Η αστική γεωργία σε πρώτο πλάνο. Καλλιέργεια ανοιξιάτικων κηπευτικών χωρίς πότισμα. Ενας πολυλειτουργικός αστικός λαχανόκηπος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η αστική γεωργία σε πρώτο πλάνο. Καλλιέργεια ανοιξιάτικων κηπευτικών χωρίς πότισμα. Ενας πολυλειτουργικός αστικός λαχανόκηπος"

Transcript

1 G GGO GREEN ΕΝΘΕΤΟ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ - ΤΕΥΧΟΣ 1-30 ΜΑΡΤΙΟΥ 2013 Καλλιέργεια ανοιξιάτικων κηπευτικών χωρίς πότισμα Ενας πολυλειτουργικός αστικός λαχανόκηπος Η αστική γεωργία σε πρώτο πλάνο

2 G GGO GREEN ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ - ΤΕΥΧΟΣ 1-30 ΜΑΡΤΙΟΥ 2013 Καλλιέργεια ανοιξιάτικων κηπευτικών χωρίς πότισμα Ενας πολυλειτουργικός αστικός λαχανόκηπος Η αστική γεωργία σε πρώτο πλάνο

3 2 e d i t o r i a l GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ «Πράσινες» πόλεις Αν τα προηγούμενα χρόνια η «αστική γεωργία» ήταν χόμπι για λίγους, σήμερα, που όλο και περισσότεροι «ανακαλύπτουν» την καλλιέργεια και την παραγωγή προϊόντων, ένα νέο «κίνημα» δείχνει έτοιμο να ξεπεταχτεί! Πόσους έχετε ακούσει να καλλιεργούν λαχανικά στον κήπο ή στο μπαλκόνι τους, στο κέντρο της πόλης; Όχι μόνο σήμερα, στην εποχή της κρίσης, που μας κάνει όλο και πιο ευρηματικούς, αλλά εδώ και χρόνια; Ομολογώ ότι χρόνια πριν είχα ζηλέψει μια καλή φίλη, γνωστή ηθοποιό, που μου σέρβιρε σαλάτες από το μπαλκόνι της στην Αγία Παρασκευή! Γιατί η λεγόμενη «αστική γεωργία» δεν είναι κάτι πρωτοφανές. Αντιθέτως, πάει πίσω στο χρόνο, σε εποχές που η ανάγκη και πάλι είχε οδηγήσει στην επινόηση έξυπνων μεθόδων καλλιέργειας κηπευτικών (και όχι μόνο) μέσα στις πόλεις. Και ανάγκη δεν σημαίνει απαραίτητα οικονομική. Μπορεί να είναι η ανάγκη να έχουμε φρέσκα και απολύτως ασφαλή προϊόντα, άμεσα στη διάθεσή μας. Κι αν τα προηγούμενα χρόνια η «αστική γεωργία» ήταν χόμπι για λίγους, σήμερα, που όλο και περισσότεροι «ανακαλύπτουν» την καλλιέργεια και την παραγωγή προϊόντων, ένα νέο «κίνημα» δείχνει έτοιμο να ξεπεταχτεί: αστικοί λαχανόκηποι και καλλιέργειες σε κήπους, μπαλκόνια, ταράτσες, δώματα όλα φτιαγμένα με έξυπνους τρόπους και με τεχνικές προσιτές και στους πρωτάρηδες. Σε κάθε περίπτωση, αυτό που χρειάζεται είναι ενημέρωση και γνώση. Κι αυτό ακριβώς θέλει να κάνει το ειδικό ένθετο «Go Green» της «Παραγωγής» που κρατάτε στα χέρια σας. Να σας μεταφέρει τις προτάσεις, τις συμβουλές και τις γνώσεις των ειδικών. Σήμερα για την αστική γεωργία, τον ερχόμενο μήνα και αυτούς που θα ακολουθήσουν για όσα άλλα θέματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον και αποκτούν όλο και περισσότερους «οπαδούς». Και σε αυτή την προσπάθεια θέλουμε εσάς συνεργάτες και αρωγούς. Να μας προτείνετε τα θέματα που σας ενδιαφέρουν και για τα οποία θέλετε να μάθετε περισσότερα. Να μοιραστείτε μαζί μας «καλές πρακτικές» και εμπειρίες που μπορούν να φανούν χρήσιμες και σε άλλους. Να μας κρίνετε και να μας στηρίξετε, όπως κάνετε σταθερά εδώ και τέσσερις μήνες με την «Παραγωγή». «Go Green» λοιπόν και συνεχίζουμε! Γιάννης Λιάρος Το νόημα Σε εποχές ευμάρειας, σε χώρες και πολυπληθείς πόλεις με ασθενή μνήμη, συμβαίνει να χαλαρώνει η κρατική πολιτική προστασία για τα χειρότερα. Του ΣΤΑΜAΤΗ Λ. ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Γεωπόνου (ΑΠΘ) Αρχιτέκτονα Τοπίου (Ph.D.)* GO GREEN EIΔΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ «ΠΑΡΑΓΩΓΗ» Λ. ΣΥΓΓΡΟΥ 35 l Τ.Κ ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: , l FAX: ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ: MEDIHOLD A.E. l ΕΚΔΟΤΗΣ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ l ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ: ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΙΑΡΟΣ l ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: ΑΓΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΑΣΣΙΟΠΟΥΛΟΣ l CREATIVE DIRECTOR: ΚΑΙΤΗ ΑΥΓΟΥΣΤΑΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΥΛΗΣ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΧΡΗΣΤΟΥ l ΑΤΕΛΙΕ: ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΕΑ l ΕΚΤΥΠΩΣΗ NEWSPRESS HOLD ΤΗΛ.: Συμβαίνει και η συμπεριφορά των πολιτών να χαρακτηρίζεται από ιδιάζουσα «αβλεψία» και «απροβλεψία» πιθανών κινδύνων που παραμονεύουν, π.χ., μια σοβαρή επισιτιστική κρίση, μια αναπάντεχη εμπόλεμη κατάσταση ή ακόμη και μια φυσική καταστροφή που θα ανέτρεπαν τα δεδομένα. Τότε ζητήματα ίδιας παραγωγής τροφίμων με χαμηλό κόστος και υιοθέτησης τεχνικών μεθόδων παραγωγής φρούτων και λαχανικών «συμπλήρωσης» των αναγκών σε ιδιόκτητο μικρό διαθέσιμο χώρο ή ένα διαθέσιμο αστικό κενό (ανοιχτό χώρο στην πόλη), ακούγονται από απίθανα έως ανεδαφικά Εν τούτοις, οι εποχές αλλάζουν, και μάλιστα προλαβαίνουν να εκτροχιάζουν και τις πιο θετικές προβλέψεις. Έρχονται ώρες που μια ντοματιά στη γλάστρα, μια καρπουζιά στον ταρατσόκηπο, μερικές πιπεριές στο μπαλκόνι, λίγες πατάτες στον κήπο μαζί με φρέσκα κρεμμυδάκια, μαρούλια, μελιτζάνες και λίγα μπρόκολα πλαισιωμένα από μια λεμονιά και μια αναρριχώμενη, «καλά εξασκημένη» κληματαριά αποκτούν αξία και σεβασμό. Οι καταναλωτικές συνήθειες και συνθήκες έχουν ήδη υποστεί τεράστιες μεταβολές,

4 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ π ρ ώ τ η ε π α φ ή 3 της αστικής γεωργίας με αίτια την κάθετη πτώση των οικογενειακών εισοδημάτων, τα μονίμως ανεξέλεγκτα ανοίγματα ανάμεσα σε τιμές παραγωγού και καταναλωτή, την επίμονη κυριαρχία των μικροκαρτέλ και των μεγαλοκαρτέλ σε όλα τα επίπεδα του αγροδιατροφικού κατεστημένου, την έλλειψη πληροφόρησης για ορθές πρακτικές παραγωγής και προστασίας της δημόσιας υγείας και τις κοινωνικές πρωτοβουλίες αλληλοβοήθειας μέσα από νεογέννητα (λόγω της κρίσης) κινήματα «επαφής παραγωγών και καταναλωτών» με ή χωρίς επιτυχία ή προσδόκιμο ζωής Μέσα σ αυτή τη σύγχυση και αβεβαιότητα ανακαλύπτεται ξανά η μπαρούτη, κοινώς η ξεχασμένη αστική γεωργία των παγκόσμιων πολέμων, τότε που οι νέοι αγρότες εγκατέλειπαν την ύπαιθρο για τα μέτωπα, αυτή που τάιζε χιλιάδες οικογένειες στις πόλεις. Ξαναβλέπουμε σήμερα να προσγειώνονται μυαλά και να ανασταίνονται μνήμες σε ξεχασμένα προκήπια, παρατημένα χωράφια και αγροκήπια, ακάλυπτους, πάρκα, ταράτσες και αλάνες όπου φύτευαν «λαχανίδες, ξυλάγγουρα», πατάτες και κρεμμύδια, ενώ φαίνεται να αναδύεται μια νοσταλγικά θερμή έλξη για ενασχολήσεις στο ξεχασμένο και περιφρονημένο «μπαχτσέ της αυτάρκειας των βασικών αγαθών» παλαιών οικονομικών κρίσεων και της Κατοχής, μαζί με μια επιθυμία για επαφή με το χώμα. Στη σύγχρονη εποχή της πολυκατοικίας, της περιφερειακής μονοκατοικίας των προαστίων και του δημοτικού διαθέσιμου χώρου σε μια κοινότητα ή γειτονιά πολιτών, έρχεται η αστική γεωργία με καινοτομίες, πρωτοποριακές ιδέες παγκόσμιας αποδοχής και πλούσια σε επιστημοσύνη και τέχνη να δώσει διεξόδους, χωρίς απαραίτητα να αποτελεί την απόλυτη λύση, αλλά σίγουρα να απασχολήσει το νου και τα χέρια και να μας συνειδητοποιήσει ότι οι εποχές ποτέ δεν είναι ίδιες, ενώ η διάσταση της ανθρώπινης συμμετοχής, ατομικά για τον καθένα ή κατά κοινωνικές ομάδες, αποκτά νόημα και ανοίγει πολλές ευκαιρίες για την κάλυψη βασικών αναγκών διατροφής, άσκησης, εκπαίδευσης, θεραπευτικής επαφής με τη φύση και τόνωση της έννοιας της αυτοσυντήρησης. Ο άνθρωπος αιώνες πριν αστικοποιηθεί υπήρξε κάτοικος του δάσους και ζούσε από το κυνήγι, τους καρπούς των δέντρων και τις καλλιέργειες εξημερωμένων φυτών, κατασκευάζοντας καλύβες από φυτικό υλικό και πατώντας με σιγουριά στο έδαφος που του πρόσφερε ζωή. Το ένστικτο της επιβίωσης προϋπάρχει στην ανθρώπινη φύση και μαζί μ αυτό τα εργαλεία και τα μέσα της επιβίωσης (χώμα, στέγη, νερό, φυτά, ζώα, ασφαλής τοποθεσία, φόβος και άμυνα, εποπτεία χώρου, αυτάρκεια, ανταλλαγή τροφής, αποθήκευση, πρόληψη κ.λπ.). Η σύνθεση του σύγχρονου αγροδιατροφικού μοντέλου στη σύγχρονη πόλη των τριών διαστάσεων ανάπτυξής της, μακριά από το φυσικό έδαφος, έχει ήδη αφαιρέσει και συνεχίζει να αφαιρεί ή έχει τελείως αποδυναμώσει αυτό το «πολύτιμο ένστικτο» και όσες ανάγκες το συνθέτουν και το συνόδευαν παλιότερα. Περίοδοι επισιτιστικής κρίσης, ανεπάρκειας και ανεξέλεγκτων αυξήσεων στις τιμές των βασικών αγαθών αφυπνίζουν το ένστικτο και το αναγκάζουν να ξαναθυμηθεί το έδαφος, την αγροτική ζωή και δράση, όλα τα εργαλεία και μέσα επιβίωσης. Οι πρώτες καλύβες από κλάδους δέντρων του ανθρώπου-κατοίκου του δάσους (Πηγή: Viollet-le-Duc, Histoire de l habitation humaine, Paris, 1875) Ο ανθρώπινος νους είναι γεμάτος από «εργαλεία» επιβίωσης, πολλά απ αυτά σε λανθάνουσα κατάσταση, μέχρι να σφίξουν τα πράγματα ξανά, ώστε να ανασυντάξει δυνάμεις και μεθόδους, αλλά διαχρονικά όλο σε διαφορετικότερες συνθήκες. Εδώ και δεκαετίες (μακράς ψευδο-ευημερίας) η χώρα μας δεν φημίζεται για τέτοιες δραστηριότητες, εκτός από κάποιες αποσπασματικού χαρακτήρα ατομικές δράσεις «αστικής γεωργίας» ορισμένων «οραματιστών», με έμφαση στη λαχανοκομία ιδιωτικού κήπου, στην καλλωπιστική κηποτεχνία σε αστικά κενά εδάφη και σε κάποιους μεγαλύτερους ανοικτούς χώρους, χωρίς να εισπράττει στήριξη, δημοσιότητα και επενδυτικό ενδιαφέρον, έστω μικρής κλίμακας. Τα παραδείγματα όμως που μας έρχονται από την Ευρώπη, τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και την αμερικανική ήπειρο είναι πολλά και χρήσιμα. Οργανωμένες κοινότητες πολιτών στις πόλεις, νοσοκομεία, σουπερμάρκετ, εκπαιδευτικά ιδρύματα, ενορίες και εστιατόρια στο κέντρο των μεγαλουπόλεων και στην περιαστική ζώνη εφαρμόζουν πρακτικές παραγωγής, εμπορίας και διακίνησης αγροτικών προϊόντων σε δικούς τους χώρους για ιδία χρήση και κατανάλωση, αλλά και για πώληση και διανομή στις τοπικές κοινωνίες, με σχετικά μειωμένο κόστος παραγωγής και με υγιεινές μεθόδους (οργανικές παραγωγές και μέθοδοι χωρίς χημικά, χωρίς λιπάσματα και με χρήση κατάλληλα προσαρμοσμένων ποικιλιών). Ως αναπτυξιακή δραστηριότητα, δεν στερείται προσόντων, κι αυτό είμαστε υποχρεωμένοι να το τονίσουμε. Η αγορά της αστικής γεωργίας εμπεριέχει και προϋποθέτει τεράστιο φάσμα προμηθειών σε εφόδια (ντόπιες ποικιλίες, σπόρους, σπορόφυτα, βολβούς, φυτοχώματα, κομποστοποιητές, ξυλεία κατασκευών κήπου και ταρατσών, θρεπτικές ουσίες και λιπάσματα, εντομοαπωθητικά σκευάσματα, εξοπλισμό ποτίσματος και άρδευσης, έπιπλα κήπου, εργαλεία κατασκευής και συντήρησης κήπου, φυτοδοχεία για λαχανικά και δέντρα, μικρομηχανήματα, μεταλλικό εξοπλισμό, προ-κατασκευές κ.λπ.), αλλά και εξειδικευμένες υπηρεσίες με θέσεις εργασίας και απασχόληση μεγάλου αριθμού επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού σε όφελος των πολιτών, όσων επιθυμούν να συμμετάσχουν ενεργά σε ατομικό επίπεδο ή και επαγγελματικά (ομαδικές δραστηριότητες, λαχανοκομία για εστιατόρια, δημοτικοί χώροι παραγωγής Στη σύγχρονη εποχή της πολυκατοικίας έρχεται η αστική γεωργία να μας συνειδητοποιήσει ότι η διάσταση της ανθρώπινης συμμετοχής, ατομικά για τον καθένα ή κατά κοινωνικές ομάδες, αποκτά νόημα και ανοίγει ευκαιρίες για την κάλυψη βασικών αναγκών τροφίμων για βοήθεια δημοτών με ανάγκες κ.λπ.). Το παρόν αφιέρωμα στον περιορισμένο χώρο που διαθέτει κάνει μια τέτοια προσπάθεια ευαισθητοποίησης μέσα από μια σειρά άρθρων περί την αστική γεωργία, επανεισάγοντας την έννοια της αστικής γεωργίας ως γνωστικό αντικείμενο και ως προοπτική ενασχόλησης στη ζωή των αναγνωστών, με παραδείγματα και περιγραφές από την ντόπια, την παραδοσιακή, αλλά και τη διεθνή πρακτική. *Δρα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Birmingham, Αγγλία (Ph.D.)

