ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τόμος 7, Τεύχος 2, Απρίλιος - Ιούνιος 2006 Τριμηνιαίο Επιστημονικό Περιοδικό Ιδιοκτησία Ελληνική Εταιρεία Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής Λ. Λαυρίου 65, Τ.Κ , Παιανία, Αττική Διεύθυνση διαδικτύου: Εκδότης Μιχάλης Ι. Παξινός Συμβουλευτική Συντακτική Επιτροπή: Ε. Βαϊρακτάρης Ι. Ιατρού Δ. Καρακάσης Γ. Πάνος Π. Χατζημανώλης Διευθυντής Σύνταξης Ι. Ιατρού Οδοντιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Θηβών 2, Γουδί, Αθήνα Τηλ.: , Fax: Αναπληρωτές Διευθυντές Σύνταξης: Ν. Κατσικέρης, Γ. Πάνος Βοηθοί Σύνταξης: Ν. Λυγιδάκη-Θεολόγη, Δ. Παπαδάκης Συντάκτες Τομέων: Ακτινολογία Ν. Παρίσης, Ε. Στεφάνου, Κ. Τσιχλάκης Εμφυτευματολογία - Προπροσθετική Χειρουργική Π. Αναστασιάδης, Λ. Ζουλούμης, Στ. Σωτηριάδου Επανορθωτική Χειρουργική Ν. Λαζαρίδης, Ν. Παπαδογεωργάκης, Θ. Ράπης Έρευνα, Βιοϋλικά, Νέες Τεχνολογίες Ι. Δημητρακόπουλος, Γ. Ηλιάδης, Ν. Λυγιδάκη Λοιμώξεις Χρ. Δενδρινός, Μ. Μποσινάκου, Α. Πατρικίου Ογκολογία Κ. Αντωνιάδης, Σ. Γαβριήλ, Α. Ραπίδης Οδοντοφατνιακή Χειρουργική Σ. Ιορδανίδης, Κ. Μάρτη, Π. Χριστόπουλος Ορθογναθική Χειρουργική & Αισθητική Χειρουργική Προσώπου Κ. Αλεξανδρίδης, Ε. Καραμπούτα, Θ. Σεμερτζίδης Παθολογία Στόματος Δ. Αντωνιάδης, Α. Κολοκοτρώνης, Α. Σκλαβούνου Στοματική & Γναθοπροσωπική Χειρουργική στα Παιδιά Σ. Δαλαμπίρας, Ε. Στυλογιάννη, Φ. Τζέρμπος Τραυματολογία Ε. Ελευθεριάδης, Γ. Ράλλης, Α. Τριανταφυλλίδου Διοικητικό Συμβούλιο Ελληνικής Εταιρείας Στομ. και Γναθ. Χειρουργικής ( ): Ι. Ιατρού, Πρόεδρος Κ. Αλεξανδρίδης, Α ' Αντιπρόεδρος Στ. Δαλαμπίρας, Β' Αντιπρόεδρος Ε. Καρυαμπά-Στυλογιάννη, Γεν. Γραμματέας Ε. Καραμπούτα-Βουλγαροπούλου, Ειδ. Γραμματέας Κ. Χούπης, Ταμίας Λ. Ζουλούμης, Μέλος Γ. Πάνος, Μέλος Γ. Ράλλης, Μέλος Εκτύπωση: Δ. Βελλινιάτη Τηλ Διαφημίσεις - Δημόσιες σχέσεις: Mιχ. Ι. Παξινός, Τηλ.: , Fax: Παραγωγή - Προώθηση - Συνδρομές: MIX. Ι. ΠΑΞΙΝΟΣ, Εκδόσεις - Διαφημίσεις Τριών Ιεραρχών 89, Αθήνα Τηλ.: , Fax: Ετήσιες συνδρομές: Εσωτερικού: 41 Εξωτερικού: 60 δολ. ΗΠΑ Νοσοκομεία, Κέντρα Υγείας, Εταιρείες: 53 Περιεχόμενα Η χρήση των οστικών μορφογενετικών Πρωτεϊνών (BMPs) στην Αποκατάσταση οστικών Ελλειμμάτων. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Μαγόπουλος Χ., Δημητρακόπουλος Ι. 65 Πλειόμορφο Αδένωμα του εν τω βάθει Λοβού της παρωτίδας με Εντόπιση στο παραφαρυγγικό Διάστημα. Παρουσίαση Περίπτωσης και βιβλιογραφική Ανασκόπηση Ζακόπουλος Α., Σκουτέρης Χ., Βογιαζής Σ., Παπανικολάου Σ 76 Ενδοστοματική αφαίρεση Λίθων του υπογναθίου Αδένα με Μαρσιποποίηση του Πόρου του Warton. Αναφορά 7 Περιστατικών Κωνσταντινίδης Ιορδ., Πασχαλουδη Σ., Λευκαδίτης Δ., Σεχλίδης Σ 83 Τραχηλικό (καταδυόμενο) Βατράχιο σε Παιδί 3 ετών. Παρουσίαση Περίπτωσης. Ιατρού Ι., Γεωργοπούλου Μ.., Θεολόγη-Λυγιδάκη Ν., Χριστόπουλος Π., Οικονομοπούλου Π. 89 Ξηρό Φατνίο: Μια συχνή μετεξακτική Επιπλοκή στην Κλινική Οδοντιατρική Πράξη. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Φραγκίσκος Φρ., Δελουσίδου Αν., Ζαφείρη Αικ 95

2 HELLENIC ARCHIVES OF ORAL AND MAXILLOFACIAL SURGERY OFFICIAL PUBLICATION OF THE HELLENIC ASSOCIATION FOR ORAL AND MAXILLOFACIAL SURGERY Vol. 7, No 2, April - June 2006 Quarterly Scientific Journal Hellenic Association for Oral and Maxillofacial Surgery 65 Lavriou Avenue, Paiania, Attiki , Greece Website: Publisher M. J. Paxinos Advisory Editorial Board: P. Hatzimanolis I. Iatrou D. Karakasis G. Panos E. Vairaktaris Editor - in - chief I. Iatrou School of Dentistry, University of Athens 2 Thivon Str., Goudi Tel.: , Fax: Associate Editors: N. Katsikeris, G. Panos Assistant Editors: N. Lygidakis-Theologie, D. Papadakis Section Editors: Dentoalveolar Surgery P. Christopoulos, S. Iordanidis, K. Marti Implantology P. Anastasiadis, S. Sotiriadou, L. Zouloumis Infections M. Bosinakou, C. Dendrinos, A. Patrikiou Oral and Maxillofacial Surgery in Children S. Dalabiras, E. Stylogianni, F. Tzerbos Oral Pathology D. Antoniadis, A. Kolokotronis, A. Sklavounou Oncology K. Antoniadis, S. Gabriel, A. Rapidis Orthognathic and Facial Aesthetic Surgery K. Alexandridis, I. Karabouta, T. Semertidis Radiology N. Parisis, E. Stefanou, K. Tsihlakis Reconstructive Surgery N. Lazaridis, N. Papadogeorgakis, Th. Rapis Research, Biomaterials, New Technology I. Dimitrakopoulos, G. Eliades, N. Lygidakis-Theologie Traumatology E. Eleftheriadis, G. Rallis, E. Triantafillidou Executive Council of the Hellenic Association for Oral and Maxillofacial Surgery ( ): I. Iatrou, President K. Alexandridis, First Vice President S. Dalabiras, Second Vice President E. Karyaba-Stylogianni, General Secretary E. Karabouta-Voulgaropoulou, Special Secretary K. Houpis, Treasurer L. Zouloumis, Member G. Panos, Member G. Rallis, Member Printing: D.Velliniati Tel Advertising - Public relations: M. J. Paxinos, Tel.: , Fax: Production - Promotion: MICHALIS J. PAXINOS, Editions, Advertisments 89, Trion Ierarchon Athens Tel.: , Fax: Annual Subscription Rates: Greece: 41 Other Countries: 60 δολ. ΗΠΑ Hospitals, Health Centers, Scientific Societies: 53 Contents The Use of Bone Morphogenetic Proteins in repairing bone Defects. Review of the Literature. Magopoulos Chr., Dimitracopoulos I. 65 Pleomorphic adenoma originated by the deep lobe of the parotid, detected in the parapharyngeal space. Report of a case and literature review Zakopoulos A, Skouteris C.. Vogiatzis S., Papanikolaou S 76 Transoral removal of submandibular gland calculi with marsipulization of Warton's duct. Report of 7 cases Konstantinidis lord.. Paschaloudi S.. LefkaditisD., SechlidisS 83 Cervical (plunging) ranula in a 3 years old child. Case report. Iatrou I.. Georgopoulou M.. Theologie-Lygidakis N., Chistopoulos Ρ, Economopoulou P. 89 Dry Socket: A common postextraction complication in oral surgical practice. A review. Fragiscos Fr., Delousidou An., Zafeiri A 95

3 Αρχεία Ελληνικής Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής 7(2): 65-75, Ελληνικής Εταιρείας Στοματογναθοπροσωπικής Χειρουργικής Η χρήση των οστικών μορφογενετικών Πρωτεϊνών (BMPs) στην Αποκατάσταση οστικών Ελλειμμάτων. Βιβλιογραφική Ανασκόπηση. Μαγόπουλος Χ. 1, Δημητρακόπουλος Ι. 2 Στοματική και ΓναΘοπροσωπική Χειρουργική Κλινική. Νοσοκομείο «Γ. Παπανικολάου» - Αριστοτέλειο Παν/μιο Θεσσαλονίκης. (Διευθ.: Καθηγητής Ν. Λαζαρίδης) ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες ανήκουν στην υπερ-οικογένεια του Μεταμορφωτικού Αυξητικού Παράγοντα -β (TGF-β) και περιλαμβάνουν αυξητικούς παράγοντες και παράγοντες διαφοροποίησης. Συμμετέχουν τόσο στις διαδικασίες εμβρυϊκής ανάπτυξης του σκελετού και άλλων οργάνων, όσο και στην κυτταρική αύξηση και διαφοροποίηση, στην απόπτωση και μορφογένεση των κυπάρων διαφορετικών ιστών, οργάνων και συστημάτων, αλλά και στη διαδικασία της οστικής επαναδιαμόρφωσης του σκελετού του ενήλικα (remodeling). Η χρήση τους κυρίως στην Ορθοπαιδική και στη Νευροχειρουργική, έχει επιφέρει τελευταία σημαντικές βελτιώσεις στα αποτελέσματα των οστικών μεταμοσχεύσεων, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση οστικών ελλειμμάτων μεγάλου μεγέθους. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι να περιγράψει τη δομή και τη βιολογική δράση των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών, καθώς και να αναδείξει την κλινική αξία της χρήσης τους στην περιοχή της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής. Περιγράφονται επίσης οι νεότερες μέθοδοι εφαρμογής τους, που αφορούν κυρίως στη γονιδιακή θεραπεία, ενώ τέλος παραθέτονται οι τοπικές και συστηματικές επιπλοκές που έχουν αναφερθεί από τη χρήση τους. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα τελευταία χρόνια η χρήση των οστικών μοσχευμάτων σημείωσε εντυπωσιακή αύξηση. Η οστική μεταμόσχευση αποτελεί σήμερα τη δεύτερη σε συχνότητα μεταμόσχευση ιστού στον άνθρωπο καθώς αναφέρονται αντίστοιχες επεμβάσεις ετησίως σε παγκόσμιο επίπεδο (Damien και Parsons 1991). Η χρήση των αυξητικών παραγόντων με τη μορφή κυρίως των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών (bone morphogenetic proteins-bmps) έχει επιφέρει τελευταία 1. Στοματικός και Γναθοπροσωπικός Χειρουργός. 2. Αναπληρωτής Καθηγητής Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής. Λέξεις κλειδιά: οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες, αυξητικοί παράγοντες, οστικά μοσχεύματα, γονιδιακή θεραπεία. σημαντικές βελτιώσεις στα αποτελέσματα των οστικών μεταμοσχεύσεων, ιδιαίτερα στην αντιμετώπιση οστικών ελλειμμάτων μεγάλου μεγέθους (critical size defects). H έρευνα που αφορά στη χρήση των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών στην Γναθοπροσωπική Χειρουργική είναι περιορισμένη και αφορά κυρίως μελέτες σε πειραματόζωα. Πρώτος ο Uris τo 1965 έκανε τη σημαντική διαπίστωση πως η «απομεταλλωμένη» - αφαλατωμένη οστική θεμέλιος ουσία (demineralized bone matrix-dbm), προάγει το μετασχηματισμό αρχέγονων μεσεγχυματικών κυπάρων σε ώριμους οστεοβλάστες και χονδροβλάστες, με ικανότητα παραγωγής έκτοπου οστού σε πειραματόζωα. Το φαινόμενο αυτό αποδόθηκε στην ύπαρξη μιας πρωτεΐνης στην οστική θεμέλιο ουσία, την οποία ονόμασε οστική μορφογενετική πρωτεΐνη (Urist 1965). Έκτοτε, οι προσπάθειες εξέλιξης και πιο αποτελεσματικής χρήσης των πρωτεϊνών αυτών, οδήγησε στη

