ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣΗ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΞΕΝΟΒΙΟΤΙΚΩΝ ΕΝΩΣΕΩΝ» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Ν. ΛΑΜΠΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2013

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων» Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε στο εργαστήριο Ενζυμικής Τεχνολογίας του τμήματος Βιοτεχνολογίας (πρώην Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας) του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών «Η έγκριση της παρούσας διδακτορικής διατριβής από το Τμήμα Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών δεν υποδηλώνει αποδοχή των γνωμών του συγγραφέα». [Ν. 5343/1932, Άρθρο 202] i

3 ΑΘΗΝΑ 2013 Η ανάθεση του θέματος της διδακτορικής διατριβής («Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων») έγινε με απόφαση της ΓΣΕΣ του Τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας ( ). Ο ορισμός της επταμελούς Εξεταστικής Επιτροπής έγινε με απόφαση της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας (Συνεδρία 12 η / ). ii

4 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Επιβλέπων Λάμπρου Νικόλαος Αναπληρωτής Καθηγητής Ενζυμικής Τεχνολογίας, Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μέλη Κλώνης Ιωάννης Φλεμετάκης Εμμανουήλ Καθηγητής Ενζυμικής Τεχνολογίας, Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας Φυτών και Μικροοργανισμών Τμήμα Βιοτεχνολογίας Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΕΠΤΑΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Λάμπρου Νικόλαος Αναπ. Καθηγητής, Γ.Π.Α. (Επιβλέπων Καθηγητής) Κλώνης Ιωάννης Καθηγητής, Γ.Π.Α. Φλεμετάκης Εμμανουήλ Επίκ. Καθηγητής, Γ.Π.Α. Κίντζιος Σπυρίδων Καθηγητής, Γ.Π.Α. Ηλιόπουλος Ηλίας Καθηγητής, Γ.Π.Α. Βόντας Ιωάννης Αναπ. Καθηγητής, Πανεπιστημίου Κρήτης Ντούνη Ελένη Επίκ. Καθηγήτρια, Γ.Π.Α. iii

5 Η εκπόνηση της διδακτορικής διατριβής έτυχε χορήγηση υποτροφίας από το Πρόγραμμα Ηράκλειτος ΙΙ: Ενίσχυση του ανθρώπινου ερευνητικού δυναμικού μέσω της υλοποίησης διδακτορικής διατριβής». H παρούσα έρευνα έχει συγχρηματοδοτηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο - ΕΚΤ) και από εθνικούς πόρους μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς (ΕΣΠΑ) - Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ. Επένδυση στην κοινωνία της γνώσης μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου. iv

6 ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ E. Chronopoulou, P. Madesis, B. Asimakopoulou, D. Platis, A. Tsaftaris, N.E. Labrou (2012). Catalytic and structural diversity of the fluazifopinducible glutathione transferases from Phaseolus vulgaris. Planta, 235, E. Chronopoulou, A.C. Papageorgiou, A. Markoglou and N.E. Labrou (2012). Inhibition of human glutathione transferases by pesticides: Development of a simple analytical assay for the quantification of pesticides in water. J. Mol. Cat. B: Enzymatic, 81, Kotzia, G. A., Platis, D., Axarli, I. Α., Chronopoulou, E., Karamitros, C., Labrou, N.E. (2012). Biocatalysis, Enzyme Engineering and Enzyme Biotechnology, Food Biochemistry and Food Processing, Second Edition. Edited by Benjamin Simpson, Leo Nollet, Gopinadhan Paliyath and Soottawat Benjakul. John Wiley & Sons, Inc., E. Chronopoulou, I. Axarli, I. Nianiou-beidat, P. Madesis, A. Tsaftaris, and N. Labrou (2011). Structure and antioxidant catalytic function of plant glutathione transferases. Current Chemical Biology, 5, E. Chronopoulou, M. Chatzikonstantinou, P. Madesis, I. Nianiou-beidat and N.E. Labrou. (2013). Structure, function and catalytic properties of human glutathione transferase P1-1. In: Glutathione, structure, function and biotechnological implications. Nova Publishers, USA pp E.G. Chronopoulou and Nikolaos E. Labrou (2011). Site-saturation Mutagenesis: A Powerful Tool for Structure-Based Design of Combinatorial Mutation Libraries. Curr. Protoc. Protein Sci. Chapter 26:Unit E.G. Chronopoulou and N.E. Labrou (2009). Glutathione Transferases: Emerging Multidisciplinary Tools in Red and Green Biotechnology. Recent Pat Biotechnol. 3, E. Chronopoulou, P. Madesis, A. Tsaftaris, N.E. Labrou (2013). Cloning and characterization of a biotic stress inducible glutathione transferase from Phaseolus vulgaris (υποβλήθηκε προς δημοσίευση) E.G. Chronopoulou and N.E. Labrou (2013). Synthesis and application of dye-ligand affinity adsorbents. In Methods in Mol. Biol., (in press). v

7 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ 2o Συνέδριο Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, 4-5 Οκτωβρίου 2012, Συνεδριακό Κέντρο ΓΠΑ. Τίτλος ανακοίνωσης: «Αναστολή της μεταφοράσης της γλουταθειόνης από φυτοπροστατευτικά: ανάπτυξη ενζυμικής μεθόδου προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών σε δείγματα νερού». 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Bιοεπιστημών «Βιοεπιστήμες: μοχλός ανάπτυξης της κοινωνίας» Συνεδριακό και Πολιτιστικό Κέντρο Πανεπιστημίου Πατρών Οκτωβρίου Τίτλος ανακοίνωσης: «Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ουσιών». 63 RD Congress of the Hellenic Society of Biochemistry and Molecular Biology, 9-11 Νοεμβρίου 2012, Κρήτη. Τίτλος ανακοίνωσης: «Molecular and catalytic characterization of the herbicide-inducible glutathione transferases from Phaseolus vulgaris». 35ο Επιστημονικό Συνέδριο, Μαΐου 2013, Ναύπλιο. Τίτλος ανακοίνωσης: «Protein engineering of glutathione transferase for the development of optical biosensor to detect xenobiotics». vi

8 Ευχαριστίες Η παρούσα διδακτορική διατριβή εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Ενζυμικής Τεχνολογίας του Τμήματος Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την επίβλεψη του Αναπλ. Καθηγητή Λάμπρου Νικόλαο. Καθώς η διδακτορική διατριβή είναι μια μακροχρόνια και επίπονη διαδικασία, θα ήθελα να ευχαριστήσω ορισμένους ανθρώπους, οι οποίοι στάθηκαν αρωγοί σε αυτήν μου την προσπάθεια. Κατ αρχήν θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Αναπλ. Καθηγητή Λάμπρου Νικόλαο για την αδιάκοπη συμπαράσταση, την άριστη καθοδήγηση του και τις πολύτιμες συμβουλές του. Υπήρξε πάντα πρόθυμος όλα αυτά τα χρόνια, να ακούσει τους προβληματισμούς και τις απογοητεύσεις μου, μεταδίδοντας πάντα αισιοδοξία και προτείνοντας λύσεις. Τον ευχαριστώ για την εμπιστοσύνη που μου έδειξε από την αρχή, την κατανόηση του κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μου και για τις ευκαιρίες που μου πρόσφερε. Επίσης τoν ευχαριστώ θερμά για τις ουσιαστικές διορθώσεις κατά τη συγγραφή της παρούσας μελέτης. Ο Καθηγητής Κλώνης Ιωάννης, μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής, βοήθησε σημαντικά με τις συμβουλές και τις πολύτιμες παρατηρήσεις του. Τον ευχαριστώ για ήταν πάντα πρόθυμος για επιστημονικές και όχι μόνο συζητήσεις, καθώς και για την παρότρυνσή του για έρευνα. Ο Επίκ. Καθηγητής Φλεμετάκης Μανώλης μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής μου έδωσε σημαντική βοήθεια όταν τη χρειάστηκα. Θέλω επίσης να εκφράσω τις ευχαριστίες μου και στα άλλα μέλη της Επταμελούς Επιτροπής για την πρόθυμη συμμετοχή τους στην εξέταση μου και τον πολύτιμο χρόνο που διέθεσαν για την ανάγνωση της διατριβής μου. Ακόμα θα ήθελα να ευχαριστήσω το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) Ερευνητικό Χρηματοδοτούμενο Έργο: Ηράκλειτος ΙΙ, για τη χορήγηση υποτροφίας για την εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής. Ευχαριστώ ιδιαίτερα τη φίλη Ευαγγελία Παπά, ΕΤΕΠ του Εργαστηρίου για τη βοήθεια της όλα αυτά τα χρόνια, τη συμπαράσταση και το φιλικό περιβάλλον συνεργασίας. vii

9 Θα ήταν παράλειψη μου να μην εκφράσω τις ευχαριστίες μου στην Δρα. Αξαρλή Ειρήνη για τις πρώτες ημέρες μου στο Εργ. Ενζυμικής Τεχνολογίας, η οποία μαζί με την Ευαγγελία Παπά, μου υπέδειξαν τις πρώτες βασικές τεχνικές με ιδιαίτερη υπομονή. Ακόμα θέλω να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στο φίλο Υποψ. Δρ. Καραμήτρο Χρήστο για τις επιστημονικές του συμβουλές όλα αυτά τα χρόνια, ακόμα και όταν χωρίστηκαν οι δρόμοι μας. Επίσης τον ευχαριστώ για τη βοήθεια του στη συγγραφή αυτής της διατριβής, παρέχοντας μου βιβλιογραφικό υλικό όποτε του το ζητούσα. Ευχαριστώ ακόμα την Υποψ. Δρα Λία Κουρή και τον Υποψ. Δρ. Γιώργο Τσανικλίδη, για την προθυμία και τις σημαντικές συμβουλές τους, κατά τη διάρκεια διεξαγωγής των πειραμάτων Μοριακής Βιολογίας. Επίσης θα ήθελα να εκφράσω τις ευχαριστίες μου στον Υποψ. Δρ Κώστα Κουδουνά για την απλόχερη βοήθεια που μου πρόσφερε για την εύρεση βιβλιογραφικού υλικού καθώς και στην φίλη Λουκία για τις συζητήσεις που είχαμε και τους προβληματισμούς που μοιραζόμασταν. Θέλω να εκφράσω τις ειλικρινείς μου ευχαριστίες σε όλους τους προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές που γνώρισα στο Εργ. Ενζυμικής Τεχνολογίας, γιατί η συναναστροφή μαζί τους με έκανε πολλές φορές να λύνω και δικές μου απλές απορίες. Ακόμα νοιώθω ότι με τα περισσότερα παιδιά υπήρξαμε φίλοι και πάντα υπήρχε ζεστό περιβάλλον εργασίας. Ακόμα, θέλω να ευχαριστήσω θερμά τους γονείς μου, την αδελφή μου, τους θείους μου και τη Σοφιάννα γιατί στάθηκαν δίπλα μου ουσιαστικά όλα αυτά τα χρόνια και ανέχθηκαν την ιδιαιτερότητα της πειραματικής μου εργασίας. Ξεχωριστά θα ήθελα να ευχαριστήσω τους γονείς μου για την προσπάθεια που έκαναν να σπουδάσω και να αγαπήσω την ανθρωποκεντρική επιστήμη. Ευχαριστώ το σύζυγο μου για την ενθάρρυνση, την υπομονή, τη βοήθεια και την αισιοδοξία του από την αρχή των φοιτητικών μου χρόνων μέχρι το τέλος την διατριβής μου. Ήταν πάντα εκεί όταν το χρειαζόμουν. Όμως, πέρα από την ηθική πλευρά, σημαντική ήταν και η συμβολή του στη διαχείριση των προγραμμάτων, για την επεξεργασία των αποτελεσμάτων μου και τη συγγραφή της διδακτορικής μου διατριβής. Βέβαια δεν μπορώ να μην ευχαριστήσω το γιό μου, ο οποίος δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα, μόνο που υπάρχει με κάνει να θέλω να γίνομαι καλύτερος άνθρωπος Χρονοπούλου Ευαγγελία Αθήνα, Μάιος 2013 viii