5 4 κ α τ α β ο λ έ ς GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ ΠΩΣ Η ΑΝΑΓΚΗ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΠΙΝΟΗΣΗ ΤΩΝ ΑΣΤΙΚΩΝ ΚΗΠΩΝ ΚΑΙ ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥΣ ΜΕΧΡΙ ΤΙΣ Τι είναι η αστική γεωργία και πώς αναπτύ Του ΣΤαμαΤη Λ. ΣεκΛιζιΩΤη Γεωπόνου (ΑΠΘ) Αρχιτέκτονα Τοπίου (Ph.D.) Φεύγοντας οι νέοι από τις αγροτικές περιοχές για να καταταγούν στο στρατό στους δύο Παγκόσμιους Πόλεμους οδήγησαν στην ανάγκη δημιουργίας της αστικής γεωργίας, που θα βοηθούσε στην επιβίωση του αστικού πληθυσμού. Η ευρωπαϊκή και αργότερα αμερικανική πρακτική της δημιουργίας «αστικών εδώδιμων κήπων» αρχίζει το 1917, παίρνοντας και το όνομα «war gardening» λόγω του 1ου Παγκόσμιου Πολέμου, όταν ερήμωσαν οι αγροτικές περιοχές από αγρότες, ενώ η τροφοδοσία με τρόφιμα των μεγάλων αστικών κέντρων έγινε ιδιαίτερα προβληματική, υποθάλποντας την αισχροκέρδεια, την εκμετάλλευση και τη σκόπιμη ανεπάρκεια. Στο κίνημα «Κήποι της νίκης» (Victory Gardens), που ουσιαστικά άρχισε από τη Βρετανία, συμμετείχαν 20 εκατομμύρια Αμερικανοί, οι οποίοι στη διάρκεια του πολέμου παρήγαγαν το 40% της εθνικής τους κατανάλωσης, με αποτέλεσμα αφενός να ανακουφίζεται ο αστικός πληθυσμός και αφετέρου να ανεφοδιάζεται ανεμπόδιστα ο στρατός με τρόφιμα. Οι δραστηριότητες που περιλαμβάνει η σύγχρονη αστική γεωργία είναι «εντατικά συμμετοχικές», ενώ μεταμορφώνουν τον ανοικτό διαθέσιμο χώρο σε υπαίθριο διδασκαλείο και εργαστήριο παραγωγής ειδών πρώτης ανάγκης για κάθε ηλικία και για διαφορετικές προτιμήσεις. Από τους Victory Gardens και τα Allotments της Αγγλίας στις σημερινές λίστες αναμονής Εκτίναξη των τιμών στα σουπερμάρκετ μαζί με την ανησυχία που προκαλεί η αλλοίωση του περιβάλλοντος, η όλο και πιο λιγοστή διαθεσιμότητα τροφής παγκοσμίως και οι αποτυχημένες διατροφικές στρατηγικές για ανακούφιση μεγάλων μερίδων του πληθυσμού οδήγησαν, π.χ., στη Βρετανία σε μακρές λίστες αναμονής (μέχρι και 5 χρόνια) για παραχώρηση μικρών δημοτικών κήπων, ώστε να καλλιεργούν οι ίδιοι τα λαχανικά τους, γεγονός που εκτόξευσε στα ύψη τις πωλήσεις σπόρων λαχανικών τα τελευταία χρόνια όχι μόνο στη Βρετανία, αλλά και σε πολλές άλλες χώρες του κόσμου, με τους Ευρωπαίους να προηγούνται ως προς τη μαζικότητα, την ιστορική παράδοση σε εδώδιμους κήπους και την περισσότερο ποιοτική διατροφική παιδεία και συνείδηση σε σχέση με τους Αμερικανούς της πόλης, οι οποίοι, παρά τη στροφή των τελευταίων ετών παγκοσμίως, τους χαρακτηρίζουν για «κακής ποιότητας» διαιτητικές συνήθειες (dog food, junk food, plastic food κ.λπ.). Το ένστικτο της επιβίωσης Ο αστικοποιημένος άνθρωπος έχει απομακρυνθεί από το έδαφος και το τίμημα είναι μεγάλο. Η αναζήτηση της τροφής πάει χιλιάδες χρόνια πίσω στην εποχή του «ανθρώπου κυνηγού» και του «ανθρώπου οικιστή του δασικού δαπέδου» της χορταρένιας καλύβας (primitive huts), της σποράς και της συγκομιδής Σήμερα τα ένστικτα επιβίωσης και οι σύγχρονες ευαισθησίες εκδηλώνονται με τις επιστροφές στο ελάχιστο χώμα του κήπου, του προκήπιου και της γλάστρας. Τα σταθερά οφέλη από την αστική γεωργία, από παλιότερα μέχρι και σήμερα, συνοψίζονται στα παρακάτω: Κολοκυθιές, γλυκό καλαμπόκι, φασολιές, αρωματικά φυτά και άλλα συνθέτουν μια εικόνα ρευστού εδώδιμου τοπίου, που εναλλάσσεται σύμφωνα με τις ιδιαίτερες διατροφικές ανάγκες και διαιτητικές προτιμήσεις των οικιστών και κατά εποχή n Κοινωνικοοικονομική αξιοποίηση ανοικτών χώρων και κάθε διαθέσιμης επιφάνειας στον αστικό ιστό (από τα πάρκα μέχρι τους κήπους και τις μικρές «πρασιήδες» που συντηρούσαν τους αρχαίους Αθηναίους, οι γνωστές πρασιές). n Εξοικείωση με τη γη και επαφή με το έδαφος-πηγή τροφής, «ο αγρός» σε αντίθεση με το «άστυ». n Επαφή με τα εδώδιμα βοτανικά είδη, την παραγωγή, τις γεωργικές πρακτικές και την απόκτηση γνώσης και εμπειριών κοντά στην κατοικία. n Κοινωνική αλληλεπίδραση των πολιτών και αποκατάσταση του «νοήματος της γειτονιάς». n Παραγωγή ειδών διατροφής πρώτης ανάγκης, κυρίως φρούτων και λαχανικών, σε εποχές διατροφικής κρίσης, γέννημα οικονομικής ύφεσης, πολέμου ή φυσικών καταστροφών, που δημιουργεί αίσθημα ασφάλειας. n Παραγωγή ειδών διατροφής από τους ίδιους τους καταναλωτές σε νωπή και μεταποιημένη μορφή, εκπαιδεύοντας και επιμορφώνοντας τους συμμετέχοντες. n Παραγωγή ειδών της προτίμησης του καταναλωτή, τα οποία δεν είναι πάντοτε διαθέσιμα στην αγορά. n Αξιοποίηση των δυνατοτήτων που παρέχει η γεωργική βιοποικιλότητα με χρήση (πιλοτική στην αρχή και συστηματική αργότερα) ενδημικού γενετικού υλικού (σπόροι, βολβοί, σπορόφυτα, δεντρύλλια). n Τόνωση των τοπικών αγορών «εισροών, αναλώσιμων, καλλιεργητικού εξοπλισμού και εργαλείων κηποτεχνίας». n Απόκτηση καλλιεργητικής, διαιτητικής και διατροφικής γνώσης και υιοθέτηση συνηθειών υγιεινής διατροφής. n Σωματική άσκηση - Ψυχοσωματική θεραπεία και αποκατάσταση, μέσα από κηποτεχνικές δραστηριότητες (συνδέονται με τη μείωση του κίνδυνου παχυσαρκίας για όλες τις ηλικίες, καρδιακών νοσημάτων και των δύο φύλων, έλεγχο του ζαχαροδιαβήτη, ίαση τραυμάτων, αντιμετώπιση κινητικών και ψυχικών προβλημάτων κ.λπ.). n Υποκατάσταση μέρους των καθημερινών αναγκών νωπών, σε βαθμό που οι τοπικές αγορές να αναπροσαρμόζουν τις τιμές καταναλωτή σε προσιτά επίπεδα για τους καταναλωτές (εργαλείο συμπίεσης τιμών). n Περιβαλλοντικά οφέλη για τον αστικό πληθυσμό. Μείωση αιωρούμενων στερεών με τη φύτευση γυμνών επιφανειών, μείωση CO 2, προσέλκυση πανίδας, βελτίωση αισθητικής της πόλης, αξιοποίηση υδάτινων πόρων και παρακράτηση απορροών, παρεμπόδιση απόθεσης απορριμμάτων κ.λπ. n Ευκαιρίες παθητικής και ενεργού αναψυχής, εκπαίδευσης και επιμόρφωσης όλων των ηλικιών, φύλων και εθνικοτήτων, με δυνατότητες εναλλαγής γνώσεων εδώδιμης εθνοβοτανικής, διαιτητικών συνηθειών, παραγωγής και συντήρησης τροφίμων και ανάπτυξης πνεύματος αλληλεγγύης και κοινωνικής αλληλοβοήθειας.

6 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ κ α τ α β ο λ έ ς 5 ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ χθηκε Διάφοροι τρόποι σταθεροποίησης του υποστρώματος με τεχνικές εγκιβωτισμού (από ξυλοκατασκευές και λιθοδομές) απομακρύνοντας το ριζόστρωμα των φυτών από το παλιό, πιθανώς επιμολυσμένο αστικό έδαφος, διευκολύνει τη συγκράτηση υγρασίας, την απαλλαγή από επιμολύνσεις, το ευκολότερο ξεχορτάριασμα και την επισκεψιμότητα ακόμα και από άτομα με κινητικά προβλήματα και ηλικιωμένους. Ελαφρές περιφράξεις για αποφυγή βανδαλισμών από περίεργους και ζώα είναι χρήσιμες n Επιστημονική έρευνα σε θέματα αστικής γεωργικής πρακτικής και αστικής αγροτικής οικονομίας και διάδοση ενός ελεγχόμενου μοντέλου διατροφής από τους καταναλωτές. Η επιμόλυνση του εδάφους Η επιμόλυνση του εδάφους της πόλης (βαρέα μέταλλα, κ.λπ.) αντιμετωπίζεται με δοκιμασμένες καλλιεργητικές πρακτικές και μέτρα πρόληψης, όπως: n Χωροθέτηση των δράσεων μακριά από πηγές ρύπανσης σε μεγάλους ανοικτούς χώρους, ταράτσες, περιαστική ζώνη. n Απολύμανση και καθαρισμός υπάρχοντος εδάφους ή αφαίρεση κατά το σύστημα «dig and dump» (σκάβω και πετάω), καθώς και δημιουργία νέου και πρόσθετου φυτευτικού υποστρώματος (από φερτά καθαρά υλικά, φυτοχώματα, κομπόστες κ.λπ.). n Κάλυψη με αχυροστρωμνή και φυτικά υπολείμματα. n Υπερύψωση του εδαφικού υποστρώματος σε ολόκληρη την επιφάνεια και σταθεροποίηση με τεχνικές εγκιβωτισμού, απομακρύνοντας το ριζόστρωμα των φυτών μας από το παλιό, πιθανώς επιμολυσμένο αστικό έδαφος (ξύλινος εγκιβωτισμός προτιμάται λόγω της μετακινησιμότητας). Τρόποι παραγωγής σε αστικό χώρο n Θερμοκηπιακές εγκαταστάσεις με δυνατότητα για πολυώροφες φυτεύσεις, υδροπονικές εφαρμογές μικρής κλίμακας κ.λπ. n Λαχανοκομία και δεντροκομία σε πλατείες, αστικά κενά και γραμμικές διατάξεις (οπωροφόρα αντί καλλωπιστικών δενδροστοιχιών). n Συνεχής χρήση και αξιοποίηση κενού δαπέδου πόλης με εποχιακές εναλλαγές παραγωγής (διαδοχική χρήση του χώρου από εποχιακά είδη και εναλλαγές ανά μονάδα επιφανείας, ανάλογα Στις μέρες μας η δυναμική του αστικού ανοιχτού χώρου εμφανίζεται όσο ποτέ ως «πολύτιμος φυσικός πόρος» αλλά και ως κοινωνικοπεριβαλλοντική αναγκαιότητα με τις ανάγκες). n Μετάβαση από την εποχή του χλοοτάπητα στην εποχή του αστικού λαχανόκηπου. Υποκατάσταση κλασικού χλοοτάπητα από το «εδώδιμο μικροτοπίο των ενεργών πολιτών, με πρωτογενή και δευτερογενή διατροφικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη». Το Κίνημα «Λαχανόκηποι αντί xλοοτάπητα» Σε πολλές πόλεις του δυτικού κόσμου η καλλιέργεια στα προκήπια των σπιτιών αποτελεί εκτεταμένο φαινόμενο. Ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολίτες από την πολύπλοκη νομοθεσία που εφαρμόζεται από πολιτεία σε πολιτεία και κομητεία σε κομητεία, οι διατάξεις που ισχύουν για απαγόρευση των ατομικών εδώδιμων κήπων συνδέεται από πολλούς με τη διαμάχη που υπάρχει μεταξύ των εταιρειών τροφίμων, των φαρμακευτικών εταιρειών, πιθανώς των επίδοξων αναμορφωτών του Codex Alimentarius και του αυξανόμενου κινήματος των πολιτών να παράγουν οι ίδιοι τρόφιμα για τον εαυτό τους. Υπηρεσίες δημόσιας υγείας συμβουλεύουν για τυχόν επιμολύνσεις που πιθανώς να υπάρχουν στα προϊόντα όταν οι κήποι βρίσκονται κοντά σε σημειακές πηγές ρύπανσης (αυτοκινητόδρομοι, βιομηχανικές εγκαταστάσεις κ.λπ.). Δειγματοληπτικές αναλύσεις για βαρέα μέταλλα, κυρίως μόλυβδο, κάδμιο, ψευδάργυρο κ.λπ., γίνονται σε τακτά διαστήματα από τις ίδιες τις ομάδες των πολιτών. Πάρκο «Αντώνης Τρίτσης», προοπτική άποψη του καλλιτέχνη για χρησιμοποίηση «νεκρών» επιφανειών από κατοίκους της περιοχής και παραγωγή λαχανικών (επεξεργασία: Σ. Σεκλιζώτη) Οι διαθέσιμοι ανοιχτοί χώροι Από το περιαστικό δάσος και τους ελαιώνες, τα πάρκα της, μέχρι τις ταράτσες και τους θύλακες των αστικών κενών και μετά από συστηματική καταγραφή (π.χ., ένα ακριβές αστικό πρασινολόγιο), είναι οι επιφάνειες που παραμένουν και αναμένουν σαν οι πιο δυναμικοί χώροι κοινωνικής επανασύνδεσης των πολιτών κάθε ηλικίας, μέσα από μια «φιλοσοφία αστικού αγροδιατροφικού χαρακτήρα», σε μικρές και μεγαλύτερες κλίμακες οργάνωσης και επεμβάσεων. Στις μέρες μας η δυναμική του αστικού ανοιχτού χώρου εμφανίζεται όσο ποτέ ως «πολύτιμος φυσικός πόρος» σε συνθήκες κρίσης, συνεχούς και ανεξέλεγκτης υπερτίμησης προϊόντων πρώτης ανάγκης (πολλών εισαγωγής) και των συναφών υπηρεσιών, αλλά και ως κοινωνικο-περιβαλλοντική αναγκαιότητα να αντιστραφεί η κατάληψη της αγροτικής γης από την αστική επέκταση, με επέκταση της αστικής πλέον γεωργίας και των συγγενών χρήσεων σε βάρος του δομημένου περιβάλλοντος «μια δηλαδή επανακατάληψη της πόλης και των ελεύθερων επιφανειών της από πρακτικές, προϊόντα και δραστηριότητες διατροφικής, περιβαλλοντικής και ψυχοσωματικής αναβάθμισης σε όφελος των κατοίκων της». Το πάρκο «Αντώνης Τρίτσης» (και πολλά ακόμη πάρκα και ανοικτοί χώροι της πρωτεύουσας και μεγάλων αστικών κέντρων) αποτελεί παράδειγμα διαθεσιμότητας ανοιχτού χώρου στον οποίο θα μπορούσαν να χωροθετηθούν μικρές καλλιέργειες «αστικού εδώδιμου τοπίου», σε ένα πλαίσιο οργανωμένου σχεδιασμού και διαχείρισης, χωρίς να αλλοιώνεται η αρχική του δομή και λειτουργία. Οι δραστηριότητες αυτές θα μπορούσαν να αποτελέσουν τοπικούς και υπερτοπικούς πυρήνες έλξης, σε ένα πλαίσιο ολοκληρωμένης δραστηριότητας, με κατάλληλο επιμερισμό των επιφανειών για πιλοτικές ετήσιες καλλιέργειες και λαχανόκηπους, ενώ περιμετρικά και κατά σημεία φυτεύσεις οπωροφόρων και αμπελιών, καθώς και δημιουργία κινήτρων συμμετοχής πολιτών όλων των ηλικιών. Η διαφορά μεταξύ του αισθητικού βοτανικού κήπου (Aesthetic Landscape) από τον εδώδιμο κήπο (Edible Landscape) είναι σημαδιακή ως προς τη συμμετοχή του πολίτη. Όταν υπάρχει παραγωγή, η ανθρώπινη συμμετοχή και παρουσία γίνεται πιο ενδιαφέρουσα, πυκνώνουν οι δράσεις σε όλες τις περιόδους του χρόνου και συνδυάζεται η αναψυχή με την παραγωγή τροφής και την άσκηση, ενίοτε θεραπευτική. Νέα Ορλεάνη μετά την καταστροφή «Κατρίνα». Αστική φάρμα παραγωγής νωπών προϊόντων πρώτης ανάγκης από κοινότητα Βιετναμέζων που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή το 1975, με τη βοήθεια της τοπικής αυτοδιοίκησης. Το σχέδιο βραβεύτηκε από την αμερικανική εταιρεία αρχιτεκτόνων τοπίου ASLA. Διαθέτει κηπάκια κατόπιν διανομής, τοπική αγορά παραγόμενων προϊόντων, κέντρο κομποστοποίησης, στραγγιστικά κανάλια, οπωρώνες, χώρους ξεκούρασης και αναψυχής κ.λπ. Νέα Υόρκη 1943, παιδιά εκπαιδεύονται στη λαχανοκομία, σε ταράτσα κεντρικού κτιρίου στο πλαίσιο του κινήματος των Victory Gardens Μήπως τελικά είναι καιρός να δούμε το «αστικό δάπεδο» με άλλη αντίληψη και με εναλλακτική αξιοποίηση, όπως πιεστικά πλέον υπαγορεύουν οι καιροί; Εάν δεχτούμε ότι η συμμετοχή των πολιτών σε δράσεις ανοιχτού χώρου με χαρακτήρα αστικής γεωργίας καταγράφεται ως η πλέον δημοφιλής διεθνώς, σε σχέση με άλλες χρήσεις (ωφέλιμη, υγιεινή, οικονομική, εκπαιδευτική, κοινωνικά αλληλεπιδραστική, θεραπευτική, εκτονωτική και με περιβαλλοντικά θετικό και συγκριτικά ενισχυμένο αποτύπωμα), τότε η απάντηση είναι ΝΑΙ. Αλλά πόσο έτοιμοι είναι αλήθεια οι Έλληνες πολίτες των πόλεων θεσμικά, διοικητικά - γραφειοκρατικά, κοινωνικά, οργανωτικά και ελεύθεροι να κάνουν το βήμα; Το ζήτημα δεν μπορεί να μείνει θεωρητικό ή να σέρνεται επικοινωνιακά για λίγο καιρό μέχρι να υποκατασταθεί από την επόμενη επικαιρότητα Το ζήτημα επιβάλλεται να αποκτήσει γόνιμο έδαφος με προοπτική και αυτό μπορεί να συμβεί με την έμπρακτη συμβολή της επιστημονικής κοινότητας και της τοπικής αυτοδιοίκησης δίπλα στους πολίτες. Η τοπική αυτοδιοίκηση σε επίπεδο δήμων καλείται να δημιουργήσει τις δικές της «τράπεζες γης» και ευέλικτους μικρούς μηχανισμούς διανομής γης σε δημότες που προτίθενται να ασχοληθούν και για όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητες επιφάνειες. Το παράδειγμα των διανεμημένων κήπων της Βρετανίας ή της Ολλανδίας (allotment gardens) αποτελεί ένα πολύ χρήσιμο και επιτυχημένο μοντέλο για παραδειγματισμό.

