ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΟΡΟΛΟΓΙΑ Υδρολογικός κύκλος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΟΡΟΛΟΓΙΑ. 1.1. Υδρολογικός κύκλος"

Transcript

1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ-ΟΡΟΛΟΓΙΑ 1.1. Υδρολογικός κύκλος Ο υδρολογικός κύκλος (hydrologic cycle) περιλαµβάνει µια σειρά διαδικασιών µε τις οποίες το νερό κυκλοφορεί µεταξύ υδρόσφαιρας, ατµόσφαιρας, ξηράς και θάλασσας. Σε αυτή την αλυσίδα το νερό εµφανίζεται µε όλες τις µορφές: υγρό, αέριο (υδρατµοί), στερεό (χιόνι, χαλάζι). Το σύνολο της ενέργειας που κατευθύνει τον κύκλο του νερού προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από τον ήλιο. Το συνολικό φαινόµενο της κυκλοφορίας και κατανοµής του νερού στην ατµόσφαιρα και τη γη µπορεί να εκφρασθεί από τη σχέση: P=R+E+I Όπου: P = τα ατµοσφαιρικά κατακρηµνίσµατα (precipitation) E = η πραγµατική εξατµισοδιαπνοή (evapotranspiration ) R = η επιφανειακή απορροή (runoff) I = η κατείσδυση (infiltration) Τα παραπάνω µεγέθη µπορούν να εκφρασθούν σε ύψος νερού (mm) ή σε όγκο νερού (m 3 ) ή σε ποσοστό επί τοις εκατό (%). Το νερό στην ατµόσφαιρα βρίσκεται µε τη µορφή υδρατµών και αφού υποστεί συµπύκνωση πέφτει στην επιφάνεια της γης σε υγρή (βροχή) ή στερεή µορφή (χαλάζι, χιόνι). Με τον όρο ατµοσφαιρικά κατακρηµνίσµατα περιλαµβάνονται όλες οι µορφές µε τις οποίες το νερό φθάνει στη γη (βροχή, χιόνι, χαλάζι κ.λπ.). Όλες οι µορφές κατακρηµνισµάτων ανάγονται σε ισοδύναµο ύψος βροχής. Όσον αφορά τη χιονόπτωση, όταν δεν υπάρχουν ακριβή στοιχεία (πυκνότητα χιονιού), θεωρείται ότι 10 mm ύψος χιονιού ισοδυναµούν µε 1 mm ύψος βροχής (αναλογία 10:1). Η εξατµισοδιαπνοή αντιπροσωπεύει τις ποσότητες του νερού, που επανέρχονται στην ατµόσφαιρα µε τη συνδυασµένη δράση της εξάτµισης και της διαπνοής. Εξάτµιση είναι η διαδικασία µεταφοράς, µε τη µορφή υδρατµών, του νερού από την επιφάνεια της γης στην ατµόσφαιρα µε σύγχρονη κατανάλωση ηλιακής ενέργειας, απαραίτητης για την αλλαγή της φάσης του νερού από υγρή σε αέρια. Με τον όρο διαπνοή εννοούνται οι διαδικασίες εκείνες µε τις οποίες το νερό µεταβαίνει από την υγρή στην αέρια φάση διαµέσου του σώµατος των φυτών. 1

2 Η εξατµισοδιαπνοή εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως: θερµοκρασία εδάφουςαέρα, υγρασία εδάφους-αέρα, ταχύτητα ανέµου, βαροµετρική πίεση, ηλιακή ακτινοβολία, είδος χλωρίδας, πορώδες, κ.λπ. Υπάρχουν πολλοί εµπειρικοί τύποι υπολογισµού της πραγµατικής ή δυνητικής εξατµισοδιαπνοής (Turc, Coutagne, Thornthwaite κ.ά). Η δυνητική εξατµισοδιαπνοή είναι ένας κλιµατικός δείκτης και εκφράζει τη µέγιστη ποσότητα νερού που θα εξατµιζόταν ή διαπνεόταν από τα φυτά, αν τα αποθέµατα ήσαν αρκετά για να αναπληρώσουν τις απώλειες. Η πραγµατική εξατµισοδιαπνοή σε πολλές ηµίξηρες λεκάνες της Ελλάδας ανέρχεται σε 70-85% του ετήσιου ύψους βροχόπτωσης, ενώ στις ορεινές περιοχές φθάνει έως 55%. Σχήµα 1.1: Απλοποιηµένη γραφική απεικόνιση του υδρολογικού κύκλου (www.usgs.gov). Η απορροή αντιπροσωπεύει το µέρος των κατακρηµνισµάτων το οποίο, αφού πέσει στην επιφάνεια της γης και ένα µέρος του κατακρατηθεί για τη συµπλήρωση των αναγκών του εδάφους, παραλαµβάνεται από τους χειµάρρους και οδηγείται µε τη βαρύτητα στους τελικούς αποδέκτες (θάλασσα, λίµνες). Η ολική απορροή περιλαµβάνει τόσο την επιφανειακή, όσο και την υπόγεια απορροή δηλ. το νερό το οποίο αφού αρχικά διηθηθεί βρίσκει διέξοδο και επανέρχεται στην επιφάνεια προστιθέµενο στα επιφανειακά νερά. Κύριοι παράγοντες που επηρεάζουν την επιφανειακή απορροή είναι: κλιµατικοί (ένταση βροχοπτώσεων, υγρασία αέρα, άνεµοι, εξάτµιση), γεωµορφολογικοί (κλίση λεκάνης απορροής, υδρογραφική πυκνότητα), λιθολογικοί (είδος πετρωµάτων, περατότητα), καθώς και το είδος της φυτοκάλυψης. Η κατείσδυση αποτελεί τη σηµαντικότερη διεργασία για τον καθορισµό της υδροοικονοµίας µιας περιοχής γιατί συµβάλλει στην ανανέωση των αποθεµάτων των υπόγειων υδροφορέων. Αντιπροσωπεύει το µέρος εκείνο των ατµοσφαιρικών κατακρηµνισµάτων που διαπερνά την επιφάνεια του εδάφους (αφού κάποια ποσότητα δεσµευτεί ως νερό 2

3 κατακράτησης, βλ. παράγραφο 1.4) και φθάνει στους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες προστιθέµενο στα αποθέµατα των υπόγειων νερών και µετέχει στις κινήσεις του υπόγειου νερού. Η ικανότητα κατείσδυσης (infiltration capacity) εξαρτάται από την υγρασία του εδάφους, τη λιθολογία, την κλίση και τον τύπο του εδάφους, τη βλάστηση, την ένταση και κατανοµή των βροχοπτώσεων κ.λπ. Μέτρο της κατείσδυσης είναι ο συντελεστής κατείσδυσης, ο οποίος εκφράζει το ποσοστό του νερού που κατεισδύει σε σχέση µε την ολική βροχόπτωση. Οι τιµές του συντελεστή κατείσδυσης κυµαίνονται από 3% (φλύσχης, φυλλίτες, σχιστόλιθοι, γνεύσιοι, ηφαιστειακά πετρώµατα) έως 60% (ανθρακικά πετρώµατα). Στο Σχήµα 1.2 παρουσιάζεται το µέσο υδρολογικό ισοζύγιο µε βάση τα στοιχεία του σταθµού Ναυπλίου. Από το Σχήµα αυτό προκύπτει ότι, πλεόνασµα νερού (ενεργή κατείσδυση) παρατηρείται τους µήνες εκέµβριο έως Μάρτιο, χρησιµοποίηση της υγρασίας του εδάφους γίνεται τους µήνες Απρίλιο έως Ιούνιο, έλλειµµα νερού καταγράφεται τους µήνες Ιούλιο έως Σεπτέµβριο και η αναπλήρωση της υγρασίας του εδάφους γίνεται τον Οκτώβριο και Νοέµβριο Βροχόπτωση υναµική Εξατµ/πνοή Πραγµατική Εξατµ/πνοή mm Ε 60 Α Π Υ 0 Ιαν Φεβ Μαρ Απρ Μαϊ Ιουν Ιουλ Αυγ Σεπ Οκτ Νοε εκ Σχήµα 1.2: Μέσο υδατικό ισοζύγιο του σταθµού Ναυπλίου (Π= πλεόνασµα νερού, Υ= χρησιµοποίηση της υγρασίας εδάφους, Ε= έλλειµµα νερού, Α= αναπλήρωση του νερού εδάφους). Πρέπει να σηµειωθεί ότι η ένταση και η συχνότητα του κύκλου εξαρτώνται από το κλίµα και τη γεωγραφική θέση της περιοχής. Ο χρόνος πραγµατοποίησης του κύκλου δεν είναι σταθερός, στη διάρκεια π.χ. µιας παρατεταµένης ξηρασίας ο κύκλος φαίνεται ότι έχει διακοπεί. Ο κύκλος µπορεί να συντοµευθεί όταν τα ατµοσφαιρικά κατακρηµνίσµατα πέφτουν απευθείας στη θάλασσα /λίµνες, οπότε δεν υπάρχει επιφανειακή απορροή. 3

4 Η µελέτη του υδρολογικού κύκλου γίνεται στη λεκάνη απορροής ενός ποταµού ή υδρολογική λεκάνη. Η λεκάνη απορροής καθορίζεται από τον υδροκρίτη και είναι η εδαφική έκταση από την οποία συγκεντρώνεται το σύνολο της απορροής, µέσω διαδοχικών ρευµάτων και ποταµοχειµάρρων και παροχετεύεται στη θάλασσα µε ενιαίο στόµιο ποταµού, εκβολές ή δέλτα Υδρογεωλογική συµπεριφορά των γεωλογικών σχηµατισµών Το πορώδες (Porosity) Το πορώδες (n) ή ολικό πορώδες είναι ένα µέτρο των διακένων (πόρων, κενών, ρωγµών) που υπάρχουν σε ένα πέτρωµα ή έδαφος και εκφράζεται µε το λόγο του συνολικού όγκου των διακένων (V κ ) προς τον συνολικό όγκο του πετρώµατος /εδάφους (V ολ ): n=v κ /V ολ Στον Πίνακα 1.1 παρουσιάζονται ενδεικτικές τιµές ολικού πορώδους από 0-60%. Πίν.1.1: Τιµές ολικού πορώδους (Από Καλλέργη, 1999). Προσχώσεις Πορώδες (%) Ιζηµατογενή πετρώµατα Πορώδες (%) Κρυσταλλικά πετρώµατα Πορώδες (%) Μικρά χαλίκια Ψαµµίτες 5-30 Ρωγµατωµένα 0-10 Μεγάλα χαλίκια Ιλυόλιθοι Μη ρωγµατωµένα 0-5 Χονδρόκοκκη άµµος Ασβεστόλιθοι 0-40 Βασάλτες 3-35 Λεπτόκοκκη άµµος Καρστοποιηµένοι 0-40 Αποσαθρωµένοι ασβεστόλιθοι γρανίτες Ιλύς Σχιστόλιθοι 0-10 Άργιλος To ενεργό πορώδες (Effective porosity) αναφέρεται στο ποσό των διακένων που επικοινωνούν µεταξύ τους και επιτρέπουν τη ροή του υπόγειου νερού υπό την επίδραση της βαρύτητας ή της υδροστατικής πίεσης. Τα διάκενα που δεν συνεισφέρουν στη ροή αυτή καταλαµβάνονται από νερό συγκράτησης. Στους κοκκώδεις σχηµατισµούς το ενεργό πορώδες κυµαίνεται από 0-3% (άργιλος) έως 20% (χαλίκια). Το πορώδες χαρακτηρίζεται σαν πρωτογενές δηλ. το πορώδες που οφείλεται στα διάκενα που δηµιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια σχηµατισµού του πετρώµατος και σαν δευτερογενές δηλ. το πορώδες που οφείλεται στα διάκενα που δηµιουργήθηκαν λόγω 4

