ΡΑΝΕΡΙΣΤΘΜΙΟ ΡΑΤΩΝ ΤΜΘΜΑ ΕΡΙΣΤΘΜΩΝ ΤΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ ΚΑΙ ΤΘΣ ΑΓΩΓΘΣ ΣΤΘΝ ΡΟΣΧΟΛΙΚΘ ΘΛΙΚΙΑ ΡΟΓΑΜΜΑ ΜΕΤΑΡΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΡΟΥΔΩΝ ΔΙΡΛΩΜΑΤΙΚΘ ΕΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΡΑΝΕΡΙΣΤΘΜΙΟ ΡΑΤΩΝ ΤΜΘΜΑ ΕΡΙΣΤΘΜΩΝ ΤΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ ΚΑΙ ΤΘΣ ΑΓΩΓΘΣ ΣΤΘΝ ΡΟΣΧΟΛΙΚΘ ΘΛΙΚΙΑ ΡΟΓΑΜΜΑ ΜΕΤΑΡΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΡΟΥΔΩΝ ΔΙΡΛΩΜΑΤΙΚΘ ΕΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΡΑΝΕΡΙΣΤΘΜΙΟ ΡΑΤΩΝ ΤΜΘΜΑ ΕΡΙΣΤΘΜΩΝ ΤΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ ΚΑΙ ΤΘΣ ΑΓΩΓΘΣ ΣΤΘΝ ΡΟΣΧΟΛΙΚΘ ΘΛΙΚΙΑ ΡΟΓΑΜΜΑ ΜΕΤΑΡΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΡΟΥΔΩΝ ΔΙΡΛΩΜΑΤΙΚΘ ΕΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «ΔΛΑΠΟΛΛΣΛΜΛΚΘ ΕΚΠΑΛΔΕΤΘ ΜΕΑ ΑΠΟ ΣΑ ΑΝΚΟΛΟΓΛΑ ΚΕΛΜΕΝΑ ΣΟΤ ΔΘΜΟΣΛΚΟΤ ΧΟΛΕΛΟΤ: ΑΝΑΛΤΘ ΠΕΡΛΕΧΟΜΕΝΟΤ» ΕΡΙΒΛΕΡΩΝ ΚΑΘΘΓΘΤΘΣ: Κοσ ΜΡΑΛΙΑΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΟΝΟΜΑ ΦΟΙΤΘΤΙΑΣ: ΗΩΘ ΚΑΑΝΙΚΟΛΑ Α.Μ. : 230 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΘ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΘ ΘΕΩΙΑ, ΡΟΛΙΤΙΚΘ ΚΑΙ ΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΘΝ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘ 1

2 Βαςικζσ ζννοιεσ κλειδιά: Ταυτότθτα και ετερότθτα (identity diversity) Ρολιτικζσ Αφομοίωςθσ (assimilation) Ενςωμάτωςθσ (intergration) Διαπολιτιςμικό μοντζλο (intercultural model) Οριςμοί, ςτόχοι, αρχζσ, διαςτάςεισ, προςεγγίςεισ, μζκοδοι, νομοκεςία (definitions, goals, principles, dimensions, approaches, methods, legislation) Σχολικά εγχειρίδια (school textbooks) 2

3 ΡΕΙΕΧΟΜΕΝΑ ΡΕΙΛΘΨΘ....ς. 3. ΕΙΣΑΓΩΓΘ ς.6 1. ΔΙΑΤΥΡΩΣΘ ΤΟΥ ΡΟΒΛΘΜΑΤΟΣ ΣΤΟΧΟΣ ΕΓΑΣΙΑΣ...ς.6 2. Θ ΔΟΜΘ ΤΘΣ ΕΕΥΝΘΤΙΚΘΣ ΜΕΛΕΤΘΣ...ς. 8 ΑΝΑΣΚΟΡΘΣΘ ΣΧΕΤΙΚΘΣ ΒΙΒΛΙΟΓΑΦΙΑΣ...ς.10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΡΩΤΟ: ΤΑΥΤΟΤΘΤΑ ΚΑΙ ΕΤΕΟΤΘΤΑ.ς ΕΝΝΟΙΑ ΕΙΔΘ ΤΑΥΤΟΤΘΤΑΣ ΣΥΝΔΕΣΘ ΜΕ ΕΤΕΟΤΘΤΑ.ς ΕΤΕΟΤΘΤΑ ΚΑΙ ΕΛΛΘΝΙΚΘ ΚΟΙΝΩΝΙΑ.ς ΣΥΜΡΤΩΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΘΣ ΤΑΥΤΟΤΘΤΑΣ...ς.16 ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ..ς.16 ΑΤΣΙΣΜΟΣ. ς.17 ΡΟΚΑΤΑΛΘΨΕΙΣ ΣΤΕΕΟΤΥΡΑ...ς.19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΟ: ΕΚΡΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΡΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΑΧΕΙΙΣΘΣ ΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΘΣ ΡΟΙΚΙΛΙΑΣ..ς ΑΦΟΜΟΙΩΣΘ. ς ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΘ..ς ΔΙΑΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ....ς.25 ΟΙΣΜΟΙ- ΣΤΟΧΟΙ ΔΙΑΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ...ς.25 ΑΧΕΣ ΔΙΑΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ..ς.28 3

4 ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ- ΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΑΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ..ς.31 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΔΙΑΡΟΛΙΤΙΣΜΙΚΘΣ ΕΚΡΑΙΔΕΥΣΘΣ..ς.34 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΙΤΟ: ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΙΔΙΑ.ς ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΙΔΙΑ: ΔΙΑΜΟΦΩΣΘ ΣΤΑΣΕΩΝ ΦΟΕΑΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ς ΣΧΟΛΙΚΑ ΕΓΧΕΙΙΔΙΑ ΚΙ ΕΕΥΝΑ. ς.39 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΤΟ: ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ς ΡΑΟΥΣΙΑΣΘ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ..ς ΚΑΘΟΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΡΑΟΥΣΙΑΣΘ ΤΟΥ ΥΡΟ ΕΕΥΝΑ ΥΛΙΚΟΥ: ΕΕΥΝΑ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ ΥΡΟ ΤΟ ΡΙΣΜΑ ΤΘΣ Δ.Ε....ς ΚΑΘΟΙΣΜΟΣ ΣΥΝΘΘΚΩΝ ΚΑΤΩ ΑΡΟ ΤΙΣ ΟΡΟΙΕΣ ΔΙΑΜΟΦΩΘΘΚΕ ΤΟ ΥΛΙΚΟ..ς ΤΥΡΙΚΑ ΧΑΑΚΤΘΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ....ς ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΘ ΑΝΑΛΥΣΘΣ...ς ΕΕΥΝΘΤΙΚΑ ΕΩΤΘΜΑΤΑ.....ς ΚΑΘΟΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΑΝΑΛΥΣΘΣ ΣΥΓΚΟΤΘΣΘΣ ΤΟΥ ΣΥΣΤΘΜΑΤΟΣ ΚΑΤΘΓΟΙΩΝ...ς ΡΑΟΥΣΙΑΣΘ ΑΡΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ- ΕΡΑΝΕΞΕΤΑΣΘ ΤΟΥ ΣΥΣΤΘΜΑΤΟΣ ΚΑΤΘΓΟΙΩΝ ΒΑΣΕΙ ΤΘΣ ΘΕΩΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ...ς ΕΜΘΝΕΙΑ ΤΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΣΤΘΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΘ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΕΩΤΘΜΑΤΩΝ.ς.137 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΡΕΜΡΤΟ: ΓΕΝΙΚΑ ΣΥΜΡΕΑΣΜΑΤΑ ΡΟΤΑΣΕΙΣ..ς.143 ΒΙΒΛΙΟΓΑΦΙΑ...ς.145 4

5 ΡΕΙΛΘΨΘ Βριςκόμαςτε ςτον 21 ο αι. και θ εκπαίδευςθ εξακολουκεί να αποτελεί κζμα μείηονοσ ςθμαςίασ. Κι αυτό δεν είναι τυχαίο, αφοφ, όπωσ αναφζρει ο Σουμάχερ, θ εκπαίδευςθ αποτελεί τθ μεγαλφτερθ πθγι ενόσ πολιτιςμοφ ( Σουμάχερ, 1980) αλλά και δζκτθσ όλων των κοινωνικϊν αλλαγϊν. Θ μετατροπι τθσ Ελλάδασ ςε χϊρα υποδοχισ μεταναςτϊν είχε ωσ φυςικό επακόλουκο, μεταξφ άλλων, τθν αλλαγι τθσ ςφςταςθσ του μακθτικοφ πλθκυςμοφ. Αποτελϊντασ οι μακθτζσ από ξζνεσ χϊρεσ το 6% του ςυνόλου των μακθτικοφ πλθκυςμοφ, προζκυψε θ ανάγκθ ενςωμάτωςθσ κι ζνταξισ τουσ ςτα ελλθνικά ςχολεία. Οι πρϊτεσ προςπάκειεσ ςτεροφνταν «ευαιςκθςίασ» απζναντι ςτα πραγματικά προβλιματα των μακθτϊν. Με τισ τελευταίεσ, όμωσ, μεταρρυκμίςεισ, τα νζα ςχολικά εγχειρίδια και αναλυτικά προγράμματα αλλά και τθ κζςπιςθ νόμων, γίνεται μια πιο ςυνειδθτι προςπάκεια εφαρμογισ τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ ςτθν Ελλάδα. Στθν παροφςα εργαςία εξετάςαμε τθ δυνατότθτα εφαρμογισ τθσ μζςα από τα ανκολόγια κείμενα του δθμοτικοφ ςχολείου. Ριο ςυγκεκριμζνα, μζςα από τθν ανάλυςθ περιεχομζνου των κειμζνων και των δραςτθριοτιτων κι ακολουκϊντασ το παράδειγμα τθσ ςυγκεφαλαίωςθσ, εξετάςαμε κατά πόςο θ διαπολιτιςμικι εκπαίδευςθ περιορίηεται ςτθν φπαρξθ κάποιων ςτοιχείων προςκετικισ/ τουριςτικισ προςζγγιςθσ ι ςτθν προβολι ουςιαςτικϊν ςτοιχείων διαπολιτιςμικότθτασ. Ραράλλθλα, εξετάςτθκε και θ φπαρξθ κειμζνων/ δραςτθριοτιτων που προβάλλουν ςτοιχεία τθσ ελλθνικισ ιςτορίασ και πολιτιςμοφ. Από τθν ζρευνα προζκυψε πωσ ζχουν γίνει ςθμαντικά βιματα προσ τθν κατεφκυνςθ τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ και τθσ μεταςχθματιςτικισ 5

6 προςζγγιςθσ. Ρεριςςότερο προβάλλονται ςτοιχεία υψθλισ διαπολιτιςμικότθτασ, ςτοιχεία οικουμενικά που αφοροφν όλουσ τουσ ανκρϊπουσ και λιγότερο ςτοιχεία προςκετικισ προςζγγιςθσ. Άλλωςτε, όπωσ αναφζρουν και οι Bullivant (1997) και Triandis (1997) θ προςκικθ ςτο Α.Ρ. τζτοιων επιφανειακϊν τουριςτικϊν ςτοιχείων τθσ κουλτοφρασ μιασ γλωςςικά ι πολιτιςμικά διαφορετικισ ομάδασ δε κα οδθγιςει τα παιδιά ςτθν κατανόθςθ των πολιτιςμικϊν διαφορϊν οφτε κα τα απαλλάξει από προκαταλιψεισ και κα καταλιξει ςε αρμονικζσ ςχζςεισ και ςτθ βελτίωςθ τθσ επικοινωνίασ μεταξφ των μελϊν των διαφορετικϊν ομάδων (Αραπατηι, 2008). Σφμφωνα, δε, με τον οριςμό τθσ UNESCO «πολιτιςμόσ είναι το ςφνολο των μοναδικϊν πνευματικϊν, υλικϊν, διανοθτικϊν και ςυναιςκθματικϊν πτυχϊν που χαρακτθρίηουν μια κοινωνία ι μια κοινωνικι ομάδα. Αυτό δεν περιλαμβάνει μόνο τθν τζχνθ και τθ λογοτεχνία αλλά επίςθσ και μορφζσ ηωισ, κεμελιϊδθ δικαιϊματα του ανκρϊπου, ςυςτιματα αξιϊν, παραδόςεισ και μορφζσ πίςτθσ» ( Ρανταηισ, 2003β:68). Το περιεχόμενο των ελλθνικϊν κειμζνων είναι κυρίωσ ιπιο, ενϊ οι αρνθτικζσ αναφορζσ ςε άλλουσ λαοφσ περιορίηονται ςε μερικά κείμενα από τθν ελλθνικι ιςτορία. Επίςθσ, ςθμαντικόσ αρικμόσ κειμζνων με εκνικιςτικό περιεχόμενο προβάλλουν ζντονα και ςτοιχεία υψθλισ διαπολιτιςμικότθτασ. Θ παρουςίαςθ, ςυνεπϊσ, του πολιτιςτικοφ παρελκόντοσ του ελλθνικοφ πολιτιςμοφ ενιςχφει μεν τθν εκνικι και πολιτιςτικι ταυτότθτα, αποφεφγει όμωσ τα ακραία και ςοβινιςτικά ςτοιχεία που χωρίηουν τουσ λαοφσ. Συνεπϊσ, μποροφμε να ποφμε πωσ τα νζα ανκολόγια παρουςιάηονται ςαφϊσ βελτιωμζνα. Επιτρζπουν ςτα παιδιά να αναγνωρίςουν ωσ κετικό κοινωνικό φαινόμενο τισ αλλθλεπιδράςεισ μεταξφ των ανκρϊπων, επιςθμαίνουν ςυμπεριφορζσ που αναπαραγάγουν ςτερεότυπα και προκαταλιψεισ, επιςθμαίνουν τθν αρνθτικι ςτάςθ απζναντι ςτο διαφορετικό κι αντιπροτείνουν «ορκζσ» ςτάςεισ και ςυμπεριφορζσ που προάγουν το ςεβαςμό ςτθ διαφορετικότθτα, τθν αλλθλοκατανόθςθ, τθ ςυνεργαςία, τθν κοινωνικι και παγκόςμια ειρινθ, τθν αγάπθ ςε διάφορεσ μορφζσ. Ρροάγουν αυτό που ο Hohmann ορίηει ωσ «παιδαγωγικι τθσ ςυνάντθςθσ» και «παιδαγωγικι των ςυγκροφςεων». Θ παιδαγωγικι τθσ ςυνάντθςθσ προάγει τθ διαπολιτιςμικι ανταλλαγι και το διαπολιτιςμικό εμπλουτιςμό ανάμεςα ςτισ εκνοπολιτιςμικζσ ομάδεσ και θ παιδαγωγικι των ςυγκροφςεων χρθςιμοποιεί μεκόδουσ για τθν εξάλειψθ του εκνικιςτικοφ και εκνοκεντρικοφ τρόπου ςκζψθσ, του ρατςιςμοφ, τθσ εχκρότθτασ για τον άλλο (Δαμανάκθσ, 1997). Φυςικά, πάντα υπάρχει περικϊριο για βελτίωςθ. Ο νόμοσ 2413/96 περί τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ και οι επίςθμεσ διακρατικζσ ςυμφωνίεσ υπαγορεφουν τθν ιςότιμθ ςυμμετοχι όλων των πολιτιςμικϊν και γλωςςικϊν ομάδων ςτα επίςθμα αναλυτικά προγράμματα και ςτα εγχειρίδια των μακθτϊν. Επομζνωσ, κα μποροφςε να αποφευχκεί θ άνιςθ αντιπροςϊπευςθ των λαϊν ςτα κείμενα. Κα μποροφςαν να 6

7 υπάρχουν περιςςότερα ςτοιχεία από πολιτιςμοφσ και άλλων λαϊν και όχι κυρίωσ δυτικοευρωπαϊκϊν. SUMMARY Faced with increasing and changing diversity as a result of immigration, Greek educational system has been called to respond to the needs of the entire student population, which is not characterized by homogeny. In this essay we examined the goals, principals, dimensions, policies and legislation concerning Greek intercultural education and its influence οn the writing of the new anthologies (literature books), which are used in Greek primary schools. How possible is it to apply intercultural education through these textbooks? What kind of intercultural references are prevailing? The contributions approach, the additive or the transformational approach? At the same time we examined the existence of Greek /national elements in these texts. What kind of nationalism is prevailing? mild or strong? To analyze our material we used the method of qualitative content analysis. Our results showed that the new textbooks have been certainly affected by the principles and the legislation of multiculturalism, as the references of high interculturalism are prevailing. There are not many references of additive or contributions approach, while the presence of strong national elements is not intense. The references of mild nationalism is more increased. 7

8 ΕΙΣΑΓΩΓΘ 1. Διατφπωςθ του προβλιματοσ Στόχοσ τθσ εργαςίασ Οι ςφγχρονεσ δυτικζσ κοινωνίεσ χαρακτθρίηονται από ετερογζνεια ωσ προσ τθ ςφνκεςθ του πλθκυςμοφ τουσ, οφειλόμενθ κυρίωσ ςτθ μετανάςτευςθ. Υπολογίηεται πωσ ςτισ αρχζσ του 21ου αιϊνα, περιςςότεροι από άνκρωποι ςτον πλανιτθ ηουν ςε διαφορετικζσ χϊρεσ από εκείνεσ που γεννικθκαν. Αυτό οφείλεται ςτισ μεγάλεσ αναπτυξιακζσ διαφορζσ μεταξφ των χωρϊν ωσ προσ τθν οικονομικι και κοινωνικι τουσ ανάπτυξθ, ςτθν ταχφρυκμθ αφξθςθ του παγκόςμιου πλθκυςμοφ από τισ αρχζσ του 19ου αιϊνα, ςτισ μεγάλεσ αλλαγζσ που ςυνζβθςαν ςτον παγκόςμιο χάρτθ μετά το Βϋ Ραγκόςμιο Ρόλεμο, ςτισ επαναςτατικζσ τεχνολογικζσ εξελίξεισ που ςθμειϊκθκαν ςτισ μεταφορζσ και τισ τθλεπικοινωνίεσ αλλά και ςε άλλουσ παράγοντεσ (Κόντθσ, Φακιολάσ, 2002). Θ ανκρϊπινθ ιςτορία, όμωσ, αποτελεί μια ςυνεχι πορεία μετακινιςεων, μετεγκαταςτάςεων, επεκτάςεων και κατοχϊν με φυςικό επακόλουκο τισ οικονομικζσ, κοινωνικζσ, πολιτικζσ ανακατατάξεισ, που υπαγορεφουν μια εντελϊσ νζα κατάςταςθ, όπου πολιτιςμοί και ομάδεσ διαπλζκονται κι αλλθλεπιδροφν. Βαςικόσ ςτόχοσ, ωςτόςο, κάκε ςφγχρονθσ κοινωνίασ είναι να ξεπεραςτοφν οι ςυγκρουςιακζσ καταςτάςεισ οικονομικοφ και πολιτιςμικοφ περιεχομζνου και να επαναπροςδιοριςτοφν οι αντιλιψεισ «για τθ διαφορετικότθτα υπό το πρίςμα τθσ ομαλισ και παραγωγικισ ςυμβίωςθσ και τθσ καλλιζργειασ τθσ αποδοχισ, με τελικό ηθτοφμενο τθν ιςορροπθμζνθ κι αρμονικι ςυνφπαρξθ» (Νικολάου, 2005:42). Άλλωςτε, όπωσ αναφζρει ο Μορζν Ζντ ςτο βιβλίο «Γθ και Ρατρίδα», «το ςτοιχείο που χαρακτθρίηει τθν ανκρωπότθτα είναι θ unitaσ multiplex, θ ενότθτα ςτθ διαφοροποίθςθ, θ γενετικι, εγκεφαλικι, πνευματικι και ςυναιςκθματικι ενότθτα 8