7 6 σ χ ε δ ι α σ μ ό ς GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ EDIBLE LANDSCAPES = ΒΡΩΣΙΜΑ ΤΟΠΙΑ Ο παραγωγικός κήπος και πώς να τον σχεδι Η διαμόρφωση βρώσιμων τοπίων (edible landscaping) είναι η ενσωμάτωση παραγωγικών φυτών σε έναν καλλωπιστικό κήπο. Η στροφή από τους καλλωπιστικούς κήπους στους «βρώσιμους» έγινε πολύ πρόσφατα στην Ελλάδα, αλλά δεν είναι καινούρια ανακάλυψη. Της ΕΥΑΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Γεωπόνου (ΑΠΘ) Αρχιτέκτονα Τοπίου (MLA) Είναι η νέα μόδα ή η ανάγκη μας, έστω και ψυχολογικά τουλάχιστον, να εξασφαλίσουμε την τροφή μας; ΟΈλληνας, λόγω των συγκυριών και της πρόσφατης ιστορίας της χώρας του, είχε πάντα το περιβόλι στο σπίτι του (αναλόγως του πού βρίσκεται η κατοικία του, στην περιαστική ζώνη ή στην ύπαιθρο). Αυτό το περιβόλι είχε κυρίως δέντρα οπωροφόρα, όπως μια λεμονιά, μια πορτοκαλιά, μια συκιά, μια ροδιά, ή μια μουσμουλιά, που τα συνδύαζε με τις τριανταφυλλιές, το γιασεμί και τα υπόλοιπα αρωματικά φυτά του. Στην Αγγλία, αντίθετα, υπερισχύουν μέχρι και σήμερα, οι καλλωπιστικοί κήποι, με τα πολύχρωμα άνθη και τα κωνοφόρα, άρα η στροφή τους στο βρώσιμο τοπίο είναι πολύ πιο πρόσφατη. Βέβαια, οι Βρετανοί πάντα αφιέρωναν μια γωνιά του κήπου τους για να παράγουν οι ίδιοι τα σαλατικά τους. Στο Τοντμόρντεν της Αγγλίας, η Παμ Γουόρχερστ, μαζί με μια ομάδα εθελοντών, μετατρέπουν κάθε ελεύθερο χώρο της πόλης τους σε «βρώσιμο καλλιεργήσιμο κήπο». Έχουν ήδη εκμεταλλευτεί τα παρτέρια του δήμου, τον κήπο του νοσοκομείου και του σχολείου της κοινότητας, την κεντρική είσοδο του αστυνομικού τους τμήματος και άλλους ανοικτούς χώρους της πόλης, εκεί όπου, όπως λέει και η ίδια, «το χώμα είναι ιδιαίτερα γόνιμο!». Η χρήση και ο κατάλληλος συνδυασμός παραγωγικών φυτών στον κήπο μπορεί να προκαλέσει ένα εξαιρετικά καλαίσθητο αποτέλεσμα. Παράλληλα, τα παραγωγικά φυτά μπορούν να χρησιμέψουν για την τροφή της οικογένειας ή για ήπιες φαρμακευτικές τεχνικές, ή ακόμα και για συλλογή σπόρων και ανταλλαγή προϊόντων με τους φίλους. Ανάλογα με το κλίμα, την περιοχή, τον προσανατολισμό και το διαθέσιμο νερό, μπορείτε κι εσείς να αναμείξετε τα καλλωπιστικά φυτά της βεράντας ή του κήπου σας με ορισμένα παραγωγικά δέντρα και θάμνους και να δημιουργήσετε ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα! Στην προσπάθεια μελέτης και κατασκευής ενός καλαίσθητου «βρώσιμου τοπίου», καλό θα ήταν να συμβουλευτείτε τους ειδικούς γεωπόνους, με εμπειρία στις διαμορφώσεις κήπων και όρεξη για δουλειά. Όλοι οι κανόνες που διέπουν την οργάνωση ενός καλλωπιστικού κήπου ισχύουν και σε αυτή την περίπτωση. Μερικοί από αυτούς του κανόνες, που θα πρέπει να ακολουθήσετε είναι: 1 Επιλέξτε ηλιόλουστους χώρους για το λαχανόκηπο και τα οπωροφόρα και αφήστε τους πιο σκιερούς για καλλωπιστικά φυτά. 2 Σιγουρευτείτε ότι η επιλογή των φυλλοβόλων φυτών είναι σε ισορροπία με τα αειθαλή, ώστε να υπάρχει μεν εναλλαγή με τις εποχές, αλλά να μην «αδειάζει» ο κήπος σας τελείως το χειμώνα. Για παράδειγμα, συνδυάστε τα φυλλοβόλα δέντρα, όπως η ροδιά, η αμυγδαλιά, η αχλαδιά, η βανίλια και η βερικοκιά, που έχουν έντονη ανθοφορία την άνοιξη, με κάποια αειθαλή οπωροφόρα, όπως η μουσμουλιά και τα εσπεριδοειδή (εάν τα επιτρέπει η περιοχή), ώστε να έχετε και λίγο πράσινο χρώμα το χειμώνα. 3 Συνδυάστε μερικά καλλωπιστικά φυτά με τον παραγωγικό σας κήπο. Μπορεί να μην είναι χρηστικά αλλά θέλουν λιγότερη δουλειά και το άρωμα ή το χρώμα τους μπορεί να είναι πολύ σημαντικά για το τελικό αποτέλεσμα του κήπου σας. 4 Βεβαιωθείτε ότι τα ψηλά φυτά είναι πάντοτε πίσω και τα χαμηλά μπροστά, ώστε να μη σας «κλείνουν» οπτικά και κινητικά το χώρο. 5 Ρωτήστε για θάμνους που έχουν καλλωπιστική χρήση και συγχρόνως βρώσιμους καρπούς, όπως η κουμαριά, η φεϊζοά, το μύρτιλο, η καρίσσα και άλλοι. Επίσης, όλα τα αρωματικά, όπως το δεντρολίβανο, η αρτεμισία, η λεβάντα, η αρμπαρόριζα, το φασκόμηλο, το μελισσόχορτο, το θυμάρι έχουν αειθαλές φύλλωμα, πολύ όμορφο χρώμα και έντονο άρωμα, ενώ παράλληλα είναι χρηστικά φυτά. Η διάταξή τους, σε σχέση με τα οπωροφόρα δένδρα ή τα λαχανικά, θα είναι αυτή που θα κάνει τον κήπο καλαίσθητο. 6 Συνδυάστε τα χρώματα του κήπου σας με επιμέλεια. Θυμηθείτε ότι τα έντονα χρώματα ενός παραγωγικού κήπου θα προέλθουν από τους εποχιακούς καρπούς των οπωροφόρων δέντρων σας. 7 Αντικαταστήστε το χλοοτάπητα με φυτά εδαφοκάλυψης με χρηστικότητα. Μπορείτε να δοκιμάσετε τη

8 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ σ χ ε δ ι α σ μ ό ς 7 άσετε ιδέα ιδέα Κάνε μόνος σου ένα θερμοκήπιο από παλιά παράθυρα φράουλα, το θυμάρι έρπον, το χαμομήλι και άλλα, ανάλογα την περιοχή, το έδαφος και την έκθεση του συγκεκριμένου σημείου στον ήλιο. 8 Δημιουργήστε ένα χώρο όπου θα πειραματίζεστε με τα παιδιά σας, με λαχανικά όπως το ραπανάκι, το καρότο και η πατάτα, που φαίνεται σχετικά γρήγορα το εδώδιμο τμήμα του φυτού, δηλαδή το αποτέλεσμα, κάτι που δίνει ιδιαίτερη χαρά στα παιδιά. «Οι μικρές δράσεις δεν χρειάζονται πολύπλοκες προτάσεις» λέει η Παμ Γουόρχερστ. Είναι στο χέρι μας να δημιουργήσουμε κοινωνίες με συνείδηση και εκπαίδευση όχι μόνο στο παραγωγικό πράσινο, αλλά στο καλαίσθητο παραγωγικό πράσινο.

9 8 τ ο θ έ μ α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ τ ο θ έ μ α 9 ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΩΝ ΚΗΠΕΥΤΙΚΩΝ ΧΩΡΙΣ ΠΟΤΙΣΜΑ Μήπως είναι καιρός να γυρίσουμε πίσω; Είναι πολλοί αυτοί που υποστηρίζουν ότι οι γεωργικές και λαχανοκομικές πρακτικές στον αστικό και στον περιαστικό χώρο είναι δύσκολες στις μέρες μας και ελάχιστα εφικτές, ενώ ένα από τα επιχειρήματά τους είναι η συνεχής ανάγκη για πότισμα με υψηλό κόστος του νερού. Πριν βγάλουμε τα συμπεράσματά μας, είναι χρήσιμο να δούμε πώς οι παλιότεροι έβρισκαν τον τρόπο και έλυναν προβλήματα, πόσο μάλλον σήμερα, που οι τεχνικές και τα μέσα καλούνται να συμβάλουν με λιγότερο κόστος, παρέχοντας περισσότερες ευκολίες. Του ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΑΒΔΕΛΑ Γεωπόνου (ΓΠΑ) Οι σοφοί μας πρόγονοι είχαν βρει τον τρόπο να καλλιεργούν, να σπέρνουν, να βλέπουν τα φυτά να μεγαλώνουν, να καρπίζουν και να τα απολαμβάνουν χωρίς να τα ποτίζουν, παρά μόνο με τις λιγοστές βροχές του χειμώνα και της άνοιξης Ηάνυδρη γεωργική και λαχανοκομική πρακτική είναι μέθοδος καλλιέργειας ανοιξιάτικων κηπευτικών χωρίς πότισμα, που κυριαρχούσε πριν χρόνια στη λεκάνη της Μεσογείου, και κυρίως στα νησιά. Εγκαταλείφθηκε όμως σταδιακά από τότε που οι γεωτρήσεις, αντλίες, υδατοδεξαμενές, πλαστικοί σωλήνες μεταφοράς κ.λπ. έλυσαν το πρόβλημα του ποτίσματος. Παλιά, σε όσα χωριά είχαν επικλινείς ρεματιές και τρεχούμενο νερό από κάποια βρύση, εκεί δημιουργούσαν τα κήπια τους (έτσι τα έλεγαν). Η κάθε οικογένεια είχε ένα μικρό «κομμάτι», συνήθως σε αναβαθμίδες, όπου πότιζαν με τη σειρά, μοιράζοντας δίκαια το νερό, και ικανοποιούσαν τις ανάγκες τους. Επίσης, κάποιοι έφτιαχναν στέρνες όπου μάζευαν το νερό και το χρησιμοποιούσαν όταν το χρειάζονταν για λίγο πότισμα. Το νερό όμως αυτό ήταν λιγοστό, δεν επαρκούσε. Επίσης, εκεί που υπήρχαν πηγάδια, και κυρίως κοινοτικά, ήταν πολύ δύσκολο με μαγκάνι ή με τα χέρια να ποτίσουν τα περιβόλια τους. Πολλές φορές, μάλιστα, δεν έφτανε ούτε για τα ζώα τους. Οι σοφοί μας πρόγονοι όμως είχαν βρει τον τρόπο να καλλιεργούν, να σπέρνουν, να βλέπουν τα φυτά να μεγαλώνουν, να καρπίζουν και να τα απολαμβάνουν χωρίς να τα ποτίζουν, παρά μόνο με τις λιγοστές βροχές του χειμώνα και της άνοιξης, χωρίς λιπάσματα και φάρμακα. Παρακάτω θα αναφερθούμε στο πώς τα κατάφερναν και, γιατί όχι, στο πώς θα εφαρμόσουμε τις καλλιεργητικές τους πρακτικές ακόμη και σήμερα. Επιλογή χωραφιού και κήπου Η αρχική μας κίνηση είναι η επιλογή του χωραφιού ή του αγροτεμάχιου-λαχανόκηπου, ακόμη και ενός ανοικτού χώρου στην πόλη ή στην περιαστική ζώνη. Το έδαφος επιβάλλεται: Να είναι επίπεδο και, εάν είναι δυνατόν, πλούσιο σε οργανική ουσία με βάθος χώματος πάνω από 80 εκ. Εάν έχει κλίση, φροντίζουμε να διαμορφώσουμε αναβαθμίδες (πεζούλες) Να έχει νότια έκθεση στο προσήλιο, εάν είναι πλάγια με αναβαθμίδες Να είναι προστατευμένο από ισχυρούς ανέμους με φυτοφράκτες, π.χ., καλάμια, κυπαρίσσια κ.λπ., από την πλευρά που φυσάει Να μην έχει δέντρα μέσα γιατί σκιάζουν και απορροφούν το νερό που χρειαζόμαστε Να αποφεύγουμε τα αμμώδη χώματα, διότι δεν συγκρατούν νερό. Στα πηλώδη και ασβεστώδη (ασπρούδες) έχουμε καλύτερα αποτελέσματα, διότι συγκρατούν το νερό και το αποδίδουν όταν χρειάζεται. Προετοιμασία χωραφιού Με τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου και όταν η υγρασία του χώματος έχει φτάσει σε βάθος εκ., κάνουμε μια βαθιά άροση στο παραπάνω βάθος. Μάλιστα, εάν το χωράφι μας έχει έστω και μκρή κλίση, φροντίζουμε οι αυλακιές να είναι κάθετες προς την κλίση. Έτσι, βοηθάμε το έδαφος να αξιοποιήσει καλύτερα τις βροχές του φθινοπώρου, εμπλουτίζοντας Τέλος Απριλίου με αρχές Μαΐου, ανάλογα με τις θερμοκρασίες που επικρατούν, κάνουμε τις τελικές εργασίες πριν από το φύτεμα το έδαφος με νερό, όσο το δυνατόν βαθύτερα, το οποίο θα αξιοποιηθεί από τα φυτά μας το καλοκαίρι που θα το έχουν ανάγκη. Επίσης, εάν ο χειμώνας δεν έχει βροχές κάποιες μέρες, μπορούμε να μπούμε στο χωράφι και να οργώσουμε, διότι έτσι καταστρέφουμε τα ζιζάνια, κάνοντάς τα χλωρή λίπανση, και επιπλέον βοηθάμε την απορρόφηση και την αποθήκευση του νερού που πιθανόν να έχουμε από βροχές εκείνης της περιόδου. Τέλος Απριλίου με αρχές Μαΐου, ανάλογα με τις θερμοκρασίες που επικρατούν, κάνουμε τις τελικές εργασίες πριν από το φύτεμα. Εάν έχουμε άφθονη χωνεμένη κοπριά, την απλώνουμε σε όλη την επιφάνεια του χωραφιού και φρεζάρουμε σε βάθος 20 εκ., το ισοπεδώνουμε και το συμπιέζουμε, ώστε να εγκλωβίσουμε την υγρασία να μην εξατμιστεί εύκολα. Ανάλογα με το μέγεθος του χωραφιού ή του διαθέσιμου χώρου, χρησιμοποιούμε και τα αντίστοιχα μηχανήματα, π.χ. τρακτέρ, μικρή φρέζα, ζώα ( που πιθανόν σε μερικές περιοχές να ξαναχρησιμοποιηθούν), σβάρνα, κύλινδρο. Εάν η έκταση είναι μικρή και η κοπριά ή η κομπόστα που έχουμε είναι λίγη, τότε τα χρησιμοποιούμε μόνο στο λάκκο φύτευσης (3-4 χούφτες). Επιλογή ειδών και ποικιλιών Επιλέγουμε ντόπιες ποικιλίες (της κάθε περιοχής ή τοποθεσίας όπου επιχειρούμε να καλλιεργήσουμε), οι οποίες είναι τοπικά προσαρμοσμένες, κάνουν καλύτερη χρήση του ελάχιστου νερού και των θρεπτικών στοιχείων, αντέχουν περισσότερο στη ζέστη και στους ανέμους, έχουν καλύτερη ανταγωνιστικότητα με τα ζιζάνια, είναι πιο ανθεκτικές στις αρρώστιες, έχουν άρωμα-γεύση που έχουμε ξεχάσει και υψηλή ποιότητα οργανοληπτικών στοιχείων. Τα φυτά (είδη-ποικιλίες) που ενδείκνυται να φυτευτούν υπό μορφή σπόρου είναι: φασολάκια, ρεβίθια, μπάμιες, καλαμπόκι, κολοκύθι, καρπούζι, πεπόνι και βλήτα. Πρώτα τα προετοιμάζουμε, τοποθετώντας τα από το βράδυ στο νερό. Την άλλη μέρα τα φυτεύουμε σε καλά χωνεμένη κοπριά, εφόσον βγάλουν μικρή φύτρα, και ακολούθως τα φυτεύουμε στην τελική θέση. Επίσης, με μικρά φυτάρια που τα έχουμε προετοιμάσει σε σπορία (τζάκια) ή μικρά θερμοκήπια, ενδείκνυνται: ντομάτα, μελιτζάνα και πιπεριά. Σπορά φύτευση Α) Σπορά στα πεταχτά Αφού φρεζάρουμε, σπέρνουμε και ακολούθως ενσωματώνουμε το σπόρο μέσα στο χώμα, σβαρνίζοντάς το με σβάρνα ή με ένα πλατύ δοκάρι που το τραβάει ένας ελκυστήρας (υπάρχουν και μικροί για μικρούς χώρους) ή και κάποια ομάδα ατόμων. Με αυτό τον τρόπο εγκλωβίζουμε την υγρασία. Εάν ο κήπος είναι μικρός, η ενσωμάτωση και το ισοπέδωμα γίνονται με τσουγκράνισμα και πάτημα με κύλινδρο. Β) Σπορά σε λάκκους ή αυλάκια Αυτός ο τρόπος χρησιμοποιείται κυρίως σε σπόρους καρπουζιού, πεπονιού, αγγουριού και κολοκυθιού, αφού πρώτα τα έχουμε προετοιμάσει όπως αναφέραμε παραπάνω, και επίσης, προς τούτο, ανοίγουμε ένα λάκκο σε βάθος εκ., όπου στοιβάζουμε το χώμα γύρω από το λάκκο δημιουργώντας έτσι έναν προστατευτικό ανεμοφράκτη. Πριν φυτέψουμε, όπως προείπαμε, προσθέτουμε 3-4 χούφτες κοπριάς χωνεμένης, την οποία ανακατεύουμε με το χώμα του λάκκου. Φροντίζουμε η κοπριά να είναι νωπή (να έχει υγρασία). Το βάθος φύτευσης του σπόρου είναι περίπου 2-3 εκ. από την πάνω επιφάνεια, ανάλογα με το μέγεθος του σπόρου, και 5-10 εκ. πάνω από τον πάτο του λάκκου. Επίσης, πιέζουμε ελαφρά με την παλάμη μας το χώμα, ώστε να έχει καλή επαφή ο σπόρος και να μην υπάρχουν κενά αέρα. Γ) Φύτεμα μικρών φυταρίων Με τον ίδιο τρόπο φυτεύουμε και τα μικρά φυτάρια, φροντίζοντας να συμπιέσουμε το χώμα, ώστε να μην έχουμε κενά αέρα. Όταν τα φυτά μας μεγαλώσουν, τότε καλύπτουμε το λάκκο με το χώμα που έχουμε γύρω γύρω, συμπιέζοντάς το, ώστε να εγκλωβίσουμε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ποσότητα υγρασίας. Καλλιεργητικές φροντίδες Oταν τα φυτά μας φτάσουν το ύψος των εκ., σκαλίζουμε γύρω γύρω τους με προσοχή, απομακρύνοντας την ξερή στρώση χώματος, και προσθέτουμε χώμα από το λοφίσκο που έχουμε ήδη δημιουργήσει πατώντας με τα παπούτσια μας, ώστε να κλείσουν οι πόροι του εδάφους για να παγιδεύσουμε την υγρασία. Επίσης, ξεριζώνουμε τα ζιζάνια που είναι γύρω γύρω από τα φυτά, ώστε το νερό που έχει το εδαφος να είναι αποκλειστικά για αυτά. Σ αυτό το στάδιο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα χόρτα που έχουμε βγάλει ή και πρόσθετα άχυρα, τοποθετώντας τα γύρω γύρω από το λαιμό του φυτού, έτσι ώστε να έχουμε σκιά σε όλη την επιφάνεια του λάκκου για να έχουμε λιγότερη εξάτμιση της υγρασίας. Επίσης, κατά διαστήματα μπορούμε να φυτέψουμε βασιλικό και κατιφέδες, τα οποία είναι εντομοαπωθητικά. Εάν διαπιστωθούν αρρώστιες, προσφεύγουμε στους ειδικούς, δείχνοντάς τους κάποιο δείγμα προσβολής και επιμένοντας στη χρήση βιολογικών φαρμάκων. Η συγκομιδή των νερών της βροχής μπορεί να γίνεται με μικρές επινοήσεις και κατασκευές μικρού κόστους, ώστε να ποτίζονται λαχανικά με μηδενικό κόστος Ειδικές κατασκευές εξοικονομούν χώρο και συγκρατούν καλύτερα την υγρασία Εξοικονόμηση υγρασίας με κάλυψη φυτοδοχείων με λαχανικά