4 66 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ δημιουργία της αφαλατωμένης (απομεταλλωμένης) οστικής θεμέλιας ουσίας (demineralized bone matrix- DBM). Με δεδομένο ότι οι οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες βρίσκονται στην εξωκυττάρια θεμέλια ουσία, η διαδικασία της αφαλάτωσης αποκαλύπτει τα μόρια των πρωτεϊνών, καθιστώντας τα δραστικά για την επαγωγή δημιουργίας νέου οστού. Συγκριτικές όμως μελέτες μεταξύ της χρήσης DBM και ανασυνδυασμένης ανθρώπινης οστικής μορφογενετικής πρωτεΐνης τόσο σε μοντέλα επεμβάσεων σπονδυλοδεσίας, όσο και σε μοντέλα επεμβάσεων ανύψωσης ιγμορείου, απέδειξαν τη σαφή ανωτερότητα της απομονωμένης μορφής της οστικής μορφογενετικής πρωτεΐνης έναντι αυτής της απομεταλλωμένης οστικής θεμέλιας ουσίας, στη δημιουργία νέου οστού (Groeneveld και συν 1999, Bomback και συν 2004). Το μίγμα των BMPs στο αλλογενές υλικό της απομεταλλωμένης οστικής θεμέλιας ουσίας φαίνεται πως δεν διαθέτει ελεγχόμενη οστεοεπαγωγική δράση, ενώ τόσο η διαδικασία της αφαλάτωσης, όσο και αυτή της αποστείρωσης και της συντήρησης του επηρεάζουν την τελική δραστικότητα του (Han και συν 2005). Εξάλλου, οι φτωχές μηχανικές του ιδιότητες και η χαμηλή αντοχή στη συμπίεση και στον εφελκυσμό, έχει περιορίσει τη χρήση του στην πλήρωση σταθερών οστικών ελλειμμάτων. Σήμερα έχει αναγνωρισθεί με μοριακές μεθόδους ένα σύνολο 20 οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών, οι οποίες εμφανίζουν διαφορές στις βιολογικές τους ιδιότητες ανάλογα με τη χημική τους σύσταση, ενώ έχουν παραχθεί καθαρές ανασυνδυασμένες μορφές (rh ΒΜΡ-2, rh BMP-7) με ισχυρή οστεοεπαγωγική δράση και υψηλή βιοδιαθεσιμότητα, όπως έχει προκύψει από καλά τεκμηριωμένες ερευνητικές εργασίες, αλλά και επιτυχείς κλινικές εφαρμογές. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ BMPs Οι οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες εκτός της ΒΜΡ-1, ανήκουν στην υπερ-οικογένεια του μεταμορφωτικού αυξητικού παράγοντα - β (TGF-β) και περιλαμβάνουν αυξητικούς παράγοντες και παράγοντες διαφοροποίησης (growth and differentiating factors- GDFs). Συμμετέχουν τόσο στις διαδικασίες εμβρυϊκής ανάπτυξης του σκελετού και άλλων οργάνων, όσο και στην κυτταρική αύξηση και διαφοροποίηση, στην απόπτωση και μορφογένεση των κυττάρων διαφορετικών οργάνων και συστημάτων - αλλά και στη διαδικασία της οστικής επαναδιαμόρφωσης του σκελετού του ενήλικα (remodeling). Πρόσφατες έρευνες έχουν δείξει ότι δεν διαθέτουν όλες οι μορφογενετικές πρωτεΐνες ίδιου βαθμού οστεοεπαγωγική δράση. Οι ΒΜΡ-2, ΒΜΡ-6, και ΒΜΡ-9 είναι οι ισχυρότεροι οστεοεπαγωγικοί παράγοντες, ενώ οι ΒΜΡ-4 και ΒΜΡ-7 επάγουν λιγότερο την οστική παραγωγή κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες (Cheng και συν 2003). Η δομή, η χημική σύσταση, η λειτουργία και ιδιαίτερα η διαφορά στην αμινομάδα που φέρει το μόριο τους, διαχωρίζουν τις μορφογενετικές πρωτεΐνες σε περισσότερες υποκατηγορίες. Στην πρώτη κατηγορία ανήκουν οι ΒΜΡ-2 και ΒΜΡ-4 με πολλές ομοιότητες στη δομή και τη χημική τους σύνθεση. Οι ΒΜΡ-5, ΒΜΡ- 6, ΒΜΡ-7 (που ονομάζεται και οστεογενετική πρωτεΐνη- 1, ΟΡ-1) και ΒΜΡ-8 (ΟΡ-2) και 8b (OP-3), συνιστούν μία δεύτερη κατηγορία, θ αυξητικός παράγοντας διαφοροποίησης -5 (GDF-5 ή όπως ονομάζεται μορφογενετική πρωτεΐνη -1 προερχόμενη από χόνδρινο ιστό- CDBMP-1), ο GDF-6 (που ονομάζεται ΒΜΡ-13), ο GDF-7 (ή ΒΜΡ-12) και η ΒΜΡ-14 ανήκουν στην τρίτη κατηγορία μορφογενετικών πρωτεϊνών, ενώ η ΒΜΡ-3 και 3b (οστεογενίνη), συνιστά μια ξεχωριστή κατηγορία με αρκετές χημικές, δομικές και λειτουργικές διαφορές. Τέλος, ξεχωριστές κατηγορίες μορφογενετικών πρωτεϊνών αποτελούν οι BMP-11 και GDF-8 (μυοστατίνη) αντίστοιχα (Πίνακας 1) (Rosen και Wozney 2002, Samartzis και συν 2005). Οι μορφογενετικές πρωτεΐνες αρχίζουν την κυτταρική τους δράση με τη σύνδεση τους με διαμεμβρανικούς υποδοχείς τύπου κινάσης σερίνης-θρεονίνης, που είναι γνωστοί ως υποδοχείς τύπου Ι, II και III, με τους δύο πρώτους όμως να συμμετέχουν ενεργά στη σήμανση και στη σύνδεση με τις μορφογενετικές πρωτεΐνες. Οι υποδοχείς είναι πρωτεΐνες με συγγενική χημική σύσταση και δομή, οι οποίες αποτελούνται από μία εξωκυττάρια περιοχή πλούσια σε κυστεϊνη, μια ενδομεμβρανώδη και μια ενδοκυττάρια περιοχή με δραστικότητα κινάσης σερίνης και θρεονίνης (Rosen και Wozney 2002). Η ίδια μορφογενετική πρωτεΐνη είναι δυνατό να συνδεθεί με διαφορετικούς τύπου II υποδο- ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

5 Χ. ΜΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, I. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 67 Μορφές - τύποι BMP ΒΜΡ-1 ΒΜΡ-2 ΒΜΡ-3 BMP-3b ΒΜΡ-4 ΒΜΡ-5 ΒΜΡ-6 BMP-7 ΒΜΡ-8 BMP-Sb ΒΜΡ-9 BMP-10 ΒΜΡ-11 ΒΜΡ-12 ΒΜΡ-13 ΒΜΡ-14 ΒΜΡ-15 ΒΜΡ-16 ΒΜΡ-17 ΒΜΡ-18 Εναλλακτική ονοματολογία - BMP-2a οστεογενίνη GDF-10 BMP-2L - Vgr-1 ΟΡ-1 BMPSa, OP-2 ΟΡ-3 GDF-2 - GDF-11 GDF-7, GDMP-3 GDF-6, GDMP-2 GDF-5, GDMP-1 GDF-9b - - Ebaf/TGF-64 BMP: bone morphogenetic protein. CDMP: cartilage-derived morphogenetic protein. GDF: growth/differentiation factor. OP: osteogenic protein. Vgr: vegetal related. 7T3F-64: μεταμορφωτικός αυξητικός παράγοντας 64 Πίνακας 1. Μορφές - τύποι BMP και η εναλλακτική τους ονοματολογία. χεις, οι οποίοι με τη σειρά τους αλληλεπιδρούν με διαφορετικούς τύπου Ι υποδοχείς. Σχηματίζεται έτσι ένα σύμπλεγμα φωσφορυλιωμένων υποδοχέων, το οποίο με τη σειρά του ενεργοποιεί τον ενδοκυττάριο μηχανισμό μεταγωγής των σημάτων μέσω του συστήματος μεταγραφικών παραγόντων Smad (Smads l, 5 και 8 για τις μορφογενετικές πρωτεΐνες). Ο μεταβολικός δρόμος των Smad τελεστών ρυθμίζεται με τη σειρά του από ενεργοποιητές Smads (Smad 4 για τα BMPs), αναστολείς Smads (inhibitor Smads-smads 6 και 7), πρωτεΐνες σύνδεσης καθώς και παράγωγα πρωτεϊνικής διάσπασης (Termaat και συν. 2005). Το σύστημα των Smad πρωτεϊνών, με την σειρά του αλληλεπιδρά με ρυθμιστικές αλληλουχίες γονιδίων-στόχων της δράσης του TGF-β, οι οποίες μεταβάλλουν σημαντικές κυτταρικές λειτουργίες, όπως την αύξηση, τη διαφοροποίηση, καθώς και τη σύνθεση της εξωκυττάριας θεμέλιας ουσίας (παραγωγή κολλαγόνου τύπου Ι, οστεοποντίνης και οστεοκαλσίνης) (Itoh και συν 2002). Τελικά, ολόκληρος ο παραπάνω μηχανισμός έκκρισης και λειτουργίας των οστκών μορφογενετικών πρωτεϊνών ελέγχεται τόσο ενδοκυττάρια από την παρουσία των Smad πρωτεϊνών μέσω μηχανισμού 6ιοανάδρασης (biofeedback), όσο και εξωκυττάρια από τους ανταγωνιστές, οι οποίοι συνδέονται με το μόριο της BMP εμποδίζοντας την αλληλεπίδραση του με τους υποδοχείς (Kawabata και συν 1999, Von Bubnoff και Cho 2001). Στους ανταγωνιστές περιλαμβάνονται: α. Η νογκίνη για τις ΒΜΡ-2, 4, 7 και GDF-5, 6, β. Η χορδίνη για τις ΒΜΡ-2, 4 και 7, γ. Η φολλιστατίνη για τους ΒΜΡ-2, 4, 7 και 11, δ. Η γκρεμλίνη για τους ΒΜΡ-2, 4 και GDF-5 (Pereira και συν 2000, Dionne και συν 2001). Λίγα πράγματα είναι γνωστά για τους ενδοπυρηνικούς ρυθμιστικούς παράγοντες, που είτε αναστέλλουν είτε διεγείρουν την ενδοκυττάρια μεταβολική οδό δράσης των BMPs. Γίνεται λοιπόν εύκολα κατανοητό, πως ο ρυθμιστικός μηχανισμός έκκρισης και λειτουργίας των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών είναι ένα περίπλοκο σύμπλεγμα πολλών παραγόντων με διάφορα επίπεδα αλληλεπιδράσεων, ενδοκυττάρια, εξωκυττάρια, μεμβρανικά και ενδοπυρηνικά (Balemans και συν 2002, Canalis και συν 2003, Cheng και συν 2004). ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ BMPs Παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες έχουν οστεοεπαγωγική δράση, σήμερα έχουν παραχθεί και χρησιμοποιούνται με τη βοήθεια της γενετικής μηχανικής μέσω της τεχνικής του ανασυνδυασμού του DNA, μόνο δύο μορφές: η ανασυνδυασμένη ανθρώπινη οστική μορφογενετική πρωτεΐνη 2 (rhbmp-2) και 7 (rhbmp-7 ή ΟΡ-1). Η χρήση των rhbmp-2 και 7 έχει δοκιμαστεί με επιτυχία τόσο σε μελέτες σε ζώα όσο και σε ανθρώπους για τη θεραπεία καταγμάτων, ψευδαρθρώσεων σε επεμβάσεις σπονδυλοδεσίας και διατατικής οστεογένεσης, αλλά και για την αποκατάσταση οστικών ελλειμμάτων μεγάλου μεγέθους τόσο σε μακρά οστά όσο και στις γνάθους κατόπιν επεμβάσεων οστεοχειρουργικής (Boden 2005). Η διαδικασία παραγωγής των ανασυνδυασμένων αυτών οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών έχει καταδείξει δύο σημαντικές παραμέτρους. Πρώτα, ότι η κα- ΤΟΜΟΣ 7, No 2, 2006