9 του είδουσ μασ, του οποίου οι αμζτρθτεσ δυνατότθτεσ εκφράηονται μζςω τθσ πολυμορφίασ των πολιτιςμϊν. Θ πολυμορφία είναι το πολφτιμο πετράδι ςτο ςτζμμα τθσ ανκρϊπινθσ ενότθτασ κι αντίςτροφα, θ ενότθτα είναι το πετράδι ςτο ςτζμμα τθσ ανκρϊπινθσ πολυμορφίασ. Ππωσ ακριβϊσ πρζπει να εδραιωκεί μια ηωντανι διαρκισ επικοινωνία ανάμεςα ςτο παρελκόν, ςτο παρόν και το μζλλον, ζτςι πρζπει να εδραιωκεί μια ηωντανι διαρκισ επικοινωνία ανάμεςα ςτα ξεχωριςτά πολιτιςτικά, εκνικά και φυλετικά χαρακτθριςτικά από τθ μια μεριά και από τθν άλλθ ςτθν απτι πραγματικότθτα ενόσ κόςμου που είναι θ πατρίδα όλθ τθσ ανκρωπότθτασ» ( Λουκζρθσ, Λωαννίδθ, 2003: ). Ρϊσ μποροφν, ωςτόςο, να ξεπεραςτοφν όλεσ αυτζσ οι διαφορζσ και ςυγκροφςεισ μεταξφ ανκρϊπων που ανικουν ςε διαφορετικά ζκνθ, αλλά καλοφνται να ηιςουν ςτο ίδιο κράτοσ; Θ διαχείριςθ τθσ πολυπολιτιςμικότθτασ απαςχολοφςε ανζκακεν τισ κοινωνίεσ. Θ ιςτορία τθσ ανκρωπότθτασ είναι γεμάτθ από εκνοκακάρςεισ και γενοκτονίεσ, όπωσ και από κατακερματιςμζνεσ πολυεκνοτικζσ κοινωνίεσ. Υπάρχουν, ωςτόςο, και κοινωνίεσ που κατάφεραν να ςυνυπάρξουν. Θ εκπαίδευςθ, αναμφιςβιτθτα, μπορεί να παίξει βαςικό ρόλο, κακϊσ «ωσ ςθμαντικι ςυνιςτϊςα του κοινωνικοφ ςυςτιματοσ, είναι ζνασ χϊροσ που επθρεάηει αλλά και επθρεάηεται από τισ ευρφτερεσ πολιτικζσ τοποκετιςεισ ςχετικά με τθ διαχείριςθ τθσ πολιτιςμικισ ετερότθτασ» (Νικολάου, 2008: 375). Το ςχολείο μπορεί να παίξει ρόλο ςτθν ομαλι ςυμβίωςθ των πολιτιςμϊν και να προςφζρει ςτουσ μακθτζσ τθν εμπειρία μιασ μεικτισ κοινωνίασ, υπό τθν προχπόκεςθ πωσ «θ δουλειά που γίνεται ςτθν τάξθ είναι ςχετικι με τα παιδιά και τα περιβάλλοντά τουσ, ότι ςζβεται τον κόςμο τουσ κι ανταποκρίνεται ςτισ ιδιαίτερεσ ανάγκεσ τουσ» ( UNESCO, 2004:5). Ζρευνεσ τθσ Κοινωνικισ Ψυχολογίασ ζδειξαν «πόςο ςθμαντικό είναι για τα παιδιά να βιϊνουν το ςχολείο ωσ μωςαϊκό διαφορετικϊν εκνικϊν και φυλετικϊν προελεφςεων» (Schnapper, Allemand: 93). Το πρόβλθμα τθσ ςυμβίωςθσ διαφορετικϊν πλθκυςμϊν είναι πολφ ζντονο ςτθν Ελλάδα, κακϊσ τα τελευταία χρόνια ζχει μετατραπεί ςε χϊρα υποδοχισ μεταναςτϊν, κυρίωσ από τα Βαλκάνια και τισ χϊρεσ τθσ Ανατολικισ Ευρϊπθσ. Ο αρικμόσ των μεταναςτϊν υπολογίηεται, ςφμφωνα με απογραφι του 2001, ςε , ενϊ ο ςυνολικόσ πλθκυςμόσ είναι Σιμερα ίςωσ ξεπερνά το , ανζρχεται δθλαδι κοντά ςτο 10% ςυνολικοφ πλθκυςμοφ. Ετερογενείσ ωσ προσ τθν εκνικι ςφνκεςθ, οι μετανάςτεσ προζρχονται κοντά 2 ςτουσ 3 από τισ γειτονικζσ βαλκανικζσ χϊρεσ, ενϊ λίγο παραπάνω από τουσ μιςοφσ προζρχονται από τθν Αλβανία. Ο αρικμόσ των αλλοδαπϊν μακθτϊν προςεγγίηει το 6% των μακθτϊν του δθμοτικοφ ςχολείου ( Κυπριανόσ, 2008). Αυτόσ ο μεγάλοσ αρικμόσ μακθτϊν με διαφορετικά πολιτιςμικά περιβάλλοντα που δζχτθκε θ Ελλάδα κατά τθ διάρκεια τθσ τελευταίασ εικοςαετίασ δθμιοφργθςε τθν ανάγκθ επανακακοριςμοφ οριςμζνων ςτόχων αλλά και μεκόδων τθσ 9

10 εκπαίδευςθσ κι ζκεςε επιτακτικά το ηιτθμα αναίρεςθσ οριςμζνων κυρίαρχων χαρακτθριςτικϊν τθσ μονοπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ. Ζτςι ζχουμε τθ κζςπιςθ του νόμου 2413/96 που αφορά ςτθ διαπολιτιςμικι εκπαίδευςθ, νζα ΔΕΡΡΣ και ΑΡΣ, τθ ςυγγραφι νζων ςχολικϊν εγχειριδίων κτλ. Πλα αυτά βζβαια είναι φυςικό επακόλουκο τθσ προςπάκειασ τθσ χϊρασ μασ να εναρμονιςτεί και να προςαρμοςτεί ςτισ διεκνείσ τάςεισ, όπωσ αυτζσ υπαγορεφονται από τισ Διεκνείσ Συμβάςεισ για τα ανκρϊπινα δικαιϊματα ( Ρανταηισ, 2008). Ολοζνα και περιςςότεροι οργανιςμοί και φορείσ, τοπικζσ και διεκνείσ, κυβερνθτικζσ και μθ οργανϊςεισ αςχολοφνται με το ηιτθμα τθσ δίκαιθσ και ιςότιμθσ εκπαίδευςθσ. Το πλαίςιο δράςθσ όλων αυτϊν των φορζων αναδιαμορφϊκθκε ςτο Dakar, κατά τθ διάρκεια του Ραγκόςμιου Εκπαιδευτικοφ Φόρουμ, τον Απρίλιο του Στο Dacar, ορίηονται μεταξφ άλλων οι ςτόχοι για μια εκπαίδευςθ χωρίσ διακρίςεισ ωσ προσ τθ κρθςκεία, τθ γλϊςςα, το φφλο, τισ ατομικζσ διαφορζσ και τον πολιτιςμό ( UNESCO, 2000). Στθν παροφςα εργαςία κα προςπακιςουμε να διαπιςτϊςουμε τθν φπαρξθ διαπολιτιςμικϊν ςτοιχείων μζςα ςτα νζα ανκολόγια κείμενα, τα οποία εφαρμόηονται επίςθμα ςτθν ελλθνικι εκπαίδευςθ τα τελευταία χρόνια (από το 2001 το ανκολόγιο τθσ Ε & ΣΤ τάξθσ και από το 2006 τα ανκολόγια των Α, Β,Γ και Δ τάξεων). Επιπλζον, ςτόχοσ μασ είναι να κατθγοριοποιιςουμε αυτά τα ςτοιχεία, προκειμζνου να διαπιςτωκεί το είδοσ τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ, που τείνει να επικρατιςει: θ τουριςτικι/ προςκετικι ι θ υψθλι / μεταςχθματιςτικι; Δεδομζνου πωσ αναλφουμε ελλθνικά ςχολικά εγχειρίδια κα ςυνεξετάςουμε και τθν φπαρξθ των αντίςτοιχων ελλθνικϊν κειμζνων. Με ποιον τρόπο προβάλλεται το ελλθνικό ςτοιχείο; Με τρόπο ιπιο, εκνοκεντρικό, ακραίο; Αναπαράγονται ςτερεότυπα για άλλουσ λαοφσ; Υπάρχουν ςτοιχεία που να εκφράηουν διάςταςθ ρατςιςτικι και προκατειλθμμζνθ; Τθν παρουςία των προαναφερκζντων ςτοιχείων κα αναλφςουμε και κα ερμθνεφςουμε με βάςθ το κεωρθτικό υλικό, το οποίο περιλαμβάνει κυρίωσ τισ αρχζσ, τισ διαςτάςεισ και προςεγγίςεισ αλλά και τθ νομοκεςία τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ. 2. Θ δομι τθσ ερευνθτικισ μελζτθσ Αναφορικά με τθ διάρκρωςθ τθσ ερευνθτικισ μελζτθσ, αποτελείται από τρία μζρθ: τθν αναςκόπθςθ τθσ ςχετικισ βιβλιογραφίασ, τθν αναλυτικι παρουςίαςθ τθσ μεκοδολογίασ και τθν ερμθνεία των αποτελεςμάτων. Ειδικότερα, ςτο πρϊτο κεφάλαιο κα αςχολθκοφμε με τθν ζννοια τθσ ταυτότθτασ και τθ ςφνδεςι τθσ με τθν ετερότθτα. Ρρόκειται για ζννοιεσ αμφίςθμεσ, αλλθλζνδετεσ και ο τρόποσ ςφνδεςισ τουσ εξθγεί ςε ςθμαντικό βακμό τθν αποδοχι ι μθ ενόσ ατόμου που ανικει ςε διαφορετικό πολιτιςμικό/ γλωςςικό περιβάλλον. Επιπλζον, κα μασ απαςχολιςει ο τρόποσ αντιμετϊπιςθσ τθσ ετερότθτασ, που 10

11 ςυνικωσ χαρακτθρίηεται από τθν επικράτθςθ αρνθτικϊν ςυμπτωμάτων: του εκνικιςμοφ, του ρατςιςμοφ, τθσ προκατάλθψθσ και των ςτερεοτφπων. Στο δεφτερο κεφάλαιο κα παρουςιαςτοφν οι εκπαιδευτικζσ πολιτικζσ διαχείριςθσ τθσ πολιτιςμικισ ποικιλίασ. Ριο ςυγκεκριμζνα, κα μιλιςουμε για το μοντζλο τθσ αφομοίωςθσ, τθσ ενςωμάτωςθσ και τθσ διαπολιτιςμικότθτασ. Αναφορικά με το διαπολιτιςμικό μοντζλο, κα αναφερκοφμε ςε κάποιουσ οριςμοφσ, ςτουσ ςτόχουσ, τισ αρχζσ, τισ κατευκφνςεισ, τισ διαςτάςεισ, τισ προςεγγίςεισ αλλά και ςτο νομικό πλαίςιο που το ςτθρίηει. Θ αναφορά ςε αυτά τα μοντζλα κρίνεται απαραίτθτθ, διότι μασ επιτρζπει να δοφμε τθν ανάπτυξθ τθσ διαπολιτιςμικισ εκπαίδευςθσ εξελικτικά: Ρϊσ ζχει διαφοροποιθκεί από τα πρϊτα τθσ βιματα, πϊσ ζχει εφαρμοςτεί και πϊσ ζχει επθρεάςει τθ ςυγγραφι των νζων Α.Ρ. και των νζων ςχολικϊν εγχειριδίων, που αποτελοφν και το ερευνϊμενο υλικό μασ. Στο τρίτο κεφάλαιο, το οποίο αποτελεί ουςιαςτικά ειςαγωγι του ερευνθτικοφ μζρουσ, κα μασ απαςχολιςει θ δφναμθ και θ αξία των ςχολικϊν εγχειριδίων, θ επιρροι τουσ ςτθ διαμόρφωςθ ςτάςεων, αφοφ τα ίδια αποτελοφν φορζα τθσ κυρίαρχθσ ιδεολογίασ. Στθ ςυνζχεια κα δοφμε το ενδιαφζρον των επιςτθμόνων για τθν ζρευνα των ςχολικϊν εγχειριδίων και τα αποτελζςματα παρεμφερϊν ερευνϊν. Το τζταρτο κεφάλαιο αφορά ςτθ μεκοδολογία τθσ εργαςίασ. Ωσ ερευνθτικό εργαλείο χρθςιμοποιείται θ ποιοτικι ανάλυςθ περιεχομζνου και πιο ςυγκεκριμζνα το παράδειγμα τθσ ςυγκεφαλαίωςθσ. Στθ ςυνζχεια κακορίηεται και παρουςιάηεται το υπό ζρευνα υλικό. Κα αναφερκοφμε ςτουσ λόγουσ που μασ οδιγθςαν ςτθν επιλογι του, ςτισ ςυνκικεσ κάτω από τισ οποίεσ διαμορφϊκθκε και ςτα τυπικά χαρακτθριςτικά του. Κα οριςτεί θ κατεφκυνςθ τθσ ανάλυςθσ και θ ςυγκρότθςθ του ςυςτιματοσ κατθγοριϊν και τα ερευνθτικά ερωτιματα και κα παρουςιαςτεί το υλικό ανά τεφχοσ. Κα ακολουκιςει θ παρουςίαςθ των αποτελεςμάτων και θ επανεξζταςθ των ςυςτιματοσ κατθγοριϊν βάςει τθσ κεωρίασ και του υλικοφ και μια προςπάκεια ερμθνείασ των δεδομζνων ςτθν κατεφκυνςθ των βαςικϊν ερωτθμάτων. Κα κλείςουμε τθν εργαςία με κάποια γενικά ςυμπεράςματα-προτάςεισ. 11

12 Αναςκόπθςθ ςχετικισ βιβλιογραφίασ Κεφάλαιο πρϊτο: ταυτότθτα κι ετερότθτα Ζννοια - είδθ ταυτότθτασ ςφνδεςι τθσ με τθν ετερότθτα Θ νεωτερικότθτα, με τθν ανάδειξθ του υποκειμζνου ςε κεντρικό ςτοιχείο των ςφγχρονων κοινωνιϊν και του ευρωπαϊκοφ πολιτιςμοφ, κζτει επιτακτικά το ηιτθμα τθσ ταυτότθτασ τόςο ςε ατομικό επίπεδο όςο και ςε ςυλλογικό. Οι κλαςικοί τθσ κοινωνικισ κεωρίασ -Μαρξ, Βζμπερ, Ηίμελ- αςχολικθκαν με το κζμα τθσ ταυτότθτασ και τον τρόπο ςυγκρότθςισ τθσ. Από το τζλοσ, όμωσ, του 20ου αιϊνα, ζχει αποτελζςει επίκεντρο των ςυηθτιςεων των κοινωνικϊν επιςτθμϊν, κυρίωσ εξαιτίασ τθσ παρουςίασ μεγάλου αρικμοφ μεταναςτϊν ςε πολλζσ χϊρεσ (Jenkins, 2007). Ρρόκειται για μια ζννοια αμφίςθμθ: από τθ μια μεριά ςθμαίνει τθν απόλυτθ ομοιότθτα ι ιςότθτα ανάμεςα ςε άτομα, ομάδεσ, απόψεισ, πράγματα, ςφμβολα, τα οποία ταυτίηονται το ζνα με το άλλο αντίςτοιχα και από τθν άλλθ μεριά υποδθλϊνει το ςφνολο των χαρακτθριςτικϊν που διαφοροποιοφν κάποιον ι κάτι από κάτι άλλο. Κι ανάμεςα υπάρχει μια αμφιβολία. Εμπεριζχει, δθλαδι, δυο κριτιρια για τθ ςφγκριςθ των πραγμάτων: τθν ομοιότθτα και τθ διαφορά (Jenkins, 2007:27). Θ ατομικι ταυτότθτα, ωςτόςο, δεν ζχει νόθμα ωσ πρόταςθ ζξω από τον κόςμο των άλλων ανκρϊπων. Τα άτομα είναι μοναδικά και ποικίλα, θ ατομικότθτα, όμωσ, ςυγκροτείται εξολοκλιρου κοινωνικά. Θ διαμόρφωςι τθσ ζχει τισ ρίηεσ τθσ ςτισ παρκενικζσ διαδικαςίεσ κοινωνικοποίθςθσ. Ο Φρόυντ αναφζρει πωσ το άτομο ςτθν αρχι δεν ζχει καμιά ταυτότθτα, αλλά τθν καταςκευάηει αςυνείδθτα μζςω τθσ ταφτιςισ του με τουσ άλλουσ. Ο προςδιοριςμόσ τθσ, αρχικά, ςχετίηεται με τθν επικυμία και το φόβο, δυο ςυναιςκιματα δυναμικά που χτίηονται και ςμιλεφονται ςε ςχζςθ με ερεκίςματα που παίρνει το παιδί πρωτίςτωσ από τθ μθτζρα και τον 12