10 10 έ ρ ε υ ν α GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ Η αστική γεωργία στην Ολλανδία, μια αναπτυγμένη χώρα που συγκαταλέγεται στις μεγαλύτερες αγροτοπαραγωγικές και εξαγωγικές χώρες της Ευρώπης, παρόλο που θεωρείται αδιαμφισβήτητα μόδα ή ελιτίστικο ρεύμα, αποκαλύπτεται ως ο πιο επίκαιρος μοχλός αποδοτικής αστικής ανάπτυξης. Σε αντίθεση με τις αναπτυσσόμενες χώρες, η ενασχόληση των καλλιεργητών, επιχειρηματιών και πολιτών με τους λαχανόκηπους δεν πηγάζει από την ανάγκη για επιβίωση, μια και η πρόσβαση σε μια μεγάλη ποικιλία τροφίμων, φρέσκων και τυποποιημένων, είναι δεδομένη και υποστηρίζεται από την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Της ΑΝΔΡΙΑΝΑΣ ΚΕΧΑΓΙΑ Γεωπόνου (ΓΠΑ) Ερευνήτριας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Wageningen, Ολλανδία ΤΟΠΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΙΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Το παράδειγμα της «πρωτοπόρου» Ολλανδίας Ηευαισθητοποίηση των Ολλανδών σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, διατήρησης και προστασίας των φυσικών οικοσυστημάτων και η ανάγκη για έναν υγιεινό τρόπο ζωής οδήγησαν στον αναπροσανατολισμό της κοινής αντίληψης για το ρόλο της γεωργίας και αποτελούν την κινητήριο δύναμη για την ανάπτυξή της. Η ανάπτυξη της αστικής γεωργίας στην Ολλανδία είναι πολύπλευρη και εκφράζεται από συνιστώσες, όπως οι καλλιεργητές, οι κινήσεις πολιτών, τα σχολεία, οι επιχειρηματίες, Φορείς της αστικής γεωργίας Κάτοικοι Κινήσεις πολιτών Κοινότητες-δήμοι Σχολεία Εστιατόρια Σουπερμάρκετ Τύποι καλλιέργειας Ταρατσόκηποι, κήποι, μπαλκόνια εκπαίδευση, τη μείωση εκπομπών άνθρακα και του κόστους μεταφορών, την απόλαυση του τοπίου, καθώς και την ανάπτυξη δεσμών εμπιστοσύνης για ποιοτικά φρέσκα τρόφιμα γνωστής προελεύσεως. Η επιτόπια καλλιέργεια στα αστικά κέντρα πλεονεκτεί έναντι της περιφερειακής λόγω της άμεσης διάθεσης των προϊόντων και της εύκολης προσβασιμότητας. Τα έξοδα διανομής ελαχιστοποιούνται και οι καταναλωτές έρχονται σε επαφή με τα σημεία παραγωγής. Έχουν την ελευθερία να μετέχουν στην παραγωγική διαδικασία, εάν το επιθυμή- Πάρκαλαχανόκηποι Κήποι-πάρκα, λαχανόκηποι Πάρκα, λαχανόκηποι Ταρατσόκηποι, κήποι, θερμοκήπια Ταρατσόκηποι, κήποι οι ίδιοι οι κάτοικοι των πόλεων, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και το διαδίκτυο. Όλες οι πλευρές έχουν αναπτύξει κοινωνικά δίκτυα, τα οποία δρουν συνεργαστικά μεταξύ τους, με στόχο την τοπική παραγωγή και διάθεση των προϊόντων στα αστικά κέντρα, τη γεωπονική και περιβαλλοντική Προσφορά Ποιότητα προϊόντων, πρόσβαση σε ντόπιες ποικιλίες και σε προϊόντα γνωστής προελεύσεως, διατήρηση, διαχείριση και προστασία περιβάλλοντος, προαγωγή της εθελοντικής εργασίας, παροχή κοινωνικής φροντίδας, εκπαίδευση και δημιουργία, αρχιτεκτονική τοπίου, αξιοποίηση κενών χώρων, διαμονή, εκμηδένιση αποστάσεων, συμμετοχή στην παραγωγική διαδικασία, δημιουργία μιας μοναδικής εμπειρίας σουν, και να γευτούν τους καρπούς των κόπων τους. Παραγωγή και διάθεση προϊόντων Σε μεγάλες πόλεις όπως το Άμστερνταμ, το Ρότερνταμ, η Ουτρέχτη, το Ντελφτ, η Χάγη, το Μάαστριχτ, το εμπόδιο της έλλειψης ελεύθερων χώρων για καλλιέργεια αντισταθμίζεται από την αξιοποίηση των πάρκων, των ταρατσών και την εγκατάσταση μικρών θερμοκηπιακών μονάδων. Για παράδειγμα, σουπερμάρκετ παράγουν λαχανικά στις ταράτσες τους με στόχο την προώθηση και την πώληση των προϊόντων σε σχολεία, εταιρείες και εστιατόρια. Σχολικές μονάδες σε συνεργασία με τους δήμους μετατρέπουν τα πάρκα σε λαχανόκηπους. Τα κυλικεία των σχολείων εξοπλίζονται με τα παραγόμενα λαχανικά και οι μαθητές εξασφαλίζουν ένα φρέσκο κολατσιό, ενώ παράλληλα συμμετέχουν στην παραγωγική διαδικασία μαθαίνοντας να εκτιμούν την αξία των τροφίμων που καταναλώνουν. Σε περι-αστικές περιοχές όπως το Wageningen, η κοινότητα διαθέτει 100 τ.μ. σε κάθε πολίτη για καλλιέργεια με αντίτιμο αξίας 100 ευρώ το χρόνο. Φυσικά, μια και δεν υπάρχουν αγροτεμάχια για όλους τους πολίτες, οι ενδιαφερόμενοι συμπληρώνουν τα στοιχεία τους σε μια φόρμα και ακολουθείται σειρά προτεραιότητας. Εναλλακτικά, οι πολίτες πληρώνουν μια συνδρομή της τάξης των 75 ευρώ ετησίως στη φάρμα της επιλογής τους και απολαμβάνουν λαχανικά της εποχής όλο το χρόνο. Πέρα από τη συνδρομή που πληρώνουν, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν εθελοντικά στις καλλιεργητικές εργασίες, όπως η σπορά, το πότισμα, το ξεβοτάνισμα ή η συγκομιδή των λαχανικών. Τα εστιατόρια από την πλευρά τους συμμετέχουν στο ρεύμα «τοπική παραγωγή για τοπική κατανάλωση» είτε αγοράζοντας τοπικά προϊόντα είτε καλλιεργώντας τα ίδια μεγάλο μέρος λαχανικών που προσφέρουν στους πελάτες τους. Μικρά παρτέρια και φυτοδοχεία στον προαύλιο χώρο του εστιατορίου είναι αρκετά για να συμβάλουν στην κάλυψη των αναγκών του καταστήματος. Οι πελάτες που διαλέγουν το εστιατόριο για να απολαύσουν το γεύμα τους και να ζήσουν στιγμές χαλάρωσης σε φιλικά ή επαγγελματικά δείπνα γνωρίζουν από πού προέρχονται τα λαχανικά που καταναλώνουν. Έχουν άμεση πρόσβαση σε αυτά, τα βλέπουν, τα αγγίζουν, τα μυρίζουν και με αυτόν τον τρόπο αναπτύσσουν σχέσεις εμπιστοσύνης με το εστιατόριο. Μελλοντικά, τα παρτέρια και τα φυτοδοχεία θα αντικατασταθούν ή θα ενισχυθούν από μικρές υδροπονικές ή αεροπονικές εγκαταστάσεις, με στόχο την εξοικονόμηση χώρου και την αύξηση της παραγωγής για το εστιατόριο. Ανεξαρτήτως εποχής και φυτικού είδους, τα εστιατόρια θα μπορούν να υποστηρίξουν και να προωθήσουν τις πιο ιδιαίτερες απαιτήσεις των πελατών τους. Το επιχειρηματικό δαιμόνιο των Ολλανδών και η αξιοποίηση της υδροπονικής τεχνογνωσίας θα φέρει μικρές υδροπονικές εγκαταστάσεις εντός των εστιατορίων. Αντίστοιχα με τα ενυδρεία που συναντάμε σε πολλές ελληνικές ψαροταβέρνες, στην Ολλανδία θα συναντάμε μικρά θερμοκήπια κάθετης φυτεύσεως με κόκκινο και μπλε φωτισμό (led lights), που θα παραπέμπουν

11 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ έ ρ ε υ ν α11 Τι θα βρείτε σε έναν ολλανδικό κήπο Λαχανικά: πατάτες, αντίδι, σγουρό αντίδι, αγκινάρα, κινέζικη αγκινάρα, σπαράγγι, μελιτζάνα, σπανάκι μωρό, Batavia μαρούλι, κρεμμύδια, σκόρδα, γογγύλι, μοβ γογγυλοκράμβες, ραπανοσέλινο, τεύτλα, σέλινο, κουνουπίδι, λάχανο, μπρόκολο, κολοκυθάκια κίτρινα και πράσινα, μπιζέλια, φασόλια, αμπελοφάσουλα, αγγούρι, πιπεριά, πάπρικα, καρότα, μοβ καρότα, κολοκύθι, ραπανάκι, πράσο, ξινολάχανο, παντζάρια, γλυκοπατάτα, καλαμπόκι, ντομάτα, σπανάκι, λαχανάκια Βρυξελλών Αρωματικά φυτά:θρούμπι, άνηθο, γλυκάνισο, εστραγκόν, κορίανδρο, μέντα, τζίντζερ, κάρδαμο, μαϊντανό, γλιστρίδα, μάραθο, δενδρολίβανο, λεβάντα, ρίγανη, βασιλικό Φρούτα: Φράουλα, βατόμουρο, βερίκοκο, Cape φραγκοστάφυλο, πεπόνι, Charentais πεπόνι, ροδάκινο, νεκταρίνι, φίγγι ιδέα ιδέα Αγροτικός λαχανόκηπος σε διαστημικά οχήματα. Για παράδειγμα, μια μικρή πειραματική υδροπονική μονάδα αποτελείται από 3 μεταλλικά επίπεδα. Το κάθε επίπεδο φέρει φωτισμό που απαντά σε διαφορετικό μήκος κύματος και υποστηρίζει διαφορετικά στάδια ανάπτυξης των φυτών. Η αστική γεωργία στην Ολλανδία μπορεί και πρέπει να αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση κυρίως σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού συγκεντρώνεται στις μεγάλες πόλεις. Άνθρωποι κάθε ηλικίας, ανεξαρτήτως εισοδήματος, γίνονται ίσοι, μια και έχουν ελεύθερη και άμεση πρόσβαση στο μεγαλύτερο αγαθό, την κάλυψη σημαντικού μέρους των διατροφικών τους αναγκών. Κοινωνικά δίκτυα, πολίτες, μαθητές, επιχειρηματίες, αγρότες μετατρέπουν τις πόλεις σε διατροφικά αυτάρκεις μονάδες, ενώ την ίδια στιγμή ζουν σε ένα καθαρό, ήρεμο και λειτουργικό περιβάλλον.