6 68 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ θαρή μορφή των BMPs είναι υδρόφοβη και επομένως αναποτελεσματική, και δεύτερον ότι η οστεοεπαγωγική δράση μιας BMP είναι ανάλογη της τοπικής της συγκέντρωσης (Ripamonti και συν 1996, Valentin-Opran και συν 2002). Η γρήγορη τοπική και συστηματική διάσπαση των BMPs επιβάλλουν, ώστε η δοσολογία της τοπικής εφαρμογής τους να ξεπεράσει ένα συγκεκριμένο όριο, πέρα από το οποίο αποκτούν την επιθυμητή οστεοεπαγωγική δράση. Μικρότερη συγκέντρωση οδηγεί σε ανεπαρκή παραγωγή οστού, ενώ μεγαλύτερη οδηγεί σε ανεξέλεγκτη οστεογένεση και τη μετατροπή από τη μια πλευρά της επιθυμητής ενδοχόνδριας οστεογένεσης σε ενδομεμβρανώδη και από την άλλη πλευρά την έναρξη τοπικής οστεολυσίας με την κινητοποίηση οστεοκλαστικής δραστηριότητας μέσω των μηχανισμών της οστικής ομοιόστασης και επαναδιαμόρφωσης (remodeling) (Itoh και συν 2001, Udawa και συν 2002, Canalis και συν 2003). Έτσι, η χρήση των διαφόρων συστημάτων μεταφοράς (carriers), στα πλαίσια των εφαρμογών της ιστικής μηχανικής, έρχεται να επιλύσει αυτά τα προβλήματα, δημιουργώντας συνθήκες σταθερής και σταδιακής απελευθέρωσης της μορφογενετικής πρωτεΐνης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη διατήρηση της συγκέντρωσης της στη βλάβη, πάνω από το κρίσιμο όριο δράσης της για περισσότερο διάστημα, αυξάνοντας την οστεοεπαγωγική της ικανότητα (Blokhuis και συν 2001, Den Boer και συν 2002, Peel και συν 2003, Einhorn και συν 2003, Mizumoto και συν 2003). μεταφορέας να είναι βιοσυμβατός, βιοαποδομούμενος, και να διαθέτει οστεοκαθοδηγητικές ιδιότητες. Έχουν χρησιμοποιηθεί αρκετά βιοϋλικά ως μεταφορείς των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών μεταξύ των οποίων απομεταλλωμένη οστική θεμέλια ουσία (Marden και συν 1994, Schwartz και συν 1998, Bostrom και συν 1999, Den Boer και συν 2002), παράγωγα κολλαγόνου (Winn και συν 1999, Sciadini και συν 2000), πολυγαλακτικό οξύ (Heckman και συν 1991, Miyamoto και συν 1992), συμπολυμερή πολυγαλακτικού-γλυκονικού οξέως (Kenley και συν 1994, Lee και συν 1994, Kirker-Head και συν 1998, Boyan και συν 1999, Heckman και συν 1999), φωσφορικό τριασβέστιο με υδροξυαπατίτη (Kawamura και συν 1987, Ripamonti και συν 1992, Laffargue και συν 1999, Minamide και συν 2001), καθώς και συνδυασμός των παραπάνω. Συχνότερα και ίσως με τα καλύτερα αποτελέσματα, έχει χρησιμοποιηθεί το βόειο κολλαγόνο τύπου -Ι είτε σε μορφή σπόγγου ως μεταφορέας rhbmp- 2 είτε σε μορφή κόκκων ως μεταφορέας rhbmp-7 (Boden και συν 2000, Vaccaro και συν 2004). Βασικός βέβαια στόχος της έρευνας γύρω από τα βιοϋλικά ως οχήματα μεταφοράς, αποτελεί τόσο η βελτίωση των ιδιοτήτων τους, όσο και η διατήρηση του κλινικού αποτελέσματος των BMPs με τη μικρότερη δυνατή συγκέντρωση, προκειμένου να μειωθεί και το κόστος παραγωγής τους. ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΞΙΑ ΤΩΝ BMPs ΜΕΤΑΦΟΡΕΙΣ Σημαντικό μέρος της σύγχρονης έρευνας για τις οστικές μορφογενετικές πρωτεΐνες αφορά στη δημιουργία του ιδανικού μεταφορέα. Οι Mckay και Sandhu (2002), κατέδειξαν τρεις βασικές τους λειτουργίες. Πρώτα, ο μεταφορέας θα πρέπει να δρα ως τρισδιάστατο πλαίσιο στήριξης, κατά μήκος του οποίου επάγεται ο σχηματισμός του νέου οστού. Κατόπιν, θα πρέπει να διατηρείται σταθερή και ικανή συγκέντρωση της BMP καθ'όλη τη διάρκεια της οστεογένεσης και τέλος, ο μεταφορέας θα πρέπει να διατηρεί στο εσωτερικό του όλη την ποσότητα της πρωτεΐνης, αποτρέποντας οποιαδήποτε έκτοπη οστεογένεση. Έτσι είναι απαραίτητο, ο 1. Μελέτες σε ζώα Η κλινική δράση και η αποτελεσματικότητα των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών στις δύο χρησιμοποιούμενες μορφές τους (rhbmp-2 και ΟΡ-1) έχει αποδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε πλήθος μελετών σε ζώα που άπτονται κυρίως της ορθοπαιδικής και λιγότερο της κρανιοπροσωπικής χειρουργικής. Μια μελέτη των Sandhu και συν (1995) και (1996) σε μοντέλο σπονδυλοδεσίας σε σκύλους, κατέδειξε ότι η αποτελεσματικότητα της rhbmp-2 εξαρτάται άμεσα από την εφαρμοζόμενη δοσολογία. Παρόμοια και οι Boden και συν (1998) υποστήριξαν την άποψη ότι η αυξημένη δόση των BMPs οδηγεί σε ισχυρότερη οστεοεπαγωγική δράση. Οι Hanish και συν (1997) καθώς και οι ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

7 Χ. ΜΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ι. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 69 Margollin και συν (1998) απέδειξαν την οστεοεπαγωγική δράση της rhbmp-2 σε μοντέλα ανύψωσης ιγμόρειου σε αγελάδες και πιθήκους. Επιπρόσθετα, οι Cochram και συν (1999) κατέδειξαν με επιτυχία την αύξηση της κάθετης διάστασης της κάτω γνάθου σε σκύλους χρησιμοποιώντας rhbmp-2. Ως μεταφορέας της rhbmp-2 σπς παραπάνω καθώς και σε μια σειρά από άλλες μελέτες χρησιμοποιήθηκε σπόγγος βοείου κολλαγόνου τύπου -Ι. Τα αποτελέσματα των μελετών αυτών έπειτα από διερεύνηση με αξονική τομογραφία στις 16 εβδομάδες και ιστολογική καθώς και ιστομορφομετρική ανάλυση του νεοσχηματιζόμενου οστού, έδειξαν ότι πρόκειται για φυσιολογικό οστίτη ιστό που μπορεί να υποστηρίξει την τοποθέτηση οστεοενσωματούμενων εμφυτευμάτων. Οι Ripamonti και συν (2005) έδειξαν ότι η εμφύτευση rhbmp-7 σε μοντέλα γνάθων πιθήκων, επάγει την αναγέννηση τόσο του φατνιακού οστού, όσο και των περιοδοντικών ιστών. Η σύγκριση της οστεοεπαγωγικής δράσης του PRP (platelet rich plasma) και της rhbmp-7 σε μοντέλα κάτω γνάθου ποντικών από τους Roldan και συν (2004) έδειξε ότι το PRP δεν διαθέτει καμία οστεοεπαγωγική δράση όταν συνδυάζεται με αυτόλογο ή ανόργανο βόειο οστό, ενώ αντίθετα η rhbmp-7 έχει ισχυρή οστεοεπαγωγική δράση όταν συνδυάζεται με ανόργανο βόειο οστό. Επίσης, τόσο η rhbmp-2 σε συνδυασμό με ρετινοειδή (Cowan και συν 2005) όσο και η rhbmp-7 (Springer και συν 2005α) φαίνεται ότι επάγουν τον σχηματισμό οστού σε ελλείμματα μεγάλου μεγέθους οστών του θόλου του κρανίου, σε μικρότερο χρονικό διάστημα και με καλύτερης ποιότητας οστό απ' ότι το αυτόλογο. Η επέκταση εξάλλου της χρήσης των οστικών μορφογενετικων πρωτεϊνών και σε μελέτες διατατικής οστεογένεσης, αποδείχθηκε επιτυχής. Οι Rachmiel και συν (2004) απέδειξαν σε μοντέλα διατατικής οστεογένεσης φατνιακής απόφυσης προβάτων, ότι η rhbmp-2 ενισχύει την ποιότητα του νεοσχηματιζόμενου οστού και ταυτόχρονα μειώνει την περίοδο προσαρμογής της διάτασης, επιτρέποντας έτσι την συντομότερη τοποθέτηση εμφυτευμάτων. Τέλος, σημαντικές είναι και οι μελέτες που αφορούν στην αναγέννηση των περιοδοντικών ιστών, είτε κατόπιν τραύματος (Springer και συν 2005β) είτε λόγω φλεγμονώδους αιτιολογίας απώλειας στήριξης δοντιού (Wikesjö και συν 1999). Η αγγειογενετική δράση των ΒΜΡ-2 και -4 (Sojo και συν 2005) μέσω της επαγωγής του VEGF, ίσως τελικά εξηγεί και την ισχυρή αντιφλεγμονώδη δράση των BMPs κατά την αποκατάσταση των περιοδοντικών ιστών. 2. Μελέτες σε ανθρώπους Οι μελέτες χρήσης των BMPs σε ανθρώπους είναι ιδιαίτερα περιορισμένες, δημιουργούν όμως νέες προοπτικές στην αποκατάσταση οστικών βλαβών. Οι κυριότερες από αυτές αφορούν σε επεμβάσεις σπονδυλοδεσίας στην Ορθοπαιδική και στη Νευροχειρουργική, όπου χρησιμοποιήθηκε τόσο η rhbmp-2 σε σπόγγο κολλαγόνου με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα (Boden και συν 2000, Gornet και συν 2001, Burkus και συν 2002) όσο και η ΟΡ-1 με επίσης αξιόλογα αποτελέσματα (Johnson και συν 2002, Hidaka και συν 2003). Αυτές οι μελέτες καθώς και άλλες κλινικές Εικ. 1. Σκεύασμα του ΟΡ-1 σε μορφή σκόνης. Εικ. 2. Τοποθέτηση του ΟΡ-1 στη κοίτη της βλάβης. ΤΟΜΟΣ 7, No 2, 2006