13 πατζρα και ςτθ ςυνζχεια από το ςτενό κοινωνικό περιβάλλον. Το παιδί, ζτςι, διαμορφϊνει το βιωματικό του πεδίο, όντασ το ίδιο ανϊριμο να ελζγξει και να κζςει υπό κρίςθ το περιβάλλον του. Στθν εφθβεία υπάρχει κάποια αμφιςβιτθςθ, μια προςπάκεια αυτοπροςδιοριςμοφ, όμωσ το άτομο δεν μπορεί να ελζγξει τα βιϊματά του, να τα αφαιρζςει ι να τα αντικαταςτιςει (Λζκκασ, Γράψασ: 135). Συνεπϊσ, «διαμορφϊνονται ταυτότθτεσ πρωτογενείσ, πιο ιςχυρζσ και πιο ανκεκτικζσ ςτισ μεταβολζσ του κατοπινοφ βίου από ό,τι άλλεσ» ( Jenkins, 2007: 48). Το άτομο είναι, όμωσ, ον πολυταυτοτικό, ζχει δθλαδι πολλζσ ταυτότθτεσ (εκνοτικι, κρθςκευτικι, πολιτιςμικι, κοινωνικι, φυλετικι κτλ), κακεμιά από τισ οποίεσ ζχει διαφορετικι βαρφτθτα κι επθρεάηεται, ςφμφωνα με τον Pares I Maicas, από διάφορουσ παράγοντεσ, όπωσ είναι θ επικράτεια, θ εκνικι κυριαρχικι ομάδα, οι κοινωνικζσ δομζσ, θ κρθςκεία, θ γλϊςςα, θ εκπαίδευςθ και τα ΜΜΕ ( Maicas, 1997: 50). «Το «εγϊ» όχι μόνο καταςκευάηεται αλλά και ςυγκαταςκευάηεται μαηί με τα άλλα άτομα που αποτελοφν το ςφμπαν μασ, δθλαδι θ προςωπικι ταυτότθτα είναι ςυλλογικι» ( Camilleri, 1998: 253). Θ ζννοια τθσ ςυλλογικισ ταυτότθτασ ςυνδζεται ςτενά με τθν ζννοια τθσ κουλτοφρασ, θ οποία δεν είναι μια κλθρονομιά αλλά ςυνεχισ διαπραγμάτευςθ, μια ςχζςθ. Αποτελείται από ζνα ςφνολο χαρακτθριςτικϊν, που ςυγκροτοφν ζνα ςυνεκτικό πολιτιςτικό ςχιμα, το οποίο προςφζρει ςτα άτομα ζνα πλαίςιο αναφοράσ, από όπου αντλοφνται τα μοντζλα ςυμπεριφοράσ, που με τθ ςειρά τουσ ρυκμίηουν τόςο τισ ςχζςεισ ανάμεςα ςτα μζλθ τθσ ομάδασ όςο και τισ ςχζςεισ τθσ ομάδασ με τισ άλλεσ. Ρϊσ, όμωσ, κακορίηεται; Ο κακοριςμόσ τθσ, κατά τον Μπαρκ (1966), είναι διαδικαςτικόσ, μζροσ τθσ ςυνεχοφσ οργάνωςθσ τθσ αλλθλόδραςθσ και τθσ κακθμερινότθτασ αλλά και μζροσ ενόσ ευρφτερου ςφμπαντοσ βιωμάτων, το οποίο ζχει με τθ ςειρά του είναι μζροσ του υλικοφ κόςμου των αιτιϊν και των αποτελεςμάτων (Jenkins, 2007: 158). Είναι ζνα παιχνίδι που παίηεται πρόςωπο με πρόςωπο, όπωσ αναφζρει και ο Boon (1982). «Είναι θ κατανόθςθ εκ μζρουσ του εαυτοφ μασ αυτοφ που είμαςτε και αυτοφ που είναι οι άλλοι οι άνκρωποι και, αντιςτοίχωσ, θ κατανόθςθ εκ μζρουσ των άλλων ανκρϊπων του εαυτοφ τουσ και των άλλων (ςτουσ οποίουσ περιλαμβανόμαςτε κι εμείσ)» (Jenkins, 2007: 29). Δε γεννιζται, ςυνεπϊσ, από ζνα μεμονωμζνο άτομο οφτε είναι απλό προϊόν των κοινωνικϊν μορφϊν, αλλά ςυγκροτείται ςε ζνα πλαίςιο ςχζςεων και εμπερικλείει πάντα τθ διαφορετικότθτα, τθ ςχζςθ μασ με τουσ άλλουσ, με τον κόςμο. Οφείλουμε, λοιπόν, να αναγνωρίςουμε πωσ κάκε φορά που ορίηεται ζνα ςφνολο, ορίηεται και το ςυμπλιρωμά του ι το αντιφατικό του. Κάκε φορά δθλαδι που περιχαρακϊνεται μια ταυτότθτα, ςχθματίηεται θ ζννοια των αντίςτοιχων ετεροτιτων, που περιζχουν όλα όςα δεν είναι μζςα ςτθν ταυτότθτα. Στο επίπεδο τθσ κοινωνίασ, θ ταυτότθτα, και μάλιςτα θ πολιτιςμικι, ςυμποςοφνται ζμπρακτα 13

14 ςτθ βαςικι δυαδικότθτα του ανικειν και του μθ ανικειν ςε ομάδα : «ςτο μεν ατομικό επίπεδο εκδθλϊνεται ωσ προςχϊρθςθ προσ / ζνταξθ ςε ι αποχϊρθςθ από κάποια κοινωνικι ομάδα ανκρϊπων, ςτο δε ςυλλογικό επίπεδο «αξιοποιείται» ωσ πρόκριμα ειςδοχισ/ ενςωμάτωςθσ ι απόρριψθσ/ αποβολισ» (Λζκκασ, Γράψασ, 2003: 131). «Το εμείσ και το οι άλλοι ειςάγονται ςε τροχιζσ μανιχαϊςτικϊν διχαςμϊν, όπου το βαςικό ηεφγοσ του «καλοφ ( εμείσ) κακοφ (οι άλλοι) πλαιςιϊνεται από αποχρϊςεισ τιμισ ατιμίασ και άλλων φορτιςμζνων αξιολογικϊν προεκτάςεων ςτο λεκτικό επίπεδο: θ ίδια θ ενζργεια χρωματίηεται κετικι αρνθτικι με λεκτικά ςφμβολα: επιορκία/ προςαρμογι, δεκτικότθτα/ξενομανία, αρνθςιπατρία/ αποδθμία, ςταςιαςμόσ/ επανάςταςθ» ( Λζκκασ, Γράψασ, 2003: 165). Ζτςι, θ επικοινωνία μεταξφ ατόμων που ανικουν ςε διαφορετικζσ κουλτοφρεσ ςυναντά εμπόδια και θ αναγνϊριςθ τθσ ετερότθτασ είναι προβλθματικι. Ο κακζνασ κεωρεί ωσ αυτονόθτο ζμφυτο κακετί που του υπαγορεφεται από τθν κουλτοφρα του, ενϊ δυςκολεφεται να κατανοιςει τον άλλον. Σε αυτό ςυμβάλλει και το γεγονόσ ότι θ ζννοια τθσ ταυτότθτασ παραπζμπει ςε τρεισ βαςικζσ ιδζεσ: τθσ ςτακερότθτασ, τθσ ομοιότθτασ και τθσ ενότθτασ. Κατά πόςο όμωσ ιςχφουν, δεδομζνου ότι θ ταυτότθτα διαμορφϊνεται από μακροχρόνιεσ και πολφπλοκεσ ιςτορικζσ, κοινωνικζσ και πολιτιςτικζσ διαδικαςίεσ; Θ ταυτότθτα δεν είναι κάτι ςτατικό και ςτακερό, αλλά προϊόν μιασ ςυνεχοφσ διαπάλθσ ανάμεςα ςτα άτομα ι ςε ομάδεσ. Το ατομικό, άλλωςτε, ζχει πάψει εδϊ και καιρό να κεωρείται ωσ μονάδα. Το ζδειξαν με εξαιρετικό τρόπο ο Φρόυντ και λογοτζχνεσ, όπωσ ο εμπϊ, ο Ριραντζλο, ο Ρρουςτ, ο Μουηίλ. «Το ίδιο ιςχφει α fortiori και για τθν ομάδα. Ο άλλοσ εμφανίηεται πλζον ωσ ζνα ςυςτατικό ςτοιχείο τθσ ταυτότθτασ» ( Βρφηασ, 2003:171). Για το Μαφεηολί το άτομο δεν είναι πια κφριο του εαυτοφ του και τθσ ιςτορίασ του. Το εγϊ εγκαταλείπει τθ ςκθνι και τθ κζςθ του παίρνουν οι ομάδεσ. Οι ςφγχρονεσ κοινωνίεσ ζχουν ποικιλία ομάδων. Οι ομάδεσ αυτζσ, οι «φυλζσ», όπωσ τισ αποκαλεί ο Μαφεηολί, δεν είναι ςτακερζσ οφτε αυςτθρά δομθμζνεσ. «Το ςφγχρονο πνεφμα των φυλϊν χαρακτθρίηεται από ρευςτότθτα, ςυγκεντρϊςεισ τθσ ςτιγμισ και διαςκορπιςμό» ( Βρφηασ, 2003: 185). Κανζνα άτομο ι ομάδα δεν μπορεί να είναι ςίγουρο για τθν ταυτότθτά του. Επιπλζον, ςε μια κοινωνία ο οποιοςδιποτε μπορεί να εκλθφκεί ταυτόχρονα ωσ όμοιοσ και διαφορετικόσ. Ο όμοιοσ δεν είναι πάντα αυτόσ με τον οποίο ςυνδεόμαςτε με δεςμοφσ ςυμπάκειασ κι αλλθλεγγφθσ. Επιπλζον, ο Κοζν (1985) υποςτιριξε πωσ οι δεςμοί τθσ κοινότθτασ περιςςότερο ςυςςωρεφουν παρά ενςωματϊνουν: αυτό που πραγματικά διατθρείται κοινό δεν είναι πολφ ουςιαςτικό, κακϊσ είναι μορφι παρά περιεχόμενο. Το περιεχόμενο διαφζρει ςθμαντικά μεταξφ των μελϊν. Διαφορζσ απόψεων μεταξφ των μελϊν τθσ ίδια κοινότθτασ είναι φυςιολογικζσ και αναπόφευκτεσ. Καλφπτονται από μια μάςκα ςυμφωνίασ και ςφγκλιςθσ που προζρχεται από κοινά κοινοτικά ςφμβολα και από τθ ςυμμετοχι των μελϊν τθσ 14

15 κοινότθτασ ςε μια κοινι ςυμβολικι γλϊςςα που ςυγκροτεί και τονίηει τα όρια μεταξφ μελϊν και μθ μελϊν ( Jenkins, 2007: 176). Ωςτόςο, οι διαφορετικζσ κουλτοφρεσ του πλανιτθ δεν είναι ανεξάρτθτεσ κι απομονωμζνεσ μονάδεσ, κλειςτζσ ςτον εαυτό τουσ, αλλά βαςίηονται ςε μια δυναμικι ςχζςθ αλλθλεπίδραςθσ κι αλλθλεξάρτθςθσ. «Δεν υπάρχει απόλυτα ενοποιθμζνθ κουλτοφρα. Θ ενοποιθμζνθ κουλτοφρα είναι μια κλειςτι κουλτοφρα, που καταλιγει ςε αδιζξοδο γίνεται μιςαλλόδοξθ ξενοφοβία και ρατςιςμό» (Βρφηασ, 2003: 193). Κι ο ξζνοσ, όπωσ αναφζρει ο Ηίμελ, δεν είναι κάποιοσ που κατοικεί ςε ζναν άλλο πλανιτθ, αλλά αποτελεί «ςυςτατικό ςτοιχείο τθσ ομάδασ» (Βρφηασ, 2003: 189). Ο άνκρωποσ οφείλει να ξεπεράςει τα πολιτιςτικά ςχιματα που τον αποςτεροφν και τον απομονϊνουν όχι μόνο από τουσ άλλουσ αλλά κι από τον εαυτό του. Ο εαυτόσ υπάρχει μζςω των ςχζςεων με τουσ άλλουσ. «Ο εαυτόσ είναι προϊόν των άλλων, τουσ οποίουσ παράγει με τθ ςειρά του... Ο άλλοσ προκαλεί αρχικά φόβο και θ πρϊτθ αντίδραςθ είναι θ αναδίπλωςθ ςτον εαυτό και θ φυγι ςτθν ψευδαίςκθςθ τθσ αυτάρκειασ. Πταν όμωσ ξεπεραςτεί ο φόβοσ και ακολουκιςει το άνοιγμα ςτον Άλλο, τότε γίνεται ςιγά ςιγά φανερό ότι δεν μπορεί να υπάρξει πλθρότθτα χωρίσ αυτόν» (Βρφηασ, 2003: 182). 1.2 Ετερότθτα κι ελλθνικι κοινωνία Δεν είναι θ πρϊτθ φορά που ςτθν Ελλάδα κατοικοφν άνκρωποι με διαφορετικζσ εκνοτικζσ και πολιτιςτικζσ καταβολζσ οφτε θ πρϊτθ φορά που ςτθ χϊρα μασ ςθμειϊνεται μαηικι ειςροι ξζνων. Οι εικόνεσ του «ξζνου», του «άλλου» και του «διαφορετικοφ» αναγνωρίηονται ςε αναπαραςτάςεισ ιδθ από τθν εποχι των πρϊτων οργανωμζνων κοινωνιϊν. Στθν Αρχαιότθτα, χαρακτθριςμοί για τουσ ξζνουσ ανιχνεφονται ςτον Αιςχφλο και τον Αριςτοφάνθ, γεγονόσ που επαλθκεφει μια ςχεδόν κακολικι ανάγκθ του κάκε ανκρϊπου να ςχθματίηει ωσ μζλοσ μιασ μικρότερθσ ι ευρφτερθσ ομάδασ τόςο για τον εαυτό του όςο και για τουσ άλλουσ, μια εικόνα που είναι ςυνικωσ απλοποιθμζνθ και επίμονθ. Αυτι θ εικόνα μετατρζπεται ςε γενίκευςθ, απλουςτεφεται, μονιμοποιείται και ςυχνότατα καταλιγει ςε εκνικό ι πολιτιςτικό ςτερεότυπο. Ππωσ υποςτθρίηουν και οι Bourdieu, Swartz & Cunningham, μζςα από τθν αποτφπωςθ τθσ εικόνασ του «μετανάςτθ» κακρεπτίηεται και θ εικόνα ενόσ λαοφ. Είναι πλζον κοινά αποδεκτό ότι θ εικόνα ενόσ λαοφ για τον εαυτό του δεν μπορεί να υπάρξει παρά μόνο ςε αντιδιαςτολι με τθν εικόνα του «άλλου» του «ξζνου» και ςτθν περίπτωςι μασ μζςα από τθν «εικόνα του μετανάςτθ» (Καρακίτςιοσ, Καραςαββίδου, 2005). 15

16 «Ο αποκλειςμόσ του ξζνου φτάνει ςτθν ακραία μορφι του ςτο ςυλλογικό φανταςιακό, όταν εμφανίηονται μφκοι, οι οποίοι βεβαιϊνουν τθν φπαρξθ τερατωδϊν φυλϊν. Φυλζσ που ηουν εν γζνει «αλλοφ», πζρα από τον ποταμό ι τθ κάλαςςα, πζρα από τα βουνά ι τισ εριμουσ» ( Στενοφ, 1998: 16). Ο ξζνοσ, ςυνεπϊσ, του οποίου θ όψθ, οι κοινωνικζσ ςυμπεριφορζσ ( κυρίωσ ςεξουαλικότθτα και διατροφι), οι πολιτιςτικζσ αναφορζσ (ιδίωσ γλωςςικζσ ι κρθςκευτικζσ) διαφζρουν ςθμαντικά από αυτζσ τθσ κυρίαρχθσ ομάδασ, μπορεί να ταυτιςτεί με το «τζρασ». Ζτςι, ςτθν αρχαιότθτα μποροφμε να επιςθμάνουμε τθν φπαρξθ των Λαιςτρυγόνων και των Κυκλϊπων τθσ Οδφςςειασ. Επιπλζον, μια από τισ πρϊτεσ «εγκυκλοπαίδειεσ» που δίνει τθν κατάλογο των τερατόμορφων φυλϊν είναι αυτι του Ρλίνιου του Ρρεςβφτερου. Θ ςφνδεςθ το άγριου και του τζρατοσ με τον ξζνο εξακολουκεί να υπάρχει μζχρι τα τζλθ του Μεςαίωνα. Επιπλζον, ασ μθν ξεχνάμε και τθ ριςθ: «Ρασ μθ Ζλλθν βάρβαροσ εςτί». Οι αρχαίοι Ζλλθνεσ είχαν πλάςει τθ λζξθ βάρβαροσ για να δθλϊςουν τον ξζνο, του οποίου θ ομιλία, που μοιάηει με τραυλιςμό ι μουρμοφριςμα, περιορίηεται ςε μια διαρκι ονοματοποιία «βαρ-βαρ-βαρ», κάτι ςαν ακατανόθτοσ βορβορυγμόσ. Ζχουμε να κάνουμε με μια από τισ αρχαιότερεσ φωνθτικζσ εκδθλϊςεισ τθσ απόρριψθσ του ξζνου λόγω αδυναμίασ επικοινωνίασ μαηί του. Για να καταδικάςουμε τθ γραπτι ι προφορικι γλϊςςα του ξζνου δεν ζχουμε ανάγκθ από νεολογιςμοφσ. Για να καταγγείλουμε τθν αδυναμία επικοινωνίασ με τον άλλο, αρκεί να ποφμε είναι : αραβικά, κινζηικα, ελλθνικά. «Θ γλϊςςα, ςυνεπϊσ εδϊ αποδεικνφεται ο κφριοσ δείκτθσ τθσ ξενοφοβίασ, αν όχι και του ρατςιςμοφ» ( Στενοφ, 1998: 55). Στισ μζρεσ μασ δεν είναι μποροφμε να διακθρφττουμε ότι ο ξζνοσ είναι ηϊο. Ωςτόςο, ςυχνά υπονοείται, με βάςθ παλαιά ςτερεότυπα, ότι θ κοινωνικι ςυμπεριφορά του ςε κζματα διατροφισ, ςεξουαλικότθτα, ενδυμαςίασ, κατοικίασ τον κατατάςςει ςτο μεταίχμιο τθσ ανκρϊπινθσ φφςθσ. Στθν ζκταςθ που καταλαμβάνει ςιμερα θ Ελλάδα τα ςθμάδια τθσ παρουςίασ εκνοτικά διαφορετικϊν πλθκυςμιακϊν ομάδων είναι ζντονα, όπωσ είναι και οι χωρικοί και οι κοινωνικοί διαχωριςμοί των πλθκυςμϊν ολόκλθρων χωριϊν και πόλεων με βάςθ τθν ιδιαίτερθ εκνοτικι τουσ καταγωγι. Μια ςειρά ομάδων με διαφορετικι γλϊςςα και κρθςκεία ζηθςαν και ςυνεχίηουν να διαβιοφν ςτα όρια τθσ ελλθνικισ επικράτειασ. Στο ηιτθμα του προςδιοριςμοφ τθσ φπαρξθσ των μειονοτιτων ςτθν Ελλάδα διακρίνουμε με τομι του 1970 δφο φάςεισ: κατά τθν πρϊτθ φάςθ και φςτερα από τισ ανακατατάξεισ του Α Ραγκοςμίου Ρολζμου και τθσ Μικραςιατικισ καταςτροφισ οι μειονότθτεσ ςτθν Ελλάδα ιταν κυρίωσ εκνοτικζσ, όπωσ πρόςφυγεσ ( , ςφμφωνα με απογραφι του 1928) από τθν ανατολικι και βόρεια Κράκθ, τθ Βόρειο Ιπειρο και Μικρά Αςία, ομοεκνείσ δθλαδι, πλθν ελαχίςτων εξαιρζςεων, αρκετοί εκ των οποίων ιταν δίγλωςςοι. Αυτοί δεν ξεχϊριηαν μόνο ωσ προσ τθ γλϊςςα αλλά και τθ νοοτροπία, τισ ςυνικειεσ. Ωςτόςο, τα άτομα 16