10 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ AITC APx ΒDNB BSA CDNB CuH EDTA FDNB GPx GRd GRx GSH GSTs HED HNE IC50 IDA IDNB IPTG K m K i NADP + NADPH NBD-Cl PAGE PCR PEITC PEG PNBC RS RNS S.A. SDS SNP TCA TEMED tert-buh TRx U(unit) V max Ισοθειοκυανικός αλλυλ-εστέρας Ασκορβική υπεροξειδάση 1-βρωμο-2,4-δινιτροβενζόλιο Αλβουμίνη από ορό μόσχου 1-χλωρο-2,4-δινιτροβενζόλιο Υδροϋπεροξείδιο του κουμενίου Αιθυλενοδιαμινο-τετραοξικό οξύ 1-φθορο-2,4-δινιτροβενζόλιο Υπεροξειδάση του γλουταθείου Αναγωγάση του γλουταθείου Γλουταρεδοξίνη Γλουταθειόνη Μεταφοράσες της γλουταθειόνης 2-2-διθειο-διαιθανόλη 4-υδρόξυ-trans2-ενενάλη Συγκέντρωση αναστολέα που προκαλεί 50% αναστολή Ιμινοδιοξικό οξύ 1-ιωδο-2,4-δινιτροβενζόλιο Ισοπρόπυλ-β-D-θειογαλακτο-πυρανοζίδιο Σταθερά Michaelis-Menten Σταθερά αναστολής Φωσφορικό νικοτιναμιδο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο Φωσφορικό νικοτιναμιδο-αδενινο-δινουκλεοτίδιο (ανηγμένο) 4-χλωρο-7-νιτροβενζο-2-οξο-1,3-διαζόλιο Ηλεκτροφόρηση σε πηκτή πολυακρυλαμιδίου Αλυσιδωτή αντίδραση της πολυμεράσης Ισοθειοκυανικός φαινυλαιθυλ-εστέρας Ν-υδροξυ-ηλεκτρικός εστέρας μεθοξυ-πολυαιθυλενογλυκόλης π-νιτροβενζυλ-χλωρίδιο Ενεργές μορφές οξυγόνου Ενεργές μορφές αζώτου Ειδική δραστικότητα Δωδεκανοθειϊκό νάτριο Πολυμορφισμός ενός νουκλεοτιδίου Τριχλωροακετικό οξύ Ν,Ν,Ν,Ν -τετραμεθυλαιθυλενοδιαμίνη τ-βουτυλο-υδροϋπεροξείδιο Θειορεδοξίνη Ενζυμική μονάδα Μέγιστη ταχύτητα ενζυμικής αντίδρασης ix

11 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΟΙ ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΜΙΝΟΞΕΑ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ (GSH) ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ Η γλουταθειόνη Ενδοκυττάρια κατανομή της γλουταθειόνης Ρόλος της γλουταθειόνης Ο ρόλος της γλουταθειόνης στο φυτικό οργανισμό ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΝΖΥΜΟ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣΗ ΤΗΣ 15 ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ (GST) Γενικά για τις GSTs Κυτταροπλασματικές GSTs ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΤΩΝ GSTs ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΩΝ GSTs Νουκλεόφιλη υποκατάσταση Δράση υπεροξειδάσης GPx Δράση ισομεράσης Καταλυτική δράση αναγωγής και θειοτρανσφεράσης Γλουταθειονυλίωση Προσθήκη της γλουταθειόνης σε εποξείδια Προσθήκη της γλουταθειόνης σε διπλούς δεσμούς άνθρακα Προσθήκη της γλουταθειόνης σε ισοθειοκυανικά παράγωγα Mη καταλυτικός ρόλος πρωτεΐνης δέσμευσης-μεταφοράς ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΩΝ GSTs Γενικά χαρακτηριστικά της δομής Αλληλεπιδράσεις μεταξύ των υπομονάδων Ενεργός περιοχή δέσμευσης της GSH (G-θέση) Ενεργός περιοχή δέσμευσης ηλεκτρονιόφιλων ενώσεων (Η-θέση) Ενεργό κέντρο Περιοχή αλληλεπίδρασης με δεσμευτή ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΟΙ GSTs ΤΥΠΟΙ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΑΝΑΣΤΟΛΗΣ ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΛΟΣΤΕΡΙΣΜΟΣ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΠΟΛΥ-ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ 45 ΑΝΤΙΔΡΑΣΗΣ ΤΩΝ GSTs ΦΥΤΙΚΕΣ GSTs ΤΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΩΣ ΑΙΤΙΑ ΟΞΕΙΔΩΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΠΟΝΗΣΗΣ 53 ΣΤΑ ΦΥΤΑ Φυτικές GSTs και μέταλλα ΦΥΤΙΚΕΣ GSTs ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ 56 x

12 Τα οργανοχλωριωμένα εντομοκτόνα GSTs ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΑΘΟΓΟΝΑ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ GSTs ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΩΝ GSTs Γεωπονία Ιατρική Περιβάλλον ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ 71 ΕΝΖΥΜΙΚΩΝ ΒΙΟΑΙΣΘΗΤΗΡΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ 75 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ Υλικά Βιολογικά υλικά Ένζυμα και πρωτεΐνες Χημικά αντιδραστήρια, kits και λοιπά Φυτικό υλικό ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Θρεπτικά μέσα ανάπτυξης βακτηρίων Διαλύματα απομόνωσης πλασμιδιακού DNA Διαλύματα προετοιμασίας δεκτικών κυττάρων Διαλύματα ηλεκτροφόρησης πρωτεϊνών σε συνθήκες 87 μετουσίωσης παρουσία δωδεκανοθειϊκού νατρίου (SDS) Ηλεκτροφόρηση DNA και RNA Ρυθμιστικό διάλυμα εκχύλισης από φυτικούς ιστούς ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΕΘΟΔΟΙ Ανάπτυξη φυτών Ψεκασμός φύλλων Συλλογή φυτικού ιστού Φυτικό εκχύλισμα Απομόνωση RNA από φυτικούς ιστούς Προετοιμασία δεκτικών βακτηριακών κυττάρων XL-1 Blue, 94 TP10, DH5a, BL21(DE3) και BL21pLySs tm (de3) του βακτηρίου E. coli (Competent cells) Απομόνωση πλασμιδιακού DNA με τη μέθοδο της αλκαλικής 95 λύσης Μετασχηματισμός δεκτικών κυττάρων με πλασμιδιακό DNA Aνάλυση δεοξυριβονουκλεϊνικών οξέων (DNA) και 96 ριβονουκλεϊκών οξέων (RNA) σε πηκτή αγαρόζης Απομόνωση και καθαρισμός DNA από πηκτή αγαρόζης Κατεργασία δειγμάτων με τη νουκλεάση DNase I Σύνθεση cdna Αλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης (PCR) Προσδιορισμός της αλληλουχίας των βάσεων DNA και 101 μετάφραση Ένωση προϊόντων PCR στον πλασμιδιακό φορέα PEXP5-101 CT/TP και μετασχηματισμός των δεκτικών κυττάρων E. coli xi

13 Top Μέθοδος λογικού ενζυμικού ανασχεδιασμού Μέθοδος κατευθυνόμενης ενζυμικής εξελίξεως Ετερόλογος έκφραση των ισοενζύμων GST σε στελέχη 104 κυττάρων E. coli Λύσιμο κυττάρων και παραλαβή του ενζυμικού εκχυλίσματος Σύνθεση του προσροφητή συγγένειας 1,4-βουτανεδιυλδιγλυκιδυλ-αιθέρα-GSH-Sepharose-CL6B 104 (BES-GSH) Καθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω βιολογικής 106 λειτουργίας χρωματογραφίας συγγένειας χρησιμοποιώντας ως προσροφητή BES-GSH Σύνθεση του μεταλλοχηλικού προσροφητή συγγένειας με 108 επιχλωρυδρίνη Καθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω μεταλλοχηλικής 111 χρωματογραφίας συγγένειας χρησιμοποιώντας ως προσροφητή Ni-IDA Kαθαρισμός των ισοενζύμων GSTs μέσω χρωματογραφίας 113 ιοντοανταλλαγής με χρωματογραφικό υλικό τη DEAE- Sepharose CL6B Προσδιορισμός πρωτεΐνης με τη χρωματομετρική μέθοδο 114 Bradford (1976) Διαπίδυση Προετοιμασία δειγμάτων για ηλεκτροφόρηση κάτω από 116 συνθήκες μετουσίωσης Κατακρήμνιση πρωτεϊνών με τριχλωροακετικό οξύ (TCA) Ηλεκτροφόρηση σε συνθήκες μετουσίωσης παρουσία 117 δωδεκανοθειϊκού νατρίου (SDS) Χρώση με Coomassie Brilliant blue R Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας ως 118 υποστρώματα παράγωγα νιτροβενζολίου CDNB, BDCB, IDNB, FDNB, PNBC και NBD-Cl Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας ως 122 πιθανά υποστρώματα το υδροϋπεροξείδιο του κουμενίου, το τ- βουτυλο υδροϋπεροξείδιο, το δι-δωδεκανικό υδροϋπεροξείδιο και το βενζοϊκό υδροϋπεροξείδιο Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 124 αντιδραστήριο 2-2-διθειοδιαιθανολη (HED) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 125 αντιδραστήριο διϋδροασκορβικό οξύ (DHA) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 125 αντιδραστήριο εθακρινικό οξύ (ΕΑ) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 128 αντιδραστήριο trans-4-φαινυλβουτ-3-εν-2-όνη Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 129 αντιδραστήριο fluorodifen Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 130 αντιδραστήριο βρωμοσουλφοφθαλεϊνη Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας το 130 αντιδραστήριο trans-2-ενεναλη (HNE) Φωτομετρικός προσδιορισμός της GST χρησιμοποιώντας 131 ισοθειοκυανικές ενώσεις: ισοθειοκυανικός φαινυλαιθυλ-εστέρας xii

