ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ/ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨ Η A. ΓΚΡΑΜΣΙ: IL RISORGIMENTO

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ/ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨ Η A. ΓΚΡΑΜΣΙ: IL RISORGIMENTO"

Transcript

1

2

3

4 ΣΤΟΧΑΣΤΗΣ/ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΣΚΕΨ Η A. ΓΚΡΑΜΣΙ: IL RISORGIMENTO

5 ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΕΚΔΟΤΗ Το βιβλίο αυτό κυκλοφόρησε στην Ιταλία το 1977 με τίτλο II Risorgimento, από τις εκδόσεις «Riuniti». Η μετάφραση έγινε από το ιταλικό πρωτότυπο. Τα κείμενα είναι ολόκληρα και χωρίς συντομεύσεις. A ' έκδοση 1987 Τυπώθηκε τον Σεπτέμβρη του 1987 για λογαριασμό των εκδόσεων Στοχαστής, οδός Μαυρομιχάλη 39, τηλ , , Αθήνα Η Φωτοστοιχειοθεσία και η σελιδοποίηση έγινε στο Φωτόγραμμα ΕΠΕ, οδός Σόλωνος 130, τηλ , η φωτογραφική αναπαραγωγή στου Δημήτρη Καδιανάκη, οδός Τζαβέλα 6, τηλ και το τύπωμα στα πιεστήρια της Ευρωτύπ Α.Ε., οδός Κολωνού 12-14, τηλ Το εξώφυλλο είναι της Στέλλας Γκρανιά.

6 ANTONIO ΓΚΡΑΜΣΙ IL RISORGIMENTO ΤΟΜΟΣ Z' Ε ισα γω γή Λουκάς Αξελός Μ ετά φ ραση - Σ χόλια Γιώργος Μαχαίρας

7

8 ΕΝΑ ΜΙΚΡΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ο τόμος α υ τό ς είνα ι ο έβδομος στη ν σ ειρά τω ν έργω ν τον Αντόνιο Γχράμσι, πον κυκλοφορούν οι εκδόσειςμας. Α π ο τε λ ε ί τη ν ακρ ιβή μ ετά φ ρ α σ η το υ β ιβλίου μ ε τίτλο II R isorgim ento, π ο υ κυκλο φ ό ρ η σ α ν οι εκ δό σ εις «Riuniti» το 1977 στην Ιταλία. Η ελληνική μετάφραση αν και ξεκίνησε το 1978, καθ ηλώ θηκε κ υρ ιο λεκ τικ ά επ τά χρόνια, για να δοθεί τέλος σε άλλο μεταφραστή. Η έκδοση του τόμου αυτού συμπίπτει με την συμπλήρω ση π ενή ντα χρόνω ν α π ό τον θά να το το υ Α ντό νιο Γκράμσι. Α ς θεωρηθεί, μαζί με τους άλλους πον θα κυκλοφ ορήσουν, σ α ν ένα μ ικ ρ ό μ έρ ο ς τη ς ο φ ειλή ς μ α ς στο ν κορυφαίο αυτό ιταλό διανοούμενο του αιώνα μας. Η παρούσα μετάφραση έχει αυστηρά κρατήσει την διάτα ξη τη ς ιταλικής. Ο ι σημειώ σεις κα ι π α ρ α π ο μ π ές π ο υ υπ ά ρ χο υ ν μ ε α σ τερ ίσκο είνα ι όλες τη ς ιτα λικ ή ς έκδοσης, ενώ οι σημειώ σεις και τα σχόλια του έλλη να μ ετα φ ρ α σ τή π α ρ α τίθ ε ν τα ι μ ε αριθμούς. Σ τη σύ ντα ξ η τω ν σημειώ σεω ν κ α ι σχολίω ν τη ς ελλη νικής μ ε τά φ ρ α σ η ς λά β α μ ε ν π όψ η μ α ς κα ι τις σημειώ σεις από τη ν έκδοση A ntonio Gramsci Quaderno 19. Risorgimento Italiano των εκδόσεων «Einaudi». Φροντίσαμε ώστε τα σχόλια της ελληνικής μετάφρασης να μην επιβαρύνουν ιδιαίτερα ένα βιβλίο αρκετά δύσκ ολο κ α ι εξα ιρετικά π λη θω ρ ικό σε ο νόματα κ α ι σ τοιχεία για την Ιταλία του περασμένου αιώνα. Τ έλος α ς ση μειω θεί ό τι ένα μ εγά λο μ έρ ο ς τω ν αναφ ε- ρομένω ν όρω ν κα ι ονομάτω ν έχουν ή δη σχολια σ θ εί σ το υς π ρ ο η γο ύ μ ενους τό μ ο υ ς στο υ ς οπο ίο υς κ α ι π α ρ α π έμ π ο υ μ ε τον αναγνώ στη που θα ήθελε περισσότερα στοιχεία. Σ Τ Ο Χ Α Σ Τ Η Σ

9

10 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ RISORGIMENTO Κι αν γράψιμο ιστορίας σημαίνει να συμμετέχεις στην ιστορία του παρόντος, σπουδαίο βιβλίο ιστορίας είναι εκείνο που στο παρόν βοηθά τις εν αναπτύξει δυνάμεις να αποκτήσουν περισσότερο συνείδηση του εαυτού τους και να γίνουν περισσότερο συγκεκριμένα ενεργητικές και δραστήριες. Αντόνιο Γκράμσι Η Ιταλία των αρχών του 19ου αιώνα Η Ιταλία ήταν μ ια από τις τελευταίες δυτικοευρω παϊκές χώρες που συγκροτήθηκε σε ενιαίο κράτος. Το βασίλειο της Σ αρδηνίας μ ε κέντρο το Πιεμόντε, το βασίλειο των δύο Σικελιών, το δουκάτο της Τοσκάνης, οι ενσωματωμένες στην Α υσ τροουγγα ρία περιοχές της βορειοανατολικής Ιταλίας, το παπικό κράτος της Ρώμης, αποτελούσαν την εξω τερική όψη της πολιτικής πραγματικότητας της χερσονήσου. Πολλοί ήταν οι λόγοι που οδήγησαν σαυτή την πολυδιάσπαση σε αλληλοϋποβλεπόμενα, εν πολλοίς, κρατίδια. Η ύ παρξη του παπισμού μ ε κέντρο την Ρώμη δεν ήταν ο πιο ασήμαντος. Ό πω ς π αρατη ρεί ο Γκράμσι η Ιταλία εξ αιτίας της κοσμοπολίτικης λειτουργίας της Ρώμης κατά τη διάρκεια της ρω μαϊκής αυτοκρατορίας και του μεσαίω να, εξ αιτίας του διττού χαρακτήρα που είχε το παποιό κράτος να είναι δηλαδή «αφ ενός έδρα μιας οικουμενικής-πνευματικής μοναρχίας και αφ ετέρου ενός εγκόσμιου πριγκιπάτου» (R)', 1. Στο κείμενο αυτό όλα τα παραθέματα που είναι μέσα σε εισαγωγικά και έχουν στο τέλος σε παρένθεση την συντομσγραφία (R)isorgimento. είναι του Αντόνιο Γκράμσι. 9

11 παρουσίαζε μιαν ιδιομορφία μοναδική στον δυτικοευρω παϊκό χώρο. «Ο ιταλικός καθολικισμός θεωρούνταν υποκατά σ τα το τη ς α ντίλη ψ η ς για ενια ίο Έ θ ν ο ς και Κ ράτος, όχι μό νο αυτό, α λλά κα ι μ ά λισ τα σα ν μ ια π α γκ ό σ μ ια ηγεαονική λειτουργία, δηλαδή σαν ιμπεριαλιστικό πνεύμα.» (R i t i ιδ ιομορφ ία α υ τή θα π α ίξ ει ένα ρόλο σημαντικό στην καθυστέρηση διαμόρφω σης μ ια ς κοινής εθνικής συνείδησης γιατί, αντίθετα με ότι συνέβη στις περισσότερες ευρ ω π α ϊκές χώρες, στη ν Ιτα λία η θρησκεία - π ά ν τα κα τά το ν Γ κράμσι - δεν επ εκ τά θ η κ ε σ το υς κ ό λπους το ν λαού, δεν κα τόρθω σε να συ γκ ρ ο τή σ ει ένα εθ νικό-λαϊκό μ έτω π ο σ το υ ς χώ ρ ονς επ ιρρο ή ς της. Κ ι α ντό γ ια τ ί στη ν Ιτα λία ή τα ν α νύπ α ρ κ τη η έννοια τη ς εθ νικής εκ κλησ ία ς επ ειδή α ντή εξ αρχής λειτο ύ ρ γησ ε σ ένα π λα ίσ ιο θρη σ κ εντικ ο ύ κ οσμοπολιτισμ ού. Η κ ο σ μ οπολίτικη λ ειτσ ν ρ γ ία τω ν ιταλώ ν διανοονμένω ν ή τα ν ένα γεγονός, α φ ο ύ α υ το ί αντιλα μ β α νόντο νσα ν το ρό λο το νς κα ι λειτο υ ρ γο ύ σ α ν σα ν η γέτες π ο ν δεν ανή καν σε ένα έθνος αλλά σε ολόκληρη την χριστιανοσύνη. Έ ν α ς δ εύ τερ ο ς - εξ ίσον σ η μ α ντικός - λόγος, ή τα ν το γε γο ν ό ς ό τι για συγκ εκ ρ ιμ ένες ιστορικές α ιτίες η πρώ ιμη α σ τική άνθη ση τω ν μ εγά λω ν ιτα λικ ώ ν πόλεω ν, π ρ ο π ο μπών της ευρωπαϊκής αναγέννησης, φάνηκε κάπου να α ν α κ ά θ ε τ α ι κα ι να «σταματά», μ ε απ ο τέλεσ μ α η Ιτα λία να μ είνει πίσω στο ν α γώ να δρόμου για εθνική κα ι α σ τική ολοκλήρω ση, α ν κα ι υπ ή ρ ξ ε π ρω το π ό ρα κ α ι στο πεδίο α ν τό. Έ τσι ο καθολικός κοσμοπολιτισμός αποτέλεσε τον α ντίποδα τον πιο σκληρού τοπικισμού, ιστορικού αποτελέσ μ α το ς τη ς πόλη ς-κρ άτος, π ο ν δέσ π ο σε σ τη ν μεσαιω νική και μεταμεσαιωνική Ιταλία και «αντιπροσωπεύει το πέρασμα από μια περίοδο επιβλητικής ανάπτνξης των αστικών δυνάμεων στην ραγδαία παρακμή τονς» (R). Οι δύο αντοί παράγοντες αποτελούσαν ισχυρό εμπόδιο, κυριο λεκ τικ ά τροχοπέδη, στη διαμόρφ ω ση εθ νικής συνείδησης, αφού αντή έπρεπε να συγκροτηθεί και σν- 10