5 τεκτονισµού, αποσάθρωσης, διάλυσης, δράσης του έµβιου κόσµου κ.ά. (Σχ. 1.3). Το πρωτογενές πορώδες εξαρτάται από τη διάταξη, το µέγεθος και τη µορφή των κόκκων. Μετά από κοσκίνισµα µε κόσκινα καθορισµένης σειράς ανοίγµατος διακένων κατασκευάζονται οι αθροιστικές κοκκοµετρικές καµπύλες (βλ. Σχ. 2.3 του Κεφαλαίου 2) των χαλαρών γεωλογικών υλικών. Από τις καµπύλες αυτές υπολογίζονται χρήσιµα µεγέθη όπως: το ενεργό µέγεθος κόκκων, ο συντελεστής οµοιοµορφίας, ο συντελεστής διαβάθµισης κ.ά. Οι γεωλογικοί σχηµατισµοί ταξινοµούνται ανάλογα µε τη δυνατότητα που παρέχουν στο νερό να διεισδύσει και να κινηθεί µέσα στη µάζα τους µε την επίδραση της βαρύτητας σε δύο µεγάλες κατηγορίες: τους υδροπερατούς και τους αδιαπέρατους σχηµατισµούς. Υδροπερατοί σχηµατισµοί Ονοµάζονται οι γεωλογικοί σχηµατισµοί που επιτρέπουν τη διείσδυση και κυκλοφορία του νερού διαµέσου της µάζας των και διακρίνονται σε δύο κατηγορίες: 1. Μικροδιαπερατά Πρόκειται για χαλαρά υλικά (άµµοι, χάλικες, κροκάλες) ή συµπαγή πετρώµατα που η υδροπερατότητά τους οφείλεται στο πρωτογενές πορώδες. 2. Μακροδιαπερατά Πρόκειται για πετρώµατα που η υδροπερατότητά τους οφείλεται στο δευτερογενές πορώδες. Είναι σύνηθες οι διάφοροι γεωλογικοί σχηµατισµοί να είναι µικρο- και µακροδιαπερατοί. Αδιαπέρατοι σχηµατισµοί Είναι οι γεωλογικοί σχηµατισµοί που δεν επιτρέπουν την κίνηση των νερών διαµέσου της µάζας των, υπό την επίδραση της βαρύτητας ή της υδροστατικής πίεσης. Σχήµα 1.3: Παραδείγµατα διάκενων: α) καλή διαβάθµιση υλικού µε υψηλό πορώδες, β) φτωχή διαβάθµιση µε µικρό πορώδες, γ) καλή διαβάθµιση σε πορώδη χαλίκια µε υψηλό πορώδες, δ) καλή διαβάθµιση µε παρουσία ορυκτής ύλης και µειωµένο πορώδες, ε) πορώδες από διάλυση, στ) πορώδες από ρηγµάτωση (Meinzer, 1923) Το υπόγειο νερό 5

6 Το υπόγειο νερό είναι αυτό πού βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, ανεξαρτήτως κατάστασης, βάθους και προέλευσης. Τα υπόγεια νερά αποτελούν µέρος του υδρολογικού κύκλου και αντιστοιχούν σε 0,61% του συνολικού νερού στον πλανήτη. Η κυριότερη προέλευσή τους είναι τα ατµοσφαιρικά κατακρηµνίσµατα (µετεωρικά νερά). Μικρό ποσοστό των υπόγειων νερών είναι µαγµατικής ή κοσµικής προέλευσης, που εισέρχεται για πρώτη φορά στον υδρολογικό κύκλο (νεαρό νερό, juvenile). Το συγγενετικό (connate) είναι νερό που δεν έχει έλθει σε επαφή µε την ατµόσφαιρα για µεγάλο χρονικό διάστηµα. Το µαγµατικό και το µεταµορφωµένο νερό συνδέονται µε την άνοδο του µάγµατος και τις διαδικασίες της µεταµόρφωσης των πετρωµάτων, αντίστοιχα. Το νερό εισέρχεται στο υπέδαφος από την επιφάνεια του εδάφους, είτε κατευθείαν από τις βροχοπτώσεις, είτε από σώµατα επιφανειακού νερού (ποτάµια, λίµνες). Μετά κινείται αργά σε ποικίλες αποστάσεις µέχρι να επιστρέψει στην επιφάνεια του εδάφους είτε µε φυσική εκφόρτιση (πηγές), είτε µε ανθρώπινη παρέµβαση (πηγάδια, γεωτρήσεις), είτε τέλος µε τη διαπνοή των φυτών. Ο χρόνος παραµονής του υπόγειου νερού στο υπέδαφος αποτελεί την ηλικία του νερού, η οποία µπορεί να προσδιορισθεί µε φυσικά ραδιοϊσότοπα, κυρίως το τρίτιο (H 3 ) και τον άνθρακα 14 (C 14 ) Κατακόρυφη κατανοµή του υπόγειου νερού Η παρουσία του υπόγειου νερού στο υπέδαφος µπορεί να διακριθεί σε δύο ζώνες: 1. Ζώνη αερισµού (Zone of aeration) Η ζώνη αυτή αποτελείται από διάκενα, που κατέχονται µερικώς από νερό και µερικώς από αέρα (διφασική ροή). Υποδιαιρείται σε (Σχ. 1.4): - Υποζώνη εδαφικού νερού µικρού πάχους, ανάλογα µε τον τύπο του εδάφους και τη βλάστηση, όπου η υγρασία µεταβάλλεται ανάλογα µε τους κλιµατικούς παράγοντες. - Ενδιάµεση ζώνη όπου το νερό συγκρατείται µε υγροσκοπικές και τριχοειδείς δυνάµεις και από την οποία το νερό πρέπει να περάσει κινούµενο προς τη ζώνη κορεσµού. - Τριχοειδή υποζώνη µε ύψος που µεταβάλλεται, αντιστρόφως ανάλογα, µε το µέγεθος των διακένων (20-πλάσια στη λεπτόκοκκη άµµο από τους χάλικες). Η τριχοειδής ανύψωση (h c ) δίνεται από τη σχέση (Σχ. 1.5): h c =(2τ/εR)συνφ 6

7 όπου: τ=η επιφανειακή τάση, ε=το ειδικό βάρος του νερού, R= η ακτίνα του τριχοειδούς σωλήνα και φ=η γωνία συνεπαφής ανάµεσα στα τοιχώµατα του σωλήνα και το µηνίσκο. Για καθαρό νερό στους 20 o C, το ύψος της τριχοειδούς ανύψωσης είναι h c =0,153/R. Στα αργιλώδη εδάφη το αναπτυσσόµενο δυναµικό από τριχοειδή φαινόµενα είναι µεγάλο, σε αντίθεση µε τα αµµώδη εδάφη στα οποία είναι ασήµαντο. 2. Ζώνη κορεσµού (Zone of saturation) Όλα τα διάκενα της ζώνης αυτής είναι γεµάτα νερό κάτω από υδροστατική πίεση (µονοφασική ροή). Αντιπροσωπεύει ουσιαστικά το υδροφόρο στρώµα και η επάνω επιφάνεια της ζώνης αυτής είναι η ελεύθερη (φρεάτια) επιφάνεια. Η ζώνη αυτή µπορεί να µας τροφοδοτήσει µε νερό και ως εκ τούτου έχει ιδιαίτερη σηµασία. Το επιφανειακό νερό µε την επίδραση της βαρύτητας, της υδροστατικής πίεσης, των τριχοειδών δυνάµεων κ.λπ. διεισδύει στο έδαφος διαµέσου των διακένων και κινείται προς την κορεσµένη ζώνη, εµπλουτίζοντας τους υπόγειους υδροφόρους ορίζοντες. Η κατείσδυση δηλ. αναφέρεται στην κατακόρυφη κίνηση του νερού στη ζώνη αερισµού και η διήθηση στην κίνηση του νερού στην κορεσµένη ζώνη. Σχήµα 1.4: Ζώνες του υπόγειου νερού. Σχήµα 1.5: Τριχοειδής ανύψωση (Fetter, 1994). 7

8 1.5. Ακόρεστη ζώνη Η ακόρεστη ζώνη (vadose or unsaturated) ή µερικά κορεσµένη ζώνη (partially saturated zone) καταλαµβάνει το τµήµα µεταξύ της στάθµης του υπόγειου νερού και της επιφάνειας του εδάφους. Με εξαίρεση τµηµάτων των τριχοειδών κροσσών, οι πόροι περιέχουν νερό και αέρα. Η ποσότητα του νερού σε ένα µερικώς κορεσµένο µέσο εκφράζεται µε την περιεκτικότητα κατ όγκο σε νερό (θ), που ορίζεται ως: θ=v w /V T όπου V w είναι ο όγκος του νερού και V T είναι ο όγκος του µέσου. Αν οι πόροι είναι πλήρως κορεσµένοι, ο περιεχόµενος όγκος νερού είναι ίσος µε το πορώδες (n). Συνεπώς στην ακόρεστη ζώνη το περιεχόµενο νερό κυµαίνεται µεταξύ 0 θ n (βλ. παράγραφο 2.2). Η ροή στην ακόρεστη ζώνη έχει ως κύρια συνιστώσα την κατακόρυφη. Η κίνηση µπορεί να είναι ανοδική (εξάτµιση) ή καθοδική (κατείσδυση). Ο ρόλος της ακόρεστης ζώνης στην εξασθένηση της ρύπανσης και στην τρωτότητα των υπόγειων νερών είναι σηµαντικός (βλ. κεφάλαια 5 και 7) Είδη υπόγειου νερού-υπόγειοι υδροφορείς Γενικά το υπόγειο νερό που προέρχεται από την κατείσδυση των ατµοσφαιρικών κατακρηµνισµάτων διαχωρίζεται σε: - Βαρυτικό νερό: Είναι το νερό που υπακούει στους νόµους της βαρύτητας και παίρνει µέρος στην υπόγεια κυκλοφορία. Το νερό αυτό µπορεί να ληφθεί άµεσα ή έµµεσα. Ειδική απόδοση S y (specific yield) ενός γεωλογικού σχηµατισµού είναι ο λόγος του βαρυτικού νερού (V w ) προς τον όγκο του σχηµατισµού αυτού (V): S y =V w /V Η ειδική απόδοση ταυτίζεται µε το ενεργό πορώδες. - Νερό κατακράτησης: Είναι το νερό που δεν υπακούει στους νόµους της βαρύτητας και συνεπώς δεν παίρνει µέρος στην υπόγεια κυκλοφορία. Ειδική κατακράτηση S r (specific retention) ενός γεωλογικού σχηµατισµού είναι ο λόγος του νερού κατακράτησης (V r ) προς τον όγκο του σχηµατισµού αυτού (V): S r =V r /V Στο Σχήµα 1.6 φαίνεται η µεταβολή του ολικού και ενεργού πορώδους, καθώς και της ειδικής κατακράτησης ανάλογα µε την εδαφική κατάταξη των γεωλογικών σχηµατισµών. 8