8 70 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ και προκλινικές σε μοντέλα ζώων, παρέχουν αρκετές ενδείξεις για την επιτυχή χρήση των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών στην κρανιοπροσωπική χειρουργική. Στην Κλινική της Στοματικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής του Α.Π.Θ. έχει χρησιμοποιηθεί η rhbmp-7 (OP-1) (Εικ. 1) για την αποκατάσταση μεγάλου μεγέθους οστικού ελλείμματος του σώματος της κάτω γνάθου, έπειτα από τμηματική οστεκτομή λόγω υποτροπιάζοντος αδαμαντινιβλαστώματος κυστικού τύπου στην κάτω γνάθο (Εικ. 2). Η μετεγχειρητική πορεία του ασθενούς κρίθηκε ικανοποιητική, ενώ αναμένονται τα πρώτα αποτελέσματα στις 16 εβδομάδες μετεγχειρητικά. Η αποκατάσταση μεγάλου μεγέθους οστικών ελλειμμάτων κυρίως μετά από ογκοχειρουργικές επεμβάσεις στις γνάθους είναι ιδιαίτερα δύσκολη και περίπλοκη με τις έως σήμερα χρησιμοποιούμενες μεθόδους. Η χρήση των BMPs φαίνεται πως δημιουργεί νέες προοπτικές για γρηγορότερη και καλύτερης ποιότητας δημιουργία νέου οστού. Είναι όμως απαραίτητες νέες μελέτες ιδιαίτερα σε ανθρώπους που θα επιβεβαιώσουν την κλινική αξία της χρήσης τους. ΓΟΝΙΔΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η μεταφορά στη θέση της βλάβης BMP γονιδίων μέσα σε διάφορα πλαίσια στήριξης και η έκφραση τους για παραγωγή οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών, προσφέρει μια νέα και ιδιαίτερα ελπιδοφόρα θεραπευτική προσέγγιση της οστικής αποκατάστασης. Αυτό επιτυγχάνεται μέχρι σήμερα με δυο τρόπους: είτε με την απευθείας εισαγωγή του DNA του γονιδίου σε ανάλογα κύτταρα, είτε με τη χρήση ενδιαμέσου ξενιστή, ο οποίος κατά κανόνα είναι ένας ιός (Luo και συν 2005). Το γεγονός της σταδιακής αλλά κυρίως αργής μείωσης της έκφρασης των BMP γονιδίων, με αποτέλεσμα τη σχετικά σταθερή δράση της πρωτεΐνης με την πάροδο του χρόνου, αποδεικνύει ότι η γονιδιακή θεραπεία μπορεί να αποτελέσει τη μέθοδο εκλογής για την αποκατάσταση οστικών ελλειμμάτων (Baltzer και συν 2000). Αρκετά ερευνητικά δεδομένα έχουν αποδείξει ότι η εισαγωγή BMP γονιδίων σε συγκεκριμένα κύτταρα είτε in vivo είτε ex vivo με μεθόδους κυτταροκαλλιέργειας, μπορεί να επάγει τη διαφοροποίηση μεσεγχυματικών πολυδύναμων κυττάρων σε οστεοβλάστες, με αποτέλεσμα την παραγωγή ορθοτοπικού ή έκτοπου οστού (Franceschi και συν 2000). Ο περισσότερο χρησιμοποιούμενος ενδιάμεσος ξενιστής είναι ο αδενοϊός, που έχει χρησιμοποιηθεί ως φορέας BMP γονιδίων (ΒΜΡ-2, ΒΜΡ-7, ΒΜΡ-9) σε αρκετές μελέτες σε μοντέλα ζώων (Alden και συν 1999, 2000, Helm και συν 2000). Οι Francheschi και συν (2004) έδειξαν ότι ο συνδυασμός BMP γονιδίων έχει καλύτερα ακόμη αποτελέσματα, ενώ ο περαιτέρω έλεγχος της οστικής αναγέννησης μέσω συγκεκριμένων γονιδιακών επαγωγέων μπορεί να ρυθμίσει τόσο τη διάρκεια όσο και την ένταση της έκφρασης των συγκεκριμένων γονιδίων. Οι Schreiber και συν (2005) χρησιμοποίησαν συνδυασμό γονιδιώματος BMP μεταφερόμενο σε αδενόϊο με ινοβλασπκό αυξητικό παράγοντα -2 σε μεταφορέα κολλαγόνου (FGF2-AdBMP-2/Collagen) και πέτυχαν περισσότερο στοχευμένη οστεοεπαγωγή (στα κύτταρα που διαθέτουν FGF-υποδοχείς), με τη χρήση μικρότερης δόσης ενδιάμεσου ξενιστή, στην προκειμένη περίπτωση αδενοϊού. Έτσι αποφεύγονται κατά το δυνατό οι επιβλαβείς επιπτώσεις της χρήϋης των ιών αυτών, που αφορούν είτε στην ανοσολογική απάντηση του οργανισμού, είτε στην πιθανότητα αντιγραφής του αδενοϊού. Είναι πάντως γεγονός ότι οι τεχνικές δυσκολίες καθώς και οι προδιαγραφές ασφάλειας των μεθόδων της γονιδιακής θεραπείας, απαιτούν περαιτέρω έρευνα σε σχέση με την παραδοσιακή μέθοδο χρήσης των BMPs. ΤΟΠΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ BMPs Η έκτοπη οστεοποίηση αλλά και η υπερπαραγωγή οστίτη ιστού στην κοίτη της βλάβης, είναι επιπλοκές που θα μπορούσαν να εμφανιστούν κατά τη χρήση των BMPs. Ο περιορισμός της μορφογενετικής πρωτεΐνης εντός του πλαισίου στήριξης του κολλαγόνου αλλά και η ελεγχόμενη παραγωγή της στα πλαίσια της γονιδιακής θεραπείας, καθιστούν τον κίνδυνο της έκτοπης οστεοποίησης θεωρητικό. Κάποια ερευνητικά δεδομένα ενισχύουν την άποψη της υπερβολικής οστεογένεσης κατόπιν όμως χρήσης αυξημένης δόσης της πρω- ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

9 Χ. ΜΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, I. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 71 τεΐνης (Ripamonti και συν 1996, Martin και συν 1999, Glaser και συν 2003). Συνεπώς όταν χρησιμοποιούνται στις συνήθεις και συνιστώμενες δοσολογίες, ο κίνδυνος της υπερπαραγωγής οστίτη ιστού φαίνεται πως είναι αμελητέος. Οι συστηματικές επιπλοκές είναι και αυτές περιορισμένες μια και η διάσπαση των BMPs ακόμη και μετά από ενδοφλέβια χορήγηση είναι ιδιαίτερα γρήγορη. Συστηματική τοξικότητα δεν αναφέρεται, σε καμία μελέτη χρήσης ανασυνδυασμένης BMP σε ανθρώπους. Αντίθετα, αναφέρεται ανοσολογική αντίδραση τόσο έναντι του μεταφορέα κολλαγόνου σε ποσοστό 6-10%, όσο και έναντι της ίδιας της πρωτεΐνης σε ποσοστό 5-20% (Friedlaebder και συν 2001, Johnson και συν 2002, Laursen και συν 1999, Govender και συν 2002). Η αντίδραση αυτή όμως δεν φαίνεται να επηρεάζει τελικά το αποτέλεσμα της οστεοποίησης, ενώ η διαφορά της αντίδρασης από την πρώτη χορήγηση, με αυτήν από τη δεύτερη χορήγηση λόγω της επιβραδυνόμενης υπερευαισθησίας δεν έχει μελετηθεί. Αντικείμενο όμως ευρείας μελέτης έχει καταστεί η πιθανή συσχέτιση των BMPs με καρκινογένεση. Έχουν βρεθεί διαφοροποιήσεις στην έκφραση των BMPs γονιδίων σε πολλά είδη καρκίνου στον άνθρωπο, σε διάφορα στάδια καρκινογένεσης. Υπερέκφραση των ΒΜΡ-2, -4 και -5 έχει παρατηρηθεί σε προκαρκινικές και σε καρκινικές βλάβες του βλεννογόνου του στόματος (Jin και συν 2001). Παράλληλα, αυξημένα επίπεδα ΒΜΡ-7 έχουν επίσης βρεθεί στις οστικές μεταστάσεις του καρκίνου του προστάτη, ενώ η έκφραση του συγκεκριμένου γονιδίου συνδέθηκε την αύξηση των υποτροπών και μείωση της επιβίωσης (Bobinac και συν 2005, Thomas και συν 2000, De Pinieux και συν 2001). Οι παρατηρήσεις αυτές δείχνουν ότι τα συγκεκριμένα καρκινικά κύτταρα παράγουν αυξημένες συγκεντρώσεις BMP και ότι όσο αυξάνεται το στάδιο της καρκινογένεσης παρατηρείται υπερέκφραση ιδιαίτερα του ΒΜΡ-7 γονιδίου. Κατά παρόμοιο τρόπο η ΒΜΡ-7 ανιχνεύεται και στον καρκίνο του μαστού, ενώ άλλες μορφές BMPs έχουν αναφερθεί ότι ανιχνεύθηκαν και στον καρκίνο του οισοφάγου (ΒΜΡ-6), στον καρκίνο του πνεύμονα και του παγκρέατος (ΒΜΡ-2) όπως και στο κακόηθες μελάνωμα (ΒΜΡ-7) και στο οστεοσάρκωμα. (Schwalbe και συν 2003, Raida και συν 1999, Masuda και συν 2003). Το γεγονός όμως της αυξημένης ή μειωμένης έκφρασης των γονιδίων BMP σε διάφορους τύπους καρκίνου δεν αποδεικνύει την καρκινογόνο δράση της εφαρμογής των πρωτεϊνών αυτών στον άνθρωπο. Ο ρόλος των BMP και των ρυθμιστικών τους μηχανισμών στην καρκινογένεση είναι ιδιαίτερα περίπλοκος, ενώ έχει περιγραφεί τόσο ογκογενετική όσο και ογκοκατασταλτική τους δράση. Με τη χρήση αδενοϊού ως φορέα ΒΜΡ-7 in vitro και in vivo, οι Franceschi και συν (2000) μελέτησαν την υπερέκφραση του γονιδίου ΒΜΡ-7, η οποία προκάλεσε διαφόρου βαθμού αναστολή της κυτταρικής αύξησης στο κακόηθες μελάνωμα. Από την μελέτη αυτή φάνηκε ότι η πρωτεΐνη ΒΜΡ-7 παρουσιάζει ογκοκατασταλτική δράση σε αρχικά στάδια του μελανώματος και ογκογενετική σε προχωρημένα στάδια καρκινογένεσης. Η κατανόηση του ακριβούς μηχανισμού δράσης του συγκεκριμένου γονιδίου καθώς και του ορίου πέρα από το οποίο η δράση του μετατρέπεται από ογκοκατασταλτική σε ογκογενετική, θα βοηθήσει στη μελέτη της ασφαλούς χρήσης των BMPs ως παράγοντα διέγερσης της οστεογένεσης σε μεγάλα οστικά ελλείμματα, αλλά και της πιθανής θεραπευτικής τους δράσης εναντίον του καρκίνου. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η χρήση των BMPs στη θεραπεία οστικών ελλειμμάτων, καταγμάτων και ψευδαρθρώσεων στα πλαίσια της ισπκής μηχανικής έφερε σημαντικά αποτελέσματα ιδιαίτερα στην αποκατάσταση ελλειμμάτων μεγάλου μεγέθους. Η επέκταση της έρευνας σε ανθρώπους, με προοπτικές μελέτες, ιδιαίτερα στη Γναθοπροσωπική χειρουργική κρίνεται απολύτως απαραίτητη, δεδομένης της δυσκολίας αποκατάστασης τέτοιων βλαβών με τις συμβατικές μεθόδους και της νοσηρότητας της δότριας περιοχής, που δημιουργούν. Η μείωση όμως του κόστους παραγωγής των οστικών μορφογενετικών πρωτεϊνών είναι επιβεβλημένη, προκειμένου να προχωρήσει η χρήση τους τόσο σε ερευνητικό, όσο και σε κλινικό-θεραπευτικό επίπεδο, σε ευρεία κλίμακα. ΤΟΜΟΣ 7, No 2, 2006

