Εφαρμογή και αξιολόγηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος για τη χρήση της ενέργειας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εφαρμογή και αξιολόγηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος για τη χρήση της ενέργειας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας"

Transcript

1 Εφαρμογή και αξιολόγηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος για τη χρήση της ενέργειας σε παιδιά προσχολικής ηλικίας Κωστέλου Ελένη 1, Κατσιγιάννη Αφροδίτη 2 1. Νηπιαγωγός, 2. Εκπαιδευτικός ΦΑ Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης ΠΕΡΙΛΗΨΗ H παρούσα εργασία παρουσιάζει την αναγκαιότητα, τη διδακτική εφαρμογή και την αξιολόγηση ενός εκπαιδευτικού προγράμματος με θέμα την ενέργεια και την χρήση της, το οποίο εφαρμόστηκε σε τμήμα νηπιαγωγείου κατά το σχολικό έτος Το πρόγραμμα σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με βάση τους ακόλουθους θεματικούς άξονες: α) την ενέργεια στην καθημερινή ζωή (στο σχολείο και στο σπίτι) β) τη χρήση των συμβατικών πηγών ενέργειας και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις γ) τη γνωριμία με τις πιο «καθαρές» πηγές ενέργειας και τα πλεονεκτήματα της ορθολογικής χρήσης της. Ο τελικός απολογισμός έδειξε πως κάποιοι, γνωστικοί κυρίως, περιορισμοί μπορούν να υπερνικηθούν και να καλλιεργηθεί το ενδιαφέρον των παιδιών αυτής της ηλικίας για ένα τόσο σημαντικό θέμα όσο είναι η εξοικονόμηση της ενέργειας και ο προσανατολισμός προς νέες πιο «καθαρές» και οικονομικά συμφέρουσες πηγές ενέργειας. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Σχολικά προγράμματα ΠΕ ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: ενεργειακή εκπαίδευση, ενεργειακός εγγραμματισμός, εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία, προσχολική αγωγή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μία από τις βασικότερες επιταγές του προγράμματος σπουδών του νηπιαγωγείου είναι η διαθεματική προσέγγιση της γνώσης και η επίτευξη των μαθησιακών στόχων μέσα από τη βιωματική προσέγγιση θεμάτων και την οργάνωση δραστηριοτήτων που άπτονται των καθημερινών εμπειριών των νηπίων (Δαφέρμου κ.ά., 2007). Υπό το πρίσμα αυτής της λογικής η ενασχόληση με το θέμα της ενέργειας αποτέλεσε πρόκληση για το διδακτικό σχεδιασμό και την υλοποίηση σχετικού εκπαιδευτικού προγράμματος. Βασικός κορμός του προγράμματος ήταν η επαφή των νηπίων με την ενέργεια στην καθημερινότητα και με κύριους θεματικούς άξονες: α) την ενέργεια ως μέρος της καθημερινής ζωής (στο σχολείο και στο σπίτι), β) και τη χρήση των συμβατικών πηγών ενέργειας και γ) τη γνωριμία με τις πιο «καθαρές» πηγές ενέργειας και τα πλεονεκτήματα της ορθολογικής χρήσης της. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε κατά το σχολικό έτος σε τμήμα του 3 ου Νηπιαγωγείου Θεσσαλονίκης. Το τμήμα αποτελούνταν από 17 νήπια (5-6 ετών) και 3 προνήπια (4-5 ετών). Το πρόγραμμα διήρκησε δύο μήνες (Απρίλιο-Μάιο).

2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η προσχολική περίοδος θέτει τα θεμέλια πάνω στα οποία δομείται η υπόλοιπη ζωή του ανθρώπου (Mustard, 2000). Συνειδητοποιείται, επομένως, η ανάγκη σχεδιασμού, εφαρμογής και αξιολόγησης μαθησιακών εμπειριών οι οποίες θα ασκήσουν θετική επίδραση στην ανάπτυξη, στην ποιότητα ζωής και στη δια βίου μάθηση των παιδιών. Ωστόσο, η προσχολική αγωγή παραδοσιακά φέρεται να έχει δεχτεί τη μικρότερη προσοχή στον χώρο της εκπαίδευσης (OECD, 2006). Ακόμη μικρότερο ενδιαφέρον έχει προσελκύσει η περιβαλλοντική εκπαίδευση/εκπαίδευση για την αειφορία κατά τη διάρκεια της προσχολικής αγωγής. Κατά τη Davis (2008), η συγκεκριμένη μαθησιακή περιοχή φαίνεται να υστερεί σε σχέση με άλλες στα παραδοσιακά προγράμματα σπουδών του νηπιαγωγείου. Η ίδια παρατηρεί ένα αντίστοιχο έλλειμμα όσον αφορά τις διδακτικές πρακτικές, το εκπαιδευτικό υλικό και τη διάθεση πόρων παρά το γεγονός ότι τα μικρά παιδιά είναι αυτά τα οποία κυρίως θα υποστούν τις συνέπειες από τις πράξεις ή την απραξία των ενηλίκων απέναντι στις προκλήσεις της αειφορίας. Η παραπάνω ερευνήτρια πραγματοποίησε έρευνα για να ανιχνεύσει ένα ανάλογο ερευνητικό κενό όσον αφορά την περιβαλλοντική εκπαίδευση/εκπαίδευση για την αειφορία στην προσχολική αγωγή. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, λιγότερο από το 5% επί του συνόλου των ερευνητικών εργασιών, οι οποίες κατά το διάστημα δημοσιεύτηκαν σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά είχε ως αντικείμενο διερεύνησης την περιβαλλοντική εκπαίδευση στην προσχολική εκπαίδευση. Είναι ενδεικτικό ότι οι περισσότερες μελέτες αφορούσαν στη διερεύνηση της σχέσης των παιδιών με τη φύση (εκπαίδευση μέσα στο περιβάλλον). Ένας μικρότερος αριθμός ερευνών διερευνούσε τις περιβαλλοντικές γνώσεις (εκπαίδευση σχετικά με το περιβάλλον) ενώ διαπιστώθηκε απουσία ερευνών σχετικά με την ενδυνάμωση των νηπίων και την υιοθέτηση φιλο-περιβαλλοντικής συμπεριφοράς αναφορικά με τη διατήρηση των φυσικών πόρων όπως είναι το νερό και οι ενεργειακοί πόροι (εκπαίδευση για το περιβάλλον) (Davis, 2009). Η περιβαλλοντική εκπαίδευση/εκπαίδευση για την αειφορία έχει αντιμετωπιστεί με σκεπτικισμό και από τους/τις ίδιους/ες τις/τους νηπιαγωγούς. Οι νηπιαγωγοί στην πλειοψηφία τους θεωρούν τα σύνθετα ζητήματα της αειφορίας ακατάλληλα για τα μικρά παιδιά καθώς η διδακτική διαχείρισή τους μπορεί να τους προκαλέσει συναισθήματα άγχους, φόβου και απογοήτευσης (UNESCO, 2008). Σε σχέση με αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι η προσχολική εκπαίδευση φαίνεται να έχει επηρεαστεί από τις κυρίαρχες κοινωνικο-πολιτισμικές αντιλήψεις οι οποίες θεωρούν το παιδί αθώο και ευάλωτο το οποίο πρέπει να προφυλαχθεί από τις «σκληρές» όψεις της πραγματικότητας (Duhn, 2012). Λαμβάνοντας υπόψη το προβαλλόμενο σκεπτικό περί αθωότητας και ανάγκης για προστασία των παιδιών, η Osgood (2006) χαρακτηρίζει το νηπιαγωγείο ως χώρο όπου οι οικείες διδακτικές πρακτικές δημιουργούν ένα ιδιαίτερα ελεγχόμενο περιβάλλον. Στον αντίποδα της προαναφερόμενης τάσης τίθεται η παιδαγωγική προσέγγιση που αμφισβητεί τις κοινωνικά και πολιτισμικά καθορισμένες θεωρήσεις για την «τυλιγμένη σε σελοφάν» παιδική ηλικία (Malone, 2007). Στο πλαίσιο αυτής της παιδαγωγικής προτείνεται οι εκπαιδευτικοί να εισάγουν στην προσχολική εκπαίδευση θεματικές ενότητες που αποτυπώνουν την αβεβαιότητα, την πολυπλοκότητα και τη διακινδύνευση της γύρω πραγματικότητας.

3 Στις μέρες μας, πληθαίνουν οι φωνές οι οποίες τονίζουν την αναγκαιότητα να ξεκινήσει η εκπαίδευση για την αειφορία από πολύ νωρίς. Είναι κατά την πρώιμη περίοδο της παιδικής ηλικίας που τα παιδιά αναπτύσσουν τις βασικές αξίες, στάσεις, δεξιότητες και συμπεριφορές οι οποίες μπορεί να διατηρηθούν για αρκετά μεγάλο διάστημα (Unesco, 2008). Βεβαίως, τα περιβαλλοντικά ζητήματα είναι πολυσύνθετα και συχνά η κατανόησή τους υπερβαίνει τα όρια σκέψης και δράσης των νηπίων (ΠΙ, 2011β). Ωστόσο, όλο και περισσότεροι θεωρητικοί και νηπιαγωγοί τείνουν να συμφωνούν ότι η διδασκαλία σχετικών θεμάτων μπορεί να γίνει με τρόπο εποικοδομητικό, ενδιαφέροντα, θετικό και κατάλληλο για τα παιδιά αυτής της ηλικίας. H προσχολική εκπαίδευση για την αειφορία δεν μπορεί να υποστηριχθεί με περιεχόμενο και διδακτικές πρακτικές που εμπερικλείουν ένα υψηλό βαθμό αφαίρεσης. Στο πρόγραμμα σπουδών για το νηπιαγωγείο υπογραμμίζεται ότι μπορεί να τεθούν οι βάσεις για την ανάπτυξη «περιβαλλοντικά εγγράμματων πολιτών» όταν κάθε εκπαιδευτικό πρόγραμμα σχεδιάζεται και υλοποιείται στα όρια των δυνατοτήτων των νηπίων, ξεκινά και καταλήγει στην καθημερινή ζωή τους, εντός και εκτός της σχολικής τάξης, και προσαρμόζεται στις τοπικές συνθήκες (ΠΙ, 2011β). Μέσα από ένα αυθεντικά μαθησιακό περιβάλλον το οποίο ενσωματώνει τα πλεονεκτήματα των σύγχρονων παιδαγωγικών αρχών της προσχολικής αγωγής, τα νήπια ενθαρρύνονται να αναγνωρίσουν την αξία του περιβάλλοντος και να αναπτύξουν την έννοια της φροντίδας για τη ζωή πάνω στη γη. Αυτές οι παιδαγωγικές αρχές αφορούν: τις βιωματικές και θεματικά εστιασμένες διεπιστημονικές προσεγγίσεις, το μαθητοκεντρικό προσανατολισμό, την εμπλοκή των γονέων και της τοπικής κοινότητας, την ολιστική μάθηση μέσω της οποίας τα μικρά παιδιά παροτρύνονται να μάθουν με το νου και με το σώμα, την χρήση των ποικίλων αναπαραστάσεων και αισθήσεων (λεκτικών, οπτικών, σωματικών, κ.ά.) (Unesco, 2008). Το ενεργειακό ζήτημα συνίσταται σε ένα από τα κρίσιμα ζητήματα τα οποία συνιστούν το μαθησιακό περιεχόμενο της εκπαίδευσης για την αειφορία καθώς συνδέεται τόσο με την περιβαλλοντική όσο και με την οικονομική και την κοινωνικοπολιτισμική διάσταση της αειφόρου ανάπτυξης (UNESCO, 2008). Τα παιδιά έχουν αναπτύξει μία προϋπάρχουσα γνώση για την ενέργεια πολύ πιο πριν τη διδαχθούν αφού την αντιλαμβάνονται άτυπα μέσω των εμπειριών τους στην καθημερινή τους ζωή (Kurnaz & Calik, 2009). Όπως αναφέρεται στο Πρόγραμμα Σπουδών του νηπιαγωγείου: «τα παιδιά διαμορφώνουν από πολύ νωρίς τις πρώτες ιδέες, ερμηνείες, θεωρίες για έννοιες και φαινόμενα του φυσικού κόσμου, γεγονός που αποδεικνύει ότι είναι σε θέση να προσεγγίσουν σε ένα πρώτο επίπεδο σχετικά ζητήματα» (Π1, 2011β: 81). Εκφράζεται η άποψη ότι στο νηπιαγωγείο θα πρέπει να δίνεται έμφαση όχι τόσο στις περιβαλλοντικές γνώσεις όσο στην καλλιέργεια φιλο-περιβαλλοντικών στάσεων και συμπεριφορών (Lee & Ma, 2006). Η Duhn (2012) αναφέρει την τάση των νηπιαγωγών να προκρίνουν τις γνώσεις έναντι των στάσεων και της συμπεριφοράς ως μία τεχνοκρατική προσέγγιση στην προσχολική περιβαλλοντική εκπαίδευση. Μάλιστα συνδέει την τάση αυτή με τις προσδοκίες των γονέων οι οποίοι αντιλαμβάνονται την προσχολική αγωγή ως ένα στάδιο προετοιμασίας των νηπίων για το δημοτικό σχολείο και θεωρούν χάσιμο χρόνου περιβαλλοντικές δραστηριότητες όπως η ενασχόληση με τον σχολικό κήπο ή η καταγραφή των απορριμμάτων στον χώρο. Θα προτιμούσαν ο χρόνος αυτός να αφιερώνεται εξ ολοκλήρου στην εκμάθηση του αλφάβητου.

4 Οι Lee και Ma (2006) θέλησαν να εξετάσουν τις αλλαγές στις περιβαλλοντικές στάσεις και τις συμπεριφορές των παιδιών μετά την ολοκλήρωση περιβαλλοντικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων σε τέσσερα νηπιαγωγεία. Σύμφωνα με τα ερευνητικά δεδομένα τα οποία συλλέχθηκαν μέσω ερωτηματολογίου και συνεντεύξεων σε εκπαιδευτικούς και γονείς περίπου το 80% των εκπαιδευτικών συμφωνούσαν ότι τα παιδιά τους υπενθύμιζαν να κλείνουν τα φώτα αλλά μόνο το 60% ανέφερε ότι τα παιδιά τους υπενθύμιζαν να κλείνουν το κλιματιστικό πριν φύγουν από τις αίθουσες. Από την πλευρά των γονέων, το 50-60% ανέφερε ότι στο σπίτι συχνά τα παιδιά τους υπενθύμιζαν να κλείνουν τα φώτα και το κλιματιστικό. Επομένως κρίνεται σκόπιμο η ενεργειακή εκπαίδευση να ξεκινάει από το νηπιαγωγείο και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της σχολικής και πανεπιστημιακής φοίτησης με τρόπο συνεχές και συστηματικό. Μέσω κατάλληλα σχεδιασμένων προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης/εκπαίδευσης για την αειφορία τα παιδιά ωθούνται να συνδέσουν την ενέργεια με πτυχές όπως η διαθεσιμότητα ή μη των ενεργειακών πόρων, η ποιότητα του περιβάλλοντος και η ποιότητα ζωής των ανθρώπων σε όλο τον πλανήτη. Η εξέταση ζητημάτων τα οποία σχετίζονται με την ενέργεια είναι σημαντική στο βαθμό που βοηθά τα παιδιά να εξοικειωθούν με θέματα άμεσα συνυφασμένα με την σύγχρονη πραγματικότητα την οποία βιώνουν καθώς και να καλλιεργηθεί το ενδιαφέρον για τη δυνατότητα της δικής τους συμμετοχής για την επίτευξη ενός βιώσιμου μέλλοντος (Κατσιγιάννη, 2006). Ακολουθεί η περιγραφή της μεθοδολογικής προσέγγισης και της αξιολόγησης του εκπαιδευτικού προγράμματος σχετικά με την χρήση της ενέργειας το οποίο εφαρμόστηκε σε νήπια την προηγούμενη σχολική περίοδο. ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Οι επιμέρους στόχοι (γνωστικοί συναισθηματικοί και ψυχοκινητικοί) οι οποίοι τέθηκαν και επιδιώχθηκαν μέσω του παρόντος εκπαιδευτικού προγράμματος ήταν τα νήπια: -να συνειδητοποιήσουν πού, πότε και πώς οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την ενέργεια για να ικανοποιήσουν καθημερινές τους ανάγκες (για παράδειγμα, φωτισμός, θέρμανση, κίνηση αυτοκινήτου) και τι θα γινόταν χωρίς αυτή -να μάθουν πώς ικανοποιούσαν τις ανάγκες τους οι άνθρωποι τις παλαιότερες εποχές -να αναγνωρίσουν τη σημασία της πιο διαδεδομένης μορφής ενέργειας, της ηλεκτρικής -να αντιληφθούν τη λειτουργία ενός θερμοηλεκτρικού εργοστασίου της ΔΕΗ και να την περιγράφουν με διάφορα μέσα (π.χ. με κατασκευή μοντέλων) -να κατανοήσουν το σχηματισμό των συμβατικών πηγών ενέργειας (λιγνίτης, πετρέλαιο) και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις από την χρήση τους (κίνδυνος εξάντλησης και προβλήματα ρύπανσης της ατμόσφαιρας) -να διακρίνουν τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα πλεονεκτήματα της χρήσης τους -να καλλιεργήσουν θετική στάση απέναντι στην ιδέα της εξοικονόμησης ενέργειας, τόσο για λόγους οικονομικούς όσο και για περιβαλλοντικούς -να υιοθετήσουν συμπεριφορές στην καθημερινότητα στην κατεύθυνση της των προβλημάτων που προκαλούνται από την χρήση μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας -να δραστηριοποιούνται ως «ενεργοί πολίτες» αναπτύσσοντας πρωτοβουλίες ενημέρωσης και επηρεασμού του νηπιαγωγείου αλλά και των γονέων τους ως προς τα πρότυπα ενεργειακής κατανάλωσης

5 - να μυηθούν με τα επιμέρους στάδια της ερευνητικής διαδικασίας (προβληματισμός, διατύπωση υποθέσεων, συλλογή δεδομένων μέσω παρατήρησης και καταγραφής, εξαγωγή συμπερασμάτων) -να εκφράζονται και να επικοινωνούν μέσω πολλαπλών μέσων αναπαράστασης ( για παράδειγμα, με ιχνογράφημα, ζωγραφική, κατασκευές, κινητικά παιχνίδια, δραματοποίηση, θεατρικό παιχνίδι κ.ά.). Για την επίτευξη των προαναφερόμενων στόχων χρησιμοποιήθηκε ποικιλία διδακτικών τεχνικών (συζήτηση, παρατήρηση και καταγραφή, καταιγισμός ιδεών, πειράματα) οι οποίες παρουσιάζονται στην αμέσως επόμενη ενότητα της εργασίας. ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ - ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Σε πρώτη φάση επιχειρήθηκε η ανίχνευση των πρότερων αντιλήψεων και η διερεύνηση των στάσεων των νηπίων σχετικά με την ενέργεια, την προέλευσή της, τη χρήση της, τις πηγές, ανανεώσιμες και μη. Μέσω της συζήτησης και χρήσης τεχνικών όπως η ιδεοθύελλα, το παιχνίδι και η παρατήρηση συμπεριφορών των νηπίων φάνηκε ότι στη σκέψη τους η ενέργεια ταυτίζεται κυρίως με την τροφή και την κίνηση, όπως έχει διαπιστωθεί και από τις έρευνες οι οποίες έχουν γίνει διεθνώς κυρίως στο πεδίο των Φυσικών Επιστημών. Φαίνεται ότι τα παιδιά από αυτή τη μικρή ηλικία αρχίζουν να αναπτύσσουν τα εναλλακτικά εννοιολογικά πλαίσια με τα οποία τείνουν να αντιλαμβάνονται την έννοια της ενέργειας (για μια επισκόπηση των ιδεών των παιδιών στο Driver et al, 2000). Όσον αφορά τις συμπεριφορές τους, δεν έκλειναν τα φώτα της τάξης όταν δεν τα χρησιμοποιούσαν, ούτε έκλειναν τον υπολογιστή ή τις άλλες συσκευές, ακόμα και όταν έβγαιναν στην αυλή. Δεν καταλάβαιναν την οικονομική διάσταση του θέματος καθώς δεν γνώριζαν την προέλευση του ρεύματος. Στο σημείο αυτό αξίζει να επισημανθεί η διαπίστωση η οποία προέκυψε από αντίστοιχη έρευνα σε μαθητές/τριες Ε και ΣΤ τάξης ότι από το εννοιολογικό περιεχόμενο το οποίο τα παιδιά αποδίδουν στην ενέργεια απουσιάζουν σημαντικές διαστάσεις οι οποίες αποκαλύπτουν τις περιβαλλοντικές, οικονομικές, κοινωνικές και τεχνολογικές συσχετίσεις αυτής της διαθεματικής έννοιας (Κατσιγιάννη, 2006). Η ενέργεια στην καθημερινή ζωή Η αφήγηση της ιστορίας μιας καθημερινής οικογένειας (Σβορώνου-Σωκιαλίδη, 2008) αποτέλεσε την αφόρμηση για να ξεκινήσει το πρόγραμμα. Τα παιδιά άρχισαν να προβληματίζονται στο βαθμό κατά τον οποίο η καθημερινή ζωή όλων μας είναι εξαρτώμενη από την ηλεκτρική ενέργεια και το πετρέλαιο (Χιμένεθ, 2010). Συζητήθηκε ποιες από τις δραστηριότητες της οικογένειας αυτής κάνει και η οικογένεια του καθενός. Στη συνέχεια τα νήπια χωρίστηκαν σε δύο ομάδες οι οποίες θα έφτιαχναν δύο ομαδικά κολάζ. Στην πρώτη δόθηκαν έγχρωμες φιγούρες ατόμων μιας οικογένειας και ζητήθηκε να σχεδιάσουν τη χρήση ενέργειας που κάνουν στο σπίτι εκφράζοντας τις σκέψεις τους για το πόσο απαραίτητος τους είναι ο ηλεκτρισμός. Στη δεύτερη δόθηκαν οι ίδιες μαυρόασπρες φιγούρες και έπρεπε να σχεδιάσουν μία διακοπή ρεύματος που εμποδίζει τις δραστηριότητες των ανθρώπων, εκφράζοντας παράλληλα τα συναισθήματά τους από την ξαφνική διακοπή παροχής ηλεκτρικού ρεύματος και τις ματαιώσεις που αυτή προκάλεσε. Την έκταση της χρήσης της ηλεκτρικής ενέργειας στο νηπιαγωγείο μας κατέδειξε το διερευνητικό παιχνίδι «Ντετέκτιβ ενέργειας». Τα παιδιά χωρίστηκαν σε ομάδες των δύο ατόμων και ανέλαβαν να καταγράψουν τις συσκευές που λειτουργούν με

6 ηλεκτρική ενέργεια σε όλους τους χώρους του σχολείου (τέσσερις τάξεις, διάδρομος, τουαλέτες, κουζίνα, γραφείο). Στη συνέχεια οι ομάδες στην ολομέλεια της τάξης ανακοίνωσαν τα ευρήματά τους (αξίζει να αναφερθεί η ομάδα που εντόπισε τη μοναδική λάμπα εξοικονόμησης ενέργειας στο σχολείο). Με τη δραστηριότητα αυτή τα νήπια άρχισαν να κατανοούν το πού, πώς, το γιατί και το πόσο συχνά χρησιμοποιούμε ηλεκτρική ενέργεια. Σε επέκταση της προηγούμενης δραστηριότητας ακολούθησε μία αντίστοιχη καταγραφή της χρήσης ενέργειας στην οικογένεια του καθενός. Επιλέχθηκε να γίνει καταγραφή του πώς φωτίζεται (λάμπες συμβατικές ή εξοικονόμησης ενέργειας) και θερμαίνεται το σπίτι τους αλλά και ποιες από τις συχνότερα χρησιμοποιούμενες ηλεκτρικές συσκευές χρησιμοποίησε η οικογένειά τους ένα συγκεκριμένο απόγευμα. Δόθηκαν τρία φύλλα εργασίας σε κάθε παιδί, τα οποία έπρεπε να επιστραφούν στο νηπιαγωγείο αφού συμπληρωθούν. Η ανταπόκριση και η συνεργασία των γονέων ήταν ιδιαίτερα θετική (είχαν δοθεί οδηγίες στους γονείς σχετικά με το είδος της βοήθειας που μπορούσαν να παράσχουν, όπως το να θυμίσουν στα παιδιά, τι ζητά κάθε φυλλάδιο και να το συμπληρώσουν). Όταν τα παιδιά επέστρεφαν στο σχολείο με τα φυλλάδιά τους συμπληρωμένα, είχαν την ευκαιρία να κάνουν ποσοτικές κυρίως συγκρίσεις και να καταλήγουν σε συμπεράσματα. Χρήση των συμβατικών πηγών ενέργειας Σε ένα επόμενο επίπεδο το πρόγραμμα εστιάστηκε στο πώς παράγεται η ηλεκτρική ενέργεια και πώς φτάνει σε μας (υποστηρικτική πηγή: Σολομωνίδου &. Κακανά, 2001). Εδώ θα πρέπει να τονίσουμε πώς δεν επεκταθήκαμε ούτε εστιάσαμε στις μορφές ενέργειας και στις μετατροπές της, κάτι που αγγίζει τα όρια των φυσικών επιστημών και δεν θα εξυπηρετούσε τους στόχους του συγκεκριμένου προγράμματος περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Στην ηλικία αυτή τα παιδιά δυσκολεύονται να συνδέσουν τις εμπειρίες τους οι οποίες λαμβάνουν χώρα σε μακροσκοπικό επίπεδο (πραγματικός κόσμος) με τις θεωρητικές γνώσεις οι οποίες αναφέρονται στο μικροσκοπικό επίπεδο (επιστημονικός κόσμος) (Kurnaz & Calik, 2009). Επειδή ωστόσο έπρεπε τα νήπια να έχουν μία πρώτη αίσθηση του τι είναι ηλεκτρικό ρεύμα, δόθηκαν με ιδιαίτερη προσοχή τα χαρακτηριστικά μιας ροής σωματιδίων που προκαλείται σε ένα κλειστό κύκλωμα. Ένας γονέας προθυμοποιήθηκε να φτιάξει ένα ηλεκτρικό κύκλωμα. Τα παιδιά έπαιξαν με αυτό, πειραματίστηκαν και κατάλαβαν τη ροή των ηλεκτρονίων. Ακολούθησαν πειράματα με μαγνήτες και βιωματικά παιχνίδια όπου μιμήθηκαν με το σώμα τους τη ροή των ηλεκτρονίων που διακόπτεται όταν ανοίξει το ηλεκτρικό κύκλωμα (Andrews & Knighton, 2009). Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έγινε πιο κατανοητή όταν τα παιδιά παρακολούθησαν την ταινία «το ταξίδι της ηλεκτρικής ενέργειας» (ΠΣΠΔΜ-ΤΕΕΤΠΔΜ-ΔΕΗ,2011). Το ενδιαφέρον τους ήταν απροσδόκητα μεγάλο και τη ζητούσαν επανειλημμένα. Η ταινία χρησιμοποιήθηκε σαν αφορμή για τη συζήτηση για το λιγνίτη, το πετρέλαιο και το πώς σχηματίστηκαν. Η χρήση των ΤΠΕ ήταν πολύ υποβοηθητική για να δουν την άντληση του πετρελαίου σε μια πετρελαιοπηγή και την εξόρυξη του λιγνίτη σε ένα ορυχείο και να παίξουν (Kidepedia, 2011). Δόθηκε έμφαση στο λιγνίτη και στο πετρέλαιο επειδή είναι οι ενεργειακές πηγές που χρησιμοποιεί κατά κύριο λόγο η χώρα μας. Παρατηρήθηκε μία αξιοσημείωτη υιοθέτηση της ορολογίας και των τεχνικών όρων στα παιχνίδια των νηπίων, η οποία σχολιάστηκε ιδιαίτερα θετικά και από τους γονείς.

7 Γνωριμία με τις πιο καθαρές πηγές ενέργειας πλεονεκτήματα- ορθολογική χρήση Στο δεύτερο άξονα το πρόγραμμα επικεντρώθηκε στις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, τις πιο «καθαρές» δηλαδή ήλιο, αέρα και νερό. Ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιείται η ενέργεια από τα στοιχεία αυτά προσεγγίστηκε κυρίως μέσω πειραμάτων. Ένας αυτοσχέδιος νερόμυλος (Ardley, 2006 ) έδωσε τη δυνατότητα στα νήπια να καταλάβουν την ενέργεια του νερού. Με βίντεο για παραδοσιακούς νερόμυλους κατάλαβαν πώς χρησιμοποιούνταν σε παλαιότερες εποχές. Αντίστοιχα παρατήρησαν τον αέρα και τη χρήση του, ειδικά σε νησιωτικές περιοχές (Κάρπαθο). Γνώρισαν τους ανεμόμυλους που βοηθούσαν τους ανθρώπους να αλέθουν το σιτάρι. Η κατασκευή ενός αυτοκινήτου με «άχρηστα» υλικά το οποίο κινούνταν με την ενέργεια του αέρα (μέσω ενός μπαλονιού όταν ξεφούσκωνε) ενθουσίασε τα παιδιά τα οποία πειραματίζονταν με αυτό όλη μέρα αλληλεπιδρώντας ιδιαίτερα θετικά. Η χρήση του ήλιου ως πηγή ηλεκτρικής ενέργειας αποτέλεσε μια δύσκολη περιοχή προσέγγισης. Για να ξεπεραστούν οι δυσκολίες χρησιμοποιήθηκε ένα εκπαιδευτικό παιχνίδι με φωτοβολταϊκό που χρησιμοποιούσε την ενέργεια του ήλιου για να δώσει κίνηση σε έναν κινητήρα. Τα παιδιά πειραματίστηκαν στην αυλή του σχολείου και μετά παρακολούθησαν ένα βίντεο που έδειχνε μια μπαταρία που αποθήκευε ενέργεια από τον ήλιο για να χρησιμοποιηθεί αργότερα σε ένα σπίτι. Και στις τρεις προσεγγίσεις έγινε προσπάθεια να εστιάσουν τα νήπια στο ότι σε καμία από αυτές τις περιπτώσεις δεν χρησιμοποιήθηκε ως πηγή κάποιο καύσιμο υλικό, με αποτέλεσμα να μην ρυπαίνεται το περιβάλλον. Έγινε αντιπαράθεση με την καύση του λιγνίτη που είχαν παρακολουθήσει στο εργοστάσιο της ΔΕΗ. Στο σημείο αυτό το πρόγραμμα εστιάστηκε στις διαφορές του χτες με το σήμερα. Τα παιδιά μέσα από τις συγκρίσεις κατανόησαν ότι σήμερα χρησιμοποιούμε πολύ περισσότερη ενέργεια τόσο στην καθημερινότητά μας στο σπίτι ή στο σχολείο όσο και στις μετακινήσεις μας. Έτσι οδηγήθηκαν στο συμπέρασμα ότι: «η αύξηση των αναγκών σε ενέργεια και η πιθανή αύξηση της χρήσης των ορυκτών καυσίμων, ενέχει τον κίνδυνο της εξάντλησής τους παράλληλα με την ρύπανση της ατμόσφαιρας λόγω της απελευθέρωσης αερίων μέσω της καύσης των ορυκτών. Εδώ φάνηκε ιδιαίτερα χρήσιμος ο σταθμός μέτρησης ατμοσφαιρικής ρύπανσης που υπήρχε δίπλα στο σχολείο και κάθε μέρα έδινε μετρήσεις που ανακοινώνονταν σε μια φωτεινή οθόνη. Η ατμοσφαιρική ρύπανση προσεγγίστηκε ως η πιο άμεσα ορατή συνέπεια περιβαλλοντικών επιπτώσεων (Rammade Mason 2008). Η παρατήρηση του μετρητή ρεύματος και η ανάλυση ενός λογαριασμού της ΔΕΗ αποτέλεσε την αφορμή για τη συζήτηση για την οικονομική διάσταση του θέματος την οποία τα νήπια φάνηκε να αγνοούν. Σε ένα παιχνίδι, η ολοκλήρωση του οποίου απαιτούσε περισσότερο χρόνο, τα παιδιά έβαζαν σε ένα κουμπαρά ένα ευρώ για κάθε ώρα που τα φώτα ήταν αναμμένα και αντίστροφα μετέφεραν ένα ευρώ από τον πρώτο σε ένα δεύτερο κουμπαρά για κάθε ώρα που τα φώτα παρέμεναν σβηστά. Με τα χρήματα που θα εξοικονομούνταν θα αγοραζόταν κάτι για όλη την ομάδα. Η συζήτηση επεκτάθηκε σε τρόπους εξοικονόμησης ενέργειας στην καθημερινή μας ζωή, ενώ χρησιμοποιήθηκαν παιχνίδια εμπέδωσής τους (Βούλγαρης, 2008). Μία άλλη δραστηριότητα η οποία αποφασίστηκε από την ομάδα ήταν να βρούμε ένα τρόπο να μην ξεχνιέται αναμμένο το φως της τάξης από κανέναν. Τα παιδιά