9 Υδροφορείς ή υδροφόροι (aquifers) είναι οι γεωλογικοί σχηµατισµοί που περιέχουν αρκετό κορεσµένο µε νερό υλικό, ώστε να τροφοδοτήσουν µε σηµαντικές ποσότητες νερού γεωτρήσεις ή πηγές. Οι υδροφορείς έχουν αυξηµένη ικανότητα να αποθηκεύουν και να µεταβιβάζουν νερό. Το υδροφόρο στρώµα αποτελείται από το γεωλογικό σχηµατισµό (σκελετό) και το υπεδαφικό νερό, που βρίσκεται σε βαρυτική µορφή και ως νερό συγκράτησης. Ως υδροφόρος ορίζοντας θεωρείται η άνω επιφάνεια του υδροφόρου, αν και οι έννοιες υδροφορέας, υδροφόρος, υδροφόρο στρώµα, υδροφόρος ορίζοντας χρησιµοποιούνται για να δηλώσουν το ίδιο πράγµα. Ολικό πορώδες Ενεργό πορώδες Ειδική κατακράτηση (%) άργιλος και ιλύς λεπτόκοκκη άµµος µεσόκοκκη άµµος χονδρόκοκκη άµµος λεπτόκοκκα χαλίκια µεσόκοκκα χαλίκια χονδρόκοκκα χαλίκια κροκάλες Εδαφική κατάταξη Σχήµα 1.6: Μεταβολή του πορώδους και της ειδικής κατακράτησης σε σχέση µε την εδαφική κατάταξη. Οι κυριότεροι τύποι υπόγειων υδροφορέων είναι: 1) Ελεύθεροι υδροφορείς Είναι οι υδροφόροι που έχουν ως δάπεδο στεγανό στρώµα και στην οροφή τους δεν παρεµβάλλεται αδιαπέρατο γεωλογικό στρώµα. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα στην ελεύθερη επιφάνεια (φρεάτια) των υπόγειων νερών η υδροστατική πίεση να είναι ίση µε την ατµοσφαιρική. Οι µεταβολές της στάθµης του νερού αντιστοιχούν σε µεταβολές του όγκου του αποθηκευµένου νερού στον υδροφόρο. Ειδική περίπτωση ελεύθερων υδροφόρων είναι οι κρεµαστοί ή επικρεµάµενοι υδροφόροι (perched) (Σχ. 1.7). 2) Υπό πίεση υδροφόροι ή εγκλωβισµένοι ή αρτεσιανοί Στα υδροφόρα αυτά στρώµατα το νερό είναι εγκλωβισµένο ανάµεσα στα αδιαπέρατα στρώµατα του δαπέδου και της οροφής (Σχ. 1.7). Είναι κορεσµένοι σε όλο το πάχος τους και η πίεση του νερού είναι µεγαλύτερη της ατµοσφαιρικής. Για τον λόγο αυτό η 9

10 πιεζοµετρική επιφάνεια, η οποία είναι µια εικονική επιφάνεια και συµπίπτει µε το επίπεδο της υδροστατικής επιφάνειας στον υδροφόρο, βρίσκεται ψηλότερα από τη βάση της αδιαπέρατης οροφής. Όταν η πιεζοµετρική επιφάνεια βρίσκεται πάνω από την επιφάνεια του εδάφους, τότε παρατηρείται αυτόµατη ροή µε τη µορφή πίδακα (αρτεσιανισµός). Σχήµα 1.7: Είδη υδροφόρων οριζόντων. 3) Ηµιαρτεσιανοί (υπό µερική πίεση) υδροφορείς Πρόκειται για υπόγειους υδροφορείς ανάλογους µε τους υπό πίεση µε τη διαφορά ότι το υπερκείµενο στρώµα είναι ηµιπερατό, παρουσιάζει δηλ. µικρή υδροπερατότητα. Από πετρογραφικής άποψης διακρίνονται δύο µεγάλες κατηγορίες υδροφορέων: 1) καρστικοί (karst aquifers), που αναπτύσσονται στα ανθρακικά πετρώµατα και 2) πορώδεις (porous aquifers), που αναπτύσσονται σε κοκκώδεις σχηµατισµούς (τεταρτογενείς και αδροµερείς νεογενείς αποθέσεις) Υδραυλικά χαρακτηριστικά των υδροφορέων Τα σηµαντικότερα υδραυλικά χαρακτηριστικά των υπόγειων υδροφορέων είναι: Α) Το υδραυλικό φορτίο (Hydraulic head) Τα υπόγεια νερά κινούνται µε την επίδραση της συνολικής ενέργειας που φέρουν και η οποία ανά µονάδα όγκου ισούται µε το άθροισµα της κινητικής, της δυναµικής και της υδροστατικής. 10

11 Πρακτικά η ενέργεια αυτή (H) ανά µονάδα βάρους (ή υδραυλικό φορτίο) είναι ίση µε το άθροισµα του φορτίου πίεσης P/γ (pressure head) και του φορτίου ύψους (ή υψοµετρικό ή θέσης) της απόστασης δηλ. από το επίπεδο αναφοράς z (elevation head): Η=(P/γ)+z όπου P= η υδροστατική πίεση και γ=το ειδικό βάρος του νερού ίσο µε την πυκνότητά του επί την επιτάχυνση της βαρύτητας. Το φορτίο Η αναφέρεται και ως πιεζοµετρικό φορτίο ή πιεζοµετρικό δυναµικό και ταυτίζεται µε το απόλυτο υψόµετρο της στάθµης του υπόγειου νερού σε µια γεώτρηση ανορυγµένη σε ελεύθερο υδροφορέα. Στους υπό πίεση υδροφορείς το φορτίο είναι το απόλυτο υψόµετρο που θα έφτανε το νερό, αν ο σωλήνας της γεώτρησης επεκτεινόταν πάνω από την επιφάνεια του εδάφους. Έτσι η κίνηση του υπόγειου νερού σε ένα πορώδες µέσο οφείλεται στην υδροστατική πίεση και στη θέση του ως προς το επίπεδο αναφοράς. Οι γραµµές ίσου υδραυλικού φορτίου (ισοδυναµικές γραµµές) µπορεί να απεικονισθούν µε τη βοήθεια χαρτών. Οι γραµµές ροής είναι κάθετες στις ισοδυναµικές γραµµές. Η µεταβολή του υδραυλικού φορτίου ανά µονάδα µήκους κατά τη διεύθυνση της υπόγειας ροής ονοµάζεται υδραυλική κλίση και δίνεται από τη σχέση: i=dh/dl Το υδραυλικό φορτίο Η σε ένα σηµείο του πορώδους µέσου πολλαπλασιασµένο µε την επιτάχυνση της βαρύτητας g, δίνει το δυναµικό ροής Φ στο σηµείο αυτό: Φ=Ηg Με άλλα λόγια το Φ είναι η ενέργεια ανά µονάδα µάζας και το Η η ενέργεια ανά µονάδα βάρους. Το υδραυλικό φορτίο δεν µένει σταθερό, αλλά µειώνεται κατά την κίνηση του υπόγειου νερού, λόγω απωλειών (τριβές). Β) ιαπερατότητα-υδροπερατότητα (Permeability-Hydraulic conductivity) Η διαπερατότητα είναι µια σταθερά, που εξαρτάται µόνο από τα χαρακτηριστικά του πορώδους µέσου (το σχήµα, το µέγεθος, τη διάταξη των κόκκων) µε διαστάσεις L 2. Η υδροπερατότητα ή υδραυλική αγωγιµότητα (k) χρησιµοποιείται στην Υδρογεωλογία γιατί το ρευστό είναι το νερό. Ένα µέσο έχει υδραυλική αγωγιµότητα ίση µε τη µονάδα, όταν µεταβιβάζει στη µονάδα του χρόνου κάθετα στη διεύθυνση της υπόγειας ροής, τη µονάδα του όγκου νερού από µοναδιαία διατοµή µε υδραυλική κλίση ίση µε τη µονάδα και την επικράτηση του κινηµατικού ιξώδους. To κινηµατικό ιξώδες σχετίζεται µε την εσωτερική τριβή, την αντίσταση δηλ. του υγρού στη ροή (βλ. παράγραφο 3.1). Η υδραυλική αγωγιµότητα έχει διαστάσεις ταχύτητας LT -1 και υπολογίζεται από τον νόµο του Darcy (βλ. παράγραφο 1.7). Γενικά οι γεωλογικοί σχηµατισµοί χαρακτηρίζονται ως (Πίν. 1.2): Πολύ υδροπερατοί όταν k 10-1 m/s 11

12 Υδροπερατοί όταν 10-6 <k<10-1 m/s Λίγο υδροπερατοί όταν 10-9 <k<10-6 m/s Πρακτικά στεγανοί όταν k 10-9 m/s Πίν. 1.2: Τιµές της υδραυλικής αγωγιµότητας (Καλλέργης, 1999). Υλικό k (m/s) Μεγάλα χαλίκια 1, Χαλίκια µεσαίου µεγέθους 3, Χαλίκια µικρού µεγέθους 5, Χονδρόκοκκη άµµος 5, Μεσόκοκκη άµµος 1, Λεπτόκοκκη άµµος 2, Ιλύς 9, Άργιλος 2, Η διαπερατότητα (Κ s ) συνδέεται µε την υδραυλική αγωγιµότητα (k) µε τη σχέση: Κ s =kµ/γ όπου µ=το δυναµικό ιξώδες (µονάδες ML -1 T -1 δηλ. Ν.s/m 2 ή poise P=dyn.s /cm 2 ) γ=το ειδικό βάρος του ρευστού (Ν/m 3 ) Η υδραυλική αγωγιµότητα υπολογίζεται από επιτόπου πειραµατικές µετρήσεις, από δοκιµαστικές αντλήσεις, από την κοκκοµετρία µε τη βοήθεια εµπειρικών τύπων, µε εργαστηριακές µεθόδους και µε ιχνηθετήσεις. Η ακόρεστη υδραυλική αγωγιµότητα, ως µέτρο κίνησης του νερού σε ακόρεστο µέσο, είναι µικρότερη από την τιµή της υδραυλικής αγωγιµότητας σε κορεσµένο µέσο. Με βάση την περιεκτικότητα του νερού, η υδραυλική αγωγιµότητα ενός ακόρεστου µέσου (k unsat ) σε σχέση µε την κορεσµένη τιµή (k) δίνεται από τη σχέση: k unsat = k [(S s -S o ) / (1-S o )] 3 Όπου: S s =ο βαθµός κορεσµού και S o =ο υπολειµµατικός κορεσµός που αντιπροσωπεύει το νερό των πόρων που δεν κινείται και δεσµεύεται από τις τριχοειδείς δυνάµεις (Καλλέργης κ.ά, 2004). Γ) Μεταβιβαστικότητα (Transmissivity) Είναι το γινόµενο της υδραυλικής αγωγιµότητας (k) επί το πάχος του υδροφόρου στρώµατος (D): Τ=kD. Η µεταβιβαστικότητα εκφράζει τον όγκο νερού που περνά από µια µοναδιαία διατοµή του υδροφόρου στρώµατος µε υδραυλική κλίση ίση µε τη µονάδα και την επικράτηση του κινηµατικού ιξώδους. ) Αποθηκευτικότητα (Storativity) Ο συντελεστής εναποθήκευσης ή αποθηκευτικότητας ή υδροχωρητικότητας (S) είναι ο όγκος νερού που µπορεί να ληφθεί ή αποθηκευθεί από ένα κατακόρυφο πρίσµα ενός υδροφόρου στρώµατος µε µοναδιαία επιφάνεια ανά µονάδα µεταβολής του φορτίου. Έτσι η αποθηκευτικότητα ορίζεται από τη σχέση: S= V/(A. h) 12

