Α ν α σ κ ό ϖ η σ η. Περίληψη. Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Α ν α σ κ ό ϖ η σ η. Περίληψη. Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα"

Transcript

1 Α ν α σ κ ό ϖ η σ η Ασφαλής χειρισµός αντιδραστηρίων στο Κλινικό Εργαστήριο Α. Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο, Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός», Αθήνα Περίληψη 7 Στο παρόν άρθρο αναλύονται θέµατα που αφορούν την ασφάλεια των εργαζοµένων σε κλινικά εργαστήρια ως προς το χειρισµό και την αποθήκευση των χρησιµοποιούµενων αντιδραστηρίων και υλικών. Τα Φύλλα εδοµένων Ασφαλείας MSDS (Material Safety Data Sheet), που συνοδεύουν κάθε αντιδραστήριο, είναι πηγή πολύτιµων πληροφοριών για τις φυσικές και χηµικές τους ιδιότητες, τα ανώτατα επιτρεπτά όρια έκθεσης, τα προτεινόµενα µέτρα ειδικής προστασίας. Ιδιαίτερη µέριµνα λαµβάνεται για τις διαβρωτικές (όλα τα ισχυρά οξέα, οι ισχυρές βάσεις καθώς και µερικά ασθενή οξέα και βάσεις και οι ανυδρίτες τους), τις εκρηκτικές, τις εύφλεκτες ενώσεις, τους πτητικούς διαλύτες, τα οργανικά υπεροξείδια, τα αζίδια µετάλλων, τις οβίδες αερίων και τις τοξίνες αναπαραγωγής. Σχετικά µε τις καρκινογόνες ενώσεις αναφέρεται επίσης η κατάταξή τους σε καρκινογόνα, πιθανώς καρκινογόνα και ενδεχοµένως καρκινογόνα, σύµφωνα µε το IARC (International Agency for Research on Cancer) και προτείνονται τα ανάλογα µέτρα ασφάλειας. Λέξεις κλειδιά χηµικά αντιδραστήρια, ασφάλεια, κλινικό εργαστήριο Υπεύθυνος αλληλογραφίας Ανδριανή Γρηγοράτου Βιοχηµικό Εργαστήριο ΓΝΑ «ο Ευαγγελισµός» Τηλ.: Fax: ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2014

2 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ 8 Εισαγωγή Στο εργαστήριο «κανείς δεν είναι ένα νησί»* και τα θέ- µατα υγείας και ασφάλειας αφορούν όλους τους εργαζόµενους. Απαιτείται επαγρύπνηση σε όλες τις διαδικασίες, από τα προσωπικά µέτρα ασφάλειας και υγιεινής, τις παραγγελίες και το σχεδιασµό των αναλύσεων µέχρι το χειρισµό των αντιδραστηρίων, θέµα στο οποίο θα εστιάσουµε, την αποθήκευση των υλικών και τη διαχείριση των αποβλήτων. Η καθηµερινή µας εξοικείωση µε τα αντιδραστήρια δεν είναι άλλοθι αδιαφορίας για τον κίνδυνο. * Ερνεστ Χεµινγουέι «Για ποιόν χτυπάει η καµπάνα» 1. Φύλλο εδοµένων Ασφαλείας (Material Safety Data Sheet, MSDS) Κάθε χηµική ένωση, κατά τη συνήθη χρήση της ή σε εξαιρετικές περιπτώσεις, χαρακτηρίζεται ως επιβλαβής. Σύµφωνα µε αυτό τον ορισµό, «αθώες» χηµικές ενώσεις δεν υπάρχουν, καθώς όλες περιλαµβάνονται στην κατηγορία των επιβλαβών. Οι επιβλαβείς χηµικές ενώσεις συνοδεύονται από το Φύλλο εδοµένων Ασφαλείας MSDS (Material Safety Data Sheet) 1, που είναι διαθέσιµο σε κάθε ενδιαφερόµενο από την εταιρεία που παρασκεύασε ή εισήγαγε το αντιδραστήριο. Γι αυτό είναι σηµαντικό να γνωρίζει ο εργαζόµενος µε ποιες ενώσεις έρχεται σε επαφή 2. Για πληρέστερη ενηµέρωση για µια ένωση µπορεί να ανατρέξει στις πληροφορίες που δίνονται στα CLIP (Chemical Laboratory Information Profile), που δηµοσιεύονται στο Journal of Chemical Education. Τα MSDS είναι απαραίτητα και για διαλύµατα µε συγκέντρωση µεγαλύτερη του 1% ή, εάν πρόκειται για καρκινογόνο ουσία, το όριο µειώνεται στο 0.1%. Το MSDS περιλαµβάνει απαντήσεις σε 16 τυποποιηµένα ερωτήµατα: Τα στοιχεία της εταιρείας που παρασκεύασε το αντιδραστήριο, δηλαδή το όνοµα της εταιρείας, τη διεύθυνση, το τηλέφωνο και την ηµεροµηνία παρασκευής. Το όνοµα της χηµικής ένωσης, τις φυσικές της ιδιότητες (εµφάνιση, οσµή, ειδικό βάρος, τάση ατµών, σηµείο ζέσεως, σηµείο τήξεως), τις χηµικές της ιδιότητες (ιδίως αντίδραση µε το νερό και τη διαλυτότητά της σε αυτό). Τα ανώτατα επιτρεπτά όρια έκθεσης στην ουσία [Lethal Concentration (LC50), Lethal Dose (LD50), Lowest reported (LCLO50), Permissive Exposure Limit (PEL) για εργασία 40h εβδοµαδιαίως], αν υπάρχουν και είναι γνωστά, τις οδούς εισόδου της ουσίας (εισπνοή, κατάποση, επιδερµίδα, οφθαλ- µοί), ποια είναι τα συµπτώµατα οξείας ή χρόνιας έκθεσης στην ουσία, ποιες είναι οι πρώτες βοήθειες και ποιες είναι οι προτεινόµενες εξετάσεις για τη διαπίστωση της κατάστασης του εργαζοµένου και σε ποιες περιπτώσεις η έκθεση στη συγκεκρι- µένη ένωση, µπορεί να προκαλέσει επιδείνωση µιας ήδη υπάρχουσας κατάστασης. Πρέπει επίσης να αναγράφεται ο χαρακτηρισµός της ένωσης ως διαβρωτικής, καρκινογόνου ή µεταλλαξιογόνου. Τη θερµοκρασία αυτανάφλεξης της ένωσης και το χαρακτηρισµό της ως εύφλεκτης ή εκρηκτικής και προτεινόµενους τρόπους κατάσβεσης πιθανής πυρκαγιάς. Τους προτεινόµενους τρόπους χειρισµού πιθανής διαρροής της ένωσης ή δηµιουργίας σταγονιδίων της (spills). Τη σταθερότητα της ένωσης και επισηµάνσεις σχετικά µε αυτήν (π.χ. προσοχή σε αύξηση της πίεσης) και τα προϊόντα πολυµερισµού ή αποικοδόµησης της. Τους προτεινόµενους τρόπους αποθήκευσής της. Τα προτεινόµενα µέτρα ειδικής προστασίας, όπως π.χ. συνθήκες αερισµού, γάντια, ειδική στολή. Στο έντυπο του MSDS πρέπει να µην αφήνονται κενά, να συµπληρώνονται όλες οι ζητούµενες πληροφορίες και όχι µόνον κάποιες επιλεκτικά. Στις ΗΠΑ η NFPA (National Fire Protection Association) 3 κατατάσσει τις χηµικές ενώσεις σε 5 κατηγορίες, από 0 οι ασφαλέστερες έως 4 οι πιο επικίνδυνες. Σε κάθε συσκευασία υπάρχει το «διαµάντι» της NFPA, µια τετράχρωµη ετικέτα σε σχήµα ρόµβου µε πληροφορίες που αφορούν το εύφλεκτο (κόκκινο, επάνω), την τοξικότητα (µπλε, αριστερά), τη δραστικότητα (κίτρινο, δεξιά) και ιδιαίτερα χηµικά χαρακτηριστικά, όπως την αντίδραση µε το νερό ή το διαβρωτικό (λευκό, κάτω). Είναι κεφαλαιώδους σηµασίας να µην υπάρχουν «άγνωστα» αντιδραστήρια χωρίς ετικέτες. Πάνω σε όλες τις φιάλες αναγράφονται τα στοιχεία του περιεχοµένου τους. εν πρέπει να υπάρχουν στο εργαστήριο φιάλες χωρίς ετικέτα, µε άγνωστο περιεχόµενο. 2. Ενώσεις διαβρωτικές - καυστικές Ενώσεις διαβρωτικές ή καυστικές 4,5 είναι σε υψηλές συγκεντρώσεις όλα τα ισχυρά οξέα, οι ισχυρές βάσεις καθώς και µερικά ασθενή οξέα και βάσεις και οι ανυδρίτες τους. Σε χαµηλές συγκεντρώσεις προκαλούν µόνον ερεθισµό. Μια διαβρωτική ένωση καταστρέφει κάθε υλικό µε το οποίο έρχεται σε επαφή. Πρέπει εποµένως οι πάγκοι του εργαστηρίου και το δάπεδο να είναι κατασκευασµένα από υλικά ανθεκτικά. Τα διαβρωτικά χρησιµοποιούνται ευρέως στην καθηµερινή µας ζωή, π.χ. για αποφράξεις σωληνώσεων. Στους ζωντανούς ιστούς προκαλούν υδρολύσεις αµιδικών ή εστερικών δεσµών, όπως οι δεσµοί που υπάρχουν στα λιπίδια και τις πρωτεΐνες, µε αποτέλεσµα χηµικά εγκαύµατα. Τα εγκαύµατα που προκαλούνται από βάσεις είναι βαθύτερα και σοβαρότερα 6. VOL. 59 ΙSSUE 1, January - March 2014