8 σκέφτηκαν να φτιάξουμε αυτοκόλλητα «χαρτάκια» με φιγούρες που επέλεξαν (Greenpeace,) και θα τα κολλούσαν πάνω από κάθε διακόπτη σε όλο το σχολείο. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Οι πρότερες γνώσεις αντιλήψεις και συμπεριφορές που καταγράφηκαν στην αρχή του προγράμματος αποτέλεσαν πολύτιμο οδηγό για τον καθορισμό των αξόνων πάνω στους οποίους κινήθηκε το πρόγραμμα. Η πορεία του προγράμματος αξιολογούνταν διαρκώς και καθόριζε τις επόμενες δραστηριότητες. Χρησιμοποιήθηκαν εργαλεία και τεχνικές όπως η συστηματική παρατήρηση, θεατρικό παιχνίδι, ο διάλογος-συζήτηση (με τη χρήση κυρίως ανοικτών ερωτήσεων), καλλιτεχνική έκφραση, καταγραφή βίντεο και ελάχιστα φύλλα εργασίας. Όλες οι ανωτέρω μέθοδοι θεωρούνται αποτελεσματικές καθώς τα μικρά παιδιά αποκαλύπτουν τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τα ενδιαφέροντα και τις ανάγκες τους με διάφορους, λεκτικούς ή μη τρόπους σε ανύποπτο χρόνο και πλαίσιο (Π.Ι., 2011α). Η επίτευξη των γνωστικών στόχων αξιολογήθηκε με δύο φύλλα εργασίας. Στο πρώτο ζητούνταν από τα νήπια να βάλουν στη σωστή σειρά συγκεκριμένες εικόνες για να αποδώσουν τον κύκλο του ηλεκτρικού ρεύματος, από τη δημιουργία του λιγνίτη και των ορυκτών καυσίμων, ως την ηλεκτρική μας συσκευή. Στο δεύτερο με αντίστοιχο τρόπο έπρεπε να αποδώσουν τον κύκλο της τροφής του αυτοκινήτου, από τη δημιουργία του πετρελαίου ως το αυτοκίνητο. Και στις δύο περιπτώσεις τα παιδιά έπρεπε να αφηγηθούν την «ιστορία» την οποία κατέγραφε η νηπιαγωγός. Παράλληλα αξιολογήθηκαν και οι παρατηρήσεις των γονέων οι οποίοι τόνιζαν με πόσο ενδιαφέρον και με πόση ακρίβεια ορολογίας τους μετέφεραν τα παιδιά όλα αυτά που κάναμε στο νηπιαγωγείο. Μία «κατασκευή» των παιδιών που έγινε αυθόρμητα από πέντε νήπια στο χρόνο των ελεύθερων δραστηριοτήτων, χρησιμοποιήθηκε ως μέσο αξιολόγησης. Συγκεκριμένα τα νήπια θέλησαν να φτιάξουν με διάφορα υλικά μία μακέτα του εργοστασίου της ΔΕΗ. Η νηπιαγωγός επενέβη μόνο στο να προτείνει κάποια υλικά, μόνο όταν αυτά δυσκολεύονταν (όπως π.χ. μαλλί πλεξίματος για τα καλώδια), ενώ ζήτησε από τα νήπια να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στην ολομέλεια, εξηγώντας τον τρόπο λειτουργίας του εργοστασίου (μεταγνωστική λειτουργία). Η παρουσίαση καταγράφηκε σε βίντεο και ζητήθηκε και από άλλα νήπια να περιγράψουν τη λειτουργία του εργοστασίου. Τα βίντεο προβλήθηκαν στα νήπια δίνοντας την ευκαιρία αναστοχασμού, τόσο ως προς την κατασκευή όσο και ως προς την παρουσίασή της. Με τον τρόπο αυτό επιτυγχάνεται η προώθηση του επιστημονικού και τεχνολογικού εγγραμματισμού από την προσχολική αγωγή καθώς: «τα παιδιά διευκολύνονται στην κατανόηση των επιστημονικών εννοιών και φαινομένων χρησιμοποιώντας και μελετώντας τη λειτουργία εργαλείων, και αντίστροφα αντιλαμβάνονται τη χρήση και χρησιμότητα εργαλείων καθώς οικειοποιούνται τις επιστημονικής έννοιες στις οποίες στηρίζεται η λειτουργία τους» (ΠΙ, 2011β:85). Μία άλλη τεχνική που χρησιμοποιήθηκε ως αξιολογητική ήταν το θεατρικό παιχνίδι. Τα παιδιά χωρίστηκαν σε δύο ομάδες και τους ζητήθηκε να επιλέξουν από μία ποικιλία υλικών, αυτά που θα τους ήταν χρήσιμα για να αποδώσουν τη ζωή μιας οικογένειας του χτες και αντίστοιχα μιας οικογένειας του σήμερα. Τα παιδιά όχι μόνο έκαναν σωστές επιλογές αλλά και τις δικαιολόγησαν ορθά. Εδώ τονίστηκε πως

9 υπάρχει η δυνατότητα να ξαναγυρίσουμε σε πιο «καθαρές» επιλογές για να καλύψουμε τις ανάγκες μας. Με την παρατήρηση συμπεριφορών αξιολογήθηκε η αλλαγή στάσεων των νηπίων. Έτρεχαν να σβήσουν τα φώτα όταν έβγαιναν διάλειμμα και έκαναν παρατηρήσεις στη νηπιαγωγό όταν ξεχνούσε τον υπολογιστή ή τα ηχεία του αναμμένα. Ανάλογες ήταν οι συμπεριφορές τους και στο σπίτι όπου σε ένα ποσοστό 2/3 τα παιδιά έκλειναν τους διακόπτες το βράδυ, σύμφωνα με μαρτυρίες των γονιών τους. Ωστόσο μία αυθόρμητη και απροσδόκητη αντίδραση τους κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας (Barnham, 2008) κατέδειξε το βαθμό ενστερνισμού των όσων είχαμε δουλέψει και αποτέλεσε και πρακτική λύση πρόταση δράσης. Συζητώντας με τα παιδιά για το πότε και πώς πρέπει να χρησιμοποιούμε την ενέργεια κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι στην τάξη τους χρειαζόταν να ανάβουν τα φώτα τις δύο πρώτες ώρες της ημέρας και να τα έχουν αναμμένα όλη την ημέρα όταν έχει συννεφιά. Αυθόρμητα σηκώθηκαν δύο παιδιά και είπαν ότι εκείνη τη στιγμή μπορούσαμε να σβήσουμε τα μισά φώτα της τάξης και τραβώντας τις κουρτίνες, να εκμεταλλευτούμε το φως του ήλιου. Τέλος διάφορα λεκτικά παιχνίδια που γίνονταν στην τάξη έδιναν την ευκαιρία να χρησιμοποιηθούν οι απαντήσεις των παιδιών ως μέσο αξιολόγησης. Ενδεικτικά αναφέρεται το παιχνίδι: «Τι θα γινόταν αν.; Η νηπιαγωγός έδινε την κατάσταση και τα νήπια συμπλήρωναν τη φράση, πχ Τι θα γινόταν αν περπατούσα ως το σχολείο με τα πόδια.; Οι απαντήσεις που κατεγράφησαν ήταν: α) δεν θα καταναλώσω βενζίνη, β)δεν θα πληρώσω, γ) δεν θα βγάλει το αυτοκίνητο καυσαέρια να βρωμίσει τον ουρανό. Μέσα από τις αξιολογητικές δραστηριότητες και την συνολική πορεία του προγράμματος διαφάνηκε ότι τα νήπια κατάφεραν να προσεγγίσουν αρκετά δύσκολες συνθήκες και να αντιληφθούν την κοινωνική, περιβαλλοντική και οικονομική διάσταση της χρήσης της ενέργειας. Ιδιαίτερα οι αυθόρμητες ενέργειές τους (κατασκευή εργοστασίου στο αυθόρμητο παιχνίδι, η πρόταση εξοικονόμησης ενέργειας με το σβήσιμο των φώτων και το τράβηγμα των κουρτινών) φανερώνουν πως πολλά μπορούν να επιτευχθούν τόσο σε επίπεδο στάσεων όσο και σε επίπεδο συμπεριφορών. Δυστυχώς απρόσμενα προβλήματα που παρουσιάστηκαν στη σχολική μονάδα κατά το δεύτερο δεκαήμερο του Μαΐου πρόβαλλαν εμπόδια στην ολοκλήρωση ορισμένων από τις δραστηριότητες. Το πρόγραμμα μπορεί να εμπλουτισθεί και με άλλες δραστηριότητες επέκτασης που θα αφορούν κυρίως την ενεργό δράση των παιδιών και το άνοιγμα προς την τοπική κοινωνία, κάτι που σημειώνεται στους περιορισμούς-ελλείψεις της συγκεκριμένης διδακτικής εφαρμογής. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Andrews G & Knighton K. (2009). 100 Science Experiments. Usborne Publishing. London England. Ardley N. (2006). 101 great science experiments. A step-by-step guide. DK Publishing, INC. Barnham, K. (2008). Εξοικονομώντας ενέργεια (μετάφρ. Χούνος Ν.). Εκδόσεις Άγκυρα.