12 γκ ρ ο τή θ η χε «από τη ν υπ έρβαση δύο μ ο ρ φ ώ ν κ ο υ λτο ύ ρας: τον κοινοτικό τοπικισμό και τον καθολικό κοσμοπολιτισ μό, π ο ν ή τα ν σ τενά συ νδεδεμ ένες κ α ι α π ο τελούσ α ν τη ν π ιο χα ρα κ τη ρ ισ τικ ή μ ο ρ φ ή το υ μ εσ α ιω νικού και φεονόαρχικού καταλοίπον» (R). Το Risorgimento Ο όρος risorgimento γεννήθηκε στην διάρκεια τον 19ον αιώνα, αν και οι ρίζες του βρίσκονται πιο πίσω και ουσιαστικά είχε περιεχόμενο εθνικό, κοινωνικό, πολιτικό και πολιτιστικό. Χαρακτηρίζει το σύνολο των μεταβολών που οδήγησα ν στην συγκρότηση της σύγχρονης Ιταλίας, αν και πιο συχνά χρησιμοποιείται μ ε την έννοια της εθνικής παλλιγγενεσίας, της εθνικής απελευθέρωσης ή και της εθνικής εξέγερσης. Ό λο ι α υ το ί οι όροι, π ον αναμφίβολα συνδέονται και μ ε την ιδέα της επιστροφής στο «ένδοξο παρελθόν», πέρα από τις επ ί μέρους διαφορές τους, συγκλίνουν δίνοντας στο Risorgimento ένα ενρύτερο κοινωνικό, πολιτικό, πολιτιστικό και ηθικό περιεχόμενο. Τέτοιο π ον να αρμόζει σε μ ια πλατιά πρωτοβουλία αναγέννησης της εθνικής ζωής, που η παρέμβαση της αστικής τάξης και των μικροαστικώ ν στρωμάτω ν αποκτά ένα χαρακτήρα ουσιαστικό που οδηγεί σε σημαντικές κοινω νικές διαφοροποιήσεις, στην αλλαγή πολιτικώ ν σχέσεων, στη θραύση πολιτιστικώ ν στερεοτύπω ν, στη σ υ γκρότηση μια ς νέας ηθικής-πολιτιστιχής συνείδησης πον μπορεί να σταθεί κριτικά απέναντι στο παρελθόν. Α νεξάρτητα από το ότι η ιστορία τον Risorgimento, έτσι όπως εξελίχθηκε στην ιταλική χερσόνησο, δεν έχει το ακριβές ανάλογά της στον ευρωπαϊκό χώρο, εν τούτοις το Risorgimento θα πρέπει να ειδω θεί σαν η «ιταλική εκδοχή» της μα κ ράς πορείας προς την εθνική ολοκλήρωση π ον γνώ ρισαν οι ευρω παϊκοί λα ο ί από την εποχή της μεταρρύθμισης και της γαλλικής επανάστασης. Οι αναλογίες άλλωστε με τις δικές μας λ.χ. προσπάθειες ολοκλήρωσης τον νεοελληνικού 11

13 κράτους είναι προφανείς. Παρ' όλες τις ιδιομορφίες και α ποκλίσεις, τα κοινά σημεία ανάμεσα στο Risorgimento και την δική μ α ς Μ εγάλη Ιδέα, είναι, όπως αποδειχνύεται, π ο λλά 1. Χρονικά το Risorgimento καλύπτει όλη την περίοδο από το τέλος του 18ου αιώνα μέχρι και τις αρχές του 20ου, π ου η ολοκληρω μένη πια εθνικά και κρατικά Ιταλία επιβιβάζεται στο τελευταίο βαγόνι των ιμπεριαλιστικών χωρών προσπαθώντας απεγνωσμένα να διευρύνει τις ζώνες επιρροής της. Δ εν είναι λίγοι οι ιταλοί διανοούμενοι που βλέπουν το Risorgimento να επεκτείνεται διαχρονικά. Γιαυτό και το συνδέουν με την εθνική φιλολογική παράδοση που θέλει να βλέπει τη συνέχεια της ιστορίας όπως αυτή εξελίχθηκε στην ιταλική χερσόνησο από την εποχή της κυριαρχίας της Ρώμης μέχρι τη δημιουργία του σύγχρονου ιταλικού κράτους. Ο στόχος είναι προφανής: το ιταλικό έθνος γεννιέται και παρουσιάζεται μαζί με τη Ρώμη, το Risorgimento είναι η απόδειξη ότι «η ελληνορω μαϊκή κουλτούρα «ξαναγεννιέται» και το έθνος θα «εξορμήσει και πάλι», κλπ.» (R.). Ο Γκράμσι θα αντιμετω πίσει μ ε αυστηρότητα αυτή την εκδοχή. «Η προσπάθεια να βρεθεί κάποιος γενετικός δεσμός μ ετα ξύ των πνευματικώ ν εκδηλώσεων των καλλιεργημένω ν τάξεω ν της Ιταλίας διαφόρω ν εποχών συνιστά ακριβώς την εθνική «ρητορική»: η πραγματική ιστορία συγχέεται μ ε τα φαντάσματα της ιστορίας» (R), θα επισημάνει, για να ξανατονίσει σε άλλο σημείο ότι η πραγματικότητα είναι διαφορετική από εκείνη π ου έχει στο μυα λό του ο «κοινός νους [που] φέρεται να πιστεύει ότι αυτό που υπάρχει σήμερα θα υπήρχε πάντα και ότι η Ιταλία θα υπήρχε πάντα σαν ενιαίο έ θνος, αλλά δεν την άφηναν οι ξένες δυνάμεις ν αναπνεύσει, κλπ.» (R). Κάτι τέτοιο θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε 1. Ιδιαίτερα χρήσιμη για την κατανόηση της παράλληλης εν πολλοίς ιστορικής πορείας Ελλάδας και Ιταλίας κατά τον περασμένο αιώνα, είναι η μελέτη του Αντώνη Λιάκου: Η ιταλική ενοποίηση χαι η Μεγάλη lòia, εχδ. «θεμέλιο», σελ. 276, Αθήνα

14 και για τις αντιλήψεις πον κυριάρχησαν στον νεοελληνικό χώρο (ο μεγαλοϊδεατισμός δεν έχει σύνορα) και υποχώρησαν εν μέρει, ύστερα από μισόν αιώνα έντονης αντιπαράθεσης. Η σύγχρονη ιστορική έρεννα μας δίνει σήμερα την όννατότητα, π α ρ όλο ότι το κενό μια ς επαρκούς θεωρίας γύρω από τα εθνικά ζητήματα εξακολονθεί να παραμένει, να διαπιστώσουμε πόσο πολύπλοκα σνγκροτείται η εθνική ιδεολογία, πόσο πνκνά μπλεγμένος είναι ο μύθος μ ε την ιστορία, πόσο άμεσα ταντίζεται η επιθνμία μ ε την πρα γματικότητα. Η άποψη ότι η Ιταλία θα νπήρχε πάντα σαν ενιαίο έθνος, ότι το έθνος αν τό γεννήθηκε μ α ζ ί με τη Ρώμη, κλπ. δεν είναι έργο, φνσικά, μια ς ομάδας και της ερμηνείας που δίνει αντή στην ιστορική κίνηση, δεν είναι απλά προϊόν ιστορικού βολονταρισμού. Είναι κάτι εξαιρετικά πιο σύνθετο. Ορθά, λοιπόν, ο Γκράμσι θα παρατηρήσει πως «αναρίθμητες ιδεολογίες έχουν σνμβάλει στο να ενισχύσονν αυτή την πίστη, τρεφόμενες από την σφοδρή επιθυμία να παρονσιάζονται σαν κληρονόμοι τον αρχαίον κόσμον, κλπ.» (R). Οι ρίζες του Risorgimento Είναι νομίζω ακριβής η άποψη ότι το λνκανγές της σύγχρονης Ιταλίας μπορούμε να το αναζητήσονμε στην περίοδο γύρω στο 1200, όπον η ανάπτυξη μιας ενιαίας λόγιας γλώσσας «η λαμπρή δημοτική γλώσσα του Δάντη» (R), αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο π ου συντελεί στο να διαμορφω θούν οι όροι μ ια ς συνείδησης «πολιτιστικής ενότητας». Ό πω ς όμως σημειώνει ο Γκράμσι το στοιχείο αντό π ολιτιστικής ενότητας είναι «δίχως άμεση αποτελεσματικότητα πάνω στα ιστορικά γεγονότα, ακόμα κι αν είναι αυτό που η πατριωτική δημαγωγία έχει εκμεταλλευτεί περισσότερο, ούτε συμπίπτει, άλλω στε, μή τε είναι η έκφραση ενός συγκεκριμένου και επενεργονντος εθνικού συναισθήματος» (R). Έ να δεύτερο στοιχείο ήταν η σταδιακά και βασανιστικά διαμορφω νόμενη συνείδηση για την αναγκαιότητα ανεξαρ 13

15 τησίας της χερσονήσου από την ξένη παρουσία και επιρροή (Αψβούργων, Βουρβώνων, κλπ). Το στοιχείο αυτό αν καί δεν είχε το εύρος και την διάσταση του πρώ του - ουσιαστικά αποτελούσε τον διακαή πόθο περιορισμένων κύκλω ν δια νοουμένων - λειτούργησε εν τούτοις, πολλές φορές, σαν η σπίθα που πυροδοτούσε την εύφλεκτη μάζα της κατακερματισμένης Ιταλίας του περασμένου αιώνα. Σαν τρίτο στοιχείο μπορούμε να θεωρήσουμε την σημαντική - και όχι μόνο για τα ιταλικά μ έτρα - αστικοποίηση του Βορρά, την ανάδειξη τον βασιλείου της Σαρδηνίας με κέντρο το Πιεμόντε σε «αστική έπαλξη», κράτος υπόδειγμα για την «μεγάλη απόπειρα», τον πολιτικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό όλης της χερσονήσον κάτω από την ηγεσία των μετριοπαθών φιλελεύθερων αστών. Π ολλοί ακόμα «εσωτερικοί» παράγοντες είναι πον σνντέλεσαν στη διαμόρφω ση των προϋποθέσεω ν για την παλλιγγενεσία. Γεγονός πάντως αναμφίβολο είναι ότι αυτή ευ νοήθηκε σημαντικά και από την διεθνή συγκυρία. Οι επιπτώσεις της γαλλικής επανάστασης στην Ιταλία ή ταν περισσότερο από σημαντικές. Η γαλλική επανάσταση αποτέλεσε, μ ε ένα ορισμένο τρόπο, ένα είδος ιδεολογικού και πολιτικού ενοποιητικού στοιχείον που βοήθησε στο να ενισχυθονν αποφασιστικά οι αποσπασματικές πρω τοβουλίες των ιταλών π ατριω τών και να αποκτήσονν ένα σννεκτικότερο ιδεολογικό και πολιτικό περιεχόμενο. Η σύγκλιση των διασκορπισμένω ν πατριω τικώ ν δννάμεω ν σε ένα πανιτα λικό δημοκρατικό απελευθερω τικό ρεύμα που εμπνεόταν από τις ιδέες της γαλλικής επανάστασης και του ιταλικού ριζοσπαστισμού αποτέλεσε μια ζωντανή πρα γματικότητα που η επίδρασή της στην επιτάχυνση τω ν εξελίξεω ν νπήρξε αναμφίβολη. Η οργανω τική έκφραση τον ρεύματος αυτού διασκορπισμένη στις ποικίλες παράνομες ή ημιπαράνομες οργανώ σεις των πατριωτών, εκφράστηκε σφαιρικότερα μέσα από το Κόμμα της Δράσης, π ον κορνφαίοι εκπρόσω ποί τον νπήρξαν οι Ιωσήφ Ματσίνι και Γκαριμπάλντι. Είναι η νέα αντή σύνθεση πον δίνει στη γενική τάση για 14

16 ενοποίηση μ ια συγκεκριμένη κατεύθυνση που αποκτά άμεσο υλικό περιεχόμενο από την συμμετοχή πατριω τών που είναι έτοιμοι να θυσιαστούν και θυσιάζονται για μιαν Ιταλία ε νιαία, ανεξάρτητη και δημοκρατική. Ο Γχράμσι θα επισημάνει την διεύρυνση του πολιτικού και εθνικού ενδιαφέροντος εξαιτίας της γαλλικής επανάστασης και των ναπολεόντειω ν πολέμων στους μικροαστούς και τους διανοούμενους, διευκρινίζοντας ότι γεγονότα όπως αυτά «επιδρούν σημαντικά προκειμένου να βαθύνουν ένα κίνημα που έχει αρχίσει ήδη να είναι στα «πράγματα».» (R). Η διαμόρφωση επίσης μιας συγκεκριμένης ευνοϊκής ισορροπίας σχετικά με τις ξένες δυνάμεις, συνέβαλε στην προώθηση του ανεξαρτησιακού πνεύματος. Πράγματι η πτώση της γαλλικής ηγεμονίας και ο περιορισμός ως τον αποκλεισμό της ισπανικής και αυστριακής, συνέβαλε στο να διαμορφωθούν καλύτεροι όροι για την ανάπτυξη ενός πανιταλικού ενωτικού μετώπου. Η συγκυρία είναι αρκετά ευνοϊκή αν λη φθεί υπ' όψη και η βαθμιαία αποδυνάμωση της κοσμικής εξουσίας του Π άπα π ου αν και η παρουσία του είναι αδιαμφισβήτητη το π ολίτικο στρατιω τικό του βάρος έχει πια συρικνωθεί. Σ α ντό το αποφασιστικό σημείο η παρέμβαση των πιεμοντέζω ν είναι καθοριστική. Έ χοντας κατακτήσει έναν υψηλό βαθμό εσωτερικής συγκρότησης και διαθέτοντας μ ια σαφή αντίληψη για τα πολιτικά όρια του εγχειρήματος, σ υγκεντρώ νουν τις βασικές π ροϋποθέσεις για να αποτελέσουν την μηχανή του τραίνου. Ειδικότερα μετά το 1848 που σφραγίζεται από την ή ττα της πιεμοντέζικης δεξιάς και την άνοδο των μετριοπαθών φιλελεύθερων με επικεφαλής τον Καβούρ. Τα πολιτικά σχήματα του Risorgimento Ε ίναι τόσες και τόσο διαφορετικές στην προέλευση και την ιδεολογία οι πολιτικές δυνάμεις που συναπάρτισαν το μ εγάλο αυτό εθνικό κίνημα που η ουσιαστική εξέτασή τους απα ιτεί συστηματική διερεύνηση του κοινωνικού και πολιτι 15