3 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2.1. Είδη διαβρωτικών-καυστικών ουσιών Το θεϊκό οξύ (H2SO4) είναι ισχυρό οξύ, ισχυρό οξειδωτικό και αφυδατικό, η αντίδραση είναι εξώθερµη και προκύπτουν σοβαρά χηµικά και θερµικά εγκαύ- µατα. Το νιτρικό οξύ (HΝO3), είναι επίσης ισχυρό οξύ και ισχυρό οξειδωτικό µέσο. Αντιδρά ταχύτερα από το θεϊκό οξύ, προκαλεί µετουσίωση των πρωτεϊνών, οπότε προκύπτουν κιτρινωποί λεκέδες. Τα πυκνά διαλύµατα του ασθενούς φωσφορικού οξέος (H3PO4) είναι αφυδατικά. Το υπερχλωρικό οξύ (HClO4) είναι ισχυρό οξειδωτικό και σχηµατίζει εκρηκτικές ενώσεις, ιδιαίτερα σε υψηλές θερµοκρασίες. Το άνυδρο υπερχλωρικό οξύ είναι εκρηκτικό σε θερµοκρασία δωµατίου, ενώ οι υπερχλωρικοί εστέρες είναι εξ ίσου «αποτελεσµατικοί» µε τη νιτρογλυκερίνη. Το άνυδρο πικρικό οξύ (2,4,6-trinitrophenol) είναι εκρηκτικό, αλλά ασφαλές σε υδατικό διάλυµα. Το ασθενές οξικό οξύ (CH3COOH, ξύδι) έχει χα- µηλό σηµείο τήξεως 17 0 C, στερεοποιείται το χειµώνα σε χώρο χωρίς θέρµανση (παγόµορφο), είναι εκρηκτικό και µπορεί να σπάσει το δοχείο στο οποίο περιέχεται. Είναι καυστικό και τα εγκαύµατα που προκαλεί γίνονται αντιληπτά πολύ αργότερα από την επαφή. Προσοχή απαιτείται και στο ph διαλυµάτων κυανιούχων ή νιτριλίων, ώστε να µην παραχθεί HCN. Τα υδροξείδια των αλκαλίων είναι ισχυρές βάσεις (καυστικό νάτριο NaOH, καυστικό κάλιο KOH). Τα πυκνά διαλύµατα αµµωνίας (ΝH3) είναι ύπουλα διαβρωτικά που δεν προκαλούν πόνο αµέσως. Να µην ξεχνάµε επίσης, ότι το νιτρικό και το υδροχλωρικό οξύ (HCl), όπως άλλωστε και η αµµωνία, είναι ερεθιστικά για το αναπνευστικό 4,7,8. Το νατραζίδιο (NaN3) είναι κρυσταλλικό άλας που διαλύµατά του χρησιµοποιούνται σα συντηρητικό αντιδραστηρίων 9,10, ορών ελέγχου (control), βαθµονο- µητών (calibrator) και διαλυµάτων buffer. Αναστέλλει την ανάπτυξη των Gram-αρνητικών βακτηρίων, προσδενόµενο µη αντιστρεπτά στο σίδηρο της αίµης του ενεργού κέντρου της κυττοχρωµικής οξειδάσης τους. Όταν απορρίπτονται υπολείµµατα αντιδραστηρίων, να γίνεται αραίωση µε νερό, γιατί το περιεχόµενο NaN3 µπορεί να αντιδράσει µε τα τοιχώµατα των σωλήνων της αποχέτευσης, που πιθανό να περιέχουν κράµατα µολύβδου, χαλκού ή κασσιτέρου. Η αντίδραση είναι εκρηκτική και παράγονται επικίνδυνα αέρια. Οι παλαιοί σωλήνες καλύτερα να αντικατασταθούν µε σωλήνες από Teflon που είναι ανθεκτικοί Φύλαξη διαβρωτικών καυστικών ουσιών Οι διαβρωτικές ενώσεις πρέπει για µεγαλύτερη ασφάλεια να φυλάσσονται στα κάτω ράφια ανθεκτικών ντουλαπιών εργαστηρίου, σε δοχεία όχι µεταλλικά, αλλά γυάλινα ή κατά προτίµηση από πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας. Εάν κάποια καυστικά αντιδρούν µεταξύ τους π.χ. οξέα µε βάσεις- να αποθηκεύονται χωριστά. Επειδή µπορεί να δηµιουργηθούν ατµοί, καλό θα ήταν να µην υπάρχουν γρήγορες αλλαγές της θερµοκρασίας του εργαστηρίου και να µη γεµίζονται µέχρι πάνω τα δοχεία που περιέχουν οξέα ή βάσεις. ιαλύµατα µε ph πολύ υψηλό ( 12.5) ή πολύ χαµηλό ( 2), πριν απορριφθούν αραιώνονται µε νερό τουλάχιστον 1:10 για να µην καταστραφούν οι σωληνώσεις 4,6,11, Παρασκευή υδατικών διαλυµάτων καυστικών ενώσεων µέτρα προφύλαξης Η παρασκευή υδατικών διαλυµάτων καυστικών ενώσεων γίνεται προσεκτικά 13,14. Η παρασκευή ενός τέτοιου διαλύµατος συνοδεύεται από έκλυση θερµότητας, το διάλυµα ανεβάζει τη θερµοκρασία του, µπορεί ακόµη και να βράζει. Πρέπει πάντοτε να προστίθενται αργά και υπό ανάδευση, µικρές ποσότητες οξέος στο νερό και όχι αντίστροφα γιατί παράγονται επικίνδυνα σταγονίδια. Αν συµβεί κάτι τέτοιο, απαιτείται άµεσα έκπλυση µε άφθονο νερό, ιδίως αν πρόκειται για τους οφθαλµούς. εκαπέντε δευτερόλεπτα επαφής είναι αρκετά για βλάβη στα µάτια. Στο εργαστήριο πρέπει να υπάρχουν ειδικές συσκευές έκπλυσης οφθαλµών και σώµατος, που λειτουργούν εύκολα µόνο τη χρήση µιας λαβής. Η πρόσβαση σε αυτές πρέπει να είναι απρόσκοπτη και γρήγορη, για να αποφευχθούν τα χειρότερα. Οι συσκευές έκπλυσης πρέπε να ελέγχονται ανά τακτά διαστήµατα και το προσωπικό να είναι εξοικειωµένο µε τη χρήση τους Εύφλεκτες ενώσεις Εύφλεκτες 16 είναι οι χηµικές ενώσεις µε σηµείο ανάφλεξης (ΣΑ, FP, Flash Point) χαµηλότερο των 32 0 C. Σηµείο ανάφλεξης είναι η ελάχιστη θερµοκρασία στην οποία, σε πίεση 1 Atm (=760 Torr) δηµιουργούνται αρκετοί ατµοί της πτητικής ουσίας, ώστε το µίγµα τους µε τον αέρα να µπορεί να γίνει, παρουσία φλόγας ή σπινθήρα, εκρηκτικό. Το µίγµα ατµών της πτητικής ουσίας και αέρα είναι εκρηκτικό, µόνον εντός συγκεκριµένων ορίων (Low Explosive Limit, LEL και Upper Explosive Limit, UEL) 4,11. Απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή γιατί οι µετρήσεις FP, LEL και UEL γίνονται σε καθορισµένες εργαστηριακές συνθήκες, συνήθως πίεση 1 Atm και θερµοκρασία δωµατίου, οι οποίες µπορεί να απέχουν από τις συνθήκες του εργαστηρίου στο οποίο βρισκόµαστε. Οι τιµές στους πίνακες είναι µόνον ενδεικτικές. Προσοχή γιατί όσο αυξάνει η θερµοκρασία, αυξάνει και το επικίνδυνο εύρος συγκεντρώσεων της ουσίας, γιατί µειώνεται η LEL και αυξάνει η UEL. Το µοριακό βάρος των εύφλεκτων υγρών 9 ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2014