17 αυτά ενςωματϊκθκαν ςτθν ελλθνικι κοινωνία. Μειονότθτεσ όμωσ υπιρξαν κι άλλεσ, όπωσ θ αναγνωριςμζνθ από τθ ςφμβαςθ τθσ Λωηάννθσ μειονότθτα των μουςουλμάνων τθσ δυτικισ Κράκθσ, κακϊσ και των ακιγγάνων, αλλά και κρθςκευτικζσ, όπωσ των κακολικϊν, των προτεςταντϊν, των παλιοθμερολογιτϊν, των ευαγγελικϊν, των μαρτφρων του Λεχωβά. Τα δεδομζνα αυτά άρχιςαν να διαφοροποιοφνται από τα μζςα τθσ δεκαετίασ του 70 εξαιτίασ τθσ άφιξθσ ςτθν Ελλάδα παλιννοςτοφντων αρχικά και μεταναςτϊν μετά (Αραπατηι, 2008). Στθν ιςτορικι του πορεία το νεοελλθνικό κράτοσ κατάφερε να αφομοιϊςει τουσ διαφορετικοφσ ωσ προσ τθ γλϊςςα και ωσ προσ τθν εκνοτικι καταγωγι πλθκυςμοφσ τθσ επικράτειάσ του. Θ νεωτερικότθτα, με τθν ενοποιθτικι και ομογενοποιθτικι ιδζα του ζκνουσ-κράτουσ, είναι αλικεια πωσ εξαςφάλιςε μεγάλο διάςτθμα «θςυχίασ», ζχοντασ τακτοποιιςει και περιορίςει ηθτιματα ετερότθτασ ςτο πλαίςιο των εκνικϊν κρατϊν, το κακζνα από τα οποία και ανάλογα πϊσ το εξυπθρετοφςε, διαμόρφωνε τθν εκνικι του ιδεολογία και τον τρόπο εκνικισ υπαγωγισ, άλλοτε με το δίκαιον του αίματοσ και άλλοτε με το δίκαιον του εδάφουσ ( Νικολάου, 2005). Θ ζλευςθ, όμωσ, ενόσ ςθμαντικοφ αρικμοφ οικονομικϊν προςφφγων ςε ςυνδυαςμό με τισ επιδράςεισ των μεγάλων οικονομικϊν, κοινωνικϊν και πολιτικϊν αλλαγϊν που ζλαβαν χϊρα ςε παγκόςμιο επίπεδο δθμιοφργθςαν ηιτθμα μεταναςτϊν. Στθν Ελλάδα τα τελευταία χρόνια καταγράφονται περίπου 150 εκνότθτεσ. Αλβανοί: , Βοφλγαροι και ουμάνοι: , Λνδοί &Ρακιςτανοί: , Ρολωνοί:90.000, Αιγφπτιοι: , Φιλιππινζηοι: ( Μαυρομάτθσ, 2008). Ο αρικμόσ τουσ αναλογεί ςτο 10% περίπου του απογεγραμμζνου πλθκυςμοφ. Αν ξεπερνοφςε κάποιο οριακό ποςοςτό, δε κα ιταν ίςωσ εκτόσ πραγματικότθτασ το ενδεχόμενο απειλισ τθσ κρατικισ ςυνοχισ, κακϊσ και τθσ εκνολογικισ, κοινωνικισ και γλωςςικισ ομοιογζνειασ του πλθκυςμοφ τθσ, αν λάβει κανείσ υπόψθ και τθν εξελιςςόμενθ ςτθν Ελλάδα δθμογραφικι πτϊςθ (Ραπαρίηοσ, 2001). Επομζνωσ, απειλείται θ εκνικι ταυτότθτα περιςςότερο από κάκε άλλθ φορά; «Θ εκνικι ταυτότθτα δεν μπορεί να κατανοθκεί οντολογικά και ουςιοκρατικά, κακϊσ δεν αποτελεί μια ουςία αιϊνια και αναλλοίωτθ. Οφτε μια ςυνζχεια και ομοιογζνεια ενόσ πεπρωμζνου τθσ φυλισ που τθν οδθγεί μζςα από τισ περιπζτειεσ τθσ ιςτορίασ. Δεν υπάρχει ςτθν εκνικι ταυτότθτα οφτε ζνα κακαρό υπόςτρωμα αίματοσ, οφτε θ αποκλειςτικότθτα μιασ γθσ, οφτε μια κακαρι γλϊςςα. Αντίκετα, τα πάντα είναι ρευςτά και ςυντίκενται κι αποςυντίκενται μζςα από τθν γεγονότα και τισ ςυγκυρίεσ τθσ ιςτορίασ» ( Λίποβατσ, 1994: 119). Θ ελλθνικι εκνικι ταυτότθτα ζχει τα εξισ ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά: «τθν αποτυχία εκςυγχρονιςμοφ τθσ κοινωνίασ από ενδογενείσ δυνάμεισ, τθν αντεςτραμμζνθ ςχζςθ ζκνουσ κράτουσ, το αμυντικό ςφνδρομο αυτοαποκλειςμοφ από τα διεκνι πράγματα, τθ ςυνενοχι κράτουσ εκκλθςίασ, τθ μετάκεςθ εςωτερικϊν προβλθμάτων ςε εκνικά ηθτιματα, τθ διαιϊνιςθ τθσ μυκολογικισ νοοτροπίασ, τθν απάρνθςθ τθσ αντιφατικισ πραγματικότθτασ, το διχαςμό τθσ ταυτότθτασ ανάμεςα ςε Ευρϊπθ κι Ανατολι» 17

18 (Λίποβατσ, 1994: 124). Στθν Ελλάδα, το ζκνοσ υπιρχε ιδθ πριν από το κράτοσ. Από τα μζςα του 19ου αι ( 1843/1844) επικράτθςε μζςα από τουσ κρατικοφσ και εκπαιδευτικοφσ μθχανιςμοφσ μια παράδοξθ μορφι δθμοκρατίασ και εκνικισ ταυτότθτασ, «χαρακτθριηόμενθ από τθ διαςτροφικι κατάχρθςθ του κοινοβουλευτικοφ πολιτεφματοσ από τα πελατειακά ςυμφζροντα και από τα ρομαντικά, αντιδραςτικά κθρφγματα περί «Μεγάλθσ Λδζασ» (Λίποβατσ, 1994: 125). Δθμιουργικθκε το ψευτοδίλθμμα «παράδοςθ» ι «εκςυγχρονιςμόσ», όπου και οι δυο ζννοιεσ αποτελοφςαν μφκο, που εμπόδιςε τθν απρόςκοπτθ κοινωνικοπολιτικι και πολιτιςμικι εξζλιξθ τθσ χϊρασ. Πλα αυτά οδιγθςαν ςτθ ρομαντικι υποςταςιοποίθςθ του ζκνουσ, ωσ μιασ αναλλοίωτθσ, αιϊνιασ, ουςίασ που είναι μια νεφελϊδθσ ζννοια-μφκοσ, ανεξάρτθτθ από τισ επιδόςεισ και τισ επικυμίεσ των ςυγκεκριμζνων ατόμων που αποτελοφν τον ελλθνιςμό. Θ ςτάςθ λοιπόν τθσ ελλθνικισ κοινωνίασ απζναντι ςτο ξζνο ςτοιχείο είναι ςυνικωσ αμυντικι κι αυτό δεν είναι τυχαίο, δεδομζνου πωσ θ ίδια θ κοινωνία είναι βακιά αμυντικι. «Θ άμυνα δε αυτι, νευρωτικοφ τφπου, αποκρυςταλλϊκθκε γφρω από το μφκο τθσ ελλθνικότθτασ και τον πολυμζτωπο αγϊνα ενάντια ςτθν ξενικι νεοτερικότθτα τθσ δφςθσ, όπωσ και ενάντια ςτθ δαιμονοποιθμζνθ και υπερτιμθμζνθ ωσ προσ τισ δυνάμεισ τθσ αλλά υποτιμθμζνθ ωσ προσ το επίπεδο ανάπτυξισ τθσ, Τουρκία» (Λίποβατσ, 1994: 127). Υπό το φόβο, λοιπόν τθσ απειλισ τθσ εκνικισ ταυτότθτασ βαςικά ςυμπτϊματα τθσ εκνικισ ταυτότθτασ είναι ο εκνικιςμόσ, ο ρατςιςμόσ, θ προκατάλθψθ, τα ςτερεότυπα και θ ξενοφοβία. 1.3 Συμπτϊματα εκνικισ ταυτότθτασ Οι Hannaford (1996), Omi &Winant, (1994) αναφζρουν πωσ «κάκε φορά που ομάδεσ με διαφορετικά φυλετικά, εκνικά και πολιτιςμικά χαρακτθριςτικά αλλθλεπιδροφν, αναπτφςςονται ο εκνοκεντριςμόσ, οι διακρίςεισ, ο ρατςιςμόσ, θ ξενοφοβία, τα ςτερεότυπα και οι προκαταλιψεισ» (Banks, 2004: ). Οι όροι αυτοί μασ απαςχολοφν ςυχνά κατά τθ διάρκεια τθσ τελευταίασ δεκαπενταετίασ, ςθματοδοτϊντασ τισ προςπάκειεσ χαρακτθριςμοφ των διακζςεων και των αντιδράςεων ζναντι τθσ παρουςίασ εκνικά και εκνοτικά διαφορετικϊν ανκρϊπων Εκνικιςμόσ Σφμφωνα με τον Βαλλερςτάιν, το κράτοσ προθγείται του ζκνουσ κι όχι το αντίςτροφο. Από τθ ςτιγμι που κα αναγνωριςτεί θ κυριαρχία του, ζχει τθν τάςθ να καλλιεργεί το εκνικό αίςκθμα για να αποφφγει τθν εξωτερικι επιβουλι και τθν εςωτερικι αποςφνκεςθ. Ο εκνικιςμόσ υποςτθρίηει τθν αρχι τθσ εναρμόνιςθσ του κράτουσ, του ζκνουσ και τθσ κουλτοφρασ και ςυνίςταται ςτθν προςπάκεια να ςυνταυτιςτοφν κράτοσ και κουλτοφρα. «Αναγνωρίηει τθν ομοιογενι πολιτιςτικι 18

19 οντότθτα ωσ κεμζλιο τθσ πολιτικισ ηωισ και πρεςβεφει τθν υποχρεωτικι πολιτιςμικι ενότθτα αρχόντων και αρχόμενων» (Βρφηασ, 2003:203). Στθν πραγματικότθτα είναι θ αξίωςθ πωσ «θ πολιτικι εξουςία κα πρζπει να αντανακλά τθν πολιτιςμικι ομοιογζνεια, ςφμφωνα με το ίδιο κοινό ςφνολο ιςτορικά ςυγκεκριμζνων πολιτικϊν ςυμφωνιϊν για το πλαίςιο του κράτουσ. Ο εκνικιςμόσ, ςυνεπϊσ, επεκτείνεται κι εμβακφνει το πεδίο δράςθσ τθσ «κυριαρχίασ»: απαιτεί ςυγκεκριμζνα είδθ πολιτιςτικισ ςυμφωνίασ γα τουσ πολίτεσ» (Hirst, Thompson, 2000: 332) Αν ορίςουμε τον εκνικιςμό ωσ το φυςικό δεςμό με τθ χϊρα μασ, πουκενά δεν ελλοχεφει ο ρατςιςμόσ. Ρροκειμζνου να εκδθλϊνουμε τθν προςωπικότθτά μασ, θ ςφγκριςι μασ με τουσ άλλουσ είναι αναγκαία. Δεν υφίςταται ταυτότθτα χωρίσ τθν εκδιλωςθ μιασ διαφοράσ ςε ςχζςθ με τον άλλο. Σε περίπτωςθ, όμωσ, που τον ορίςουμε ωσ ανάγκθ εκδιλωςθσ τθσ ανωτερότθτάσ μασ ςε ςχζςθ με τουσ άλλουσ, τότε μιλάμε για ςοβινιςμό, που αποτελεί ζκδθλθ, φανταςιακι ζξαρςθ κάκε εκνικισ ταυτότθτασ, τθν αποτυχία τθσ να δεχτεί με τρόπο ευζλικτο τθν ζλλειψθ και τθ ςυμβολικι φφςθ των ανκρϊπινων πραγμάτων. Ρρόκειται για ζνα είδοσ ναρκιςςιςμοφ, που πθγάηει από τθν τάςθ του κάκε λαοφ «να κεωρεί τον εαυτό του ανϊτερο και πολιτιςμζνο και να υποτάςςει τουσ άλλουσ ςτουσ βαρβάρουσ» ( Βρφηασ, 2003: 197). Ενζχει πάντα ρατςιςτικά και αντιςθμιτικά ςτοιχεία, προωκεί αυταρχικζσ και πολεμικζσ λφςεισ, ενϊ ςυχνά μπορεί να οδθγιςει ςε βιολογικό ρατςιςμό αλλά και ςε αυτό που ο Tariq Modood αποκαλεί «πολιτιςτικό ρατςιςμό». Οι εκνικιςτζσ, δθλαδι, χρθςιμοποιοφν ρατςιςτικά επιχειριματα για να δικαιϊςουν αγϊνεσ ανεξαρτθςίασ τθσ χϊρασ τουσ, υιοκετοφν με ενκουςιαςμό τθ βιολογικι ι πολιτιςμικι ανωτερότθτά τουσ, διακατζχονται ζντονα από τθν εμμονι τθσ επιμειξίασ, θ οποία κζτει υπό αμφιςβιτθςθ τθν ιδζα τθσ μονιμότθτασ και τθσ φυςικισ προζλευςθσ των ομάδων( Schnapper, Allemand, 2006). Επιπλζον, αντιμετωπίηουν τισ εςωτερικζσ μειονότθτεσ ωσ ανεπικφμθτεσ κατθγορίεσ που απειλοφν τθν κοινωνικι ςυνοχι. Επιχειρεί λοιπόν να τισ αφομοιϊςει. Οι μθ αφομοιϊςιμεσ κα απελαςτοφν ι κα αφανιςτοφν (Βρφηασ, 2003). Ωςτόςο, ακόμθ και ςτισ περιπτϊςεισ που οι ςχετικζσ νομοκετικζσ ρυκμίςεισ ευνοοφν τθν πολιτιςμικι αλλθλεπίδραςθ κι αξιοποίθςθ του δυναμικοφ των μελϊν των διάφορων εκνοπολιτιςμικϊν ομάδων, κάτι τζτοιο δφςκολα εφαρμόηεται. Ο ξζνοσ είναι ευπρόςδεκτοσ, μόνο φραςτικά, αλλά δε κα του επιτραπεί ποτζ να αλλοιϊςει τισ δομζσ τθσ κοινωνίασ υποδοχισ. Κι όμωσ οι κοινωνίεσ αναβακμίηονται ιςτορικά μόνο με τθ ηφμωςθ ποικίλων πολιτιςμικϊν ςτοιχείων. Τα μζλθ τθσ κοινωνίασ υποδοχισ κεωροφν πωσ οι κουλτοφρεσ που είναι ριηικά διαφορετικζσ, δεν μποροφν να επικοινωνιςουν. Ο ξζνοσ, ο άγνωςτοσ αναγορεφεται ςε «ςατανικι φιγοφρα», όπωσ λζει και ο Ριερ- Αντρζ Ταγκφφ ( Schnapper, Allemand, 2006: 57) ρατςιςμόσ 19

20 Ο όροσ ρατςιςμόσ καταγράφεται για πρϊτθ φορά το 1932 ςτο Larousse κι αφορά ςε εκείνο το ςφνολο των ςυμπεριφορϊν και ςτάςεων, οι οποίεσ οδθγοφν ςτθν απόρριψθ του άλλου εξαιτίασ κάποιων βιολογικϊν ι πολιτιςμικϊν του χαρακτθριςμϊν. Για το Κλοντ Λεβί Στροσ ο ρατςιςμόσ, όπωσ εκδθλϊνεται από το 19ο αι., είναι το αναπόφευκτο προϊόν τθσ αντίκεςθσ ανάμεςα ςτθν αναγκαιότθτα των ανταλλαγϊν μεταξφ πολιτιςμϊν και τθ διάδοςθ ενόσ μοναδικοφ πολιτιςμοφ, από τθ μια και από τθν άλλθ τθσ ςχετικισ αδυναμίασ επικοινωνίασ, θ οποία είναι και προχπόκεςθ τθσ επιβίωςθσ των ιδιαίτερων πολιτιςμϊν. Για τον Λουί Ντυμόν, ο ρατςιςμόσ εκφράηει τθν αναπόφευκτθ επιςτροφι του απωκθμζνου ςε μια κοινωνία που βαςίηεται ςτο άτομο και είναι ςυνεπϊσ αντίκετθ προσ τθ βακιά φφςθ του κοινωνικοφ βίου. Θ προζλευςθ του ςφγχρονου ρατςιςμοφ για τον Ντυμόν εντοπίηεται ςτον ατομικιςμό, ενϊ για τον Λεβί ςτθν φπαρξθ ενόσ παγκόςμιο πολιτιςμοφ. «Οι ςχζςεισ μεταξφ πολιτιςμϊν άλλαξαν όταν οι Ευρωπαίοι διακιρυξαν τθν ανωτερότθτά τουσ και επζβαλαν με βίαιο τρόπο τον πολιτιςμό τουσ ςτον υπόλοιπο κόςμο. Αντί να αναγνωρίςουμε τθν ποικιλότθτα των πολιτιςμϊν, τονίςαμε τθν ανιςότθτά τουσ» (Schnapper, Allemand, 2006: 74). Επίςθσ, οι Pine & Hilliard ( 1990) περιγράφουν το ρατςιςμό ωσ : «μια διανοθτικι αςκζνεια που χαρακτθρίηεται από ςτρεβλζσ αντιλιψεισ, άρνθςθ τθσ πραγματικότθτασ, μεγαλομανία (πίςτθ ςτθν ανωτερότθτα των λευκϊν), προβολι τθσ μομφισ (ςτα κφματα) και φοβικζσ αντιδράςεισ ςτθ διαφορετικότθτα» (Coelho, 2007: 488 ). Μια βαςικι διάκριςθ του ρατςιςμοφ είναι ο βιολογικόσ, που κυριάρχθςε ςτο πολιτικό και επιςτθμονικό επίπεδο των περιςςότερων αναπτυγμζνων δυτικϊν χωρϊν μζχρι τα μζςα του 20ου αι., αφοφ αποτζλεςαν το ιδεολογικό ςτιριγμα τθσ αποικιοκρατίασ και τθσ εκμετάλλευςθσ των ικαγενϊν, τθσ δουλείασ κτλ. Από τθ δεκαετία του 1960 και εντεφκεν παρατθρείται μια διαδικαςία αντικατάςταςθσ του βιολογικοφ ρατςιςμοφ από τισ πολιτιςμικζσ διαφορζσ, θ οποία ςτον ειδικό λόγο του ρατςιςμοφ αποδόκθκε με τουσ όρουσ νεορατςιςμόσ ( Barker, 1981) και πολιτιςτικόσ ρατςιςμόσ ι κουλτουραλιςμόσ. Σφμφωνα με τον Barker, o νεορατςιςμόσ διακρίνεται από τα παλαιότερα είδθ ωσ προσ τρία ςθμεία: α) δε ςχετίηεται με αντιλιψεισ περί κατωτερότθτασ ( είτε βιολογικισ είτε πολιτιςμικισ) β) δε χρειάηεται τα αρνθτικά ςτερεότυπα και γ) δεν κατθγορεί τισ εκνοτικζσ μειονότθτεσ για τα όποια προβλιματα τθσ χϊρασ υποδοχισ ( κοινωνικά ι οικονομικά). Θ βάςθ του νεορατςιςμοφ είναι θ ενςτικτϊδθσ ανάγκθ του ζκνουσ να προςτατευτεί ενάντια ςε κακετί που τείνει να απειλιςει τθ ςυνεχι φπαρξι του ( Short & Carrington, 1999: 172). Θ αναγωγι του ρατςιςμοφ ςε ψυχοκοινωνικά και πολιτιςμικά επιχειριματα ζχει άμεςθ ςχζςθ με τισ πολιτικζσ ευαιςκθςίεσ των ςφγχρονων κοινωνιϊν, οι οποίεσ δεν επιτρζπουν απροκάλυπτεσ εκδθλϊςεισ βιολογικοφ ρατςιςμοφ. Ζτςι 20