14 (PEITC) και ισοθειοκυανικός αλλυλ-εστέρας (AITC) Κινητική ανάλυση Αναστολή της ενζυμικής αντιδράσεως και προσδιορισμός τιμής 133 ανασταλτικής ισχύος (IC50) Επεξεργασία αποτελεσμάτων 133 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Ενίσχυση του γονιδίου hgst1*a με αλυσιδωτή αντίδραση 159 πολυμεράσης (PCR) Απομόνωση πλασμιδιακού DNA των γονίδιων hgstp1*b, 159 hgstp1*c, hgsta1-1 hgst1-1 και hgstt Καθαρισμός των ενζύμων hgsta1-1, hgstp1*a, hgstp1*b, 161 hgstp1*c, hgstt2-2 και hgst1-1, μέσω χρωματογραφίας συγγένειας και ιοντοανταλλαγής Μελέτη της αναστολής της ενζυμικής δραστικότητας των 163 ενζύμων hgsta1-1, hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgstt2-2 και hgst1-1, από φυτοπροστατευτικά προϊόντα Επίδραση της αναστολής της ενζυμικής δραστικότητας του 169 hgsta1-1, από τα εντομοκτόνα dieldrin και spiromesifen Προσδιορισμός της ημίσειας ανασταλτικής ισχύος (IC50) των 169 εντομοκτόνων dieldrin και spiromesifen, ως προς το ένζυμο hgsta Επίδραση ph και θερμοκρασίας στην αναστολή του ενζύμου 171 hgsta Κινητική ανάλυση του ενζύμου hgsta1-1, κάτω από 173 διαφορετικές συγκεντρώσεις των εντομοκτόνων dieldrin και spiromesifen και προσδιορισμός του τύπου αναστολής Προσδιορισμός της θέσης σύνδεσης των εντομοκτόνων dieldrin 175 και spiromesifen στο ένζυμο hgsta1, με μοριακή μοντελοποίηση και μοριακό ελλιμενισμό Φωτομετρικός προσδιορισμός των εντομοκτόνων dieldrin και 177 spiromesifen σε δείγματα νερού Φωτομετρικός προσδιορισμός των εντομοκτόνων dieldrin και 177 spiromesifen σε δείγματα νερού Προσδιορισμός της συγκέντρωσης των εντομοκτόνων σε 178 δείγματα νερού Σύγκριση της ενζυμικής μεθόδου που αναπτύχθηκε και της 181 HPLC για τον προσδιορισμό των εντομοκτόνων στο νερό 3.5. ΣΥΖΗΤΗΣΗ 182 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 198 xiii

15 Ενίσχυση των γονιδίων που κωδικοποιούν για τα ισοένζυμα και κλωνοποίηση στον φορέα pexp-5 CT/TA-TP Αλληλούχιση και φυλογενετική ανάλυση των ισοενζύμων Έκφραση και καθαρισμός των ισοενζύμων Μελέτη της δραστικότητας των ισοενζύμων Κινητική ανάλυση των ισοενζύμων ως προς τα υποστρώματα 210 CDNB,CuH και AITC Μελέτη αναστολής των ενζύμων έναντι φυτοπροστατευτικών 217 προϊόντων Μοριακή μοντελοποίηση ΣΥΖΗΤΗΣΗ 226 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Συλλογή και εκχύλισμα φυτικού ιστού για τη βιοχημική μελέτη 265 του Απομόνωση RNA και δημιουργία cdna βιβλιοθήκης Ενίσχυση των γονιδίων GSTs με αλυσιδωτή αντίδραση 273 πολυμεράσης και εκφυλισμένους εκκινητές που κωδικοποιούν για τα ισοένζυμα και κλωνοποίηση στον φορέα pexp-5 CT/TA-TP Επεξεργασία του πλασμιδιακού DNA με την τεχνική DNA 275 shuffling Επιλογή της βέλτιστης μεταλλαγμένης μορφής PvGmGSTUG 276 αλληλούχιση και φυλογενετική ανάλυση Έκφραση και καθαρισμός της μορφής PvGmGSTUG Κινητική ανάλυση της μορφής PvGmGSTUG για το υπόστρωμα 281 CDNB Μελέτη του ενζύμου PvGmGSTUG ως προς πιθανά 282 υποστρώματα Σάρωση 66 φυτοπροστατευτικών προϊόντων για την εύρεση 286 τυχόν αναστολής της μορφής PvGmGSTUG Καθαρισμός των ενζύμων GSTs από το φυτό P. vulgaris με 291 χρωματογραφία συγγένειας και δεσμευτή την χρωστική Cibacron blue 3GA Λογικός ανασχεδιασμός της μορφής PvGmGSTUG στη θέση (τεχνική Quick change) Έκφραση και καθαρισμός των νέων μορφών που προέκυψαν 296 από το λογικό ανασχεδιασμό Κινητική ανάλυση των νέων μεταλλαγμένων μορφών που 300 πρόεκυψαν με το λογικό ανασχεδιασμό Σάρωση 20 φυτοπροστατευτικών προϊόντων για την εύρεση 305 τυχόν αναστολής των νέων μορφών Εξάρτηση της ανασταλτικής ισχύος του εντομοκτόνου 308 endosulfan και του ισομερές α-endosulfan για τις μορφές PvGmGSTUG και Phe117Ile Θερμική σταθερότητα του ενζύμου PvGmGSTUG και της 309 xiv

16 μεταλλαγμένης μορφής Phe117I Δομική σταθερότητα του ενζύμου PvGmGSTUG και της 311 μεταλλαγμένης μορφής Phe117Ile στους C και η προστατευτική δράση του αντιδραστηρίου PEG Μοριακή μοντελοποίηση της μεταλλαγμένης μορφής 314 PvGmGSTUG και διαφοροποίηση της δομής εξαιτίας της αμινοξικής αλλαγής στη θέση Κινητική ανάλυση της ακινητοποιημένης μορφής Phe117Ile σε 317 κολλοειδές πήκτωμα (Sol-gel) Προσδιορισμός της τιμής ανασταλτικής ισχύος του α-endosulfan 319 για την ακινητοποιημένη μορφή Phe117Ile Σταθερότητα της ακινητοποιημένης μορφής Phe117Ile Ανάπτυξη αναλυτικής μεθόδου βασιζόμενη στην εκλεκτικότητα 320 και δράση της μορφής Phe117Ile, με σκοπό την ανάπτυξη ενζυμικού βιοαισθητήρα για την ανίχνευση του α-endosulfan Προσδιορισμός του α-endosulfan με φασματοφωτομετρική 323 ανάλυση\ σε δείγματα νερού με την μέθοδο που αναπτύχθηκε 5.5 ΣΥΖΗΤΗΣΗ 327 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 333 ΒΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 347 xv

17 Πρωτεϊνική μηχανική του ενζύμου μεταφοράση της γλουταθειόνης με στόχο την ανάπτυξη βιοαισθητήρα μέτρησης ξενοβιοτικών ενώσεων ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΥ Γ. ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι μεταφοράσες της γλουταθειόνης (glutathione S-transferases, GSTs, EC ), είναι πολυλειτουργικά ένζυμα, που καταλύουν την πυρηνόφιλη προσβολή της σουλφυδρυλικής ομάδας του τριπεπτιδίου της γλουταθειόνης (GSH) στο ηλεκτρονιόφιλο κέντρο ενδογενών και ξενοβιοτικών ενώσεων (π.χ. φαρμάκων, φυτοπροστατευτικών προϊόντων), σχηματίζοντας υδατοδιαλυτά σύμπλοκα. Τα σύμπλοκα αυτά, απεκκρίνονται εύκολα από το κύτταρο. Οι GSTs απαντούν στα θηλαστικά, στα φυτά, στα έντομα, στους μύκητες και στα βακτήρια. Παρουσιάζουν ακόμα δράση υπεροξειδάσης, ισομεράσης, διϋδροασκορβικής ρεδουκτάσης. Τέλος, λειτουργούν και ως μεταφορείς υδρόφοβων μορίων για τη μεταφορά και αποθήκευση τους, μέσα στο κύτταρο. Η δομική τους ευελιξία είναι αυτή που επιτρέπει και τη διαφοροποίηση της καταλυτικής τους δράσης. Συνολικά ο σκοπός της παρούσας διατριβής, ήταν η εύρεση ενζύμων GSTs που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν, για την ανάπτυξη απλών αναλυτικών μεθόδων με δυνατότητα κατασκευής βιοαισθητήρα, για τον προσδιορισμό φυτοπροστατευτικών προϊόντων σε δείγματα κυρίως περιβαλλοντικά, αλλά και βιολογικά. Η αναγκαιότητα τέτοιου είδους ερευνών είναι αδιαμφισβήτητη, λόγω της αλόγιστης χρήσης φυτοπροστατευτικών προϊόντων, της υπολειμματικότητας που εμφανίζουν και της τοξικότητας τους στα οικοσυστήματα. Η έρευνα αυτή χωρίστηκε σε τρείς επιμέρους, όπου στη πρώτη (Κεφάλαιο 3), μελετήθηκαν GSTs από τον άνθρωπο, ενώ οι άλλες δύο (Κεφάλαιο 4 και 5) αφορούσαν σε φυτικές GSTs. Στην πρώτη μελέτη, μελετήθηκαν ισοένζυμα από τον άνθρωπο, ως προς τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Αφού λοιπόν πρώτα εκφράστηκαν τα ισοένζυμα hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgsta1-1, hgstt2-2 και hgst1-1, καθαρίστηκαν με χρωματογραφία συγγένειας, ακολούθησε σάρωση ως προς μεγάλη xvi

18 ποικιλία ζιζανιοκτόνων και εντομοκτόνων. Από τις μετρήσεις προέκυψε ότι, το hgsta1-1 φαίνεται να αναστέλλεται περισσότερο, παρουσιάζοντας τη μεγαλύτερη αναστολή της δραστικότητας (>95%) με τα εντομοκτόνα dieldrin και spiromesifen, ενώ οι μικρότερες τιμές IC50 παρατηρήθηκαν στους 37 0 C και σε ph 6,5, οι οποίες ήταν 17,9 ± 1,7 μμ και 12,1 ± 3,4 μμ αντίστοιχα. Οι ενώσεις αυτές αλληλεπιδρούν με το ένζυμο, στην περιοχή δέσμευσης των υποστρωμάτων (G- και H-περιοχή) του ενεργού κέντρου και συμπεριφέρονται σαν αναστολείς μικτού-τύπου (K i 2,3±0.1 και 0,1±0,01 μμ, έναντι GSH και CDNB, αντίστοιχα). Οι πρότυπες καμπύλες οι οποίες σχεδιάστηκαν (σταθερή απόκλιση 4,1%), με γνωστές συγκεντρώσεις των δύο εντομοκτόνων, επιτρέπουν τον ακριβή ποσοτικό προσδιορισμό τους σε δείγματα νερού, με αποτελέσματα συγκρίσιμα της HPLC μεθόδου. Από την παρούσα μελέτη φαίνεται ότι το ισοένζυμο hgsta1-1, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την ανάπτυξη νέων απλών μεθόδων αναλυτικού προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών με ικανοποιητική ακρίβεια, συνδυάζοντας χαμηλό κόστος και ελάχιστη προετοιμασία δείγματος. Οι μεταφοράσες της γλουταθειόνης (GSTs) που απαντούν στα φυτά, αποτελούν μια μεγάλη οικογένεια από ισοένζυμα, τα οποία παίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση συνθηκών καταπόνησης και στην αποτοξίνωση ξενοβιοτικών. Τέσσερα GST ισοένζυμα από φύλλα του φυτού P.vulgaris, αλληλουχήθηκαν και η ανάλυση των cdna έδειξε υψηλή ομολογία με GSTs των τάξεων τ (tau) και φ (phi). Στη συνέχεια εκφράστηκαν σε E. coli και καθαρίστηκαν με χρωματογραφία συγγένειας. Ακολούθησε προσδιορισμός της ειδικής δραστικότητας των ισοενζύμων έναντι 20 διαφορετικών υποστρωμάτων. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα ισοένζυμα GSTs καταλύουν μεγάλο εύρος αντιδράσεων και επιδεικνύουν ευρεία εκλεκτικότητα. Πραγματοποιήθηκε μοριακή μοντελοποίηση και ανάλυση της δομής, ώστε να αναγνωριστούν τα δομικά χαρακτηριστικά, να κατανοηθεί η εξειδίκευση υποστρώματος και ο καταλυτικός μηχανισμός αυτών των ενζύμων. Τα αποτελέσματα αυτά έδωσαν νέα στοιχεία σχετικά με την καταλυτική και δομική ετερογένεια των GSTs του P. vulgaris. Η μελέτη δραστικότητας φανέρωσε την ποικιλομορφία που χαρακτηρίζει αυτά τα ισοένζυμα, ως προς την εξειδίκευσή τους. Για το κάθε ισοένζυμο υπήρξε διαφορετικό καλύτερο υπόστρωμα, με τα ισοένζυμα PvGSTU1-1, PvGSTU2-2, PvGSTU3-3 και PvGSTF1-1, να παρουσιάζουν μεγαλύτερη δραστικότητα, ως προς τα υποστρώματα xvii