4 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ είναι υψηλότερο του 29, που θεωρείται το «µοριακό βάρος» του αέρα και για αυτό και οι ατµοί των διαλυτών βρίσκονται κοντά στο δάπεδο και «ταξιδεύουν» έως και 30 µέτρα. Θα πρέπει να τονισθεί ότι οι ατµοί δεν είναι ορατοί. Εάν χυθεί κατά λάθος µια ποσότητα διαλύτη, αερίζεται καλά το εργαστήριο και έως ότου ολοκληρωθεί ο αερισµός δεν ανοίγονται ελαιόλουτρα, υδατόλουτρα, ηλεκτρικές εστίες, διακόπτες ή εστίες φλόγας ή παραγωγής σπινθήρων ή στατικού ηλεκτρισµού. Ανάλογα µε το σηµείο ανάφλεξης και το σηµείο ζέσεως, οι εύφλεκτες ενώσεις κατατάσσονται σε τάξεις (class) Ι έως ΙΙΙ και A έως C (Πίνακες 1 και 2). Όσο µεγαλύτερης τάξης είναι µια ένωση, τόσο λιγότερο εύφλεκτη είναι. Πυρκαγιές στις οποίες καίγονται ενώσεις τάξης Ι και ΙΙ παίρνουν γρήγορα διαστάσεις. Εύφλεκτες ενώσεις ούτε χρησιµοποιούνται, ούτε φυλάσσονται σε υπόγειους χώρους. Πίνακας 1 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΧΗΜΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ (CLASS) Class IA Class Class IC Class II Class IIIA Class II Κατάταξη εύφλεκτων οργανικών ενώσεων ΣΑ* (ºC) FP* (ºF) ΣΑ<23 (FP<73) ΣΑ<23 (FP<73) 38>ΣΑ>23 (100>FP>73) 60>ΣΑ>38 (140>FP>100) 93>ΣΑ>60 (200>FP>140) ΣΑ>93 (FP>200) ΣΖ** (ºC) ΒΡ** (ºF) ΣΖ<38 (ΒΡ<100) ΣΖ>38 (ΒΡ>100) ΣΖ>38 (ΒΡ>100) *ΣΑ, Σηµείο Ανάφλεξης, FP, Flash Point; **ΣΖ, Σηµείο Ζέσεως, BP Boiling Point Πίνακας 2 Κατάταξη συχνά χρησιµοποιούµενων εύφλεκτων οργανικών ενώσεων ΧΗΜΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΧΗΜΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣ ΚΑΤΑΤΑΞΗ (CLASS) ΣΑ* ( 0 C) ΣΖ** ( 0 C) ιαιθυλαιθέρας (ο κοινός αιθέρας) C2H5-O- C2H5 IA Ακεταλδεύδη CH3 CH=O IA ιαιθυλαµίνη (C2H5)2 NH n-εξάνιο C6H Ακετόνη (ασετόν) (CH3)2 C=O Βενζόλιο C6H βουτανόνη CH3 C=O C2H Τολουόλιο (µεθυλοβενζόλιο) CH3 C6H Μεθανόλη CH3 OH Ισοπροπανόλη (CH3)2 CH OH Αιθανόλη (οινόπνευµα) CH3 CH2 OH ο-ξυλόλιο (1,2 διµεθυλοβενζόλιο) (CH3)2 C6H4 IC βουτανόλη CH3 (CH2)2 OH IC Ανιλίνη C6H5 NH2 IIIA *ΣΑ, Σηµείο Ανάφλεξης; **ΣΖ, Σηµείο Ζέσεως, VOL. 59 ΙSSUE 1, January - March 2014

5 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3.1. Χειρισµός, φύλαξη εύφλεκτων ενώσεων και µέτρα προστασίας Επειδή οι ατµοί των πτητικών οργανικών διαλυτών είναι εύφλεκτοι, πρέπει να χρησιµοποιούνται σε απαγωγούς. Μετά την ολοκλήρωση της εργασίας οι φιάλες µε τους διαλύτες κλείνονται καλά και φυλάσσονται σε ειδικά ντουλάπια. Τα ντουλάπια φύλαξης των εύφλεκτων ενώσεων είναι µεταλλικά µε διπλά ατσάλινα τοιχώµατα πάχους τουλάχιστον 38 mm, φέρουν ειδική σήµανση, δεν είναι εκτεθειµένα στο άµεσο ηλιακό φως και ψηλές θερµοκρασίες και στηρίζονται σταθερά στον τοίχο. Τα ράφια να έχουν µικρή κλίση προς το εσωτερικό του ντουλαπιού, ώστε να µην υπάρχει κίνδυνος να πέσουν κάτω οι φιάλες. Προσοχή εύφλεκτα και εκρηκτικά δεν αποθηκεύονται ποτέ µαζί. Σε περίπτωση φωτιάς, υπάρχουν ειδικοί µηχανισµοί ώστε τα ντουλάπια αυτά να παραµένουν κλειστά. Εάν οι πτητικοί διαλύτες φυλάσσονται σε ψυγεία, αυτά είναι ειδικά και όχι τα συνήθη οικιακά ψυγεία, στα οποία υπάρχει πιθανότητα σχηµατισµού ηλεκτρικών σπινθήρων 3,8,9. Να αποφεύγεται η τοποθέτηση φιαλών στο πάτωµα και τους διαδρόµους του εργαστηρίου. Οι λύχνοι Bunsen ανάβονται µόνον όταν οι εύφλεκτες ενώσεις αποµακρυνθούν από το εργαστήριο και σβήνονται µόλις τελειώσει η δουλειά για την οποία τους χρησιµοποιούµε. Για να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος οι ποσότητες των εύφλεκτων ουσιών καλό είναι να είναι περιορισµένες και να µην υπερβαίνουν το όριο των 5lit. H ίδια λογική ακολουθείται και στις παραγγελίες. Ο χώρος του εργαστηρίου πρέπει να διαθέτει σύστηµα αερισµού, σύστηµα πυρανίχνευσης και πυρόσβεσης. Όλοι οι εργαζόµενοι να είναι εκπαιδευµένοι στο χειρισµό πυροσβεστήρων. Για την κατάσβεση πυρκαγιάς από εύφλεκτες ενώσεις δεν χρησιµοποιείται νερό, γιατί µπορεί να φέρει τα αντίθετα αποτελέσµατα. Ο αριθµός των πυροσβεστήρων µε τους οποίους είναι εξοπλισµένο ένα εργαστήριο, είναι συνάρτηση του αντικειµένου του 17. Συνήθως χρησιµοποιούνται πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα, κόνεως (NaΗCO3, KΗCO3) ή halon (αλογονωµένα αλκάνια). Σε κλειστό µη αεριζόµενο χώρο οι πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα χρησιµοποιούνται µε προσοχή γιατί µπορεί να µειωθεί το διαθέσιµο οξυγόνο. Οµοίως σε κλειστό χώρο οι πυροσβεστήρες κόνεως µειώνουν την ορατότητα και καταστρέφουν υπολογιστές και ηλεκτρονικές συσκευές, ενώ οι πυροσβεστήρες halon προστατεύουν µεν τον ηλεκτρονικό εξοπλισµό, όµως παράγουν τοξικά προϊόντα και χρησιµοποιούνται µόνον όταν είµαστε βέβαιοι ότι έχουν αποµακρυνθεί όλοι οι εργαζόµενοι ή φορούν αναπνευστικές συσκευές. Οι πυροσβεστήρες ελέγχονται σε τακτά χρονικά διαστήµατα για βλάβες, διαρροές ή διάβρωση. Ιδιαίτερα οι πυροσβεστήρες µονοξειδίου του άνθρακα εάν η ένδειξη του µανοµέτρου βρίσκεται στο κόκκινο, χρειάζονται αναγόµωση. 4. Eκρηκτικά αντιδραστήρια Απαιτείται µεγάλη προσοχή στο χειρισµό πολύ δραστικών ενώσεων 4 όπως είναι τα οξειδωτικά µε υψηλή περιεκτικότητα σε οξυγόνο (πχ HClO4, K2Cr2O4) ή µε οξειδοαναγωγικές οµάδες (πχ υδραζίνη, υδροξυλα- µίνη, αζίδια), οι ενώσεις µε πυροφωσφορικές οµάδες (P2O7) 4-, τα υπεροξείδια (-O-O-) και οι ενώσεις που συν τω χρόνω σχηµατίζουν εκρηκτικά υπεροξείδια (Πίνακας 3). 11 Πίνακας 3 Κατάταξη συχνά χρησιµοποιούµενων εύφλεκτων οργανικών ενώσεων Αιθέρες ευθείας αλυσίδας (πχ ο κοινός αιθέρας) Αιθέρες κυκλικοί (πχ τετραϋδροφουράνιο THF (CH2)4O και 1,4 διοξάνη ) Κυκλοεξάνιο, Βουταδιένιο Βινυλοχλωρίδιο CH2=CHCl Ισοπροπυλική αλκοόλη (CH3)2CHOH 2-βουτανόλη, 2-προπανόλη Αλκαδιένια µε συζυγιακούς διπλούς δεσµούς (δ.δ) (ακόρεστοι υδρογονάνθρακες µε δύο δ.δ εναλλάξ µε απλούς δεσµούς) Πικρικό οξύ (TNP 2,4,6-trinitrophenol ) ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2014