17 κού χάρτη της χερσονήσου ολόκληρο τον 19ο αιώνα. Ο κατακερματισμός της Ιταλίας σ' ένα πλήθος κρατίδια, η οικονομική και πολιτιστική της ανισομέρεια, ο ιστορικά διαμορφω μένος ανταγω νιστικός τοπικισμός αποτελούσαν την ιστορική βάση πάνω στην οποία άνθισε ο ιδιότυπος αυτός πολιτικός και πολιτιστικός κορπορατισμός. Κάθε λοιπόν προσέγγιση των πολιτικών τάσεων και κινήσεων του Risorgimento, οφείλει να ενσκήψει στην ιδιαιτερότητα αυτή της ιταλικής περίπτω σης που με μ ια ν ορισμένη έννοια θα μπορούσα να ισχυρισθώ ότι επιβιώνει ως τις μ έ ρες μας, αφού η Ιταλία (παρ όλη τη θλιβερή φασιστική π α ρένθεση) εξακολουθεί να παραμένει η πιο χαρακτηριστικά πολυκομματική-πολυφωνική χώρα της Ευρώπης. Μ ιλώντας για τους πολιτικούς σχηματισμούς, τα κόμματα, τις κινήσεις και τις ομάδες που έδρασαν στην Ιταλία τον περασμένο αιώνα, θα πρέπει να έχουμε συνέχεια υ π όψη μ α ς τις μεγάλες διαφορές π ου α υ το ί είχαν από τις σημερινές πολιτικές οργανώσεις και κόμματα. Μ ια πρώ τη επιφανειακή εξέταση υπάρχει κίνδυνος να μ α ς εκτρέφει σε ιδεολογικίστικες ερμηνείες. Σ την αδυναμία κατανόησης της πολυπλοκότητας και των ιδιομορφιών που έχει κάθε μεταβατική περίοδος και ιδιαίτερα η ιταλική του 19ου αιώνα. Ο δυϊσμός, η ασάφεια, η συνεχής μετατόπιση ή μεταβολή, θάταν μονομερές να ερμηνευθούν σαν ασυνέπεια, προδοσία ή έλλειψη κατανόησης της «ιστορικής αναγκαιότητας». Η εσχατολογική αυτή λογική δεν απέτρεψε δύο μεγάλους επαναστάτες ηγέτες τον Γκαριμπάλντι και τον Μ ατσίνι να συνεργαστούν μ ε τον κορυφαίο πολιτικό τους αντίπαλο τον Βίκτω ρα Εμμανουήλ, ούτε φ υσικά αυτόν τον τελευταίο να συνυπάρξει σε μια σειρά ζητήματα με δύο «ξεβράκωτους Κι αυτό γιατί - πέρα απ όλα τ άλλα - το Risorgimento 1. Η περίπτωση του μεταμορφισμού (trasformismo), που τόσο εύστοχα επισημαίνει και στηλιτεύει ο Γχράμσι, είναι - φυσικά - άλλης τάξης. Για περ. βλέπε και το ομώνυμο κείμενο του Γκράμσι που δημοσιεύεται στην παρούσα έκδοση. 16

18 είχε πανεθνικό περιεχόμενο, ξεπερνώντας τα συντεχνιακά όρια τάξεων, ομάδων και πολιτικών σχηματισμών και αφορούσε - ανεξάρτητα από το ποιους τελικά ενεργοποίησε - το σύνολο του ιταλικού λαού. Σ το βαθμό που η διαπίστωση αντή είναι ακριβής, είναι εύκολο να όιαπιστώ σονμε ότι η νπό συγκρότηση νέα Ιταλία, στηριγμένη εξ ίσον σε σνντηρητικές και ριζοσπαστικές όννάμεις, κληρονομεί το θετικό και αρνητικό παρελθόν της κάθε πλενρ άς και μεταφ έρει - εξ αρχής - στο εσωτερικό της το α φ ενός και το αφ ' ετέρον π ον συνθέτει την κοινωνική και πολιτική δνναμική των εν μέρει σνμπαρατασσομένω ν και εν μέρει αλληλοϋποβλεπομένων πλενρών. Ασφαλώ ς ο διαχωρισμός των πολιτικών δννάμεων τον Risorgimento σε δύο στρατόπεδα είναι αρκετά σχηματικός και αδύναμος στο να περικλείσει την πολνμορφία τον πολιτικού φάσματος, θα ήταν όμως υπερβολή να ισχνρισθούμε ότι είναι ανακριβής, στο βαθμό πον αποτελεί ιστορική πραγματικότητα το γεγονός ότι ο πολιτικός βίος της Ιταλίας σφραγίζεται από την δράση δύο μεγάλων ρενμάτων, τον ριζοσπαστικού δημοκρατικού μ ε ηγέτες τους Μ ατσίνι και Γκαριμ πάλντι και τον μετριοπαθούς φιλελεύθερον μ ε ηγέτες τον Κ αβονρ και τον συνεχιστή της πολιτικής τον Μ πετίνο Ρικάσολι. Η περίπτω ση των μοναρχικών, κ α θ όλα σημαντική στη συγκρότηση τον νέον κράτονς και τον μηχανισμού του, αποτελεί ρεύμα μικρότερης εμβέλειας. Για αρκετούς από α υ τούς, ανασχετικός παράγοντα ς ήταν η πρόσδεσή τονς σε α- νταγω νιζόμενονς μ εταξύ τονς οίκους. Α λλά και το σημαντικότερο τμήμα του, οι οπαδοί της δυναστείας της Σαβοΐας, του Βίκτω ρα Εμμανουήλ - πρώ τον βασιλιά της Ιταλίας -, δεν κατόρθωσαν να αναδειχθούν σε κνρίαρχη πολιτική δύναμη ούτε στον ίδιο τονς τον χώρο, το βασίλειο της Σαρδηνίας, όπον νπερκεράσθηκαν από τονς δραστήριονς και ρεαλιστές μετριοπαθείς φιλελεύθερους τον Καμίλο Καβούρ. Μ όνο μια σχηματική ανάλνση θα έβλεπε στις δύο κνρίαρχες παρατάξεις τονς γιακωβίνους και τους γιρονδίνους. «Το Κόμμα της Δ ράσης έχει την καταγω γή του στη γα λλι 17

19 κή επανάσταση και στον αντίκτνπό της στην Ιταλία» (R), αλλά αυτό δεν αρκεί για να το χαρακτηρίσουμε γιακω δίνικο σχηματισμό. Ο Γκράμσι θα επιμείνει στην «ιταλικότητα» των πολιτικώ ν σχηματισμών και θα αναζητήσει στο οικονομικό πεδίο τους λόγους που εμπόδισαν την δημιουργία γιακωβίνικου κόμματος στην Ιταλία. Το ριζοσπαστικό δημοκρατικό ρεύμα, αναμφίβολα επηρεασμένο από το πνεύμα της γαλλικής επανάστασης στηριζόταν κυρίω ς στην ιταλική επαναστατική και δημοκρατική παράδοση στην σύζευξη - σύνθεση της τεκτονικής και καρμποναρικής εμπειρίας σννδεδεμένης με τις εμπειρίες των α γροτικώ ν εξεγέρσεω ν του Ν ότον και την αντικληρική δράση των αντιπάλων του παπισμού. Σ ' αυτή την ευρεία παράταξη της αριστεράς σννέκλιναν ποικίλες τάσεις και ομάδες, μ ε κυρίαρχη την τάση του Ιωσήφ Γκαριμπάλντι και κατά δεύτερο λόγο του Μ ατσίνι και των οπαδών του. Το ιταλικό ριζοσπαστικό ρεύμα, βαθύτατα ε θνικό είχε - ταυτόχρονα - σαφή διεθνιστικό προσανατολισμό, στοχεύοντας στην απελευθέρωση των λαών της Ευρώπης από τις δυναστείες και στην εγκαθίδρυση μιας δημοκρατικής τάξης πραγμάτων σε πανευρωπαϊκή κλίμακα. Ο Ματσίνι δεν σταμάτησε να προετοιμάζει για εξέγερση τα πνενιιατα σ όποια χώρα της Ευρώπης κι αν βρισκόταν κατα διω γμένος και ο γενναίος ηγέτης τους Ιωσήφ Γκαριμπάλντι διέτρεχε Ευρώ πη και Α μερική πολεμώ ντας στην πρώ τη γραμμή, εφαρμόζοντας στην πράξη το πατριω τικό-διεθνιστικό του πιστεύω. Α υτή η έξοχη παράδοση έμπρακτης συνάρτησης εθνικού και διεθνιστικού καθήκοντος, σταδιακά θα ακολουθήσει την υποχώρηση των επαναστάσεων, για να αφήσει την έσχατη πολεμική κραυγή της στα βουνά της Βολιβίας το Πολυμορφία και πλουραλισμός χαρακτήριζαν και την μετριοπαθή φιλελεύθερη παράταξη, στους κόλπους της οποίας συγκλίναν αστικής κυρίως προέλευσης στοιχεία με διαφορετικές όμως π ολιτικές και ιδεολογικές αφετηρίες. Η ήττα της δεξιάς και του πολιτικού κέντρου στο Πιεμόντε, οδήγησαν στην άνοδο του Καβούρ και των φιλελευθέρων. 18

20 Είναι σαφές σε ποια πλευρά βρίσκεται ο νους και η καρδιά του Γκράμσι. Γιαυτόν «στοιχείο κ α τ εξοχήν εθνικό είναι το Κόμμα της Δ ράσης» (R). Α υτό όμως δεν τον κάνει να χάσει την επαφή του με την πρα γματικότητα και να επιμείνει στο ότι «η εθνική ενότητα είχε μ ια ν ορισμένη ανάπτυξη και όχι μια ν άλλη. Κινητήρια δύναμη αυτής της ανάπ τυξης ήταν το Κράτος του Πιεμόντε και η δυναστεία της Σαβοΐας» (R). Α υτή η φράση έχει, νομίζω, μιαν ιδιαίτερη σημασία. Ιστορική, πολιτική και ηθική. Ο Γκράμαι αρνείται να επιβιβάσει τα γεγονότα σε άλλο τραίνο, αρνείται την πολιτική σκοπιμότητα της post festum «διόρθωσης» της ιστορίας και έχει το θάρρος - ανεξάρτητα από τις πολιτικές του π ροτιμήσεις - να αποδώ σει τα του Καίσαρος τω Καίσαρι, σε μια περίοδο που η επικράτηση του σταλινισμού στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα θα οδηγήσει στο «ξαναγράψιμο» της ιστορίας. Φ υσικά δεν στέκεται απλώ ς στα γεγονότα. Η ανίχνευση του οικονομικού και κοινω νικού υπεδάφους τον βοηθάει να βρει τα «υλικά» στοιχεία που συγκροτούν τους όρους ηγεμονίας των οπαδών του Καβούρ, οργανικών διανοουμένων της μ ε γά λης και μεσαίας βορειοϊταλικής, κυρίως, αστικής τάξης. Ο Γκράμσι θα επιμείνει στο βάρος που έχει το γεγονός ότι αντιπροσω πεύουν μια σχετικά ομοιογενή κοινωνική ομάδα, σε αντίθεση μ ε τη ριζοσπαστική δημοκρατική π αράταξη που «αιωρείτο ταξικά», αφού δεν βασιζόταν σε καμιά ιστορική τάξη. Η αδυναμία τους να αναδειχθούν σε ηγεμονική δύναμη δεν θα μείνει χωρίς συνέπειες. Η πορεία εθνικής ολοκλήρωσης θα ακολουθήσει κυρίως την μετριοπαθή τροχιά, μ ε αποτέλεσμα την περιορισμένη λαϊκή συμμετοχή και την μη επίλυση του καθοριστικού προβλήματος του Νότου. Αντί για επίλογο Η μη πρα γματοποίηση της αναγκαίας για τον βαθύτερο κοινωνικό μετασχηματισμό αγροτικής μεταρρύθμισης θα α ποδυναμώσει το Risorgimento κοινωνικά, αφού την βίαιη ει- 19

