα ζιζανιοκτόνα (Edwards et al., 2005, DeRidder, & Goldsbrough, 2006) και τα βαρέα μέταλλα όπως το κάδμιο (Αmmar et al., 2008, DalCorso et al., 2008). Συγκεκριμένα για τα βαρέα μέταλλα, η GSH εμπλέκεται στην μεταφορά τους στο 12

38 ΕΙΣΑΓΩΓΗ χυμοτόπιο μέσω της ρύθμισης της βιοσύνθεσης των φυτοχηλατινών (Zhu et al. 1999, Αmmar et al., 2008). Η γλουταθειόνη είναι ακόμα σημαντική για την ανάπτυξη του φυτού, καθώς έχει επιβεβαιωθεί ότι η μειωμένη σύνθεση γλουταθειόνης σχετίζεται με ανωμαλίες στην ανάπτυξη (Cheng et al., 1995) και ότι η απόλυτη απουσία της γλουταθειόνης, έχει ως αποτέλεσμα το φαινότυπο του νεκρού φυτού (Cairns, et al., 2006). Επίσης αποθηκεύει το ανηγμένο θείο, αποτελεί υπόστρωμα για τα ένζυμα GSTs όπως θα δούμε παρακάτω και διατηρεί τις σουλφυδρυλ-ομάδες της κυστεΐνης σε ανηγμένη μορφή (Noctor et al. 2002). Επιπλέον, η οξειδοαναγωγική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η γλουταθειόνη είναι σημαντική για την ανάπτυξη του φυτού. Σε φυτά τα οποία δεν έχουν καταπονηθεί απαντά κυρίως με την ανηγμένη της μορφή (GSH), ενώ κατά τη διάρκεια οξειδωτικού στρες μπορεί να σχηματιστούν μεγάλες ποσότητες της οξειδωμένης της μορφής (GSSG), η οποία σχετίζεται με τη μειωμένη ανάπτυξη, το λήθαργο ή και τον κυτταρικό θάνατο (Krannet et al., 2002, Kranner et al., 2006). Οι μελέτες που έχουν γίνει για τη GSH στα φυτά αφορούν κυρίως στα σπορόφυτα ενώ πρόσφατη μελέτη αρσενικού γαμετόφυτου αναδεικνύει την σημαντικότητα της γλουταθειόνης στην in vitro βλάστηση της γύρης και την πιθανή εμπλοκή της στο μεταβολισμό της αυξίνης ενώ τίθεται και το ερώτημα αν υπάρχουν μεταφορείς της γλουταθειόνης μέσω των κυτταροπλασματικών μεμβρανών (Zachmann et al., 2011). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη ομόλογων πεπτιδίων της γλουταθειόνης που απαντούν στα φυτά. Για παράδειγμα, σε όσπρια έχουν βρεθεί πολλές φορές ομόλογα της GSH, τα οποία σηματοδοτούν τις βέλτιστες συνθήκες ή τις καταπονήσεις (Noctor et al., 2010). Μελέτες έχουν δείξει ότι η καταπόνηση σπόρων σόγιας και μπιζελιού με κάδμιο, επιφέρει σημαντική μείωση του λόγου GSH/hGSH, όπου hgst είναι η ομογλουταθειόνη (Σχήμα 1.16) (Noctor et al., 2010, Smiri et al., 2010). Η μείωση που παρατηρείται στην συγκέντρωση της GSH, πιθανόν να οφείλεται στο σχηματισμό συμπλόκων Cd-GSH ή στην συμμετοχή της GSH στη σύνθεση των φυτοχηλατινών (Σχήμα 1.8) (Mendoza-Cόzatl & Moreno-Sánchez, 2006). Συνεπώς, η GSH παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση των επιβλαβών μετάλλων, ως πρόδρομη ουσία των φυτοχηλατινών αλλά και λόγω της υψηλής συγγένειας που παρουσιάζει η σουλφυδρυλομάδα (-SH) της με τα μέταλλα. Η 13

«Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ουσιών»

«Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ουσιών» ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Χρονοπούλου Ευαγγελία Επιβ. Καθηγητής: Λάμπρου Νικόλαος «Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών

Διαβάστε περισσότερα

Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων. 1/10/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας

Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων. 1/10/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας αμινοξέα Οι πρωτεΐνες δομούνται από ένα σύνολο αμινοξέων Λυσίνη CORN Ισομερές L Ισομερές D R = πλευρική αλυσίδα (side chain) Τα περισσότερα αμινοξέα είναι ασύμμετρα Όλα τα αμινοξέα που βρίσκονται στις