6 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ 12 Τα υπεροξείδια των αλκαλίων αντιδρούν βίαια µε το νερό. Για τις ενώσεις που µε την παραµονή τους σχηµατίζουν υπεροξείδια, είναι ευαίσθητες στη θερ- µότητα, το φως, την τριβή, τις κρούσεις, την επαφή µε µεταλλικές επιφάνειες να µην χρησιµοποιούνται µεταλλικές λαβίδες ή σπάτουλες. Η παρουσία ιχνών υγρασίας σταθεροποιεί τα οργανικά υπεροξείδια, γι αυτό να αποφεύγεται η απόσταξη ή η ξήρανσή τους. Η έκρηξη είναι µια ταχεία και ισχυρά εξώθερµη αντίδραση, της οποίας τα προϊόντα έχουν όγκο πολύ µεγαλύτερο από τον όγκο των αντιδρώντων. Η αύξηση της πίεσης οδηγεί στη δηµιουργία ωστικού κύµατος. Εκρηκτικές ενώσεις σχηµατίζουν οι διαζωνιακές ενώσεις ΑrN2 +, οι αλογονωµένες αµίνες, τα αζίδια (N3 ), τα οζονίδια (O3 ), οι νιτροενώσεις ( NO2) και νιτροζοενώσεις (-NO) Φύλαξη εκρηκτικών αντιδραστηρίων Για την αποθήκευση των εκρηκτικών αντιδραστηρίων λαµβάνονται προφυλάξεις παρόµοιες µε τις προφυλάξεις για τα εύφλεκτα. Χηµικές ενώσεις που αντιδρούν ισχυρά µε το νερό, όπως υδρίδια µετάλλων, ή µέταλλα όπως Νa και K πρέπει να φυλάσσονται σε ξηρό περιβάλλον, προφυλαγµένα µέσα σε φιάλες µε οργανικό διαλύτη. Τα οξειδωτικά που συντηρούν την καύση χωρίς να είναι τα ίδια εύφλεκτα διατηρούνται σε κλειστές φιάλες χώρια από τα αναγωγικά αντιδραστήρια. Οι οβίδες που περιέχουν αέρια σε υψηλή πίεση φυλάσσονται σε όρθια θέση, µακριά από διαβρωτικά ή εύφλεκτα υλικά, σε χώρους µε τις ίδιες προδιαγραφές µε τις εύφλεκτες ενώσεις. Κάθε οβίδα παραµένει δεµένη στον τοίχο σε δυο σηµεία, στο 1/3 και στο 2/3 του ύψους της. Μετά τη χρήση τους οι οβίδες κλείνονται καλά και ο έλεγχος για πιθανή διαρροή γίνεται µε σαπουνάδα και ποτέ µε σπίρτο. Οι ρυθµιστικές βαλβίδες των οβίδων να µην ανοίγονται µέχρι τέλους. Κατά τη µεταφορά τους οι βαλβίδες δεν χρησιµεύουν σα λαβές. Οι οβίδες ακετυλενίου, περιέχουν µικρή ποσότητα ακετόνης και εάν έχουν µετακινηθεί από την όρθια θέση, να ανοίγονται µόνον αφού περάσουν τουλάχιστον 30min, από την επαναφορά τους σε όρθια θέση. Οι φιάλες αερίου δεν αδειάζονται ποτέ µέχρι τέλους και οι κενές φιάλες φυλάσσονται χωριστά και φέρουν σχετική ένδειξη 5,8, Toξικές ενώσεις Οι τοξικές ενώσεις διακρίνονται σε ασφυξιογόνες, νευροτοξικές, δηλητηριώδεις, ερεθιστικές, ηπατοτοξικές (πχ. αρσενκό, τετραχλωράνθρακας, βινυλοχλωρίδιο) και νεφροτοξικές (π.χ. βαρέα µέταλλα, µερικά φάρ- µακα: λίθιο, κυκλοσπορίνη, αντιβιοτικά, αντιφλεγµονώδη). Άλλες ενώσεις µπορεί να προκαλέσουν δερµατίτιδα εξ επαφής (ενώσεις του χρυσού, κοβαλτίου, υδραργύρου, χρωµίου, φορµαλδεΰδη) (Πίνακας 4) Καρκινογόνες ενώσεις Στις ΗΠΑ ποσοστό 4% των κακοηθειών αποδίδονται σε επαγγελµατική έκθεση σε καρκινογόνες ενώσεις. To IARC (International Agency for Research on Cancer) κατατάσσει τα καρκινογόνα σε τρεις κατηγορίες: IARC1Α τα βέβαια καρκινογόνα (111 ενώσεις), IARC2Α τα πιθανά καρκινογόνα (66 ενώσεις) και IARC2Β τα ενδεχοµένως καρκινογόνα (285 ενώσεις) (Πίνακες 5α-5γ). Οι χρησιµοποιούµενες φράσεις κινδύνου (φράσεις R) είναι R40: πιθανός κίνδυνος µόνιµων επιδράσεων, R45: µπορεί να προκαλέσει κίνδυνο, R48: κίνδυνος σοβαρών βλαβών σε παρατεταµένη χρήση 18, 19, 20. Ο χει- Πίνακας 4 Ενδεικτικός κατάλογος τοξικών χηµικών ενώσεων Ασφυξιογόνες Νευροτοξικές ηλητηριώδεις Ερεθιστικές HF, HCl, Cl2 Χλώριο Cl2 Βενζόλιο C6H6, Μεθανόλη Φορµαλδεΰδη HBr, Br2 Βρώµιο Br2 Βαρβιτουρικά Ισοπροπανόλη HNO3, NO2 CO Μονοξείδιο του άνθρακα CO Ρητίνες H2SO4, SO3, SO2 ιθειάνθρακας CS2 Υδροκυάνιο ΗCN Φαινόλες Ακρολεΐνη CH2=CHCHO Υδρόθειο H2S Ακρυλονιτρίλιο CH2=CH-C N Στυρόλιο ιµεθυλαµίνη Υδραζίνη NH2 NH2 Ενώσεις του υδραργύρου Παραφίνη Φωσφίνη Μεθυλυδραζίνη Ενώσεις του αρσενικού Λάτεξ, Ένζυµα VOL. 59 ΙSSUE 1, January - March 2014

7 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Πίνακας 5α Συνοπτικός πίνακας καρκινογόνων ενώσεων (ΙARC1A) Οργανικές ενώσεις Βενζόλιο C6H6 Aνόργανες ενώσεις Αµίαντος (Asbestos, πυριτικά άλατα του µαγνησίου Mg3(Si2O5)(OH)4 ) Βενζιδίνη (4,4 διάµινο-διφαινύλιο) και τα άλατά της Ναφθυλαµίνες (αµινοναφθαλίνια) Βινυλοχλωρίδιο CH2=CHCl Αφλατοξίνες Kυκλοφωσφαµίδιο Ενώσεις του νικελίου Ni, Ενώσεις του βηρυλλίου Be Ενώσεις του αρσενικού As Ενώσεις του χρωµίου Cr(VI) Αζαθειοπρίνη, Κυκλοσπορίνη Πίνακας 5β Συνοπτικός πίνακας πιθανών καρκινογόνων ενώσεων (IARC2A) Φορµαλδεΰδη HCH=O Υποκατεστηµένα διφαινύλια 1,2διµεθυλυδραζίνη(CH3)NΗ- NΗ(CH3) Bενζοπυρένιο Εξαχλωροβενζόλιο C6Cl6 1,4διοξάνιο cisplatin cis-[pt(nh3)2(cl)2] ιχλωροδιφαιλυλτριχλωρο-αιθάνιο (DDT) (Cl C6H5)2 CH-CCl3 Ενώσεις του καδµίου Cd 13 Πίνακας 5γ Συνοπτικός πίνακας ενδεχοµένως καρκινογόνων ενώσεων (IARC2AΒ) Τετραχλωράνθρακας CCl4 Μεθυλενοχλωρίδιο CΗ2Cl2 Χλωροφαινόλες C6H4(ΟΗ)Cl Υδραζίνη ΝΗ2-ΝΗ2 Ακεταλδεΰδη CH3 CH=Ο Αζασερίνη, Θειοουρακίλη Χλωροφόρµιο CΗCl3 Βενζυλοχλωρίδιο C6H5 CΗ2Cl Νιτροβενζόλιο C6H5NΟ2 Τριχλωροξικό οξύ CCl3CΟΟΗ Ενώσεις του κοβαλτίου Co Ενώσεις του µολύβδου Pb Υποκατεστηµένα χλωροπαράγωγα της βενζιδίνης ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2014