21 αβολή των αγροτικώ ν μαζώ ν «στο χώρο που ρυθμίζονται τα πεπρωμένα τονς», τον βαθύτατο πόθο τους για ενωμένη πατρίδα και γη, θα νποκαταστήσει η κάθοδος λ.χ. των οπαδώ ν του Γκαριμπάλντι στη Σικελία πον θα περιορίσει την επιτνχημένη εξέγερση, που οδήγησε στην ανατροπή των Βονρβώνων, στα πλαίσια μιας αυστηρής και χωρίς κοινωνικές προεκτάσεις λογικής εθνικής ολοκλήρωσης. Το Risorgimento δεν θα μ ετα τρ α π έί σε χώρο δράσης των πλατιών λαϊκών μαζών. Η γη δεν θα μοιραστεί στους φτωχούς αγρότες και η εκκλησία, παρά τα εξ αντικειμένον ισχυρά πλήγματα, θα μείνει σε μεγάλο βαθμό αλώβητη. Η πρακτική αντή των ριζοσπαστών δημοκρατών στο πρόβλημα τον Ν ότον και η στάση τονς απέναντι στις αγροτικές αλλά και τις ενρύτερα λαϊκές μάζες, έδειξε τα όρια της μεγάλης α ντής παράταξης και έθεσε επ ί τάπητος το πρόβλημα νπέρβασης αυτού πον ιστορικά είχε διαμορφωθεί. Η πρα γματικότητα δεν επιδέχεται αλλοιώσεις. Το ότι το Risorgimento σφραγίζεται από την δνναμική και τις αντιφάσεις των δύο βασικών συνιστωσών τον, των μετριοπαθώ ν φιλελεύθερων και των ριζοσπαστών δημοκρατών, είναι γεγονός, όπω ς επίσης γεγονός παραμένει ότι η ηγεμονία των φιλελεύθερω ν μετριοπαθώ ν απέναντι στους οπαδούς των Γ καριμπάλντι - Μ ατσίνι χαρακτηρίζει την πορεία τον. θ ά - ταν όμως λάθος να νπερτονιστεί το βάρος της ηγεμονίας α ν τής, αφού το προκύψαν αποτέλεσμα πολύ περιορισμένη σχέση είχε με τις αφετηριακές συλλήψεις της κάθε πλευράς. Η κρατικά ολοκληρωμένη Ιταλία δεν ήταν η ομοσπονδία κρατώ ν όπως οι πρα γματιστές της μετριοπαθούς παράταξης σχέδιαζαν, ούτε η αβασίλευτη δημοκρατία της ελευθερίας και της ισότητας πον οι ιδεολόγοι της αριστερός τον ριζοσπαστικού στρατοπέδον είχαν οραματισθεί. Πούλιθρα, Ιούλιος 87 Λουκάς Αξελός 20

22 I. Μεταρρύθμιση και Αναγέννηση

23

24 Το Ριζορτζιμέντο και η ιστορία πον προηγήθηκε Έρευνα προς δύο κατευθύνσεις. Από τη μια μεριά, έρευνα σχετικά με τον αιώνα του Ριζορτζιμέντο και, από την άλλη, έρευνα πάνω στην προηγούμενη ιστορία, που διαδραματίστηκε στην ιταλική χερσόνησο, σαν δημιουργού πολιτιστικών στοιχ. ί ων τα οποία είχαν κάποια επίδραση στον αιώνα του Ριζορτζι μέντο (επίδραση θετική ή αρνητική) και εξακολουθούν να επενεργούν (έστω και σαν ιδεολογικά δεδομένα προπαγάνδας) και στη ζωή του ιταλικού έθνους όπως αυτό διαμορφώθηκε μετά το Ριζορτζιμέντο. Η έρευνα προς αυτή τη δεύτερη κατεύθυνση θα έπρεπε να είναι μια συλλογή δοκιμίων πάνω σ εκείνη την περίοδο της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας ιστορίας η οποία επηρέασε τη χερσόνησο. Για παράδειγμα: 1) Ο ι διαφορετικές σημασίες που προσέλαβε η λέξη Ιταλία στις διάφορες εποχές, απ αφορμή το γνωστό δοκίμιο του καθηγητή Κάρλο Τσίπολα (το οποίο πρέπει να συμπληρωθεί και να εκσυγχρονιστεί). 2) Η περίοδος της ρωμαϊκής ιστορίας που σημαδεύει τη μετάβαση από τη Δημοκρατία στην Αυτοκρατορία, στο βαθμό που διαμορφώνει το γενικό πλαίσιο κάποιων ιδεολογικών τάσεων του μελλοντικού ιταλικού έθνους. Φαίνεται ότι δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι κυρίως ο Καίσαρας και ο Αύγουστος είναι αυτοί που, στην πραγματικότητα, μετατοπίζουν ριζικά τη θέση της Ρώμης και της χερσονήσου όσον αφορά στην ισορροπία του 23

25 αρχαίου κόσμου, αφαιρώντας από την Ιταλία την εδαφική ηγεμονία και μεταθέτοντας την ηγεμονική λειτουργία σε αυτοκρατορικό, υπερεθνικό, δηλαδή, επίπεδο. Αν αληθεύει ότι ο Καίσαρας συνεχίζει και ολοκληρώνει το δημοκρατικό κίνημα των Γράκχων, του Μάριου και του Κατιλίνα, αληθεύει επίσης το ότι ο Καίσαρας κατορθώνει, μια και το πρόβλημα για τους Γράκχους, για τον Μάριο, για τον Κατιλίνα έμπαινε σαν πρόβλημα που ζητούσε τη λύση του μέσα στη χερσόνησο, στη Ρώμη, για τον Καίσαρα τίθεται στα πλαίσια όλης της αυτοκρατορίας, της οποίας μια χώρα είναι η χερσόνησος και η Ρώμη η γραφειοκρατική της πρωτεύουσα- κι αυτό, μόνο μέχρι ένα ορισμένο βαθμό μάλιστα. Αυτή η ιστορική συγκυρία είναι εξαιρετικά μεγάλης σημασίας για την ιστορία της χερσονήσου και της Ρώμης, μια και αποτελεί την απαρχή της διαδικασίας αποεθνικοποίησης της Ρώμης και της Χερσονήσου, όπως και της μετατροπής της σε κοσμοπολίτικο πεδίο. Η αριστοκρατία της Ρώμης, η οποία, με τις μεθόδους και τα μέσα τα ανάλογα της εποχής, είχε ενοποιήσει τη χερσόνησο κι είχε δημιουργήσει μια βάση εθνικής ανάπτυξης, νικήθηκε από τις αυτοκρατορικές δυνάμεις και από τα προβλήματα που αυτή η ίδια είχε προκαλέσει: η περίπλοκη ιστορικοπολιτική κατάσταση λύνεται από τον Καίσαρα με τρόπο ριζικό και αρχίζει μια νέα εποχή κατά την οποία η Ανατολή έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα ώστε φτάνει να υπερκεράσει τη Δύση και να επιφέρει σχίσμα μεταξύ των δύο τμημάτων της Αυτοκρατορίας. 3) Μεσαίωνας ή αιώνας των Κοινοτήτων, σύμφωνα με τις οποίες συγκροτούνται κατά τρόπο εμβρυακό οι καινούριες κοινωνικές ομάδες της πόλης, χωρίς αυτή η διαδικασία να φτάσει ως το πιο υψηλό στάδιο ωρίμανσης όπως έγινε στη Γαλλία, στην Ισπανία κλπ. 4) Αιώνας του μερκαντιλισμού και της απολυταρχίας, κατά τον οποίο, όσον αφορά στην Ιταλία, έχει ελάχιστης εθνικής σημασίας εκδηλώσεις, γιατί η χερσόνησος βρίσκεται κάτω από ξένη επιρροή, σ αντίθεση με τα μεγάλα ευρωπαϊκά έθνη, όπου οι νέες κοινωνικές ομάδες της πόλης έχουν εισβάλει δυναμικά στη δομή του κράτους με τάσεις ενωτικές, ενισχύουν τη δομή αυτή καθ αυτή και την ενωτική τάση, εισάγουν μια καινούρια ισορ 24

26 ροπία ανάμεσα στις κοινωνικές δυνάμεις και δημιουργούν τις συνθήκες για μια ραγδαία προοδευτική ανάπτυξη. Αυτά τα δοκίμια πρέπει να είναι κατανοητά σ ένα καθορισμένο κοινό, σκοπεύοντας έτσι στην εξάλειψη απαρχαιωμένων, σχολαστικών, φανφαρόνικων αντιλήψεων οι οποίες υιοθετούνται παθητικά λόγω των διαδεδομένων - σ ένα ορισμένο χώρο λαϊκίστικης κουλτούρας - ιδεών: για να προκληθεί, έτσι, κάποιο επιστημονικό ενδιαφέρον για τα πιο πάνω θέματα, που θα παρουσιαστούν μ αυτό τον τρόπο ζωντανά και δραστήρια ακόμα και στο παρόν σαν δυνάμεις εν κινήσει, πάντα επίκαιρες. Η α σ τική τά ξη τη ς επ οχή ς το ν μεσαίω να και τα απομεινάρια της στην οικονομικοσνντεχνιακή φάση. Πρέπει να προσδιοριστεί σε τι συνίσταται συγκεκριμένα η ανεξαρτησία και η αυτονομία ενός Κράτους και σε τι συνίστατο στην περίοδο μετά το μ.χ. Ή δη σήμερα οι συμμαχίες, με ηγεμονεύουσα μια μεγάλη δύναμη, καθιστούν προβληματική την ελευθερία δράσης, αλλά ιδιαίτερα την ελευθερία του να καθορίζουν μόνα τους τη γραμμή πλεύσης, στα περισσότερα Κράτη: αυτό το γεγονός θα έπρεπε να εκδηλωθεί με πιο εμφανή τρόπο μετά το 1000 μ.χ., δεδομένου και του διεθνούς ρόλου της Αυτοκρατορίας και του Παπάτου όπως και το μονοπώλιο των στρατευμάτων το οποίο κατείχε η Αυτοκρατορία. 25

27 Η Κοινότητα στην εποχή του Μεσαίωνα σαν οικονομικοσνντεχνιακή φάση τον σύγχρονον κράτονς Φρειδερίκος II. Σ ένα άρθρο με τίτλο Η δύση της σουηβιανής ισχύος χαι η πιο πρόσφατη ιστοριογραφία, Nuova Antologia, 16 Μάρτη 1930, ο Ραφαέλο Μόργκεν παραθέτει μερικά πρόσφατα βιβλιογραφικά στοιχεία για τον Φρειδερίκο II. Από την άποψη της σημασίας της ιταλικής ιστορίας, όπως αυτή περιγράφεται στις παραγράφους τις σχετικές με τις κοινότητες την εποχή του Μεσαίωνα και με τον κοσμοπολίτικο ρόλο των ιταλών διανοουμένων, είναι ενδιαφέρον το τομίδιο του Μικελάντζελο Σίπα, Η Σικελία και η Ιταλία υπό τον Φρειδερίκο II, Νάπολη, Società Napoletana di Storia patria, Φυσικά, αν είναι αλήθεια ότι ο Σίπα «φαίνεται ν αγανακτεί» με τις Κοινότητες και τον Πάπα που αντιστάθηκαν στον Φρειδερίκο, γεγονός αντιιστορικό, δείχνει ωστόσο πώς ο Πάπας ε- ναντιώθηκε στην ενοποίηση της Ιταλίας και πώς οι Κοινότητες δεν ξεπέρασαν τα όρια του Μεσαίωνα. Ο Μόργκεν πέφτει σ άλλο σφάλμα γράφοντας ότι την εποχή της πάλης μεταξύ Φρειδερίκου και Παπάτου οι Κοινότητες «έμοιαζαν ν αγωνιούν και ν ανυπομονούν για το μέλλον, κ.λ.π.» «Είναι η Ιταλία αυτή που προετοιμάστηκε να δώσει στον κόσμο ένα νέο, ουσιαστικά λαϊκό και εθνικό πολιτισμό, πόσο μάλλον όταν υπήρξε προηγούμενα οικουμενικός και εκκλησιαστικός». 26