10 72 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ SUMMARY The Use of Bone morphogenetic Proteins in repairing bone Defects. Review of the Literature. Magopoulos Chr.*, Dimitracopoulos I.. Department of Oral and Maxillofacial Surgery, «G. Papanikolaou» Hospital, Aristotle University, Thessaloniki. Bone morphogenetic proteins are members of the transforming growth factor β (TGF-β) superfamily, including growth and differentiating factors. They have a distinguished role on formation and development of embryonic skeleton and other organs, on cell differentiation, apoptosis and morphogenesis, as well as on osteogenesis and remodeling in the adult skeleton. Their recent therapeutic use in Orthopedics and Neurosurgery has substantially improved the outcome of bone graft procedures, especially for the treatment of critical size defects. The aim of this study is to outline the structure and biology of bone morphogenetic proteins and to stress their clinical efficacy in Oral and Maxillofacial Surgery. Current applications of BMPs - including gene therapy - are described, while local and systemic complications by their use are thoroughly discussed. 1. Oral and Maxillofacial Surgeon 2. Associate Professor of Oral and Maxillofacial Surgery. Keywords: bone morphogenetic proteins, growth factors, bone graft materials, gene therapy. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Alden TD, Pittman DD, Beres EJ, Hankins GR, Kailmes DF. Wisotsky BM, et al: Percutaneous spinal fusion using bone morphogenetic protein-2 gene therapy. J. Neurosurg. 90: , Alden TD, Beres EJ, Laurent JS, Ength JA, Dos S, Jane JA, et al: The use of bone morphogenetic protein, gene therapy in craniofacial bone repair. J Craniofac Surg. ll(l):24-30, Balemans W, Van Hul W.: Extracellular regulation of BMP signaling in vertebrates: a cocktail of modulators. Dev Biol. 250:231-50, Baltzer A, Lattermann C, Whalen JD, Wooley P, Weiss K, Grimm M, etal: Genetic enhancement of fracture repair: Healing of an experimental segmental defect by adenoviral transfer of the BMP-2gene. Gene Ther. 7: , Blokhuis TJ, den BoerFC, Bramer JA, JennerJM, BakkerFC, Patka P, Haarman HJ: Biomechanical and histological aspects of fracture healing stimulated with osteogenetic protein-1. Biomaterials. 22:725-30, Bobinac D, Marie I, Zoricic S, Spanjol J, Dordevic G, Mustac E, Fuckar Z.: Expression of bone morphogenetic proteins in human metastatic prostate and breast cancer. Croat Med J. 46(3): , Boden SD, Martin G J, and Horton WC: Laparoscopic anterior spinal arthrodesis with rhbmp-2 in a titanium interbody threaded cage. J Spinal Disord 11:95-101, Boden SD: The ABCs ofbmps. Orthop Nurs. 24(1): 49-52, Boden SD, Zdeblick TA. Sandhu HS: The use of rhbmp-2 in interbody fusion cages. Definitive evidence of osteoinduction in humans: a preliminary report. Spine 25: , Bomback DA, Grauer JN, Lugo R, Troiano N, Patel TC, Friedlaender GE: Comparison of posterolateral lumbar fusion rates of Grafton Putty and OP-1 Putty in an athymic rat model. Spine 29 (15):1612-7, Bostrom MP. Saleh KJ, Einhorn TA: Osteoinductive growth factors in preclinical fracture and long bone defects models. Orthop Clin North Am 30:647-58, Boy an BD. Lohmann CH, SomersA, Niederauer GG, WozneyJM, Dean DD. et al: Potential of porous poly-d-l lactide-coglycolide particles as a carrier for recombinant human bone morphogenetic proteins-2 during osteoinduction in vivo. J Biomed Mater Res. 46:51-9, Burkus JK. Transfeldt EE, Kitchel SH: Clinical and radiographic outcomes of anterior lumbar interbody fusion using rhbmp-2 with tapered interbody cages. J Spinal Disord Tech. 15: , Canalis E, Economides A, Gazzero E: Bone morphogenetic proteins, their antagonists and the skeleton. Endocr Rev. 24:218-35, Cheng H, Jiang W, Phillips FM, Haydon RC, Peng Y, Zhou L et al. Osteogenetic activity of the fourteen types of human bone morphogenetic proteins (BMPs). J Bone Joint Surg Am 85-A: Erratum in: J Bone Joint Surg Am 86-A: 141, Cheng D. Zhao M. Mundy GR: Bone morphogenetic proteins. Growth Factors. 22(4):233-41, Cochran DL, Schenk R, Buser D, Wozney JM, and Jones A4: Recombinant human bone morphogenetic protein-2 stimulation of bone formation around endosseous dental implants. J, Periodontol. 70: , Cowan CM, Aalami 00, Shi YY, Chou YF, Mari C, Thomas R, et al: Bone morphogenetic protein-2 and retinoic acid accelerate in vivo bone formation, osteoclast recruitment, and bone turnover. Tissue Eng. 11(3-4) , Damien C, Parsons J: Bone graft and bone graft substitutes: A review of current technology and applications. J. Appl Biomater ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

11 Χ. ΜΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ι. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 73 2: , De Pinieux G, Flam Τ, Zerbib M, Taupin P, Bellahcene A, Waltengny D, et al: Bone sialoprotein, bone morphogenetic protein 6 and thymidine phosphorylase expression in localized human prostatic adenocarcinoma as predictors of clinical outcome: A clinicopathological and immunohistochemical study of 43 cases. J Urol 166: , Den Boer FC, Bramer JA, Blokhuis TJ, Van Soest EJ, Jenner JM, Patka P, et al: Effect of recombinant human osteogenic protein- 1 on the healing of a freshly closed diaphyseal fracture. Bone. 31:158-64, Dionne MS, Skarnes WC, and Harland RM: Mutation and analysis of dan, the founding member of the dan family of transforming growth factor 6 antagonists. Mol. Cell. Biol , Einhorn TA, Majeska RJ, Mohaideen A, Kagel EM, Bouxsein ML, Turek TJ, Wozney JM: A single percutaneous injection of recombinant human bone morphogenetic protein-2 accelerates fracture repair. J. Bone Joint Surg Am. 85: , Franceschi RT, Wang D, Krebsbach PH, and Rutherford RB: Gene therapy for bone formation: In vitro and in vivo osteogenic activity of an adenovirus expressing BMP7. J. Cell Biochem. 78: , Franceschi RT, Yang S, Rutherford Β, Krebsbach Ρ, Zhao M, Wang D: Gene therapy approaches for bone regeneration. Cells Tiss Org 176(l-3):95-108, Friedlaebder GE, Perry CR, Cole JD, Cook SD, Cierny G, Muschler GF, et al: Osteogenetic protein-1 (bone morphogenetic protein- 7) in the treatment of tibial nonunions. J Bone Joint Surg. Am. 83 Suppl1:S151-8,2001. GlaserDL, Economides AN, Wang L, Liu X, Kimble RD, Fandl JP, et al: In vivo somatic cell gene transfer of an engineered noggin mutein prevents BMP4 induced heterotopic ossification. J Bone Joint Surg Am. 85: , Gornet MF, Burkus JK, Dickman CA: rhbmp-2 with tapered cages: a prospective, randomized lumbar fusion study. North American Spine Society 16th Annual Meeting, Seattle, WA, Govender S, Csimma C, Genant HK, Valentin-Opran A, Amit Y, Arbel R, et al: BMP-2 Evaluation in Surgery for Tibial Trauma (BESTT) Study Group. Recombinant human bone morphogenetic protein-2 for treatment of open tibial fractures: a prospective, controlled randomized study of four hundred and fifty patients. J Bone Joint Surg Am. 84: , Groeneveld EH, van den Bergh JP, Holzmann P, ten Bruggenkate CM, Tuinzing DB, Burger EH: Histomorhometrical analysis of bone formed in human maxillary sinus floor elevations grafted with OP-1 device, demineralised bone matrix or autogenous bone. Comparison with non-grafted sites in a series of case reports. Clin Oral Implants Res. 10 (6) , Han B, Yang Z, Nimmi M: Effects of moisture and temperature on the osteoinductive of demineralised bone matrix. J Orthop Res. 23(4):855-61, Hanisch O, Tatakis DN, Rohrer MD, Wohrle PS, Wozney JM, and Wikesj DM: Bone formation and osteointergration stimulated by rhbmp-2 following subantral augmentation procedures in nonhuman primates. Int. J. Oral Maxillofac. Implants 12: , Heckman JD, Boyan BD, Aufdemorte TB, Abbott JT: The use of bone morphogenetic protein in treatment of non-union in a cacine model. J Bone Joint Surg Am. 73:750-64, Heckman JD, Ehler W, Brooks BP, Aufdemorte TB, Lohnmann CH, Morgan T, Boyan BD: Bone morphogenetic protein but not transforming growth factor-beta enhances bone formation in canine diaphyseal nonunions implanted with a biodegradable composite polymer. J Bone Koint Surg Am 81: , Helm GA, Alden TD, Beres EJ, Hudson SB, Das S, Engh JA, et al: Use of bone morphogenetic protein-9 gene therapy to induce spinal arthrodesis in the rodent. J. Neurosurg. 92: , Hidaka C, Goshi K, Rawlins B.: Enhancement of spine fusion using combined gene therapy and tissue engineering BMP-7- expressing bone marrow cells and allograft bone. Spine. 28: , Hsu MY, Rovinsky S, Penmatcha S, Herlyn M, Muirhead D: Bone morphogenetic proteins in melanoma: Angel or Devil? Cancer Met Rev 24: , Itoh K, Udawa N, Katagiri T, lemura S, Ueno N, Yasuda H, Higashio K, et al: Bone morphogenetic protein 2 stimulates osteoclast differentiation and survival supported by receptor activator of nuclear factor-kappab ligand. Endocrinology. 142: , Itoh S, Itoh F, Goumans MJ, ten Dijke P: Signaling of transforming growth factor-beta family members through Smad proteins. Eur J. Biochem. 267: , Jin Y, Tipoe GL, Liong EC, Lau TY, Fung PC, Leung KM: Overexpression of BMP-2,-4,-5 and BMPR-IA associated with malignancy of oral epithelium. Oral Oncol 37: , Johnson R, Stromqvist B, Aspenberg P: Randomized radiostereometric study comparing osteogenetic protein-1 (BMP-7) and autograft bone in human noninstrumented posteolateral lumbar fusion. Spine. 27: , Kawabata M, Imamura T, Inoue H, Hanai J, Nishihara A, Hanyu A, Takase M, et al: Intracellural signaling of the TGF-beta superfamily by Smad proteins. Ann NY, Acad Sci. 886:73-82, Kawamura M, Iwata H, Sato K, Miura T: Chondroosteogenetic response to crude bone matrix proteins bound to hydroxyapatite. Clin Orthop Relat. Res. 217:281-92, Kenley R, Marden L, Turek T, Jin L, Ron E, Hollinger JO: Osseous regemeration in the rat calvarium using novel delivery systems for recombinant human bone morphogenetic protein-2 (rhbmp-2). J Biomed Mater Res. 28: , Kirker-Head CA, Gerhart TN, Armstrong R, Schelling SH, Carmel LA: Healing bone using recombinant human bone morphogenetic protein 2 and copolymer. Clin Orthop Res. 349:205-17, ΤΟΜΟΣ 7, No 2, 2006