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Πρωτεΐνες Πολυσακχαρίτες Λίπη Γαλακτικό Γλυκόζη Αμινοξέα Πρωτεΐνες οργανισμού Δεξαμενή Αζώτου Πυροστα φυλικό Γλυκονεογένεση Γλυκόλυση Acetyl-CoA 6- φωσφορική Γλυκόζη

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους

και χρειάζεται μέσα στο ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. ενζύμων κύτταρο τρόπους Για να εξασφαλιστεί η σωστή και αρμονική έκφραση των ενζύμων μέσα στο κύτταρο χρειάζεται ρύθμιση εναρμόνιση των διαφόρων ενζυμικών δραστηριοτήτων. και Η εναρμόνιση αυτή επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΟΛΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΟΛΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ 1 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΟΛΟΥ 2010-11 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο : ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ 1. Τι είναι η Βιοχημεία και με ποιες ενώσεις ασχολείται. 2. Πόσα και ποια στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

COOH R 2. H α-αμινοξύ 2

COOH R 2. H α-αμινοξύ 2 7 Χαρακτηριστικές χημικές αντιδράσεις των πρωτεϊνών Στόχος της άσκησης: Κατανόηση της χημικής σύστασης των πρωτεϊνών. Η εξοικείωση με σημαντικές ιδιότητες των πρωτεϊνών και αμινοξέων: παρουσία των ιοντικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ ΜΙΝΟΠΕΤΡΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΦΥΣΙΚΟΣ - Ρ/Η ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΕΦΕ 2 ου ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Οι δομικοί λίθοι

Κεφάλαιο 1. Οι δομικοί λίθοι Κεφάλαιο 1 Οι δομικοί λίθοι Κεφάλαιο 1 Οι Δομικοί Λίθοι των Πρωτεϊνών Εικόνα 1.1 Η αμινοξική αλληλουχία μιας πρωτεϊνικής πολυπεπτιδικής αλυσίδας ονομάζεται πρωτοταγής δομή. Διαφορετικές περιοχές της αλληλουχίας

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ Πρωτεΐνες Οι πρωτεΐνες είναι τα εργαλεία των ζωντανών οργανισμών Οι πρωτεΐνες είναι υπεύθυνες για όλες τις αντιδράσεις και τις δραστηριότητες του κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4 ο AMINOΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

MAΘΗΜΑ 4 ο AMINOΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ MAΘΗΜΑ 4 ο AMIΞΕΑ-ΠΕΠΤΙ ΙΑ-ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Αλανίνη (Αla) Αλανυλοσερίνη (Αla-Ser) Αλβουµίνη ρα. Κουκουλίτσα Αικατερίνη Χηµικός Εργαστηριακός Συνεργάτης Τ.Ε.Ι Αθήνας ckoukoul@teiath.gr AMIΞΕΑ 2 λειτουργικές οµάδες

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση

Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση Κεφάλαια 8 ο Ένζυμα και κατάλυση Τα ένζυμα είναι βιομόρια που μεσολαβούν στους χημικούς μετασχηματισμούς και στη μετατροπή της ενέργειας Κύρια χαρακτηριστικά τους η ισχύς και η εξειδίκευση Πλέον θα τα

Διαβάστε περισσότερα

Θρέψη Φυτών. Ενότητα 9 η Οι ενεργές μορφές οξυγόνου στα φυτά

Θρέψη Φυτών. Ενότητα 9 η Οι ενεργές μορφές οξυγόνου στα φυτά Θρέψη Φυτών Ενότητα 9 η Οι ενεργές μορφές οξυγόνου στα φυτά Όνομα καθηγητή: Δ. Μπουράνης Όνομα καθηγητή: Σ. Χωριανοπούλου Τμήμα: Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής Στόχοι ενότητας 1. Ποιες είναι οι ενεργές μορφές

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Θερινό εξάμηνο ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Θερινό εξάμηνο ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Θερινό εξάμηνο 2015 Αριστοτέλης Χ. Παπαγεωργίου Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1. ΧΗΜΙΚΗ ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 2. BΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ Ι. ΑΤΟΜΑ ΚΑΙ ΜΟΡΙΑ ΙΙ. ΧΗΜΙΚΟΙ ΔΕΣΜΟΙ ΙΙΙ. ΜΑΚΡΟΜΟΡΙΑ ΣΤΑ ΚΥΤΤΑΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Σεπτέμβριος 2015 Αντωνία Ματάλα Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τι είναι οι πρωτεΐνες Βασικά σημεία Οργανικά μεγαλομόρια που αποτελούνται από αμινοξέα (περιέχουν C, H, O & Ν) Απαραίτητες

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8: ΕΝΖΥΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΤΙΚΗ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Παράδειγμα: η αναγωγή του αζώτου σε αμμωνία Ν 2 + 3Η

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α.