21 εμφανίηονται νζεσ μορφζσ ρατςιςτικισ ςυμπεριφοράσ π.χ. ρατςιςμόσ ςε βάροσ εκνικϊν, κρθςκευτικϊν και γλωςςικϊν μειονοτιτων, εχκρότθτα εναντίον των μεταναςτϊν, κοινωνικόσ ρατςιςμόσ ςε βάροσ ατόμων με ειδικζσ ανάγκεσ κτλ (Ραπαδθμθτρίου, 2000 & Βακαλιόσ, 2006). Στουσ ςτόχουσ του νεορατςιςμοφ ςυμπεριλαμβάνεται κάκε είδουσ «διαφορετικότθτα», όπωσ του ςϊματοσ, του χρϊματοσ του δζρματοσ, τθσ κρθςκείασ, τθσ εκνικισ/εκνοτικισ προζλευςθσ, ενϊ εγγράφεται ςε πρακτικζσ περιφρόνθςθσ, μιςαλλοδοξίασ, εκμετάλλευςθσ και βίασ κακϊσ και ςε ςυμπεριφορζσ και πράξεισ που αποςκοποφν ςτθν κάκαρςθ του κοινωνικοφ ςτρϊματοσ από ξζνα ςτοιχεία, προκειμζνου να διαφυλαχτεί θ κακαρότθτα τθσ ταυτότθτασ ( Ηάχοσ, 2007). Ο ρατςιςτικόσ τρόποσ ςκζψθσ καταλιγει να ορίηει τουσ άλλουσ ςφμφωνα με τον κανόνα τθσ πλειοψθφίασ. Τα κφματα του ρατςιςμοφ βρίςκονται, λοιπόν, ςε ςχζςθ με τθν πλειοψθφία, θ οποία αποτελεί και το ςθμείο αναφοράσ. Ταυτόχρονα, δεν αναγνωρίηονται ωσ άτομα, αντιμετωπίηονται αποκλειςτικά ωσ εκπρόςωποι τθσ ομάδασ ςτθν οποία ανικουν. «Ο ρατςιςμόσ εκδθλϊνεται ακριβϊσ με αυτι τθ ροπι προσ τθ ςυρρίκνωςθ των πολλαπλϊν όψεων τθσ προςωπικότθτασ ενόσ ατόμου ςε μία και μοναδικι, ςτθν πιο υποτιμθτικι» (Schnapper, Allemand, 2006: 74). Αυτό, όμωσ, ςυνιςτά άρνθςθ τθσ πραγματικισ ταυτότθτασ και κακιλωςι τθσ μζςα ςτθν κατωτερότθτά τθσ, κακϊσ δεν αναγνωρίηεται πρωτίςτωσ θ ικανότθτα του άλλου να εξελίςςεται. Πταν μια ομάδα κεωρείται καλι, τα ευνοϊκά γνωρίςματα ζχουν κζςθ χαρακτθριςτικϊν. Πταν μια ομάδα κεωρείται κακι, μόνο τα αρνθτικά επζχουν κζςθ χαρακτθριςτικϊν Ρροκαταλιψεισ - ςτερεότυπα Θ εκνικι ταυτότθτα δεν εδραιϊνεται μια για πάντα, αλλά υπόκειται ςε διεργαςίεσ ςυνεχοφσ εξζλιξθσ και αναδιαπραγμάτευςθσ. Ππωσ αναφζρκθκε και παραπάνω, δομικό ςτοιχείο τθσ ταυτότθτασ αποτελεί θ παρουςία του «άλλου», κακϊσ θ «διαμόρφωςι τθσ ςυνεπάγεται τθ διπλι και ςυμπλθρωματικι διεργαςία τθσ δόμθςθσ και τθσ διαφοροποίθςθσ, τθσ ζνταξθσ και του αποκλειςμοφ» ( Φραγκουδάκθ - Δραγϊνα, 1997: 15). Θ διαφοροποίθςθ όμωσ ςυχνά βαςίηεται ςτθν απόρριψθ όςων ςτοιχείων περιλαμβάνονται ωσ ανοίκεια ι αρνθτικά κι αυτόματα αποδίδονται ςτουσ άλλουσ, τουσ ξζνουσ. Αυτι θ διεργαςία ςυγκρότθςθσ του «εμείσ» ςε διάκριςθ με τουσ «άλλουσ» ςυμπαραςφρει μια ςειρά επιπτϊςεισ, ανάμεςα ςτα οποία ςυμπεριλαμβάνονται τα ςτερεότυπα. Τα ςτερεότυπα είναι υπεργενικευμζνεσ, αξιολογικζσ, υπερβολικζσ, ακζμιτεσ ςκζψεισ που ζχουμε για κάποιον άλλο ωσ μζλοσ μιασ ςυγκεκριμζνθσ κατθγορίασ. Θ προκατάλθψθ είναι θ ςτάςθ που ζχω απζναντι ςτον άλλο και θ οποία ςυχνά τροφοδοτείται από τθ ςτερεοτυπικι ςκζψθ. Ενϊ το ςτερεότυπο είναι θ απεικόνιςθ του άλλου, με τθν προκατάλθψθ εκφράηεται θ ετοιμότθτα για κετικι ι αρνθτικι ςτάςθ ζναντι του 21

22 άλλου ( Γκότοβοσ, 1998). Πταν πια περάςουμε ςτο επίπεδο τθσ δράςθσ, ορμϊμενθσ από τθ ςτερεοτυπικι ςκζψθ και τισ προκαταλιψεισ, τότε μιλάμε για διακρίςεισ, οι οποίεσ μπορεί να είναι κετικζσ ι αρνθτικζσ. Τα ςτερεότυπα αποτελοφν γνωςτικζσ αναπαραςτάςεισ που αφοροφν μια οποιαδιποτε κοινωνικι ομάδα και τα μζλθ τθσ επθρεάηουν τισ πλθροφορίεσ τισ οποίεσ δεχόμαςτε από το περιβάλλον, τισ οργανϊνουν με οριςμζνο τρόπο, κακοδθγοφν τισ ςκζψεισ μασ προσ οριςμζνεσ εκδοχζσ ι τθν απομακρφνουν από άλλεσ. Οι Tajfel & Wilkes ανζλυςαν τθ γνωςτικι διεργαςία τθσ κατθγοριοποίθςθσ και πϊσ αυτι οδθγεί ςτο να υπερτονίηουμε τισ διαφορζσ ανάμεςα ςτα μζλθ διαφορετικϊν ομάδων κακϊσ και τισ ομοιότθτεσ ανάμεςα ςτα άτομα τθσ ίδιασ τθσ ομάδασ. Επιπλζον, αντικατοπτρίηουν τθ φφςθ τθσ διομαδικισ ςυνκικθσ ςε μια δεδομζνθ ςτιγμι αναφζρουν οι Oakes P.J., Haslam S.A & Turner J.C (1994). Γίνονται, δθλαδι, πιο ζντονα κι επικετικά, όταν υπάρχουν κοινωνικζσ εντάςεισ ανάμεςα ςτισ ομάδεσ. Για παράδειγμα ςε ςτιγμζσ εκνικιςτικισ ζξαρςθσ οι αξιολογιςεισ μασ για τουσ μετανάςτεσ ι τισ μειονοτικζσ ομάδεσ γίνονται αυτόματα πολφ πιο αρνθτικζσ (Δραγϊνα, 2004). Οι Jost & Banaji γράφουν ότι «τα ςτερεότυπα νομιμοποιοφν τθν εκμετάλλευςθ κάποιων κοινωνικϊν ομάδων από άλλεσ, κακϊσ ερμθνεφουν τθν επιτυχία οριςμζνων ομάδων αλλά και τθ φτϊχεια και τθν αδυναμία οριςμζνων άλλων ςαν να είναι αυτζσ οι διαφορζσ όχι μόνο δικαιολογθμζνεσ αλλά και φυςικζσ» (Δραγϊνα, 2004: ς.21). Αναδφονται αυκόρμθτα κι αςυνείδθτα ακόμα και ςτουσ ανκρϊπουσ που πιςτεφουν ςτθν ιςότθτα και τθ ιςονομία. Δεν είναι υποχρεωτικά αρνθτικζσ γενικεφςεισ, ενϊ οι προκαταλιψεισ είναι αρνθτικά και υποτιμθτικά ςτερεότυπα. Θ προκατάλθψθ ορίηεται ωσ εχκρικζσ ι αρνθτικζσ ςτάςεισ, οι οποίεσ βαςίηονται ςτθν άγνοια και ςτθν λανκαςμζνθ ι ανεπαρκι γνϊςθ. «Χαρακτθρίηεται από τθν τάςθ να αποδίδει κανείσ ςτερεότυπα, γεγονόσ που ςθμαίνει τθν τάςθ να αποδίδει κανείσ πανομοιότυπα χαρακτθριςτικά ςε ολόκλθρεσ ομάδεσ, ανεξάρτθτα από τισ όποιεσ ατομικζσ διαφοροποιιςεισ» (Rattansi, 1992:25). Ασ μθν ξεχνάμε όμωσ πωσ «ενδοατομικζσ διαφορζσ υπάρχουν όχι μόνο ςε πολιτιςμικά διαφορετικζσ ομάδεσ αλλά και ςε ομάδεσ με κοινι πολιτιςμικι καταγωγι»(carrasquillo, Rotriguez, 2002: 41) Πμωσ, είναι κακολικι ςτουσ ανκρϊπουσ θ επικυμία να αποκτιςουν και να διατθριςουν μια κοινωνικι ταυτότθτα. Ζτςι προβαίνουν ςε ταυτίςεισ με τισ ομάδεσ ςτισ οποίεσ ανικουν και ςυγκρίςεισ με άλλεσ ομάδεσ ςτισ οποίεσ δεν ανικουν. «Το προκατειλθμμζνο άτομο αντιλαμβάνεται τθ δικι του ομάδα ωσ καλι, ωσ ομάδα που ζχει τισ δικζσ του αξίεσ, ςυνικειεσ και παραδόςεισ, ιδεολογία. Θ ομάδα των άλλων δεν μπορεί να γίνει ψυχολογικά αποδεκτι ωσ ιςότιμθ δίχωσ να απειλιςει τον εαυτό του με ακφρωςθ κι αφανιςμό» (Δραγϊνα, 2004: ς.23). Οι προκαταλιψεισ παραπζμπουν, δθλαδι, τόςο ςε αιςκιματα ανωτερότθτασ όςο και ςε αρνθτικι 22

23 προδιάκεςθ και πρόωρθ κρίςθ για κάποιον εξαιτίασ του γεγονότοσ ότι αυτόσ είναι μζλοσ μιασ ςυγκεκριμζνθσ ομάδασ. Τα ςτερεότυπα και οι προκαταλιψεισ αφοροφν και ςτα παιδιά. Από τθ δεκαετία του 1930 υπάρχει μεγάλο ερευνθτικό ενδιαφζρον για τθν ανάπτυξθ ςτερεοτφπων και εκνικϊν προκαταλιψεων ςτα παιδιά. Φαίνεται ότι μακαίνονται ςε πολφ μικρι θλικία, πριν καλά καλά αποκτιςει το παιδί ιδζα για τθν ομάδα ςτθν οποία αναφζρονται. Ιδθ από τθν θλικία των 3, τα παιδιά ςε πολυπολιτιςμικζσ κοινωνίεσ ζχουν ςυνείδθςθ τθσ κοινωνικισ δομισ τθσ κοινότθτάσ τουσ κι αντιλαμβάνονται τισ ςχζςεισ εξουςίασ μεταξφ πλειονότθτασ και μειονότθτασ (Nesdale, 2001). Κεφάλαιο δεφτερο: εκπαιδευτικζσ πολιτικζσ διαχείριςθσ πολιτιςμικισ ποικιλίασ Το πρόβλθμα τθσ ςυμβίωςθσ διαφορετικϊν πολιτιςμϊν δεν είναι άγνωςτο ςε πολλοφσ Ζλλθνεσ, αλλά είναι ςχετικά νζο ςτθν Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια, ιδίωσ από τθ δεκαετία του 1980 και μετά, θ Ελλάδα από χϊρα αποςτολισ ζχει μετατραπεί ςε χϊρα υποδοχισ μεταναςτϊν, με αποτζλεςμα θ εκάςτοτε εκπαιδευτικι εξουςία να λαμβάνει κάποια μζτρα για τθν όςο το δυνατόν καλφτερθ ζνταξθ των παιδιϊν των μεταναςτϊν. Αρχικά, τθν εκπαιδευτικι πολιτικι απαςχόλθςε το ηιτθμα των παλιννοςτοφντων και ςτθ ςυνζχεια ο μεγάλοσ αρικμόσ μεταναςτϊν κυρίωσ από τα Βαλκάνια και τισ χϊρεσ τθσ Ανατολικισ Ευρϊπθσ. Εφλογο είναι να αναρωτιόμαςτε κατά πόςο θ κοινωνία γενικότερα και το ςχολείο ειδικότερα αντιμετωπίηουν αποτελεςματικά αυτι τθν πολυπολιτιςμικότθτα, δεδομζνου ότι οι μετανάςτεσ αποτελοφν το 10% περίπου του ςυνολικοφ πλθκυςμοφ, ενϊ ο αρικμόσ των διαφοροποιθμζνων γλωςςικά και πολιτιςμικά παιδιϊν προςεγγίηει το 6% των μακθτϊν του δθμοτικοφ ςχολείου (Κυπριανόσ, 2008). Οι πολιτικζσ αντιμετϊπιςθσ των μεταναςτϊν διαφοροποιοφνται, ανάλογα με τθν ιςχφ (οικονομικι, πολιτιςμικι, πολιτικι) μιασ χϊρασ αλλά και τθν παράδοςι τθσ ςτθν ειςαγωγι ι εξαγωγι μεταναςτϊν. Χαρακτθριςτικό είναι πωσ χρθςιμοποιοφνται διάφορεσ μεταφορικζσ εκφράςεισ για να περιγραφτεί θ πολιτιςμικι ποικιλία. Στθν Αμερικι, για παράδειγμα, χρθςιμοποιείται ο όροσ «χωνευτιρι» ( melting pot), ο οποίοσ παραπζμπει ςτθν πολιτιςμικι ςυγχϊνευςθ, ςτον Καναδά οι όροι «ςαλατιζρα» ( κάκε ςυςτατικό διατθρεί τθ γεφςθ και τθ μορφι του, αλλά βελτιϊνεται από το ςυνδυαςμό με τα άλλα υλικά) και «πολιτιςμικό μωςαϊκό» ( κάκε πολιτιςμόσ ςυνειςφζρει εξίςου ςτο ςυνολικό ςχεδιαςμό, ενϊ παράλλθλα διατθρεί μια ξεχωριςτι ταυτότθτα). Τα ςχιματα που, κατά καιροφσ, ζχουν αναπτυχκεί από τθν επιςτθμονικι κεωρία και πρακτικι κι εφαρμοςτεί ςτθν Ελλάδα ςυνοψίηονται ςε γενικζσ γραμμζσ ωσ εξισ: το αφομοιωτικό μοντζλο, το μοντζλο ενςωμάτωςθσ και το διαπολιτιςμικό 23

24 μοντζλο ( Μάρκου, 1997). Στθ ςυνζχεια κα παρουςιαςτοφν κακζνα από αυτά με ςτόχο να αναδειχτεί ο τρόποσ αντιμετϊπιςθσ των γλωςςικά και πολιτιςμικά διαφοροποιθμζνων μακθτϊν αλλά και κατά πόςο ζχει αλλάξει με το πζραςμα του χρόνου, δεδομζνου πωσ μιλάμε όλα αυτά τα χρόνια για μεταρρυκμίςεισ τθσ εκπαίδευςθσ, για νζα ςχολικά εγχειρίδια και νζεσ μεκόδουσ. 2.1 Αφομοίωςθ Το μοντζλο αυτό εφαρμόςτθκε ςτθν Ελλάδα από τισ αρχζσ τθσ δεκαετίασ του 1970 ζωσ τισ αρχζσ τθσ δεκαετίασ του Αφοροφςε ςτουσ παλιννοςτοφντεσ μακθτζσ και ςτα παιδιά των μεταναςτϊν, ενϊ βαςικόσ ςτόχοσ ιταν θ ζνταξι τουσ ςτο ιςχφον εκπαιδευτικό ςφςτθμα, ανεξάρτθτα από τισ όποιεσ ιδιαιτερότθτεσ παρουςίαηαν. Θ κατανόθςθ που επζδειξε θ πολιτεία απζναντι ςτισ ανάγκεσ αυτισ τθσ κατθγορίασ μακθτϊν περιορίηεται απλά ςτθ κεςμοκζτθςθ ενόσ πιο επιεικοφσ ςυςτιματοσ εξετάςεων. Κι αυτό δεν είναι τυχαίο, αφοφ το ςχολείο επιφορτίηεται με τθ διάδοςθ και τθν καλλιζργεια τθσ εκνικισ γλϊςςασ, ιςτορίασ και πολιτιςμοφ. Αυτό μπορεί να επιτευχκεί μζςα από μια διαδικαςία αφομοίωςθσ του ξζνου ςτοιχείου. Θ αφομοίωςθ, ωςτόςο, ςυνιςτά μονόπλευρθ διαδικαςία απορρόφθςθσ, κατά τθν οποία οι μειονότθτεσ εγκαταλείπουν, τουλάχιςτον δθμοςίωσ, τθν εκνικι τουσ ταυτότθτα. Είναι ςχεδιαςμζνθ να εξαφανίςει τα διαφορετικά χαρακτθριςτικά μιασ κοινωνικισ ομάδασ ι κατθγορίασ ανκρϊπων, κακϊσ τα χαρακτθριςτικά αυτά κεωροφνται εμπόδια ςτθν πλιρθ ενςωμάτωςθ των μελϊν τουσ. Με τον τρόπο αυτό διατθρείται ςε μεγάλο βακμό θ πολυπόκθτθ ομοιογζνεια τθσ κοινωνίασ, ενϊ οι μειονότθτεσ μπαίνουν ςτο περικϊριο. Άλλωςτε, θ διαδικαςία τθσ ομογενοποίθςθσ ςυνίςταται ςε μια προςπάκεια «ζνταξθσ των μελϊν μιασ κοινωνίασ ςε «ςυμπαγείσ» ομάδεσ, ζχοντασ ωσ ςθμεία αναφοράσ ςυγκεκριμζνα κοινωνικά-δομικά κριτιρια. Τζτοια κριτιρια είναι κατά κανόνα ο πολιτιςμόσ, θ γλϊςςα, θ κρθςκεία» (Γκόβαρθσ, 2001). Με όπλο τθν εκπαίδευςθ, θ οποία αποτελεί το βαςικότερο μθχανιςμό του κράτουσ για τθ διαμόρφωςθ του πλθκυςμοφ ςε ζκνοσ, τα μοντζρνα κράτθ κατάφεραν να καταςκευάςουν και να διατθριςουν ςε μεγάλο βακμό τθν πολυπόκθτθ ομοιογζνεια, ανεχόμενα ι βάηοντασ ςτο περικϊριο τισ όποιεσ μειονότθτεσ κατοικοφςαν ςε αυτά. Μζςα από τθν εκπαίδευςθ κατάφεραν να πείςουν ότι τα ζκνθ αποτελοφν οικουμενικζσ φυςικζσ οντότθτεσ, ανεξάρτθτεσ από το χρόνο και το χϊρο και ότι θ εκνικι ταυτότθτα είναι αυτονόθτθ και αναλλοίωτθ αποτφπωςθ τθσ εκνικισ ομοψυχίασ και ςυνοχισ ( Αβδελά, 1998α). Συνεπϊσ, οι πολιτικζσ αυτζσ είναι αντίκετεσ τόςο ςτθ διδαςκαλία τθσ μθτρικισ γλϊςςασ όςο και ςτθν ειςαγωγι ςτοιχείων πολιτιςμοφ των διαφορετικϊν μακθτϊν και μακθτριϊν. Σε μια τζτοια προςζγγιςθ θ ευκφνθ τόςο για τθ ςχολικι επιτυχία όςο και για τθ πλιρθ 24

Διαγωνιςμόσ "Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012"

Διαγωνιςμόσ Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012 Διαγωνιςμόσ "Μακθτζσ ςτθν Ζρευνα (ΜΕΡΑ) 2011-2012" Ο Διαγωνιςμόσ «ΜΕΡΑ» προκθρφςςεται από το 2001 ςε ετιςια βάςθ, ωσ αποτζλεςμα τθσ διαπίςτωςθσ ότι θ καλλιζργεια πνεφματοσ δθμιουργικότθτασ και πρωτοβουλίασ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ Δείκτησ Αξιολόγηςησ 5.1: Εκπαιδευτικά προγράμματα και καινοτομίεσ, υποςτηρικτικζσ και αντιςταθμιςτικζσ παρεμβάςεισ ΣΟΜΕΑ 5: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΑ, ΠΑΡΕΜΒΑΕΙ ΚΑΙ ΔΡΑΕΙ ΒΕΛΣΙΩΗ ΔΙΑΔΙΚΑΙΕ ΣΟΤ ΧΟΛΕΙΟΤ Περιγραφή: Ο ςυγκεκριμζνοσ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό Φροντιστήριο Στην Ελληνική Γλώσσα. Απαντιςεισ. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ.