8 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ ρισµός τους πρέπει να γίνεται µε µεγάλη προσοχή, ώστε να αποφεύγεται η επαφή µε τον εργαζόµενο και η διασπορά τους στο χώρο του εργαστηρίου. Οι καρκινογόνες ενώσεις χρησιµοποιούνται µόνο µέσα σε απαγωγούς, από τους οποίους έχουν αποµακρυνθεί όσα αντικείµενα δεν είναι απαραίτητα. Όλοι οι χειρισµοί και οι µετακινήσεις των δοχείων γίνονται σε δίσκους ανοξείδωτους ή πλαστικούς επικαλυµµένους µε αλουµινόχαρτο και απορροφητικό χαρτί στερεωµένα µε κολλητική ταινία. Προσπαθούµε να µη δηµιουργηθούν επικίνδυνα αεροζόλ (σταγονίδια) 11,21, Φύλαξη καρκινογόνων ενώσεων Μετά το τέλος της εργασίας τα δοχεία κλείνονται καλά και σκουπίζονται επιµελώς µε χαρτί εµβαπτισµένο σε νερό και ακετόνη και ξανά µόνο σε νερό. Με τον ίδιο τρόπο καθαρίζεται και ο απαγωγός. Τα χαρτιά, τα αλουµινόχαρτα, τα τρυβλία Petri µε τα καρκινογόνα συγκεντρώνονται σε πλαστική σακούλα και καίγονται αργότερα σε κλίβανο. Σε περίπτωση επαφής µε την επιδερµίδα καθώς και στο τέλος της εργασίας συνιστάται πλύσιµο µε άφθονο νερό και σαπούνι 9,11. Λαµβανοµένου υπ όψιν του φαινοµένου της συνέργειας δεν έχουν ορισθεί ανώτατα όρια ασφαλείας για τα καρκινογόνα. Μερικά καρκινογόνα προκαλούν επίσης µεταλλάξεις στα γενετικά κύτταρα και συγγενείς ανωµαλίες στους απογόνους. Η εκτίµηση του επαγγελµατικού κινδύνου εργαζοµένων µε καρκινογόνα, µεταλλαξιγόνα ή ραδιενεργά προϋποθέτει την παρακολούθησή τους επί µακρόν για αρκετά ανθρωπο-έτη (= αριθµός εργαζοµένων Χ έτη). Ο προτεινόµενος χρόνος παρακολούθησης είναι συνήθως 30 έτη, για να συµπεριληφθεί και η πιθανή λανθάνουσα περίοδος. Στη βάση δεδοµένων CAREX (Carcinogen Exposure) 20 περιλαµβάνονται στοιχεία για επαγγελµατική έκθεση σε καρκινογόνα. 7. Τοξίνες αναπαραγωγης Οι τοξίνες αναπαραγωγής (reprotoxins) (Πίνακας 6) 18,23,24 επηρεάζουν την ικανότητα αναπαραγωγής και των δύο φύλων. Όπως και για τα καρκινογόνα, οµοίως και για τις τοξίνες αναπαραγωγής εάν δεν αναφέρεται ότι µια ένωση προκαλεί πρόβληµα, απλά µπορεί να µην έχει γίνει η σχετική µελέτη. Οι εµβρυοτοξίνες επηρεάζουν τη γονιµότητα, την κυοφορία, τη γαλουχία, αλλά προκαλούν και βλάβες στο έµβρυο ή το νεογνό. Σε περίπτωση έκθεσης εγκύου σε τοξίνες αναπαραγωγής, τερατογόνα ή µεταλλαξιγόνα, ο πλακουντιακός φραγµός αποδεικνύεται συχνά ανεπαρκής για την προστασία του εµβρύου, επηρεάζεται η ανάπτυξη ή προκαλούνται βλάβες και τελικά ο θάνατος του εµβρύου. Οι τοξίνες αναπαραγωγής προκαλούν στειρότητα στους άνδρες. 14 Πίνακας 6 Συνοπτικός πίνακας τοξινών αναπαραγωγής (reprotoxins) Βενζόλιο C6H6 Τολουόλιο C6H5(CH3) Ξυλόλια C6H4(CH3)2 Στυρόλιο C6H5 CH=CΗ2 ιχλωροβενζόλιο C6H4Cl2 Ανιλίνη C6H5 ΝΗ2 Φορµαλδεΰδη HCH=O 1,4διοξάνιο Χλωροφόρµιο CHCl3 Τριχλωροαιθυλένιο Cl2C=CΗCl Τετράχλωροαιθυλένιο Cl2C=CCl2 Ακρυλονιτρίλιο H2C=CH-CΝ Βινυλοχλωρίδιο H2C=CHCl Θαλιδοµίδη Όζον Ο3 Μονοξείδιο του άνθρακα CO ιοξείδιο του αζώτου ΝΟ2 Bόριο, Βορικό οξύ H3BO3 Pt, ενώσεις του λευκοχρύσου (Pt) Ενώσεις του υδραργύρου Hg Cd, ενώσεις του καδµίου (Cd) Ενώσεις του σεληνίου Se Τh, ενώσεις του θαλλίου (Τh) Te, ενώσεις του τελουρίου (Te) Βe, ενώσεις του βηρυλλίου (Βe) Pb, οργανικές ενώσεις του µολύβδου (Pb) As, ενώσεις του αρσενικού (As) Ενώσεις του χρωµίου Cr(VI) VOL. 59 ΙSSUE 1, January - March 2014

9 ΑΣΦΑΛΗΣ ΧΕΙΡΙΣΜΟΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ ΣΤΟ ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8. Νανοσωµατίδια Τα νανοσωµατίδια 22 επιδρούν στην υγεία διαφορετικά από τις κλασσικές χηµικές ενώσεις. Οι επιπτώσεις από τη διασπορά νανοσωµατιδίων βρίσκονται υπό µελέτη. Θα πρέπει µην έρχονται σε επαφή µε την επιδερµίδα, τους βλεννογόνους και τα µάτια. Γενικά όσο δραστικότερο είναι ένα νανοσωµατίδιο, τόσο προσεκτικότερα να το χειριζόµαστε, σε χώρους αρνητικής πίεσης. 8. Μεταλλικός υδράργυρος Ειδική µέριµνα λαµβάνεται για τον µεταλλικό υδράργυρο 4, το µόνο µέταλλο σε υγρή φάση που χρησιµοποιείται στα θερµόµετρα. Οι ατµοί υδραργύρου είναι τοξικοί και δρουν αθροιστικά. Εάν σπάσει ένα υδραργυρικό θερµόµετρο, σκορπίζονται σταγονίδια υδραργύρου, µερικά αόρατα στο γυµνό µάτι, που κρύβονται σε µικρο-εσοχές του δαπέδου. Αποµακρύνονται µε ηλεκτρική σκούπα µε ειδική σακούλα συλλογής, γιατί οι ατµοί υδραργύρου διαχέονται από τις κοινές σακούλες. Για την αδρανοποίηση του µεταλλικού υδραργύρου σκορπίζεται λεπτή σκόνη ψευδαργύρου ή κασσιτέρου και σχηµατίζονται τα αντίστοιχα αµαλγάµατα. Ακολουθεί παρατεταµένος αερισµός του χώρου. Συµπεράσµατα Η καταγραφή των ατυχηµάτων, καθώς και των παραλίγο ατυχηµάτων, προσφέρει τη δυνατότητα ανάλυσης των προβληµάτων του εργαστηρίου, διόρθωσης των ακολουθούµενων διαδικασιών και βελτίωσης των συνθηκών εργασίας 14. Η τήρηση των κανόνων ασφαλείας δεν είναι πολυτέλεια, αλλά καθήκον όλων µας και έκφραση σεβασµού προς τους συναδέλφους µας. Summa ry Proper handling of chemicals in the clinical laboratory 15 A. Grigoratou Department of Biochemistry, General Hospital Evangelismos, Athens, Greece The article refers to the recommended laboratory techniques, procedures and guidelines that should be followed to promote the safety of the personnel of clinical laboratories. The MSDS (Material Safety Data Sheet) of a substance includes information on physical and chemical properties, on toxicity or other health hazards and proposes the precautionary measures to eliminate the possibility of harm. Following recommendations for corrosive, explosive, flammable chemicals, organic solvents, organic peroxides and peroxide formers, compressed gases, metal azides and reprotoxins we reduce the possible hazards. IARC (International Agency for Research on Cancer) evaluates the occupational exposure to carcinogens and proposes extreme care when using them, only in a specially designed area of the laboratory. Key words chemicals, safety handling, clinical laboratory ΤΟΜΟΣ 59 ΤΕΥΧΟΣ 1, Ιανουάριος - Μάρτιος 2014

10 16 Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ Βιβλιογραφία 1. MSDS Europe References. R and S phrases (Risk and Safety phrases) b. Chemical Book. Safety Data. 2. Alaimo RJ Ed. Handbook of chemical health and safety. Oxford University Press, NY National Fire Protection Association Standard on Fire Protection for Laboratories Using Chemicals. November Texas A&M University 4. Safety in Academic Chemistry Laboratories. Vol 1, 2: Accident Prevention for College and University Students (έκδοση ACS, αρχείο PDF, 243 KB) 7th Edition. American Chemical Society Joint Board Council Committee on Chemical Safety, Washington, DC pubs.acs.org/cen/safety/ 5. Tietz NW. Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics. 4th ed. WB Saunders Co. Philadelphia, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων. Ταξινόµηση και επισήµανση επικίνδυνων χηµικών ουσιών. 7. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών, Τµήµα Χη- µείας. Safety in chemical laboratories. 8. Πανεπιστήµιο Κρήτης, Τµήµα Βιολογίας. Ασφάλεια εργαστηρίων. Κανόνες χρήσης ουσιών. parartima_iii.pdf?rnd International Program on Chemical Safety. IPCS WHO / EURO / ECCLS. European Committee for Clinical Laboratory Standards: On good practice in clinical laboratories. Guidelines. Copenhagen, Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών. Βασικές αρχές ασφαλείας εργαστηρίου Canadian Centre for Occupational Health and Safety (CCOHS) 13. USA Department of Labor. Occupational Safety and Health Administration. National Research Council Recommendations concerning chemical hygiene in Laboratories. Regulations. https://www.osha.gov/ 14. Γρηγοράτου Α. Υγιεινή και ασφάλεια στο χώρο του εργαστηρίου. ΕΕΚΧ-ΚΒ, 10ο Σεµινάριο Συνεχιζόµενης Εκπαίδευσης. Η οργάνωση των in vitro διαγνωστικών εργαστηρίων. Αθήνα Τµήµα Χηµείας Πανεπιστηµίου Κύπρου- Τµήµα Επιθεώρησης Εργασίας Υπουργείου Εργασίας. Οδηγός ασφάλειας και υγείας στα εργαστήρια, Λευκωσία dli/dli.nsf/all/7431e4729e19f266c2256f020021ad7f/$file/ TEE%20Chemistry%20lab%20guide-final.pdf 16. Justrite, RedBook. Your guide to handling flammable liquids. 2%20files/RedBkpgs21-40_LO_RES.pdf 17. Πανεπιστήµιο Πατρών, Τµήµα Χηµείας. Επιτροπή Υγιεινής και Ασφάλειας 18. Κουτσελίνης Α. Τοξικολογία. Εκδόσεις Παρισιάνου, Αθήνα International Agency for Research on Cancer, WHO Surveillance of Environmental and Occupational Exposures for Cancer Prevention ΚΕΕΛΠΝΟ. Υπουργείο υγείας και κοινωνικής αλληλεγγύης. Κέντρο Ελέγχου και πρόληψης νοσηµάτων. Οδηγός αντιµετώπισης ραδιολογικών, βιολογικών και χηµικών συµβάντων στο νοσοκοµείο. Αθήνα, World Health Organisation. WHO Lab Safety Manual. 3rd Edition. Geneva TOXNET (TOXicology Data NETwork). USA National Library of Medecine Developmental and Reproductive Toxicology Database (DART) VOL. 59 ΙSSUE 1, January - March 2014