Διαβάστε περισσότερα

Μερικά χαρακτηριστικά του ενεργού κέντρου των ενζύμων

Μερικά χαρακτηριστικά του ενεργού κέντρου των ενζύμων Μερικά χαρακτηριστικά του ενεργού κέντρου των ενζύμων Το ενεργό κέντρο καταλαμβάνει σχετικά μικρό τμήμα του ολικού όγκου του ενζύμου Το ενεργό κέντρο είναι μια τρισδιάστατη ολότητα Η ειδικότητα δέσμευσης

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΜΟΡΙΑΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING) 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING)

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 22 Πρωτεΐνες

Κεφάλαιο 22 Πρωτεΐνες Κεφάλαιο 22 Πρωτεΐνες Σύνοψη Οι πρωτεΐνες είναι μακρομόρια που προκύπτουν από την ένωση α-αμινοξέων. Τα α-αμινοξέα είναι οργανικές ενώσεις που έχουν μία αμινομάδα (ΝΗ 2 ) και καρβοξύλιο (COOH) συνδεδεμένα

Διαβάστε περισσότερα

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001

Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 Ζήτηµα 1ο Χηµεία-Βιοχηµεία Τεχνολογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2001 1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Καταβολισμός Αναβολισμός Η Βιοενεργητική έχει ως αντικείμενο της τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο οι οργανισμοί χρησιμοποιούν την ενέργεια, για να υλοποιούν τις δραστηριότητες της ζωής. ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Το σύνολο των φυσικοχημικών

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΜΟΡΙΑΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING) 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ερωτήσεις Α1 και Α2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα

Εργασία Βιολογίας. Β. Γιώργος. Εισαγωγή 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ. Μεταφορά ενέργειας στα κύτταρα Εργασία Βιολογίας Β. Γιώργος Εισαγωγή Η ενεργεια εχει πολυ μεγαλη σημασια για εναν οργανισμο, γιατι για να κανει οτιδηποτε ενας οργανισμος ειναι απαραιτητη. Ειναι απαραιτητη ακομη και οταν δεν κανουμε

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 25 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-oA Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική φωσφορυλίωση

Διαβάστε περισσότερα

Τάξη. Γνωστικό αντικείµενο: Ειδικοί διδακτικοί στόχοι

Τάξη. Γνωστικό αντικείµενο: Ειδικοί διδακτικοί στόχοι Αµινοξέα και πεπτίδια Τάξη Μάθηµα Γνωστικό αντικείµενο: ιδακτική ενότητα Απαιτούµενος χρόνος Χηµεία,Βιοχηµεία. Αµινοξέα και πεπτίδια 2 διδακτικές ώρες Ειδικοί διδακτικοί στόχοι Οι διδακτικοί στόχοι αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής

ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Φατούρος Ιωάννης Αναπληρωτής Καθηγητής Θέματα Διάλεξης Δομή, αριθμός και διαχωρισμός των αμινοξέων Ένωση αμινοξέων με τον πεπτιδικό δεσμό για τη δημιουργία πρωτεΐνης Λειτουργίες των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΒΑΡΕΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥΣ Μιχαήλ

Διαβάστε περισσότερα

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΘΕΜΑ 1o 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Η σταθερά Κ w στους 5 ο C έχει τιµή 10-14 : α. µόνο στο καθαρό νερό β. σε οποιοδήποτε υδατικό διάλυµα γ. µόνο σε υδατικά

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Ν 2. 78% της σύστασης της ατμόσφαιρας

Ν 2. 78% της σύστασης της ατμόσφαιρας Αφομοίωση του Ν 2 Ν 2 78% της σύστασης της ατμόσφαιρας 3.8 x 10 15 τόνοι Ν 2 σε ατμόσφαιρα 18 x 10 15 τόνοι Ν 2 σε ιζήματα του φλοιού της γης Κύκλος του Ν 2 Αφομοίωση Ν 2 στα φυτά - Άλατα Βασική πηγή αζώτου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΑ 1 ΚΑΙ 2 ΘΕΜΑ 1 ο Α. Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Το