13 Όπου V είναι ο όγκος νερού που απελευθερώνεται (ή προστίθεται) από τη µονάδα οριζόντιας επιφάνειας Α, εξαιτίας µοναδιαίας πτώσης (ή αύξησης) του φορτίου h. Από τον ανωτέρω ορισµό προκύπτει ότι ο ρυθµός ταπείνωσης της στάθµης ( h/ t) σε έναν υδροφoρέα επιφάνειας Α και συντελεστή αποθηκευτικότητας S, για άντληση µε παροχή Q, χωρίς να συµβαίνει εµπλουτισµός, δίνεται από τη σχέση: h/ t=q/(s.a) Ο συντελεστής αποθηκευτικότητας είναι καθαρός αριθµός και στους ελεύθερους υδροφορείς παίρνει τιµές που κυµαίνονται από 1%-30%, ενώ στους υπό πίεση από 0,0001%-0,5%. Η διαφορά αυτή οφείλεται στον διαφορετικό µηχανισµό απελευθέρωσης νερού από τα ανωτέρω είδη υδροφορέων. Στους υπό πίεση υδροφορείς η αφαίρεση ή η προσθήκη νερού οφείλεται σε διόγκωση του νερού και συµπίεση του υδροφορέα και συνεπώς η αποθηκευτικότητα είναι συνάρτηση της ελαστικότητας του υδροφορέα και της συµπιεστότητας του περιεχοµένου σ αυτόν υπόγειου νερού. Πρακτικά σηµαίνει ότι για να πάρουµε αξιόλογες ποσότητες από τα υπό πίεση υδροφόρα στρώµατα απαιτούνται µεγάλες πτώσεις της πιεζοµετρικής στάθµης και σε µεγάλη έκταση υδροφορέα (βλ. εφαρµογή 1.1). O συντελεστής αποθηκευτικότητας S στους ελεύθερους υδροφορείς συµπίπτει µε το ενεργό πορώδες, ενώ στους υπό πίεση υδροφορείς ισχύει: S=γ D (α + β S y ) όπου γ=το ειδικό βάρος του νερού, D=το πάχος του υδροφορέα, S y =το ενεργό πορώδες, α=ο συντελεστής συµπιεστότητας του υδροφορέα και β=ο συντελεστής συµπιεστότητας του νερού Κίνηση του υπόγειου νερού Η κίνηση των υπόγειων νερών ακολουθεί τους νόµους των Νευτώνιων ρευστών. Το νερό είναι Νευτώνειο ρευστό και αυτό σηµαίνει ότι η διατµητική τάση (τ= δύναµη ανά µονάδα επιφάνειας) είναι ανάλογη της βαθµίδας ταχύτητας (du/dy) και του δυναµικού ιξώδους (µ): τ=µ(du/dy) Η σχέση αυτή αποτελεί το νόµο της εσωτερικής τριβής (ιξώδες) του Nεύτωνα. Ιξώδες είναι η αντίσταση ενός υγρού στη ροή και συσχετίζεται µε τους διαµοριακούς δεσµούς. Η εσωτερική τριβή κατά την κίνηση του νερού, παράγει έργο το οποίο µετατρέπεται σε θερµότητα αυξάνοντας τη θερµοκρασία του νερού. Σε προβλήµατα ροής, όπου 13

14 αντεπιδρούν δυνάµεις αδράνειας και δυνάµεις τριβής εµφανίζεται ο λόγος του δυναµικού ιξώδους (µ) προς την πυκνότητα (ρ). Ο λόγος αυτός ονοµάζεται κινηµατικό ιξώδες: ν=µ/ρ Οι συντελεστές µ και ν µειώνονται µε την αύξηση της θερµοκρασίας και έχουν διαστάσεις: µ=l -1 M 1 T -1 και ν=l 2 M 0 T -1. Ένα υγρό είναι ιδανικό, όταν µ=0 (δεν εµφανίζει εσωτερική τριβή). Το νερό και τα υγρά γενικότερα εµφανίζουν µεγάλη αντίσταση σε κάθε µεταβολή του όγκου τους και γι αυτό πρακτικά χαρακτηρίζονται σαν ασυµπίεστα. Οι δυνάµεις συνοχής (δυνάµεις µεταξύ οµοειδών µορίων) δίνουν στο νερό χαρακτηριστική επιφανειακή τάση, σχηµατίζοντας σφαιρικές σταγόνες κατά την πτώση του. Οι δυνάµεις συνάφειας εµφανίζονται µεταξύ ετεροειδών µορίων, δηλ. µεταξύ του νερού και των στερεών σωµάτων µε τα οποία έρχεται σε επαφή. Οι εξισώσεις που διέπουν την κίνηση των υπόγειων ροών είναι: 1) Ο νόµος του Darcy που περιγράφεται από την εξίσωση: v r = -k gradh (1.8.1) Ο νόµος του Darcy έχει θεµελιωθεί πάνω σε πειράµατα υπό καθεστώς ισορροπίας (µόνιµη ροή). εχόµαστε όµως ότι ισχύει στιγµιαία και για τις µη µόνιµες ροές. Οι φυσικές υπόγειες ροές είναι κατά κανόνα «ανεπαίσθητα» µη µόνιµες και υπακούουν στον νόµο του Darcy. 2) Ο νόµος της συνέχειας (εξίσωση διατήρησης της µάζας) που εκφράζεται από τη µαθηµατική σχέση: r u v w div v = = 0 x y z (1.8.2) Στις παραπάνω εξισώσεις το v αντιστοιχεί στην ταχύτητα (m/s) µε συνιστώσες u, v, w στο τρισορθογώνιο σύστηµα αξόνων, k είναι η υδραυλική αγωγιµότητα (m/s) και το h εκφράζει το πιεζοµετρικό φορτίο (m). Εισάγοντας στην εξίσωση της συνέχειας (1.8.2) τη σχέση (1.8.1) από το νόµο του Darcy και θεωρώντας το πορώδες µέσο ανοµοιογενές και ανισότροπο προκύπτει η εξίσωση της διάχυσης (1.8.3): Όπου: h h h h k k k Ss x x + + = x y y y z z (1.8.3) z t k x, k y, k z =οι τιµές της υδραυλικής αγωγιµότητας στους άξονες x, y, z Ss=η ειδική αποθηκευτικότητα (m -1 ), που εκφράζει την ποσότητα του νερού που µπορεί ν' ανακτηθεί από ένα µοναδιαίο όγκο ενός υδροφορέα ανά µονάδα πτώσης του φορτίου. 14

15 Αν η ροή είναι µόνιµη ( h t = 0, σταθερή πιεζοµετρική επιφάνεια, σταθερή ταχύτητα ροής), η ανωτέρω εξίσωση είναι ελλειπτικού τύπου και η επίλυσή της επιτυγχάνεται µόνο µε τη γνώση οριακών συνθηκών. Αντίθετα στις µη µόνιµες ροές ( h t 0, η πιεζοµετρική επιφάνεια αλλάζει µε τον χρόνο), η εξίσωση γίνεται παραβολικού τύπου και η επίλυσή της απαιτεί τη γνώση εκτός των οριακών και των αρχικών συνθηκών. Η αναλυτική λύση των εξισώσεων ροής είναι δυσχερής και γι αυτό προτιµάται η αριθµητική επίλυση µε τη βοήθεια πεπερασµένων διαφορών και στοιχείων. Ο νόµος του Darcy στην απλή µορφή του εκφράζεται µε την εξίσωση: v=-k.i όπου: k=η υδραυλική αγωγιµότητα και i=dh/dl η υδραυλική κλίση, που αντιπροσωπεύει τη µεταβολή του φορτίου (h) ανά µονάδα µήκους διαδροµής (l) και στην πράξη αναπαριστά την κλίση (i) της πιεζοµετρικής επιφάνειας του υδροφόρου ορίζοντα µεταξύ δύο σηµείων. Το πρόσηµο (-) στην εξίσωση Darcy υποδηλώνει ότι η ροή γίνεται από περιοχές υψηλότερου προς περιοχές χαµηλότερου υδραυλικού φορτίου. Η ταχύτητα που υπολογίζεται µε το νόµο ονοµάζεται φαινόµενη ταχύτητα Darcy (µακροσκοπική ταχύτητα), ενώ η πραγµατική ταχύτητα (µικροσκοπική ταχύτητα) ισούται µε: v=v φ /S y, όπου S y =το ενεργό πορώδες. Ένα µόριο νερού δεν κινείται ευθύγραµµα σε πορώδη µέσα, αλλά ακολουθεί µια σύνθετη τροχιά, λόγω πρόσκρουσης µε τους κόκκους του µέσου και τα γειτονικά µόρια νερού (Σχ. 1.8). Σχήµα 1.8: Θεωρητική (1) και πραγµατική (2) τροχιά µορίων νερού σε πορώδες µέσο. Σε γενικευµένη µορφή ο νόµος του Darcy εκφράζεται µε τη σχέση: Q=k.i.A όπου Q= η παροχή και Α=η διατοµή από την οποία περνά το νερό. Για να ισχύει ο νόµος του Darcy πρέπει η ροή να είναι στρωτή και όχι τυρβώδης (Σχ. 1.9). Στη στρωτή ροή η ταχύτητα είναι ανάλογη µε την πρώτη δύναµη της υδραυλικής κλίσης. είκτης για το είδος ροής αποτελεί ο αριθµός Reynolds (R), που ισούται µε: R=ρ.v.d m /µ 15

16 όπου: ρ=η πυκνότητα του νερού, v=η µέση ταχύτητα ροής, d m =η µέση διάµετρος κόκκων του πορώδους µέσου και µ=το δυναµικό ιξώδες. Σχήµα 1.9: Στρωτή και τυρβώδης ροή. Aν R 10 η ροή είναι στρωτή, µε εξαίρεση τη ροή στις αργίλους. Στην ακόρεστη ζώνη δεν ισχύει ο τύπος του Darcy µιας και η ροή δεν είναι µονοφασική, λόγω της παρουσίας σ αυτήν αέρα. Λόγω της µεγάλης ταχύτητας ροής, της ανισοτροπίας και της ανοµοιογένειας, που εµφανίζουν τα καρστικά υδροφόρα συστήµατα κατά κανόνα δεν ισχύει σε αυτά ο νόµος του Darcy. Η µικροσκοπική ταχύτητα σε συνθήκες ακόρεστης ροής δίνεται από τη σχέση: v=v φ /θ όπου θ=το περιεχόµενο κατ όγκο εδαφικό νερό (βλ. παράγραφο 2.2). Για ακόρεστες συνθήκες ροής ο συνδυασµός του νόµου του Darcy και της εξίσωσης της συνέχειας δίνει την παρακάτω γενική εξίσωση κίνησης του εδαφικού νερού: θ h p k = k t z (θ ) z z όπου: θ το περιεχόµενο κατ όγκο εδαφικό νερό, k(θ) η συνάρτηση κατανοµής της υδραυλικής αγωγιµότητας, h p το φορτίο πίεσης και z το φορτίο θέσης ή η απόσταση από κάποιο επίπεδο αναφοράς. Ο υπολογισµός των συναρτήσεων k(θ) και h p (θ) είναι δύσκολος και περιγράφονται από τις σχέσεις του van Genuchten (1980). Η ανωτέρω εξίσωση ροής στην ακόρεστη εδαφική ζώνη είναι µη γραµµική, γιατί όπως έχει προαναφερθεί η υδραυλική αγωγιµότητα εξαρτάται από το περιεχόµενο κατ όγκο εδαφικό νερό. Εφαρµογή 1.1 Ένας ελεύθερος υδροφορέας µε έκταση 2 km 2 έχει ενεργό πορώδες S y =30%. Ποιος όγκος νερού θα αποδοθεί από τον υδροφορέα αυτόν, αν η στάθµη του υποβιβασθεί κατά 15 cm; Αν ο υδροφορέας ήταν υπό πίεση µε συντελεστή αποθήκευσης S= ποια θα ήταν η πτώση στάθµης για να αποδοθεί ο ίδιος όγκος νερού; Λύση: S y =V/(A.dh). Συνεπώς V= S y.a.dh=0,30 x m 2 x 0,15 m= m 3 νερού. Για υπό πίεση υδροφόρο ισχύει: S=V/(A.dh) Συνεπώς dh=v/(s.a)= m 3 / = 9 m. 16

17 Εφαρµογή 1.2 H κορυφή ενός πιεζοµέτρου που έχει ολικό βάθος 50 m βρίσκεται σε απόλυτο υψόµετρο +300 m. Η στάθµη του νερού βρίσκεται σε βάθος 20 m από την επιφάνεια του εδάφους (βλ. παρακάτω σκαρίφηµα). Να υπολογισθούν: α) το ολικό υδραυλικό φορτίο µε σηµείο µέτρησης τον πυθµένα του πιεζοµέτρου β) το φορτίο πίεσης και γ) η πίεση ίνεται η πυκνότητα του νερού ίση µε 1000 kg/m 3. Λύση: α) Ολικό υδραυλικό φορτίο= η στάθµη του νερού στο πιεζόµετρο= = επιφάνεια εδάφους-βάθος νερού=300-20=280 m β) φορτίο πίεσης= ολικό φορτίο- φορτίο ύψους= =30 m (φορτίο ύψους=300-50=250 m) γ) φορτίο πίεσης=p/ρ.g. Αντικαθιστώ και έχω P=30 m x 1000 kg / m 3 x 9,81 m/s 2 = =294,3 KPa (1 Pascal (Pa)=kg/m.s 2 ) Βάθος νερού Επιφάνεια εδάφους Στάθµη νερού Φορτίο πίεσης Ολικό φορτίο Φορτίο ύψους Επίπεδο αναφοράς Εφαρµογή 1.3 Ένας υπό πίεση υδροφορέας πάχους 33 m και εύρους 7 km έχει k=1, m/sec και ενεργό πορώδες S y =10%. ύο πηγάδια παρατήρησης Α και Β απέχουν 1,7 km κατά µήκος της ροής. Το φορτίο στο Α είναι 97,5 m και στο Β 89 m. Ποια είναι η φαινόµενη και ποια η πραγµατική ταχύτητα ροής και ποιος συνολικός όγκος νερού εκρέει δια µέσου του υδροφορέα στη διάρκεια µιας µέρας; Λύση: i=dh/dl=(97,5-89) / 1700=0,005=5, v φ =k.i=1, x = m/s Η πραγµατική ταχύτητα είναι v π =v φ /S y = / 10-1 = m/s Q=kiA=1, x x 33 x 7000 x m 3 /day. 17