12 74 Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΜΟΡΦΟΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ Laffargue Ρ, Hilderbrand HF, Rtaimate M, Frayssinet P, Amoureux JP, Marchandise X: Evaluation of human recombinant bone morphogenetic protein-2 loaded tricalcium phosphate implants in rabbits' bone defects. Bone. 25(2 Suppl):55S-8S, Laursen M ; Hoy K, Hansen ES, Gelineck J, Christensen FB, Bunger CE.: Rocombinant bone morphogenetic protein-7 as an intracorporal bone growth stimulator in unstable thoracolumbar burst fractures in humans: preliminary results. Eur Spine J. 8:485-90, Lee SC, Shea M, Battle MA, Kozitza K, Ron E, Turek T, Schaub RG, Hayes WC: Healing of large segmental defects in rat femurs is aided by RhBMP-2 in PLGA matrix. J Biomed Mater Res. 28: , Luo J. Sun MH Kang Q, Peng Y, Jiang W, Luu HH, Luo Q, Park JY, et al: Gene Therapy for bone regeneration. CurrGene Ther. 5(2):167-79, Marden LJ, Hollinger JO, Claudhari A, Turek T, Schaub RG, Ron E: Recombinant human bone morphogenetic Protein-2 is superior to determinalized bone matrix in repairing craniotomy defects in rats. J Biomed Mater Res.28: , Margollin MD, Cogan AG, Taylor M, Buck D, McAllister TN, Toth C, and McAllister BS: Maxillary sinus augmentation in the nonhuman primate: A comparative radiographic and histologic study between recombinant human osteogenetic protein-1 and natural bone mineral. J Periodontol. 69: , Martin GJ, Boden SD, Marone MA.: Posterolateral intertransverse process spinal arthrodesis with rhbmp-2 in a nonhuman primate: important lessons learned regarding dose, carrier, and safety. J Spinal Disord 12: , Masuda H, Fukabori Y, Nakano K, Takezawa Y., Yamanaka H: Increased expression of bone morphogenetic protein-7 in bone metastatic prostate cancer. Prostate 54: , McKay B, Sandhu HS: Use of recombinant human bone morphogenetic protein-2 in signal fusion applications. Spine 27.S66-S-85, Minamide A, Kawakami M, Hashizume H, Sakata R, Tamaki T: Evaluation of carriers of bone morphogenetic protein for signal fusion. Spine. 26:933-9, Miyamoto S, Takaoka K, Okada T, Yoshikawa H, Hashomoto J, Suzuki S, Ono K: Evaluation of polylactic acis homopolymers as earners for bone morphogenetic proteins. Clin Orthop Relat Res. 278:274-85, Mizumoto Y, Moseley T, Drews M, Cooper VN, Reddi AH: Acceleration of regenerate ossification during distraction osteogenesis with recombinant human bone morphogenetic protein- 7. Bone Joint Surg Am.;85 Suppl 3:124-30, Peel SA, Hu ZM, Clokie CM: In search of the ideal bone morphogenetic protein delivery system: in vitro studies on demineralised bone matrix, purified, and recombinant bone morphogenetic protein. J Craniofac Surg. 14:284-91, Pereira RC, Economides AN, and Canalis E: Bone morphogenetic proteins induce gremlin, a protein that limits their activity in osteoblasts. Endocrinology 141: , Rachmiel A, Aizenbud D, Peled M: Enhancement of bone formation by bone morphogenetic protein-2 during alveolar distraction: an experimental study in sheep. J Periodontol 75: , Raida M, Sarbia M, Clement JH, Adams S, Gabbert HE, Hoffken K: Expression, regulation and clinical significance of bone morphogenetic protein 6 in esophageal squamous-cell carcinoma. Int J Cancer 83:38-44, Ripamonti U, Ma SS, van den Heever B, Reddi AH: Osteogenin, a bone morphogenetic protein, absorded on porous hydroxyapatite substrata, induces rapid bone differentiation in calvarial defects of adult primates. Plast Reconstr Surg. 90:382-93, Ripamonti U, Van Den Heever B, Sampath TK, Tucker MM, Rueger DC, Reddi AH: Complete regeneration of bone in the baboon by recombinant human osteogenic protein-l(rhop-l, bone morphogenetic protein-7). Growth factors. 13:273-89, Ripamonti U, Herbst N. Ramoshebi L: Bone morphogenetic proteins in craniofacial and periodontal tissue engineering: Experimental studies in the non-human primate Papio ursinus. Cytokine & Growth Factor Reviews 16: , Roldan JC Jepsen S. Miller J, Freitag S, Rueger DC, Acil Y, Terheyden H Bone formation in the presence of platetet-rich plasma vs. bone morphogenetic protein-7. Bone 34(l):80-90, Rosen V, Wozney J: Bone morphogenetic proteins, In: Bilezikian και συν.: Principles of Bone Biology, Second Edition, Volume 2, Academic Press 2002, pp Samartzis D. Khama N, Shen F, An H: Update on bone morphogenetic proteins and their application in spine surgery. J Am Coll Surg 200: , Sandhu HS, Kamin LE. Kabo JM: Evaluation of rhbmp-2 with an OPLA carrier in a canine posterolateral (intertransverse process) spinal fusion model. Spine 20: , Sandhu HS, Kamin LE, Kabo JM: Effective doses of recombinant human bone morphogenetic protein-2 in experimental spinal fusion. Spine 21: Schreiber RE, Blease K, Ambrosio A. Amburn E, Sosnowski B, and Sampath TK: Bone Induction by AdBMP-2/Collagen Implants. J Bone Joint Surg Am. 87: , Schwalbe M. Sanger J. EggersR. Naumannn A, Schmidt A, Hoffken K, Clement JH: Differential expression and regulation of bone morphogenetic protein-7 in breast cancer. Int J Oncol 23:89-95, Schwartz Z, SomersA, Mellonig JT, Carnes DL, Wozney JM, Dean DD, Cochran DL, Boyan BD: Addition of human recombinant bone morphogenetic protein-2 to inactive commercial human demineralised freeze-dried bone allograft makes an effective composite bone inductive implant material. J Periodontol. 69: , SciadiniMF, Johnson KD: Evaluation of recombinant human bone morphogenetic protein-2 as bone craft substitute in a canine segmental defect model. J. Orthop Res. 18: , ΑΡΧΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

13 Χ. ΜΑΓΟΠΟΥΛΟΣ, Ι. ΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ 75 Sojo Κ, Sawaki Y, Hattori Η, Mizutani Η, Ueda M: Immunohistochemical study of vascular endothelial growth factor (VEGF) and bone morphogenetic protein -2-4 (BMP-2-4) on lengthened rat femurs. J Craniomaxillofac Surg. 33(4): , Springer IN, Acil Y, KuchenbeckerS, Bolte H, Warnke PH, Abbound M, et al: Bone graft versus BMP-7 in a critical size defect- Cranioplasty in a growing infant model. Bone 2005a [Epub ahead of print]. Springer IN, Acil Y, Spies C, Jepsen S, Warnke PH, Bolte H, Kuchenbecker S, et al: RhBMP-7 improves survival and eruption in a growing tooth avulsion trauma model. Bone [Epub ahead of print]. Termaat MF, Den Boer FC, Bakker FC, Patka P, and Haarman H: Bone morphogenetic proteins. Development and clinical efficacy in the treatment of fractures and bone defects. J Bone Joint Surg Am. 87: , Thomas BG, Hamdy FC: Bone morphogenetic protein-6: potential mediator of osteoblastic metastases in prostate cancer. Prostate Cancer Prostatic Dis 3: , Udawa N: Mechanisms involved in bone resorption. Biogerontology. 3:79-83, Urist MR: Bone formation by autoinduction. Science:220:680-6, Vaccaro AR. Patel T, Fischgrund J, Anderson DG, Truumees E, Herkowitz HN, et al: A Pilot Study Evaluating the Safety and Efficacy of OP-1 Putty (rhbmp-7) as a Replacement for Iliac Crest Autograft in Posterolateral Lumbar Arthrodesis for Degenerative Spondylolisthesis. Spine. 29(17) , Valentin-Opran A, WonzeyJ, Csimma C, Lilly L, RiedelGE: Clinical evaluation of recombinant human bone morphogenetic protein 2. Clin Orthop RelatRes. 395:110-20, Von Bubnoff A, Cho K: Intracellural BMP signaling regulation in vertebrates: pathway or network? Dev Biol. 239:1-14, Wikesjô UME, Guglielmoni P, Prosmsudthi A, Cho KS, Trombelli L, SelvigKA, Jin L, and WozneyJM: Periodontal repair in dogs: Effect of BMP-2 concentration on regeneration of alveolar bone and periodontal attachment. J. Clin. Periodontol. 26: , Winn SR, Uludag H, Hollinger JO: Carrier systems for bone morphogenetic proteins. Clin Orthop Relat Res. 367 Suppl:S95-106, Διεύθυνση για ανάτυπα: Χρήστος Μαγόπουλος Γληνού 4-Πυλαία Θεσσαλονίκη Τηλ Fax ΤΟΜΟΣ 7, No 2, 2006

Γεώργιος Χ. Πάνος Σόλωνος 66, 106 80 Αθήνα Τηλ., Fax: 210 3637 247

Γεώργιος Χ. Πάνος Σόλωνος 66, 106 80 Αθήνα Τηλ., Fax: 210 3637 247 ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ online www.haoms.org Τόμος 0, Τεύχος, Δεκέμβριος 009 ISSN 08-89 X Τετραμηνιαίο Επιστημονικό Περιοδικό Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes

Interactions between diet-derived phytoestrogens and bone-related genes Αλληλεπιδράσεις φυτο-οιστρογόνων της διατροφής με γονίδια που εμπλέκονται στον μεταβολισμό των οστών Ρωξάνη Τέντα Roxane Tenta Assistant Prof. in Human Physiology Interactions between diet-derived phytoestrogens

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

Mouse Gene 2.0 ST Array Shn3. Runx2 Shn3. Runx2 Shn3 Runx2. adult. (Schnurri, Shn)3/Hivep3. Runx2 Shn/Hivep. ST2 BMP-2 Shn3

Mouse Gene 2.0 ST Array Shn3. Runx2 Shn3. Runx2 Shn3 Runx2. adult. (Schnurri, Shn)3/Hivep3. Runx2 Shn/Hivep. ST2 BMP-2 Shn3 adult (Schnurri, Shn)3/Hivep3 Runx2 Shn/Hivep Shn3 Shn3 Shn3 Shn3 Shn1 Shn2 Shn3 gain-of-function loss-of-function Shn3 in vivo mimic MC3T3-E1 ST-2 ATDC5 C3H10T1/2 ALP RT-PCR alcian blue RT-PCR Affymetrix

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Ρωμανίδης. Νικόλαος. Ορεστιάδα Έβρος

Κωνσταντίνος Ρωμανίδης. Νικόλαος. Ορεστιάδα Έβρος BIOΓPAΦIKO ΣHMEIΩMA I. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ονοματεπώνυμο: Κωνσταντίνος Ρωμανίδης Όνομα πατρός: Νικόλαος Όνομα μητρός: Σουλτάνα Έτος γεννήσεως: 1963 Τόπος γεννήσεως: Ορεστιάδα Έβρος Οικογενειακή κατάσταση:

Διαβάστε περισσότερα

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική

Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική Διορθωμένη Στοματογναθοπροσωπική Χειρουργική ΣTOMA 2010; 38 : 289-296 Bιβλιογραφική ανασκόπηση Η σημασία της διατήρησης της οστικής μάζας σε φατνία εξαχθέντων δοντιών. Τεχνική ατραυματικής εξαγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική.