Ειδικό Φροντιστήριο Στην Ελληνική Γλώσσα. Απαντιςεισ. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ. Απαντιςεισ Α1. Το κείμενο αναφζρεται ςτθ ςθμαςία των αρχαίων μνθμείων και ςτουσ τρόπουσ προςζγγιςισ τουσ. Βαςικά ςθμεία: Λόγοι προςταςίασ: 1. Εκφραςτζσ δθμοκρατικοφ πνεφματοσ 2. Χϊροι ψυχαγωγίασ και πολιτιςμικισ

Διαβάστε περισσότερα

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων

Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Νικόλαοσ Μ. Σαλτερισ Σχολικόσ Σφμβουλοσ Δ.Ε. Δρ. Πολιτικισ Επιςτιμθσ και Ιςτορίασ Μζλοσ ΔΣ Πανελλινιασ Ζνωςθσ Σχολικϊν Συμβοφλων Δομι ειςιγθςθσ Επιςτθμονικζσ Προςεγγίςεισ τθσ Αξιολόγθςθσ ςτθν Εκπαίδευςθ

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα είναι και αλλάηει

Μόδα είναι και αλλάηει Μόδα είναι και αλλάηει Οριςμόσ μόδασ Παροδικι ςυνικεια που για οριςμζνο χρονικό διάςτθμα γενικεφεται ςε μεγάλο φάςμα τθσ κοινωνίασ, ςε ότι αφορά τθν ενδυμαςία, τθν κόμμωςθ, τθ μουςικι. Κακρεφτίηει τισ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι

Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι Δείκτησ Αξιολόγηςησ 1.1: χολικόσ χώροσ, υλικοτεχνική υποδομή και οικονομικοί πόροι ΣΟΜΕΑ 1: ΜΕΑ ΚΑΙ ΠΟΡΟΙ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΟΤ ΧΟΛΕΙΟΤ Περιγραφή: Ο ςυγκεκριμζνοσ δείκτθσ αναφζρεται ςτον βακμό που οι υπάρχοντεσ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: "SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ" Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath. Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ

ΤΙΤΛΟΣ: SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath. Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ ΤΙΤΛΟΣ: "SWITCH-ΠΩ ΝΑ ΚΑΣΑΦΕΡΕΙ ΣΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΟΣΑΝ Η ΑΛΛΑΓΗ ΕΙΝΑΙ ΔΤΚΟΛΗ" Σσγγραφείς: Chip Heath & Dan Heath Εκδόζεις: Κσριάκος Παπαδόποσλος/ΕΕΔΕ www.dimitrazervaki.com Περιεχόμενα ΣΡΕΙ ΑΝΑΠΑΝΣΕΧΕ ΔΙΑΠΙΣΩΕΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE

Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Ανάλυςη των επιλεγμζνων Επιχειρηςιακϊν Προγραμμάτων ςτο πλαίςιο του SURF-NATURE Περίληψη Η βιοποικιλότθτα ζχει αλλάξει δραματικά τα τελευταία 50 χρόνια ςυγκριτικά με τισ αλλαγζσ που παρατθροφνται ςε όλθ

Διαβάστε περισσότερα

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014

τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 τατιςτικά ςτοιχεία ιςτότοπου Κ.Ε.Π.Α. Α.Ν.Ε.Μ, www.e-kepa.gr για τθν περίοδο 1/1/2011-31/12/2014 Ειςαγωγι Στο παρόν κείμενο παρουςιάηονται και αναλφονται τα ςτατιςτικά ςτοιχεία του ιςτοτόπου τθσ ΚΕΠΑ-ΑΝΕΜ,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΜΕΛΕΣΗ ΑΓΟΡΑ ΑΛΤΙΔΩΝ ΛΙΑΝΙΚΟΤ ΕΜΠΟΡΙΟΤ Μείωςθ 1,9% ςε ςχζςθ με το 2009, παρουςίαςε θ αγορά των αλυςίδων λιανικοφ εμπορίου των οκτϊ εξεταηόμενων κατθγοριϊν το 2010

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά

Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά Τα νύλιμα! ΧΟΡΗΓΟΣ Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα ξφλινα πνευςτά τα ξφλινα! 1. Γιατί τα λζμε ξφλινα πνευςτά; Πνευςτά ονομάηονται τα όργανα ςτα οποία ο ιχοσ παράγεται μζςα ςε ζνα ςωλινα απ όπου περνάει ο

Διαβάστε περισσότερα

Δια-γενεακι κινθτικότθτα

Δια-γενεακι κινθτικότθτα Δια-γενεακι κινθτικότθτα Κατά κανόνα οι τρζχουςεσ επιλογζσ των ατόμων ζχουν ςυνζπειεσ ςτο μζλλον (δυναμικι ςχζςθ). Σε ότι αφορά τισ επιλογζσ των ατόμων ςε ςχζςθ με τθν εκπαίδευςθ γνωρίηουμε ότι τα άτομα

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66)

Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Πειραματικι Ψυχολογία (ΨΧ66) Διδάςκουςα: Αλεξάνδρα Οικονόμου Παρουςίαςη διαλζξεων: Πζτροσ Ροφςςοσ Διάλεξη 1 Ειςαγωγι Αντικείμενο και τρόποσ λειτουργίασ του μακιματοσ Τι είναι επιςτιμθ; Καλωςορίςατε ςτο

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Κυριακίδου, Ψυχολόγος σύμβουλος οικογένειας

Μαρία Κυριακίδου, Ψυχολόγος σύμβουλος οικογένειας Μαρία Κυριακίδου, Ψυχολόγος σύμβουλος οικογένειας Μορφές βίας Παραμζλθςθ(ζλλειψθ φροντίδασ, ςυναιςκθματικισ εγγφτθτασ) ωματικι (φυςικζσ πράξεισ βίασ) Ψυχολογικι (λεκτικι ι ςυναιςκθματικι) εξουαλικι κακοποίθςθ(επιβολι

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ

Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ Ερευνα: Δείκτες [ποσοτικοί/ποιοτικοί] τηλεοπτικών δελτίων. ΕΙΔΘΣΕΙΣ Δίκτυο: ΝΕΤ MEGA ALTER SKAI σφνολο ειδήσεων: 6 15 1η Είδηση Διλωςθ του υπουργοφ Υγείασ, Ανδρζα Λοβζρδου "Δεν ζχω κζςθ ςε αντιφατικζσ

Διαβάστε περισσότερα

Σαλτερήσ Νίκοσ Σχολικόσ Σύμβουλοσ Δημοτικήσ Εκπαίδευςησ

Σαλτερήσ Νίκοσ Σχολικόσ Σύμβουλοσ Δημοτικήσ Εκπαίδευςησ Σαλτερήσ Νίκοσ Σχολικόσ Σύμβουλοσ Δημοτικήσ Εκπαίδευςησ Ελάχιςτεσ κεωρθτικζσ διευκρινίςεισ Το Πρόγραμμα ΑΕΕ Σχ. Μονάδασ Η αυτοαξιολόγθςθ και εξωτερικι αξιολόγθςθ ςτθν Αγγλία Επιχειριματα κατά και υπζρ

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V

Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η. Statisticum collegium V Σ ΤΑΤ Ι Σ Τ Ι Κ Η i Statisticum collegium V Στατιςτική Συμπεραςματολογία Ι Σημειακζσ Εκτιμήςεισ Διαςτήματα Εμπιςτοςφνησ Στατιςτική Συμπεραςματολογία (Statistical Inference) Το πεδίο τθσ Στατιςτικισ Συμπεραςματολογία,

Διαβάστε περισσότερα

Μια Ενεργειακή και Πνευματική Θεραπεφτρια ςτη Παρζα του Astrocosmos!

Μια Ενεργειακή και Πνευματική Θεραπεφτρια ςτη Παρζα του Astrocosmos! Μια Ενεργειακή και Πνευματική Θεραπεφτρια ςτη Παρζα του Astrocosmos! Με χαρά το site Astrocosmos φζρνει κοντά ςασ μζςα από αυτι τθ ςυνζντευξθ τθν Ενεργειακι κεραπεφτρια Ελευκερία Γαβριθλίδου. Αφοφ γνωρίςαμε

Διαβάστε περισσότερα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα

Aux.Magazine Μπιλμπάο, Βιηκάγια, Ιςπανία www.auxmagazine.com Προςωπικά δεδομζνα Προςωπικά δεδομζνα Η Λείρ Ναγιάλα, θ Σίλβια Αντρζσ, θ Χουάνα Γκαλβάν και θ Γερμάν Καςτανζντα δθμιοφργθςαν τθ δικι τουσ εταιρία, τθν AUXILIARTE FACTORIA το 2004. Ζχοντασ και ςυνειδθτοποίθςαν ότι μοιράηονταν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΡΑΑΜΥΘΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

ΤΑ ΡΑΑΜΥΘΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΤΑ ΡΑΑΜΥΘΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΡΤΥΞΗ ΤΗΣ ΚΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ Ένασ από τουσ πρϊτουσ ανκρϊπουσ που μίλθςε για τθν ικανότθτα των παιδιϊν να ςκζφτονται αφθρθμζνα ιταν ο ιδρυτισ τθσ Φιλοςοφίασ για παιδιά Matthew Lipman.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!!

ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΘΘ ΝΕΡΟΤ!!!! Χωρίσ νερό δεν μπορεί να υπάρξει ανκρϊπινθ ηωι! Ζνασ μζςοσ άνκρωποσ μπορεί να αντζξει χωρίσ τροφι 2 μινεσ, ενϊ χωρίσ νερό μόνο 2-3 μζρεσ. Αν ο ανκρϊπινοσ οργανιςμόσ χάςει μεγάλθ ποςότθτα

Διαβάστε περισσότερα

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ:

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ. Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ: Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ Η ΤΑΞΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ Στθ ΓϋΛυκείου οι Ομάδεσ Προςανατολιςμοφ είναι τρεισ: 1. Ομάδα Ανκρωπιςτικών Σπουδών 2. Ομάδα Οικονομικών, Πολιτικών, Κοινωνικών & Παιδαγωγικών Σπουδών 3. Ομάδα Θετικών

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων

Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων Ανάπτυξη Εφαρμογών με Σχεςιακέσ Βάςεισ Δεδομένων Δρ. Θεοδώρου Παύλοσ theodorou@uoc.gr Περιεχόμενα Τι είναι οι Βάςεισ Δεδομζνων (DataBases) Τι είναι Σφςτθμα Διαχείριςθσ Βάςεων Δεδομζνων (DBMS) Οι Στόχοι

Διαβάστε περισσότερα

Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ

Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ Ρροςκφνθμα ςτο Άγιον Προσ Το Άγιον Προσ είναι θ μεγαλφτερθ και ςθμαντικότερθ ορκόδοξθ κοινότθτα ςτθν Ελλάδα. Είναι θ πθγι τθσ πίςτεωσ, για εκατομμφρια πιςτϊν Ορκοδόξων Χριςτιανϊν, και είναι επίςθσ μζροσ

Διαβάστε περισσότερα

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά"

ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου Σεχνικι Προςφορά υντάκτθσ : Ευάγγελοσ Κρζτςιμοσ χόλιο: ΠΑΡΑΣΗΡΗΗ 1 ελ. 11/235, Περιεχόμενα Φακζλου "Σεχνικι Προςφορά" Για τθν αποφυγι μεγάλου όγκου προςφοράσ και για τθ διευκόλυνςθ του ζργου τθσ επιτροπισ προτείνεται τα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι

ΘΥ101: Ειςαγωγι ςτθν Πλθροφορικι Παράςταςη κινητήσ υποδιαςτολήσ ςφμφωνα με το πρότυπο ΙΕΕΕ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης το πρότυπο ΙΕΕΕ 754 ζχει χρθςιμοποιθκεί ευρζωσ ςε πραγματικοφσ υπολογιςτζσ. Το πρότυπο αυτό κακορίηει δφο βαςικζσ μορφζσ κινθτισ

Διαβάστε περισσότερα

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification

Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Νζεσ Τάςεισ ςτην εκπαιδευτική διαδικαςία: Gamification Δρ. Παναγιϊτθσ Ζαχαριάσ Οικονομικό Πανεπιςτιμιο Ακθνϊν - 15/5/2014 Ημερίδα με κζμα: «Οικονομία τθσ Γνϊςθσ: Αξιοποίθςθ τθσ καινοτομίασ ςτθ Β Βάκμια

Διαβάστε περισσότερα

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ

Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Internet a jeho role v našem životě Το Διαδίκτυο και ο ρόλοσ του ςτθ ηωι μασ Διαδίκτυο: μια πόρτα ςτον κόςμο Πϊσ μπορεί κανείσ ςε λίγα λεπτά να μάκει ποιεσ ταινίεσ παίηονται ςτουσ κινθματογράφουσ, να ςτείλει

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΥΙΑΚΟ ΔΚΠΑΙΔΔΤΣΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ «ΥΤΙΚΗ ΘΔΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΔΦΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΣΔΤΘΤΝΗ» ΦΥΣΙΚΗ ΘΔΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΔΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ ΘΔΜΑ Α ΘΔΜΑ Β

ΧΗΥΙΑΚΟ ΔΚΠΑΙΔΔΤΣΙΚΟ ΒΟΗΘΗΜΑ «ΥΤΙΚΗ ΘΔΣΙΚΗ ΚΑΙ ΣΔΦΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΣΔΤΘΤΝΗ» ΦΥΣΙΚΗ ΘΔΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΔΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΔΥΘΥΝΣΗΣ ΘΔΜΑ Α ΘΔΜΑ Β 4 o ΔΙΓΩΝΙΜ ΠΡΙΛΙΟ 04: ΔΝΔΔΙΚΣΙΚΔ ΠΝΣΗΔΙ ΦΥΣΙΚΗ ΘΔΤΙΚΗΣ ΚΙ ΤΔΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΤΔΥΘΥΝΣΗΣ 4 ο ΔΙΓΩΝΙΣΜ ΔΝΔΔΙΚΤΙΚΔΣ ΠΝΤΗΣΔΙΣ ΘΔΜ. β. β 3. α 4. γ 5. α.σ β.σ γ.λ δ.σ ε.λ. ΘΔΜ Β Σωςτι είναι θ απάντθςθ γ. Έχουμε ελαςτικι

Διαβάστε περισσότερα

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν

Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν Ammon Ovis_Ζρευνα ικανοποίθςθσ τουριςτϊν_ Ραδιοςτακμόσ Flash 96 1 ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΕΙΓΜΑΤΟΣ Σο δείγμα περιλαμβάνει 332 τουρίςτεσ από 5 διαφορετικζσ θπείρουσ. Οι περιςςότεροι εξ αυτϊν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΕΘΝΕΙΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Γιώργος Ν. Μαγούλιος, Κακθγθτις Τμιμα Λογιστικής & Χρηματοοικονομικής Άδειεσ Χρήςησ Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται ςε άδειεσ χριςθσ Creative

Διαβάστε περισσότερα

Θ Πολιτικι Επιςτιμθ εξετάηει τθ ςυμπεριφορά του ατόμου ωσ πολίτθ, άρρθκτα ςυνδεδεμζνθ με τουσ νόμουσ τθσ πολιτείασ, με το πολιτικό κακεςτϊσ που

Θ Πολιτικι Επιςτιμθ εξετάηει τθ ςυμπεριφορά του ατόμου ωσ πολίτθ, άρρθκτα ςυνδεδεμζνθ με τουσ νόμουσ τθσ πολιτείασ, με το πολιτικό κακεςτϊσ που ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ Θ Πολιτικι Επιςτιμθ εξετάηει τθ ςυμπεριφορά του ατόμου ωσ πολίτθ, άρρθκτα ςυνδεδεμζνθ με τουσ νόμουσ τθσ πολιτείασ, με το πολιτικό κακεςτϊσ που επικρατεί. Θ Πολιτικι Επιςτιμθ τονίηει

Διαβάστε περισσότερα

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2

Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Παράςταςη ακεραίων ςτο ςυςτημα ςυμπλήρωμα ωσ προσ 2 Δρ. Χρήζηος Ηλιούδης Μθ Προςθμαςμζνοι Ακζραιοι Εφαρμογζσ (ςε οποιαδιποτε περίπτωςθ δεν χρειάηονται αρνθτικοί αρικμοί) Καταμζτρθςθ. Διευκυνςιοδότθςθ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου Ενότητα 1β: Ισότητα - Εξίσωση ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Α Γυμνασίου Ενότητα 1β: Ισότητα - Εξίσωση Συγγραφή:

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο

Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ηλεκτρονικά Μαθήματα: Αςφάλεια ςτο Διαδίκτυο Ζργο χρηματοδοτοφμενο από την Ευρωπαϊκή Ζνωςη, με τίτλο: Using New Media to prevent and combat against Media Violence (Αρ. Συμβολαίου: JUST/2010/DAP3/AG/1350)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014

ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014 ΑΣΛΑΝΣΙΚΗ ΕΝΩΗ ΠΑΝΕΤΡΩΠΑΪΚΟ STRESS TEST ΑΦΑΛΙΣΙΚΩΝ ΕΣΑΙΡΙΩΝ ΑΠΟΣΕΛΕΜΑΣΑ 2014 τθ διάρκεια του τρζχοντοσ ζτουσ εξελίχκθκε θ ευρωπαϊκι άςκθςθ προςομοίωςθσ ακραίων καταςτάςεων για τισ Αςφαλιςτικζσ Εταιρίεσ

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτι μου, ςπιτάκι μου!

Σπίτι μου, ςπιτάκι μου! 4ο Δημοτικό Σχολείο Νζασ Ευκαρπίασ Αρχαιολογικό Μουςείο Θεςςαλονίκησ Σπίτι μου, ςπιτάκι μου! 1 Συμμετζχοντεσ Σχολείο: 4 ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Ευκαρπίασ Τάξη / Τμήμα: Β1 Αριθμόσ μαθητών: 19 Αριθμόσ παλιννοςτοφντων

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουκιακά Λογικά Κυκλώματα

Ακολουκιακά Λογικά Κυκλώματα Ακολουκιακά Λογικά Κυκλώματα Τα ψθφιακά λογικά κυκλϊματα που μελετιςαμε μζχρι τϊρα ιταν ςυνδυαςτικά κυκλϊματα. Στα ςυνδυαςτικά κυκλϊματα οι ζξοδοι ςε κάκε χρονικι ςτιγμι εξαρτϊνται αποκλειςτικά και μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Slide 1. Εισαγωγή στη ψυχρομετρία

Slide 1. Εισαγωγή στη ψυχρομετρία Slide 1 Εισαγωγή στη ψυχρομετρία 1 Slide 2 Σφντομη ειςαγωγή ςτη ψυχρομετρία. Διάγραμμα Mollier (πίεςησ-ενθαλπίασ P-H) Σο διάγραμμα Mollier είναι μία γραφικι παράςταςθ ςε ζναν άξονα ςυντεταγμζνων γραμμϊν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: "ΑΛΛΗ ΛΟΓΙΚΗ" Σσγγραφέας: Ken Robinson. Εκδόζεις: Εν Πλω. www.dimitrazervaki.com

ΤΙΤΛΟΣ: ΑΛΛΗ ΛΟΓΙΚΗ Σσγγραφέας: Ken Robinson. Εκδόζεις: Εν Πλω. www.dimitrazervaki.com ΤΙΤΛΟΣ: "ΑΛΛΗ ΛΟΓΙΚΗ" Σσγγραφέας: Ken Robinson Εκδόζεις: Εν Πλω www.dimitrazervaki.com Περιεχόμενα Θα ξεκινιςω τθν παρουςίαςθ ωσ εξισ:... 2 Θα ςυνεχίςω με κάποιουσ οριςμοφσ που μασ δίνει ο ςυγγραφζασ:...