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α

Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α Α μ ι ν ο ξ έ α - π ε π τ ί δ ι α 2.1. Χημική δομή και ταξινόμηση των αμινοξέων Τα αμινοξέα, όπως υποδηλώνει και το όνομά τους, περιέχουν στο μόριό τους δύο χαρακτηριστικές ομάδες: την αμινομάδα και την

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μοριακή Αναγνώριση Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τμήμα Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών 1 Μοριακή Αναγνώριση Με τον όρο μοριακή αναγνώριση περιγράφουμε την αλληλεπίδραση μεταξύ δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΥ ΓΕΝΙΚΥ ΛΥΚΕΙΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΜΑΪΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΜΕΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΛΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΣ ΤΕΧΝΛΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΛ ΣΕΛΙΔΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. (2006-2008) Βαθμός: «Άριστα» (9,25/10)

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. (2006-2008) Βαθμός: «Άριστα» (9,25/10) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΓΠΣ MSc- ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τηλέφωνο: 6972314589 / 210-8221676 E-mail: tmaltez@otenet.gr, tasosmalt@yahoo.gr Στρατιωτική θητεία: Ολοκληρωμένη ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - Μεταπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Σεπτέμβριος 2016 Αντωνία Ματάλα Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Βασικά στοιχεία Πρωτεΐνες και διατροφή Οργανικά μεγαλομόρια τα οποία αποτελούνται από αμινοξέα (περιέχουν C, H, O & Ν) Απαραίτητες

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες

KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός. Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες KΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Μεταβολισμός Ενότητα 3.1: Ενέργεια και Οργανισμοί Ενότητα 3.2: Ένζυμα - Βιολογικοί Καταλύτες Να συμπληρώσετε με τους κατάλληλους όρους τα κενά στις παρακάτω προτάσεις: 1. Ο καταβολισμός περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ο 1. Με ποιο μηχανισμό αντιγράφεται το DNA σύμφωνα με τους Watson και Crick; 2. Ένα κύτταρο που περιέχει ένα μόνο χρωμόσωμα τοποθετείται σε θρεπτικό υλικό που περιέχει ραδιενεργό

Διαβάστε περισσότερα

3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μεταβολισμός του κυττάρου

3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μεταβολισμός του κυττάρου 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μεταβολισμός του κυττάρου ΤΥΠΟΙ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ Α. Εξώθερμη αντίδραση = απελευθέρωση ενέργειας Β. Ενδόθερμη αντίδραση = πρόσληψη ενέργειας 3ο λύκ. Ηλιούπολης επιμέλεια: Αργύρης Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ. της Νικολέτας Ε. 1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ της Νικολέτας Ε. 3ο Κεφάλαιο Περιληπτική Απόδοση 3.1. Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: Β43246Ψ8Ζ6-ΘΦ9 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

ΑΔΑ: Β43246Ψ8Ζ6-ΘΦ9 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΙ ΙΚΟΣ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ ΚΟΝ ΥΛΙΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ Ταχ. /νση: Ιερά Οδός 75, Τ.Κ. 118 55 Αθήνα, 30/10/2012 Πληροφορίες: κ. Γ. Πρωτεκδίκου Αρ. Πρωτ: 14622 Τηλέφωνο: 210

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΤΙΜΙΚΡΟΒΙΑΚΩΝ ΙΔΟΤΗΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ: ΔΡΑΣΗ ΕΝΑΝΤΙ Listeria monocytogenes ΚΑΙ Pseudomonas

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΠΕΠΤΙΔΙΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΠΕΠΤΙΔΙΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΠΕΠΤΙΔΙΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Παππάς Χρήστος Επίκουρος καθηγητής ΑΜΙΝΟΞΕΑ Αμινοξέα είναι οργανικά μόρια που διαθέτουν καρβοξύλιο (-α) και αμινομάδα (-ες). Πλευρική αλυσίδα R NH 2 α O α- αμινοξύ OH Είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά

9/5/2015. Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για τα φυτά Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Θρεπτικές ουσίες Απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για την αύξηση των φυτών: Μακροστοιχεία: C, H, O, N, P, S, K,

Διαβάστε περισσότερα

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ

AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ AMINEMAX και ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ Το AMINΕMAX παραλαμβάνεται από κανονική ενζυματική υδρόλυση με πρώτες ύλες από σπόρους σιτηρών και καλαμποκιού σε ισορροπία με μείγμα από ειδικά ένζυμα ( Έξω πρωτει πρωτεΐνάσες-

Διαβάστε περισσότερα

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i..