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ. Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής Αθανασόπουλος Κων/νος, Επικ. Καθηγητής Σύµβολα κινδύνου και Σήµατα προειδοποίησης, απαγόρευσης και υποχρέωσης που χρησιµοποιούνται σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΣΥΜΒΟΛΑ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ Μαύρο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Μεταθετικές αντιδράσεις διπλής αντικατάστασης οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμό ιζήματος. Το ίζημα σε πολλές περιπτώσεις επιτρέπει την ταυτοποίηση ενός αντιδρώντος σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο:

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο: ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : AMINA-CU Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανικό λίπασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Χημικό Προϊόν Εμπορική Ονομασία : BIOFERTIN-L 2-0.5-4 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία / το παρασκεύασμα : Είναι υγρό, οργανικό, εδαφοβελτιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ

ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ & ΒΙΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΣΦΑΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2007 ΓΕΝΙΚΑ Απαγορεύεται το φαγητό και το κάπνισμα στους εργαστηριακούς

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο:

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο: ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : Dia-B Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύµβολα Επικινδυνότητας

Σύµβολα Επικινδυνότητας Σύµβολα Επικινδυνότητας Με την Οδηγία για τις Επικίνδυνες Ουσίες θεσµοθετήθηκε η χρήση των Συµβόλων επικινδυνότητας για την επισήµανση των επικίνδυνων ουσιών. Η Οδηγία των Επικίνδυνων Ουσιών είναι ένας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : AMINA-Mn Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Υγρό οργανικό

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : GROWER 0-0-27 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ!

ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ! 1 Καλό το Εργαστήριο και πολύτιμο, αλλά πολυτιμότερη η υγεία και η ασφάλεια των μαθητών και η δική μας. Για να πάνε λοιπόν όλα καλά, ας έχουμε υπόψη μας τα εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 07/02/2013 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υδρογόνο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρογόνο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρογόνο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο άοσμο μη τοξικό μη διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο όρια αναφλεξιμότητας: 4-75 % κ.ο. στον αέρα (20 o C)

Διαβάστε περισσότερα

ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. WINDSCREEN WASH ADDITIVE 250 ml ( ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΟ ΥΓΡΟ ΠΑΡΜΠΡΙΖ )

ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. WINDSCREEN WASH ADDITIVE 250 ml ( ΚΑΘΑΡΙΣΤΙΚΟ ΥΓΡΟ ΠΑΡΜΠΡΙΖ ) 1/5 ελτίο εδοµένων Ασφαλείας Προϊόντος σύµφωνα µε την υπ αριθµόν 91/155 Οδηγία της Ε.Ε. 1. Στοιχεία του παρασκευάσµατος και της επιχείρησης / εταιρίας Περιγραφή της ουσίας ή του παρασκευάσµατος Όνοµα εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : AMINA-ZiBoMo Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Υγρό οργανικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση Εταιρεία: Οδός: Τόπος: LH1132 / LH1134 FINO

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : FER-EDEM Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Χηλικός σίδηρος

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή νάυλον 6-10 από το διχλωρίδιο του δεκανοδιικού οξέος και την εξαμεθυλενοδιαμίνη. Σύγκριση του νάυλον με φυσικές υφάνσιμες ίνες όπως το μαλλί και το βαμβάκι. Διδακτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759.

DESMOS LAC W. Σ. ΚΥΒΡΙΚΗΣ & ΣΙΑ Ο.Ε (ΒΕΡΝΙΚΙΑ ΧΡΩΜΑΤΑ) Φιλιππουπόλεως 30-561 23 Αµπελόκηποι Θεσσαλονίκη-Τηλ. 2310 730759. Σελίδα 1 από 5 Πολυουρεθανική Λάκα Λευκή δύο (2)Συστατικών βάσης ρητινών ( πολυολών ) σε συνδυασµό µε κατάλληλα πιγκµέντα ( ιοξείδιο του τιτανίου ) απλωτικά µέσα,οργανσικούς διαλύτες ( αρωµατικοί υδρογονάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργαστηρίου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΤΑΞΗΣ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ. ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα- Ιδιότητες - είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΟΞΕΑ, ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΛΑΤΑ 1.1 Τα οξέα ΜΑΘΗΜΑ 1 o : Γενικά για τα οξέα Ιδιότητες είκτες ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1. Ποιες χηµικές ενώσεις ονοµάζονται οξέα; Με ποιόν χηµικό τύπο παριστάνουµε γενικά τα οξέα; Οξέα είναι

Διαβάστε περισσότερα

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C

( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) : RAWASH. Τηλ. 210-4819558 Fax: 210-4823555 R35 R34 1310-58-3 7681-52-9 C C ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονοµασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Εργαστηριακό Κέντρο Φυσικών Επιστηµών Aγίων Αναργύρων Υπεύθυνος Εργ. Κέντρου : Χαρακόπουλος Καλλίνικος Επιµέλεια Παρουσίαση : Καραγιάννης Πέτρος ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : EDEM 7-4-4 Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : MARINE Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Εκχύλισμα θαλάσσιων

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία της Υγείας των Εργαζοµένων που εκτίθενται σε ορισµένους χηµικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. (ΦΕΚ 135/Α/ )

Προστασία της Υγείας των Εργαζοµένων που εκτίθενται σε ορισµένους χηµικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. (ΦΕΚ 135/Α/ ) ΠΡΟΕ ΡΙΚΟ ΙΑΤΑΓΜΑ : 307/86 Προστασία της Υγείας των Εργαζοµένων που εκτίθενται σε ορισµένους χηµικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της εργασίας τους. (ΦΕΚ 135/Α/29-8-86) Έχοντας υπόψη: Ο ΠΡΟΕ ΡΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4

FeCl 3(aq) + 6NH 4 SCN (aq) (NH 4 ) 3 [Fe(SCN) 6 ] (aq) +3NH 4 Cl (aq) (1) ή FeCl 4 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΟΡΓΑΝΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΧΗΜΕΙΑ» για τους ΦΟΙΤΗΤΕΣ του ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΥΣΙΚΗΣ Οι διδάσκοντες Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7

C 100 BUZ X Coat Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 7 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: C 100 BUZ X COAT Χρήση: Έτοιµο προς χρήση Easy- to- Clean για βελτίωση επιφανειών,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ 1. Σκοπός του πειράµατος Η ανάπτυξη δεξιοτήτων στην εκτέλεση εργαστηριακών ασκήσεων χημείας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΠΡΟΣΘΗΚΗ «3» ΣΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ «Β» ΣΤΗΝ Φ. 900/1/26594/Σ. 130 ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΡ. ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΤΗΣΕΩΝ Ε ΑΦΟΥΣ/2 27 εκ 2005 ΕΛΑΧΙΣTEΣ ΠΡO lαγραφεσ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠlΣΗΜΑΝΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες,

ΟΔΗΓΙΕΣ 60 λεπτά. ΟΛΕΣ πένα με μπλε ή μαύρο μελάνι. οκτώ (8) σελίδες, ΟΔΗΓΙΕΣ Η εξέταση έχει διάρκεια 60 λεπτά. Δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψετε την αίθουσα εξέτασης πριν περάσει μισή ώρα από την ώρα έναρξης. Όλες α ερωτήσεις (σύνολο 40) είναι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο:

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Διεύθυνση: Ερμού 1 & Θεοτοκοπούλου, Τ.Κ , Μεταμόρφωση Tηλέφωνο: ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Χημικό Προϊόν Εμπορική Ονομασία : RIZOBAC Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό Οργανοανόργανο λίπασμα Χρήση : Υγρό εδαφοβελτιωτικό

Διαβάστε περισσότερα

2. Σύσταση /στοιχεία για τα συστατικά

2. Σύσταση /στοιχεία για τα συστατικά ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΥΛΙΚΟΥ MATERIAL SAFETY DATA SHEET EXTRA VIRGIN BEESWAX CERA ALBA PURIFIED 1. Ταυτοποίηση ουσίας\παρασκευάσματος και εταιρείας\επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Ονομασία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ Σ Ε Φ Ι Α Λ Ε Σ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ Σ Ε Φ Ι Α Λ Ε Σ 1 ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΑΕΡΙΑ Σ Ε Φ Ι Α Λ Ε Σ Μέτρα Ασφάλειας κατά τη χρήση τους Ένα πλήθος βιομηχανιών, βιοτεχνιών, εργοταξίων, εργαστηρίων, συνεργείων, νοσοκομείων και άλλων μονάδων χρησιμοποιούν βιομηχανικά αέρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ 1907/2006/EC, ΑΡΘΡΟ 31 & 453/2010/ΕΚ 01. ΠΡΟΪΟΝ PRAKTIKER MEGA (Λευκό & Βάσεις Ρ, D, TR) 1.1 ΤΥΠΟΣ ΠΡΟΙΟΝΤΟΣ ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΟΙΧΟΥ ΜΕ ΒΑΣΗ PVA- ACRYLVEOVA PΗΤΙΝΕΣ 1.2 ΧΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΧΡΩΜΑ ΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΕ ΤΟΙΧΟΥΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος FINOWAX PLUS Κερί βύθισης 20565 Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος

Διαβάστε περισσότερα

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou

Υδρόθειο. Γενικά περί ασφάλειας. Name Άρης Ιωάννου. Linde Gas. Prepared by A. Ioannou Υδρόθειο Γενικά περί ασφάλειας Name Άρης Ιωάννου Prepared by A. Ioannou Ιδιότητες: άχρωμο άγευστο έχει χαρακτηριστική οσμή (σαν χαλασμένα αυγά) τοξικό διαβρωτικό εξαιρετικά εύφλεκτο βαρύτερο του αέρα (σχετική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : PROTON C Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανικό λίπασμα,

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή μίγματος σιδήρου θείου και στη συνέχεια παρασκευή της χημικής ένωσης θειούχου σιδήρου από τα στοιχεία της, με σκοπό να διαπιστώσουμε τις διαφορές μεταξύ μίγματος

Διαβάστε περισσότερα

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 3 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΟΛΙΧΝΗΣ Β / ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΛΚΑΝΙΑ ΑΛΚΕΝΙΑ ΑΛΚΙΝΙΑ ΑΛΚΟΟΛΕΣ ΚΑΡΒΟΞΥΛΙΚΑ ΟΞΕΑ eclass.sch.gr users.sch.gr/dtouloupas/moodle Γενικός Τύπος: C ν H ν+, ν 1 Χημικές Ιδιότητες

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας Προϊόντος ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2008

Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας Προϊόντος ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2008 Τμήμα 1: Ταυτότητα και Πληροφορίες Προϊόντος Χημική Ονομασία: Διογκωμένο Πολυστυρένιο (EPS) Κατασκευαστής: Γ. Κ. ΡΙΖΑΚΟΣ ΑΒΕΤΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΔΙΟΓΚΩΜΕΝΟΥ ΠΟΛΥΣΤΥΡΕΝΙΟΥ ΕΔΡΑ: ΒΙ.ΠΕ. ΛΑΜΙΑΣ Τ.Κ. 35100 Τηλ. Επικ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 7 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος FINOPUR Tabs Κροκιδωτικό 10380 / 10380P Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases)

Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Φράσεις Ειδικών Κινδύνων (Risk Phrases R phrases) Πηγή: www.microkat.gr Κάθε προϊόν που περιέχει επικίνδυνες ουσίες πρέπει να φέρει στη συσκευασία του κατάλληλη ετικέτα µε όλες τις βασικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ)

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ) ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με την 91/155/ΕΚ & 93/112/ΕΚ) 1. Στοιχεία του παρασκευάσματος και της επιχείρησης 1.1 Εμπορική ονομασία: DALCO-QUAT Aπολυμαντικό χώρων τροφίμων με βάση τεταρτοταγή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ

ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ ΣΗΜΑΤΑ ΕΠΙΚΙΝ ΥΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ & ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ Τηλεφωνικό κέντρο δηλητηριάσεων: 210 7793777 Πρώτες βοήθειες: 166 - Πυροσβεστική υπηρεσία: 199 Ο ΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ( ΑΝΤΙ ΡΑΣΤΗΡΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6

DW 30 Vamat GH Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 Ηµεροµηνία έκδοσης: 11. 7. 2008 Σελίδες 1 από 6 1. Στοιχεία παρασκευάσµατος και εταιρείας / επιχείρησης Ονοµασία του προϊόντος: Χρήση: Αλκαλικό καθαριστικό για επαγγελµατικές συσκευές πλύσης, για επαγγελµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. Material Safety Data Sheet : ΔΕΜΙΡΤΖΟΓΛΟΥ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΒΕΤΕ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Material Safety Data Sheet 1 Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και επιχείρησης/εταιρείας Εμπορική Ονομασία : FORTICAL Πληροφορίες σχετικά με την ουσία/παρασκεύασμα : Οργανοχημικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: XHMEIA A ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. Α1. Το ιόν 56 Fe +2 περιέχει:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών Σελίδα 1 από 6 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Σιλικόνες ζύμης δύο συστατικών FH1132 / FH1134 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6

ΜΕΡΟΣ Α : Ερωτήσεις 1-6 Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2009 Ημερομηνία εξέτασης: Παρασκευή 29 Μαΐου 2009 Ώρα εξέτασης: 07:30

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Nivo 40 ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: NIVO 40 Κωδικός: 2.40.010 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Υψηλής τεχνολογίας κρέμα καθαρισμού χεριών των εργαζομένων στα συνεργεία. Η υψηλή καθαριστική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΤΟΙΧΕΙΩΔΗ ΜΕΤΡΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Τα πειράματα, τα οποία εκτελούνται στο εργαστήριο της Αναλυτικής Χημείας, δεν είναι επικίνδυνα. Επιπλέον, διεξάγονται υπό τη συνεχή εποπτεία του διδακτικού προσωπικού,

Διαβάστε περισσότερα

MERIDIEN 5 GB Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕE) 2015/830

MERIDIEN 5 GB Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕE) 2015/830 MERIDIEN 5 GB Δελτίο Δεδομένων Ασφαλείας σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕE) 2015/830 6.4. Παραπομπή σε άλλα τμήματα Παραπομπή σε άλλα τμήματα (8, 13). ΤΜΗΜΑ 7: Χειρισμός και αποθήκευση 7.1. Προφυλάξεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. σελίδα Πρόλογος 11. περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών ουσιών 16 2.2 Πίνακας µε παραδείγµατα 18 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ σελίδα Πρόλογος 11 ΕΝΟΤΗΤΑ Ι 1. Χηµικές ουσίες 14 1.1 Γενικά 14 1.2 Χηµικές ουσίες στο εργασιακό περιβάλλον 14 2. Μορφή και τύπος των χηµικών ουσιών στο εργασιακό περιβάλλον 16 2.1 Μορφή χηµικών

Διαβάστε περισσότερα

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ

1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ TETRALUX. info@tetralux.gr 2. ΠΡΟΣ ΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝ ΥΝΩΝ 3. ΣΥΣΤΑΣΗ/ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΕΛΤΙΟ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ / ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος : Υ ΡΟΧΡΩΜΑ γενικής χρήσης Συνιστώµενη χρήση : Υδρόχρωµα για βαφή εσωτερικών/εξωτερικών επιφανειών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013 NOBACCO Έκδοση 1.0 Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:28/4/2013 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος: apple 6mg Αριθµός αναφοράς: 01/ apple 6mg /12 Επωνυµία Εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8)

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ A ΤΑΞΗ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟ 16/04/2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΟΚΤΩ (8) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α1. έως Α5. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης

Διαβάστε περισσότερα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα

Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Διαλύματα - Περιεκτικότητες διαλυμάτων Γενικά για διαλύματα Μάθημα 6 6.1. SOS: Τι ονομάζεται διάλυμα, Διάλυμα είναι ένα ομογενές μίγμα δύο ή περισσοτέρων καθαρών ουσιών. Παράδειγμα: Ο ατμοσφαιρικός αέρας

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014

Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014 NOBACCO Έκδοση 1.0 Δελτίο Δεδοµένων Ασφαλείας Ηµεροµηνία αναθεώρησης:21/11/2014 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΟΥΣΙΑΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ Εµπορική ονοµασία προϊόντος: COSI 0mg Αριθµός αναφοράς: 01/ COSI 0mg g/12 Επωνυµία Εταιρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2013 ΤΑΞΗ: ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 14 Απριλίου 01 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ερωτήσεις Α1 έως και Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 22/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

DESMOS FLOOR COAT 1F

DESMOS FLOOR COAT 1F Σελίδα 1 από 5 Μίγµα πολυολών σε συνδυασµό µε οργανικούς διαλύτες ( εστέρες, αρωµατικοί) κατάλληλο βερνίκωµα ξύλινων πατωµάτων [απλά και λευκασµένα] για Τοµείς εφαρµογής Χρησιµοποιείται σε ανάµιξη µε το

Διαβάστε περισσότερα

Κανόνες ασφαλείας εργαστηρίου. Γενικές εργαστηριακές οδηγίες

Κανόνες ασφαλείας εργαστηρίου. Γενικές εργαστηριακές οδηγίες Κανόνες ασφαλείας εργαστηρίου Γενικές εργαστηριακές οδηγίες 2 Γενικοί κανόνες ασφαλείας Κάθε εργαζόμενος στο εργαστήριο είναι υποχρεωμένος για όλο το χρονικό διάστημα που βρίσκεται εντός του χώρου του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Graph ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: GRAPH Κωδικός: 2.40.050 Intrastat Code: 3403.19.19 Περιγραφή: Το προϊόν είναι εξαιρετικά διεισδυτικό αντισκωριακό με γραφίτη, για μπουλόνια, παξιμάδια, πύρους, σούστες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας.