28 θ α ήταν δύσκολο στον Μόργκεν να δικαιολογήσει αυτή την ά ποψη μ άλλον τρόπο εκτός από το να παραθέσει βιβλία όπως ο Ηγεμόνας. Αλλά το ότι τα βιβλία συνιστούν έθνος κι όχι απλά ένα στοιχείο πολιτισμού, θα χρειαζόταν μεγάλη ρητορική δεινότητα για να το αποδείξει κανείς. Ήταν ο Φρειδερίκος II προσκολλημένος στο Μεσαίωνα; Σίγουρα. Μα είναι επίσης αλήθεια ότι κρατιόταν σε κάποια απόσταση απ αυτόν: η πάλη του ενάντια στην εκκλησία,η θρησκευτική του ανοχή, το ότι άφησε να υπάρχουν παράλληλα τρεις πολιτισμοί - ο εβραϊκός, ο λατινικός, ο αραβικός - και επεδίωξε να τους συγχωνεύσει τον τοποθετούν εκτός Μεσαίωνα. Ή ταν άνθρωπος της εποχής του, μπόρεσε ωστόσο να θεμελιώσει πραγματικά μια λαϊκή και εθνική κοινωνία και υπήρξε περισσότερο ιταλός παρά γερμανός κλπ. Το πρόβλημα πρέπει να επανεξεταστεί διεξοδικά και αυτό το άρθρο του Μόργκεν μπορεί να φανεί χρήσιμο. Δάντης και Μ αχιαβέλι. Πρέπει ν απαλλάξουμε την πολιτική θεωρία του Δάντη από κάθε μεταγενέστερο εποικοδόμημα, περιορίζοντάς την στην α κριβή ιστορική της σημασία. Το γεγονός ότι, λόγω της σπουδαιότητας που προσέλαβε ο Δάντης σαν στοιχείο του ιταλικού πολιτισμού, οι ιδέες και οι θεωρίες του κέντρισαν και παρότρυναν αποτελεσματικά την εθνική πολιτική σκέψη είναι ένα ζήτημα: πρέπει, ωστόσο, ν αποκλείσουμε το ότι τέτοιες θεωρίες είχαν μια δική τους αξία εκ γενετής, οργανικά εννοούμενη. Οι λύσεις που έχουν μέχρι τώρα προταθεί για τα συγκεκριμένα προβλήματα βοηθούν στο να βρούμε τη λύση στα παρόμοια σημερινά προβλήματα, λόγω του κρίσιμου πολιτιστικού κλίματος που δημιουργείται στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η μελέτη, αλλά δεν είναι δυνατό να πει κανείς ότι η σημερινή λύση είναι συνυφασμένη με τις προηγούμενες λύσεις: η γένεση της λύσης βρίσκεται στην τωρινή κατάσταση και μόνο σ αυτήν. Αυτό το κριτήριο δεν είναι απόλυτο, δηλαδή δεν πρέπει να φτάνει στο άλλο άκρο: σ αυτή την περίπτωση θα καταλήγαμε στον εμπειρισμό: 27

29 απόλυτη προσκόλληση στην επικαιρότητα, υπέρτατος εμπειρισμός. Πρέπει να μάθουμε να ορίζουμε τις μεγάλες ιστορικές περιόδους, οι οποίες στο σύνολό τους έχουν θέσει συγκεκριμένα προβλήματα και από την πρώτη στιγμή που εμφανίστηκαν υπέδειξαν τα στοιχεία της λύσης, θ α έλεγα, λοιπόν, ότι ο Δάντης κλείνει τον Μεσαίωνα (μια περίοδο του Μεσαίωνα), ενώ ο Μακιαβέλι υποδείχνει ότι μια περίοδος του σύγχρονου κόσμου έχει κιόλας καταφέρει να επεξεργαστεί τα ζητήματα που την αφορούν και τις ανάλογες λύσεις με τρόπο αρκετά καθαρό και βαθύ. Το να θεωρούμε ότι ο Μακιαβέλι εξαρτάται γενετικά ή είναι συνδεμένος με τον Δάντη είναι τεράστιο ιστορικό σφάλμα. Οπότε, είναι καθαρά επινοημένο μυθιστόρημα η σημερινή οικοδόμηση σχέσεων μεταξύ Κράτους και Εκκλησίας (6λ. Φ. Κόπολα) κάτω από το δαντικό σχήμα του «Σταυρού και του Αητού». Ανάμεσα στον Ηγεμόνα του Μακιαβέλι και στον Αυτοκράτορα του Δάντη δεν υπάρχει γενετικός δεσμός, πολύ λιγότερο μάλιστα ανάμεσα στο σύγχρονο Κράτος και στη μεσαιωνική Αυτοκρατορία. Η προσπάθεια να βρεθεί κάποιος γενετικός δεσμός μεταξύ των πνευματικών εκδηλώσεων των καλλιεργημένων τάξεων της Ιταλίας διαφόρων εποχών συνιστά ακριβώς την εθνική «ρητορική»: η πραγματική ιστορία συγχέεται με τα φαντάσματα της ιστορίας. (Μ αυτό θέλουμε να πούμε πως το γεγονός δεν έχει σημασία- δεν έχει επιστημονική σημασία, αυτό είναι όλο. Είναι ένα πολιτικό στοιχείο δευτερεύον και υποτελές στην πολιτική και ιδεολογική οργάνωση των μικροομάδων που παλεύουν για την πολιτική και πολιτιστική ηγεμονία). Η πολιτική θεωρία του Δάντη έχω την εντύπωση ότι πρέπει να περιοριστεί απλά σε βιογραφικά του στοιχεία (πράγμα που με κανένα τρόπο δε θα μπορούσε να ειπωθεί για τον Μακιαβέλι). Ό χι με την έννοια ότι, γενικά, σε κάθε βιογραφία η πνευματική δραστηριότητα του πρωταγωνιστή είναι ουσιαστική ενδιαφέρει όχι μόνο αυτό που κάνει ο βιογραφούμενος μα κι εκείνο που σκέφτεται και φαντάζεται- αλλά με την έννοια ότι μια τέτοια θεωρία δεν έχει καμιά ιστορικοπολιτιστική αποτελεσματικότητα και δυνατότητα να παράγει καρπούς, πώς θα μπορούσε άλλωστε να χει κι είναι σημαντικό μόνο σαν στοιχείο της

30 προσωπικής εξέλιξης του Δάντη μετά την ήττα της φατρίας του και την εξορία του από τη Φλωρεντία. Ο Δάντης υφίσταται μια διαδικασία ριζικού μετασχηματισμού των πολιτικών του πεποιθήσεων κι αυτών που ταίριαζαν στην επιλογή του σαν υποστηρικτή της κοινωνικής ομάδας μεταξύ λαού και ευγενών των συναισθημάτων του, των παθών του, γενικά του τρόπου σκέπτεσθαι. Αυτή η διαδικασία έχει σαν συνέπεια την απομόνωσή του από τους πάντες. Είναι αλήθεια ότι ο νέος του προσανατολισμός μπορεί, μόνο σαν τρόπος του λέγειν, ν αποκληθεί «γκιμπελινισμός»: εν πάση περιπτώσει, θα επρόκειτο για ένα «νέο γκιμπελινισμό», ανώτερο από τον παλιό, ανώτερο ακόμα και από τον γουελφισμό1: εδώ που τα λέμε, δεν πρόκειται για κάποια πολιτική θεωρία, αλλά για μια πολιτική ουτοπία που διακοσμείται από αντανακλάσεις του παρελθόντος μα, πάνω απ όλα, έχουμε να κάνουμε με μια προσπάθεια να οργανωθεί σαν θεωρία αυτό που δεν ήταν παρά μόνο ποιητικό υλικό υπό διαμόρφωση, υπό επεξεργασία, πρώτη εμφάνιση ποιητικού φαντάσματος που θα βρει την τελειοποίησή του στη θεία Κωμωδία, είτε στη «δομή» σαν συνέχεια της προσπάθειας (διαφοροποιημένης τώρα) οργάνωσης των συναισθημάτων σε θεωρία είτε στην «ποίηση» σαν παθιασμένη κατηγόρια και παίζόμενο θεατρικό έργο. 1. Από το 13ο αιώνα και δώθε, η Ιταλία χωρίστηκε σε δύο αντίπαλα στρατόπεδα: τους υποστηριχτές του γερμανοΰ αυτοκράτορα (γκιμπελίνοι) και τους οπαδούς του πάπα (γουέλφοι). Γουέλφοι ήσαν κυρίως οι λομβαρδικές πόλεις και γουελφικό ήταν το περιεχόμενο της πρώτης και δεύτερης ένωσής τους. Αργότερα με το όνομα γουέλφοι (νεογουέλφοι - neoguelfi) στην Ιταλία ονομάζονταν τα αριστοκρατικά και συντηρητικά στοιχεία των διάφορων ιταλικών πόλεων. Στην περίοδο του Ριζορτζιμέντο νεογουέλφοι ονομάστηκε το φιλελεύθερο καθολικό κίνημα που υποστήριζε μια μορφή ομοσπονδίας των ιταλικών πόλεων κάτω από την ηγεσία του Πάπα, ενώ τα φιλελεύθερα και δημοκρατικά στοιχεία ονομάζονταν γκιμπελίνοι (νεογκιμπελίνοι). Για περ. βλέπε και σημ. 37 στην σελ. 181 στον Α ' τόμο του Αντόνιο Γκράμσι Οι Διανοούμενοι, εκδ. «Στοχαστής», Αθήνα

31 Πέρ από τις εσωτερικές κοινοτικές διαμάχες που ήταν εναλλαγή καταστροφών κι εξοντώσεων, ο Δάντης ονειρεύεται μια κοινωνία ανώτερη από την κοινότητα, ανώτερη από την Εκκλησία τόσο, που να υποστηρίζει τους Νέρι, όπως συνέβαινε παλιά στην Αυτοκρατορία η οποία υποστήριζε τους Γκιμπελίνι, ονειρεύεται ένα σχήμα που να επιβάλλει ένα νόμο ανώτερο στις φατρίες κλπ. Είναι ένας ηττημένος της πάλης των τάξεων που ονειρεύεται την κατάπαυση αυτού του πολέμου υπό την αιγίδα μιας διαιτητικής εξουσίας. Ο νικημένος, όμως, μ όλες τις μνησικακίες, τα πάθη, τα συναισθήματα της ήττας, είναι κι αυτός ένας «σοφός», κάποιος που γνωρίζει τις θεωρίες και την ιστορία του παρελθόντος. Το παρελθόν του προσφέρει το σχήμα της διακυβέρνησης της Ρώμης την εποχή του Αυγούστου και την αντανάκλασή του στον Μεσαίωνα, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία του Γερμανικού Έθνους, θέλει να υπερπηδήσει το παρόν, αλλά με τα μάτια στραμμένα στο παρελθόν. Κι ο Μακιαβέλι είχε τα μάτια στο παρελθόν, αλλά μ ένα τελείως διαφορετικό τρόπο απ αυτόν του Δάντη, κλπ. (Ο ι ο ικονομικοί πόροι της Κ οινότητας τη ς Φ λω ρεντίας/. Το βιβλίο του Μπερναρντίνο Μπαρμπαντόρο, Οι οικονομικοί πόροι της Φλωρεντινής Δημοκρατίας, Όλσκι, Φλωρεντία, 1929, Λ Στην κριτική ανάλυση του βιβλίου του Μπαρμπαντόρο, η οποία δημοσιεύτηκε στον «Πήγασο» τον Ιούλιο του 1930, ο Αντόνιο Πανέλα αναφέρει την προσπάθεια (ατελή και ελλιπή) του Τζουζέπε Κανεστρίνι να εκδόσει μια σειρά βιβλίων πάνω στην επιστήμη και την Κυβερνητική, όπως συμπεραίνεται από τις επίσημες πράξεις της Φλωρεντινής Δημοκρατίας και των Μεδίκων (το 1862 εκδόθηκε ο πρώτος και μοναδικός τόμος της σειράς που είχε εξαγγελθεί). Οι οικονομικοί πόροι της Κοινότητας της Τζένοβας έγιναν αντικείμενο μελέτης από τους Σιέβεκινγκ, Βενέτσια ντελ Μπέστα, Τσέσι και Λουτσάτο. Ο Μπαρμπαντόρο πραγματεύεται, λοιπόν, τους οικονομικούς πόρους της Φλωρεντίας, χρονολογικά μέχρι την ίδρυση της Τράπεζας μετά την περίοδο διακυβέρνησης της πόλης από 30