Διαβάστε περισσότερα

Μθχανι του Χρόνου: Το ςχίςμα των Μουςουλμάνων. Σουνίτεσ - Σιίτεσ, Ταλιμπάν και ISIS

Μθχανι του Χρόνου: Το ςχίςμα των Μουςουλμάνων. Σουνίτεσ - Σιίτεσ, Ταλιμπάν και ISIS Μθχανι του Χρόνου: Το ςχίςμα των Μουςουλμάνων. Σουνίτεσ - Σιίτεσ, Ταλιμπάν και ISIS Το ςχίςμα των Μουςουλμάνων και θ πολφνεκρθ διαμάχθ τουσ. Ποιοι είναι οι Σουνίτεσ και ποιοι οι Σιίτεσ. Ποιο δόγμα ακολουκοφν

Διαβάστε περισσότερα

Αυτονομία, Ελευθερία, Αυτορρφθμιςη ςτην παιδική ηλικία. Η ςτάςη των ενηλίκων και το περιβάλλον. Μζςα από τθν ειςιγθςι μασ επιδιϊκουμε να μοιραςτοφμε

Αυτονομία, Ελευθερία, Αυτορρφθμιςη ςτην παιδική ηλικία. Η ςτάςη των ενηλίκων και το περιβάλλον. Μζςα από τθν ειςιγθςι μασ επιδιϊκουμε να μοιραςτοφμε Αυτονομία, Ελευθερία, Αυτορρφθμιςη ςτην παιδική ηλικία. Η ςτάςη των ενηλίκων και το περιβάλλον. Μζςα από τθν ειςιγθςι μασ επιδιϊκουμε να μοιραςτοφμε ζναν δρόμο ςκζψθσ για τθν αγωγι του παιδιοφ που περνά

Διαβάστε περισσότερα

----- Σατ. Γ/νζη: Ανδρέα Παπανδρέοσ 37 Σ.Κ. Πόλη: 15180 Μαρούζι Ιζηοζελίδα: www.minedu.gov.gr Πληροθορίες: Αν. Παζταλίδοσ Σηλέθωνο: 210-3443422

----- Σατ. Γ/νζη: Ανδρέα Παπανδρέοσ 37 Σ.Κ. Πόλη: 15180 Μαρούζι Ιζηοζελίδα: www.minedu.gov.gr Πληροθορίες: Αν. Παζταλίδοσ Σηλέθωνο: 210-3443422 ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΓΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΠΟΤΡΓΔΙΟ ΠΑΙΓΔΙΑ, ΔΡΔΤΝΑ ΚΑΙ ΘΡΗΚΔΤΜΑΣΩΝ ----- ΓΔΝΙΚΗ ΓΙΔΤΘΤΝΗ ΠΟΤΓΩΝ Π/ΘΜΙΑ ΚΑΙ Γ/ΘΜΙΑ ΔΚΠΑΙΓΔΤΗ ΓΙΔΤΘΤΝΗ ΠΟΤΓΩΝ, ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΣΩΝ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΗ Γ/ΘΜΙΑ ΔΚΠ/Η ΣΜΗΜΑ Α ----- Σατ. Γ/νζη: Ανδρέα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Εκπαίδευςησ

Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Εκπαίδευςησ Κοινωνικά Προβλήματα (κ.π.) ςχετικά με το θεςμό τησ Εκπαίδευςησ Μεκοδολογία κοινωνικισ ζρευνασ & Κοινωνικά προβλιματα Διδάςκοντεσ: Χρ. Τςουραμάνθσ, Ι. Γουςζτθ Ακαδ. Ζτοσ: 2010-2011 Γιατί αποτελεί η εκπαίδευςη

Διαβάστε περισσότερα

Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ)

Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ) ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΜΑΔΗΜΑΛΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μάκθμα 12 Σα νζα αςτικά τοπία τακμοί, Αεροδρόμια, Εμπορικά Κζντρα (ωσ νζοσ δθμόςιοσ χϊροσ) ΛΙΛΑ ΘΕΟΔΩΡΙΔΟΤ Τμήμα ΠΜ & ΜΤΓ Θ δθμιουργία ΝΕΟΤ δθμόςιου χϊρου ςτο εςωτερικό πολυλειτουργικϊν

Διαβάστε περισσότερα

25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ. Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και

25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ. Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και 25. Ποια είναι τα ψυκτικά φορτία από εξωτερικζσ πθγζσ Α) Τα ψυκτικά φορτία από αγωγιμότθτα. Β) Τα ψυκτικά φορτία από ακτινοβολία και Γ) Τα ψυκτικά φορτία από είςοδο εξωτερικοφ αζρα. 26. Ποιζσ είναι οι

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά (Νέλλη) Ζήκα Τσελεμέγκου Δ/νςθ: Πρ. Κορομθλά 26, 54622 Θεςςαλονίκθ, τθλ. επικοινωνίασ 6973550445

Αθηνά (Νέλλη) Ζήκα Τσελεμέγκου Δ/νςθ: Πρ. Κορομθλά 26, 54622 Θεςςαλονίκθ, τθλ. επικοινωνίασ 6973550445 Αθηνά (Νέλλη) Ζήκα Τσελεμέγκου Δ/νςθ: Πρ. Κορομθλά 26, 54622 Θεςςαλονίκθ, τθλ. επικοινωνίασ 6973550445 Ειςιγθςθ για το Συνζδριο ςτο Ηράκλειο Κριτθσ με κζμα :Γυναικεία απαςχόλθςθ ςε περίοδο οικονομικισ

Διαβάστε περισσότερα

109θ ςυνεδρίαςθ του προεδρείου του Euromil ςτθ Λιςαβόνα

109θ ςυνεδρίαςθ του προεδρείου του Euromil ςτθ Λιςαβόνα 109θ ςυνεδρίαςθ του προεδρείου του Euromil ςτθ Λιςαβόνα τθ ςκιά του κινιματοσ των Πορτογάλων λοχαγϊν, τθσ επανάςταςθσ των γαρυφάλλων, όπωσ παρζμεινε ςτθν παγκόςμια ιςτορία των λαϊκϊν επαναςτάςεων, πραγματοποιικθκε

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων)

Η θεωρία τησ ςτατιςτικήσ ςε ερωτήςεισ-απαντήςεισ Μέροσ 1 ον (έωσ ομαδοποίηςη δεδομένων) 1)Πώσ ορύζεται η Στατιςτικό επιςτόμη; Στατιςτικι είναι ζνα ςφνολο αρχϊν και μεκοδολογιϊν για: το ςχεδιαςμό τθσ διαδικαςίασ ςυλλογισ δεδομζνων τθ ςυνοπτικι και αποτελεςματικι παρουςίαςι τουσ τθν ανάλυςθ

Διαβάστε περισσότερα

τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα

τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα Τα χάλκιμα! ΧΟΡΗΓΟΣ τα χάλκινα! 9 ερωτιςεισ & 10 απαντιςεισ για τα χάλκινα όργανα 1. Γιατί τα λζμε χάλκινα πνευςτά όργανα; Πνευςτά χαρακτθρίηονται όλα τα όργανα ςτα οποία ο ιχοσ παράγεται από τθν (ανα)πνοι

Διαβάστε περισσότερα

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη

Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ. Πόπη Σουρμαΐδου. Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Μάρκετινγκ V Κοινωνικό Μάρκετινγκ Πόπη Σουρμαΐδου Σεμινάριο: Αναπτφςςοντασ μια κοινωνική επιχείρηςη Σφνοψη Τι είναι το Marketing (βαςικι ειςαγωγι, swot ανάλυςθ, τα παλιά 4P) Τι είναι το Marketing Plan

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων

ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΗΜΟΙΟΣΗΣΑ Ο.Ι.Τ.Ε. Προώκθςθ και ενίςχυςθ τθσ ςυμμετοχισ των γυναικών ςτα όργανα εκπροςώπθςθσ των ςυνδικαλιςτικών οργανώςεων των εργαηομζνων 12 Ιουνίου 2013, ώρα 18:00, Γραφεία ΧΕΝ Ελλάδος(Αμερικής

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint

Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Τεχνικι Παρουςιάςεων με PowerPoint Δρ. Παφλοσ Θεοδϊρου Ανϊτατθ Εκκλθςιαςτικι Ακαδθμία Ηρακλείου Κριτθσ Περιεχόμενα Ειςαγωγι Γιατί πρζπει να γίνει παρουςίαςθ τθσ εργαςίασ μου Βαςικι προετοιμαςία Δομι παρουςίαςθσ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΦΝΙΔΙΟΥ

ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΑΙΦΝΙΔΙΟΥ Επιηπαπέζιο παισνίδι πος δημιούπγηζε η Γ ηάξη ηος 4 ος Γςμναζίος πάπηηρ «Γιάννηρ Ρίηζορ» καηά ηο ζσολικό έηορ 2014-5 ζηο μάθημα ηηρ Κοινωνικήρ και Πολιηικήρ Αγωγήρ Ακολουκεί θ πρόταςθ του μακθτι Κουτςοβίτθ

Διαβάστε περισσότερα

Αλάγλωζε εηθαζηηθώλ έργωλ ως ηζηορηθώλ πεγώλ. Γεκήηρηος Βιάτος, Στοιηθός Σύκβοσιος Φηιοιόγωλ Ροδόπες

Αλάγλωζε εηθαζηηθώλ έργωλ ως ηζηορηθώλ πεγώλ. Γεκήηρηος Βιάτος, Στοιηθός Σύκβοσιος Φηιοιόγωλ Ροδόπες Αλάγλωζε εηθαζηηθώλ έργωλ ως ηζηορηθώλ πεγώλ Γεκήηρηος Βιάτος, Στοιηθός Σύκβοσιος Φηιοιόγωλ Ροδόπες Ανάγνωςθ εικαςτικϊν ζργων ωσ ιςτορικϊν πθγϊν Τρία επίπεδα ερμθνείασ που αντιςτοιχοφν, κατά τον Ζρβιν

Διαβάστε περισσότερα

Βαςικοί παράγοντεσ ςτθ δθμιουργία των φόβων μπορεί να είναι: Οι προθγοφμενεσ αρνθτικζσ εμπειρίεσ του παιδιοφ: π.χ. με ζνα ηϊο ι ζνα αντικείμενο.

Βαςικοί παράγοντεσ ςτθ δθμιουργία των φόβων μπορεί να είναι: Οι προθγοφμενεσ αρνθτικζσ εμπειρίεσ του παιδιοφ: π.χ. με ζνα ηϊο ι ζνα αντικείμενο. ΟΙ ΠΑΙΔΙΚΟΙ ΦΟΒΟΙ Ο φόβοσ είναι ζνα από τα πιο κοινά ςυναιςκιματα του ανκρϊπου και αποτελεί μια φυςιολογικι αντίδραςθ απζναντι ςε ζναν πραγματικό ι αναμενόμενο κίνδυνο. Στθν ουςία, είναι μια αντίδραςθ

Διαβάστε περισσότερα

Κατερίνα Χριςτοδοφλου Ψυχολόγοσ Μτπχ.Συμβουλευτικήσ Ψυχολογίασ

Κατερίνα Χριςτοδοφλου Ψυχολόγοσ Μτπχ.Συμβουλευτικήσ Ψυχολογίασ Κατερίνα Χριςτοδοφλου Ψυχολόγοσ Μτπχ.Συμβουλευτικήσ Ψυχολογίασ Περίοδοσ εξετάςεων Προςδοκία για αποτζλεςμα ανάλογο των προςπακειϊν μασ και του χρόνου που αφιερϊκθκε Τι είναι ο φόβοσ των εξετάςεων; Ο φόβοσ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελζςματα 1 ου Σριμήνου 2012 Μάιοσ 2012

Αποτελζςματα 1 ου Σριμήνου 2012 Μάιοσ 2012 Αποτελζςματα 1 ου Σριμήνου 2012 Μάιοσ 2012 ημαντικά ημεία Περαιτζρω αφξηςη ταμειακών διαθεςίμων: οι λειτουργικζσ ταμειακζσ ροζσ του Ομίλου κατά το πρϊτο τριμινο του 2012 ανιλκαν ςε 18,2 εκατ. (+72,9% ςε

Διαβάστε περισσότερα

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά.

ανάγκεσ τθσ αγοράσ εργαςίασ, παρότι δεν μασ λείπουν τα δυνατά και δθμιουργικά μυαλά. Χαιρετιςμόσ Γενικοφ Γραμματζα Νζασ Γενιάσ κ. Γιάννου Λιβανοφ ςε εκδήλωςη για την ίδρυςη του Μεταπτυχιακοφ Προγράμματοσ MSc in Strategic Product Design του Διεθνοφσ Πανεπιςτημίου Ελλάδοσ 17.02.12 Κυρίεσ

Διαβάστε περισσότερα

Μάκθμα 2 Ιατρικό και Κοινωνικό Μοντζλο Διαχείριςθσ των ειδικϊν αναγκϊν

Μάκθμα 2 Ιατρικό και Κοινωνικό Μοντζλο Διαχείριςθσ των ειδικϊν αναγκϊν Πανεπιςτιμιο Θεςςαλίασ Παιδαγωγικό Σμιμα Προςχολικισ Εκπαίδευςθσ Ένταξη και Αναπηρία: Εκπαιδευτικζσ Προςεγγίςεισ Μάκθμα 2 Ιατρικό και Κοινωνικό Μοντζλο Διαχείριςθσ των ειδικϊν αναγκϊν Διδάςκων: Βαςίλθσ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ. Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης

ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ. Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ Επιμέλεια : Δρ. Ι. Δετοράκης ΣΙ ΕIΝΑΙ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓIΑ Επιδθμιολογία είναι θ μελζτθ τθσ κατανομισ μιασ νόςου ςτον πλθκυςμό και οι παράγοντεσ που επθρεάηουν ι προςδιορίηουν αυτι τθν κατανομι.

Διαβάστε περισσότερα

Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1 ΙΑΝ-ΑΠΡ 2015 ΜΑΛΑΞΗ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Σο μυαλό δεν χρηςιμοποιείται πραγματικά εάν δεν πράττει το καλό. A.T.Still Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1

Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1 ΙΑΝ-ΑΠΡ 2015 ΜΑΛΑΞΗ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Σο μυαλό δεν χρηςιμοποιείται πραγματικά εάν δεν πράττει το καλό. A.T.Still Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1 Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1 ΙΑΝ-ΑΠΡ 2015 ΜΑΛΑΞΗ & ΘΕΡΑΠΕΙΑ Επίςθμο Περιοδικό Όργανο του Ελ.Ι.Μ. Σο μυαλό δεν χρηςιμοποιείται πραγματικά εάν δεν πράττει το καλό. A.T.Still Σόμοσ 3 Σεφχοσ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΗΜΕΙΩΜΑ ΤΝΣΑΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΓΙΟΓΚΑ Atma Darshan Yoga Centre

ΔΕΛΤΙΟ ΓΙΟΓΚΑ Atma Darshan Yoga Centre ΙΟΥΝΙΟΣ 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΓΙΟΓΚΑ Atma Darshan Yoga Centre ΑΓΑΠΗΤΑ ΜΕΛΗ ΜΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΙ Καλωςορίςατε ςτο ΔΕΛΣΙΟ του Atma Darshan Yoga Centre Κακϊσ πλθςιάηει το τζλοσ τθσ φετινισ περιόδου και λίγο πριν ο κακζνασ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ

ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ ΔΕΛΣΙΟ ΣΤΠΟΤ ΣΟΧΑΙ ΑΕ: «ΚΛΑΔΙΚΕ ΣΟΧΕΤΕΙ» ΑΚΣΟΠΛΟΪΑ: ΕΠΙΒΑΣΗΓΟ ΝΑΤΣΙΛΙΑ ε κρίςιμο ςθμείο βρίςκεται θ επιβατθγόσ ναυτιλία, ςφμφωνα με μελζτθ που εκπόνθςε θ ΣΟΧΑΙ φμβουλοι Επιχειριςεων ΑΕ, ςτο πλαίςιο τθσ

Διαβάστε περισσότερα

Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise. Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ

Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise. Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ Ενθμερωτικόσ Φάκελοσ Δικτφου Franchise Επιχειρθματικι πρόταςθ ςυνεργαςίασ Mini Sports Club Ζχουμε τθν τεχνογνωςία και τθν εμπειρία να ςασ προςφζρουμε μια κερδοφόρο επαγγελματικι πρόταςθ με αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

6-PACK ΚΟΙΛΙΑΚΫΝ, ΣΨΙΩΤΟΙ ΓΛΟΥΤΟΙ, ΑΡΑΩΟ ΣΫΜΑ, ΕΥΕΞΙΑ, ΩΑΑ, ΥΓΕΙΑ. Αυτι είναι θ εικόνα του τομζα τθσ φυςικισ κατάςταςθσ που προβάλλεται και

6-PACK ΚΟΙΛΙΑΚΫΝ, ΣΨΙΩΤΟΙ ΓΛΟΥΤΟΙ, ΑΡΑΩΟ ΣΫΜΑ, ΕΥΕΞΙΑ, ΩΑΑ, ΥΓΕΙΑ. Αυτι είναι θ εικόνα του τομζα τθσ φυςικισ κατάςταςθσ που προβάλλεται και 6-PACK ΚΟΙΛΙΑΚΫΝ, ΣΨΙΩΤΟΙ ΓΛΟΥΤΟΙ, ΑΡΑΩΟ ΣΫΜΑ, ΕΥΕΞΙΑ, ΩΑΑ, ΥΓΕΙΑ. Αυτι είναι θ εικόνα του τομζα τθσ φυςικισ κατάςταςθσ που προβάλλεται και προωκείται από τθ βιομθχανία fitness ςιμερα Αλλά ζχετε ποτζ αναρωτθκεί

Διαβάστε περισσότερα

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ

Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Θεςιακά ςυςτιματα αρίκμθςθσ Δρ. Χρήστος Ηλιούδης αρικμθτικό ςφςτθμα αρίκμθςθσ (Number System) Αξία (value) παράςταςθ Οι αξίεσ (π.χ. το βάροσ μιασ ποςότθτασ μιλων) μποροφν να παραςτακοφν με πολλοφσ τρόπουσ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΙΡΕΣΙΜΟ ΕΠΙΣΡΟΠΟΤ (ΕΡΗΕΣ) Δρα ΠΟΛΤ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ

ΧΑΙΡΕΣΙΜΟ ΕΠΙΣΡΟΠΟΤ (ΕΡΗΕΣ) Δρα ΠΟΛΤ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ 1oν ΤΝΕΔΡΙΟ ΡΤΘΜΙΣΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΚΤΠΡΟΤ ΕΛΛΑΔΑ ΣΟΤ ΣΟΜΕΙ ΣΩΝ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΣΑΧΤΔΡΟΜΕΙΩΝ Λευκωςία, 3 4 Μαρτίου 2011 (Ξενοδοχείο Hilton) ΧΑΙΡΕΣΙΜΟ ΕΠΙΣΡΟΠΟΤ (ΕΡΗΕΣ) Δρα ΠΟΛΤ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗ Αξιότιμθ

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχία, προςωπικότθτα και ικανότθτα. Συςχετίηονται; Μαρία Κοκκίνου Manager, ICAP Human Capital Consulting

Πτυχία, προςωπικότθτα και ικανότθτα. Συςχετίηονται; Μαρία Κοκκίνου Manager, ICAP Human Capital Consulting Πτυχία, προςωπικότθτα και ικανότθτα. Συςχετίηονται; Μαρία Κοκκίνου Manager, ICAP Human Capital Consulting Προγράμματα Management Trainees Ένα πεδίο ανηαγφνιζμού για ηα νέα ηαλένηα Οξφσ ανταγωνιςμόσ Σε

Διαβάστε περισσότερα

Φυςικι δραςτθριότθτα παιδιών και εφιβων ςτθ χώρα μασ: ςυμβολι ςτθν υγεία και παράγοντεσ που επθρεάηουν τθ ςυμμετοχι ςτθν άςκθςθ

Φυςικι δραςτθριότθτα παιδιών και εφιβων ςτθ χώρα μασ: ςυμβολι ςτθν υγεία και παράγοντεσ που επθρεάηουν τθ ςυμμετοχι ςτθν άςκθςθ Φυςικι δραςτθριότθτα παιδιών και εφιβων ςτθ χώρα μασ: ςυμβολι ςτθν υγεία και παράγοντεσ που επθρεάηουν τθ ςυμμετοχι ςτθν άςκθςθ Γρθγόρθσ Μπογδάνθσ, PhD, Επίκουροσ Κακθγθτισ ΣΕΦΑΑ ΕΚΠΑ Παιδικι Παχυςαρκία

Διαβάστε περισσότερα

Joomla! - User Guide

Joomla! - User Guide Joomla! - User Guide τελευταία ανανέωση: 10/10/2013 από την ICAP WEB Solutions 1 Η καταςκευι τθσ δυναμικισ ςασ ιςτοςελίδασ ζχει ολοκλθρωκεί και μπορείτε πλζον να προχωριςετε ςε αλλαγζσ ι προςκικεσ όςον

Διαβάστε περισσότερα

Terra Batida Πόρτο, Πορτογαλία www.terrabatida.com

Terra Batida Πόρτο, Πορτογαλία www.terrabatida.com Η επιχείρηςη και η ιδζα Η Μαρία Γκαμπριζλ ξεκίνθςε τθ δικι τθσ επιχείρθςθ το 2003. Παρόλο που εκείνθ τθ ςτιγμι είχε μια ςτακερι δουλειά ςε μια πολυεκνικι εταιρεία τθλεπικοινωνιϊν, ζνιωςε τθν ανάγκθ να

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά Στοιχεία για τισ Ξζνεσ Γλϊςςεσ ςτθν Ελλάδα

Οικονομικά Στοιχεία για τισ Ξζνεσ Γλϊςςεσ ςτθν Ελλάδα Οικονομικά Στοιχεία για τισ Ξζνεσ Γλϊςςεσ ςτθν Ελλάδα Τα ςτοιχεία που παρατίκενται ζχουν αντλθκεί αυτοφςια από τθν δθμοςιευμζνθ Ζκκεςθ του Κζντρου Ανάπτυξθσ Εκπαιδευτικισ Πολιτικισ τθσ ΓΣΕΕ με τίτλο «Τα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα παιχνίδι ρόλων για την αποτροπή του ςχολικοφ εκφοβιςμοφ.