12 12 τ ε χ ν ι κ έ ς GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ Λαχανόκηπος στο δώμα Η ανάγκη του ανθρώπου να ζήσει σε πιο ασφαλή περιβάλλοντα και να έχει πρόσβαση σε επαρκή τροφή και ασφαλή προϊόντα τον οδηγεί σε νέες προοπτικές καλλιέργειας μέσα στην πόλη. Αστικά αγροκτήματα μπορούν να δημιουργηθούν, πέρα απότα ελεύθερα οικόπεδα, στους δημοτικούς και ιδιωτικούς λαχανόκηπους και στις στέγες. Της ΣΤΑΥΡΟΥΛΑΣ ΚΑΤΣΟΓΙΑΝΝΗ Γεωπόνου (ΓΠΑ) Αρχιτέκτονα Τοπίου Ηστέγη που παραμένει άδεια και υποβαθμισμένη θα μπορούσε να μεταμορφωθεί σε ένα ζωντανό τόπο που, εκτός από αισθητική ικανοποίηση, θα καλύπτει ένα μέρος ή ακόμα και εξολοκλήρου τις διατροφικές ανάγκες των χρηστών. Η τεχνολογία και η τεχνογνωσία των συστημάτων φύτευσης των δωμάτων έχει εξελιχθεί. Εφόσον λοιπόν το κτίριο αντέχει στατικά, υπάρχει η δυνατότητα να εγκατασταθεί πράσινο δώμα χωρίς να δημιουργήσει το παραμικρό πρόβλημα, αλλά αντίθετα να προστατέψει το κτίριο και να το αναβαθμίσει. Τι είναι «πράσινο» δώμα; Είναι ένα σύστημα που αποτελείται από στρώματα διαφορετικών υλικών Λαχανικά σε δώμα στο Ελληνικό Αττικής. Διακρίνεται το εδαφικό υπόστρωμα Η ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΕΓΗΣ (αντιρριζική μεμβράνη, αποστραγγιστικό σύστημα, φίλτρα, υπόστρωμα ανάπτυξης φυτών), τα οποία τοποθετούνται πάνω από την υπάρχουσα μόνωση και αποτελούν την υποδομή για την εγκατάσταση της βλάστησης. Υπάρχουν διάφοροι τύποι φυτεμένων δωμάτων, εκ των οποίων τα κυριότερα είναι ο εντατικός και ο εκτατικός. Οι εκτατικές πράσινες στέγες έχουν μικρότερο βάρος, έχουν πιο ρηχά υποστρώματα, είναι πιο οικονομικές και μπορούν να αναπτυχθούν πόες και πολύ μικροί θάμνοι, σε σύγκριση με τις εντατικές στέγες, που μπορούν να φιλοξενήσουν ακόμα και δέντρα. Λαχανόκηπος στο δώμα Ο λαχανόκηπος στην ταράτσα είναι ένας κήπος που λειτουργεί ενιαία, σαν σύνολο, όπως ακριβώς και στο έδαφος, με μόνη διαφορά ότι στο δώμα τα φυτά βρίσκονται κάτω από καθεστώς πλήρους ηλιοφάνειας, εκτεθειμένα στους ανέμους και στις υψηλές θερμοκρασίες. Στόχος είναι τα φυτά να ευδοκιμήσουν, να δώσουν καρπούς, όχι απλώς να επιβιώσουν, γι αυτό πρέπει να τους εξασφαλίσουμε όσο το δυνατόν καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης. Καταρχάς το εδαφικό υπόστρωμα, το οποίο δεν είναι χώμα, πρέπει να δίνει τη δυνατότητα στα φυτά να αναπτύξουν ένα πυκνό ριζικό σύστημα, να ικανοποιεί τις φυσικές, χημικές και βιολογικές ανάγκες τους. Απαιτείται να έχει συγκεκριμένο πορώδες ph και κοκκομετρία, να είναι σταθερό, να απορροφά νερό, να επιτρέπει τον αερισμό του ριζικού συστήματος των φυτών, να στραγγίζει και να μη συμπιέζεται. Καλύτερα να τοποθετηθούν έτοιμα σπορόφυτα που υπάρχουν στο εμπόριο ή να προετοιμάσετε μόνοι σας τα φυτά σας σε ένα σπορείο και να τα μεταφυτεύσετε στο δώμα όταν είναι έτοιμα. Τα κατάλληλα εργαλεία για τη φύτευση των φυτών δεν πρέπει να είναι αιχμηρά, γιατί μπορεί να τραυματίσουν κάποιο υλικό της διαστρωμάτωσης. Η φύτευση μπορεί να γίνει ακόμα και με τα χέρια, μια και το εδαφικό υπόστρωμα είναι ελαφρύ και δουλεύεται εύκολα. Η πυκνότητα φύτευσης εξαρτάται από το είδος του φυτού, έτσι ώστε να μη δημιουργούνται συνθήκες ανταγωνισμού μεταξύ των φυτών. Θα ήταν χρήσιμο να επιτυγχάνεται εδαφοκάλυψη, είτε από τα φυτά είτε από κάποιο άλλο υλικό, ώστε να γίνεται οικονομία νερού και να αποφεύγονται τα ανεπιθύμητα ζιζάνια. Τις πρώτες μέρες εγκατάστασης του λαχανόκηπου χρειάζεται προσοχή στις επισκέψεις των πουλιών που μπορεί να ξεριζώσουν τα νεαρά φυτά, καθώς ψάχνουν για τροφή. Είναι προτιμότερο να γίνονται συνδυασμοί φυτών και μάλιστα με διαφορετικά ύψη, π.χ., φασολάκια, πεπόνι, καρπούζι, κολοκύθι, αγγούρι, ντομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα. Συνήθως τα φυτά που ανταποκρίνονται καλύτερα στις συνθήκες του τελευταίου ορόφου είναι προσαρμοσμένα στα ξηρά κλίματα με συμπαγές και ανθεκτικό σχήμα. ιδέα ιδέα Τυπικός αστικός λαχανόκηπος μικρού μεγέθους σε υπερυψωμένο παρτέρι με κάνναβο Επίσης, είναι απαραίτητο να υπάρχει ένα σχέδιο εναλλαγής καλλιεργειών, ώστε ο λαχανόκηπος να δίνει προϊόντα όλο το χρόνο. Σε ανεμόπληκτες στέγες είναι καλύτερα να επιλέγονται φυτά χαμηλού ύψους, για να αποφεύγονται οι τραυματισμοί, ιδιαίτερα της νεαρής βλάστησης. Η παρουσία στηθαίου, περιφερειακά του δώματος, προστατεύει τα φυτά από τις ριπές του ανέμου. Σε περίπτωση όμως που δεν υπάρχει στηθαίο, ο ρόλος του αντικαθίσταται από ένα φυτικό φράχτη. Η λίπανση των φυτών γίνεται αποκλειστικά με οργανικό λίπασμα αργής αποδέσμευσης, σε καμιά περίπτωση δεν χρησιμοποιούμε χημικό λίπασμα στο λαχανόκηπο που βρίσκεται σε φυτεμένο δώμα. Επίσης, λόγω αυξημένων αναγκών των φυτών για θρέψη είναι απαραίτητο μεγαλύτερο ποσοστό οργανικής ουσίας στο εδαφικό υπόστρωμα. Η μελέτη και η κατασκευή του φυτεμένου δώματος θα πρέπει να γίνει από γεωτεχνικό επιστήμονα και εξειδικευμένα συνεργεία, και βέβαια σύμ- Δώμα εκτατικού τύπου με πάχος εδαφικού υποστρώματος 12 εκ. φωνα με τις προδιαγραφές (Αριθμ. οικ. 911/12/ ΦΕΚ 14 Β/ ). Η διαχείρισή του μπορεί να γίνει από το χρήστη του κτιρίου προσφέροντάς του καρπούς, τη χαρά της ενασχόλησης και της δημιουργίας, αλλά και ένα βιώσιμο περιβάλλον. Μην ξεχνάμε ότι τα μεγάλα αστικά κέντρα εξαντλούν πόρους από ολόκληρες περιοχές γύρω από αυτά για να τα τροφοδοτήσουν. Η πράσινη στέγη μπορεί να γίνει πραγματικότητα και στο δικό σας χώρο, αποζημιώνοντάς σας σε πολλά επίπεδα και αλλάζοντας τη καθημερινότητά σας. Μη στερηθείτε τα πολλαπλά οφέλη της. ντομάτα αγγούρι φασολιά φασολιά μπρόκολο μπρόκολο πιπεριά πιπεριά τεύτλα λάχανο σπανάκι μαϊντανός κρεμμύδια μαρούλι καρότα ραπανάκι

13 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ σ τ η ν π ρ ά ξ η13 LAFAYETTE GREENS Ενας πολυλειτουργικός αστικός λαχανόκηπος-πρότυπο Στην καρδιά του βιομηχανικού Ντιτρόιτ της Πολιτείας του Μίσιγκαν στις ΗΠΑ σχεδιάστηκε και δημιουργήθηκε ένας αστικός κήπος, ο οποίος φέρνει στο προσκήνιο την αστική γεωργία, την κοινωνική κηπουρική, την έννοια του «παραγωγικού και εδώδιμου τοπίου». Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Αρχιτέκτονα Η μοναδικότητα του Lafayette Greens ως αστικού λαχανόκηπου έγκειται στο γεγονός ότι είναι ένας συμμετοχικός δημόσιος χώρος Οαστικός λαχανόκηπος γίνεται παράδειγμα της ενσωμάτωσης της αστικής γεωργίας στους δημόσιους χώρους, με ένα συμμετοχικό, όμορφο και παραγωγικό τρόπο, χάρη στη συνεργασία της τοπικής αυτοδιοίκησης και του ιδιωτικού τομέα, αλλά και της τοπικής κοινωνίας. Σε μια έκταση τ.μ. ο αστικός λαχανόκηπος ήρθε να γεμίσει το κενό που δημιουργήθηκε στον ιστό της πόλης, μετά την κατεδάφιση ενός ιστορικού κτιρίου στο κέντρο της. Οι αρχιτέκτονες τοπίου, οι οποίοι ανέλαβαν το σχεδιασμό, θέλησαν να δημιουργήσουν έναν αστικό κήπο με υπερυψωμένα παρτέρια, με χρήση βιώσιμων υλικών και πρακτικών. Σκοπός τους δεν ήταν να δημιουργήσουν μόνο ένα παραγωγικό αστικό αγρόκτημα, αλλά και ένα δημόσιο ανοικτό αστικό χώρο, έναν πολυλειτουργικό χώρο πρασίνου, που να συνδέεται με την τοπική κοινότητα, να τροφοδοτεί και να τροφοδοτείται από αυτήν. Ο σχεδιασμός επηρεάστηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό από την ανάλυση του τοπίου και τις ειδικές ανάγκες και συνθήκες. Τα υπερυψωμένα παρτέρια λαχανικών είναι προσανατολισμένα για βέλτιστη έκθεση στον ήλιο, ιδιαίτερα σημαντικό σε ένα περιβάλλον με ψηλά κτίρια. Λόγω του ασυνήθιστου σχήματός του αλλά και της γωνιακής του θέσης, οι πεζοί έπρεπε να κάνουν το γύρο του οικοπέδου όταν διέρχονταν από την περιοχή. Τώρα, μέσω ενός διαδρόμου από λεβάντες που τέμνει το οικόπεδο, οι πεζοί οδηγούνται μέσα στο λαχανόκηπο, κινούνται μέσα στο χώρο, μπορούν να κάτσουν σε ένα παγκάκι ή να εξερευνήσουν πάνω από 200 είδη λαχανικών, φρούτων, βοτάνων και λουλουδιών. Μια ποικιλία καθιστικών ανοιχτού χώρου παρέχεται σε όλο τον κήπο για να ενθαρρύνουν τη δημόσια χρήση του χώρου, δημιουργώντας ένα καταφύγιο από τους πολυσύχναστους δρόμους της πόλης. Η χρήση χάλυβα στα υπερυψωμένα παρτέρια και η γεωμετρία στην κάτοψη του χώρου αντανακλούν τον αστικό και βιομηχανικό χαρακτήρα της περιοχής, δημιουργώντας παράλληλα διαδρόμους εύκολα προσβάσιμους για όλες τις ηλικίες «αστικών αγροτών». Ο κήπος αποτελεί παράδειγμα αειφόρου σχεδιασμού. Η συγκομιδή και η διαχείριση των όμβριων υδάτων επιτυγχάνεται με αυλάκια μικρο-βιότοπων (bioswales), τα οποία συλλέγουν, επιβραδύνουν και στραγγίζουν. Παράλληλα, ένα περίπου 70% της επιφάνειας του λαχανόκηπου είναι διαπερατό: χαλίκι, γρασίδι (ποικιλίες ανθεκτικές στην ξηρασία), φύτευση και υπερυψωμένα παρτέρια. Κατασκευάστηκαν δικτυωτοί φράκτες με μπάζα της προηγούμενης κατάστασης του οικοπέδου, σπασμένα κομμάτια από το πεζοδρόμιο επαναχρησιμοποιήθηκαν ως υλικό επίστρωσης των διαδρόμων και ξύλα από παλέτες και παλιές πόρτες επένδυσαν τα βοηθητικά υπόστεγα του κήπου. Οι χρήσεις υπερυψωμένων παρτεριών, στάγδην άρδευσης και βιολογικών μεθόδων καλλιέργειας είναι εξαιρετικά αποδοτικές, δίνοντας τη δυνατότητα στον αστικό λαχανόκηπο να παράγει 200%- 400% περισσότερο από ένα συμβατικό κήπο, καταναλώνοντας παράλληλα λιγότερο νερό και με χαμηλές απαιτήσεις σε ενέργεια. Ο αστικός λαχανόκηπος συνέβαλε και στην αστική βιοποικιλότητα της περιοχής. Περισσότερα από 200 φυτά, εκ των οποίων λαχανικά, βότανα, λουλούδια, οπωροφόρα δέντρα, αμπέλια, μούρα και ο μικρο-βιότοπος προσθέτουν ποικιλομορφία στο αστικό περιβάλλον και ένα ζωντανό βιότοπο μέσα στον αστικό ιστό, που ενισχύει τις αισθητικές ποιότητες τις πόλης, αλλά διευκολύνει και την επικονίαση λόγω της προσέλκυσης πτηνοπανίδας και εντομοπανίδας. Η πολυλειτουργικότητα του αστικού λαχανόκηπου συμπληρώνεται και ενισχύεται από τη δημιουργία ενός κυκλικού παιδικού εκπαιδευτικού κήπου, εύκολα προσβάσιμου στα παιδιά όλων των ηλικιών αλλά και προστατευμένου, δημόσιες εκθέσεις γλυπτικής τέχνης και υπόστεγα κήπων (εργαλεία, προμήθειες και αναλώσιμα). Η μοναδικότητα του Lafayette Greens ως αστικού λαχανόκηπου έγκειται στο γεγονός ότι είναι ένας συμμετοχικός δημόσιος χώρος. Ο καθένας μπορεί να πάρει μέρος στη φύτευση, στη συγκομιδή, στη μάθηση και στη διδασκαλία. Αποτελεί έναν τόπο συνάντησης της τοπικής κοινότητας, παθητικής αναψυχής, εκδηλώσεων και εργαστηρίων. Συντελείται μια εκπαιδευτική επανάσταση στους τομείς της οικολογίας, της διατροφής, της καλλιέργειας και της πρόσβασης στα τρόφιμα, στη δημόσια υγεία και στην αστική γεωργία. Είναι μια προσπάθεια επανακαθορισμού των προτύπων της αστικής γεωργίας, η οποία ενισχύει την αστική εμπειρία και υπογραμμίζει την αλληλεξάρτηση του τοπίου, τα συστήματα τροφίμων και το δομημένο περιβάλλον. Ενσωματώνεται πλήρως στην πόλη, ως μια όμορφη, λειτουργική, βιώσιμη, αποτελεσματική και κυρίως παραγωγική ζώνη.