32 τον δούκα της Αθήνας και περιέχει σαν υλικό τους άμεσους φόρους και το δημόσιο χρέος, δηλαδή τις κύριες βάσεις της οικονομικής δομής της Κοινότητας (ο Μπαρμπαντόρο, μάλλον, έπρεπε να συμπληρώσει την πραγματεία αφού θα είχε πρώτα μελετήσει και τους έμμεσους φόρους). Πρώτη μορφή φορολογίας «το εστιακό τέλος» απόηχος των φεουδαρχικών φορολογικών συστημάτων, έρχεται ν αντιπροσωπεύσει το σύμβολο της χειροπιαστής πιστοποίησης της αυτονομίας της Κοινότητας, η οποία συνίσταται σε Αυτοκρατορικά δικαιώματα. Πιο εξελιγμένη μορφή: η «εκτίμηση», βασισμένη πάνω στη σφαιρική αξιολόγηση της ικανότητας του πολίτη να συνεισφέρει. Στο σύστημα της άμεσης φορολογίας σαν βασικής πηγής εισοδήματος αντιπαρατίθεται το συμφέρον της άρχουσας τάξης, η οποία, σαν κάτοχος του πλούτου, προσπαθεί να μεταβιβάσει τα δημοσιονομικά βάρη στη μάζα του πληθυσμού μέσω του φόρου κατανάλωσης αρχίζει, λοιπόν, η πρώτη μορφή δημόσιου χρέους, με δάνεια και προκαταβολές τα οποία κάνουν οι κατέχουσες τάξεις για τις ανάγκες του δημόσιου ταμείου, εξασφαλίζοντας την εξόφληση μέσω των φόρων. Ο πολιτικός αγώνας χαρακτηρίζεται από την ταλάντευση μεταξύ «εκτίμησης» και φόρου κατανάλωσης: όταν η Κοινότητα καταλήγει να κυριαρχείται από ξένους (Δούκας Καλαβρίας, Δούκας Αθήνας) έρχεται στο προσκήνιο η «εκτίμηση», ενώ, αντίθετα, υπήρξαν ορισμένες στιγμές που φτάνουν να καταργήσουν την «εκτίμηση» στην πόλη (όπως το 1315). Το καθεστώς των ευγενών κυριαρχώντας στα συμφέροντα των κοινωνικών τάξεων (όπως ο Πανέλα: μα, στην πραγματικότητα, αντιπροσωπεύοντας μια κάποια ισορροπία των κοινωνικών τάξεων, με την οποία ο λαός κατορθώνει να περιορίσει την υπερεξουσία των πλουσίων τάξεων), έχει τη δυνατότητα να ακολουθήσει μια αρχή διαιτητικής δικαιοσύνης και να βελτιώσει μάλιστα και το σύστημα της άμεσης φορολογίας, μέχρι το 1427, στα πρώτα χρόνια της ηγεμονίας των Μεδίκων και την παρακμή της ολιγαρχίας, οπότε και θεσμοποιήθηκε το κτηματολόγιο. Αυτό το βιβλίο του Μπαρμπαντόρο είναι απαραίτητο ακριβώς για να δούμε πώς η αστική τάξη της Κοινότητας δεν καταφέρνει να ξεπεράσει την οικονομικοσυντεχνιακή περίοδο, να 31

33 δημιουργήσει δηλαδή ένα Κράτος «συναινέσει των κυβερνωμένων» και με δυνατότητες ανάπτυξης. Η ανάπτυξη του Κράτους θα μπορούσε να φτάσει μέχρι το σημείο του πριγκιπάτου, όχι της κοινοτικής δημοκρατίας. Το βιβλίο έχει ενδιαφέρον γιατί μας βοηθά να μελετήσουμε την πολιτική σπουδαιότητα του δημόσιου χρέους το οποίο μεγάλωσε με τον επεκτατικό πόλεμο, εξασφαλίζοντας έτσι στην αστική τάξη μεγαλύτερη ευρύτητα αγοράς και ελευθερία συναλλαγής. (θ α ήταν σκόπιμο να παραθέταμε εδώ αυτό που λέει ο Μαρξ στο Κεφάλαιο σχετικά με το ρόλο και τη σημασία του δημόσιου χρέους). Αλλά και οι συνέπειες του δημόσιου χρέους παρουσιάζουν ενδιαφέρον: η κατέχουσα τάξη που πίστεψε ότι βρήκε στα δάνεια ένα μέσο για να μεταβιβάσει στη μάζα των πολιτών το μεγαλύτερο μέρος των δημοσιονομικών βαρών, βρέθηκε να είναι ζημιωμένη λόγω της χρεωκοπίας της Κοινότητας, πράγμα που, μαζί με την υπάρχουσα οικονομική κρίση, συμβάλλει στην όξυνση της κακής κατάστασης και στην επιτάχυνση της καταστροφής της χώρας. Αυτές οι συνθήκες θα οδηγήσουν στην παγίωση του χρέους και στη μη εξαγορά του (διαρκής π ί στωση), όπως επίσης στη μείωση του επιτοκίου, με την ίδρυση της Τράπεζας μετά το διώξιμο του Δούκα της Αθήνας και την άνοδο στην εξουσία του «όχλου». [Η πτώση της Κοινότητας]. Γύρω στο 1400 το πρωτοβουλιακό πνεύμα των ιταλών εμπόρων ήταν μειωμένο: προτιμούσαν μάλλον να επενδύουν τα πλούτη που είχαν αποκτήσει σε έγγεια αγαθά και να χουν ένα σίγουρο εισόδημα από τη γεωργία, παρά νά τα διακινδυνεύουν ξανά σε ταξίδια κι επενδύσεις στο εξωτερικό. Πώς, όμως, εμφανίζεται αυτή η μείωση της πρωτοβουλίας; Τα στοιχεία που συνέτειναν σ αυτό είναι αρκετά: οι εξαιρετικά σκληροί ταξικοί αγώνες στις πόλεις-κοινότητες, οι πτωχεύσεις λόγω της μη εξόφλησης των πιστωτών της Αυλής (πτωχεύσεις του Μπάρντι και του Περούτσι), η απουσία ενός μεγάλου Κράτους που θα προστάτευε τους πολίτες του στο εξωτερικό- μ 32

34 άλλα λόγια, η θεμελιώδης αιτία βρίσκεται στην ίδια τη δομή του κοινοτικού Κράτους το οποίο δεν έχει τη δυνατότητα ν αναπτυχτεί και να γίνει μεγάλο εδαφικά Κράτος. Από κει και πέρα ριζώνει στην Ιταλία το οπισθοδρομικό πνεύμα που θεωρεί σαν μοναδικό ασφαλή πλούτο την έγγεια ιδιοκτησία, θ α πρέπει να εξετάσουμε προσεκτικά αυτή την περίοδο κατά την οποία οι έμποροι γίνονται ιδιοκτήτες γης και να δούμε ποιοι ήταν οι κίνδυνοι, οι σύμφυτοι της ανταλλαγής και του τραπεζικού ε μπορίου. Η πολιορκία της Φλωρεντίας τον Σημαδεύει την κατάληξη της πάλης μεταξύ της οικονομικοσυντεχνιακής περιόδου της φλωρεντινής ιστορίας και του σύγχρονου Κράτους (αναλογικά). Η πολεμική μεταξύ των ιστορικών σχετικά με τη σημασία της πολιορκίας (παράβαλε την πολεμική μεταξύ Αντόνιο Πανέλα και η οποία έληξε με την επιστημονική συνθηκολόγηση του Βαλόρι στο «Marzocco» και την άθλια δημοσιογραφική του «βεντέτα» στην «Crìtica Fascista»*) έχει την αφετηρία της στο ότι δεν ξέρουν να εκτιμήσουν αυτές τις δυο περιόδους κι αυτό λόγω όσων έχουν ειπωθεί για την Κοινότητα στην εποχή του Μεσαίωνα: το ότι ο Μαραμάλντο μπορεί να θεωρηθεί αντιπρόσωπος της ιστορικής προόδου και ο Φερούτσι οπισθοδρομικός ιστορικά, ίσως να μην είναι αρεστό από ηθικής απόψεως, ιστορικά ωστόσο μπορεί και πρέπει να υποστηριχτεί. Σχετικά με το ότι η αστική τάξη της Κοινότητας δεν κατάφερε να πάει πέρα από τη συντεχνιακή περίοδο, οπότε να μην μπορεί να ειπωθεί ότι είχε τη δυνατότητα να δημιουργήσει ένα Κράτος, μια και Κράτος ήταν η Εκκλησία περισσότερο και η Αυτοκρατορία, μ άλλα λόγια το γεγονός ότι οι Κοινότητες δεν ξεπέρασαν τον φεουδαρχισμό, είναι απαραίτητο, πριν γραφτεί το ο,τιδήπστε, να μελετηθεί το βιβλίο του Τζοακίνο Βόλπε, Ο Μεσαίωνας. Από ένα άρθρο του Ρικάρντο Μπακιέλι (Οι πολλές * Marzocco, 22 Σεπτ και 13 Οκτ «Crìtica Fascista», 15 Γεν (Ιημ. της ιταλ. εκδ.)

35 ζωές) στη «Fiera Letteraria» της 1 Ιουλ. 1928, ξεχωρίζεις αυτό το απόσπασμα: «Μα για να μην μπούμε στο πεδίο της προϊστορίας ούτε να ξεφύγουμε απ αυτό το βιβλίο, στον Μεσαίωνα του Βόλπε αναφέρεται ότι ο λαός των Κοινοτήτων γεννιόταν και ζούσε μέσα στην κατάσταση του θυσιασμένου προνομίου που του το επέβαλε η Οικουμενική Εκκλησία και εκείνη η ιδέα της Ιερής Αυτοκρατορίας, που αφού επιβλήθηκε (! ;) από την Ιταλία σαν συνώνυμη και ισοδύναμη έννοια προς τον ανθρώπινο πολιτισμό στην Ευρώπη, που τόσο πολύ την αναγνώρισε και την καλλιέργησε, απαγόρευε (! ;) κατόπιν στην Ιταλία την πιο (!;) φυσιολογική ιστορική ανάπτυξή της σε σύγχρονο έθνος», θ α πρέπει να δούμε αν ο Βόλπε επιτρέπει αυτά τα... παράδοξα. 34