ΠΟΙΑ ΜΕΤΡΑ; Αυτά μπορεί να είναι μέτρα συλλογικής προστασίας, οργάνωσης της εργασίας ή χρήση Μέσων Ατομικής Προστασίας. 1 Οι εργασίες που γίνονται κατά τη διαδικασία επεξεργασίας ξύλου και παραγωγής επίπλων, εκθέτουν τους εργαζόμενους σε διάφορες επικίνδυνες ουσίες όπως σκόνη ξύλου (κατά τη διάρκεια της μηχανικής επεξεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2015 Β ΦΑΣΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΗΜΕΙΑ Ηµεροµηνία: Κυριακή 26 Απριλίου 2015 ιάρκεια Εξέτασης: 2 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό κάθε µίας από τις ερωτήσεις A1 έως A5 και δίπλα

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο δεδομένων No: 01 Εμπορική ονομασία : Pappy wc block, Θαλάσσια Αύρα Προηγούμενη έκδοση Αναθεώρηση: 26.05.11 Print date: 29-May-14

Δελτίο δεδομένων No: 01 Εμπορική ονομασία : Pappy wc block, Θαλάσσια Αύρα Προηγούμενη έκδοση Αναθεώρηση: 26.05.11 Print date: 29-May-14 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τον Κανονισμό No 1907/2006/ΕΚ, Άρθρο 31 1.ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ/ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Εμπορική ονομασία: PAPPY wc block Θαλάσσια Αύρα Χρήση του προϊόντος: Καθαρίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 7 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Ομάδα υλικών : Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση 52192 2. Προσδιορισμός επικινδυνότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 11/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν)

(είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) Κατηγορίες Χημικών Αντιδράσεων Μεταθετικές Αντιδράσεις (είναι οι αντιδράσεις στις οποίες δεν μεταβάλλεται ο αριθμός οξείδωσης σε κανένα από τα στοιχεία που συμμετέχουν) l Αντιδράσεις εξουδετέρωσης Χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ : CARBOCAL

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ : CARBOCAL ΧΗΜΙΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ - ΚΑΛΛΥΝΤΙΚΑ ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ( 91 / 155 / ΕΚ & 93 / 112 ΕΚ ) 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ Ονομασία προϊόντος Μέγεθος συσκευασίας Κατασκευαστής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΚ) αριθμ. 107/2006 Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος Καθορισμός του ασκούντος την επιχείρηση

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α)

ΧΗΜΕΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α) ΚΕΦ.3.1: ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ (α ΧΗΜΙΚΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ είναι οι μεταβολές κατά τις οποίες από κάποια αρχικά σώματα (αντιδρώντα παράγονται νέα σώματα (προϊόντα. CO 2 O γλυκόζη (Φωτοσύνθεση Σάκχαρα αλκοόλη

Διαβάστε περισσότερα

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή

Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Φράσεις ειδικών κινδύνων και ασφαλούς χρήσης (R & S Phrases) Εισαγωγή Οι αποκαλούμενες φράσεις R (Risk Phrases) δίνουν υποδείξεις για ειδικούς κινδύνους οι οποίοι μπορεί να προέλθουν από τη χρήση επικίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 01.07.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 15.06.2004

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 01.07.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 15.06.2004 Σελßδα 1/6 1 Στοιχεßα του παρασκευüσìατοò και τηò επιχεßρησηò Εφαρµογή προϊόντος: Επαγγελµατικό προϊόν για την υγιεινή της κουζίνας Προµηθευτής: Unilever Hellas AEBE Μαρ. Αντύπα 92, 141 21 Ν. Ηράκλειο,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σύμφωνα με τη Ευρωπαϊκή Νομοθεσία 1907/2006 (REACH) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΚΔΟΣΕΩΣ: 06/06/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΥΣΙΑΣ/ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΤΑΙΡΙΑΣ/ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ: ΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο

Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα και το μάρμαρο Επίδραση των οξέων στα μέταλλα Τα μέταλλα που είναι πιο δραστικά από το υδρογόνο (εκτός από το Pb) αντικαθιστούν το υδρογόνο στα οξέα (με εξαίρεση το HNO 3

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 LH2105

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ. σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΚ) αριθμ. 1907/2006 LH2105 Σελίδα 1 από 6 1. Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης Στοιχεία τής ουσίας ή τού παρασκευάσµατος LH2105 Χρήση τής ουσίας/τού παρασκευάσµατος Συνθετικό ψυχρού πολυμερισμού Καθορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΧΗΜΕΙΑ / A ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16 / 02 / 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Για τις ερωτήσεις Α.1 έως Α.5 να γράψετε το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση δίπλα στον αριθμό της ερώτησης.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010

ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 Ημερομηνία Έκδοσης: 11/10/2012 Αριθμός Έκδοσης: 0 ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ (Σύμφωνα με το Παρ.2 του Καν. 1907/2006) Όπως τροποποιήθηκε από τον Καν. 453/2010 1. ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβιβάζεται συνημμένως στις αντιπροσωπίες το έγγραφο - D033542/02 - ANNEX.

Διαβιβάζεται συνημμένως στις αντιπροσωπίες το έγγραφο - D033542/02 - ANNEX. Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βρυξέλλες, 14 Ιουλίου 2014 (OR. en) 11888/14 ADD 1 ENV 672 ENT 161 ΔΙΑΒΙΒΑΣΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Αποστολέας: Ημερομηνία Παραλαβής: Αποδέκτης: Θέμα: Ευρωπαϊκή Επιτροπή 11 Ιουλίου

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΝΕΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΘΕΜΑ Α ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 8 ΙΟΥΝΙΟΥ 2016 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ: /25047 FAX:

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ: /25047 FAX: Escape ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: ESCAPE Κωδικός: 2.07.015 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Επαλείφοντας το εξωτερικό μέρος των τζαμιών, διώχνει τις σταγόνες της βροχής, χωρίς τη χρήση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρίας/επιχείρησης

ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρίας/επιχείρησης ΔΕΛΤΙΟ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Έκδοση 1 η Ημερομηνία έκδοσης: 07052012 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρίας/επιχείρησης 1.1 Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος Ονομασία υλικού: ΑΣΤΑΡΙ ΝΕΡΟΥ Κωδικός

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Rad ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: RAD Κωδικός: 2.07.040 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Απομακρύνει αποτελεσματικά τις εναποθέσεις αλάτων από το σύστημα ψύξης θέρμανσης. Ρίξτε το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 27 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 27 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 7 ΜΑΪΟΥ 009 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Για τις ερωτήσεις 1.1 1. να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com.

ΒΟΥΛΗΣ ΧΗΜΙΚΑ 2 Ο ΧΛΜ ΝΑΟΥΣΑ-Σ.Σ.Ν ΝΑΟΥΣΑ ΗΜΑΘΙΑΣ. ΤΛΦ:0030-23320-26446/25047 FAX: 0030-23320-28249 www.voulis.com info@voulis.com. Patoma ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Προϊόν: PATOMA Κωδικός: 2.03.050 Intrastat Code: 3402.20.90 Περιγραφή: Εφαρμογή: Κάνει καλή απολάδωση, στεγνώνει γρήγορα, είναι χαμηλού αφρισμού και δεν χρειάζεται ξέπλυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na

ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. + SO 4 Βάσεις είναι οι ενώσεις που όταν διαλύονται σε νερό δίνουν ανιόντα υδροξειδίου (ΟΗ - ). NaOH Na ΧΗΜΕΙΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΟΞΕΩΝ Αλλάζουν το χρώμα των δεικτών. Αντιδρούν με μέταλλα και παράγουν αέριο υδρογόνο (δες απλή αντικατάσταση) Αντιδρούν με ανθρακικά άλατα και παράγουν αέριο CO2. Έχουν όξινη

Διαβάστε περισσότερα

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH

Ν + O ΝO+N Μηχανισµός Zel'dovich Ν + O ΝO+O ΝO+H N + OH 4CO + 2ΗΟ + 4ΝΟ 5Ο 6ΗΟ + 4ΝΟ 4HCN + 7ΗΟ 4ΝΗ + CN + H O HCN + OH Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Ανανίας Τοµπουλίδης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Εκποµπές NO Χ που παράγονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες

Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου. Χημικές αντιδράσεις. Πολύπλοκες 1 Web page: www.ma8eno.gr e-mail: vrentzou@ma8eno.gr Η αποτελεσματική μάθηση δεν θέλει κόπο αλλά τρόπο, δηλαδή ma8eno.gr Συνοπτική Θεωρία Χημείας Α Λυκείου Χημικές Αντιδράσεις Χημικές αντιδράσεις Οξειδοαναγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Σελίδα 1 από 5 ΤΜΗΜΑ 1: Στοιχεία ουσίας/παρασκευάσματος και εταιρείας/επιχείρησης 1.1. Αναγνωριστικός κωδικός προϊόντος 1.2. Συναφείς προσδιοριζόμενες χρήσεις της ουσίας ή του μείγματος και αντενδεικνυόμενες

Διαβάστε περισσότερα

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 24.09.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 24.09.2004

Σýìφωνα ìε την 91/155/ΕΟΚ, 93/112/ΕΟΚ, 2001/58/ΕΟΚ. Ηìεροìηνßα εκτýπωσηò 24.09.2004 ΑναθεωρÞθηκε την 24.09.2004 Σελßδα 1/5 1 Στοιχεßα του παρασκευüσìατοò και τηò επιχεßρησηò Εφαρµογή προϊόντος: Επαγγελµατικό υγρό γενικού καθαρισµού. Προµηθευτής: Unilever Hellas AEBE Μαρ. Αντύπα 92, 141 21 Ν. Ηράκλειο, Τηλ: 210 2701500

Διαβάστε περισσότερα