Γονίδια. τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική Από. Παρενέργειες. Φαρμακο γονιδιωματική / γενετική. Από τη Φαρμακολογία και τη Γονιδιωματική στη Φαρμακογονιδιωματική" Φυσιολογικά Ανθρώπινα Χαρακτηριστικά Ανταπόκριση στο Περιβάλλον Δέσποινα Σανούδου,, PhD FACMG Επίκουρη Καθηγήτρια Molecular Biology Biomedical

Διαβάστε περισσότερα

3.5.4 Ο αυξητικός παράγοντας BMP... 24 3.5.5 Ο αυξητικός παράγοντας FGF... 25 3.5.6 Αυξητικός παράγοντας PDGF (Platelet Derived Growth Factor)...

3.5.4 Ο αυξητικός παράγοντας BMP... 24 3.5.5 Ο αυξητικός παράγοντας FGF... 25 3.5.6 Αυξητικός παράγοντας PDGF (Platelet Derived Growth Factor)... Ευχαριστίες Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον επιβλέποντα καθηγητή Κο Χριστόφορο Προβατίδη για την αμέριστη υποστήριξη που μου προσέφερε και τις πολύτιμες γνώσεις που μου μετέδωσε κατά την εκπόνηση της Μεταπτυχιακής

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης.

Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Ε Ν Δ Ι Α Φ Ε Ρ Ο Υ ΣΑ Π Ε Ρ Ι Π Τ Ω ΣΗ / C A S E R E P O RT Παρουσίαση περιστατικού: Φαρμακευτική πολυπεκτομή με μακροχρόνια λήψη μοντελουκάστης. Nasal polyposis near total remission after long term treatment

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΤΣΕΖΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑ ΜΕΛΕΤΗ ΑΝΘΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Βασίλης, PhD Λάρισα, 2012 ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Αποτελεί την πιο κοινή μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Η λογική της αντιμετώπισης. ΚΑΤΑΓΜΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Πότε κα πώς να το χειρουργήσω. 06/09/2013 www.footsurgery.gr. Χρειάζεται χειρουργείο ; Γιατί ; Πώς ;

Η λογική της αντιμετώπισης. ΚΑΤΑΓΜΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Πότε κα πώς να το χειρουργήσω. 06/09/2013 www.footsurgery.gr. Χρειάζεται χειρουργείο ; Γιατί ; Πώς ; ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΚΡΟΥ ΠΟΔΟΣ της ΕΕΧΟΤ 06 Σεπτεμβρίου 2013 ΚΑΤΑΓΜΑ ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ Πότε κα πώς να το χειρουργήσω Δρ. Νικόλαος Γκουγκουλιάς Ορθοπαιδικός Χειρουργός Χειρουργική Ποδιού Ποδοκνημικής

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΜΙΛΤΙΑΔΗ Ι. ΜΑΤΣΑΓΚΑ Καθηγητή Αγγειοχειρουργικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ ΜΑΪΟΣ 2015 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: Μιλτιάδης Ιωάννου Ματσάγκας ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΧΩΡΙΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΜΕ ΠΟΡΩΔΗ ΕΠΙΚΑΛΥΨH ΣΕ ΥΠΟΚΕΦΑΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΧΩΡΙΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΜΕ ΠΟΡΩΔΗ ΕΠΙΚΑΛΥΨH ΣΕ ΥΠΟΚΕΦΑΛΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΧΩΡΙΣ ΤΣΙΜΕΝΤΟ ΜΕ Β Ορθοπαιδική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Κιλκίς. Εισαγωγή Οι ενδείξεις αντιμετώπισης των υποκεφαλικών καταγμάτων του ισχίου σε ασθενείς άνω των εξήντα ετών με ολική αρθροπλαστική υπήρξε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 13-9 -2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & Αριθμ. Πρωτ. Y7α/Γ.Π οικ.85787 ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ Α Ταχ Δ/νση : Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου

Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Τα δεδομένα που αφορούν στον καρκίνο είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα για τον αποτελεσματικό σχεδιασμό του ελέγχου του καρκίνου Πέτρος Καρακίτσος Καθηγητής Κυτταρολογίας Διευθυντής Εργαστηρίου Διαγνωστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΑΓΓΙΓΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΩΣ ΑΝΑΚΟΥΦΙΣΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ ΑΝΤΡΕΑΣ ΠΙΤΣΙΛΛΟΣ Α.Φ.Τ 2007947541 ΛΕΥΚΩΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure.

Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation at the anterior commissure. Otorhinolaryngologia - Head and Neck Surgery Issue 50, October - November - December 2012, pages 18-22 ORIGINAL REVIEW ARITCLE Mitomycin C application for the prevention of postoperative synechiae formation

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑΣ. Ορθοπαιδική Κλινική Πανεπιστημίου Πατρών

Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑΣ. Ορθοπαιδική Κλινική Πανεπιστημίου Πατρών Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΟΣΤΙΚΩΝ ΕΛΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑΣ Ορθοπαιδική Κλινική Πανεπιστημίου Πατρών 1951 Gavril Abramovich Ilizarov Μέθοδος Ilizarov «συνδυασμός φλοιοτομής και σταδιακής, ελεγχόμενης

Διαβάστε περισσότερα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα

HPV και Καρκίνος του Λάρυγγα Δρ Βασίλειος Νικολαΐδης Επικ. Καθηγητής Α.Π.Θ. Β Πανεπιστηµιακή ΩΡΛ κλινική Γ.Ν. Παπαγεωργίου ü HPV Καρκίνος του Οροφάρυγγα Αίτιο Πρόγνωση Ανταπόκριση στη θεραπεία ü HPV?????? Άλλοι Καρκίνοι Κεφαλής και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος

HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος HPV DNA, E6, E7, L1, L2, E2, p16, prb, κυκλίνες, κινάσες, Ki67. Τι από όλα αυτά πρέπει να γνωρίζει ο κλινικός γιατρός; Αλέξανδρος Λαµπρόπουλος δεν υπάρχει σύγκρουση συµφερόντων Ø Ποιό HPV τεστ είναι το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ

ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 1 ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΑΙ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Δ. Κιόρτσης Ενδοκρινολόγος Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Ιωαννίνων European SCOPE fellow 1η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΠΙΠΟΛΑΣΜΟΥ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ελληνική Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΙΦΝΙΔΙΟΥ ΒΡΕΦΙΚΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ Ονοματεπώνυμο: Λοϊζιά Ελένη Λεμεσός 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ.

Ινσουλίνη και καρδιά. Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Ινσουλίνη και καρδιά Ηλιάδης Φώτης Λέκτορας Α.Π.Θ. Επίδραση ινσουλίνης στο ήπαρ, στους μυς και στον λιπώδη ιστό : Διατήρηση ευγλυκαιμίας Nature 2001;414:799 806 Ινσουλίνη? Λειτουργικότητα Μορφολογία Βιωσιμότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ.

Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Uroswords II Καρκίνος κύστης T1 High Grade: Η κυστεκτοµή είναι απαραίτητη; ιαιτητής:. Μητρόπουλος Οι µονοµάχοι: Β. Τζώρτζης Κ. Χατζηµουρατίδης Ερώτηση 1 Κυστεκτοµή ή συντηρητική αγωγή; Η νόσος αντιµετωπίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση

Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ορθοδοντική ΣTOMA 2014; 42 : 177-185 Βιβλιογραφική ανασκόπηση Η συμμετοχή της ορθοδοντικής θεραπείας στη δημιουργία υφιζήσεων των ούλων. Μία σύγχρονη επισκόπηση Ε. ΓΕΩΡΓΑΚΑ 1, Κ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ 2, Ε. ΜΑΡΚΟΒΙΤΣΗ-ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης

Σχέση στεφανιαίας νόσου και άγχους - κατάθλιψης Τρίμηνη, ηλεκτρονική έκδοση του Τμήματος Νοσηλευτικής Α, Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Αθήνας _ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ_ Πολυκανδριώτη Μαρία 1, Φούκα Γεωργία 2 1. Καθηγήτρια Εφαρμογών Νοσηλευτικής Α, ΤΕΙ Αθήνας 2.

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο

Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική. Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο Θέσεις & Αντιθέσεις στην Ιατρική Παντελής Κρανιώτης Ακτινολόγος, Επ. Επιμελητής Β Κλινικό Εργαστήριο Ακτινολογίας ΠΓΝ Πατρών, Ρίο CT vs MRI Οξεία οσφυαλγία (με ή χωρίς ριζιτική συνδρομή)* Πολύ συχνό πρόβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς

Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca. 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΥΘΜΙΣΗ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ Ανθρώπινο σώμα: 1200 gr Ca 99% στα οστά και τα δόντια Το υπόλοιπο βρίσκεται στους ιστούς ΡΟΛΟΣ ΕΞΩΚΥΤΤΑΡΙΟΥ Ca ++ Μυϊκή συστολή Συναπτική διαβίβαση Συσσώρευση αιμοπεταλίων Πήξη του αίματος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014

ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 ΣΥΓΓΕΝΗΣ ΑΟΡΤΟΠΑΘΕΙΕΣ: ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΤΟΥ 2014 Βαγενάκης Γεώργιος Παιδοκαρδιολογική Κλινική Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Συγγενείς Αορτοπάθειες Δίπτυχη αορτική βαλβίδα Στένωση ισθμού της αορτής Σύνδρομο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού

Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου Cyld στον καρκίνο του μαστού Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Βιολογίας Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών Κατεύθυνση: Εφαρμοσμένη γενετική και βιοτεχνολογία ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μελέτη της έκφρασης του ογκοκατασταλτικού γονιδίου

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής, Εγκαυμάτων και Χειρουργικής Άκρας Χειρός, Γ.Ν.Θ. Γ.Παπανικολάου, Θεσσαλονίκη Τα ηλεκτρικά εγκαύματα αποτελούν το 3-4% όλων των εισαγωγών στα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ

ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΧΗΜΙΚΟΣ Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Κρήτης ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΠΙΘΕΤΟ: ΟΝΟΜΑ: ΠΑΤΡΩΝΥΜΟ: ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: 29/01/1977

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ «ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ» ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗΣ ΤΟΥ ΣΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ

Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Γρηγόριος Τιμόλογος M.Med.Sc. Γενικός Διευθυντής Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής ΚΑΡΥΟ Φαρμακογενωμική Κλϊδοσ τησ γενετικόσ Προβλϋπει την ανταπόκριςη του αςθενό ςε φαρμακευτικϋσ αγωγϋσ μελετώντασ

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ

ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΔΙΣΚΟΚΗΛΗ ΜΕ ΤΗΝ 1 ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. Θ. "Γ. ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ", 2 Α' ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ - Γ. Ν. ΚΑΒΑΛΑΣ, 3ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΝΕΥΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΔΠΘ, Π. Γ. Ν. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc

ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ. Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc ΝΙΚΟΣ ΚΑΡΑΒΙΔΑΣ Φυσικοθεραπευτής Certified Schroth Therapist Certified SEAS Therapist McKenzie Therapist PT, MSc Εξειδικευμένες ασκήσεις προσαρμοσμένες στον τύπο της σκολίωσης Τρισδιάστατη αυτοδιόρθωση

Διαβάστε περισσότερα

Έκφραση της µορφογενετικής πρωτεΐνης οστού 2 (BMP-2) σε καλοήθεις όγκους σιελογόνων αδένων. in benign salivary gland tumours.