14 14 σ τ η ν π ρ ά ξ η GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ ΦΑΡΜΑ RIVERPARK Κινητό αστικό αγρόκτημα στη Νέα Υόρκη Ανάμεσα στους πανύψηλους ουρανοξύστες της Νέας Υόρκης υπάρχει ένα τετραγωνικών μέτρων κινητό αστικό αγρόκτημα, που ονομάζεται Φάρμα Riverpark. Eίναι ένα από τα μεγαλύτερα αστικά αγροκτήματα και από τα καλύτερα αστικά μοντέλα γεωργίας στη Νέα Υόρκη. Γεννήθηκε μέσα από τις ιδέες της αειφορίας και της αστικής γεωργίας, ενώ είναι προϊόν συνεργασίας του Κέντρου για την Επιστήμη και τη Ζωή «Αλεξάνδρεια» και του εστιατόριου Riverpark. Του ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΕΚΛΙΖΙΩΤΗ Αρχιτέκτονα Tο αγρόκτημα αποτελεί παράδειγμα της προσωρινής εναλλακτικής χρήσης ενός παρατημένου κενού οικοπέδου μέσα στον αστικό ιστό της πόλης, στο οποίο η ανοικοδόμηση είχε ανασταλεί προσωρινά λόγω της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Ο εργολάβος, χρησιμοποιώντας αυτό το «αστικό κενό» (ένα από τα 600 στη Νέα Υόρκη), προσφέρει μια διαφορετική ιδέα προσέγγισης για την τόνωση των τοπικών συμφερόντων και της τοπικής οικονομικής δραστηριότητας, την περιβαλλοντική ωφέλεια, την αισθητική αναβάθμιση της περιοχής και τη συμμετοχή της τοπικής κοινότητας. Κυρίως, δείχνει το δρόμο για τη μείωση των εκπομπών ρύπων από τη μετακίνηση των τροφίμων σε μεγάλες αποστάσεις (food miles). Η πραγματική καινοτομία όμως βρίσκεται στη «φορητότητα» και στην ευκινησία του αγροκτήματος. Για το σχεδιασμό εφαρμόστηκε μια βιώσιμη, οικονομική, φορητή και ευέλικτη προσέγγιση για την αστική γεωργία. Η λύση ήταν ανακυκλωμένα «καφάσια» για μπουκάλια γάλακτος, τα οποία αναπροσαρμόστηκαν και επαναχρησιμοποιήθηκαν ως μεταφερόμενες ζαρντινιέρες, επενδυμένες με γεωύφασμα, οι οποίες, στοιβαγμένες ανά δύο, ταιριάζονταν μεταξύ τους με γνώμονα την όσο το δυνατόν καλύτερη χρήση του χώρου. Η ανάγκη για κινητικότητα έχει να κάνει με το γεγονός ότι το οικόπεδο κάποια στιγμή θα χρησιμοποιηθεί και η όλη εγκατάσταση θα πρέπει να μετακινηθεί με το λιγότερο κόστος. Βοηθά επίσης με την αμειψισπορά, τη φύτευση και τη συγκομιδή της σοδειάς. Το κιβώτιο του γάλακτος είναι το τέλειο δοχείο, ένα κυβικό πόδι (1 κυβικό πόδι = 28,31 λίτρα), το οποίο δίνει τη δυνατότητα για την καλλιέργεια σχεδόν 100 διαφορετικών τύπων καλλιεργειών και φυτών, αποδεικνύοντας στην πράξη μια πιο πράσινη, πιο βιώσιμη μέθοδο προμήθειας των τοπικών επιχειρήσεων με προϊόντα. Διάφορες κατηγορίες και ποικιλίες λαχανικών και αρωματικών βοτάνων που καλλιεργούνται στο αγρόκτημα είναι ειδικά επιλεγμένες με βάση την ικανότητά τους να αναπτύσσονται γρήγορα όταν φυτεύονται σε στοιβαγμένα καφάσια με το κατάλληλο εδαφικό υπόστρωμα και να μεγαλώνουν σε αστικό περιβάλλον. Ένα ακόμη δείγμα οικολογικής και βιώσιμης διαχείρισης είναι το γεγονός ότι στο αγρόκτημα χρησιμοποιούνται τα καθαρά οργανικά απορρίμματα τροφίμων από την κουζίνα ως λίπασμα μετά από κομποστοποίηση, για τη διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους σε όλες τις εποχές του χρόνου. Οι διαχειριστές του αγροκτήματος χρησιμοποιούν επίσης άλλες βιολογικές μεθόδους Η πραγματική καινοτομία βρίσκεται στη «φορητότητα» και στην ευκινησία του αγροκτήματος εμπλουτισμού του εδάφους, όπως στρώμα φλοιού κακάο, για να διατηρηθεί η υγρασία του εδάφους και να παρέχει επιπλέον άζωτο στα φυτά ντομάτας, αλλά και σίκαλη το χειμώνα (ως φυτική κάλυψη), για να διατηρήσουν σταθερό το έδαφος του αγροκτήματος μέχρι την άνοιξη. Περισσότερο από μια απλά όμορφη «πράσινη» προσθήκη στην πόλη ή ένα χώρο αστικού πρασίνου, παρέχει και φρέσκα προϊόντα στο εστιατόριο «Riverpark», αλλά και στα γύρω εστιατόρια της Νέας Υόρκης, υπό την επίβλεψη του σεφ του εστιατορίου. Ο σεφ επισκέπτεται το αγρόκτημα καθημερινά για να συζητήσει με τους παραγωγούς για τη σοδειά, ώστε να μπορούν να προκαθορίζουν τις επιλογές του μενού για την επόμενη μέρα με βάση την προσφορά και τη ζήτηση. Όσον αφορά την αστική ρύπανση και τις επιπτώσεις στη παραγωγή, στην ουσία δεν τίθεται ζήτημα. Τυχόν ατμοσφαιρικοί ρύποι κατακρατούνται κυρίως από το φυλλικό μέρος του φυτού, οπότε λαχανικά όπως ντομάτες, αγγούρια, μελιτζάνα κ.λπ., δεν επηρεάζονται το ίδιο. Όσον αφορά τα σαλατικά, χόρτα, βότανα κ.ά., το «κλειδί» βρίσκεται στο σχετικά μικρό βιολογικό κύκλο των φυτών αυτών, μέχρι τη συγκομιδή, η οποία επαναλαμβάνεται πολλές φορές εντός λίγων εβδομάδων. Η υπ αριθμόν ένα πηγή της ρύπανσης στην αστική γεωργία προέρχεται από τη χρήση επιμολυσμένου εδάφους. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, το χώμα είναι φερτό από τα βόρεια της πολιτείας της Νέας Υόρκης και μετά από εδαφολογικές αναλύσεις, εκμηδενίζοντας έτσι κάθε πιθανότητα μόλυνσης από βαρέα μέταλλα και άλλους ρυπογόνους παράγοντες της πόλης.

15 Σ Α Β Β Α Τ Ο 3 0 Μ Α Ρ Τ Ι Ο Υ GO GREEN ΠΑΡΑΓΩΓΗ τ ε χ ν ι κ έ ς15 Oι όροι «κομποστοποίηση» και «κομπόστα» χρησιμοποιούνται αρκετά, αλλά τις περισσότερες φορές λανθασμένα όσον αφορά τη διαδικασία και το τελικό παραγόμενο προϊόν. Ο όρος «Θερμόφιλη βιοαποικοδόμηση οργανικών υλικών» είναι ίσως ο σωστότερος όρος για να χαρακτηριστεί αυτή η διαδικασία. Η κομποστοποίηση των οργανικών υπολειμμάτων αποβλέπει: α) στην ανακύκλωση και αξιοποίησή τους στη γεωργία και β) στη διαχείρισή τους στα συστήματα διάθεσης αποβλήτων. Η κομποστοποίηση αποτελεί εξειδικευμένη μορφή σταθεροποίησης αποβλήτων, κατά την οποία οι συνθήκες υγρασίας και αερισμού είναι τέτοιες που εξασφαλίζουν την ταχεία ανάπτυξη υψηλών θερμοκρασιών, ευνοϊκών για την ανάπτυξη και επικράτηση θερμόφιλων μικροοργανισμών. Ο παραπάνω ορισμός προσδιορίζει μια ελεγχόμενη βιο-οξειδωτική διαδικασία, η οποία: n αφορά ετερογενή οργανικά υλικά σε στερεά κατάσταση n περνάει από μια αρχική φάση αποικοδόμησης, κατά την οποία αναπτύσσονται θερμοκρασίες της θερμόφιλης περιοχής και παράγονται πρόσκαιρα φυτοτοξικές ουσίες n οδηγεί σε μια κατάσταση σταθεροποίησης το τελικό προϊόν της οποίας χαρακτηρίζεται ώριμη κομπόστα. Κατά συνέπεια, χειρισμοί και προϊόντα που δεν πληρούν τις πιο πάνω προϋποθέσεις δεν χαρακτηρίζονται με τους όρους «κομποστοποίηση» και «κομπόστα». Τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης Τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης είναι τα εξής: n Η κομπόστα υποκαθιστά ή μειώνει τη χρήση αζωτούχων λιπασμάτων. n Εξασφαλίζεται η ταχεία μείωση του όγκου και του βάρους του αρχικού υλικού, αυξάνοντας έτσι τη συγκέντρωση θρεπτικών υλικών, ενώ μειώνεται το κόστος αποθήκευσης και μεταφοράς. n Εξουδετερώνει τις δυσάρεστες οσμές, καθώς και απαλλάσσει από την παρουσία διαφόρων οργανισμών. n Στις παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύσσονται, θανατώνονται οι σπόροι ζιζανίων, οι παθογόνοι μικροοργανισμοί και τα παράσιτα που ενδεχομένως υπάρχουν στο αρχικό υλικό. n Βελτιώνει τη γονιμότητα του εδάφους. n Αυξάνει τη χωρητικότητα των χωματερών, επειδή τα οργανικά κλάσματα καταλαμβάνουν κατά κανόνα ένα σημαντικό ποσοστό στο σύνολο των απορριμμάτων. ΠΩΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΕΞΑΣΦΑΛΙΖΟΥΜΕ ΠΡΟϊΟΝ ΓΙΑ ΛΙΠΑΝΣΗ Η χρήσιμη κομποστοποίηση Η κομποστοποίηση είναι η τεχνική (τεχνικές) που κερδίζει συνεχώς έδαφος στην προσπάθεια για ανακύκλωση των «άχρηστων» οργανικών υλών, ώστε να έχουμε παραγωγή ενός νέου χρήσιμου προϊόντος και παράλληλα δραστική μείωση του όγκου των στερεών μας απορριμμάτων. Του ΣΤΑΜΑΤΗ ΚΑΒΑΣΙΛΗ Γεωπόνου (ΓΠΑ) Εδαφολόγου n Η χρησιμοποίηση κομποστών σε θερμοκηπιακές κηπευτικές καλλιέργειες και γλαστρικά φυτά μειώνει την εξάρτηση από την εισαγωγή τύρφης και άλλων οργανικών υποστρωμάτων. Κάθε μείγμα στερεών οργανικών υλικών προσφέρεται για κομποστοποίηση αρκεί η περιεκτικότητά του σε ξηρή οργανική ουσία να είναι άνω του 20%. Για να λειτουργήσει το σύστημα της κομποστοποίησης, πρέπει να καλυφθούν οι ανάγκες των θερμόφιλων μικροοργανισμών. Συνήθως, οι κύριες θρεπτικές ανάγκες αφορούν πηγές άνθρακα (C) και αζώτου (N). Τα υλικά που μπορούν να κομποστοποιηθούν μπορεί να προέρχονται από γεωργικές εκμεταλλεύσεις, ζωοτεχνικές μονάδες, γεωργικές βιομηχανίες, βιομηχανίες τροφίμων, απορρίμματα οικισμών, καπνοβιομηχανίες, υφαντουργεία, χαρτοβιομηχανίες, βιομηχανίες ξύλου. Πλαστικές ύλες, πέτρες και γυάλινα αντικείμενα δεν κομποστοποιούνται. Για να ξεκινήσει η διαδικασία της κομποστοποίησης, η πιο σημαντική παράμετρος που πρέπει να ελεγχθεί είναι ο λόγος άνθρακα προς αζώτου (C/N). Η πλέον ευνοϊκή τιμή του λόγου είναι Ενδεικτικά στον πίνακα αναφέρονται μερικές πρώτες ύλες που κομποστοποιούνται, καθώς και ο λόγος C/N. Τα τρία βασικά στάδια κομποστοποίησης Εμπειρικά, τα μαλακά υλικά και τα πράσινα μέρη των φυτών περιέχουν 1Εάν ο σωρός αρχίζει και μυρίζει άσχημα, αυτό σημαίνει ότι υπάρχει έλλειψη οξυγόνου. Προτείνεται αναστροφή. 2Σε περίπτωση απότομης πτώσης της θερμοκρασίας στο σωρό, ελέγχονται τα επίπεδα υγρασίας, ενώ ταυτόχρονα πραγματοποιείται και αναστροφή. 3Κατά την κομποστοποίηση, καλό είναι να αποφεύγονται πρώτες ύλες στις οποίες έχουν εφαρμοστεί κυρίως μυκητοκτόνα (π.χ., επεξεργασμένη ξυλεία). 4Για τη συντήρηση της κομπόστας (μετά το πέρας της κομποστοποίησης) συνιστάται να διατηρούνται σε ικανοποιητικό βαθμό τα επίπεδα υγρασίας. Σημαντικές συμβουλές περισσότερο άζωτο (τιμές C/N μικρότερες του 30-35), ενώ τα πιο ξυλώδη υλικά περιέχουν μεγαλύτερες ποσότητες άνθρακα (τιμές C/N μεγαλύτερες του 40-45). Στην κομποστοποίηση λαμβάνουν μέρος 3 φάσεις. Στην 1η φάση αναπτύσσονται τα θερμόφιλα βακτήρια και παρατηρείται ταχεία άνοδος της θερμοκρασίας. Η θερμοκρασία ξεπερνά τους 6O C. Οι ανάγκες για οξυγόνο είναι μεγάλες. Στη 2η φάση εμφανίζονται όλο και πιο ενεργά οι θερμόφιλοι μύκητες. Η θερμοκρασία μειώνεται σταδιακά. Στην 3η φάση επικρατούν μεσόφιλοι μύκητες. Η θερμοκρασία της κομπόστας εξακολουθεί να μειώνεται. Με το πέρας της θερμόφιλης φάσης το υλικό έχει χάσει 5Για την εφαρμογή της κομπόστας στο έδαφος, λαμβάνονται υπόψη η οξύτητα του εδάφους και το είδος της καλλιέργειας. 6Η ανάμειξη 70% εδάφους προς 30% κομπόστας θεωρείται μια ασφαλής αναλογία. Το ποσοστό της κομπόστας μπορεί να είναι και μικρότερο, ανάλογα με την ποιότητα της πρώτης ύλης που χρησιμοποιήθηκε. 7Ενδείκνυται η χρήση της κομπόστας, όταν η θερμοκρασία έχει πέσει κάτω από τους 36 ο C. 8Η παρατήρηση και ο πειραματισμός παίζουν το σημαντικότερο ρόλο για μια επιτυχημένη κομποστοποίηση. ΥΛΙΚΑ ΛΟΓΟΣ C/N Ούρα ζώων 0,8 Κοπριά πουλερικών 4 Διάφορα πράσινα μέρη φυτών 7 Τριφύλλι (φυτά νεαρής ηλικίας) 12 Νωπά χόρτα 12 Χλοοτάπητας 12 Ξηρά χόρτα 19 Αναμεμειγμένα απορρίμματα κήπου 20 Υπολείμματα κουζίνας 23 Κοπριά βοοειδών 27 Νωπά φύλλα 30 Φύλλα ελιάς 33 Ξηρά φύλλα 45 Καλαμιά αραβόσιτου 60 Άχυρα σίκαλης 65 Άχυρα σιταριού 125 Φρέσκο ακατέργαστο πριονίδι 208 την αρχική του μορφή, δομή και σύσταση. Η ωρίμανση της κομπόστας σε ορισμένες περιπτώσεις υλικών μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Η κομποστοποίηση μπορεί να γίνει είτε σε σειράδια, είτε σε εγκιβωτισμένο σύστημα. Ο σωρός έχει ύψος 1,0-1,5 μ. και η βάση του 1,5-2,0 μ. Όσο για το μήκος του σωρού, δεν υπάρχει κάποιος περιορισμός. Οι διαστάσεις των πρώτων υλών ποικίλλουν από 1,5-7,5 εκ. και το ph συνίσταται να είναι μικρότερο του 7,5. Η προτεινόμενη υγρασία κυμαίνεται από 55%- 60%. Εμπειρικά, αυτό ελέγχεται λαμβάνοντας μία χούφτα από το υλικό. Σφίγγοντάς το, παρατηρούμε αν έχει αποκτήσει πλαστικότητα. Αν δεν υπάρχει αυτή η πλαστικότητα, τότε το υλικό έχει χαμηλή υγρασία. Αν, πάλι, στραγγίζει η περίσσια του νερού, τότε η υγρασία είναι υπερβολική. Οι αναστροφές γίνονται για την οξυγόνωση του σωρού και κατά μέσο όρο πραγματοποιούνται 3-5. Ο αριθμός και συχνότητα των αναστροφών εξαρτώνται από την πρώτη ύλη. Ο σωρός κομποστοποίησης πρέπει να προστατεύεται από την έντονη ηλιοφάνεια, λόγω εξάτμισης της υγρασίας, καθώς και από τις υπερβολικές βροχοπτώσεις. Συνιστώνται τα ειδικά καλύμματα κομποστοποίησης, τα οποία επιτρέπουν την εύκολη οξυγόνωση του σωρού, αλλά ταυτόχρονα εμποδίζουν την εξάτμιση του νερού. Εναλλακτικά, χρησιμοποιούνται και άλλες απλούστερες και φτηνότερες λύσεις, με την προϋπόθεση ότι θα τηρούνται οι παραπάνω συνθήκες. Η διαδικασία της κομποστοποίησης ολοκληρώνεται σε 3-6 μήνες ή και παραπάνω (αναλόγως την πρώτη ύλη). Η καλύτερη ένδειξη είναι η μέτρηση της θερμοκρασίας. Όταν η θερμοκρασία πέφτει σταδιακά κάτω από τους 40 ο C, τότε η διαδικασία οδεύει προς το τέλος.