18 1.9. Εµπλουτισµός των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων Ο εµπλουτισµός των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων γίνεται µε φυσικό και τεχνητό τρόπο. Ο φυσικός εµπλουτισµός επιτυγχάνεται: - Με απευθείας κατείσδυση των ατµοσφαιρικών κατακρηµνισµάτων - ιήθηση από τα επιφανειακά νερά - Υπόγεια τροφοδοσία από γειτονική λεκάνη Στους ελεύθερους υδροφόρους ορίζοντες η περιοχή εµπλουτισµού µπορεί να καλύπτει όλη την περιοχή, που εκτείνονται. Στους υπό πίεση οι περιοχές εµπλουτισµού περιορίζονται εκεί όπου ο υδροφόρος εµφανίζεται στην επιφάνεια, εκτός αν έχουν υδραυλική επικοινωνία µε άλλους υδροφόρους ή υδρορεύµατα. Επίσης η ποσότητα εµπλουτισµού δεν µένει σταθερή µε το χρόνο, αλλά µεταβάλλεται από εποχή σε εποχή. Ο συνολικός εµπλουτισµός ενός υδροφορέα ισούται µε το ποσοστό του νερού της βροχόπτωσης, το οποίο κατεισδύει και διηθείται στην κορεσµένη ζώνη, επιπλέον τον όγκο νερού της εξωτερικής τροφοδοσίας. Μαθηµατικά ο συνολικός εµπλουτισµός (Q r ) µπορεί να εκφρασθεί από την κάτωθι σχέση (Birkle et al., 1998): Q r =P-E-R+Q in -Q out ± S όπου: P=τα ατµοσφαιρικά κατακρηµνίσµατα, E=η πραγµατική εξατµισοδιαπνοή, R=η επιφανειακή απορροή, Q in =η εξωτερική τροφοδοσία, Q out =οι εκροές και S=η µεταβολή των αποθεµάτων. Σε περιπτώσεις αυτοτελών συστηµάτων, η εξωτερική τροφοδοσία από γειτονικές λεκάνες θεωρείται µηδενική και οι µεταβολές στα υπόγεια αποθέµατα είναι αµελητέες και συνεπώς οι παράγοντες, Q in, Q out, S της ανωτέρω εξίσωσης παραλείπονται. Η ανωτέρω εξίσωση προκύπτει από τη γενική εξίσωση υδρολογικής ισορροπίας: Εισροές=Εκροές ± Μεταβολή αποθεµάτων Εκτός από τη φυσική τροφοδοσία για την ενίσχυση του υδατικού ισοζυγίου των υπόγειων νερών εφαρµόζεται ο τεχνητός εµπλουτισµός (groundwater recharge). Ο τεχνητός εµπλουτισµός συνίσταται στην αύξηση του ρυθµού ανανέωσης του υπόγειου νερού των υδροφόρων οριζόντων µε χρησιµοποίηση περίσσειας φυσικού ή επεξεργασµένου νερού µε κατασκευή κατάλληλων διατάξεων (π.χ. κατάκλυση κ.λπ.). Η εφαρµογή τεχνητού εµπλουτισµού µέσω πηγαδιών και γεωτρήσεων έχει εφαρµοσθεί µε ικανοποιητικά αποτελέσµατα τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα (Bouwer, 1996, 18

19 Κουµαντάκης κ.ά, 1999, Βουδούρης κ.ά, 2002, Πουλοβασίλης κ.ά, 2002). Η µέθοδος είναι απλή και η τροφοδοσία γίνεται ταχύτερα, αλλά απαιτεί καλής ποιότητας νερό, γιατί διαφορετικά εγκυµονούνται κίνδυνοι αποκροκίδωσης του εδάφους αν το νερό εµπλουτισµού περιέχει πολύ νάτριο, λόγω ανταλλαγής µε ιόντα ασβεστίου. Επίσης αν το νερό περιέχει βακτήρια µπορεί να δηµιουργηθούν εστίες µόλυνσης. Υδρογεωλογική λεκάνη είναι µια περιοχή τροφοδοσίας του ή των υπόγειων υδροφόρων οριζόντων. Τα όρια της υδρογεωλογικής λεκάνης δεν ταυτίζονται µε τα όρια της υδρολογικής λεκάνης γιατί είναι δυνατή η ύπαρξη υπόγειας πλευρικής τροφοδοσίας ή απώλειας του υδροφόρου ορίζοντα, που αναπτύσσεται σε µια υδρολογική λεκάνη από ή προς µια γειτονική υδρολογική λεκάνη. Εκροή είναι η ανάδυση νερού από το υπέδαφος. Το µεγαλύτερο ποσοστό της φυσικής εκροής γίνεται µε τη µορφή εκφόρτισης στη θάλασσα, στις λίµνες ή στα υδρορεύµατα. Όταν το υπόγειο νερό εκφορτίζεται στην επιφάνεια του εδάφους µε φυσικό τρόπο, τότε εµφανίζονται οι πηγές. Τεχνητές εκροές υπόγειου νερού θεωρούνται οι απολήψεις από τα υδροµαστευτικά έργα. Τα έργα µε τα οποία γίνεται απόληψη υπόγειου νερού από τους υδροφόρους ορίζοντες ή τις πηγές λέγονται υδροµαστευτικά και διακρίνονται σε κατακόρυφα (γεωτρήσεις, πηγάδια) και οριζόντια (γαλαρίες ή στοές). Η ακτίνα επίδρασης R (radius of influence) είναι η απόσταση εκείνη από τη γεώτρηση, πέραν της οποίας δεν γίνονται αισθητά τα αποτελέσµατα της άντλησης, δηλ. η πτώση στάθµης είναι µηδέν. Η απόσταση αυτή, σύµφωνα µε το πρότυπο Jacob υπολογίζεται από τη σχέση: R=1,5 (α t) 1/2 όπου: α=διαχυτικότητα ή µεταδοτικότητα που είναι ίση µε το πηλίκο Τ/S (Τ=η µεταβιβαστικότητα, S=η αποθηκευτικότητα του υδροφορέα) και t=χρόνος. Από την ανωτέρω σχέση προκύπτει ότι η ακτίνα επίδρασης της γεώτρησης αυξάνει µε την πάροδο του χρόνου και δεν εξαρτάται από την παροχή άντλησης. Ο ρυθµός όµως αύξησης (dr/dt) αποδεικνύεται ότι είναι αντιστρόφως ανάλογος της τετραγωνικής ρίζας του χρόνου, που σηµαίνει ότι ο ρυθµός αύξησης της ακτίνας επίδρασης µειώνεται συνεχώς µε το πέρασµα του χρόνου. H ακτίνα επίδρασης σχετίζεται µε την επέκταση του κώνου κατάπτωσης, τη ζώνη ανάκτησης και τις ζώνες προστασίας των υδροληπτικών έργων (βλ. παράγραφο 7.3). 19

20 Ερωτήσεις 1.1. Πως εκφράζεται µαθηµατικά το υδρολογικό ισοζύγιο µιας λεκάνης; 1.2. Ποια είναι η διαφορά του συντελεστή αποθηκευτικότητας στους ελεύθερους και στους υπό πίεση υδροφορείς; 1.3. Ποιες είναι οι συνιστώσες του υδραυλικού φορτίου σε υπό πίεση υδροφορέα; 1.4. Τι είναι ειδική απόδοση και τι ειδική κατακράτηση; 1.5. Τι είναι η ζώνη αερισµού; 1.6. Ποιες είναι οι διαφορές ανάµεσα στον ελεύθερο και στον υπό πίεση υδροφoρέα; 1.7. Τι είναι πραγµατική και τι φαινόµενη ταχύτητα ροής; Ποια σχέση τις συνδέει; 1.8. Ποια είναι τα όρια ισχύος του νόµου Darcy; Τι είναι ο αριθµός Reynolds; 1.9. Ποια κίνηση επικρατεί στην ακόρεστη ζώνη; Τι είναι η µεταβιβαστικότητα; Πως συνδέεται µε την υδραυλική αγωγιµότητα; Για την ίδια παροχή άντλησης σε ποιους υδροφόρους η πτώση στάθµης είναι µεγαλύτερη; Τι είναι ακτίνα επίδρασης µιας γεώτρησης; Ασκήσεις 1.1. Υδροφόρο στρώµα µε Τ=1.000 m 2 /day και ενεργό πορώδες S y =0,1 έχει µέση υδραυλική κλίση i=0,004 και πάχος 10 m. Να υπολογίσετε τη φαινόµενη και την πραγµατική ταχύτητα ροής, καθώς και τον όγκο νερού που περνάει από 1 km µετώπου του υδροφόρου σε 12 ώρες Μια γεώτρηση έχει βάθος 60 m και η κεφαλή της βρίσκεται σε απόλυτο υψόµετρο +110 m. Η στάθµη του υπόγειου νερού µέσα στη γεώτρηση µετρήθηκε µε σταθµήµετρο και είναι 8 m από την επιφάνεια του εδάφους. Να υπολογισθεί το υδραυλικό φορτίο Η και οι συνιστώσες του Ένας οριζόντιος υπό πίεση υδροφορέας πάχους 30 m και k=4, m/sec παρεµβάλλεται µεταξύ δυό ποταµών µε διαφορά στάθµης νερού 20 m. Η µέση απόσταση των ποταµών είναι 4 km. Ζητείται ο ανά χιλιόµετρο πλάτους διηθούµενος όγκος νερού σε χρόνο ενός µηνός Ένα υπό πίεση υδροφόρο στρώµα, πάχους 25 m και εύρους 2 km, έχει υδραυλική αγωγιµότητα k=10-5 m/sec. ύο πηγάδια παρατήρησης Α και Β απέχουν 0,5 km κατά µήκος της ροής. Το φορτίο στο Α είναι 100 m και το φορτίο στο Β 85 m. α) Ποιος συνολικός όγκος νερού εκρέει δια µέσου του υδροφόρου στη διάρκεια ενός έτους; β) Ποιο είναι το φορτίο σε πηγάδι που απέχει 150 m από το Α και 350 m από το Β; 1.5. ύο σηµεία ενός υπό πίεση υδροφορέα βρίσκονται σε κατακόρυφη απόσταση. Το πρώτο είναι 150 m κάτω από το επίπεδο της θάλασσας και το άλλο είναι 120 m κάτω από το επίπεδο της θάλασσας. Η πίεση στο πρώτο σηµείο είναι 10 5 N/m 2 και το φορτίο πίεσης στο δεύτερο είναι 50 m. Ποιο είναι το ολικό φορτίο σε κάθε σηµείο; Υπάρχει κατακόρυφη συνιστώσα ροής και ποια είναι η διεύθυνσή της; (πυκνότητα νερού p=1000 kg/m 3 και g=10 m/sec 2 ) Σε υδροφόρο στρώµα πάχους 5 m και επιφάνειας 1 km 2 η στάθµη βρίσκεται σε βάθος 10 m από την επιφάνεια. Μετά από άντληση m 3 η στάθµη έπεσε κατά 1 m σε όλη την έκταση του υδροφορέα. Ποια είναι η αποθηκευτικότητα του υδροφορέα; Τι τύπος υδροφορέα είναι και γιατί; 20

21 21

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων

Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Χώροι Υγειονομικής Ταφής Απορριμμάτων Ενότητα 1: Εισαγωγικές έννοιες Κώστας Βουδούρης Επίκουρος Καθηγητής Γεωλογίας, Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας

ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ. Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας. Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας ΥΔΡΟΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 1:Εισαγωγικές έννοιες της Υδρογεωλογίας Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών Τμήμα : Γεωλογίας Σκοποί ενότητας Συνοπτική παρουσίαση του Εργαστηρίου Υδρογεωλογίας του Τμήματος Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία. Υδροκρίτης-Πιεζομετρία

Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία. Υδροκρίτης-Πιεζομετρία Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία Υδροκρίτης-Πιεζομετρία Οριοθέτηση υδρολογικής λεκάνης Χάραξη υδροκρίτη Η λεκάνη απορροής, παρουσιάζει ορισμένα γνωρίσματα που ονομάζονται φυσιογραφικά χαρακτηριστικά και μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια Υδραυλική. 1 η Εργαστηριακή Άσκηση Εφαρμογή Νόμου Darcy

Υπόγεια Υδραυλική. 1 η Εργαστηριακή Άσκηση Εφαρμογή Νόμου Darcy Υπόγεια Υδραυλική 1 η Εργαστηριακή Άσκηση Εφαρμογή Νόμου Darcy Τα υπόγεια υδατικά συστήματα Τα υπόγεια υδατικά συστήματα είναι συγκεντρώσεις υπόγειου νερού, που εμφανίζουν τα χαρακτηριστικά της υπόγειας

Διαβάστε περισσότερα

. Υπολογίστε το συντελεστή διαπερατότητας κατά Darcy, την ταχύτητα ροής και την ταχύτητα διηθήσεως.

. Υπολογίστε το συντελεστή διαπερατότητας κατά Darcy, την ταχύτητα ροής και την ταχύτητα διηθήσεως. Μάθημα: Εδαφομηχανική Ι, 7 ο εξάμηνο. Διδάσκων: Ιωάννης Ορέστης Σ. Γεωργόπουλος, Επιστημονικός Συνεργάτης Τμήματος Πολιτικών Έργων Υποδομής, Δρ Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Θεματική περιοχή: Υδατική ροή

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια Υδραυλική. 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών

Υπόγεια Υδραυλική. 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Υπόγεια Υδραυλική 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Υδροδυναμική Ανάλυση Πηγών Η υδροδυναμική ανάλυση των πηγαίων εκφορτίσεων υπόγειου νερού αποτελεί, ασφαλώς, μια βασική μεθοδολογία υδρογεωλογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Πορώδες (θ) Porosity: θ= V v /V

Πορώδες (θ) Porosity: θ= V v /V Πορώδες (θ) Porosity: θ= V v /V V v O όγκος των κενών στη μονάδα του όγκου των υλικών της γης όπου V Ο μοναδιαίος όγκος Στα δύο πρώτα σχήματα στη κυβική διάταξη των κόκκων το πορώδες να φθάνει το 47.65%,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ βασική απαίτηση η επαρκής γνώση των επιμέρους στοιχείων - πληροφοριών σχετικά με: Φύση τεχνικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα

Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα ΤΕΙ-Αθήνας Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών ΤΕ & Μηχανικών Τοπογραφίας και Γεωπληροφορικής ΤΕ Τεχνική Υδρολογία - Αντιπλημμυρικά Έργα Διδάσκων: Ιωάννης Συμπέθερος Καθηγητής Εαρινό Εξάμηνο Σχ. Έτους 2013-14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πορώδες (θ) Porosity:

Πορώδες (θ) Porosity: Πορώδες (θ) Porosity: θ= Vv/V Όπου: Vv: O όγκος των κενών στη μονάδα του όγκου των υλικών της γης V : Ο μοναδιαίος όγκος Στα δύο πρώτα σχήματα στη κυβική διάταξη των κόκκων το πορώδες να φθάνει το 47.65%,

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια ροή. Εξισώσεις (μονοφασικής) ροής Εξισώσεις πολυφασικής ροής

Υπόγεια ροή. Εξισώσεις (μονοφασικής) ροής Εξισώσεις πολυφασικής ροής Υπόγεια ροή Εξισώσεις (μονοφασικής) ροής Εξισώσεις πολυφασικής ροής Ποια προβλήματα λύνονται με ποια εργαλεία; Μονοδιάστατα προβλήματα (ή μονοδιάστατη απλοποίηση -D πεδίων ροής), σταθερή υδραυλική κλίση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ. Εισαγωγή στην Υδρολογία. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων

ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ. Εισαγωγή στην Υδρολογία. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην Υδρολογία Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων ιάρθρωση του µαθήµατος Εισαγωγή στην Υδρολογία Κατακρηµνίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ιήθηση Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων Αθήνα 2009 ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ- ΙΗΘΗΣΗ-ΑΠΟΡΡΟΗ Κατακράτηση βροχής Παρεµπόδιση από χλωρίδα

ιήθηση Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων Αθήνα 2009 ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ- ΙΗΘΗΣΗ-ΑΠΟΡΡΟΗ Κατακράτηση βροχής Παρεµπόδιση από χλωρίδα Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων Αθήνα 2009 ΚΑΤΑΚΡΑΤΗΣΗ- ΙΗΘΗΣΗ-ΑΠΟΡΡΟΗ Κατακράτηση χιονιού ιαπνοή Κατακράτηση βροχής Παρεµπόδιση από χλωρίδα Παγίδευση σε επιφανειακές κοιλότητες Εξάτµιση

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ. Εισαγωγή στην Υδρολογία (1η Άσκηση)

ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ. Εισαγωγή στην Υδρολογία (1η Άσκηση) ΤΕΧΝΙΚΗ Υ ΡΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην Υδρολογία (1η Άσκηση) Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων ιάρθρωση του µαθήµατος Εισαγωγή στην Υδρολογία

Διαβάστε περισσότερα

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7.

1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 6. ΤΡΩΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΟΡΟΥ ΟΡΙΖΟΝΤΑ 13 7. 1. ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ 2 2. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2 3. ΓΕΝΙΚΑ 3 4. ΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 4 4.1 ΓΕΝΙΚΑ 4 4.2 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ 5 5. ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 6 5.1 ΓΕΝΙΚΑ 6 5.2 ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΟ ΝΕΡΟ. Εισαγωγή - Ορισμοί

ΥΠΟΓΕΙΟ ΝΕΡΟ. Εισαγωγή - Ορισμοί ΥΠΟΓΕΙΟ ΝΕΡΟ Εισαγωγή - Ορισμοί Ως «υπόγειο νερό» ορίζεται το προερχόμενο από τη διήθηση νερού ατμοσφαιρικής προέλευσης, που πληροί τα δομικά κενά των γεωλογικών υλικών και μαζών κάτω από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Υδρολογία - Υδρογραφία. Υδρολογικός Κύκλος. Κατείσδυση. Επιφανειακή Απορροή. Εξατµισιδιαπνοή. κύκλος. Κατανοµή του νερού του πλανήτη

Υδρολογία - Υδρογραφία. Υδρολογικός Κύκλος. Κατείσδυση. Επιφανειακή Απορροή. Εξατµισιδιαπνοή. κύκλος. Κατανοµή του νερού του πλανήτη Υδρολογία - Υδρογραφία Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε το τµήµα του υδρολογικού κύκλου που σχετίζεται µε την υπόγεια και επιφανειακή απορροή του γλυκού νερού της γης. Η επιστήµη που ασχολείται µε την

Διαβάστε περισσότερα

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης

Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Γεωργική Υδραυλική Αρδεύσεις Σ. Αλεξανδρής Περιγραφή Μαθήματος Σχέσεις εδάφους νερού Σχέσεις μάζας όγκου των συστατικών του εδάφους Εδαφική ή υγρασία, τρόποι έκφρασης Χαρακτηριστική Χ ή καμπύλη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977)

Πίνακας 8.1 (από Hoek and Bray, 1977) Κεφάλαιο 8: Βραχόµαζα και υπόγεια νερά 8.1 8. ΒΡΑΧΟΜΑΖΑ ΚΑΙ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Τα πετρώµατα όταν αυτά είναι συµπαγή και δεν παρουσιάζουν πρωτογενή ή δευτερογενή κενά είναι αδιαπέρατα. Αντίθετα όταν παρουσιάζουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Διαχείριση Υδατικών Πόρων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 4 : Υδρολογικός κύκλος Ευαγγελίδης Χρήστος Τμήμα Αγρονόμων & Τοπογράφων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 2 από 4: Νόμος Darcy

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 2 από 4: Νόμος Darcy Υπόγεια ροή Παρουσίαση 2 από 4: Νόμος Darcy 1 Κύρια ερωτήματα ροής & νόμος Darcy Πόσον όγκο νερού μπορούμε να αντλήσουμε; Σχετικά μεγέθη: ταχύτητα, παροχή σε απλά μονοδιάστατα προβλήματα, τα βρίσκουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ρευστά. Επιμέλεια: ΑΓΚΑΝΑΚΗΣ A.ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Φυσικός. https://physicscourses.wordpress.com

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ρευστά. Επιμέλεια: ΑΓΚΑΝΑΚΗΣ A.ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Φυσικός. https://physicscourses.wordpress.com ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Ρευστά Επιμέλεια: ΑΓΚΑΝΑΚΗΣ A.ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, Φυσικός https://physicscourses.wordpress.com Βασικές έννοιες Πρώτη φορά συναντήσαμε τη φυσική των ρευστών στη Β Γυμνασίου. Εκεί

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 3: Εξατμισοδιαπνοή

Άσκηση 3: Εξατμισοδιαπνοή Άσκηση 3: Εξατμισοδιαπνοή Ο υδρολογικός κύκλος ξεκινά με την προσφορά νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της γης υπό τη μορφή υδρομετεώρων που καταλήγουν μέσω της επιφανειακής απορροής και της κίνησης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ. Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση. Βλιώρα Ευαγγελία ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΡΕΥΣΤΩΝ Πτώση πίεσης σε αγωγό σταθερής διατομής 2η εργαστηριακή άσκηση Βλιώρα Ευαγγελία ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2014 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης είναι ο υπολογισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ ΚΙΝΗΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Το εδαφικό νερό υπό την επίδραση διαφόρων δυνάµεων βρίσκεται σε συνεχή κίνηση και µπορεί να κινηθεί προς διάφορες κατευθύνσεις. Οι δυνάµεις οφείλονται στη βαρύτητα, Στην πίεση

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία. Κεφάλαιο 6 ο : Υδρολογία Υπόγειων Νερών. Φώτιος Π. ΜΑΡΗΣ

Τεχνική Υδρολογία. Κεφάλαιο 6 ο : Υδρολογία Υπόγειων Νερών. Φώτιος Π. ΜΑΡΗΣ Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία Κεφάλαιο 6 ο : Υδρολογία Υπόγειων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τεχνική Υδρολογία Διαγώνισμα κανονικής εξέτασης

ΕΜΠ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τεχνική Υδρολογία Διαγώνισμα κανονικής εξέτασης ΕΜΠ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τεχνική Υδρολογία Διαγώνισμα κανονικής εξέτασης 2012-2013 1 ΠΡΩΤΗ ΕΞΕΤΑΣΗ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ Α Θέμα 1 (μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

1. Η σπορά νεφών για τη δηµιουργία τεχνητής βροχής έχει στόχο: 2. Το κρίσιµο βήµα για τη δηµιουργία βροχής είναι:

1. Η σπορά νεφών για τη δηµιουργία τεχνητής βροχής έχει στόχο: 2. Το κρίσιµο βήµα για τη δηµιουργία βροχής είναι: 1. Η σπορά νεφών για τη δηµιουργία τεχνητής βροχής έχει στόχο: Τον τεχνητό εµπλουτισµό της ατµόσφαιρας σε υδρατµούς. Την τεχνητή µείωση της θερµοκρασίας για την ψύξη των υδρατµών. Τον τεχνητό εµπλουτισµό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ Αντικείμενο της Άσκησης Η παρουσίαση του τρόπου υπολογισμού της

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα.