Έκφραση της µορφογενετικής πρωτεΐνης οστού 2 (BMP-2) σε καλοήθεις όγκους σιελογόνων αδένων. in benign salivary gland tumours. Αρχεία Ελληνικής Στοµατικής και Γναθοπροσωπικής Χειρουργικής (0), 5- Hellenic Archives of Oral & Maxillofacial Surgery (0), 5-5 Έκφραση της µορφογενετικής πρωτεΐνης οστού (BMP-) σε καλοήθεις όγκους σιελογόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά

H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ 2008, 47(3):367 373 H επίδραση της γονικής παρουσίας και του παιχνιδιού σε επώδυνες διαδικασίες στα παιδιά Ανθή Χρυσοστόμου Νοσηλεύτρια ΠΕ, ΜSc, Kέντρο Ελέγχου και Πρόληψης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ

Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ι. Ντότης- Ημερίδα Α Παιδιατρικής Κλινικής Α.Π.Θ 2013 Η ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΗΘΕΙΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΙΚΕΣ ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ Ιωάννης Ντότης Παιδίατρος Εντατικολόγος Επιμελητής Α Π/Δ Κλινική Ι. Ντότης- Ημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας

Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Διεπιζηημονική Φρονηίδα Υγείας(2015) Τόμος 7,Τεύχος 1, 8-18 ISSN 1791-9649 Το κοινωνικό στίγμα της ψυχικής ασθένειας Κνξδώζε Α 1, Σαξίδε Μ 2, Σνπιηώηεο Κ 3 1 Ννζειεύηξηα ΤΔ, MSc, Γεληθό Ννζνθνκείν Κνξίλζνπ.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΑΣΘΜΑΤΟΣ Φιλίππου Άντρη Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES

ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΙ- ΤΝF ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΡΕΥΜΑΤΟΕΙΔΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ REGISTRIES ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΑΡΙΝΕΣ ΗΜΕΡΕΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΡΕΘΥΜΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗΝ ΛΕΚΑΝΗ ΠΟΤΑΜΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΟΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ Υ ΑΤΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΑΣΣΟΝΑ

ΟΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΤΗΝ ΛΕΚΑΝΗ ΠΟΤΑΜΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΟΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΟΥ Υ ΑΤΙΚΟΥ ΚΑΘΕΣΤΩΤΟΣ ΜΕ ΤΗ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΛΙΓΝΙΤΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΑΣΣΟΝΑ ελτίο της Ελληνικής εωλογικής Εταιρίας τοµ. XXXVI, 2004 Πρακτικά 10 ου ιεθνούς Συνεδρίου, Θεσ/νίκη Απρίλιος 2004 Bulletin of the Geological Society of Greece vol. XXXVI, 2004 Proceedings of the 10 th International

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ

Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες. Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία: μια γνωριμία με τις ψυχολογικές θεραπείες Β Ουρολογική Κλινική Α.Π.Θ Καλυβιανάκης Δημήτρης, Ουρολόγος Υπότροφος ΜΜΟΠ 27 30 Μαΐου 2010. Πορταριά Πήλιο Εισαγωγή (1) Λίγες

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Οι εταιρείες. σας προσκαλούν στο: SKY Expert Meeting. 19-20 Ιουνίου 2015

Οι εταιρείες. σας προσκαλούν στο: SKY Expert Meeting. 19-20 Ιουνίου 2015 Οι εταιρείες & 1ο σας προσκαλούν στο: SKY Expert Meeting 19-20 Ιουνίου 2015 ΟΜΙΛΗΤΕΣ Hakan Ozyuvaci Αχιλλέας Κατσούπας Πελοπίδας Ι. Λομβαρδάς Κλεάνθης Μανωλάκης Αλέξανδρος Μανωλάκης Αίθουσα σεμιναρίων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα

Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Μελέτη φυσικών αυτοαντισωµάτων σε HPV θετικές γυναίκες. Πρόδροµα αποτελέσµατα Θ.Γ. Κωνσταντινίδης, Χ. Τσίγαλου, Ι. Αλεξανδροπούλου, Χ. Νικολαΐδης, Θ. Παρασίδης, Θ. Γκιόκα, Γ. Καµπουροµύτη, Θ.Κ. Κωνσταντινίδης

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας»

«ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. Υπέρ. Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» «ΑΝΟΙΚΤΗ» ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Υπέρ Dr Βασίλης Αλιβιζάτος Διευθυντής Ε.Σ.Υ. Χειρουργική Κλινική Γ. Ν. Πατρών «Ο Αγιος Ανδρέας» ΧΟΛΟΚΥΣΤΕΚΤΟΜΗ (open / lap) Η συχνότερη χειρουργική επέμβαση. 20.000.000 ασθενείς με

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΜΕ ΤΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΒΗΤΗ ΚΥΗΣΗΣ Χρυστάλλα, Γεωργίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Wiki. Wiki. Analysis of user activity of closed Wiki used by small groups

Wiki. Wiki. Analysis of user activity of closed Wiki used by small groups Wiki Wiki Wiki Wiki qwikweb Wiki Wiki Wiki Analysis of user activity of closed Wiki used by small groups Satoshi V. Suzuki, Koichiro Eto, Keiki Shimada, Shinobu Shibamura and Takuichi Nishimura Wikis are

Διαβάστε περισσότερα

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη

Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη Α' ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΦΡΟΔΙΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ "Ανδρέας Συγγρός" Μελάνωμα: Πληθυσμιακός έλεγχος και δευτερογενής πρόληψη ΜΑΡΙΑ ΚΩΣΤΑΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μονάδα Σπίλων και Μελανώματος

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιόρθωση συντηρητικών αποκαταστάσεων. Μέρος Β. Πρωτόκολλα επιδιόρθωσης αποκαταστάσεων συνθέτων ρητινών

Επιδιόρθωση συντηρητικών αποκαταστάσεων. Μέρος Β. Πρωτόκολλα επιδιόρθωσης αποκαταστάσεων συνθέτων ρητινών ΠΑΙΔΟΔΟΝΤΙΑ 2014 28(3): 103-117 103 Επιδιόρθωση συντηρητικών αποκαταστάσεων. Μέρος Β. Πρωτόκολλα επιδιόρθωσης αποκαταστάσεων συνθέτων ρητινών 1. Λέκτορας 2. Μεταπτυχιακός φοιτητής 3. Καθηγητής Αντωνιάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία "Η ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ" Ειρήνη Σωτηρίου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή

Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis Imperfecta (Ατελής Οστεογένεση ) Ομάδα: Πατρασκάκη Μυρτώ Τσιτσικλή Μαγδαληνή Osteogenesis imperfecta Μενδελικό Νόσημα Συχνότητα στον πληθυσμό: 1:20.000 80-95% αυτοσωμικό επικρατές 10-15% αυτοσωμικό

Διαβάστε περισσότερα

Βραχυθεραπεία Προστάτη: Ουρολογικές ενδείξεις και αποτελέσματα

Βραχυθεραπεία Προστάτη: Ουρολογικές ενδείξεις και αποτελέσματα Βραχυθεραπεία Προστάτη: Ουρολογικές ενδείξεις και αποτελέσματα Στέλιος Βούλγαρης Χειρουργός Ουρολόγος Υπεύθυνος Κέντρου Βραχυθεραπείας Προστάτη Euromedica Κυανούς Σταυρός Θεσσαλονίκη LDR Βραχυθεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Τα αμηκμλέα ζημ πνάζηκμ ηζάη

Τα αμηκμλέα ζημ πνάζηκμ ηζάη Το πράζινο ηζάι Τμ πνάζηκμ ηζάη (Camellia Sinensis) είκαη γκςζηό εδώ θαη 5.000 πνόκηα ζημοξ Κηκέδμοξ. Μέζς ηεξ Κίκαξ έθζαζε ζηεκ Ιαπςκία, ζηεκ Ικδία θαη ζηεκ Ικδμκεζία. Σηεκ Γονώπε ημ έθενακ από ηεκ Κίκα

Διαβάστε περισσότερα

Dentist Education Institute

Dentist Education Institute ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος www.dentistedu.com Κλινική Πρακτική Εκπαίδευση Τοποθέτηση εμφυτεύματος με την IPG Technique & Αλλομοσχεύματος του ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος, ζωντανά από τον εκπαιδευόμενο σε ασθενή Λήψη & Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα

παράκαμψη κατά Roux-en-Y σε 4 ασθενείς με κρανιοφαρυγγίωμα παράκαμψη κατά Roux-en-Y 1 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 2 ΓΝΑ «ΛΑΪΚΟ», Αθήνα, 3 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 4Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris, 5 Hôpital Bichat-Claude Berard, Paris,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ»

ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» 8ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΒΟΡΕΙΟΥ ΕΛΛΑΔΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 18-21 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2007 ΙΩΑΝΝΗΣ Θ. ΝΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΣ Α ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ» ΠΙΘΑΝΗ ΚΑΚΟΗΘΕΙΑ ΚΛΙΝΙΚΗ Ψηλαφητή

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική άνω άκρου Χειρουργική ποδός Χειρουργική Τραύματος. Πώρωση καταγμάτων, λοιμώξεις οστών

Χειρουργική άνω άκρου Χειρουργική ποδός Χειρουργική Τραύματος. Πώρωση καταγμάτων, λοιμώξεις οστών ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Προσωπικά στοιχεία Όνομα: Μίνως Τυλλιανάκης Τηλέφωνα 2610999874, 2610999556 Ε-mail: mintylli@med.upatras.gr Παρούσα Θέση Αντικείμενα Ερευνητικά ενδιαφέροντα Καθηγητής Παν/μιου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ ISBN 978-960-372-099-7 ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΗ Ομότιμη Καθηγήτρια Προληπτικής και Κοινωνικής Οδοντιατρικής Πανεπιστημίου Αθηνών ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΤΟΥ - ΓΑΛΙΤΗ Αναπληρώτρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ.

HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων. Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. HPV εµβολιασµός εναντίον κονδυλωµάτων Α.ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ Αναπληρωτής Καθηγητής Μαιευτικής & Γυναικολογίας Α Μαιευτική και Γυναικολογική Κλινική Α.Π.Θ. Η σηµασία των κονδυλωµάτων ως πρόβληµα υγείας Επίπτωση:

Διαβάστε περισσότερα