10 Βούλγαρης Γ. & Μωραίτου Π. (2008). Ενέργεια. Εκδόσεις: Άγκυρα. Δαφέρμου Χ., Κουλούρη Π. & Μπασαγιάννη Ε. (2007). Οδηγός Νηπιαγωγού. Εκπαιδευτικοί σχεδιασμοί. Δημιουργικά περιβάλλοντα μάθησης. Αθήνα: ΟΕΔΒ. Davis, J. (1998). Young children, environmental education,and the future. Early Childhood Education Journal, 26(2), Davis, J. (2008). What might education for sustainability look like in early childhood? A case for participatory, whole-of-settings approaches. In I. P. Samuelsson I.P. & J. Kaga (Edit.) The contribution of early childhood education to a sustainable society, (pp 18-24).Paris: Unesco. Ανακτήθηκε στις 25/11/2014 από το διαδικτυακό τόπο: Driver, R., Squires, A., Rushworth, P. & Wood-Robinson,V. (2000). Οικο-δομώντας τις έννοιες των Φυσικών Επιστημών:Μια παγκόσμια σύνοψη των ιδεών των μαθητών (Π. Κόκκοτας, Επιμ., Μ. Χατζή, Μετφρ.).Αθήνα:Τυπωθήτω-Γιώργος Δαρδανός. Duhn, Ι. (2012). Making place for ecological sustainability in early childhood education, Environmental Education Research, 18:1, Greenpeace. Ενεργειακή επανάσταση: Το εγχειρίδιο του ενεργειακού επαναστάτη. Ανακτήθηκε στις 3/4/2014 από το διαδικτυακό τόπο: Κατσιγιάννη, Α. (2006). Στάσεις και αναπαραστάσεις των μαθητών/τριών του Δημοτικού Σχολείου για το ζήτημα της ενέργειας και της χρήσης της. Μεταπτυχιακή διπλωματική εργασία, Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών: «Περιβαλλοντική Εκπαίδευση». Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών, ΤΕΠΑΕΣ. Kurnaz, Μ.Α. & Calik, Μ. (2009). Energy Education Science and Technology Part B: Social and Educational Studies, 1(1),1-26. Kidepedia: Περιβάλλον και πλανήτης: Μαθαίνω τον κόσμο μέσα από το PC. (σε συνεργασία με το National Geographic (2011). Αθήνα: Τέσσερα Πι Ειδικές Εκδόσεις. Lee, J. C. K., & Ma, W.H.T. (2006). Early Childhood Environmental Education: A Hong Kong Example, Applied Environmental Education & Communication, 5:2, Malone, K The bubble-wrap generation: Children growing up in walled gardens. Environmental Education Research, 13(4), Mustard, F. (2000). Early childhood development: The base for a learning society. Paper presented at the HRDC / OECD Meeting, December 7, in Ottawa, Canada. Ανακτήθηκε στις 4/12/2014 από: Organisation for Economic Co-operation and Development (2006). Starting Strong 2: Early Childhood education and Care. Paris: OECD. Osgood, J Deconstructing professionalism in early childhood education: Resisting the regulatory gaze, Contemporary Issues in Early Childhood 7:1, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2011α). Οδηγός Εκπαιδευτικού για το Πρόγραμμα Σπουδών του νηπιαγωγείου (στο πλαίσιο της πράξης: «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Νέο πρόγραμμα σπουδών, στους Άξονες Προτεραιότητας 1, 2, 3 - Οριζόντια Πράξη Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (2011β). Πρόγραμμα Σπουδών για το νηπιαγωγείο (στο πλαίσιο της πράξης: «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Νέο πρόγραμμα σπουδών, στους Άξονες Προτεραιότητας 1, 2, 3 - Οριζόντια Πράξη. Ανακτήθηκε στις 15/10/2014 από το διαδικτυακό τόπο: Παιδαγωγική Σχολή Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας, Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονία, ΔΕΗ (2011). Το ταξίδι της ηλεκτρικής ενέργειας. Εκπαιδευτικό Βίντεο. (επιστημ. Επιμ. Ά. Σπύρτου, Β.

11 Κάλφα, Π. Τσιγγένη, Σκην.-Ανιμ.-Μους.-Αφήγ., Η. Πιερράκος).Ανακτήθηκε από το διαδικτυακό τόπο: Ramade-Masson, I. (2008). Η ενέργεια. Εκδ. Πατάκη. Σβορώνου-Σωκιαλίδη Ε. (2008). Ηλεκτρικές ιστορίες (σειρά Οικοπεριπέτειες). Εκδόσεις: Παπαδόπουλος. Σολομωνίδου Χ. &. Κακανά Δ. Μ. (2001). Ιδέες νηπίων σχετικά με το ηλεκτρικό ρεύμα και τις ηλεκτρικές συσκευές. Στο Κ. Ραβάνης (επιμ),η μύηση των μικρών παιδιών στις Φυσικές Επιστήμες:Εκπαιδευτικές και διδακτικές διαστάσεις, Πάτρα. Ανακτημένο στις 17/3/2014 από το διαδικτυακό τόπο: Χιμένεθ Ν. & Χιμένεθ Ε. (2010). Η ενέργεια κλικ. Εκδόσεις: Μεταίχμιο. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization. (2008).The contribution of early childhood education to a sustainable society, (I. P. Samuelsson I.P. & J. Kaga, Edit.).Paris: Unesco. Ανακτήθηκε στις 25/11/2014 από το διαδικτυακό τόπο:

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας Οι ΤΠΕ στο Α.Π. του νηπιαγωγείου και η επιμόρφωση των νηπιαγωγών στην αξιοποίηση και εφαρμογή τους στη διδακτική πράξη: Σκέψεις, προβληματισμοί και προτάσεις Συντονίστρια: Γιώτα Παναγιωτοπούλου Σχολ. Σύμβουλος

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ

ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΜΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΠΕΝΤΕ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΙΣΜΙΚΩΝ ΕΝΤΥΠΟ Α ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Ιώ Παπαδηµητρίου 757 Σηµείωση: Θα πρέπει εδώ να σηµειωθεί ότι στην προσχολική αγωγή δε συνηθίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας

Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Δ ι δ α κ τ ι κ έ ς ε ν ό τ η τ ε ς Τεχνικές διδασκαλίας Α Τίτλος Προγράμματος Εκπαίδευσης Ενηλίκων Βασικές έννοιες και αρχές των Φυσικών Επιστημών Β Ομάδα Στόχος στην οποία απευθύνεται Το πρόγραμμα απευθύνεται σε αποφοίτους Γενικών / Τεχνικών Λυκείων, ΤΕΕ που

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΧΩΡΙΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ Στόχος(οι): Η κατανόηση του σε πόσες από τις καθημερινές δραστηριότητές μας χρησιμοποιούμε ηλεκτρική ενέργεια. Ο προσδιορισμός τρόπων για τον περιορισμό της κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Μάμαη Δίκτυο 3α, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αθήνα // τηλ.-φαξ: SOS // Μάμαη 210 8228795 3α, Αθήνα // e-mail: // τηλ.-φαξ: schools@medsos.gr 210 8228795

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο καιρός» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης. ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 Νηπιαγωγεία που συμμετέχουν: 9 ο 2/θέσιο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κατερίνης 22 ο 2/θέσιο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης

9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14. Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης 9ο Νηπιαγωγείο Ηρακλείου Σχολ.Έτος 2013-14 Σχέδιο εργασίας με θέμα: Φυσική ζωή, άσκηση και υγιεινός τρόπος διαβίωσης Διάρκεια προγράμματος -Συμμετοχή Διάρκεια: Μάρτιος - Ιούνιος 2014 Συμμετοχή : 2 μεικτά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Εφαρμοσμένη Διδακτική των Φυσικών Επιστημών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) για φοιτητές του ΤΕΠΑΕΣ ΜΙΧΑΗΛ ΣΚΟΥΜΙΟΣ Λέκτορας στο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2008 Ερευνητικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδος 70 Ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Δημοτικό Σχολείο Μαγούλας ( Νομού

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρος Ανάπτυξη: Πρασινίζουμε τα σχολεία μας, βελτιώνουμε την ποιότητα ζωής μας

Αειφόρος Ανάπτυξη: Πρασινίζουμε τα σχολεία μας, βελτιώνουμε την ποιότητα ζωής μας ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ: Αειφόρος Ανάπτυξη: Πρασινίζουμε τα σχολεία μας, βελτιώνουμε την ποιότητα ζωής μας - Ομάδα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου - Ομάδα εργασίας για προώθηση του

Διαβάστε περισσότερα

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου

Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Λογισμικό διδασκαλίας των μαθηματικών της Γ Τάξης Γυμνασίου Δρ. Βασίλειος Σάλτας 1, Αλέξης Ηλιάδης 2, Ιωάννης Μουστακέας 3 1 Διδάκτωρ Διδακτικής Μαθηματικών, Επιστημονικός Συνεργάτης ΑΣΠΑΙΤΕ Σαπών coin_kav@otenet.gr

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Ο/Η κάθε εκπαιδευτικός µπορεί να επιλέξει να ακολουθήσει το προτεινόµενο πρόγραµµα, ή να το διαµορφώσει ανάλογα µε το πώς επιθυµεί και ταιριάζει στις ανάγκες και τις δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι

ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΗ. Γνωστικό αντικείμενο. Ταυτότητα. Α Λυκείου. Επίπεδο. Στόχος. Σχεδιασμός. Διδασκαλία. Πηγές και πόροι ΨΗΦΙΑΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ Γνωστικό αντικείμενο Επίπεδο ΦΥΣΙΚΗ Α Λυκείου Ταυτότητα Στόχος Περιγραφή Προτεινόμενο ή υλοποιημένο Λογισμικό Λέξεις κλειδιά Δημιουργοί α) Γνώσεις για τον κόσμο: Οι δυνάμεις εμφανίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη

Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη www.kpe-thess.gr www.facebook.com/kpethess Εκπαιδεύοντας για μια Βιώσιμη Πόλη ΚΠΕ Ελευθερίου Κορδελιού & Βερτίσκου Χ. Αθανασίου - Ε. Παπαδημητρίου - Ν. Ριφάκη - Γ. Σλαυκίδης Π. Τσολακίδου - Γ. Υφαντής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Αγωγοί και µονωτές» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο

Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο Η συμβολή του Σχολικού Κήπου στο αειφόρο σχολείο Δήμητρα Σωτηροπούλου Δρ Γεωπονικών Επιστημων Διευθύντρια 1 ου ΕΠΑΛ Χαλανδρίου ΚΠΕ Δραπετσώνας 29 Νοεμβρίου 2013 ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαίδευση και το σχολείο παίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ανανεώσιµες πηγές ενέργειας» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ!

ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ! ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ! Στόχος(οι): Ο υπολογισμός των απαιτήσεων σε ενέργεια των ηλεκτρικών συσκευών. Η κατανόηση της έννοιας της kwh και ο τρόπος υπολογισμού της. Η ανάληψη δράσεων για την μείωση

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ

Εφαρμοσμένη Διδακτική Φυσικών Επιστημών ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΕΝΑΡΙΟΥ - ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΕΠΟΙΚΟΔΟΜΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ 1. ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ 1.1. Τίτλος: Ανάβοντας ένα λαμπάκι 1.2. Θεματική περιοχή: Ηλεκτρισμός 1.3. Σκοπός & Στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ»

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ «ΤΑ ΚΛΑΣΜΑΤΑ» Νικόλαος Μπαλκίζας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σκοπός του σχεδίου μαθήματος είναι να μάθουν όλοι οι μαθητές της τάξης τις έννοιες της ισοδυναμίας των κλασμάτων,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση μίας Διδακτικής Παρέμβασης Βασισμένης σε Παιγνιώδεις και Υπαίθριες Κινητικές Δραστηριότητες για την Περιβαλλοντική Αγωγή στο Νηπιαγωγείο

Αξιολόγηση μίας Διδακτικής Παρέμβασης Βασισμένης σε Παιγνιώδεις και Υπαίθριες Κινητικές Δραστηριότητες για την Περιβαλλοντική Αγωγή στο Νηπιαγωγείο Αξιολόγηση μίας Διδακτικής Παρέμβασης Βασισμένης σε Παιγνιώδεις και Υπαίθριες Κινητικές Δραστηριότητες για την Περιβαλλοντική Αγωγή στο Νηπιαγωγείο Κοσκολού Αλεξάνδρα 1, Κουθούρης Χαρίλαος 2 1. Νηπιαγωγός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.) Παραγωγικές Διαδικασίες & Υγεία

ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.) Παραγωγικές Διαδικασίες & Υγεία ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟ ΠΕΔΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ (Π.Ε.Α.Α.) Παραγωγικές Διαδικασίες & Υγεία Δήµητρα Σπυροπούλου Επίτιµη Σύµβουλος Παιδαγωγικού Ινστιτούτου H Ε.Α.Α. µετεξέλιξη

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint

Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint 20 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ - ΠΑΤΡΑ 28-30/4/2011 1139 Ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής στο Νηπιαγωγείο - Το Λογισμικό Tux Paint Μ. Μπέση1, Λ. Παππά2 1Σχολική Σύμβουλος Νηπιαγωγών, 43η εκπ. Περιφέρεια Άρτας, marinabesi@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: 6 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η Επισκόπηση χωρίζεται σε δύο μέρη: Α. Γενικό μέρος (συμπληρώνεται από όλα τα Σχολεία) Β. Ειδικό Μέρος που αντιστοιχεί στο θέμα που επιλέγεται κάθε χρόνο (Νερό,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ. διοργανώνει ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. με θέμα «ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ»

Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ. διοργανώνει ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ. με θέμα «ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ διοργανώνει ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ με θέμα «ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» Σάββατο, 29 Νοεμβρίου 2014 Χώρος Διεξαγωγής OTΕAcademy* Δ/νση Πέλικα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ «Οι παροιμίες του τόπου μας» Αθήνα Μάρτιος 2008 Εκπαιδευτικό σενάριο 1 1. ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ

Α)Πλαίσιο σχεδιασμού και αναφοράς σεναρίου στο ΚΣΕ Β) Αναστοχασμός διδασκαλίας στο ΚΣΕ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ ΣΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΚΕΝΤΡΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ Πρακτική άσκηση εκπαιδευομένων στα Πανεπιστημιακά Κέντρα Επιμόρφωσης (ΠΑΚΕ) (ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Β2 Παρουσίαση εταιρείας ERGON EQUIPMENT

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Β2 Παρουσίαση εταιρείας ERGON EQUIPMENT ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Β2 Παρουσίαση εταιρείας ERGON EQUIPMENT Κάποιοι σοφοί λένε: Τον κόσμο, το φυσικό περιβάλλον στο οποίο ζούμε σήμερα, δεν το κληρονομήσαμε από τους γονείς μας. Το δανειστήκαμε από τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ. pagioti@sch.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ Αγιώτης Πέτρος pagioti@sch.gr Εκπαιδευτικός Πληροφορικής Τίτλος διδακτικού σεναρίου Η έννοια των σταθερών και της καταχώρησης στη Visual Basic Εμπλεκόμενες γνωστικές περιοχές Στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

Μέσα από ένα ταξιδάκι, έγραψα βιβλιαράκι!!!

Μέσα από ένα ταξιδάκι, έγραψα βιβλιαράκι!!! Μέσα από ένα ταξιδάκι, έγραψα βιβλιαράκι!!! Καραπά Βασιλική Προϊσταμένη και Νηπιαγωγός του 2/θ Ολοήμερου Νηπιαγωγείου Τρικάλων Ε-mail:vasilikikarapa@gmail.com Αλεξοπούλου Άννα Νηπιαγωγός του 2/θ Ολοήμερου

Διαβάστε περισσότερα

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993.

Copyright: ISBN: 960 631 539 8. 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ,,.2121/1993,. 100/1975., , 51. 2121/1993. 2006 Copyright: - / 1 601 00. 23510 33535, 6946967552 E-mail: gperdikis@kat.forthnet.gr ISBN: 960 631 539 8,,.2121/1993,. 100/1975.,,,,, 51. 2121/1993. , ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ......σελ. 11 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 1.

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Πρόγραμμα Ενημέρωσης εκπαιδευτικών για INDUCTION 4-5 Φεβρουαρίου 2012 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης

Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Η χρήση ενεργητικών τεχνικών στην επιμόρφωση των εκπαιδευτικών ΣΕΠ για την ενίσχυση της ενσυναίσθησης Κατσιούλα Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός, Σύμβουλος ΣΕΠ, ΚΕΣΥΠ Κιλκίς Σιάνου Χατζηκαμάρη Παναγιώτα, Εκπαιδευτικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου»

ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου» ΚΣΕ ΚΕΚ ΕΥΡΩΪ ΕΑ ΚΑΡ ΙΤΣΑΣ ιδακτικό Σενάριο για το Νηπιαγωγείο Μέσα Συγκοινωνίας και Μεταφοράς «Ταξίδι ταξιδάκι µου» ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 1 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Τα µέσα συγκοινωνίας και µεταφοράς» (Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΝΟΤΙΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ 18 Φεβρουαρίου 2013 Εισήγηση του Περιφερειάρχη Νοτίου Αιγαίου Γιάννη ΜΑΧΑΙΡΙ Η Θέμα: Ενεργειακή Πολιτική Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου Η ενέργεια μοχλός Ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2

3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας. «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 3ο Πανελλήνιο Εκπαιδευτικό Συνέδριο Ημαθίας ΠΡΑΚΤΙΚΑ «Το Φως» Παναγιωτάκης Χαράλαμπος 1, Βενιώτη Ανθή 2 1 Καθηγητής, Φυσικός, 2 ο Γενικό Λύκειο Αγ. Νικολάου Κρήτης xaralpan@gmail.com 2 Καθηγήτρια, Φυσικός,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:.

Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Ε Δημοτικού 13 Μαΐου 2012 Ονοματεπώνυμο: Δημοτικό Σχολείο:. Συντομογραφίες: β.μαθ.ε βιβλίο Μαθητή Ε τάξης τ.εργ.ε τετράδιο Εργασιών Ε τάξης Παρατήρησε τα παρακάτω σκίτσα στα οποία εικονίζονται «επικίνδυνες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Το εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αντιστοιχεί στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Α Λυκείου αποτελείται από: 1. Το βιβλίο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο, Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε: Πράσινες συνήθειες: Μετακινήσεις φιλικές στο περιβάλλον

Αειφόρο Ελληνικό Σχολείο, Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε: Πράσινες συνήθειες: Μετακινήσεις φιλικές στο περιβάλλον Πως οι μετακινήσεις επηρεάζουν το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής; Η εξοικονόμηση πόρων και κυρίως ενέργειας συνδέεται σε μεγάλο βαθμό και με τον περιορισμό της σπατάλης ενέργειας για τις μεταφορές και

Διαβάστε περισσότερα

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος;

Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Σύντομη Περιγραφή Διερεύνησης Οξέα (Π. ΤΟΦΗ) Ποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματος; Στόχος της διερεύνησης ήταν να διαφανεί το αν κάποια υγρά επηρεάζουν μέρη του σώματός μας. Αρχικά, θελήσαμε να διερευνήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας

Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009. 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το Πρόγραμμα Κοινωνικής και Συναισθηματικής Αγωγής σε σχολεία της Κύπρου 2001-2009 1. Ταυτότητα της Έρευνας Διοργανωτές: Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας (ΚΕΕΑ) και Κέντρο Έρευνας και Εφαρμογών Σχολικής Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνουμε για την ενέργεια

Μαθαίνουμε για την ενέργεια Μαθαίνουμε για την ενέργεια Εργασίες από τα παιδιά του Ε 2 2013-2014 Απακίδης Ανατόλι, Κολοβός Δημήτρης, Κυριάκου Σάββας Κρυπτόλεξο Ε Β Η Ε Ν Ε Ρ Γ Ε Ι Α Λ Π Υ Β Κ Δ Ξ Υ Θ Ο Η Λ Ι Ο Σ Ω Δ Η Θ Ο Ο Φ Ρ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΛΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΥΝΑΜΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 80 ΤΑΞΗ: Ε

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΛΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΥΝΑΜΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 80 ΤΑΞΗ: Ε ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΔΥΝΑΜΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΑΠΛΟ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΚΥΚΛΩΜΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 80 ΤΑΞΗ: Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΡΩΤΗΣΗ: Τι είναι το απλό ηλεκτρικό κύκλωµα; ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: Οι µαθητές να: είναι σε θέση να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Πάνος Πλατρίτης Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Έρευνα Συνδέσμου Διαιτολόγων Κύπρου. Αποτελέσματα από επιδημιολογική έρευνα για το ποσοστό της παχυσαρκίας και υπερβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

Ενίσχυση της περιβαλλοντικής Συνείδησης στο πλαίσιο του προγράμματος Νεολαία σε Δράση

Ενίσχυση της περιβαλλοντικής Συνείδησης στο πλαίσιο του προγράμματος Νεολαία σε Δράση ΝΕΟΙ και ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ: Συμμαχία για την Ενίσχυση της περιβαλλοντικής Συνείδησης στο πλαίσιο του προγράμματος Νεολαία σε Δράση Διερεύνηση της Περιβαλλοντικής Ευαισθησίας των Νέων ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα!

Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης Ο Κόσµος µας σαν Σήµερα! Τάξη: Ε Δημοτικού Διδακτικό έτος: 2012-2013 Εισαγωγή Κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας προκύπτουν ερωτήματα και προβληματισμοί των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Σενάριο Διδασκαλίας του Εσωτερικού του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Αθανάσιος Βράντζας 1 vrantzas@sch.gr 1 Καθηγητής Πληροφορικής Περίληψη Στην εργασία αυτή θα επιχειρηθεί να παρουσιαστεί η διδασκαλία του εσωτερικού

Διαβάστε περισσότερα

3o Συνέδριο ΕΝ.Ε.ΔΙ.Μ. Μαθηματική εκπαίδευση και Οικογενειακές πρακτικές

3o Συνέδριο ΕΝ.Ε.ΔΙ.Μ. Μαθηματική εκπαίδευση και Οικογενειακές πρακτικές 2 η Ανακοίνωση 3o Συνέδριο ΕΝ.Ε.ΔΙ.Μ. Μαθηματική εκπαίδευση και Οικογενειακές πρακτικές Ρόδος, Πέμπτη 29 - Σάββατο 31Οκτωβρίου 2009 Το 3 ο Συνέδριο της ΕΝ.Ε.ΔΙ.Μ. θα φιλοξενήσει ομιλίες ολομέλειας, στρογγυλά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός

Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Θέµα ιερεύνησης: Ο καιρός Αντικείµενο της συγκεκριµένης δραστηριότητας είναι η µεθοδική παρατήρηση των καιρικών συνθηκών για ένα σχετικά µεγάλο χρονικό διάστηµα, η καταγραφή και οργάνωση των παρατηρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

IUSES Toolkit Εισαγωγή Το «κουτί πειραµάτων» είναι ένα εκπαιδευτικό πακέτο για τη διεξαγωγή πειραµάτων σχετικά µε την εξοικονόµηση ενέργειας, την ενεργειακή αποδοτικότητα και τις ανανεώσιµες πηγές ενέργειας.

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε

Ο δευτερογενής τομέας παραγωγής, η βιομηχανία, παράγει την ηλεκτρική ενέργεια και τα καύσιμα που χρησιμοποιούμε. Η ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ διακρίνεται σε στον κόσμο Οι κινήσεις της Ευρώπης για «πράσινη» ενέργεια Χρειαζόμαστε ενέργεια για όλους τους τομείς παραγωγής, για να μαγειρέψουμε το φαγητό μας, να φωταγωγήσουμε τα σπίτια, τις επιχειρήσεις και τα σχολεία,

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ τάξης Δημοτικού Σχολείου για το απλό ηλεκτρικό κύκλωμα

Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ τάξης Δημοτικού Σχολείου για το απλό ηλεκτρικό κύκλωμα ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΡΑΚΤΙΚΑ 5 ου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ, ΤΕΥΧΟΣ A Οι Φυσικές Επιστήμες στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Έρευνα για τις αντιλήψεις των μαθητών ΣΤ

Διαβάστε περισσότερα