19 ισοθειοκυανικό αλλυλ-εστέρα, 4-χλωρο-7-νιτροβενζο-2-οξο-1,3-διαζόλιο, 1-χλώρο- 2,4-δινιτροβενζόλιο και 2,2 διθειοδιαιθανόλη, αντίστοιχα. Δομικές αναλύσεις έδειξαν ότι οι PvGSTs μοιράζονται ίδια χαρακτηριστικά με άλλες κυτταροπλασματικές φυτικές GSTs, με διαφορές στο ενεργό τους κέντρο και στη C- τελική περιοχή, καθώς και στον σύνδεσμο των N- και C- τελικών περιοχών. Η ετερογένεια που παρατηρήθηκε στη C-τελική περιοχή, φαίνεται να είναι υπεύθυνη για την διαφορετική εξειδίκευση στις PvGSTs. Τα παραπάνω ισοένζυμα όμως που μελετήθηκαν, δεν έδειξαν ικανοποιητική ευαισθησία αναστολής, ως προς φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Έτσι, έχοντας ως σκοπό την ανάπτυξη βιοαισθητήρα ανίχνευσης και προσδιορισμού φυτοπροστατευτικών προϊόντων, αποφασίστηκε η εφαρμογή μεθόδων πρωτεϊνικής μηχανικής, ώστε να διευρυνθεί η δυνατότητα ευρέσεως νέων ενζύμων GSTs, με ικανοποιητική ευαισθησία ως προς τα φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Για το σκοπό αυτό καταπονήθηκαν φυτά P.vulgaris και G.max, θέλοντας να επαχθεί η έκφραση των GSTs, απομονώθηκε RNA με σκοπό τη δημιουργία cdna βιβλιοθήκης. Χρησιμοποιώντας κατάλληλους εκφυλισμένους εκκινητές και PCR, απομονώθηκαν GST γονίδια από φύλα, βλαστό και ρίζα. Τα GST γονίδια υποβλήθηκαν σε in vitro κατευθυνόμενη εξέλιξη (DNA shuffling). H βιβλιοθήκη νέων GST γονιδίων που προέκυψε, κλωνοποιήθηκε σε φορέα κατάλληλο για έκφραση σε E. coli. Σάρωση της βιβλιοθήκης, οδήγησε στην επιλογή μιας νέας μορφής GST ενζύμου, που ανήκει στην τ τάξη. Το νέο αυτό ένζυμο (PvGmGSTUG) καθαρίστηκε με χρωματογραφία συγγένειας και μελετήθηκε κινητικά. Επίσης ελέγχθηκε η εκλεκτικότητά του, ως προς 20 υποστρώματα και 66 φυτοπροστατευτικά προϊόντα. Το ένζυμο αυτό εμφανίζει υψηλή δράση μεταφοράσης και υπεροξειδάσης της γλουταθειόνης. Μελετώντας τα διαφορετικά φυτοπροστατευτικά προϊόντα, βρέθηκαν κυρίως τα οργανοχλωριωμένα εντομοκτόνα και οι στρομπιλουρίνες (μυκητοκτόνα), να είναι ισχυροί αναστολείς του ενζύμου. Η ευαισθησία του ενζύμου ως προς τα φυτοπροστατευτικά βελτιώθηκε περαιτέρω, εφαρμόζοντας κατευθυνόμενη μεταλλαξογένεση κορεσμού στη θέση Phe117 της αμινοξικής αλληλουχίας. Τελικά προέκυψαν επτά νέες μεταλλαγμένες μορφές, οι οποίες σε γενικές γραμμές διατήρησαν παρόμοια κινητική συμπεριφορά με αυτόν του ενζύμου PvGmGSTUG, xviii

20 παρουσιάζοντας όμως βελτίωση ως προς τη συγγένεια του με τη GSH. Η μορφή Phe117Ile εμφάνισε 5-φορές υψηλότερη καταλυτική αποτελεσματικότητα και μεγαλύτερη ευαισθησία έναντι της ομάδας των οργανοχλωριωμένων εντομοκτόνων. Συνεπώς, η μορφή Phe117Ile χρησιμοποιήθηκε για την μελέτη κατασκευής οπτικού βιοαισθητήρα. Το ένζυμο ακινητοποιήθηκε σε σύστημα sol-gel αλκοξυσιλανίων (TES/PTMS), το ίδιο και οι δείκτες ph bromocresol purple (όξινος) και phenol red (βασικός). Έτσι με σύστημα δύο διαφορετικών εγκλωβισμών, αναπτύχθηκε αναλυτική μέθοδος προσδιορισμού του ισομερούς α-endosulfan. To σύστημα εμφανίζει γραμμικότητα στην περιοχή ph=4-7 στα 562 nm. Πρότυπη καμπύλη για το α-endosulfan σχεδιάστηκε σε εύρος συγκέντρωσης 0-30 μm. xix

21 Protein engineering of the enzyme glutathione S-transferase for the development of optical biosensor to detect xenobiotics CHRNPULU G. EVANGELIA ABSTRACT Glutathione S-transferases (GSTs, EC ), are multifunctional enzymes that catalyze the nucleophilic addition of the sulfur atom of glutathione to the electrophilic groups of a large variety of endogenic and xenobiotic (such as drugs, pesticides), thereby increasing their solubility and helping their excretion from the cell. GSTs can be found in mammalians, plants, insects, bacteria and fungi. They have also more functions, like peroxidase, isomerase and dehydroascorbate reductase activity. In addition, GSTs are implicated in the intracellular transport and storage of a broad range of structurally diverse hydrophobic ligands. GSTs structural flexibility allows exhibit different catalytic functions. The purpose of the present thesis, was the evaluation of GSTs enzymes that could be used for the development of simple analytical methods for pesticides determination. This research can be divided in three parts, with the first one (Chapter 3) describes results from human GSTs, while the other two (Chapter 4 and 5) deal with plant GSTs. In the first part human GSTs (hgstp1*a, hgstp1*b, hgstp1*c, hgsta1-1, hgstt2-2 and hgst1-1), were expressed and purified using affinity chromatography. Then, screening was carried out, for the evaluation of the inhibition potency of these isoenzymes, toward a wide range of insecticides and herbicides. The purpose of this project, was to develop simple assays for the determination of pesticides in water samples, based on GSTs use. The insecticides dieldrin and spiromesifen were identified as potent reversible inhibitors toward hgsta1-1, with IC50 values equal to 17.9 ±1.7 μm and 12.1 ±3.4 μm, respectively. Based on in silico docking analysis and kinetic inhibition studies it was concluded that dieldrin and spiromesifen bind specifically to the enzyme presumably, at a distinct position that partially overlaps with both the G- and H-site. The ability of dieldrin and xx

22 spiromesifen to inhibit hgsta1-1 activity, was exploited for the development of analytical quantification assays for these two pesticides. Linear calibration curves were obtained for dieldrin and spiromesifen, with useful concentration in the range of 0 10 μm. The reproducibility of the assay response, expressed by relative standard deviation, was in the order of 4.1% (N = 28). The method was successfully applied to the determination of these pesticides in real water samples, without sample preparation steps. The enzyme-based assays have potential advantages over bioassays and other analytical methods based on HPLC, in terms of lower cost and technical complexity. Moreover, they provide reasonable sensitivity for certain applications, such as the direct determination of pesticide residues in water samples. Plant GSTs comprise a family of isoenzymes that play essential role in plant defense under biotic and abiotic stress, as well as in pesticide detoxification. Four GST isoenzymes from leaves of P.vulgaris, were isolated. Analysis of the cdna clones, showed that the deduced amino acid sequences share high homology with GSTs that belong to phi and tau classes. The isoenzymes were expressed in E. coli and their substrate specificity was determined towards 20 different substrates. The results showed that the GSTs from P. vulgaris (PvGSTs), catalyze a broad range of reactions and exhibit quite varied substrate specificity. Structural analysis shows that PvGSTs share the same overall structure like others cytosolic plant GSTs, with differences at their active center and in the C-terminal domain, as well as in the linker of N- and C- terminal domains. The structural heterogeneity within the C-terminal domain seems to be responsible for the substrate variability and specificity across PvGSTs. After treatment of P.vulgaris and G.max under stress conditions, for the GST induction, RNA was isolated for cdna creation, using degenerated primers and reverse transcription-pcr. Large diversity in GST genes was accomplished employing directed evolution through DNA shuffling. The shuffled library of new GST genes was cloned and expressed in E. coli. Screening of the library led to the isolation of a novel GST enzyme that displays both glutathione transferase and glutathione peroxidase activities. The enzyme was purified by affinity chromatography and characterized by kinetic analysis towards 20 different substrates and 66 different pesticides. The results showed that the organocloride insecticides and xxi

23 strobilurins (fungicides) are strong inhibitors of the enzyme. The specificity of the enzyme towards pesticides was further improved using site-saturation mutagenesis at position Phe117. Seven new mutants were selected and characterized. The mutant Phe117Ile displays 5-fold higher catalytic efficiency and higher sensitivity towards organochloride insecticides. Therefore, the mutant GSTPhe117Ile was used for the research development of an optical biosensor. The enzyme was immobilized in alkosixylane (TES/PTMS) sol-gel system in the presence of the ph indicators bromocresol purple (acidic) and phenol red (basic). The bioactive material exhibits linear regression in the range ph=4-7 at 562 nm and was used for the development of an analytical method for the determination of α-endosulfan. The calibration curve and analytical range for α-endosulfan determination is 0-30 μm. xxii

24 Στο σύζυγο μου στους γονείς μου, και στο γιο μου. xxiii

25 xxiv

26 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1

27 1.1. ΟΙ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΜΙΝΟΞΕΑ Οι πρωτεΐνες είναι οι μοριακές μηχανές, οι δομικοί λίθοι και τα «χέρια» του ζωντανού κυττάρου. Mία από τις σημαντικότερες λειτουργίες τους, είναι η ενζυμική κατάλυση χημικών μετατροπών, μέσα και γύρω από το κύτταρο. Επίσης οι ρυθμιστικές πρωτεΐνες ελέγχουν την έκφραση γονιδίων και οι πρωτεΐνες-υποδοχείς (στις λιπιδικές μεμβράνες) δέχονται μεσοκυττάρια σήματα, τα οποία συνήθως μεταφέρονται μέσω των ορμονών. Ακόμα είναι υπεύθυνες για τη διαμεμβρανική μεταφορά πρωτονίων και ηλεκτρονίων, που παρέχονται για την εξ ολοκλήρου βιοενεργητική, όπως η απορρόφηση του φωτός, η αναπνοή, η παραγωγή ΑΤΡ κ.α. (Finkelstein & Ptitsyn, 2002). Οι πρωτεΐνες αποτελούνται από 20 αμινοξέα τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με αμέτρητους συνδυασμούς, μέσω των πεπτιδικών δεσμών. Οι διαφορετικές τους βιολογικές λειτουργίες, δεν οφείλονται μόνο στα αμινοξέα και στην πρωτοταγή δομή τους αλλά και στις τριτοταγείς δομές (Maitra & Nowick, 2003). Ακόμα και μια μικρή αλλαγή της δομής τους, μπορεί να επιφέρει δραματικές αλλαγές μέχρι και απώλεια, στη δραστικότητα τους (Finkelstein & Ptitsyn, 2002). Όλα τα αμινοξέα τα οποία συμμετέχουν στην κατασκευή πρωτεϊνών είναι α-αμινοξέα, δηλαδή η αμινομάδα και η ομάδα του καρβοξυλικού οξέος διαχωρίζονται από ένα άτομο άνθρακα C α. Κάθε αμινοξύ διαφέρει στην πλευρική αλυσίδα που συνδέεται στον C α άνθρακα (van Holde et al., 2010) και σύμφωνα με αυτές κατατάσσονται (Σχήμα 1.1). Παρά την πολυπλοκότητα της δομής των πρωτεϊνών, έχουν προκύψει όροι που περιγράφουν απλά κάποια δομικά στοιχεία, όπως α-έλικες, β-ελάσματα, στροφές και βρόγχοι. Πολλές από τις αλληλεπιδράσεις που συμμετέχουν στην δομή των πρωτεϊνών είναι μη ομοιοπολικές, όπως οι υδρόφοβες, οι ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις και οι δεσμοί υδρογόνου (Maitra & Nowick, 2003). Οι δομές των φυσικών πρωτεϊνών φαίνεται να αποτελούν λεπτή ισορροπία μεταξύ μεγάλων ενεργειακών μαζών, που προκύπτουν από την άθροιση μεγάλου αριθμού ξεχωριστών αδύναμων αλληλεπιδράσεων. Για παράδειγμα η φυσική (Ν) δομή μιας πρωτεΐνης 100 αμινοξέων μπορεί να διαφέρει από την μετουσιωμένη μορφή (U) λιγότερο από 15 kcal/mol, ενώ οι δεσμοί υδρογόνου, η εντροπία της αλυσίδας, οι υδρόφοβες και ηλεκτροστατικές αλληλεπιδράσεις, καθώς και οι van der Waals δεσμοί ξεχωριστά, μπορούν να έχουν εκατοντάδες kcal/mol (Kallenbach et al., 2003). 2

28 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μη πολικά (υδρόφοβα αμινοξέα) H 2 N CH C H H 2 N CH C CH CH 3 H H 2 N CH C H 2 C H H 2 N CH C CH CH 3 H C H CH 3 Αλανίνη (Ala, A) H 2 N CH C H H 2 C CH CH 3 CH 3 Βαλίνη (Val, V) H 2 N CH C H CH 3 Λευκίνη (Leu, L) H 2 C CH 3 Ισολευκίνη (Ile, I) H 2 N CH C H CH 2 HN Προλίνη (Pro, P) H 2 C CH 2 S HN CH 3 Μεθειονίνη (Met, M) Φαινυλαλανίνη (Phe, F) Τρυπτοφάνη (Trp, W) Αφόρτιστα πολικά αμινοξέα H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H H 2 N CH C H CH 2 H CH 2 CH H CH 2 Γλυκίνη (Gly, G) H Σερίνη (Ser, S) CH 3 Θρεονίνη (Thr, T) SH Κυστεϊνη (Cys, C) H H 2 N CH C H Τυροσίνη (Tyr, Y) CH 2 C NH 2 Ασπαραγίνη (Asn, N) H 2 N CH C H Θετικώς φορτισμένα (βασικά) αμινοξέα H 2 N CH C N CH 2 NH H H 2 N CH C CH 2 CH 2 CH 2 H H 2 N CH C CH 2 CH 2 CH 2 H Αρνητικώς φορτισμένα (όξινα) αμινοξέα H 2 N CH C CH 2 C H H 2 N CH C CH 2 CH 2 C H CH 2 CH 2 C NH 2 Γλουταμίνη Ιστιδίνη (His, H) CH 2 NH 2 Λυσίνη (Lys, K) NH C NH 2 NH Αργινίνη (Arg, R) H Ασπαραγινικό οξύ (Asp, D) H Γλουταμινικό οξύ (Glu, E) Σχήμα 1.1. Τα 20 φυσικά αμινοξέα που μετέχουν στην πρωτεϊνοσύνθεση. 3

29 1.2 ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΕΝΖΥΜΩΝ Καθώς αρκετές φορές θα αναφερθεί ο όρος εξειδίκευση ενζύμου, παρακάτω παρατίθενται συνοπτικά οι υποθέσεις σχετικά με αυτή. Η ιδιότητα αυτή των ενζύμων επιτρέπει στις καταλυμένες αντιδράσεις να παρουσιάζουν εξειδίκευση, τόσο ως προς το υπόστρωμα της αντίδρασης όσο και προς το προϊόν. Υπόθεση Fischer-κλειδαριάς και κλειδιού (1894) Στην υπόθεση αυτή το υπόστρωμα ( κλειδί ) έχει δομή συμπληρωματική προς τη δομή της ενεργού περιοχής ( κλειδαριά ), στην οποία δεσμεύεται. Οι δομές του υποστρώματος και της ενεργού περιοχής, παραμένουν σταθερές καθ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας δεσμεύσεως και σχηματισμού του συμπλόκου ενζύμουυποστρώματος. Η συγκεκριμένη υπόθεση, παρουσιάζει αδυναμίες καθώς δεν λαμβάνει υπόψη τη δομική ευκαμψία και πλαστικότητα του ενζυμικού μορίου. Υπόθεση Koshland-υπόθεση επαγόμενης προσαρμογής (1958) Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, η δομή της ενεργού περιοχής είναι εύκαμπτη έτσι ώστε το ένζυμο να προσαρμόζεται σταδιακά στερεοδιατακτικά, καθώς το υπόστρωμα δεσμεύεται. Θα μπορούσε να παρομοιαστεί με το ταίριασμα του γαντιού (ένζυμο) στα δάκτυλα του χεριού (υπόστρωμα). Το υπόστρωμα έχει συμπληρωματική δομή προς την ενεργό περιοχή του συμπλόκου ενζύμου-υποστρώματος, και όχι ως προς την ενεργό περιοχή του ελεύθερου ενζύμου. Υπόθεση gston (1948) Σύμφωνα με την υπόθεση αυτή, οι αλληλεπιδράσεις στο σύμπλοκο υποστρώματοςενεργού περιοχής είναι δυνατόν να αντιστοιχούν σε διαφορετικές λειτουργίες δεσμεύσεως και καταλύσεως. Η ενεργός περιοχή φέρει θέσεις δεσμεύσεως που αλληλεπιδρούν με συγκεκριμένες ομάδες του υποστρώματος και κρατούνται αμοιβαία σε σταθερό προσανατολισμό, φέρνοντας με αυτό τον τρόπο την ομάδα υποστρώματος που θα δεχτεί τη χημική αντίδραση στη θέση καταλύσεως (Κλώνης, 2007). 4

30 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.3. Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ (GSH) ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ Η ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗ Η γλουταθειόνη πρωτοανακαλύφθηκε το 1888 στη ζύμη από τον Rey-Pailhade, ενώ ο Hopkins την απομόνωσε το 1921 από μυϊκό ιστό και βραβεύτηκε με το βραβείο Νόμπελ (1929) για την διαδικασία προετοιμασίας του τριπεπτιδίου αυτού σε κρυσταλλική δομή (Noctor et al., 2011). Το τριπεπτίδιο γ-l-γλουταμυλ-l-κυστεΐνηγλυκίνη με το κοινό όνομα γλουταθειόνη (GSH), είναι μία θειόλη (Σχήμα 1.2) η οποία απαντά με αφθονία σε όλα τα κύτταρα των θηλαστικών (Reed, 1990, Anderson, 1998), των φυτών (Zechmann et al., 2011) και των αερόβιων βακτηρίων (σπανιότερα των αναερόβιων) (Rouhier et al., 2008). Απαντά δε σε συγκεντρώσεις μέχρι και 10 mm (Rouhier et al., 2008, Pompella et al., 2003). H GSH αποτελεί σχετικά σταθερό πεπτίδιο στο ενδοκυττάριο περιβάλλον καθώς οι πεπτιδάσες διασπούν δεσμούς των α-καρβοξυλικών ομάδων των αμινοξέων και τυπικά, όχι των γ-καρβοξυλικών ομάδων. Επίσης η γλυκίνη στη C- τελική θέση δεν επιτρέπει τη διάσπαση από την γ-γλουταμυλο κυκλοτρανσφεράση (Lushchak, 2012). SH H N H H N H NH 2 γ-γλουταμινικο ΟΞΥ ΚΥΣΤΕΪΝΗ ΓΛΥΚΙΝΗ Σχήμα 1.2. Το τριπεπτίδιο της γλουταθειόνης (ανηγμένη μορφή). Η γλουταθειόνη εναλλάσσεται μεταξύ της ανηγμένης της μορφής (GSH) και της οξειδωμένης (GSSG). Η οξειδωμένη μορφή προκύπτει ύστερα από οξείδωση και 5

31 σχηματισμό δισουλφιδικής γέφυρας μεταξύ δύο μορίων γλουταθειόνης (Σχήμα 1.3). Στα υγιή κύτταρα περισσότερο από το 90% της GSH απαντά στην ανηγμένη μορφή (Mittler et al., 2004). Καθώς η βιολογική κατάσταση ενός κυττάρου, σχετίζεται με την οξειδοαναγωγική κατάσταση στην οποία βρίσκεται, είναι λογικό ο λόγος GSSG/GSH να εξυπηρετεί ως σημαντικός δείκτης μιας τέτοιας κατάστασης και να ορίζεται ως οξειδοαναγωγικό δυναμικό: E GSSG/2GSH = 269,55 log([gsh] 2 /[GSSG]) mv στους 25 C και ph 7.0 Όσο μεγαλύτερο είναι το δυναμικό τόσο περισσότερο κυριαρχεί η οξειδωμένη μορφή, συνεπώς τόσο μεγαλύτερη είναι η συγγένεια ως προς τα ηλεκτρόνια. Η μεγαλύτερη αρνητική τιμή αυτού του δυναμικού είναι στην αρχική φάση ανάπτυξης των φυτών (Schäfer & Buettner, 2001). Στα περισσότερα κύτταρα και ιστούς, το εκτιμώμενο δυναμικό οξειδοαναγωγής για τον παραπάνω λόγο, κυμαίνεται από 260mV έως 150mV (Lushchak, 2012). 2 H NH 2 N H SH H N H NADP + H NADPH + H + NH 2 H HN N H S S H N NH H NH 2 H Σχήμα 1.3. Η ανηγμένη (GSH) και η οξειδωμένη μορφή (GSSG) της γλουταθειόνης. H σύνθεση της GSH πραγματοποιείται σε δύο στάδια, τα οποία εξαρτώνται από την τριφωσφορική αδενοσίνη (ATP). Στο πρώτο στάδιο, η κυστεΐνη συνδέεται με το γλουταμινικό για να σχηματιστεί η γ-γλουταμυλοκυστεΐνη. Αυτή η αντίδραση ξεκινά με τη συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης (GSH1). Στο δεύτερο στάδιο, η γλυκίνη συνδέεται με την γ-γλουταμυλοκυστεΐνη, από τη συνθετάση της γλουταθειόνης (GSH2), ώστε να σχηματιστεί το τελικό προϊόν (Zechmann et al., 2011) (Σχήμα 1.4). H ενέργεια και των δύο αντιδράσεων, προκύπτει από την 6

32 ΕΙΣΑΓΩΓΗ υδρόλυση της ΑTP. Τα κύρια κέντρα σύνθεσης της γλουταθειόνης είναι τα πλαστίδια και το κυτταρόπλασμα (Wachter et al., 2005). Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι το πρώτο ένζυμο βιοσύνθεσης της γλουταθειόνης (συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης) βρίσκεται υπό αναδραστική αναστολή από τη γλουταθειόνη, σε μοριακή αναλογία 1:1, ώστε συγκέντρωση της γλουταθειόνης να μην ξεπερνά τα απαραίτητα επίπεδα (Κλώνης, 2007). ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗ GSH + GSH1 + GSH2 Σχήμα 1.4. Τα δύο στάδια της σύνθεσης της γλουταθειόνης. Στο πρώτο στάδιο η κυστεΐνη συνδέεται με το γλουταμινικό, με τη βοήθεια του ενζύμου συνθετάση της γ-γλουταμυλοκυστεΐνης (GSH1). Στο δεύτερο στάδιο η γλυκίνη συνδέεται με την γ-γλουταμυλοκυστεΐνη από τη συνθετάση της γλουταθειόνης (GSH2) ώστε να σχηματιστεί το τελικό προϊόν. 7

33 Εξωκυττάρια η GSH μπορεί να υδρολυθεί από το ένζυμο γ-l-γλουταμυλο τρανσπεπτιδάση (GGT, E.C ), μεταφέροντας τη γ-γλουταμυλομάδα στο νερό για να σχηματίσει γλουταμινικό (Σχήμα 1.5) (Zhang & Forman, 2009) ή υδρολύεται σε αμινοξέα και πεπτίδια (Lushchak, 2012). GGT + + Σχήμα 1.5. Υδρόλυση γλουταθειόνης. Η γλουταθειόνη μπορεί να απεκκρίνεται από το κύτταρο ως GSH ή GSSG ή GSHσύμπλοκο. Τα σύμπλοκα με τη GSH υδρολύονται περαιτέρω και επαναπορροφούνται ενώ τα κατάλοιπα της κυστεΐνης παραμένουν δεσμευμένα στα ξενοβιοτικά και αποβάλλονται από τον οργανισμό. Τα περισσότερα σύμπλοκα-gsh μεταβολίζονται σε μερκαπτουρικό οξύ και αποβάλλονται από τον οργανισμό (Σχήμα 1.6) (Lushchak, 2012). 8

34 ΕΙΣΑΓΩΓΗ H N H SH H N H + RX NH 2 GST SR H N H H N H NH 2 γ-γλουταμυλtrans-πεπτιδάση H 2 N H NH 2 RS N H H NH 2 H 2 N H Αμινοπεπτιδάσες RS H Acetyl-CoA SR NH 2 Ν-ακετυλτρανσφεράση N H H Σχήμα 1.6. Γλουταθειόνη και βιοσύνθεση μερκαπτουρικού οξέος. 9

35 ΕΝΔΟΚΥΤΤΑΡΙΑ ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ H GSH συντίθεται στο κυτταρόπλασμα και διανέμεται στα ενδοκυττάρια όργανα, όπου και συμμετέχει στη λειτουργία τους, η οποία σχετίζεται με την ρύθμιση της οξειδοαναγωγικής κατάστασης του κυττάρου (Lushchak, 2012). H συγκέντρωση της GSH, δεν είναι η ίδια σε όλα τα υποκυττάρια οργανίδια ή στα κύτταρα (Samiec et al, 2000), ενώ η εξωκυττάρια συγκέντρωσή της (π.χ. στο πλάσμα) είναι μικρότερη σε σχέση με την ενδοκυττάρια (Smith et al, 1996). Απαντά στα μιτοχόνδρια, στον πυρήνα και στο ενδοπλασματικό δίκτυο. Στα περισσότερα διαμερίσματα βρίσκεται σε ανηγμένη μορφή, ενώ στο ενδοπλασματικό δίκτυο παρουσιάζει και υψηλό ποσοστό της οξειδωμένης της μορφής. Η συγκέντρωση της GSH στα μιτοχόνδρια είναι μεγαλύτερη και ο ρόλος της σε αυτά τα οργανίδια είναι πολύ σημαντικός, αρκεί να αναφέρουμε ότι η γλουταθειόνη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο προστατεύοντας την καρδιολιπίνη των μεμβρανών των μιτοχονδρίων, εμποδίζοντας έτσι την απελευθέρωση του κυτοχρώματος C από την εσωτερική μεμβράνη, με σκοπό την απόπτωση (Lushchak, 2012). Στα φυτικά κύτταρα απαντά σε εύρος συγκεντρώσεως από 0,5-10 mm (Noctor et al., 2012). Στα σπορόφυτα τα υψηλότερα επίπεδα γλουταθειόνης έχουν ανιχνευθεί στα μιτοχόνδρια και τα χαμηλότερα στα πλαστίδια, ενώ απαντά σε ενδιάμεσες συγκεντρώσεις στον πυρήνα, στο κυτταρόπλασμα και στο υπεροξείσωμα (Zechmann et al., 2010). Η γλουταθειόνη απαντά στα χυμοτόπια μόνο κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες, όπως υψηλή συγκέντρωση θείου στο έδαφος (Höller, et al., 2010), ενώ δεν μπόρεσε να ανιχνευθεί στα κυτταρικά τοιχώματα (Zechmann et al., 2010) ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ H GSH παίρνει μέρος σε πολλές βιοχημικές διεργασίες (Josephy & Mannervic, 2006), ενώ θεωρείται ο σημαντικότερος ρυθμιστής της ενδοκυττάριας οξειδοαναγωγικής κατάστασης, καθώς συμμετέχει στις οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις μέσω της ενεργής σουλφυδρυλομάδας της κυστεϊνης (Mendoza-Cozatl et al., 2005). Λόγου χάριν, η GSH προστατεύει το κύτταρο από ηλεκτρονιόφιλους παράγοντες, από τις Ενεργές Μορφές Οξυγόνου (RS) και τις Ενεργές Μορφές Αζώτου (RNS) ((Lushchak, 2012). Προστατεύει τις πρωτεΐνες από την οξείδωση 10

36 ΕΙΣΑΓΩΓΗ (Dixon et al., 2005, Hurd et al., 2005), όπως και τις GSTs για τις οποίες λειτουργεί και ως υπόστρωμα ή συμπαράγοντας (Chronopoulou et al., 2011). Ακόμα λειτουργεί ως συνένζυμο στη βιοσύνθεση των δεοξυριβονουκλεοτιδίων (Holmegren, 1976), ενώ συμμετέχει στην βιοσύνθεση αμινοξέων και στην επιδιόρθωση του DNA (Lushchak, 2012). Παίρνει μέρος στην οξειδοαναγωγική ρύθμιση μοριακών διεργασιών (Forman et al, 2004) και αποτελεί φορέα μοριακών μηνυμάτων ( σινιάλων ) όπως του οξειδίου του αζώτου (Napoli & Ignarro, 2003). Ακόμα εμπλέκεται στην έκφραση γονιδίων και στην απόπτωση (Sies, 1999), καθώς και στο μεταβολισμό οιστρογόνων, λευκοτριενίων και προσταγλανδινών (Lushchak, 2012). Η GSH προστατεύει από παραπροϊόντα του κυτταρικού μεταβολισμού, όπως η μεθυλγλυοξάλη και άλλα α-διακαρβονύλια, τα οποία μπορεί να εμπλέκονται στην παραγωγή RS. Η γλουταθειόνη παίζει το ρόλο συμπαράγοντα στον καταβολισμό της μεθυλογλυοξάλης, στις ζύμες και στα θηλαστικά. Επίσης συμμετέχει στην αποτοξίνωση των θηλαστικών, των φυτών και των ζυμών, από ενδογενείς τοξικές ενώσεις όπως η φορμαλδεϋδη (Σχήμα 1.7). Τέλος συμμετέχει στη μεταφορά των μετάλλων (π.χ. ιόντα Pb, Zn, Cu, Cd, As) και στην αναγωγή τους όπως στην περίπτωση του Cr +6 σε Cr +3, καθώς και του Cu +2 σε Cu + (Lushchak, 2012). 11

37 H 2 C + H NH 2 N H SH H N S-(υδροξυμεθυλ) γλουταθειόνη συνθάση H H NH 2 N H S H H N H NH 2 N H S H H N H S-(υδροξυμεθυλ) γλουταθειόνη αφυδρογονάση H NH 2 N H S H N H NADP+ NADPH + H + H NH 2 N H S H N H S-(φορμυλ) γλουταθειόνη υδρολάση + Η 2 Ο H NH 2 N H SH H N H + H Σχήμα 1.7. Μηχανισμός αποτοξίνωσης της φορμαλδεΰδης με συνυπόστρωμα τη GSH Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΛΟΥΤΑΘΕΙΟΝΗΣ ΣΤΟ ΦΥΤΙΚΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ H GSH εκπληρώνει πολλούς ρόλους στο φυτικό μεταβολισμό, καθώς και στην άμυνα των σπορόφυτων κατά τη διάρκεια καταπονήσεων που οφείλονται σε βιοτικούς και αβιοτικούς παράγοντες (Foyer & Noctor, 2009). Στα σπορόφυτα εμπλέκεται στη αποτοξίνωση των ελεύθερων ριζών, στην οξειδοαναγωγική σηματοδότηση, στη ρύθμιση της έκφρασης των γονιδίων και της δραστικότητας των ενζύμων ((Foyer & Noctor, 2009). Η γλουταθειόνη επίσης εμπλέκεται στην αποτοξίνωση από τα ξενοβιοτικά, τα ζιζανιοκτόνα (Edwards et al., 2005, DeRidder, & Goldsbrough, 2006) και τα βαρέα μέταλλα όπως το κάδμιο (Αmmar et al., 2008, DalCorso et al., 2008). Συγκεκριμένα για τα βαρέα μέταλλα, η GSH εμπλέκεται στην μεταφορά τους στο 12

38 ΕΙΣΑΓΩΓΗ χυμοτόπιο μέσω της ρύθμισης της βιοσύνθεσης των φυτοχηλατινών (Zhu et al. 1999, Αmmar et al., 2008). Η γλουταθειόνη είναι ακόμα σημαντική για την ανάπτυξη του φυτού, καθώς έχει επιβεβαιωθεί ότι η μειωμένη σύνθεση γλουταθειόνης σχετίζεται με ανωμαλίες στην ανάπτυξη (Cheng et al., 1995) και ότι η απόλυτη απουσία της γλουταθειόνης, έχει ως αποτέλεσμα το φαινότυπο του νεκρού φυτού (Cairns, et al., 2006). Επίσης αποθηκεύει το ανηγμένο θείο, αποτελεί υπόστρωμα για τα ένζυμα GSTs όπως θα δούμε παρακάτω και διατηρεί τις σουλφυδρυλ-ομάδες της κυστεΐνης σε ανηγμένη μορφή (Noctor et al. 2002). Επιπλέον, η οξειδοαναγωγική κατάσταση στην οποία βρίσκεται η γλουταθειόνη είναι σημαντική για την ανάπτυξη του φυτού. Σε φυτά τα οποία δεν έχουν καταπονηθεί απαντά κυρίως με την ανηγμένη της μορφή (GSH), ενώ κατά τη διάρκεια οξειδωτικού στρες μπορεί να σχηματιστούν μεγάλες ποσότητες της οξειδωμένης της μορφής (GSSG), η οποία σχετίζεται με τη μειωμένη ανάπτυξη, το λήθαργο ή και τον κυτταρικό θάνατο (Krannet et al., 2002, Kranner et al., 2006). Οι μελέτες που έχουν γίνει για τη GSH στα φυτά αφορούν κυρίως στα σπορόφυτα ενώ πρόσφατη μελέτη αρσενικού γαμετόφυτου αναδεικνύει την σημαντικότητα της γλουταθειόνης στην in vitro βλάστηση της γύρης και την πιθανή εμπλοκή της στο μεταβολισμό της αυξίνης ενώ τίθεται και το ερώτημα αν υπάρχουν μεταφορείς της γλουταθειόνης μέσω των κυτταροπλασματικών μεμβρανών (Zachmann et al., 2011). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ύπαρξη ομόλογων πεπτιδίων της γλουταθειόνης που απαντούν στα φυτά. Για παράδειγμα, σε όσπρια έχουν βρεθεί πολλές φορές ομόλογα της GSH, τα οποία σηματοδοτούν τις βέλτιστες συνθήκες ή τις καταπονήσεις (Noctor et al., 2010). Μελέτες έχουν δείξει ότι η καταπόνηση σπόρων σόγιας και μπιζελιού με κάδμιο, επιφέρει σημαντική μείωση του λόγου GSH/hGSH, όπου hgst είναι η ομογλουταθειόνη (Σχήμα 1.16) (Noctor et al., 2010, Smiri et al., 2010). Η μείωση που παρατηρείται στην συγκέντρωση της GSH, πιθανόν να οφείλεται στο σχηματισμό συμπλόκων Cd-GSH ή στην συμμετοχή της GSH στη σύνθεση των φυτοχηλατινών (Σχήμα 1.8) (Mendoza-Cόzatl & Moreno-Sánchez, 2006). Συνεπώς, η GSH παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην απομάκρυνση των επιβλαβών μετάλλων, ως πρόδρομη ουσία των φυτοχηλατινών αλλά και λόγω της υψηλής συγγένειας που παρουσιάζει η σουλφυδρυλομάδα (-SH) της με τα μέταλλα. Η 13

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ

BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ BIOXHMEIA, TOMOΣ I ΠANEΠIΣTHMIAKEΣ EKΔOΣEIΣ KPHTHΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΜΟΡΙΑΚΩΝ ΔΟΜΩΝ ΜΟΡΙΑΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING) 1: ΧΩΡΟΠΛΗΡΩΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ (SPACE-FILLING)

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ημερομηνία και Ώρα εξέτασης: Πέμπτη, 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 2008 07:30 10:30

Διαβάστε περισσότερα

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. (2006-2008) Βαθμός: «Άριστα» (9,25/10)

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών. (2006-2008) Βαθμός: «Άριστα» (9,25/10) ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΕΩΠΟΝΟΣ ΓΠΣ MSc- ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Τηλέφωνο: 6972314589 / 210-8221676 E-mail: tmaltez@otenet.gr, tasosmalt@yahoo.gr Στρατιωτική θητεία: Ολοκληρωμένη ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - Μεταπτυχιακό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΝΖΥΜΑ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΤΗΡ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ ΙΣΑΑΚ 1. Να εξηγήσετε γιατί πολλές βιταμίνες, παρά τη μικρή συγκέντρωσή τους στον οργανισμό, είναι πολύ σημαντικές για

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ηµεροµηνία: Παρασκευή 25 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

Μοριακή Αναγνώριση. 5.1. Εισαγωγή. 5.2. Σταθερές σύνδεσης και αποχωρισµού. [A][B] k d = ----------- [AB] [ΑΒ] k i = ---------- [Α][Β] Κεφάλαιο

Μοριακή Αναγνώριση. 5.1. Εισαγωγή. 5.2. Σταθερές σύνδεσης και αποχωρισµού. [A][B] k d = ----------- [AB] [ΑΒ] k i = ---------- [Α][Β] Κεφάλαιο Κεφάλαιο 5-1 5 Μοριακή Αναγνώριση 5.1. Εισαγωγή Ένα από τα σηµαντικότερα χαρακτηριστικά των ζωντανών οργανισµών είναι ότι τα µακροµόρια που περιέχουν κάνουν πολύ εξειδικευµένες αλληλεπιδράσεις µε άλλα

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 27: Βιομόρια, αμινοξέα, πεπτίδια και πρωτεΐνες 1. Γενικά Πρωτεΐνες: μεγάλα βιομόρια που απαντούν σε όλους τους ζωντανούς οργανισμούς Διαφορετικά είδη πρωτεϊνών με ποικίλη βιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

Οξειδωτική καταπόνηση

Οξειδωτική καταπόνηση Οξειδωτική καταπόνηση Δημιουργία ενεργών μορφών οξυγόνου Ο ρόλος του μοριακού οξυγόνου ως τελικού αποδέκτη των ηλεκτρονίων στην αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων της αναπνευστικής λειτουργίας των αερόβιων

Διαβάστε περισσότερα

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός

Χαλκός Cu. Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο. Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης. Cu + ανηγµένος χαλκός. Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Χαλκός Cu Στοιχείο µετάπτωσης, µέταλλο Στο κυτταρικό περιβάλλον βρίσκεται σε δύο µορφές οξείδωσης Cu + ανηγµένος χαλκός Cu 2+ οξειδωµένος χαλκός Είναι µαλακό οξύ προτιµά να προσαρτάται σε µαλακούς υποκαταστάτες

Διαβάστε περισσότερα

1. Αλληλεπιδράσεις μεταξύ βιομορίων

1. Αλληλεπιδράσεις μεταξύ βιομορίων 1. Αλληλεπιδράσεις μεταξύ βιομορίων Το αντικείμενο των αλληλεπιδράσεων μεταξύ των βιομορίων καλύπτει ένα τεράστιο σύνολο περιπτώσεων με αποτελέσματα από βιολογικές, βιοχημικές και βιοφυσικές μελέτες που

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ TECHNOLOGICAL EDUCATION INSTITUTION OF WESTERN MACEDONIA ΚΟΙΛΑ ΚΟΖΑΝΗΣ-GR 50100 I KILA, GR 50101 KOZANI-GREECE http://www.teiwm.gr ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά

Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Ελεύθερες ρίζες και αντιοξειδωτικά Κατά τη διάρκεια των φυσιολογικών ανθρώπινων διεργασιών παραγωγή ενέργειας, αποτοξίνωση από τοξικές ουσίες και ανοσολογική απόκριση, παράγονται από τον οργανισµό ελεύθερες

Διαβάστε περισσότερα

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις

Η υδρόλυση της ATP (σε ADP και μία φωσφορική ομάδα) απελευθερώνει ενέργεια που χρησιμοποιείται στις αναβολικές αντιδράσεις Κεφάλαιο 6 ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Αποικοδόμηση (διάσπαση) πολύπλοκων μορίων σε απλούστερες ενώσεις πχ στην κυτταρική αναπνοή η διάσπαση της γλυκόζης σε CO 2 και Η 2 Ο Η ενέργεια που απελευθερώνεται χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής

Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Εργαλεία Μοριακής Γενετικής Αρχές Μοριακής κλωνοποίησης Τα περιοριστικά ένζυμα: αναγνωρίζουν αλληλουχίες (θέσεις περιορισμού). 2 τύποι ενζύμων: -Τύπος I = Κόβουν κοντά στη θέση περιορισμού -σπάνια χρησιμοποιούνται.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Ο.Ε.Φ.Ε. 2004 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την ορθή πρόταση: ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1. Το κωδικόνιο του mrna που κωδικοποιεί το αµινοξύ µεθειονίνη είναι α. 5 GUA

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 24 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ)

Διαβάστε περισσότερα

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών

Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των φυτών Παρουσίαση Σαρρής Φ. Παναγιώτης 1 of 45 http://www.agrool.gr Η δράση των φυσικών αντιοξειδωτικών ως φαινόμενο αυτοπροστασίας των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής. Οι Πρωτεΐνες. Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης

Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής. Οι Πρωτεΐνες. Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Δρ. Ιωάννης Τσαγκατάκης Σύμβουλος Διατροφικής Αγωγής Οι Πρωτεΐνες Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Αμινοξέα, Πεπτίδια, Πρωτεΐνες, Ένζυμα Πεπτιδικός δεσμός Αμινοξέα Πεπτίδια (

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o 1 Β 2 3 Γ 4 5 Β. ΘΕΜΑ 2 o ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Όπως στο σχολικό, σελίδα 20: «Κάθε φυσιολογικό µεταφασικό ως προς τη θέση του κεντροµεριδίου» και σελίδα «Κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ 2013 2 ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ-ΕΝΖΥΜΑ Η Ενέργεια είναι δύσκολο να ορισθεί, αλλά μπορεί να θεωρηθεί ως η ικανότητα επιτέλεσης έργου ή η αιτία

Διαβάστε περισσότερα

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ γ ρ α π τ ή ε ξ έ τ α σ η σ τ ο μ ά θ η μ α ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Το γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΩΝ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ ΤΗΓΑΝΙΣΜΑ Χριστοφόρου Ανδρέας Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση

Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης. στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Ο ρόλος της οξειδάσης της ξανθίνης στην οξειδοαναγωγική κατάσταση κατά την άσκηση Αριστείδης Σ. Βεσκούκης, PhD Βιοχημικός - Βιοτεχνολόγος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Τμήμα Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2004 ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων

Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Αρχές Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Ενότητα 3: Εφαρμογές Βιομηχανικής Βιοτεχνολογίας(1/3), 2ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Διδάσκων: Δρ. Σεραφείμ Παπανικολαου Μαθησιακοί Στόχοι Βιοτεχνολογικά Προϊόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 6 ΙΟΥΝΙΟΥ 2003 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ 1ο Στις ηµιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια

Τεχνικές διεργασίες. Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια Τεχνικές διεργασίες Βιομάζα Βιομόρια Οργ. μόρια Ανοργ. μόρια ΓΕΩΡΓΙΑ Γενετική βελτίωση ποικιλιών φυτών για αντοχή στις ασθένειες, ξηρασία, αφιλόξενα εδάφη Μαζική παραγωγή κλώνων Ανάπτυξη βιο-εντομοκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο

Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Μικροβιολογία Τροφίμων Ι Εργαστήριο Ενότητα 5: Χρώση Gram Δοκιμή Καταλάσης και Οξειδάσης, 1.5ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Ευστάθιος Ζ. Πανάγου Πασχαλίτσα Τρυφινοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΤΟΜΕΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ-ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Διατριβή Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επαναληπτικά Θέµατα ΟΕΦΕ 2005 1 ε π α ν α λ η π τ ι κ ά θ έ µ α τ α 2 0 0 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο A: 1-Α, 2-, 3-Γ, 4-Β, 5-Β ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) Β. 1. Σωστή, 2. Λανθασµένη,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η ανόργανη θρέψη των φυτών

Η ανόργανη θρέψη των φυτών Η ανόργανη θρέψη των φυτών Οργανικά θρεπτικά στοιχεία σάκχαρα που προέρχονται από τη διαδικασία της φωτοσύνθεσης με τις επακόλουθες μετατροπές Ανόργανα θρεπτικά στοιχεία προέρχονται από το έδαφος, με τη

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11. Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα. Μέρος A ΚΕΦΑΛΑΙΟ 11 Βιοενεργητική & Μεταβολισµός: Μιτοχόνδρια, Χλωροπλάστες & Υπεροξειδιοσώµατα Μέρος A ΠΕΡΙ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Α. Η λειτουργία απλών µηχανών εξαρτάται από ενέργεια: - κίνηση αυτοκινήτου= βενζίνη / πετρέλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Από. Από. κατά την πορεία της μεταγραφής. την αποδοτικότητα της Μεταμεταγραφικής ωρίμανσης. Από

Από. Από. κατά την πορεία της μεταγραφής. την αποδοτικότητα της Μεταμεταγραφικής ωρίμανσης. Από Τα επίπεδα του mrna πού είναι διαθέσιμα για την μετάφραση προσδιορίζονται Από την ταχύτητα σύνθεσης του μηνύματος κατά την πορεία της μεταγραφής Από την αποδοτικότητα της Μεταμεταγραφικής ωρίμανσης Από

Διαβάστε περισσότερα

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του.

5. Να βρείτε τον ατομικό αριθμό του 2ου μέλους της ομάδας των αλογόνων και να γράψετε την ηλεκτρονιακή δομή του. Ερωτήσεις στο 2o κεφάλαιο από τράπεζα θεμάτων 1. α) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που μπορεί να πάρει κάθε μία από τις στιβάδες: K, L, M, N. β) Ποιος είναι ο μέγιστος αριθμός ηλεκτρονίων που

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1

Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ Θεωρία - Εφαρμογές ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΦΥΤΩΝ - ΜΟΡΙΑΚΟΙ ΔΕΙΚΤΕΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑΚΟΥΣ Έπιλογή με βάση: ΔΕΙΚΤΕΣ Φαινοτυπικοί δείκτες Γενετικοί δείκτες Μοριακοί δείκτες (Πρωτεϊνικοί &

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του.

ΕΝΖΥΜΑ. 3. Στο σχήμα φαίνεται η υποθετική δράση ενός ενζύμου πάνω σε ένα υπόστρωμα και ο αναστολέας του. ΕΝΖΥΜΑ 1. (α) Να εξηγήσετε τι εννοούμε με τον όρο «εξειδίκευση των ενζύμων» καθώς και που οφείλεται αυτή. (β) Ποιες ουσίες μπορούν να επηρεάσουν τη δράση ενός ενζύμου και πώς; (γ) Πώς τα ένζυμα επηρεάζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. Η κατάταξη γίνεται με εξετάσεις στα παρακάτω μαθήματα: Οι επιτυχόντες κατατάσσονται στα παρακάτω εξάμηνα ανά Κατηγορία πτυχιούχων ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Από το Τμήμα Ιατρικής ανακοινώνεται ότι για το ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 στο Τμήμα Ιατρικής κατατάσσονται : Οι πτυχιούχου Πανεπιστημίου, Τ.Ε.Ι. ή ισοτίμων προς αυτά, Α.ΣΠΑΙ.Τ.Ε., της Ελλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr

Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr ΜΟΡΙΑΚΗ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Αλέξης Ν. Πολύδωρος Αναπλ. Καθηγητής Μοριακής Βελτίωσης Εργαστήριο Γενετικής και Βελτίωσης Φυτών ΑΠΘ email: palexios@agro.auth.gr Παρουσιάσεις μαθήματος http://users.auth.gr/~palexios/

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών

Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Μελέτη βιολογικής δράσης σε ουσίες που περιέχονται σε εκχυλίσµατα από ελληνικές ποικιλίες σταφυλιών Αντιµεταλλαξιγόνο δράση ανίχνευση ουσιών που προστατεύουν το DNA από µεταλλαξιγόνα που προκαλούν µεταλλάξεις

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 17 & 18: Αλκοόλες, θειόλες, αιθέρες και εποξείδια 1. Αλκοόλες Ενώσεις που περιέχουν ομάδες υδροξυλίου συνδεδεμένες με κορεσμένα άτομα άνθρακα υβριδισμού sp 3 Βάσει παραπάνω ορισμού,

Διαβάστε περισσότερα

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα.

Η ζητούμενη σειρά έχει ως εξής: αδενίνη < νουκλεοτίδιο < νουκλεόσωμα < γονίδιο < χρωματίδα < χρωμόσωμα < γονιδίωμα. ΚΕΦ. 1 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ 1. Να κατατάξετε σε σειρά αυξανόμενου μεγέθους τις παρακάτω έννοιες που σχετίζονται με το γενετικό υλικό των οργανισμών: νουκλεόσωμα, χρωμόσωμα, αδενίνη, νουκλεοτίδιο, γονίδιο

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ:

ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΤΡΟΦΙΜΑ ΑΠΟ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ: ΕΝΑ ΠΕΙΡΑΜΑ ΜΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ, ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ, ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΣ ΠΡΙΜΗΚΥΡΙΟΣ, ΓΕΩΠΟΝΟΣ, Δρ. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ ΓΕΝΕΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Α1. Β Α2. Γ Α3. Α Α4. Α5. Γ ΘΕΜΑ Β ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ B1. Α (Σωµατικά κύτταρα στην αρχή της µεσόφασης): 1, 4, 5, 6 Β (Γαµέτες): 2, 3, 7, 8 Β2. (Κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ

ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ ΛΥΣΗ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ 1. Ο γενετικός κώδικας είναι ένας κώδικας αντιστοίχισης των κωδικονίων του mrna με αμινοξέα στην πολυπεπτιδική αλυσίδα. Σύμφωνα με αυτόν η 3 μετάφραση όλων των mrna αρχίζει

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Σχολή Γεωτεχνικών Επιστημών και Διαχείρισης Περιβάλλοντος Τμήμα Γεωπονικών Επιστημών, Βιοτεχνολογίας και Επιστήμης Τροφίμων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΣΤΕΡ (MSc) ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Άσκηση, Οξειδωτικό στρες και ανοσιακό σύστημα Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας Αναπληρωτής Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Θέματα παρουσίασης Λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος (URTI) και άσκηση (γιατί;)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΘΕΜΑ Α Για τις προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και, δίπλα, το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή επιλογή. Α1. Ποιο

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της

Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της ΚΕΦ. 2 ο ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΡΙΣΕΩΣ Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ της αντιγραφής και της μεταγραφής; Διαφορές Αντιγραφή Μεταγραφή 1. Διατηρείται και μεταβιβάζεται η 1. Μεταβιβάζεται η γενετική

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο

Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας. ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Μαρία Τσοπανοµίχαλου PhD. Μοριακής Βιολογίας ΝΕΕΣ Κοργιαλένειο Μπενάκειο Καταφεύγουµε στις µοριακές τεχνικές Συλλέγουµε το δείγµα για µοριακές τεχνικές ιάσπαση ιστικών δοµών ιαχωρισµός των κυττάρων ιάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R;

ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ. 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 1. (α) Ποιο μόριο απεικονίζεται στο σχεδιάγραμμα; (β) Ποια είναι η απλούστερη μορφή του R; (γ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει σε αυτό όξινες ιδιότητες; (δ) Ποιο μέρος του μορίου προσδίδει

Διαβάστε περισσότερα

Αμινοξέα-Πεπτίδια-Πρωτείνες

Αμινοξέα-Πεπτίδια-Πρωτείνες Αμινοξέα-Πεπτίδια-Πρωτείνες Αμινοξέα είναι χημικές ενώσεις με τουλάχιστον μία αμινική και μία καρβοξυλική ομάδα. Αμινοξέα των πρωτεϊνών είναι περίπου 20, και έχουν όλα την αμινοομάδα σε α-θέση ως προς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής

Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής Εισαγωγή στις πρωτεΐνες Δομή πρωτεϊνών Ταξινόμηση βάσει δομής Βάσεις με δομές πρωτεϊνών Ευθυγράμμιση δομών Πρόβλεψη 2D δομής Πρόβλεψη 3D δομής Τι είναι η πρωτεΐνη Τι εννοούμε με δομή πρωτεϊνών Οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΧΥΜΟΥ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ 2005 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο Για τις ερωτήσεις 1.1 και 1.2 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ & ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ & ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ & ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Νικόλαος Ε. Λάμπρου Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήμα Βιοτεχνολογίας Σχολή Τροφίμων, Βιοτεχνολογίας και Ανάπτυξης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Μάιος 2014 2

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ηδοµή των λιπαρών οξέων

Ηδοµή των λιπαρών οξέων Μεµβρανική Μεταφορά Ηδοµή των λιπαρών οξέων Λιπαρά οξέα-λιπίδια- µεµβράνες Κυτταρικές µεµβράνες: ρόλος διαχωριστικού τοίχους ιαφορετικές λειτουργίες της κυτταρικής µεµβράνης Ενδoκυτταρικές µεµβράνες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ - ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΜΑΪΟΥ 2011 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ): ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ «ΠΡΩΤΕΪΝΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΟΥ ΕΝΖΥΜΟΥ L-ΑΣΠΑΡΑΓΙΝΑΣΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ Θέμα Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ-ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 2 ΙΟΥΝΙΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1ο Α. Για τις ημιτελείς προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια

Πτυχιακή εργασία. Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Παραγωγή Βιοντίζελ από Χρησιμοποιημένα Έλαια Ελένη Χριστοδούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής

Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Της Σχολής Επιστημών Υγείας Του Α.Π.Θ. Οδηγός Κατατακτηρίων Εξετάσεων Για εισαγωγή στο Τμήμα Ιατρικής Ακαδημαϊκού έτους 2015-2016 1 Γενικές Οδηγίες Σύμφωνα με το Νόμο 4218/2013 και την Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία

Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Ευαισθητοποιημένη χημειοφωταύγεια με νανοδομημένους καταλύτες - Προοπτικές εφαρμογής της μεθόδου στην αναλυτική χημεία Δρ Κυριάκος Παπαδόπουλος Ερευνητής Α Ινστιτούτο Φυσικοχημείας ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Κυτταρική αναπνοή 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 Η ΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Κυτταρική αναπνοή 1 8.1 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ 2 Οι οργανισµοί για να επιβιώσουν χρειάζονται ενέργεια. Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία µέσα από την οποία οι οργανισµοί

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη των ισοενζύμων της μεταφοράσης του γλουταθείου από Phaseolus vulgaris

Μελέτη των ισοενζύμων της μεταφοράσης του γλουταθείου από Phaseolus vulgaris ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗΣ ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΝΖΥΜΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ & ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΓΕΝΕΤΙΚΑ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ Μελέτη των ισοενζύμων της μεταφοράσης

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5)

ÈÅÌÁÔÁ 2008 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 o. ΘΕΜΑ 2 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΜΑ 1 o Α: 1-, 2-Β, 3-Α, 4-Β, 5-Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Β: 1- Λάθος, 2- Σωστή, 3- Λάθος, 4- Σωστή, 5- Λάθος ΘΕΜΑ 2 o ΜΟΝΑ ΕΣ 15 (3Χ5) ΜΟΝΑ ΕΣ 10 (2Χ5) 1. Καρυότυπος είναι

Διαβάστε περισσότερα