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. 1 Είναι η σταθερή και αδιάκοπη κίνηση του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης, στο υπέδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία Υδροφόρων Οριζόντων Τρωτότητα. Άσκηση 1

Προστασία Υδροφόρων Οριζόντων Τρωτότητα. Άσκηση 1 Προστασία Υδροφόρων Οριζόντων Τρωτότητα Άσκηση 1 Σε μια περιοχή αναπτύσσεται υδροφόρος ορίζοντας, του οποίου η πιεζομετρία παρουσιάζεται στο χάρτη. Στην ίδια περιοχή υπάρχει γεώτρηση ύδρευσης για παρακείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΛΗΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ. Προϋποθέσεις

ΑΝΤΛΗΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ. Προϋποθέσεις ΑΝΤΛΗΤΙΚΕΣ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ Κατά τη διάρκεια των αντλήσεων σε έργα υδροληψίας (γεωτρήσεις, πηγάδια) δημιουργείται σαν συνέπεια των αντλήσεων ένας ανάστροφος κώνος ή κώνος κατάπτωσης (depession cone) του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΡΟΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΡΟΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ Διδάσκων: Κωνσταντίνος Λουπασάκης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ

ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ & ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΘΕΜΕΛΙΩΣΕΩΝ Διδάσκοντες: Βασίλειος Παπαδόπουλος,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές ροής υπογείων υδάτων

Αρχές ροής υπογείων υδάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Αρχές ροής υπογείων υδάτων 2.1 Το εφαρμοσμένο πρόβλημα Το κίνητρο για να μελετήσουμε αρχές της υπόγειας ροής μάς το δίνουν μια σειρά ερωτημάτων που ανακύπτουν σε περιστατικά ρύπανσης των υπογείων

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο Ζυγός. Α. Ευστρατιάδης & Ν. Μαµάσης. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος

Το µοντέλο Ζυγός. Α. Ευστρατιάδης & Ν. Μαµάσης. Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Τοµέας Υδατικών Πόρων και Περιβάλλοντος ΕΞΑΡΧΟΥ ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΜΠΕΝΣΑΣΣΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΙ Ε.Π.Ε. ΛΑΖΑΡΙ ΗΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΝΩΝΥΜΗ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΕΛΕΤΩΝ Α.Ε. ΓΕΩΘΕΣΙΑ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Ε.Π.Ε. Το µοντέλο Ζυγός Α. Ευστρατιάδης & Ν. Μαµάσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Κεφάλαιο 5 ο : Οικοσυστήµατα ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΓΗΣ Η µελέτη των αλληλεπιδράσεων µεταξύ των µορφών ζωής και του περιβάλλοντός τους είναι η επιστήµη της οικολογίας. Το οικολογικό σύστηµα των οργανισµών και

Διαβάστε περισσότερα

Υδραυλική των Υπόγειων Ροών

Υδραυλική των Υπόγειων Ροών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2: Το νερό στους υπόγειους υδροφορείς Καθηγητής Κωνσταντίνος Λ. Κατσιφαράκης Αναπληρωτής Καθηγητής Νικόλαος Θεοδοσίου Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια Νερά και η ιαχείριση τους

Υπόγεια Νερά και η ιαχείριση τους Υπόγεια Νερά και η ιαχείριση τους Αριστοτέλης Μαντόγλου Μάρτιος 2004 1 Το νερό είναι ένας από τους πολυτιµότερους πόρους για την ανθρωπότητα Οι υπάρχουσες ποσότητες νερού αρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 1 από 4: Κατεύθυνση κίνησης υπόγειου νερού. Περιεχόμενα

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 1 από 4: Κατεύθυνση κίνησης υπόγειου νερού. Περιεχόμενα Υπόγεια ροή Παρουσίαση 1 από 4: Κατεύθυνση κίνησης υπόγειου νερού Περιεχόμενα 1) Εισαγωγή (κίνητρο μελέτης υπόγειας ροής) 2) Αναζήτηση απάντησης στην ερώτηση «προς τα πού κινείται το υπόγειο νερό» 1 Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ - ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ "Α"

ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ - ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ Α Ε. Μ. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ - ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ - ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΔΑΦΟΜΗΧΑΝΙΚΗ Ι (Τμήμα Μ-Ω) Ακαδ. έτος 007-08 5 Ιανουαρίου 008 Διάρκεια: :30 ώρες ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής

Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών. Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Εργαστήριο Μηχανικής Ρευστών Εργασία 1 η : Πτώση πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής Ονοματεπώνυμο:Κυρκιμτζής Γιώργος Σ.Τ.Ε.Φ. Οχημάτων - Εξάμηνο Γ Ημερομηνία εκτέλεσης Πειράματος : 12/4/2000 Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 6 ο : Υδρολογία

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλο Υδατικού Ισοζυγίου

Μοντέλο Υδατικού Ισοζυγίου Μοντέλο Υδατικού Ισοζυγίου ΥΔΡΟΚΡΙΤΗΣ Η νοητή γραμμή που συνδέει τα ψηλότερα σημεία των υψωμάτων της επιφάνειας του εδάφους και διαχωρίζει τη ροή των όμβριων υδάτων. ΥΔΡΟΚΡΙΤΗΣ Κουτσογιάννης και Μαμάσης,

Διαβάστε περισσότερα

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ.

Υ ΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Υδροπερατοί σχηµατισµοί. Ανάπτυξη φρεάτιων υδροφόρων οριζόντων. α/α ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στόχος της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση του υδρογεωλογικού καθεστώτος της λεκάνης του Αλµυρού Βόλου και σε συνδυασµό µε την ανάλυση του ποιοτικού καθεστώτος των υπόγειων νερών της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Μακροσκοπική ανάλυση ροής

Μακροσκοπική ανάλυση ροής Μακροσκοπική ανάλυση ροής Α. Παϊπέτης 6 ο Εξάμηνο Μηχανικών Επιστήμης Υλικών Εισαγωγή Μακροσκοπική ανάλυση Όγκος ελέγχου και νόμοι της ρευστομηχανικής Θεώρημα μεταφοράς Εξίσωση συνέχειας Εξίσωση ορμής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Τα μέλη της ομάδας μας:παπαδόπουλος Σάββας Σταθάτος Γιάννης Τσαπάρας Χρήστος Τριανταφύλλου Δημήτρης Χάλαρης Στέλιος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή 2. Το νερό στη φύση 3. Νερό και άνθρωπος 4.

Διαβάστε περισσότερα

h 1 M 1 h 2 M 2 P = h (2) 10m = 1at = 1kg/cm 2 = 10t/m 2

h 1 M 1 h 2 M 2 P = h (2) 10m = 1at = 1kg/cm 2 = 10t/m 2 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Ο Ενότητα: Βασικές υδραυλικές έννοιες Πίεση απώλειες πιέσεως Ι. Υδροστατική πίεση Η υδροστατική πίεση, είναι η πίεση που ασκεί το νερό, σε κατάσταση ηρεμίας, στα τοιχώματα του δοχείου που

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω

Περίληψη. Βογιατζή Χρυσάνθη Προσοµοίωση Παράκτιου Υδροφορέα Βόρειας Κω i Περίληψη Η περιοχή που εξετάζεται βρίσκεται στην νήσο Κω, η οποία ανήκει στο νησιωτικό σύµπλεγµα των ωδεκανήσων και εντοπίζεται στο νοτιοανατολικό τµήµα του Ελλαδικού χώρου. Ειδικότερα, η στενή περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

3. Τριβή στα ρευστά. Ερωτήσεις Θεωρίας

3. Τριβή στα ρευστά. Ερωτήσεις Θεωρίας 3. Τριβή στα ρευστά Ερωτήσεις Θεωρίας Θ3.1 Να συμπληρωθούν τα κενά στις προτάσεις που ακολουθούν: α. Η εσωτερική τριβή σε ένα ρευστό ονομάζεται. β. Η λίπανση των τμημάτων μιας μηχανής οφείλεται στις δυνάμεις

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Υλικά και τρόπος κατασκευής χωμάτινων φραγμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ

ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ Το νερό των κατακρημνισμάτων ακολουθεί διάφορες διαδρομές στη πορεία του προς την επιφάνεια της γης. Αρχικά συναντά επιφάνειες που αναχαιτίζουν την πορεία του όπως είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟ ΟΣΕΩΣ ΤΩΝ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ

ΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟ ΟΣΕΩΣ ΤΩΝ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΙΑΣΤΑΣΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΠΟ ΟΣΕΩΣ ΤΩΝ ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι ταµιευτήρες είναι υδραυλικά έργα που κατασκευάζονται µε σκοπό τον έλεγχο και την ρύθµιση της παροχής των υδατορρευµάτων. Ανάλογα µε το µέγεθός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Μ. Πανταζίδου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια ΕΜΠ Θεματική Ενότητα 4 Υπόγεια ροή Κατεύθυνση κίνησης υπόγειου νερού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΘΕΜΑ 1 Α) Τί είναι µονόµετρο και τί διανυσµατικό µέγεθος; Β) Τί ονοµάζουµε µετατόπιση και τί τροχιά της κίνησης; ΘΕΜΑ 2 Α) Τί ονοµάζουµε ταχύτητα ενός σώµατος και ποιά η µονάδα

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ Ι Α Κ Λ Ι Μ Α Τ Ι Σ Μ Ο Υ ( Ε ) - Φ Ο Ρ Τ Ι Α 1 ΦΟΡΤΙΑ Υπό τον όρο φορτίο, ορίζεται ουσιαστικά το πoσό θερµότητας, αισθητό και λανθάνον, που πρέπει να αφαιρεθεί, αντίθετα να προστεθεί κατά

Διαβάστε περισσότερα

Ορμή και Δυνάμεις. Θεώρημα Ώθησης Ορμής

Ορμή και Δυνάμεις. Θεώρημα Ώθησης Ορμής 501 Ορμή και Δυνάμεις Θεώρημα Ώθησης Ορμής «Η μεταβολή της ορμής ενός σώματος είναι ίση με την ώθηση της δύναμης που ασκήθηκε στο σώμα» = ή Το θεώρημα αυτό εφαρμόζεται διανυσματικά. 502 Θεώρημα Ώθησης

Διαβάστε περισσότερα

Περατότητα και Διήθηση διαμέσου των εδαφών

Περατότητα και Διήθηση διαμέσου των εδαφών Περατότητα και Διήθηση διαμέσου των εδαφών Costas Sachpazis, (M.Sc., Ph.D.) Διάρκεια = 17 λεπτά 1 Τι είναι Περατότητα των εδαφών? Ένα μέτρο για το πόσο εύκολα ένα ρευστό (π.χ., νερό) μπορεί να περάσει

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις)

Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία (Ασκήσεις) Κεφάλαιο 3 ο : Εξάτμιση

Διαβάστε περισσότερα

11/11/2009. Μέθοδος Penman Μέθοδος Thornwaite

11/11/2009. Μέθοδος Penman Μέθοδος Thornwaite 11/11/2009 Μέθοδος Pem Μέθοδος Thorwite Τροποποιηµένη µέθοδος Pem Η µέθοδος γενικά δίνει αρκετά ικανοποιητικά αποτελέσµατα σε σχέση µε όλες τις µέχρι σήµερα χρησιµοποιούµενες έµµεσες µεθόδους και ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια νερά ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ:

Υπόγεια νερά ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υπόγεια νερά Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων Αθήνα 2009 ΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Υ ΡΟΦΟΡΕΙΣ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΝΕΡΩΝ ΓΕΩΤΡΗΣΗ ΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΑΝΤΛΗΣΗ 1 ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΓΛΥΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 4- ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΡΕΥΣΤΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 4- ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ( ) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΡΕΥΣΤΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ 4- ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ (2016-17) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΡΕΥΣΤΑ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις προτάσεις Α1-Α4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της πρότασης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες Χωμάτινα Φράγματα Κατασκευάζονται με γαιώδη υλικά που διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους Αντλούν την αντοχή τους από την τοποθέτηση, το συντελεστή εσωτερικής τριβής και τη συνάφειά τους. Παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

Mεταφορά διαλυμένου ρύπου σε κορεσμένο έδαφος: Μαθηματική περιγραφή

Mεταφορά διαλυμένου ρύπου σε κορεσμένο έδαφος: Μαθηματική περιγραφή Mεταφορά διαλυμένου ρύπου σε κορεσμένο έδαφος: Μαθηματική περιγραφή Βασικό ερώτημα: Πού θα πάει ο ρύπος; Παρουσίαση από 4 Μεταφορά λόγω μεταγωγής+διάχυσης+διασποράς Ροή μάζας λόγω μεταγωγής Ροή μάζας ρύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΗΡΩΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ 9 15780 ΖΩΓΡΑΦΟΥ ΑΘΗΝΑ Αντικείμενο της Άσκησης Η παρουσίαση του τρόπου υπολογισμού της

Διαβάστε περισσότερα

3. Στοιχεία υδρογεωλογίας

3. Στοιχεία υδρογεωλογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 3. Στοιχεία υδρογεωλογίας 3.1 Γενικές Αρχές Η Υδρογεωλογία ασχολείται με το υπόγειο νερό, δηλαδή το νερό που βρίσκεται στους εδαφικούς πόρους και διακινείται υπογείως. Το υπόγειο νερό συχνά

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΣΤΑ. Φυσική Θετικού Προσανατολισμου Γ' Λυκείου

ΡΕΥΣΤΑ. Φυσική Θετικού Προσανατολισμου Γ' Λυκείου ΡΕΥΣΤΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ρευστά Με τον όρο ρευστά εννοούμε τα ΥΓΡΑ και τα ΑΕΡΙΑ τα οποία, αντίθετα από τα στερεά, δεν έχουν καθορισμένο όγκο ούτε σχήμα. Τα υγρά είναι ασυμπίεστα και τα αέρια συμπιεστά. Τα υγρά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Σημειώσεις. Επιμέλεια: Άγγελος Θ. Παπαϊωάννου, Ομοτ. Καθηγητής ΕΜΠ

ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ. Σημειώσεις. Επιμέλεια: Άγγελος Θ. Παπαϊωάννου, Ομοτ. Καθηγητής ΕΜΠ ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Σημειώσεις Επιμέλεια: Άγγελος Θ. Παπαϊωάννου, Ομοτ. Καθηγητής ΕΜΠ Αθήνα, Απρίλιος 13 1. Η Έννοια του Οριακού Στρώματος Το οριακό στρώμα επινοήθηκε για

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 7. ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ

ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ Α.Ε.Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ Τ.Τ. ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τ.Ε. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΡΕΥΣΤΩΝ 8 η ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΡΟΗ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΚΛΕΙΣΤΟ ΑΓΩΓΟ Σκοπός του πειράματος είναι να μελετηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΡΕΥΣΤΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΡΕΥΣΤΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ 166 Α. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ: ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΡΕΥΣΤΑ ΣΕ ΚΙΝΗΣΗ 1. Να αναφέρεται παραδείγματα φαινομένων που μπορούν να ερμηνευτούν με την μελέτη των ρευστών σε ισορροπία. 2. Ποια σώματα ονομάζονται ρευστά;

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Υδρολογία. Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή. Φώτιος Π. ΜΑΡΗΣ

Τεχνική Υδρολογία. Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή. Φώτιος Π. ΜΑΡΗΣ Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνική Υδρολογία Κεφάλαιο 1 ο : Εισαγωγή Φώτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ 1 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο 1. Aν ο ρυθμός μεταβολής της ταχύτητας ενός σώματος είναι σταθερός, τότε το σώμα: (i) Ηρεμεί. (ii) Κινείται με σταθερή ταχύτητα. (iii) Κινείται με μεταβαλλόμενη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΕΙΑΣ Υ ΡΑΥΛΙΚΗΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΕΙΑΣ Υ ΡΑΥΛΙΚΗΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΕΙΑΣ Υ ΡΑΥΛΙΚΗΣ Άνοιξη 2007 Εισαγωγή Σκοπός της παρούσης ενότητας ασκήσεων είναι η αφοµοίωση των εισαγωγικών παραδόσεων του µαθήµατος «Υπόγεια Υδραυλική», της σύνδεσης της ύλης παραδόσεων

Διαβάστε περισσότερα

Τσακαλάκης Κώστας, Καθηγητής Ε.Μ.Π. - (2009)

Τσακαλάκης Κώστας, Καθηγητής Ε.Μ.Π. - (2009) 1 η Προσέγγιση του προβλήµατος 1 Ας θεωρηθεί ένα τεµάχιο (Σχήµα 1) το οποίο καταβυθίζεται υπό την επίδραση της βαρύτητας κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η κίνησή του να µην παρεµποδίζεται από την παρουσία των

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος

Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος Σύνοψη και Ερωτήσεις 5ου Μαθήματος - ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΝΕΡΟΥ Ιδιότητα Θερμοχωρητικότητα Θερμική Αγωγιμότητα Λανθάνουσα Θερμότητα εξάτμισης Λανθάνουσα Θερμότητα Τήξης Διαλυτική Ικανότητα Επιφανειακή Τάση Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ 9. Υδρογεωλογία Διδάσκων: Μπελόκας Γεώργιος Επίκουρος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΦΕΡΟΥΣΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΦΕΡΟΥΣΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΦΕΡΟΥΣΑ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ ΣΥΜΠΥΚΝΩΣΗ ΤΟΥ Ε ΑΦΟΥΣ Φέρουσα ικανότητα εδάφους (Dunn et al., 1980, Budhu, 1999) (Τελική) φέρουσα ικανότητα -q, ονοµάζεται το φορτίο, ανά µονάδα επιφανείας εδάφους,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 1 η & 2 η : ΟΡΙΑΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΜΕΛΕΤΗ ΣΤΡΩΤΟΥ ΟΡΙΑΚΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΑΚΙΝΗΤΗ ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΕΠΙΠΕΔΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Σκοπός της άσκησης Στην παρούσα εργαστηριακή άσκηση γίνεται μελέτη του Στρωτού

Διαβάστε περισσότερα

PP οι στατικές πιέσεις στα σημεία Α και Β. Re (2.3) 1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ

PP οι στατικές πιέσεις στα σημεία Α και Β. Re (2.3) 1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2: ΡΟΗ ΣΕ ΑΓΩΓΟΥΣ 1. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Η πειραματική εργασία περιλαμβάνει 4 διαφορετικά πειράματα που σκοπό έχουν: 1. Μέτρηση απωλειών πίεσης σε αγωγό κυκλικής διατομής.

Διαβάστε περισσότερα

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 3 από 4: Ταχύτητα κίνησης υπόγειου νερού & ρύπου. (Tαχύτητα μεταγωγής)

Υπόγεια ροή. Παρουσίαση 3 από 4: Ταχύτητα κίνησης υπόγειου νερού & ρύπου. (Tαχύτητα μεταγωγής) Υπόγεια ροή Παρουσίαση 3 από : Ταχύτητα κίνησης υπόγειου νερού & ρύπου (Tαχύτητα μεταγωγής) Απλό μοντέλο εδαφικής στήλης: συμπαγής κύλινδρος επιφάνειας Α με πολλά κυλινδρικά ανοίγματα R=0.5cm R=1cm =100cm

Διαβάστε περισσότερα

Ειδική Ενθαλπία, Ειδική Θερµότητα και Ειδικός Όγκος Υγρού Αέρα

Ειδική Ενθαλπία, Ειδική Θερµότητα και Ειδικός Όγκος Υγρού Αέρα θερµοκρασία που αντιπροσωπεύει την θερµοκρασία υγρού βολβού. Το ποσοστό κορεσµού υπολογίζεται από την καµπύλη του σταθερού ποσοστού κορεσµού που διέρχεται από το συγκεκριµένο σηµείο. Η απόλυτη υγρασία

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας

Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας 1 Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών Τμήμα Μηχανολογίας Πρόβλημα 1 Μηχανική Ρευστών Κεφάλαιο 1 Λυμένα Προβλήματα Μια αμελητέου πάχους επίπεδη πλάκα διαστάσεων (0 cm)x(0

Διαβάστε περισσότερα

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι

Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις. Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Οι ιδιότητες των αερίων και καταστατικές εξισώσεις Θεόδωρος Λαζαρίδης Σημειώσεις για τις παραδόσεις του μαθήματος Φυσικοχημεία Ι Τι είναι αέριο; Λέμε ότι μία ουσία βρίσκεται στην αέρια κατάσταση όταν αυθόρμητα

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014 minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/014 minimath.eu Περιεχόμενα Κινηση 3 Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση 4 Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση 5 Δυναμικη 7 Οι νόμοι του Νεύτωνα 7 Τριβή 8 Ομαλη κυκλικη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. Στις ερωτήσεις Α1-Α4, να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ. Στις ερωτήσεις Α1-Α4, να γράψετε στην κόλλα σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Α & Β ΑΡΣΑΚΕΙΩΝ ΤΟΣΙΤΣΕΙΩΝ ΓΕΝΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΤΡΙΤΗ ΑΠΡΙΛΙΟΥ 07 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α Στις ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ. Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο

ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ. Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο ΡΕΥΣΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Γ εξάμηνο ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ -Ειδικότητα Υδραυλική Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά του δοχείου δείχνει πίεση Ρ1 = 1,2 10 5 N / m 2 (ή Ρα).

Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά του δοχείου δείχνει πίεση Ρ1 = 1,2 10 5 N / m 2 (ή Ρα). 1. Το κυβικό δοχείο του σχήματος ακμής h = 2 m είναι γεμάτο με υγρό πυκνότητας ρ = 1,1 10³ kg / m³. Το έμβολο που κλείνει το δοχείο έχει διατομή Α = 100 cm². Το μανόμετρο (1) που βρίσκεται στην πάνω πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Διάκριση των ρευστών

Εισαγωγή Διάκριση των ρευστών ΥΔΡΑΥΛΙΚΗ Εισαγωγή στην Υδραυλική Αντικείμενο Πυκνότητα και ειδικό βάρος σωμάτων Συστήματα μονάδων Ιξώδες ρευστού, επιφανειακή τάση, τριχοειδή φαινόμενα Υδροστατική πίεση Εισαγωγή Ρευστομηχανική = Μηχανικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2016 Β ΦΑΣΗ Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ÏÅÖÅ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 6 Ε_3.Φλ(ε) ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ Α Α ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΦΥΣΙΚΗ Ηµεροµηνία: Κυριακή 4 Απριλίου 6 ιάρκεια Εξέτασης: ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Στις ηµιτελείς προτάσεις Α Α4 να γράψετε στο απαντητικό

Διαβάστε περισσότερα

(1) ταχύτητα, v δεδομένη την πιο πάνω κατανομή θερμοκρασίας; 6. Γιατί είναι σωστή η προσέγγιση του ερωτήματος [2]; Ποια είναι η

(1) ταχύτητα, v δεδομένη την πιο πάνω κατανομή θερμοκρασίας; 6. Γιατί είναι σωστή η προσέγγιση του ερωτήματος [2]; Ποια είναι η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ Σειρά Ασκήσεων σε Συναγωγή Θερμότητας Οι λύσεις θα παρουσιαστούν στις παραδόσεις του μαθήματος μετά την επόμενη εβδομάδα. Για να σας φανούν χρήσιμες στην κατανόηση της ύλης του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΜΠ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τεχνική Υδρολογία Διαγώνισμα επαναληπτικής εξέτασης 2012-2013 1 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Θέμα 1 (μονάδες

Διαβάστε περισσότερα