Τα χημικά στοιχεία που είναι επικρατέστερα στους οργανισμούς είναι: i.. ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «XHMIKH ΣΥΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ» ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Όταν αναφερόμαστε στον όρο «Χημική Σύσταση του Κυττάρου», τί νομίζετε ότι

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου στους χλωροπλάστες και της σακχαρόζης στο κυτταρόπλασμα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Η σημασία της ενέργειας στους οργανισμούς. Η ενέργεια είναι ένας παράγοντας σημαντικός για τους οργανισμούς γιατί όλες οι λειτουργίες τους απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ, ΠΕΚ Μεταβολισμός: Βασικές έννοιες και σχεδιασμός

ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ, ΠΕΚ Μεταβολισμός: Βασικές έννοιες και σχεδιασμός ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ, ΠΕΚ 2014 Μεταβολισμός: Βασικές έννοιες και σχεδιασμός Μεταβολισμός Βασικές Έννοιες Αντικείμενο 1) το κύτταρο αντλεί ενέργεια (αναγωγική ισχύ) από το περιβάλλον του; 2) το κύτταρο συνθέτει τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Ενότητα 8η - Μέρος Α ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Όνομα καθηγητή: Μ. ΚΑΨΟΚΕΦΑΛΟΥ Όνομα καθηγητή: Α. ΖΑΜΠΕΛΑΣ Τμήμα: Επιστήμης τροφίμων και διατροφής του ανθρώπου ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η δομή των πρωτεϊνών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2016-2017 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ 1) Δίνονται τα αμινοξέα σερίνη, αλανίνη, γλουταμικό, κυστεΐνη, λυσίνη, αργινίνη, διαχωρίστε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. . Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted Lowry συζυγές ζεύγος οξέος βάσης είναι το ζεύγος α.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ. . Σύμφωνα με τη θεωρία Brönsted Lowry συζυγές ζεύγος οξέος βάσης είναι το ζεύγος α. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑ ΑΣ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 22 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Άσκηση: Αναπνοή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Άσκηση: Αναπνοή Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται λόγος για τη λειτουργία της αναπνοής και τον ρόλο της στους φυτικούς οργανισμούς. Πιο συγκεκριμένα μελετάται η αναπνοή σε αρτίβλαστα και διαβρεγμένα

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Θρεπτικά στοιχεία» Ορεστιάδα 2017 Απαραίτητο θεωρείται ένα στοιχείο όταν: 1. Η έλλειψη του εµποδίζει την ολοκλήρωση του φυτικού

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Τ. ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΜΗΜΑ Β3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ο όρος ενέργεια σημαίνει δυνατότητα παραγωγής έργου.

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ Οι πρωτεΐνες είναι πολυμερείς ουσίες με κυρίαρχο και πρωταρχικό ρόλο στη ζωή. Πρωτεΐνες είναι οι ουσίες που κυρίως δομούν και λειτουργούν τους οργανισμούς. Λέγονται και λευκώματα λόγω του λευκού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΙΟΜΟΡΙΩΝ Διδάσκοντες: Δ.Δ. Λεωνίδας, Α.-Μ. Ψαρρά Κωδικός e-class: SEYC194 28/9/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας 28/9/2015 Δ.Δ. Λεωνίδας Βιοχημεία είναι η Χημεία που εμφανίζεται μέσα στους ζώντες οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

οµή και Αναδίπλωση πρωτεϊνών

οµή και Αναδίπλωση πρωτεϊνών οµή και Αναδίπλωση πρωτεϊνών Νηφόρου Κατερίνα Μεταδιδακτορική Ερευνήτρια, Οµάδα Μοριακής Καρκινογένεσης, Εργ/ριο Ιστολογίας-Εµβρυολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών Σηµασία των πρωτεϊνών Ενζυµική κατάλυση Μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός μικροοργανισμών

Μεταβολισμός μικροοργανισμών Μεταβολισμός μικροοργανισμών Ο μεταβολισμός είναι το σύνολο των βιοχημικών αντιδράσεων που πραγματοποιούνται στα κύτταρα των ζωντανών οργανισμών. Συνεπώς ο μεταβολισμός περιλαμβάνει όλες εκείνες τις βιοχημικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική

Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Περιεχόμενα μαθήματος 1. Εισαγωγή στη μεταβολική μηχανική 2. Κυτταρικός μεταβολισμός 3. Μοντέλα κυτταρικών αντιδράσεων 4. Ισοζύγια μάζας και ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός

Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Department of Chemical Το κύτταρο και ο κυτταρικός μεταβολισμός Αναπλ. Καθηγητής Δημοσθένης Σαρηγιάννης 1 Department of Chemical Κυτταρική αναπνοή Λαμβάνει χώρα σε τρία στάδια Γλυκόλυση, ένα μόριο γλυκόζης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ, ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ, ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΙΚΟΝΑ 2.4 ΣΤΑΔΙΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ σ ε λ ί δ α 1 ΕΙΚΟΝΑ 4.2β ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Να συμπληρώσετε τα κενά πλαίσια της εικόνας με την κατάλληλη λέξη ή φράση 2. Να γράψετε τον προσανατολισμό της μετακίνησης του ριβοσώματος

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή διατριβή. Η επίδραση της τασιενεργής ουσίας Ακεταλδεΰδης στη δημιουργία πυρήνων συμπύκνωσης νεφών (CCN) στην ατμόσφαιρα

Πτυχιακή διατριβή. Η επίδραση της τασιενεργής ουσίας Ακεταλδεΰδης στη δημιουργία πυρήνων συμπύκνωσης νεφών (CCN) στην ατμόσφαιρα ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή Η επίδραση της τασιενεργής ουσίας Ακεταλδεΰδης στη δημιουργία πυρήνων συμπύκνωσης νεφών (CCN)

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ 2.1 ΒΑΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΙΚΑ ΜΟΡΙΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΑΠΌ ΤΟΥΣ ΖΩΝΤΕΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ 2.2 Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ, ΠΟΙΚΙΛΟΜΟΡΦΙΑ, ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΙΕΣΗ 2.3 ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΙ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΕΊΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή διατριβή ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΩΓΗΣ ΤΩΝ ΟΞΕΙΔΙΩΝ ΤΟΥ ΑΖΩΤΟΥ (NO X

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια

πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια πρωτεϊνες νουκλεϊκά οξέα Βιολογικά Μακρομόρια υδατάνθρακες λιπίδια Περιγραφή μαθήματος Επανάληψη σημαντικών εννοιών από την Οργανική Χημεία Χημική σύσταση των κυττάρων Μονοσακχαρίτες Αμινοξέα Νουκλεοτίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 013 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A Στις ερωτήσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που

Διαβάστε περισσότερα

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis

PCR Εφαρμογές-2. RACE Site directed mutagenesis PCR Εφαρμογές-2 RACE Site directed mutagenesis Σκοπός της αντίδρασης PCR (Polymerase Chain Reaction) είναι το να φτιάξει ένα μεγάλο αριθμό αντιγράφων. BHMATA 1. ΑΠΟΔΙΑΤΑΞΗ 2. ΥΒΡΙΔΙΣΜΟΣ 3. ΕΠΙΜΗΚΥΝΣΗ Επειδή

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (ΤΡΟΦΙΜΑ-ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ) Περιεχόµενο - Σκοπός του Μαθήµατος 6 ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Ο ΗΓΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Το µάθηµα Επιστήµη και Μηχανική Βιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal

9/5/2015. Σάκχαρα. πηγή ενεργειακού δυναµικού για τα φυτικά κύτταρα. Πρωτεΐνες. Ποσό της ηλιακής ενέργειας που φθάνει στη γη 13 x 10 23 cal Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Ροή της βιολογικής ενέργειας και ρόλος των ενζύµων» Ορεστιάδα 2015 Ροή της βιολογικής ενέργειας Ποσό της ηλιακής ενέργειας που

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ο αριθμός mol OH ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια. Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων.

Ενέργεια. Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων. Ενέργεια Τι είναι η ενέργεια; Ενέργεια είναι η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία της εµφάνισης των φυσικών, χηµικών και βιολογικών φαινοµένων. Είναι απαραίτητη; Η ενέργεια είναι απαραίτητη για τους

Διαβάστε περισσότερα

To πρωτέωμα είναι η λειτουργική απεικόνιση του γονιδιώματος. Βιοχημεία Ι Γ-1

To πρωτέωμα είναι η λειτουργική απεικόνιση του γονιδιώματος. Βιοχημεία Ι Γ-1 To πρωτέωμα είναι η λειτουργική απεικόνιση του γονιδιώματος Βιοχημεία Ι Γ-1 καθαρισμός των πρωτεϊνών είναι το απαραίτητο πρώτο ήμα για να χαρακτηρίσουμε τη λειτουργικότητα μιας ρωτεΐνης σε φυσιολογικές

Διαβάστε περισσότερα