36 Μεταρρύθμιση και Αναγέννηση Ανθρω πισμός και Αναγέννηση. Τι σημαίνει το ότι η Αναγέννηση ανακάλυψε τον «άνθρωπο», το ότι έκανε τον άνθρωπο κέντρο του κόσμου κλπ. κλπ. ; Μήπως ότι πριν την Αναγέννηση ο «άνθρωπος» δεν ήταν το κέντρο του σύμπαντος κλπ; Μπορεί να ειπωθεί ότι η Αναγέννηση δημιούργησε μία νέα κουλτούρα ή πολιτισμό, σ αντίθεση μ ό,τι υπήρχε προηγούμενα ή ότι αναπτύχθηκαν εκείνα που υπήρχαν, αλλά πρέπει να «οριοθετήσουμε», δηλαδή να «προσδιορίσουμε ακριβώς» σε τι συνίσταται αυτή η κουλτούρα κλπ. Αληθεύει ότι πριν από την Αναγέννηση ο άνθρωπος ήταν ένα τίποτα κι έγινε το παν; Ή αναπτύχθηκε μια διαδικασία πολιτιστικής διαμόρφωσης μέσα από την οποία ο άνθρωπος τείνει να γίνει το παν; θ α πρέπει ίσως να πούμε ότι πριν από την Αναγέννηση το υ περβατικό αποτελούσε τη βάση της μεσαιωνικής κουλτούρας, αλλά μήπως οι εκπρόσωποι αυτής της κουλτούρας ήταν «μηδενικά» ή εκείνη η κουλτούρα δεν ήταν τέτοια ώστε ν αποτελεί «το παν» γι αυτούς; Αν η Αναγέννηση είναι μια μεγάλη πολιτιστική επανάσταση, δεν είναι επειδή άρχισαν οι άνθρωποι να σκέπτονται ότι από «μηδέν» που ήταν έγιναν το «παν», αλλά επειδή είχε διαδοθεί αυτός ο τρόπος σκέψης, είχε γίνει καθολική κίνηση κλπ. Δεν «ανακαλύφθηκε» ο άνθρωπος, αλλά εγκαινιάστηκε μια καινούρια μορφή κουλτούρας, προσπάθειας, δηλαδή, να διαμορφωθεί ένας νέος τύπος ανθρώπου στις κυρίαρχες τάξεις. (Εν πάση περιπτώσει, πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό 35

37 ανάμεσα στα ευφυολογήματα ενάντια στον κλήρο, που είναι παραδοσιακά μέχρι το 1300 και στις ορθόδοξες λίγο πολύ απόψεις της θρησκευτικής αντίληψης για τη ζοιή). Ο Βάλσερ, ο οποίος έζησε πολύ καιρό στην Ιταλία, παρατηρεί ότι για να γίνει κατανοητός ο χαρακτήρας της ιταλικής Α ναγέννησης χρήσιμο είναι, σ ορισμένα πλαίσια, να γνωρίσουμε την ψυχολογία των σύγχρονων Ιταλών. Παρατήρηση μου φαίνεται, με πολύ διεισδυτικότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά στη στάση απέναντι στη θρησκεία και θέ^ει το πρόβλημα του τι σημαίνει θρησκευτικό συναίσθημα στη σύγχρονη Ιταλία κι αν μπορεί να παραλληλισθεί, δε λέω με το θρησκευτικό συναίσθημα των διαμαρτυρόμενων, αλλά, έστω, μ εκείνο των άλλων Καθολικών χωρών, ιδιαίτερα της Γαλλίας. Το ότι η θρησκευτικότητα των Ιταλών είναι πολύ επιφανειακή δεν επιδέχεται αντίρρηση, όπως αναντίρρητο είναι επίσης το ότι έχει ένα αυστηρά πολιτικό χαρακτήρα, χαρακτήρα διεθνούς ηγεμονίας. Με αυτή τη μορφή ευλάβειας είναι συνδεδεμένος ο Πριμάτος του Τζομπέρτι, ο οποίος με τη σειρά του συνέβαλε στο να ενισχυθεί και να συστηματοποιηθεί ό,τι προηγούμενα υπήρχε ήδη σε διάχυτη κατάσταση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι από το 500 κι ύστερα η Ιταλία συνέβαλε στην παγκόσμια ιστορία, κύρια επειδή ήταν έδρα του Παπάτου, και πως ο ιταλικός καθολικισμός θεωρούνταν υποκατάστατο της αντίληψης για ε νιαίο Έθνος και Κράτος, όχι μόνο αυτό, αλλά και μάλιστα σαν μια παγκόσμια ηγεμονική λειτουργία, δηλαδή σαν ιμπεριαλιστικό πνεύμα. Οπότε, είναι σωστή η παρατήρηση ότι το αντικληρικό πνεύμα είναι μια μορφή αγώνα ενάντια στις προνομιούχες τάξεις και δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ότι στην Ιταλία οι θρησκευόμενοι είχαν μια οικονομική και πολιτική λειτουργία (θέση) πολύ πιο ριζοσπαστική απ ό,τι στις άλλες χώρες, όπου η διαμόρφωσή τους σε έθνος περιόριζε τον ρόλο της Εκκλησίας. Το αντικληρικό πνεύμα των λαϊκών διανοουμένων, τα α ντικληρικά «ευφυολογήματα» κλπ, αποτελούν επίσης μια μορφή αγώνα μεταξύ λαϊκών και κληρικών διανοουμένων, δοσμένης της υπεροχής που είχαν αυτοί οι τελευταίοι. Αν ο σκεπτικισμός κι ο παγανισμός των διανοουμένων είναι ως επί το πλείστον απλή επιφάνεια και μπορούν να συνυπάρ 36

38 χουν με κάποιο θρησκευτικό πνεύμα και οι ελευθέριες εκδηλώσεις (πομπές και τραγούδια καρναβαλιού) του λαού, βλ. το βιβλίο του Ντομένικο Γκουέρι πάνω στα λαϊκά ρεύματα κατά την Αναγέννηση πράγματα που στον Βάλσερ φαίνονται πιο σοβαρά, μπορούν να εξηγηθούν κατά τον ίδιο τρόπο. Οι Ιταλοί της Αναγέννησης, όπως και οι σύγχρονοι Ιταλοί, λέει ο Βάλσερ, ήξεραν «να αναπτύσσουν ξεχωριστά και ταυτόχρονα τις δυο συνιστώσες της ικανότητας αντίληψης του ανθρώπου, τη λογική και το μυστικιομό και κατά τέτοιο τρόπο, ώστε η λογική φτάνοντας ως τον απόλυτο σκεπτικισμό, μέσω ενός αόρατου συνδετικού νήματος, ακατανόητου στον άνθρωπο του Βορρά, να ενώνεται στέρεα με τον πιο πρωτόγονο μυστικισμό, την πιο τυφλή μοιρολατρεία, με τον φετιχισμό και την χονδροειδή προκατάληψη». Αυτές θα πρέπει να ήταν οι πιο σημαντικές διορθώσεις που έκανε ο Βάλσερ σχετικά με τις αντιλήψεις για την Αναγέννηση, του Μπούρκχαρντ και του Ντε Σάνκτις. Ο Τζάνερ γράφει ότι ο Βάλσερ δεν καταφέρνει να διαχωρίσει τον Ανθρωπισμό από την Αναγέννηση και ότι, έστω κι αν δεν υπήρχε Αναγέννηση χωρίς τον Ανθρωπισμό, αυτή υπερτερεί - σε σπουδαιότητα και σε συνέπειες - του Ανθρωπισμού. Αυτός, μάλιστα, ο διαχωρισμός πρέπει να γίνει πιο λεπτός και βαθύς: φαίνεται να ναι πιο σωστή η άποψη ότι η Αναγέννηση είναι ένα κίνημα βαρύνουσας σημασίας, που αρχίζει μετά το 1000 μ.χ., όταν ο Ανθρωπισμός και η Αναγέννηση, με τη στενή έννοια του όρου, είναι δυο κύκλοι συντελεσμένοι που είχαν στην Ιταλία κυρίως την πηγή τους, ενώ η γενικότερη ιστορική εξελικτική πορεία συντελείται στην Ευρώπη ολόκληρη κι όχι μόνο στην Ιταλία. (Ο Ανθρωπισμός και η Αναγέννηση σαν φιλολογικές εκφράσεις αυτού του ευρωπαϊκού ιστορικού κινήματος είχαν την πηγή τους κύρια στην Ιταλία, αλλά το μετά το 1000 μ.χ. προοδευτικό κίνημα, αν και είχε στενή σχέση με τις Κοινότητες, παρήκ- * Ντ. Γκουέρι, Το Λαϊκό ρεύμα την εποχή της Αναγέννησης. Αστεϊσμοί, χωρατά χαι σχώμματα στην Φλωρεντία τον Μπροννελέσχο χαι τον Μπονρτσιέλο, Σανσόνι, Φλωρεντία, (Σημ. της ιταλ. εκδ.). 37

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Η Ελλάδα στα Βαλκάνια και στον κόσµο χθες, σήµερα και αύριο Χωρίς αµφιβολία οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές, ποιητές και φιλόσοφοι πρώτοι έχουν αναπτύξει τις αξίες πάνω στις οποίες θεµελιώνεται η Ευρωπαϊκή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Σ ΧΕ ΙΑ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ Σ ΤΟ Γ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 142 Ι ΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ιάρκεια: 1 διδακτική ώρα Θέµατα: 4 1ο ΣΧΕ ΙΟ Ευνοϊκές συγκυρίες για τον Ελληνισµό κατά τον 18 ο αιώνα Ο Νεοελληνικός ιαφωτισµός

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2006 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Γιάννης Θεοδωράκης & Μαίρη Χασάνδρα : Εκδόσεις Χριστοδουλίδη Α. & Π. Χριστοδουλίδη

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής.

Η Προκήρυξη. Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Η Προκήρυξη Όπως αποκαλύφτηκε στον Μάρσαλ Βιάν Σάμμερς στης 15 Φεβρουαρίου 2007 στο Μπόλντερ, Κολοράντο, ΗΠΑ Υπάρχει ένα Νέο Μήνυμα του Θεού στον Κόσμο. Προέρχεται από τον Δημιουργό όλης της ζωής. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση.

Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Νέα Μέσα και Ψηφιακή Τηλεόραση: νέες προοπτικές για καινοτόμο εκπαίδευση. Ιωάννης Αντ. Παναγιωτόπουλος Γενικός Γραμματέας Μέσων Ενημέρωσης Κυρίες και κύριοι, Το 1970, ο μέσος όρος των αναλφάβητων σύμφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Κατάλογος διευκρινιστικού υλικού..................................... 18 Πρόλογος....................................................... 27 Ευχαριστίες......................................................

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών.

σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Κυρίες και κύριοι, σας καλωσορίζω με ιδιαίτερη χαρά στο πρώτο επιχειρηματικό συνέδριο του αναπτυξιακού προγράμματος των Ηνωμένων Εθνών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Το σημερινό γεγονός αντιπροσωπεύει

Διαβάστε περισσότερα

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;"

1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 <i>το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει:</i> 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 <b>ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;</b> 1 00:00:08,504 --> 00:00:11,501 το σχολείο της Τσιάπας παρουσιάζει: 2 00:00:14,259 --> 00:00:17,546 "ποιοί είναι οι Ζαπατίστας;" 3 00:00:17,967 --> 00:00:20,395 Οι Ζαπατίστας είναι ένα κίνημα.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ Εισαγωγή στην Αρχειονομία 1 ο Μάθημα Μια πρώτη ματιά... Κοινωνία της Πληροφορίας Η Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται ως η εποχή της πληροφορίας.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ www.romvos.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ 2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1) Ο συγγραφέας αναφέρεται στην απαράµιλλη οµορφιά της Ελλάδας, καθώς επίσης και στον κίνδυνο καταστροφής της εξαιτίας του τουρισµού. Επισηµαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑ.Λ. (ΟΜΑ Α Β ) 2012 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΗ Να δώσετε το περιεχόµενο των παρακάτω διεθνών συµφωνιών: α. Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου (1878) β. Σύµφωνο Μολότοφ Ρίµπεντροπ (1939) γ. Συνθήκη

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών Εκδήλωση του KEBE και ΟΠΕΚ με θέμα «Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές για την ανάπτυξη» Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΥΠΗ ΕΡΓΑΣΙΑ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ EΠΟ 32 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να σκιαγραφήσετε τις παιδαγωγικές αρχές που επικράτησαν στην ευρωπαϊκή ήπειρο το 19ο αιώνα, τους σηµαντικότερους εκπροσώπους τους και τις κοινωνικόοικονοµικές συνθήκες που τις παρήγαγαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης,

Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας Γιάννος Κρανιδιώτης, Εκδήλωση απονομής του Βραβείου για το 2014 στην Αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στο Γραφείο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Κύπρο Ομιλία:

Διαβάστε περισσότερα

1 ΕΚΘΕΣΗ ΕΚΦΡΑΣΗ B ΛΥΚΕΙΟΥ (Θεωρία Σχολικού βιβλίου, σελ. 249-257) A.ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΓΡΑΠΤΟ ΛΟΓΟ 1. Κρατώ σηµειώσεις κατά παράγραφο 1. Εντοπίζω τα κύρια συστατικά της παραγράφου 2. Παρουσιάζω παραλλαγές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία

Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Κλασικές Σπουδές και Σύγχρονη Κοινωνία Γιατί εξακολουθεί να είναι σηµαντικό να σπουδάζουµε αρχαία Ελληνικά και Λατινικά, γλώσσες που σπάνια πια χρησιµοποιούνται στη σύγχρονη κοινωνία; Γιατί να ξοδεύουµε

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel

ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES. EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ CENTER FOR SECURITY STUDIES EXPOSEC- DEFENSE WORLD 2015, Τετάρτη 6 Μαΐου 2015, Athens Lydra Hotel «εκεί που αρχίζει η ασφάλεια τελειώνουν οι ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

2. Σε ένα κλάδο που υπάρχει μονοπώλιο, το βάρος από την επιβολή ενός φόρου μετακυλύεται ολόκληρο στους καταναλωτές.