16

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία)

2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) Πριν ξεκινήσεις 1. Επέλεξε το χώρο (νερό, καλό έδαφος) 2. Επέλεξε τα μέσα (ποτιστικό, σύγχρονα εργαλεία) 3. Ξέχασε κατ αρχήν ευαίσθητα και σπάνια φυτά. Πρώτα περπάτα σε γνωστά μονοπάτια και σ αυτό που

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές

Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Παραγωγή λαχανικών στην αυλή του σχολείου - Πρακτικές συμβουλές Εργαστήριο Λαχανοκομίας Τμήμα Γεωπονίας ΑΠΘ Επιμορφωτικό σεμινάριο:«καλλιεργώ στην πόλη μου, στο σχολείο μου» Σάββατο 31/10/2015 Περίγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ. Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα ΟΔΗΓΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ Γενικές πληροφορίες σε σχέση με τη φύτευση και την άρδευση στο φυτεμένο δώμα Για την αύξηση και την ανάπτυξη των φυτών απαιτείται νερό και χώμα πλούσιο σε θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΓΡΑΒΙΑΣ 1998 1999 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ «ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΕΝΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΤΟΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ» ΥΠΕΥΘΥΝΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΓΕΛΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΜΑΘΗΤΕΣ: Β Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΡΗΓΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

Οι εποχές των Φρούτων

Οι εποχές των Φρούτων Οι εποχές των Φρούτων Φρούτα ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ ΜΑΡΤΙΟΣ ΑΠΡΙΛΙΟΣ ΜΑΪΟΣ ΙΟΥΝΙΟΣ ΙΟΥΛΙΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ Αβοκάντο Ακτινίδιο Αχλάδι Βερίκοκο Βύσσινο Γκρέιπ φρουτ Δαμάσκηνο

Διαβάστε περισσότερα

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Ενσωμάτωση Βιοκλιματικών Τεχνικών και Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στα Σχολικά Κτήρια σε Συνδυασμό με Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Κατερίνα Χατζηβασιλειάδη Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ 1. Εισαγωγή Η προστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΤΙΜΑ ΥΓΙΕΙΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΠ ΤΟ ΜΠΟΣΤΑΝΙ ΜΑΣ Η καλλιέργεια του λαχανόκηπού μας βήμα βήμα

ΝΟΣΤΙΜΑ ΥΓΙΕΙΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΠ ΤΟ ΜΠΟΣΤΑΝΙ ΜΑΣ Η καλλιέργεια του λαχανόκηπού μας βήμα βήμα Σχολικό έτος 2013-2014 ΝΟΣΤΙΜΑ ΥΓΙΕΙΝΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΑΠ ΤΟ ΜΠΟΣΤΑΝΙ ΜΑΣ Η καλλιέργεια του λαχανόκηπού μας βήμα βήμα ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Ένας λαχανόκηπος για να είναι παραγωγικός, χρειάζεται φως και θερμότητα. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr

Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr Η λίπανση καλλιεργειών υψηλής οικονομικής αξίας» e-school by agronomist.gr 29/10/2013 Η λίπανση των καλλιεργειών αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα της γεωργικής πρακτικής. Τα λιπάσματα, οργανικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: 6 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η Επισκόπηση χωρίζεται σε δύο μέρη: Α. Γενικό μέρος (συμπληρώνεται από όλα τα Σχολεία) Β. Ειδικό Μέρος που αντιστοιχεί στο θέμα που επιλέγεται κάθε χρόνο (Νερό,

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας

Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Σχολικός κήπος Πρακτικές βιολογικής γεωργίας Μιχαηλίδου Ειρήνη ΚΠΕ Λαυρίου ΜΟΡΦΕΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Συμβατική γεωργία Ολοκληρωμένη γεωργία (διαχείριση) Παραδοσιακή γεωργία Φυσική γεωργία Αειφόρος γεωργία Οικολογική

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα,

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα, «Ο σχολικός κήπος μέσα από ένα πρόγραμμα Π.Ε.: Κομποστοποίηση-Κατασκευή βραχόκηπου» Παρασκευή 2 Μαΐου 2014,Π.Ε. & Δ.Ε. Β Αθήνας Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ επωνυμία: ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΜΠΟΡΙΚΗ "Β Ι Ο Α Γ Ρ Ο Σ" Α.Ε. προϊόντος ΑΒΟΚΑΝΤΟ ΦΡΟΥΤΑ ΔΙΣΚΑΚΙ / ΧΥΜΑ 20000 κιλά Όλο το έτος Β 31.08.2015 ΑΒΟΚΑΝΤΟ ΦΡΟΥΤΑ ΔΙΣΚΑΚΙ / ΧΥΜΑ 1000 κιλά Όλο το έτος Μ 31.08.2015

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ - ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Ηλιούπολη 12 Μαρτίου 2012 ΠΡΑΣΙΝΗ ΑΤΤΙΚΗ ΠΡΑΣΙΝΟΙ ΤΟΙΧΟΙ ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 10 ο Δημοτικό Σχολείο Ηλιούπολης Μυκόνου 34, Ηλιούπολη Οριοθετείται από: Aριστερά από την οδό Πάφου, δεξιά από την οδό Αιγίνης και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14..

ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. ΣΧ.ΕΤΗ 2012-13,2013-14.. Ο ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΚΗΠΟΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ αισθητική απόλαυση μέσο για τη σχολική διδασκαλία, η οποία εστιάζει στη διατροφή και την υγεία δίνει ευκαιρία στους μαθητές να γνωρίσουν τη

Διαβάστε περισσότερα

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com.

Η εταιρεία. Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη. Formula-patent Vitalia Mix. 2 3 www.vitalia.com. Η εταιρεία Η µονάδα παραγωγής µας Αδειοδοτηµένη, πιστοποιηµένη & πλήρως αυτοµατοποιηµένη Formula-patent Vitalia Mix Στην Vitalia, μία σύγχρονη Ελληνική επιχείρηση, είμαστε υπερήφανοι που παράγουμε γόνιμα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Βιολογική Γεωργία Βασικές Αρχές, Προβλήματα και Προοπτικές Δήμητρα Προφήτου-Αθανασιάδου Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης AGROTICA 4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 1.Σημερινή κατάσταση 2.Βασικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΠΥΛΩΝΕΣ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Θα κατατάξουμε τις Θεματικές Ενότητες που απαρτίζουν μια Βιώσιμη κοινότητα σε τέσσερες Πυλώνες Βιωσιμότητας. Ο λόγος είναι αφ ενός μεν η διευκόλυνση στη κατηγοροποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορικό. Η συνέχεια. Πωλήσεις

Ιστορικό. Η συνέχεια. Πωλήσεις Ιστορικό Το 1981 ο Λευτέρης Κιτάντζης, γεωπόνος τρίτης γενιάς, δημιουργεί μια επιτυχημένη εταιρεία παραγωγής και εξαγωγής φυτών εσωτερικού και εξωτερικού χώρου. Αυτή η επιτυχία τον ενθαρρύνει να επεκταθεί

Διαβάστε περισσότερα

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ

ένα αειφόρο πρότυπο Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Η πόλη ως καταλύτης για ένα αειφόρο πρότυπο ανάπτυξης Ήβη Νανοπούλου Αρχιτέκτων - Διευθύνων σύμβουλος ΘΥΜΙΟΣ ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΑΕΜ Διαπιστώσεις Πού ζούμε ; Ο χάρτης αναπαριστά τη συγκέντρωση πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ

Μάρτιος 2014 ΜΟΝΟ ΓΙΑ 1 15 ΜΑΡΤΙΟΥ Μάρτιος 2014 Αγαπητοί φίλοι, όσο κι αν φαίνεται ότι πέρασε ο χειμώνας, ο μήνας που ξεκινάει είναι ορισμένες φορές αρκετά επικίνδυνος. Η αλλαγή του καιρού αλλά και οι έντονες εναλλαγές της Θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ ΝΕΟΥ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΜΕΓΑΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΛΕΤΗ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ ΝΕΟΥ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΜΕΓΑΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης και από εθνικούς πόρους της Ελλάδας και της Βουλγαρίας ΜΕΛΕΤΗ ΦΥΤΕΜΕΝΟΥ ΔΩΜΑΤΟΣ ΝΕΟΥ ΔΗΜΑΡΧΙΑΚΟΥ ΜΕΓΑΡΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Advance mix 1. ΓΙΑ ΦΥΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Advance mix 2

ΓΕΝΙΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Advance mix 1. ΓΙΑ ΦΥΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΟΥ Advance mix 2 Η Εταιρεία Η Plants Βase είναι μια εταιρεία νεοσύστατη που εμπορεύεται φυτοχώματα και κομπόστ - εδαφοβελτιωτικά. Διαθέτει ευρεία και πάμπληθη γκάμα προϊόντων δικών της, ενώ παράλληλα με την άγαστη συνεργασία

Διαβάστε περισσότερα

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση

Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση. και οικονομική κρίση Αστικοί κήποι, κοινωνική αλληλεπίδραση και οικονομική κρίση Λεμονιά Μαντούβαλου, φιλόλογος, ΜΑ Εκπαίδευση και Πολιτισμός. Επιμορφωτικό σεμινάριο "Σχολικός κήπος: Γιατί και πώς;", Κ.Π.Ε. Δραπετσώνας, 29

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος

1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός και οργάνωση του. 2.1 Έδαφος γεµάτο ζωή Α ΜΕΡΟΣ (70 ) 2.1.1 Η διαδικασία δηµιουργίας χούµους στο έδαφος Σεµινάριο Οικολογικό περιβόλι & ανθόκηποι ταράτσας Το σεµινάριο αποτελείται από 20 µαθήµατα των 10 συναντήσεων Σύνολο: 35 εκπαιδευτικές ώρες 1 η Συνάντηση (1 ο µάθηµα) 1.1 Οικολογικό περιβόλι. Σχεδιασµός

Διαβάστε περισσότερα

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Δρ Ηλίας Ελευθεροχωρινός, Καθηγητής, Εργαστήριο Γεωργίας, Γεωπονική Σχολή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Αειφορία και Αγροτική ανάπτυξη Αειφόρος αγροτική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος

Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης. Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Για μια αειφόρο προσέγγιση της οικιστικής ανάπτυξης Θάνος Παγώνης, αρχιτέκτων - πολεοδόμος Διαπιστώσεις Ο μισός πληθυσμός της γης στεγάζεται ήδη σε πόλεις καταναλώνοντας περίπου τα ¾ των πόρων του πλανήτη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ

ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΠΡΟΩΘΟΥΜΕΝΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη του τμήματος Πυρηνοκάρπων - Μηλοειδών Διεύθυνση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΥΠΑΑΤ ΛΑΡΙΣΑ 22-02-2013 ΜΥΡΤΙΛΟ 2 ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ Υψηλό κόστος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών

ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ΦΥΤΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ 2011 1.Περιφέρεια: Περιφερειακή Ενότητα Σερρών ΞΗΡΙΚΗ ΠΟΤΙΣΤΙΚΗ ΞΗΡΙΚΗ ΠΟΤΙΣΤΙΚΗ Εκτάσεις σε καλή γεωργική κατάσταση 73.000 Σιτηρά Σίτος μαλακός 87.000 30.450 ξ.β. ξ.β. 0,35 ξ.β. Σίτος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥς: Δουβίκα Ελένη Ζαφείρη Αικατερίνη Παρασκευαϊδης Αθανάσιος Σπίνος Αντώνης Τσούρη Αμαλία

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥς: Δουβίκα Ελένη Ζαφείρη Αικατερίνη Παρασκευαϊδης Αθανάσιος Σπίνος Αντώνης Τσούρη Αμαλία ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ ΑΠΟ ΤΟΥς: Δουβίκα Ελένη Ζαφείρη Αικατερίνη Παρασκευαϊδης Αθανάσιος Σπίνος Αντώνης Τσούρη Αμαλία Φρούτα - Λαχανικά ΟΠΩΡΟΚΗΠΕΥΤΙΚΆ ΠΡΟΪΌΝΤΑ Φρούτα κυρίως ώριμοι καρποί Ως επιδόρπια

Διαβάστε περισσότερα

Δ Ι Α Κ Η Ρ Υ Ξ Η Δ Η Μ Ο Π Ρ Α Σ Ι Α Σ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤ ΕΥΣΗ

Δ Ι Α Κ Η Ρ Υ Ξ Η Δ Η Μ Ο Π Ρ Α Σ Ι Α Σ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤ ΕΥΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Πετρούπολη, 26/03/2014 ΝΟΜΟΣ ΑΤΤΙΚΗΣ Αρ. Πρωτ.: 6875 ΔΗΜΟΣ ΠΕΤΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΡΟΝΟΙΑ & ΠΑΙΔΕΙΑ Δ Ι Α Κ Η Ρ Υ Ξ Η Δ Η Μ Ο Π Ρ Α Σ Ι Α Σ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΜΕ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤ ΕΥΣΗ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ:

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΠΑΡΚΟΥ ΚΡΟΚΙΩΝ Η ανάπλαση του Πάρκου Κροκίων εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια του Δήμου για τη βελτίωση της λειτουργικότητας του δημόσιου χώρου. Περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα

Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Αρωματικά Φυτά Αρωματικά Φυτά στην Κουζίνα Η προσθήκη του κατάλληλου βοτάνου μπορεί να κάνει πιο γευστικό και πιο ελκυστικό κάποιο φαγητό. Η γεύση, όμως, είναι ζήτημα προσωπικής προτίμησης και υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ. Χαλκίδα 8 Μαρτίου 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ. Χαλκίδα 8 Μαρτίου 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΝΝΑ ΦΟΥΛΙΔΗ Προϊσταμένη Τμήματος Πυρηνοκάρπων-Μηλοειδών Διεύθυνση Παραγωγής και Αξιοποίησης Προϊόντων Δενδροκηπευτικής Χαλκίδα 8 Μαρτίου 2012 www.minagric.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά

Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΟΣΠΡΙΑ-ΠΟΛΥΕΤΕΙΣ ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ-ΑΡΩΜΑΤΙΚΑ ΦΥΤΆ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ Αρωματικά-Φαρμακευτικά Φυτά Κατερίνα Μ. Κουκ ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ΕΘΙΑΓΕ 1 Σκοπός της ομιλίας να περιγράψω

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου

Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Καλλιεργητικέςφροντίδεςενός λαχανόκηπου Απότηνστιγμήπουοάνθρωποςαπέκτησε μόνιμη κατοικία άρχισε την κατοικιδιοποίηση τωνζώωνκαιτωνφυτών. Τα πρώτα καλλιεργούμενα φυτά προήλθαν πιθανώς τυχαία από σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ

ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ 6142 Οι πτυχιούχοι του Τμήματος με βάση τις εξειδικευμένες επιστημονικές και τεχνικές γνώσεις τους ασχολούνται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη φύτευση

Οδηγίες για τη φύτευση Οδηγίες για τη φύτευση Πότε; Η εποχή φύτευσης παίζει καθοριστικό ρόλο στην επιτυχία των αναδασώσεων. Η καλύτερη είναι εκείνη κατά την οποία εξασφαλίζεται 1. η άμεση και δραστήρια ανάπτυξη του ριζικού συστήματος

Διαβάστε περισσότερα

Ακούω το παρελθόν "ΒΛΕΠΩ ΤΟ ΠΑΡΟΝ" Αγγίζω το µέλλον ΥΔΡΟΠΟΝΙΑ ALPHA OMEGA ECOLOGICAL SOLUTIONS. Direct Phones: +30.697.42 28 012 & +30.698.

Ακούω το παρελθόν ΒΛΕΠΩ ΤΟ ΠΑΡΟΝ Αγγίζω το µέλλον ΥΔΡΟΠΟΝΙΑ ALPHA OMEGA ECOLOGICAL SOLUTIONS. Direct Phones: +30.697.42 28 012 & +30.698. Ακούω το παρελθόν "ΒΛΕΠΩ ΤΟ ΠΑΡΟΝ" Αγγίζω το µέλλον ΥΔΡΟΠΟΝΙΑ ALPHA OMEGA ECOLOGICAL SOLUTIONS Athens Office: 8, R. Garibaldi & Sofroniskou str. Tel. +30.210.9228225 Email: info@alpha-omega.com.gr Direct

Διαβάστε περισσότερα

44423000-1 40000009 ΤΕΜ 6 ΑΝΙΘΟΣ 605 GR 44423000-1 40000002 TEM 7 ΣΚΟΡΔΑ 03121100-6 40000016 ΤΕΜ 8 ΚΑΡΟΤΑ ΝΩΠΑ 03221112-4 40000004 ΚΙΛΟ

44423000-1 40000009 ΤΕΜ 6 ΑΝΙΘΟΣ 605 GR 44423000-1 40000002 TEM 7 ΣΚΟΡΔΑ 03121100-6 40000016 ΤΕΜ 8 ΚΑΡΟΤΑ ΝΩΠΑ 03221112-4 40000004 ΚΙΛΟ ΟΜΑΔΑ 1 Η ΝΩΠΑ ΟΠΩΡΟΛΑΧΑΝΙΚΑ CPV SAP ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΤΡΗΣΗΣ 1 ΑΓΓΟΥΡΙΑ 03221270-9 40000001 ΤΕΜ 2 ΜΑΡΟΥΛΙ 03221310-2 40000329 ΤΕΜ 3 ΒΕΡΥΚΟΚΑ 03222331-2 40000024 ΚΙΛΟ 4 ΠΑΤΖΑΡΙΑ 03221110-0 40000444 ΚΙΛΟ 5 ΜΑΙΝΤΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική

ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΠΛΑΝΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ. Αρχιτεκτονική. Περιβαλλοντική αρχιτεκτονική Η ιδιοκτησία της ΑΝΘΕΜΙΑΣ Α.Ε., χωροθετείται μέσα στον οικισμό της Καρδίας. Ο πολεοδομικός και ο οικιστικός σχεδιασμός των οικοπέδων της ιδιοκτησίας οφείλει να στηρίζεται σε συγκεκριμένο στρατηγικό πλάνο,

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές

Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Πρωτοβουλίες στον Αγροτικό Χώρο: Ανάγκες, Προβλήματα, Προοπτικές Δρ Τζουραμάνη Ειρήνη Ινστιτούτο Γεωργοοικονομικών & Κοινωνιολογικών Ερευνών Τέρμα Αλκμάνος, 115 28 Αθήνα tzouramani@agreri.gr Η Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Α. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Α. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Α. ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ www.minagric.gr Ν. 4035/60 «Περί μέτρων επεκτάσεως και βελτιώσεως των δενδροκηπευτικών καλλιεργειών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ (ΣΤΡ. Ή ΚΕΦ ΖΩΟΥ)

ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ (ΣΤΡ. Ή ΚΕΦ ΖΩΟΥ) Α/Α ΕΙΔΟΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ / ΕΚΤΡΟΦΗΣ ΑΚΑΘΑΡΙΣΤΗ ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΗ ΑΞΙΑ (ΣΤΡ. Ή ΚΕΦ ΖΩΟΥ) ΩΡΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ (ΣΤΡ. Ή ΚΕΦ ΖΩΟΥ) 0,5 0,8 1,0 1,2 120% ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ 1 ΑΒΟΚΑΝΤΟ (101) 572,58 70,00 12,50 20,00 25,00

Διαβάστε περισσότερα

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος

Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος Συμπίεση Αστικών Εδαφών Αιτίες-Επιπτώσεις-Έλεγχος ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΑΤΖΙΡΗΣ Δρ. Δασολόγος Περιβαλλοντολόγος Προϊστάμενος Τμήματος Συντήρησης Κήπων Δήμου Θεσσαλονίκης Το έδαφος είναι το δημιούργημα της ζωής και

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ

ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΕΜΑ ΝΤΟΜΑΤΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το θέμα με το οποίο θα ασχοληθεί η ομάδα μας είναι η ντομάτα. Σκοπός είναι να γίνει γνώστη η σπουδαιότητα αυτού του αγροτικού προϊόντος. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού έγινε έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Ένας σχολικός βιολογικός κήπος ανάμεσα στη σχολική καινοτομία και στις ανοιχτές ψηφιακές πηγές

Ένας σχολικός βιολογικός κήπος ανάμεσα στη σχολική καινοτομία και στις ανοιχτές ψηφιακές πηγές Ένας σχολικός βιολογικός κήπος ανάμεσα στη σχολική καινοτομία και στις ανοιχτές ψηφιακές πηγές Νεκτάριος Τσαγλιώτης Υπεύθυνος του Εργαστηρίου Φυσικών Επιστημών στο 9 ο Δημοτικό σχολείο Ρεθύμνου (ntsag@edc.uoc.gr)

Διαβάστε περισσότερα

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων

Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Οικοδοµικής και Φυσικής των Κτιρίων lbcp.civil.auth.gr Φυτεµένα δώµατα & ενεργειακή συµπεριφορά κτιρίων Θ.Γ.Θεοδοσίου, επ.καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Φθινοπωρινή περιποίηση των φυτών

Φθινοπωρινή περιποίηση των φυτών Φθινοπωρινή περιποίηση των φυτών Κατά την διάρκεια του φθινοπώρου οι απαιτήσεις των φυτών αλλάζουν. Ο Σεπτέμβριος είναι ουσιαστικά ο μήνας που καλωσορίζει επίσημα το φθινόπωρο και είναι η κατάλληλη εποχή

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες»

Ινστιτούτο ασικών Ερευνών. πολύτιµες ιδιότητες» ΓΕΝΙΚΗ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ινστιτούτο ασικών Ερευνών (Βασιλικά, Λουτρά Θέρµης) ρ. Ιωάννης Σπανός Τακτικός Ερευνητής «Κρανιά: Μία νέα καλλιέργεια µε πολύτιµες ιδιότητες» Λαµία, 16Μαϊου 2012 Τοποθέτηση

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα.

Ελιά. Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ελιά Ελιά Η ελιά ή ελαιόδεντρο ή λιόδεντρο είναι γένος καρποφόρων δέντρων της οικογένειας των Ελαιοειδών, το οποίο συναντάται πολύ συχνά και στην Ελλάδα. Ο καρπός του ονομάζεται επίσης ελιά και από αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Φύτευση στεγών. απλά και αποτελεσματικά. Gernot Minke. Σχεδιασμός, οδηγίες εφαρμογής, πρακτικές επισημάνσεις

Φύτευση στεγών. απλά και αποτελεσματικά. Gernot Minke. Σχεδιασμός, οδηγίες εφαρμογής, πρακτικές επισημάνσεις Φύτευση στεγών απλά και αποτελεσματικά Σχεδιασμός, οδηγίες εφαρμογής, πρακτικές επισημάνσεις Gernot Minke Εκδόσεις ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Θεσσαλονίκη - Ξάνθη 2009 Gernot Minke Ο Gernot Minke είναι από το 2007 ομότιμος

Διαβάστε περισσότερα

INCOFRUIT - (HELLAS)

INCOFRUIT - (HELLAS) Αριθ. Πρωτ. 251/ Σελ 1 Αθήνα 16.4,2008 1 Προς ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ Κε Συνάδελφε Θέµα: Ενηµερωτικό δελτίο για την αγορά αγροτικών προϊόντων στη Γερµανία Παραθέτουµε συνηµµένα το πρώτο ενηµερωτικό δελτίο µε ειδήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών

ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΑΖΩΤΟΥΧΟΣ ΛΙΠΑΝΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ Δρ. Γιάννης Ασημακόπουλος Πρώην Καθηγητής Γεωπονικού Παν/μίου Αθηνών ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΝΝΟΙΑΣ ΤΟΥ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΣ. Με την κλασσική έννοια, ως λίπασμα ορίζεται κάθε ουσία

Διαβάστε περισσότερα

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν:

Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΚΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Νέα Παραλία Θεσσαλονίκης Τα πέντε θεματικά πάρκα εκτείνονται σε μήκος 1500 μ. από το Μέγαρο Μουσικής έως τους Ναυτικούς Ομίλους και περιλαμβάνουν: Ο ΚΗΠΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 / 6

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΔΗΜΟΣ ΡΕΘΥΜΝΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΕΡΕΥΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΠΟΛΙΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος

Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Οριζόντια Προτεραιότητα & Εγκάρσιος Στόχος Στην Πρόταση Κανονισμού για τη στήριξη της Αγροτικής Ανάπτυξης μετά το 2013, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην καινοτομία αφού, όπως φαίνεται και στο παρακάτω διάγραμμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ.

ΜΕΛΗ: Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον. Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης. Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. ΜΕΛΗ: Γεωργόπουλος Παναγιώτης Αραμπατζάκης Βασίλης Αντωνοπούλου Ακριβή Γιάτα Κλίντον Ευχαριστούμε ιδιαίτερα τον κ. Παρασκευόπουλο Ιστορικό Πλαίσιο: - Πρωτοεμφανίστηκε πριν από 5.000 χρόνια στην Αφρική.

Διαβάστε περισσότερα

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης

αναπτύσσεται και αποδίδει σε συγκεκριµένο έδαφος, κλίµα, υψόµετρο υγρασία και έκθεση. Εποχή φύτευσης Οδηγός φυτεύσεων Επιλογή θέσης φύτευσης Η θέση φύτευσης επιλέγεται, µε βάση τις τοπικές συνθήκες, το µέγεθος της επέµβασης και το σκοπό που θα εξυπηρετήσει. Η επιβίωση του φυτού κρίνεται από το βάθος του

Διαβάστε περισσότερα

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης

Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Η Έννοια της Εταιρικής Σχέσης & τα νέα Χρηματοδοτικά Εργαλεία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης Δρ. Ράλλης Γκέκας Επιστημονικός Συνεργάτης ΚΕΔΕ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Δημάρχων & Δημοτικών Συμβούλων Πρόγραμμα Επιμόρφωσης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΑΝΕΩΣΙΜΕΣ ΠΗΓΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΗΛΙΑΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Με τον όρο Ηλιακή Ενέργεια χαρακτηρίζουμε το σύνολο των διαφόρων μορφών ενέργειας που προέρχονται από τον Ήλιο. Το φως και η θερμότητα που ακτινοβολούνται, απορροφούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Τι μπορεί να αναλάβει η Τοπική Αυτοδιοίκηση Οι ΟΤΑ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατέχουν πρωταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

20928 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ)

20928 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 20928 ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ (ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ) 2. Το άρθρο 14, περιπτ. Ιγ του ν. 721/1977, όπως τρο ποποιήθηκε με το άρθρο 8 παράγραφος 2 του ν. 2732/ 30.7.1999 (Α 154). 3. Το άρθρο 90 του «Κώδικα Νομοθεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων

Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων Πρακτικές Ορθής Διαχείρισης Στερεών Γεωργικών Υπολειμμάτων ΚΑΤΣΑΜΠΑΣ ΗΛΙΑΣ Δρ. Χημικός Μηχανικός Προϊστάμενος Τμήματος Περιβάλλοντος & Υδροοικονομίας Περιφερειακής Ενότητας Μεσσηνίας Περιφέρειας Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν

Βιολογικά προϊόντα κήπου. του γκαζόν Δωρεάν Δωρεάν συμβουλές συμβουλές Βιολογικά προϊόντα κήπου Το σύστημα περιποίησης του γκαζόν Ο χλοοτάπητας το "πράσινο σαλόνι"! Το μυστικό......κρύβεται σε ένα σύστημα περιποίησης γκαζόν που καλύπτει τις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ

ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΚΤΙΝΙΔΙΩΝ Το ακτινίδιο είναι θάμνος με άνθη χρώματος λευκού. Τα φύλλα του έχουν ωοειδές σχήμα και στο κάτω μέρος τους έχουν χνούδι. Ο καρπός του είναι εδώδιμος, με γλυκόξινη γεύση. Το εξωτερικό

Διαβάστε περισσότερα

1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης. καλλιεργώντας το μέλλον. 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας

1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης. καλλιεργώντας το μέλλον. 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας 1η έκθεση αγροτικής ανάπτυξης καλλιεργώντας το μέλλον 18-20 Οκτωβρίου 2014 MEC Παιανίας Τι περιλαμβανει η FARMER EXPO hellas Μηχανολογικό εξοπλισμό για: - Γεωργικές & Φυτικές Καλλιέργειες - Ζωικές Καλλιέργειες

Διαβάστε περισσότερα

Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ 4 Φεβρουαρίου 2012 ΚΠΕ Δραπετσώνας Επιμορφωτική Ημερίδα Η κομποστοποίηση στην πράξη ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ & ΣΕ ΜΟΝΑΔΕΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΧΡΟΝΗ Χριστίνα Κομποστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων

Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Πρακτκή εξάσκηση Μάρκετινγκ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Δρ. Andrea Grimm Δρ. Astin Malschinger 2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΞΑΣΚΗΣΗ Η Πληροφόρηση στην πώληση προϊόντων Συγγραφείς Δρ. Andrea Grimm, Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους

Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Παραγωγικά συστήματα προβάτων και αιγών: Βιοποικιλότητα, τοπικές φυλές και προϊόντα τους Αξίες και προκλήσεις στον τομέα της αιγο-προβατοτροφίας. Ποιες είναι οι προοπτικές για την ανάπτυξη δικτύων συνεργασίας;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ

ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ Με τη συγχρηµατοδότηση της Ελλάδας ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΝΗΣΙΩΤΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ Νέο Πρότυπο Ανάπτυξης ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΕ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ ΜΗΔΕΝΙΚΩΝ ΕΚΠΟΜΠΩΝ Μειωμένη ενεργειακή κατανάλωση Υπάρχουσα κατάσταση Μηδενική

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται:

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: (α) από το είδος της κατασκευής τους ως τοξωτά ή αμφίρρικτα και τροποποιήσεις αυτών των δύο

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr

Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr Σχεδιασμός και κατασκευή κήπων e-school by agronomist.gr 20/1/2013 Η διαμόρφωση πράσινων τοπίων στο αστικό περιβάλλον είναι μια δραστηριότητα ελκυστική για μεγάλη πλειοψηφία ανθρώπων. Όσο αυξάνεται η πίεση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΦΑ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΑΕΒΕ Εθνικής Αντιστάσεως 73, 152 31 Χαλάνδρι-Αθήνα Τηλ.:211 120 5570, Fax: 211 120 5572

ΑΛΦΑ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΑΕΒΕ Εθνικής Αντιστάσεως 73, 152 31 Χαλάνδρι-Αθήνα Τηλ.:211 120 5570, Fax: 211 120 5572 ΑΛΦΑ ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΕΦΟΔΙΑ ΑΕΒΕ Εθνικής Αντιστάσεως 73, 152 31 Χαλάνδρι-Αθήνα Τηλ.:211 120 5570, Fax: 211 120 5572 Θεσ/νίκη: Τ.Θ. 1343 ΤΚ 57008 Ιωνία Τηλ.: 2310-784931-6, Fax: 2310-780453 Εργοστάσιο: Οινόφυτα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής

Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ. Η παραγωγή τροφής Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΡΟΦΗΣ ΩΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η παραγωγή τροφής Καλύπτει τη βασικότερη ανθρώπινη ανάγκη Ιστορικά, η πρώτη αιτία ανθρώπινης παρέµβασης στο φυσικό περιβάλλον Σχετίζεται άµεσα µε τον υπερπληθυσµό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ e-school by Agronomist.gr ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ E-school by Agronomist.gr ΜΑΡΤΙΟΣ 2012 2 ΓΕΩΡΓΙΑ, ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΑ ΚΑΙ ΑΛΙΕΙΑ ΑΛΙΕΙΑ 3 Αρωματικά

Διαβάστε περισσότερα

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό

Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό 1ο Δημοτικό σχολείο Παλλήνης Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Γ τάξης Το φυτολόγιό μας Στα πλαίσια του μαθήματος της πληροφορικής, δημιουργήσαμε ένα φυτολόγιο. Αυτή τη φορά όμως είναι ηλεκτρονικό Επιμέλεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ

ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΑΣΟΠΟΝΙΑΣ 21 ΜΑΡΤΙΟΥ 2012 Κυριακή 18 Μαρτίου 2012, ώρα 11:00 ενδροφύτευση - Τριάδι Θέρµης ΣΥΝΔΙΟΡΓΑΝΩΤΕΣ: Τετάρτη 21 Μαρτίου 2012, ώρα 18:00 ΚΤΙΡΙΟ ΠΑΛΑΙΑΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Α.Π.Θ - Αίθουσα Τελετών Σχολή ασολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ

Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων. Επισιτιστική Αυτάρκεια. Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ Προστασία Φυτο- γενετικών Πόρων ε Επισιτιστική Αυτάρκεια Βάσω Κανελλοπούλου ΠΕΛΙΤΙ ΦΟΡΟΥΜ-ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ ΕΥΗΜΕΡΙΑ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Αθήνα, Πολυτεχνείο, 20-22/2/2015 Διοργάνωση: Ηλιόσποροι, δίκτυο για

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς

Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Θεραπευτικά βότανα υγείας κι ομορφιάς Εισαγωγικά Ιστορική εξέλιξη Χρήσεις των βοτάνων Κυριότερα βότανα και φυτά Συλλογή βοτάνων Υπερτροφές Ιστορική εξέλιξη υπερτροφών Κυριότερες υπερτροφές Βιβλιογραφία

Διαβάστε περισσότερα

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013

aγρoterra #14 Αγροτικές εξαγωγές Τα προϊόντα-πρωταγωνιστές τού αύριο Πλήρης οδηγός για την αλόη και η ελληνική εμπειρία 14/09/2013 π ε ρ ι ο δ ι κ η ε κ δ ο σ η τ η ς ε φ η μ ε ρ ι δ α σ ε π ε ν δ υ τ η σ aγρoterra #14 14/09/2013 Μάρκετινγκ Εξάγεις; Χτίσε τον «μύθο» των προϊόντων σου Καλλιέργειες Λαχανικά: Μπορούμε να γίνουμε ο κήπος

Διαβάστε περισσότερα

Είναι πολυσυνέδριο γιατί πλαισιώνεται και συμπληρώνεται από άλλες ΕυρωπαΪκές προσπάθειες συνεργασίας σε αυτόν τον τομέα.

Είναι πολυσυνέδριο γιατί πλαισιώνεται και συμπληρώνεται από άλλες ΕυρωπαΪκές προσπάθειες συνεργασίας σε αυτόν τον τομέα. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Σας καλωσορίζω σε ένα ιδιαίτερο συνέδριο, το πολυ-συνέδριο του Ecopol. Ένα συνέδριο που συζητά την προώθηση των πολιτικών που ενισχύουν την πράσινη καινοτομία. Σε αυτό το τελικό

Διαβάστε περισσότερα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα

Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα Εδαφοκάλυψησε αγροοικοσυστήµατα ρ. E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (.Ε) Τηλ. 281 0 245851, Fax. 281 0 245873, ekab@nagref-her.gr Τι είναι η εδαφοκάλυψη Εδαφοκαλυψη είναι η µέθοδος κάλυψης

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ IRIS ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ 52, 71305, ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΤΗΛ: 2810 360715 7 FAX: 2810 360718 info@irisbio.gr / www.irisbio.gr ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΚΔΟΣΗ: ΤΜΗΜΑ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες,

ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL. Αγαπητοί φίλοι και φίλες, ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΕΝΩΣΗΣ ΝΕΩΝ ΑΓΡΟΤΩΝ ΘΕΟ ΩΡΟΥ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ ΗΜΕΡΙ Α ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ AGROQUALITY FESTIVAL Αγαπητοί φίλοι και φίλες, Αποτελεί κοινή διαπίστωση πως η κρίση που βιώνει η χώρα

Διαβάστε περισσότερα