Ένα παιχνίδι ρόλων για την αποτροπή του ςχολικοφ εκφοβιςμοφ. Ένα παιχνίδι ρόλων για την αποτροπή του ςχολικοφ εκφοβιςμοφ. Πρωτότυπο: The bullying prevention roll play Game. Πθγι : Social Skills Central. Μετάφραςθ: Μουρελάτου ταμοφλα - Εργοκεραπεφτρια Δφο ι περιςςότεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015

ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015 ΑΠΑΝΣΗΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΘΕΜΑ Α ΣΕΣΑΡΣΗ 20 ΜΑΪΟΤ 2015 Α1. - γ. ςφφιλθ Α2. - α. ερυκρόσ μυελόσ των οςτών Α3. - β. εντομοκτόνο Α4. - β. καταναλωτζσ 1θσ τάξθσ Α5. - δ. μία οικογζνεια ΘΕΜΑ Β Β1. 1.

Διαβάστε περισσότερα

Παράςταςη ςυμπλήρωμα ωσ προσ 1

Παράςταςη ςυμπλήρωμα ωσ προσ 1 Δρ. Χρήστος Ηλιούδης Θζματα διάλεξησ ΣΤ1 Προςθεςη αφαίρεςη ςτο ΣΤ1 2 ή ΣΤ1 Ονομάηουμε ςυμπλιρωμα ωσ προσ μειωμζνθ βάςθ R ενόσ μθ προςθμαςμζνου αρικμοφ Χ = ( Χ θ-1 Χ θ-2... Χ 0 ) R ζναν άλλον αρικμό Χ'

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ

ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ ΗΛΕΚΣΡΟΝΙΚΗ ΤΠΗΡΕΙΑ ΑΠΟΚΣΗΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΣΑΤΣΟΣΗΣΑ Οδηγός Χρήσης Εφαρμογής Ελέγχου Προσφορών Αφοφ πιςτοποιθκεί ο λογαριαςμόσ που δθμιουργιςατε ςτο πρόγραμμα ωσ Πάροχοσ Προςφορϊν, κα λάβετε ζνα e-mail με

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας

ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ. ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας 1 ΓΕΦΤΡΟΠΟΙΪΑ: ΜΟΝΙΜΑ ΚΑΙ ΚΙΝΗΣΑ ΦΟΡΣΙΑ ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ε. ΜΠΙΣΚΙΝΗΣ Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. Τ.Ε.Ι. Δυτικής Ελλάδας Μόνιμα Φορτία Ίδιον Βάροσ (για Οπλιςμζνο Σκυρόδεμα): g=25 KN/m 3 Σε οδικζσ γζφυρεσ πρζπει

Διαβάστε περισσότερα

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ

Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Ηλιακι Θζρμανςθ οικίασ Δυνατότθτα κάλυψθσ κερμαντικϊν αναγκϊν ζωσ και 100% (εξαρτάται από τθν τοποκεςία, τθν ςυλλεκτικι επιφάνεια και τθν μάηα νεροφ αποκθκεφςεωσ) βελτιςτοποιθμζνο ςφςτθμα με εγγυθμζνθ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο

Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο Ο ήχοσ ωσ φυςικό φαινόμενο Φφλλο Εργαςίασ Ονοματεπώνυμο. Παραγωγή και διάδοςη του ήχου Ήχοσ παράγεται όταν τα ςωματίδια κάποιου υλικοφ μζςου αναγκαςκοφν να εκτελζςουν ταλάντωςθ. Για να διαδοκεί ο ιχοσ

Διαβάστε περισσότερα

Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ»

Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ» Τηλ.6937122299 - Email: nasthem1@hotmail.com Τγρότοποσ Κορϊνειασ Βόλβθσ: «ζνασ κρυμμζνοσ κθςαυρόσ» Κείμενο Φωτογραφίεσ: Θζμιδα Ναςοποφλου Ξεναγόσ Εκνικϊν Δρυμϊν & Υγροτόπων MSc Biodiversity Σε μικρι απόςταςθ

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ

Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ Παραγωγικι αλυςίδα τροφίμων: Δυναμικι ανάπτυξθ και αξιοποίθςθ τθσ παράδοςθσ Αλυςίδα αξίασ τροφίμων Η αλυςίδα αξίασ των τροφίμων: από το χωράφι ςτο ράφι και ςτο τραπζηι του τελικοφ καταναλωτι (from farm

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ ΧΕΣΙΚΑ ΜΕ ΣΟ ΔΙΔΑΚΣΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΩΝ ΓΝΩΣΙΚΩΝ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ 1. ΟΝΟΜΑΣΕΠΩΝΤΜΟ.. 2. ΧΟΛΙΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ Π.Ε

ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ ΧΕΣΙΚΑ ΜΕ ΣΟ ΔΙΔΑΚΣΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΩΝ ΓΝΩΣΙΚΩΝ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ 1. ΟΝΟΜΑΣΕΠΩΝΤΜΟ.. 2. ΧΟΛΙΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ Π.Ε ΕΡΩΣΗΜΑΣΟΛΟΓΙΟ ΧΕΣΙΚΑ ΜΕ ΣΟ ΔΙΔΑΚΣΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΩΝ ΓΝΩΣΙΚΩΝ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΣΟΤ ΔΗΜΟΣΙΚΟΤ 1. ΟΝΟΜΑΣΕΠΩΝΤΜΟ.. 2. ΧΟΛΙΚΟ ΤΜΒΟΤΛΟ Π.Ε 3. ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ.. 4. ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΤΘΤΝΗ 5. ΔΙΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ιςτορία τθσ Μουςικισ: υμπλθρωματικό υλικό

Ιςτορία τθσ Μουςικισ: υμπλθρωματικό υλικό Ιςτορία τησ μουςικήσ/ Οι εποχέσ και τα χαρακτηριςτικά τουσ Εποχι πότε τι ποφ ποιοσ πώσ Πρώιμοσ 5 οσ -9 οσ αιϊνασ Γρθγοριανό μζλοσ/ Βυηαντινι Ιερείσ, μοναχοί Μονοφωνία Μεςαίωνασ μουςικι μοναςτιρια Μεςαίωνασ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΛΩ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΘΜΕΙΟ, ΝΑ ΜΙΛΘΣΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΓΙΑ ΤΘΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑΣ ΔΙΑΙΤΑΣ.

ΘΕΛΩ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΘΜΕΙΟ, ΝΑ ΜΙΛΘΣΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΓΙΑ ΤΘΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑΣ ΔΙΑΙΤΑΣ. ΓΕΙΑ ΣΑΣ! ΘΕΛΩ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟ ΣΘΜΕΙΟ, ΝΑ ΜΙΛΘΣΟΥΜΕ ΛΙΓΟ ΓΙΑ ΤΘΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑΣ ΔΙΑΙΤΑΣ. ΕΡΕΙΔΘ ΞΕΩ ΚΑΙ ΒΛΕΡΩ, ΟΤΙ ΥΡΑΧΕΙ ΑΚΕΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΡΟΥ ΔΥΣΚΟΛΕΥΕΤΑΙ ΝΑ ΞΕΚΙΝΘΣΕΙ ΜΙΑ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΩΣΤΘΣ ΔΙΑΤΟΦΘΣ ΚΑΙ ΔΙΑΙΤΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ -----

Α Ν Α Κ Ο Ι Ν Ω Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ ΤΠΟΤΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΤ ΜΑΘΗΗ ΚΑΙ ΘΡΗΚΕΤΜΑΣΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟ ΔΙΟΙΚΗΣΙΚΟ ΣΟΜΕΑ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΚΑΙ ΔΕΤΣΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ ΔΙΕΤΘΤΝΗ ΠΟΤΔΩΝ ΠΡΩΣΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΤΗ ΣΜΗΜΑ Αϋ ------- Σαχ.Δ/νςθ:

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΘΤΘΣ ΔΟΜΘ ΑΡΑΣΧΟΛΘΣΘΣ & ΣΤΑΔΙΟΔΟΜΙΑΣ (ΔΑΣΤΑ)

ΡΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΘΤΘΣ ΔΟΜΘ ΑΡΑΣΧΟΛΘΣΘΣ & ΣΤΑΔΙΟΔΟΜΙΑΣ (ΔΑΣΤΑ) ΡΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΘΤΘΣ ΔΟΜΘ ΑΡΑΣΧΟΛΘΣΘΣ & ΣΤΑΔΙΟΔΟΜΙΑΣ (ΔΑΣΤΑ) Ακαδθμαϊκό Ζτοσ 2012-13 ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ ΕΓΑΣΤΘΙΟ ΕΝΙΣΧΥΣΘΣ ΓΑΡΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΦΟΙΤΘΤΩΝ Επιμζλεια: E. Κραςαδάκθ Γιατί αςχολοφμαςτε με το γραπτό λόγο; [1] Τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Τι Είναι Ζνα Domain Name;.1. Λάκθ Που Πρζπει Να Αποφφγετε.2. Φόρμουλα Για Ζνα Πετυχθμζνο Domain Name..5

Περιεχόμενα. Τι Είναι Ζνα Domain Name;.1. Λάκθ Που Πρζπει Να Αποφφγετε.2. Φόρμουλα Για Ζνα Πετυχθμζνο Domain Name..5 Περιεχόμενα Τι Είναι Ζνα Domain Name;.1 Λάκθ Που Πρζπει Να Αποφφγετε.2 Φόρμουλα Για Ζνα Πετυχθμζνο Domain Name..5 Επιλογι Domain Name Βιμα Προσ Βιμα 7 Τι Είναι Ένα Domain Name; Το domain name (ςτα ελλθνικά

Διαβάστε περισσότερα

Ομοφοβία και Τραύμα. του Νίκου Βλαχάκθ

Ομοφοβία και Τραύμα. του Νίκου Βλαχάκθ Ομοφοβία και Τραύμα του Νίκου Βλαχάκθ Η Αλεξάνδρα Βαςιλείου είναι ψυχοκεραπεφτρια και ιδρυτικό μζλοσ του processwork.gr. Τθ γνωρίηω εδϊ και χρόνια, είχα τθ χαρά να ςυνεργαςτϊ μαηί τθσ και πάντοτε παρακολουκϊ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ : Δημιοσργία μιας δική ζας ζελίδας ζηο διαδίκησο ή ζηα κοινωνικά δίκησα,ζτεδιαζμός και σλοποίηζη καμπάνιας για ηην προβολή ηης και ηην προζέλκσζη

Διαβάστε περισσότερα

Νθπιαγωγείο : Φεβρουάριοσ-Μάιοσ 2015. Μεςόγειοσ, μια κάλαςςα πολλζσ ιςτορίεσ.

Νθπιαγωγείο : Φεβρουάριοσ-Μάιοσ 2015. Μεςόγειοσ, μια κάλαςςα πολλζσ ιςτορίεσ. Νθπιαγωγείο : Φεβρουάριοσ-Μάιοσ 2015. Μεςόγειοσ, μια κάλαςςα πολλζσ ιςτορίεσ. Μια μζρα ςαν όλεσ τισ άλλεσ, ζνα ναυάγιο (Σιτανικόσ) τράβθξε τθν προςοχι μασ και μασ ζδωςε τροφι για ςκζψθ. Ζτςι καταλιξαμε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΘΜΟΣ ΡΛΘΟΦΟΘΣΘΣ ΓΙΑ ΤΘΝ 28 θ ΟΚΤΩΒΙΟΥ Για τθν 28 θ Οκτωβρίου, αιςκάνεςτε ότι γνωρίηετε πολλά, αρκετά, λίγα, ι ςχεδόν τίποτα;

ΒΑΘΜΟΣ ΡΛΘΟΦΟΘΣΘΣ ΓΙΑ ΤΘΝ 28 θ ΟΚΤΩΒΙΟΥ Για τθν 28 θ Οκτωβρίου, αιςκάνεςτε ότι γνωρίηετε πολλά, αρκετά, λίγα, ι ςχεδόν τίποτα; ΒΑΘΜΟΣ ΡΛΘΟΦΟΘΣΘΣ ΓΙΑ ΤΘΝ 28 θ ΟΚΤΩΒΙΟΥ Για τθν 28 θ Οκτωβρίου, αιςκάνεςτε ότι γνωρίηετε πολλά, αρκετά, λίγα, ι ςχεδόν τίποτα; 49 29 19 2 Ρολλά Αρκετά Λίγα Σχεδόν τίποτα 0745 / Διάγραμμα 1 ΒΑΘΜΟΣ ΡΛΘΟΦΟΘΣΘΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει

Ρομποτική. Η υγεία ςασ το αξίηει Ρομποτική Μάκετε γριγορά και εφκολα ό τι χρειάηεται να ξζρετε για τισ λαπαροςκοπικζσ μεκόδουσ αντιμετϊπιςθσ γυναικολογικϊν πακιςεων Ενθμερωκείτε ςωςτά και υπεφκυνα Η υγεία ςασ το αξίηει Μζκοδοσ και πλεονεκτιματα

Διαβάστε περισσότερα

Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox

Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox Megatron ERP Βάςη δεδομζνων Π/Φ - κατηγοριοποίηςη Databox 03 05 ΙΛΤΔΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. αρμά Ιηαμπζλλα Βαρλάμθσ Νίκοσ Ειςαγωγι... 1 Σι είναι το Databox...... 1 Πότε ανανεϊνεται...... 1 Μπορεί να εφαρμοςτεί

Διαβάστε περισσότερα

φντομη Παρουςίαςη epr.gr

φντομη Παρουςίαςη epr.gr φντομη Παρουςίαςη epr.gr Ζνα νζο διαδικτυακό εργαλείο που ζρχεται να αλλάξει τα δεδομζνα τθσ εταιρικισ επικοινωνίασ Ιοφνιοσ 2009 - Ζκδοςθ 1.3 Σι είναι το epr.gr To epr.gr αποτελεί τθν πρϊτθ διαδικτυακι

Διαβάστε περισσότερα

τα κρουςτά! Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά

τα κρουςτά! Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά Τα κροσζηά! ΧΟΡΗΓΟΣ Ερωτιςεισ & απαντιςεισ για τα κρουςτά τα κρουςτά! 1. Γιατί ονομάηονται κρουςτά όργανα; Το όνομα «κρουςτά» όργανα προζρχεται από το ριμα κροφω/χτυπώ και δθλϊνει τον τρόπο με τον οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ

Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Σφντομεσ Οδθγίεσ Χριςθσ Περιεχόμενα 1. Επαφζσ... 3 2. Ημερολόγιο Επιςκζψεων... 4 3. Εκκρεμότθτεσ... 5 4. Οικονομικά... 6 5. Το 4doctors ςτο κινθτό ςου... 8 6. Υποςτιριξθ... 8 2 1. Επαφζσ Στισ «Επαφζσ»

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα,

Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων. Α Σάξη. Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1. 6 Ομαδοποίθςθ, Μοτίβα, Ενδεικτική Οργάνωςη Ενοτήτων Α Σάξη Α/ Μαθηματικό περιεχόμενο Δείκτεσ Επιτυχίασ Ώρεσ Α Διδ. 1 ΕΝΟΣΗΣΑ 1 Αλ1.1 υγκρίνουν και ταξινομοφν αντικείμενα ςφμφωνα με κάποιο χαρακτθριςτικό/κριτιριο/ιδιότθτά Ομαδοποίθςθ,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ

ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΟΔΗΓΙΕ ΓΙΑ ΣΗΝ ΕΙΑΓΩΓΗ ΕΚΔΡΟΜΩΝ & ΝΕΩΝ - ΑΝΑΚΟΙΝΩΕΩΝ ΣΗΝ ΙΣΟΕΛΙΔΑ ΣΗ Δ.Δ.Ε. ΘΕΠΡΩΣΙΑ ΕΙΑΓΩΓΗ Ο νζοσ δικτυακόσ τόποσ τθσ Δ.Δ.Ε. Θεςπρωτίασ παρζχει πλζον τθ δυνατότθτα τθσ καταχϊρθςθσ νζων, ειδιςεων και

Διαβάστε περισσότερα

Μετατροπή των ΕΠΑ.Λ. ΕΠΑ.Σ. σε Τετνολογικό Λύκειο Σσνενώσεις Καταργήσεις

Μετατροπή των ΕΠΑ.Λ. ΕΠΑ.Σ. σε Τετνολογικό Λύκειο Σσνενώσεις Καταργήσεις Μετατροπή των ΕΠΑ.Λ. ΕΠΑ.Σ. σε Τετνολογικό Λύκειο Σσνενώσεις Καταργήσεις ΣΑΡΣΟΛΗ ΧΡΗΣΟ Δ/ντθσ ΕΠΑ.. Χαϊδαρίου Πρϊθν προϊςτάμενοσ τμιματοσ Βϋ τθσ Δ/νςθσ πουδϊν ΔΕ του ΤΠΔΒΜΘ Άλλθ μια αλλαγι ςτθν ΣΕΕ κα

Διαβάστε περισσότερα