2. Σε ένα κλάδο που υπάρχει μονοπώλιο, το βάρος από την επιβολή ενός φόρου μετακυλύεται ολόκληρο στους καταναλωτές. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012 Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Εξεταστική περίοδος Ιουλίου Εξέταση στο μάθημα: Δημόσια Οικονομική Διδασκαλία: Γεωργία Καπλάνογλου Βασίλης Θ. Ράπανος Η εξέταση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ

ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΜΟΡΦΕΣ ΑΝΕΡΓΙΑΣ ΑΝΕΡΓΙΑ ΟΡΙΣΜΟΣ Η κατάσταση έλλειψης εργασίας, κατά την οποία υπάρχει δυσαρμονία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης, προσφέρονται λίγες θέσεις εργασίας, ενώ υπάρχουν πάρα πολλοί ενδ9ιαφερόμενοι. Είναι έννοια

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25

ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ 13 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 15 ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ 17 ΠΡΟΛΟΓΟΣ 21 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΡΟΖΑΣ ΙΜΒΡΙΩΤΗ 23 ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΛΑΜΠΑΔΑΡΙΟΥ 24 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 25 ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΥΖΗΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΠΡΙΝ

Διαβάστε περισσότερα

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555)

4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) 4. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ (1517-1555) Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): Ρώμη, Βυζάντιο, βούλλα, συγχωροχάρτι, επιστήμη, Αναγέννηση, Μεσαίωνας, τυπογραφία. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Η πολιτική Συνοχής στην περίοδο 2007-2013. Προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Στον Πίνακα 1 παρατίθενται εν συντοµία οι προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα προγραµµατική περίοδο 2007-2013 σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής»

Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Ανοιχτή προκήρυξη του διεθνούς φωτογραφικού διαγωνισμού με θέμα: «Καταστροφή των μνημείων της Χριστιανικής Ανατολής» Οι γενικές πληροφορίες του διαγωνισμού. Η Διακοινοβουλευτική Συνέλευση Ορθοδοξίας, (Δ.Σ.Ο.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ]

Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Προσωπο-κεντρική θεωρία (person-centred) [πρώην Πελατο-κεντρική θεωρία ] Φαινομενολογική θεωρητική κατεύθυνση η οποία υποστηρίζει ότι ο άνθρωπος διαθέτει από μόνος του την ικανότητα για προσωπική ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ

Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΗΜΕΡΙΔΑ: «ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ, ΜΙΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΖΩΗΣ» ΣΤΡΑΤΗ ΣΤΑΜΑΤΙΑ Επιβλέπων Καθηγητής: ΚΑΡΑΧΑΛΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Φορέας υλοποίησης: Φ.Μ.Ε. ΑΛΦΑ ΚΑΡΛΟΒΑΣΙ, ΜΑΪΟΣ 2012 ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις

Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις >> ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ Φράντς Φίσλερ, πρώην Επίτροπος Γεωργίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης Η αγορά τροφίμων ακολουθεί τη ζήτηση και η ζήτηση τις ενισχύσεις Επενδύσεις και συνεργασίες τα αντίδοτα στην κρίση Με την αποσύνδεση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση».

Το θέμα που καλούμαι να πραγματευτώ είναι «ο Νέος Ευρωσκεπτικισμός και η Μετανάστευση». Καλησπερίζω το εκλεκτό κοινό. Καταρχάς, προτού ξεκινήσω, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά τους διοργανωτές της ημερίδας, καθώς αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για εμένα να βρίσκομαι εδώ, ενώπιον όλων εσάς τη σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2

Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια. Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Η φιλοσοφία και οι επιστήμες στα Αρχαϊκά χρόνια Μαριάννα Μπιτσάνη Α 2 Τι είναι η φιλοσοφία; Φιλοσοφία είναι η επιστήμη που ασχολείται με: ερωτήματα προβλήματα ή απορίες που μπορούμε να αποκαλέσουμε οριακά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς

ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης. Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς ΕικόνατηςΕυρωπαϊκήςΈνωσης Αθανάσιος Ν. Σαμαράς Τμήμα Διεθνών & Ευρωπαϊκών Σπουδών Πανεπιστήμιο Πειραιώς 2 Εικόνες Κρατών Εικόνα της Ε.Ε. Το σύνολο των χαρακτηριστικών μίας χώρα που μας έρχεται στο μυαλό

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ

THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ THE ECONOMIST ΟΜΙΛΙΑ ALVARO PEREIRA ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΧΩΡΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΟΣΑ ΣΤΟ 19 th ROUNDTABLE WITH THE GOVERNMENT OF GREECE EUROPE: THE COMEBACK? GREECE: HOW RESILIENT? ΠΕΜΠΤΗ 14 ΜΑΪΟΥ 2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ΣΤΟ ΠΡΟΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΟΝΝΕΔ 06-03-2010 ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΟΝΝΕΔΙΤΙΣΣΕΣ ΚΑΙ ΟΝΝΕΔΙΤΕΣ, Όλοι όσοι βρισκόμαστε σήμερα εδώ, νιώθουμε ιδιαίτερα περήφανοι για την παράταξή μας. Και αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη

Να γιατί...η λαϊκή τέχνη ÔÝ íç Να γιατί...η λαϊκή τέχνη Εν αρχή το σύνθημά μας είναι ένα: η λαϊκή τέχνη είναι επανάσταση. Και είναι επανάσταση διότι είναι αρχέτυπο λειτουργίας μιας πολιτικά ευνομούμενης κοινωνίας. Η τέχνη αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010

Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 1 Συνέντευξη Τύπου κ. Ν. Ευθυμιάδη, Συνεδριακό Κέντρο Τράπεζας Πειραιώς, Τετάρτη 29 Σεπτεμβρίου 2010 Κυρίες και Κύριοι, Η διαδρομή μου λίγο πολύ γνωστή. Εκτός από την επιχειρηματική μου δραστηριότητα ανέλαβα

Διαβάστε περισσότερα

Τοποθέτηση του Δημάρχου Αμαρουσίου Γ. Πατούλη. στη συζήτηση για τον προϋπολογισμό

Τοποθέτηση του Δημάρχου Αμαρουσίου Γ. Πατούλη. στη συζήτηση για τον προϋπολογισμό Τοποθέτηση του Δημάρχου Αμαρουσίου Γ. Πατούλη στη συζήτηση για τον προϋπολογισμό Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι. Σήμερα εισάγεται προς συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης μας tτο Τεχνικό Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!!

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΙΣ ΧΑΜΕΝΕΣ ΜΑΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΕΣ!! Μάτα Χαροκόπου Ανδρέας Καλλιβωκάς ΤΟ ΟΛΟΝ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΤΩΝ ΜΕΡΩΝ ΤΟΥ Οι συνεργασίες αποτελούν την πεμπτουσία της ανάπτυξης, του διαχρονικού

Διαβάστε περισσότερα

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας.

Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση της 8 ης ημέρας της γυναίκας. Αθήνα Μάρτιος 2011 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΦΙΛΕΛΛΗΝΩΝ & ΨΥΛΛΑ 2 105 57 ΑΘΗΝΑ Τηλ 213.16.16.900 Fax 2103246165 Email: adedy@adedy.gr, adedy1@adedy.gr ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΓΥΝΑΙΚΩΝ Πέρασαν 101 χρόνια από την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές

Το κράτος εμφανίζεται σαν διαμεσολαβητής των στρατηγικών των επιχειρήσεων και της κοινωνικής συνοχής στο εσωτερικό του. Πολιτικές Οικονομική διπλωματία και οικονομική κρίση Στόχοι, στρατηγική, συγκρότηση & οργάνωση της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας Επιπτώσεις οικονομικής κρίσης στις εξαγωγές Βασικά προβλήματα Χρήστος Φαρμάκης

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της Επιπεδίας

Το παραμύθι της Επιπεδίας Το παραμύθι της Επιπεδίας Ιστορία του J.Weeks, βασισμένη σε ιδέες του μυθιστορήματος Flatland: a romance in many dimensions, του E.A.Abbott, το οποίο δημοσιεύτηκε το 1884, και στο οποίο βασίστηκε το κινηματογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερη. Σύγχρονη Ιστορία

Νεότερη. Σύγχρονη Ιστορία Νεότερη & Σύγχρονη Ιστορία Γ Γυμνασίου Από το Διαφωτισμό μέχρι τον 20ο αιώνα σχέδια μαθήματος προτάσεις διδασκαλίας Φάνη Πίττα sxediomathimatos.gr online publishing Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ. Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ. Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΤΥΑ Νέοι και Κοινωνικά Δίκτυα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΜΑΔΑ ΜΑΣ Μίνγκα Τζεσίλντα Πετροπούλου Βαλεντίνα Τσολάκου Αρτέλα Τσελάι Ειρήνη Τζαφεράι Γκαμπριέλα Η σχέση των νέων με τα κοινωνικά δίκτυα. Ο Ευστράτιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής

ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής ΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ Επί ξυρού ακμής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Δεν είναι καθόλου σχήμα λόγου, ότι τα οικονομικά των 325 Δήμων της χώρας βρίσκονται επί ξυρού ακμής (σε κρίσιμο σημείο). Η οικονομική κατάσταση και δυσπραγία

Διαβάστε περισσότερα

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι.

Χριστός Ανέστη. Έχουμε αληθινό πρόβλημα όταν έρχεται στην διαχείριση των χρημάτων. Οι περισσότεροι από μας είμαστε σοβαρά χρεωμένοι. Αγαπημένοι μου εν Χριστώ Χριστός Ανέστη Χρειαζόμαστε απεγνωσμένα αλλαγή όσον αφορά στο θέμα της διαχείρισης χρημάτων. Οι στατιστικές των χρεών στις ΗΠΑ (Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής) είναι συγκλονιστικές.

Διαβάστε περισσότερα

Οι δηµοσιονοµικές εξελίξεις στις χώρες της Ε.Ε Γιώργος Σταθάκης Το θέµα το όποιο θα ήθελα να θίξω στην σύντοµη αυτή παρέµβαση αφορά στην εικόνα που παρουσιάζουν οι προϋπολογισµοί των άλλων χωρών της Ε.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΗ. ο κ. Γεωργίου με το προσωπικό της ΕΛΣΤΑΤ αφήνουν πίσω σημαντική παρακαταθήκη για τους επόμενους.

ΑΝΑΚΟΙΝΩΗ. ο κ. Γεωργίου με το προσωπικό της ΕΛΣΤΑΤ αφήνουν πίσω σημαντική παρακαταθήκη για τους επόμενους. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΣΙΑ Πειραιάς, 2 Αυγούστου 2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΑΣΙΣΙΚΗ ΑΡΦΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΗ Ολοκληρώνεται η πενταετής θητεία του Προέδρου της ΕΛΣΑΣ κου Ανδρέα Β. Γεωργίου Εν μέσω μιας από τις δυσκολότερες περιόδους

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΕΠΑΛ Τάξη: Γ ΕΠΑΛ Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητές: Κείμενο «Όπλο επιβίωσης» η δια βίου εκπαίδευση και η κατάρτιση. Στο ευρωπαϊκό προσκήνιο τίθεται

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα. ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ /Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 6/9/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α Να δώσετε το περιεχόμενο των ακόλουθων όρων: επάλληλα δικαιώματα επί της γης, εκδοτικό δικαίωμα, Μεγάλη Ιδέα. (ΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα