ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Η ΑΡΧΑΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ QANAT Επιβλέπων: Ν. Μαμάσης ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ Παπανικολάου Αθανάσιος Αθήνα, Οκτώβριος 2009

2 Σελίδα 1

3 «Η ανθρωπότητα δεν προσδιορίζεται από όσα δημιουργεί, αλλά από όσα επιλέγει να μην καταστρέψει» 1 1 Edward Osborne Wilson, Αμερικάνος βιολόγος Σελίδα 2

4 Η παρούσα εργασία σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της φοίτησής μου στο ΔΠΜΣ «Επιστήμη και Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» του ΕΜΠ. Η επιλογή της έγινε λόγω του προσωπικού μου ενδιαφέροντος να μάθω περισσότερα για την τεχνογνωσία αρχαίων πολιτισμών και ιδιαίτερα της τεχνολογίας των Qanats. Δεν σχετίζεται τόσο με την έρευνα όσο με τη συλλογή και επεξεργασία υπαρχόντων στοιχείων, όμως θεωρώ ότι είναι μείζονος σημασίας γιατί η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να προσφέρει σήμερα στον αγώνα ενάντια στην απερήμωση αλλά και στην διατήρηση και σωστή διαχείριση των υπογείων υδάτων. Είναι γεγονός ότι δεν προέκυψαν σημαντικά προβλήματα στην ολοκλήρωση τούτης της εργασίας, μάλλον λόγω της θεωρητικής της φύσης. Πρέπει να αναφερθεί ότι η τεχνολογία των Qanats όσο απλή είναι σαν σκέψη, κατασκευή και λειτουργία τόσο σημαντική είναι για τις ζωές των ανθρώπων σε άνυδρα κλίματα και ξηρές περιοχές. Τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ στο μέγεθος της συνεισφοράς των συγγραφέωνερευνητών των έργων αυτών, χωρίς τη συμβολή των οποίων, η ολοκλήρωση της παρούσας εργασίας θα ήταν από κάθε πλευρά αδύνατη. Εκτός από αυτούς, θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Νίκο Μαμάση για την ευκαιρία που μου έδωσε να ασχοληθώ με αυτή τη μελέτη, την καλή του διάθεση να με βοηθήσει, λύνοντας τις απορίες μου καθ όλη τη διάρκεια της και γενικά την πολύτιμη καθοδήγησή του μέχρι την ολοκλήρωσή της. Σελίδα 3

5 Περιεχόμενα Περίληψη.. 6 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Σκοπός Διάρθρωση Εργασίας Γενικά Στοιχεία Κεφάλαιο 2 Ιστορικά Στοιχεία Αρχαία ιστορία των Qanats Ιστορική Διασπορά της Τεχνολογίας των Qanats Οι Κανονισμοί του Νερού τα Αρχαία Χρόνια.. 19 Κεφάλαιο 3 Ανάλυση της Τεχνολογίας Ξηρές και Άγονες Περιοχές( παράδειγμα Ιράν ) Τρόποι Διαχείρισης Υδατικών Πόρων στα Ξηρά Κλίματα Διαχείριση Επιφανειακής Ροής Διαχείριση Υπόγειας Ροής Βασικές Ιδέες ως προς την Ανακάλυψη των Qanats Εξέλιξη των Qanats Άλλες Χρήσεις της Τεχνολογίας Κοινωνικό-οικονομικές Παράμετροι Περιβαλλοντική Επίδραση Qanat Κεφάλαιο 4 Κατασκευή Κατασκευή-εκσκαφή.. 52 Σελίδα 4

6 4.2 Διαχείριση Ύδατος των Qanats Ευθυγράμμιση Υπόγειων Σηράγγων Γεωλογικοί Παράγοντες Αλλουβιακές Αποθέσεις στα Ξηρά Κλίματα Χαρακτηριστικό Παράδειγμα Πεδιάδα Abarkoh στο Ιράν. 65 Κεφάλαιο 5 Τα Qanats Σήμερα Τυπικά Παραδείγματα Qanat στην Ευρώπη Το Qanat της Ocaña στο Toledo της Ισπανίας Το σύστημα υδρομάστευσης της Αγίας Παρασκευής Χορτιάτη Υδρομαστευτικά έργα τύπου Qanat στην επαρχία Φυλλίδας Σερρών Η Τεχνολογία Qanat Σήμερα σε Παγκόσμια Κλίμακα.. 77 Κεφάλαιο 6 Συμπεράσματα 80 Παραρτήματα 83 Βιβλιογραφία. 86 Σελίδα 5

7 Περίληψη Ο σύγχρονος πολιτισμός, όπως τον ξέρουμε σήμερα, δεν είναι το προϊόν της μεγαλοφυΐας ενός μόνου έθνους. Στην πραγματικότητα, για να επιτύχουμε ότι έχουμε σήμερα, οι κληρονομιές και οι συνεισφορές πολλών εθνών έχουν παίξει το ρόλο τους. Μπορούμε να παρομοιάσουμε το σημερινό πολιτισμό με ένα δοχείο στο οποίο σχεδόν κάθε έθνος του κόσμου, είτε εκλιπόν είτε ζωντανό, έχει ρίξει το μερίδιό του. Η εργασία αυτή εστιάζει σε ένα κλασσικό παράδειγμα της συνεισφοράς της αρχαίας γνώσης και σοφίας στο σήμερα. Η τεχνολογία του Qanat αποτέλεσε για τους κατοίκους της Μέσης Ανατολής που ζούσαν σε άνυδρες και ξηρές περιοχές το βασικότερο μέσο για την επιβίωσης τους. Το Σελίδα 6

8 εντυπωσιακό στοιχείο που τη κάνει να ξεχωρίζει είναι το γεγονός ότι γρήγορα ξεπέρασε τα όρια της περιοχής που ανακαλύφθηκε και επεκτάθηκε σε ολόκληρο τη γη, από την Κίνα μέχρι το Περού της Νοτίου Αμερικής. Αυτή τη μεγάλη διασπορά της τεχνολογίας βοήθησε η λειτουργικότητά της και η εύκολη αν και κοπιαστική κατασκευή τους. Εξάλλου σήμερα σε κράτη όπως το Ιράν, πολλά Qanats είναι σε λειτουργία παρέχοντας πολλά δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό κάθε χρόνο. Όμως σήμερα ο αριθμός των ενεργών Qanat παγκόσμιος είναι σε πτώση. Οι γεωτρήσεις και η ανάγκη του ανθρώπου για γρήγορη πρόσβαση σε νερό έχουν στρέψει το ενδιαφέρον από την κατασκευή Qanat. Αποτέλεσμα αυτής της διαφοροποίησης σε αυτές τις περιοχές είναι η πτώση της στάθμης του υπόγειου υδροφόρου με κίνδυνο να εμφανιστούν αλλαγές στα οικοσυστήματα της περιοχής αλλά και στην δομή των κοινοτήτων. Abstract Modern civilization, as we knew it today, is not the product of the genius of one sole nation. In fact, to achieve what we have today, the legacies and contributions of many nations have played their part. We can, indeed, liken the present civilization to a pot into which almost every nation of the world, whether extinct or alive, has thrown its share. This paper focuses on a classic example of the contribution of ancient knowledge and wisdom in today. The technology of Qanat for the residents of Middle East who lives in arid and regions was one of the basic means for survival. The striking element which makes it special is that it quickly surpassed the limits of the area where it was discovered and spread throughout the land, from China to Peru in South America and from Morocco to Spain. This dispersal of technology was helped by the functionality and the intelligence of this technology. Also today in countries like Iran, many Qanats supply several billion cubic meters of water annually. But today the number of active Qanats worldwide are in decline. The drilling and the human need for quick access to water have turned their interest from the construction of Qanat. The result of this diversification in these areas is the decline in the level of groundwater. So there is the risk of changes in ecosystems and also in the structure of communities. Σελίδα 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Σκοπός Διάρθρωση Εργασίας Ο αντικειμενικός σκοπός της εργασίας είναι η ενδελεχής έρευνα πάνω στην τεχνολογία των Qanats μέσα στο πέρασμα των αιώνων αλλά και η ανάλυσή των δυνατοτήτων της. Τα Qanats ορίζουν την ανάγκη των ανθρώπων να επιβιώσουν σε άνυδρα κλίματα και να δημιουργήσουν βιώσιμες κοινωνίες μέσα σε ερήμους. Η συγκεκριμένη τεχνολογία, με τα θετικά και αρνητικά της, ευνόησε τη δημιουργία αγροτικών κοινωνιών σε δύσκολες περιοχές από αρχαιοτάτων χρόνων ενώ σε πολλές από αυτές πολλά Qanats σώζονται μέχρι σήμερα. Εκτός από το κεφάλαιο αυτό, το πρώτο, όπου παρουσιάζονται ορισμένα στοιχεία γενικού προσανατολισμού, ακολουθούν άλλα πέντε κεφάλαια που το ένα συμπληρώνει το άλλο και όλα μαζί αποτελούν αυτή την εργασία. Πιο αναλυτικά : Σελίδα 8

10 Κεφάλαιο 2. Παρουσιάζεται μια ιστορική αναδρομή όσον αφορά την κατασκευή και διασπορά της τεχνολογίας των Qanats στον κόσμο Κεφάλαιο 3. Γίνεται ανάλυση της λειτουργίας και εξέλιξης των Qanats αλλά και μια παρουσίαση των περιοχών στις οποίες αναπτύχθηκε. Αυτή η ανάλυση στηρίζεται τόσο σε γεωγραφικούς όσο και σε κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες. Κεφάλαιο 4. Παρουσιάζεται αναλυτικά η κατασκευή των Qanats Κεφάλαιο 5. Δίνεται μια ιδέα από την παρουσία της τεχνολογίας σήμερα. Επίσης υπάρχει και η σημαντική ενότητα που αφορά την Ελλάδα και την ύπαρξη Qanat σε αυτή Κεφάλαιο 6. Είναι ο επίλογος της εργασίας. Περιλαμβάνει την επεξεργασία των αποτελεσμάτων της έρευνας και παρουσιάζει συμπεράσματα και πιθανές προοπτικές. 1.2 Γενικά Στοιχεία Η τεχνολογία που σχετίζεται με την κατασκευή και τη χρήση των Qanat είναι μια μέθοδος που έχει υιοθετηθεί από τα αρχαία χρόνια ώστε να είναι εφικτή η εκμετάλλευση των υπόγειων υδάτινων πόρων στις ξηρές και ημι-άγονες περιοχές. Κατά αυτόν τον τρόπο οι υδάτινοι πόροι παρουσιάστηκαν στην επιφάνεια με τη βοήθεια μη μηχανικών τρόπων, καθώς όλη η λογική των Qanat(εικόνα 1) στηρίζεται μόνο στη βαρύτητα. Οι τεχνικές ή η εφεύρεση των Qanats ισχυροποιήθηκε τόσο πολύ έτσι ώστε αυτή η τεχνική συνδέθηκε αργότερα με την επιστήμη της υδρολογίας. Το Qanat λογίζεται ακόμα και σήμερα ως ένας από τους κύριους τρόπους για την άρδευση και τη γεωργική ανάπτυξη όχι μόνο στα οροπέδια του Ιράν, όπου και χρησιμοποιείται εκτενώς, αλλά και σε άλλες χώρες όπως η Κίνα και το Αφγανιστάν. Στις περισσότερες περιπτώσεις εντούτοις, τα Qanats είναι περισσότερο από ένας τρόπος χρησιμοποίησης των υπόγειων νερών. Αντιπροσωπεύουν ένα μοναδικό και εξεζητημένο σύστημα που επεξηγεί τη χρήση σοφίας και της εξειδικευμένης γνώσης στη βιώσιμη Σελίδα 9

11 διαχείριση του εδάφους, του νερού, και της γεωργικής βιοποικιλότητας. Όπως, επίσης, και την ισχυρή συλλογική εργασία, αλλά και τις βιώσιμες γεωργικές κοινότητες. Η ανακάλυψη και διάδοση των Qanat κατάφερε με λίγα λόγια: Τη χρήση των πόρων υπόγειου νερού σύμφωνα με την υπάρχουσα ικανότητα. Τη βιώσιμη χρήση των υδάτινων πόρων. Την αποτροπή της ερήμωσης και Βιώσιμο πόσιμο νερό για τους αστικούς και αγροτικούς κατοίκους. Αυτή τη στιγμή, πολλοί παράγοντες απειλούν τα συστήματα Qanat παγκοσμίως. Οι κλιματικές αλλαγές και ο συνεχώς αυξανόμενος κίνδυνος της ερήμωσης, της υπεράντλησης των υδάτινων πόρων, καθώς επίσης και οι ανεπαρκείς πολιτικές έχουν συμβάλει προς την υποβάθμιση του έξυπνου συστήματος της κατασκευής Qanat αλλά και της συντήρησης αυτού. Υπάρχει έτσι μια επείγουσα ανάγκη για την προστασία και την αναγέννηση του υπάρχοντος δικτύου των συστημάτων Qanat για την περαιτέρω στήριξη των υδάτινων πόρων και της γεωργική βιοποικιλότητα στις ξηρές περιοχές του κόσμου. Σελίδα 10

12 Εικόνα 1, Τυπική διατομή ενός Qanat ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2.1 Αρχαία Ιστορία των Qanats Ήδη από την εποχή της συγκρότησης των πρώτων εκτεταμένων οργανωμένων οικισμών, εμφανίστηκε επιτακτική η ανάγκη για αποτελεσματική υδροδότησή τους. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην επινόηση και κατασκευή συχνά πολύπλοκων και εκτεταμένων υδρομαστευτικών και υδρευτικών εγκαταστάσεων. Ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος υδροδότησης είναι η υδρομάστευση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και η μεταφορά του νερού με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης στο επίπεδο του οικισμού. Πρόκειται για το σύστημα που στη διεθνή βιβλιογραφία είναι γνωστό με τον αραβικό όρο qanat (από την ασσυριακή λέξη qanu, που σημαίνει καλάμι). Σελίδα 11

13 Το qanat είναι ένα σύστημα υπόγειων στοών και αγωγών, με τη βοήθεια των οποίων υδρομαστεύεται ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας, το νερό του οποίου μεταφέρεται στην επιφάνεια με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης. Απαιτείται δηλαδή ο οικισμός να βρίσκεται κοντά σε φυσική πλαγιά, αλλά και να υπάρχει η ευνοϊκή για το έργο γεωμορφολογία, που είναι τα πετρώματα με υδροπερατά συστατικά. Στο ανώτερο τμήμα της πλαγιάς κατασκευάζεται το λεγόμενο μητρικό ή ερευνητικό πηγάδι για τον εντοπισμό του υδροφόρου ορίζοντα. Το βάθος του φρέατος αυτού μπορεί να κυμαίνεται από 5 μέχρι και 300 μ. Από αυτό το ψηλότερο σημείο του qanat, όπου βρίσκεται η πηγή του νερού που θα μεταφερθεί, ξεκινούν οι σήραγγες και (κατόπιν, σε μεγαλύτερα βάθη) οι κλειστοί αγωγοί του νερού, που καταλήγουν στον υποχρεωτικά χαμηλότερα ευρισκόμενο οικισμό. Η κλίση τους οπωσδήποτε μικρότερη από αυτήν της πλαγιάς, ώστε κάποια στιγμή να φτάνουν στην επιφάνεια κατά κανόνα δεν υπερβαίνει το 5. Το νερό συχνά ρέει σε ένα ρείθρο, ενώ όλος ο υπόλοιπος χώρος εξυπηρετεί την ανάγκη της πρόσβασης από τον άνθρωπο για λόγους συντήρησης. Στην αρχή της πορείας των σηράγγων, οι οποίες μπορεί να είναι απλώς ανοιγμένες στο υπέδαφος ή να φέρουν τοιχοποιία, διανοίγονται και άλλα φρεάτια ποικίλου βάθους, με σκοπό την εκχωμάτωση και τον εξαερισμό του συστήματος όταν κατασκευάζεται και τη συντήρησή του για όσο καιρό λειτουργεί. Το qanat θεωρείται περσική (κατά την επικρατέστερη άποψη) ή αρμενική επινόηση, που με βάση τα σωζόμενα αρχαιολογικά στοιχεία χρονολογείται το αργότερο στον 8 ο αιώνα π.χ. Η άρδευση εθεωρείτο καλή πράξη στα μάτια της θεότητας Aura-Mazda στο ιερό βιβλίο Αβέστα των αρχαίων Περσών. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως οι βασιλιάδες Αχαιμενίδες χορήγησαν απαλλαγή από το φόρο ιδιοκτησίας για πέντε γενεές σε οποιοδήποτε άτομο που έκανε ένα κομμάτι της ερήμου να καταστεί καλλιεργήσιμο μέσω της κατασκευής ενός συστήματος άρδευσης. Τεχνικά, το νερό άρδευσης μπορούσε να ληφθεί από φράγματα, υπόγεια κανάλια (Qanats), και φρεάτια (Chah). Το σύστημα Qanat εφευρέθηκε από τους ανθρώπους του ηπειρωτικού σημερινού Ιράν. Σήμερα τα Qanats είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του ιρανικού τοπίου. Σελίδα 12

14 Στα ανατολικά μέρη του σημερινού Ιράν όπου το Qanat πρωτοκατασκευάστηκε, καλείται συχνά Kahriz που είναι μια διπλή λέξη (Kah σημαίνει άχυρο και Riz σημαίνει ρίχνω) 2, επειδή συνήθιζαν να ρίχνουν άχυρα στο Qanats για να υπολογίσουν πόσο γρήγορη είναι η μετακίνηση του νερού στα φρεάτια καθώς και για τις εργασίες επισκευής μιας και το άχυρο θα κάλυπτε μερικώς τα κενά στις πλευρές των υπόγειων καναλιών. Στα δυτικά μέρη του Ιράν το Kahriz καλείται Qanat. Αν και το περσικό σύστημα Qanat είναι τέτοιας μεγάλης ηλικίας, ήταν κατά πολύ η πιο αξιόπιστη πηγή υδροληψίας μέχρι 20 χρόνια πριν καθώς το 75% όλου του νερού που χρησιμοποιήθηκε στο Ιράν προήλθε από Qanats.Ο W.Benisson, μια αυθεντία σε αυτό το θέμα είναι πεπεισμένος ότι το σύστημα Qanat είναι αναμφισβήτητα η «πιο εξαιρετική μέθοδος για την ανάπτυξη του υπόγειου νερού». Εξάλλου ο C.F.Tolman, στο βιβλίο του «Οι μεγαλύτερες εγκαταστάσεις παροχής νερού κατά την αρχαιότητα», καλεί τα Qanats ως «ένα από τα μέγιστα επιτεύγματα για τη λήψη του νερού στους αρχαίους χρόνους.» Το νερό υπήρξε από πάντα σημαντικός (πρωτεύον) παράγοντας στην ιστορία των αρχαίων πολιτισμών της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με τον Έλληνα ιστορικό Ηρόδοτο η τέχνη της κατασκευής των Qanat ανήκει στην περίοδο των Αχαιμενιδών ( π.χ.) περίπου 2500 χρόνια πριν. Το αρχαιότερο Qanat παγκοσμίως ανακαλύφθηκε στα βόρεια του σημερινού Ιράν περίπου 3000 χρόνια πριν. Για χιλιάδες χρόνια, η έλλειψη νερού ήταν το σημαντικότερο πρόβλημα στις άνυδρες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται στην ξηρή ζώνη του κόσμου όπου η μέση βροχόπτωση είναι περίπου 240 mm/έτος, δηλ., περίπου ένα τρίτο της παγκόσμιας μέσης βροχόπτωσης των 840 mm το χρόνο. Επιπλέον, αυτό το ποσό βροχόπτωσης δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένο στο χώρο και χρόνο. Σε αυτές τις περιοχές δεν υπάρχει αρκετό νερό για τους ανθρώπους, τις χρήσεις γεωργίας και το πότισμα των ζώων, το οποίο ανάγκασε τον πληθυσμό να χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα ποσά πολύ προσεκτικά. Οι κάτοικοι αυτών των περιοχών,λοιπόν, ανέπτυξαν διάφορες αποδοτικές προσεγγίσεις για να κερδίσουν, αποθηκεύσουν και χρησιμοποιήσουν το νερό από έως κα χρόνια πριν. Μερικές από αυτές τις προσεγγίσεις είναι και η τεχνολογία των Qanats. Κατά συνέπεια, το νερό και η έλλειψή του αποτελούν μια σημαντική πτυχή του πολιτισμού και της ιστορίας της Μέσης Ανατολής. Το νερό είναι 2 Khansari et al., 1998 Σελίδα 13

15 παρόν σε όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ζωής των κατοίκων της των οποίων οι πεποιθήσεις, τα έθιμα και οι τελετές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτό. Σε πολλά μέρη, τα ερείπια και τα ιστορικά υπόλοιπα των αρχαίων υδάτινων κατασκευών και των αρδευτικών έργων, που χρονολογούνται από το έως το π.χ., μπορούν ακόμα να βρεθούν. Θεωρείται ότι οι εξελιγμένες δομές εκτροπής ύδατος και τα αρδευτικά έργα (με τα πρότυπα εκείνων των ημερών) αναπτύχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, από το π.χ. Οι μέθοδοι που εφευρέθηκαν με το χρόνο εξελίχθηκαν και βαθμιαία υιοθετηθήκαν από τις περιβάλλουσες περιοχές, ιδιαίτερα στη βόρεια Αφρική και στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με πολλές αναφορές, οι σημαντικότεροι πρώτοι πολιτισμοί που αναπτύχθηκαν βάσει της αρδευτικής γεωργίας ήταν στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής, ιδιαίτερα στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία. Οι λαοί αυτών των πολιτισμών ήταν οι πρώτοι που κατανόησαν ότι, μεταξύ των στόχων που απαιτούνται για την αύξηση των συγκομιδών και την εξασφάλιση παραγωγής τροφίμων, η παροχή νερού ήταν ζωτικής σημασίας. Αυτό αποτέλεσε τα πρώτα βήματα της εκμετάλλευσης των υδάτινων πόρων για την άρδευση που αργότερα εξελίχθηκε στην τεχνολογία που ευθύνεται για την επιτυχία των μεγαλύτερων πολιτισμών της περιοχής. Οι ανθρωπολογικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι η παλαιότερη αρδεύσιμη γεωργία στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής ασκήθηκε στην Αίγυπτο περίπου έτη π.χ., και είναι τόσο παλαιά όσο η πρακτική της γεωργίας της ίδιας. Αρχαίοι Αιγύπτιοι έχτισαν μεγάλες επίπεδες λεκάνες για την ανάπτυξη των καλλιεργειών κατά μήκος των οχθών του ποταμού Νείλου. Στην αιχμή των πλημμυρών, το νερό εκτρεπόταν φυσικά σε αυτές τις λεκάνες όπου αποθηκευόταν για 40 έως 60 ημέρες. Η τεχνική ήταν μάλλον πρωτόγονη και παθητική καθώς εξαρτιόταν από τις διακυμάνσεις των πλημμυρών του Νείλου, αλλά επέτρεψε την παραγωγή των χειμερινών καλλιεργειών. Το σύστημα εξελίχθηκε αργότερα και έδωσε αφορμή για την άρδευση λεκανών, μιας παραγωγικής προσαρμογής στη φυσική άνοδο και την πτώση του ποταμού. Οι αγρότες κατασκεύασαν δίκτυα χωμάτινων τραπεζών, παραλλήλων στον ποταμό και κάπως κάθετων σε αυτόν, διαμορφώνοντας λεκάνες διάφορων μεγεθών. Οι ρυθμισμένοι φράχτες θα κατεύθυναν το νερό της πλημμύρας σε μια λεκάνη, όπου θα καθόταν για έναν μήνα έως ότου να διαποτιστεί το χώμα. Κατόπιν το υπόλοιπο νερό θα αποχετευόταν σε μια καθοδικής κλίσης λεκάνη ή σε ένα κοντινό κανάλι, και οι αγρότες στη αποστραγγισμένη περιοχή θα φύτευαν τις καλλιέργειες τους. Σελίδα 14

16 Παρόμοιες τεχνικές έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης στη Μεσοποταμία, περίπου έτη π.χ. Σε σχέση με την αρχαία Αίγυπτο, η παροχή νερού στη Μεσοποταμία γινόταν από τον Τίγρη και τον Ευφράτη που ήταν πολύ μικρότεροι του Νείλου. Τα καλλιεργήσιμα εδάφη ήταν πολύ επίπεδα και με προβλήματα κακής ποιότητας χώματος αλλά και αποξηραμένα, με σημαντικές πλημμύρες και υπερβολική ποσότητα αλάτων. Η κοιλάδα του Ευφράτη, είναι υψηλότερη από αυτή του Τίγρη. Έτσι παρείχε μια φυσική κλίση για άρδευση: το νερό του Ευφράτη χρησιμοποιήθηκε ως ανεφοδιασμός, ενώ ο ποταμός του Τίγρη ήταν ο αγωγό νερού. Τα πλημμυρισμένα εδάφη ενδιάμεσα χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη των συγκομιδών. Στην περιοχή της βόρειας Αφρικής, όπως την Αίγυπτο, το Ιράν και το Ιράκ, στη διαχείριση ύδατος και στην άρδευση οι πρακτικές θεωρούνται πολύ αρχαίες. Θεωρείται ότι η ανάπτυξη της άρδευσης στη βόρεια Αφρική έχει επεκταθεί από τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο μέσω της Μεσογείου κάτω από τον Καρθαγινικό (φοινικικό) πολιτισμό περίπου οκτώ αιώνες προ Χριστού και έπειτα στο νότο κάτω από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία ( π.χ.). Η εστίαση της διαχείρισης ύδατος από τους Ρωμαίους στην περιοχή ήταν στην εκμετάλλευση των υπαρχουσών πηγών ύδατος και της συλλογής του νερού των βροχοπτώσεων. Μερικές από τις δομές που αναπτύχθηκαν έχουν συντηρηθεί και χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα για σπιτικούς λόγους άρδευσης. Κατά τη διάρκεια της πρόωρης ισλαμικής περιόδου, η ευημερία της δυναστείας Abbasid με κέντρο της στη Βαγδάτη ( μ.χ.), αφορούσε εν μέρει και τη σωστή διαχείριση του ύδατος και της άρδευσης με την ανακαίνιση και την επέκταση όλων των υπαρχόντων σχεδίων άρδευσης. Το νερό άρδευσης φέρθηκε από τον Ευφράτη σε πέντε χωριστά σημεία και οδηγήθηκε μέσω παράλληλων καναλιών στις πεδιάδες στο νότο της Βαγδάτης. Οι Πέρσες άρχισαν την κατασκευή εξειδικευμένων συστημάτων για τα υπόγεια νερά στις ξηρές λεκάνες των βουνών του Ιράν και στη δυτική Περσία, τη βόρεια Μεσοποταμία και την ανατολική Τουρκία, περίπου έτη πριν 3.Το σύστημα που αναπτύχτηκε όπως έχει αναφερθεί ήταν το Qanat. Το σύστημα αυτό, λοιπόν, επέφερε την ευημερία στους χρήστες με την ανάπτυξη της αρδευόμενης γεωργίας. Επέτρεψε επίσης τη δημιουργία πολυάριθμων οάσεων σε περιοχές άνυδρες και ερημικές. 3 M. Javan, Dept. of Water Engin. Shiraz Univ., Shiraz, Iran Σελίδα 15

17 Εικόνα 2, Qanat στο Μεξικό 2.2 Ιστορική Διασπορά της Τεχνολογίας των Qanats Ιστορικά η διασπορά των qanat από την Περσία σε άλλες χώρες της περιοχής μπορεί να συνοψιστεί ως εξής 4 : (α) Κατά τη διάρκεια της περιόδου π.χ., όταν επεκτάθηκε η περσική κυριαρχία από τον Ινδό ποταμό στο Νείλο, η τεχνολογία των Qanat διαδόθηκε σε όλη την τότε 4 M. Maleki, Islamic Azad Univ., Science and Research Branch, Iran Σελίδα 16

18 Περσική αυτοκρατορία. Οι κυβερνήτες παρείχαν ένα σημαντικό κίνητρο για τους οικοδόμους Qanat και τους κληρονόμους τους δίνοντας τους την άδεια να διατηρήσουν τα κέρδη από τις πρόσφατα κατασκευασμένες μονάδες για πέντε γενεές. Κατά συνέπεια, το σύστημα επεκτάθηκε δυτικά από τη Μεσοποταμία στη Μεσόγειο, νότιος στην Αίγυπτο και ανατολικά της Περσίας στο Αφγανιστάν και μέσω του δρόμου του μεταξιού, σε οάσεις της κεντρικής Ασίας, και στο κινέζικο Turkistan. (β) Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκός-βυζαντινής εποχής (64 π.χ. σε 660 μ.χ.), μεγάλοι αριθμοί Qanat κατασκευάστηκαν στη Συρία, την Ιορδανία ενώ έπειτα διαδόθηκε προς την Ευρώπη, το Λουξεμβούργο, τη βόρεια Αφρική και την Κύπρο, τη Σικελία, την Ισπανία, τις Κανάριες νήσους, Ισπανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, και την Τσεχοσλοβακία. Οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν επίσης Qanat ως υπόγεια μέρη των υδραγωγείων τους (aqueducts), όπως βεβαιώνεται από τα παραδείγματα του συστήματος «Qanataqueduct» στην Τυνησία και την Τουρκία. (γ) Η επέκταση του Ισλάμ βοήθησε σημαντικά στη διασπορά της τεχνολογίας, καθώς διαδόθηκαν τα Qanat δυτικά και πέρα από τη βόρεια Αφρική, στην Κύπρο και τη Σικελία. Η τεχνολογία του Qanat διαδόθηκε γρήγορα σε όλη τη Μέση Ανατολή και τη βόρεια Αφρική με πολλές φορές με διαφορετικά ονόματα, αλλά πάντα με τις βασικές αρχές να παραμένουν οι ίδιες(εικόνα 3). (δ) Qanat έχουν ανακαλυφθεί και στο Μεξικό και Περού. Ακόμα και σήμερα όμως δεν είναι γνωστό ποιος τα κατασκεύασε και αν δημιουργήθηκαν κατά τον αποικισμό των χωρών αυτών από τους Ισπανούς κονκισταδόρες το 1500 μ.χ. περίπου(εικόνα 4) Εικόνα 3, Διασπορά των Qanat σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία Σελίδα 17

19 Εικόνα 4, Διασπορά των συστημάτων Qanat σε παγκόσμια κλίμακα Σελίδα 18

20 2.3 Οι Κανονισμοί του Νερού τα Αρχαία Χρόνια Οι πρώτοι γνωστοί κανονισμοί που αφορούσαν τη διαχείριση του νερού χρονολογούνται πίσω στην εποχή του Βαβυλωνίου βασιλιά Hammurabi ( π.χ.), με την επεξεργασία ενός κώδικα νόμου βασισμένου στους προηγούμενους Σουμέριους νόμους. Θεωρώντας τη σημασία συνεργασίας των αγροτών κρίσιμη στη διαχείριση της άρδευσης, για να εξασφαλίσει μια δίκαιη διανομή του ύδατος και για να αποφύγει τις συγκρούσεις, ο κώδικας εισήγαγε τρεις κύριες έννοιες σχετικές με τη διαχείριση του νερού άρδευσης: (α) αναλογική διανομή κατά την οποία ο αγρότης λαμβάνει το νερό αναλογικά προς το ποσό εδάφους όπου εργάζεται (β) καθορισμός της ευθύνης ενός μεμονωμένου αγρότη προς ολόκληρη την κοινότητα, με την προστασία των τμημάτων των δημόσιων καναλιών που βρίσκονται στην ιδιοκτησία του, δεχόμενος τους κοινοτικούς κανόνες αλλά και την ευθύνη για τυχόν ζημίες που προκαλούνται στους γείτονες εξ αιτίας αμέλειας ή κακοβουλίας και (γ) διανομή ύδατος και αστυνόμευση των συστημάτων άρδευσης ως συλλογική ευθύνη των δικαιούχων αγροτών. Αυτές οι έννοιες αποτέλεσαν τα θεμέλια της ανάπτυξης της άρδευσης στην περιοχή, αν και μερικοί απ' αυτούς έχουν παραμεληθεί κατά τη διάρκεια ορισμένων χρονικών περιόδων, πολλές χώρες επιστρέφουν σε αυτούς σήμερα ως τρόπο καλής διαχείρισης μέσω της συμμετοχής των αγροτών. Αυτοί οι πρόωροι υδατο-σχετικοί κανονισμοί ακολουθήθηκαν από έναν πλούτο άλλων νόμων, κατά περιόδους πολύ επιμελημένων και σύνθετων, σε όλη την περιοχή. Σαν κίνητρο για να ενθαρρυνθεί η κατασκευή των γεωργικών υδραυλικών έργων, οι Ρωμαίοι (περίπου το Π.Χ.) έδιναν τα εδάφη που αντέχουν τέτοιες εργασίες στους κληρονόμους των προσώπων που είχαν κατασκευάσει τέτοια έργα. Ομοίως, κατά τη διάρκεια της περιόδου Π.Χ., οι Πέρσες κυβερνήτες ενθάρρυναν τους οικοδόμους των Qanat και τους κληρονόμους τους να διατηρήσουν τα κέρδη από τις πρόσφατα κατασκευασμένες μονάδες για πέντε γενεές. Σελίδα 19

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΝΑΛΥΣΗ της ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ξηρές και Άγονες Περιοχές( παράδειγμα Ιράν ) Εικόνα 5, Μέση βροχόπτωση παγκοσμίως Ο οποιοσδήποτε παρατηρητής μπορεί να προβεί στο συμπέρασμα ότι οι περιοχές της Μέσης Ανατολής (Ιράν, Ιράκ, Σαουδ. Αραβία κλπ.) διακρίνονται για το ξηρό και άνυδρο κλίμα τους. Παρά την πολυμορφία πού διακρίνει αυτές τις περιοχές οι περισσότερες από τις χώρες αυτές δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των κατοίκων τους σε ύδρευση και άρδευση. Η κατάσταση με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία τείνει να χειροτερεύσει. Με βάση μελέτες τη μέχρι το 2050 η κατά κεφαλήν παροχή ύδατος σε αυτές τις χώρες θα μειωθεί δραματικά 5. 5 The World Bank, Making the Most of Scarcity Accountability for Better Water Management Results in the Middle East and North Africa, Σελίδα 20

22 Στη Μέση Ανατολή με το πέρασμα των αιώνων αναπτύχθηκαν μερικοί πολύ σημαντικοί πολιτισμοί οι οποίοι άφησαν το στίγμα τους στα σημερινά κράτη όπως αυτά έχουν δημιουργηθεί. Όλοι αυτοί οι πολιτισμοί στήριξαν την μεγάλη τους άνθηση και στη σωστή και αειφόρο διαχείριση των υδάτινων πόρων. Εικόνα 6, πρόσβαση σε νερό ανά περιοχή Σύμφωνα με το διαθέσιμο πληροφοριών το συνολικό ποσό βροχόπτωσης του Ιράν είναι περίπου 400 δισεκατομμύρια μ³/έτος εκ των οποίων 320 δισεκατομμύρια μ³ εμφανίζονται στα βουνά και 80 δισεκατομμύρια μ³ εμφανίζονται στις πεδιάδες. Μεγαλύτερο μέρος αυτού του ύδατος είναι ακατάλληλο προς χρήση ενώ ρέει εδαφικά και φθάνει στο περσικό κόλπο στο νότο, την Κασπία θάλασσα στο Βορρά και στα ενδότερα της χώρας σε αλατούχες λίμνες ή εξατμίζεται από τα φράγματα και τις λίμνες. Όσον αφορά τα προβλήματα όπως η έλλειψη, η ξηρασία και η αλατότητα των νερών, οι άνθρωποι από τους παλιούς χρόνους έχουν προσπαθήσει να προσαρμοστούν, με τις όποιες δυσκολίες, στις ξηρές περιοχές με την εφεύρεση τεχνικών και την καθιέρωση μερικών συστημάτων διαχείρισης για το νερό. Οι τεχνικές που ίσχυσαν στις διαφορετικές περιοχές ήταν σχεδόν παρόμοιες όπως το σύστημα Qanat, το υδραγωγείο, η αποθήκη πάγου, ο υδρόμυλος, το φράγμα, η γέφυρα, κ.λπ. Αν και οι παραδοσιακοί υδάτινοι πόροι που διαχειρίζονται τα συστήματα ήταν βασικά όμοιοι, υπήρξαν μερικές διαφορές μεταξύ των όρων, των Σελίδα 21

23 κανόνων και των προσεγγίσεων στις αρχαίες κοινότητες στα διαφορετικά μέρη του Ιράν. Μερικά από αυτά τα συστήματα ονομάστηκαν ως Boneh, Haraseh, Sahra, Khish. Αυτά τα συστήματα συνδέθηκαν με τη διαχείριση ύδατος και εδάφους. Οι χώρες της Μέσης Ανατολής λόγω των συγκεκριμένων γεωγραφικών και τοπογραφικών συνθηκών τους έχουν ξηρό και άγονο κλίμα. Το εκτενές κεντρικό τμήμα του Ιράν για παράδειγμα έχει βροχόπτωση λιγότερο από 100mm το χρόνο και το μέσο ποσό βροχόπτωσης στο Ιράν είναι περίπου 240 mm/έτος. Το μέσο ποσό εξάτμισης στις ξηρές περιοχές του Ιράν είναι μεγαλύτερο από mm/έτος. Στις άγονες περιοχές η υγρή εποχή είναι από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο και η ξηρή περίοδος είναι από το Μάιο μέχρι τον Δεκέμβριο, εν τούτοις στις ξηρές περιοχές η ξηρή περίοδος είναι πολύ μεγαλύτερη. Εκτός από τα βόρεια και δυτικά μέρη του Ιράν, υπάρχουν μόνο μερικοί αιώνιοι ποταμοί στα ανατολικά και κεντρικά μέρη της χώρας, οι περισσότεροι εξ αυτών είναι εποχιακοί. Σε αυτούς τους ποταμούς υπάρχει απουσία ροής στις ξηρές περιόδους που μπορούν να περιλαμβάνουν 6 έως 10 μήνες του έτους. Σε αυτές τις περιοχές η βροχόπτωση έχει συνήθως μεγάλες διακυμάνσεις στο χώρο και χρόνο, έτσι κατά περιόδους εμφανίζονται έντονα φαινόμενα σε μια ή περισσότερες ημέρες, προκαλώντας πλημμύρες και καταστροφές των φυσικών πόρων και των ανθρώπινων κατασκευών. Αυτοί οι εποχιακοί ποταμοί εκβάλουν τελικά στις αλατούχες περιοχές, τις λίμνες και τα έλη ως χαμηλής ποιότητας και ακατάλληλο προς χρήση νερό. Η αύξηση του πληθυσμού και της απαίτησης για νερό έχει επιταχύνει την ερήμωση και την υποβάθμιση του εδάφους και έχει οδηγήσει στην καταστροφή των υδάτινων πόρων και την επιδείνωση στην ποιότητά της στις πρόσφατες δεκαετίες. Μερικά προβλήματα στις ξηρές περιοχές που οφείλονται στην έλλειψη ύδατος περιλαμβάνουν τη μείωση της στάθμης νερού λόγω της υπερβολικής άντλησης των υπόγειων νερών από τα υδροφόρα στρώματα, της αύξησης των επιπέδων αλατότητας ύδατος και χώματος λόγω της εκμετάλλευσης των βαθιών φρεατίων και της ερήμωσης, αλλά και της αύξηση των ασθενειών. Σελίδα 22

24 3.2 Τρόποι Διαχείρισης Υδατικών Πόρων στα Ξηρά Κλίματα Διαχείριση Επιφανειακής Ροής ΦΡΑΓΜΑΤΑ Τα φράγματα που στο Ιράν ονομάζονται «BAND» είναι μια κατασκευή που αποτρέπει ή ρυθμίζει τη ροή του νερού σε έναν ποταμό με σκοπό τη διατήρηση του νερού και τη χρήση αυτού κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδους. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα έγγραφα το Ιράν είναι ένας από τους αρχαίους πολιτισμούς πρωτοπόρων στην κατασκευή φραγμάτων. Υπάρχουν μερικά παλαιά μικρά και μεγάλα φράγματα ή τα λείψανά τους στις καλά επιλεγμένες κοιλάδες σε διαφορετικά μέρη του Ιράν που παρουσιάζουν υψηλή ικανότητα κατασκευής των αρχαίων λαών της περιοχής σε αυτόν τον τομέα Āb-Anbār Στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές λόγω υψηλής θερμοκρασίας στις ξηρασίας που εμφανίζεται σε 6 έως 10 μήνες ενός έτους, το ποσό εξάτμισης είναι πολύ υψηλό. Κατά συνέπεια η μείωση της εξάτμισης από την επιφάνεια είναι πολύ σημαντική για τη συγκέντρωση νερού σε δεξαμενές. Μια από τις παλαιότερες τεχνικές,για να συντηρηθεί το επιφανειακό ή το υπόγειο νερό,που έχουν χρησιμοποιήσει στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές είναι ένα κωνικό (domical) σπίτι που χτίζεται πάνω από μια δεξαμενή ή ένα πηγάδι σε μια συγκεκριμένη θέση στην έρημο ή πλησίον των κατοικημένων περιοχών. Αυτή η κατασκευή μειώνει την εξάτμιση έντονα και το νερό παραμένει εκεί για πολύ. Αυτό το νερό συχνά χρησιμοποιείται για κατανάλωση και το ζωικό κεφάλαιο(εικόνα 8). Σελίδα 23

25 Εικόνα 6, Āb-Anbār ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ Σε άνυδρες και ημι-άγονες περιοχές υπάρχουν πολλά εποχιακά ποτάμια που είναι συχνά ξηρά και η ροή του νερού τους είναι περιορισμένη σε λίγες ημέρες κατά τη διάρκεια του έτους. Αυτά τα ποτάμια φθάνουν στις αλατούχες πεδιάδες ή καταλήγουν σε βάλτους και έτσι είναι άχρηστα. Από τα αρχαία χρόνια οι αγρότες έχουν φτιάξει δεξαμενές με απλά παραδοσιακά εργαλεία για την αποθήκευση νερού και το χρησιμοποιούν για άρδευση και για πότισμα των ζώων. Σελίδα 24

26 Band Sār Ένας από τους αρχαιότερους τρόπους για να χρησιμοποιηθεί το εφήμερο νερό των πλημμυρών στις ξηρές και ημι-άγονες περιοχές ήταν να κατασκευαστεί ένα εμπόδιο εκτροπής απέναντι από τη ροή πλημμυρών που ονομάστηκε ως «ζώνη SĀR». Σήμερα λόγω προβλημάτων αυτής της μεθόδου, η κατασκευή «της ζώνης SĀR» περιορίζεται σε μερικά μέρη του Ιράν ως συμπληρωματική άρδευση στα αγροτικά εδάφη. Εντούτοις αυτή η μέθοδος έχει μερικά πλεονεκτήματα, παραδείγματος χάριν οι αγρότες χρησιμοποιούν τα ιζήματα που φέρει το νερό των πλημμυρών ως λίπασμα στα αγροτικά εδάφη για να εμπλουτίσουν το χώμα με τα μεταλλεύματα ΓΕΦΥΡΕΣ Υπάρχουν πολλές γέφυρες σε όλες τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Μερικές από αυτές τις γέφυρες είναι τεχνικά αξιοπρόσεχτες λόγω του συγκεκριμένου σχεδίου τους. Αυτές οι γέφυρες έχουν κατασκευαστεί για τον πολύ σημαντικό σκοπό όπως η ρύθμιση της ροής ποταμών. Όταν εμφανίζεται μια πλημμύρα, ελέγχουν την ταχύτητα και τον όγκο του ύδατος και μειώνουν την αναταραχή του ποταμού(εικόνα 9). Εικόνα 7, Γέφυρα στο Εσφαχάν Σελίδα 25

27 3.2.2 Διαχείριση Υπόγειας Ροής Στη Μέση Ανατολή οι αρχαίοι πολιτισμοί υπήρξαν πρωτοπόροι στη διαχείριση και τη χρησιμοποίηση υπόγειου νερού. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές που έχουν εφευρεθεί και έχουν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια των ετών. Μερικές από αυτές τις τεχνικές είναι και το σύστημα Qanat το οποίο και διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο. Λόγω του ξηρού κλίματος και της έλλειψης νερού επιφάνειας στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές, το υπόγειο νερό έχει παίξει πού σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων. Μερικές από τις τεχνικές στην εκμετάλλευση υπόγειου νερού περιγράφονται στη συνέχεια: ΣΥΣΤΗΜΑ QANAT Το σύστημα Qanat είναι το αριστούργημα των αρχαίων λαών της Μ.Ανατολής στη χρησιμοποίηση υπόγειου νερού από περίπου έως έτη πριν. Το Qanat μπορεί να οριστεί ως «μορφή υπόγειου υδραγωγείου ή κάτω από την επιφάνεια καναλιού που κατασκευάζεται για να συλλέξει τα υπόγεια νερά και να τα κατευθύνει μέσω μιας ήπιας κλίσης υπόγειου αγωγού στα κανάλια επιφάνειας που παρέχουν το νερό στους γεωργικούς τομείς» 6. Ένα σύστημα Qanat αποτελείται από μια υπόγεια σήραγγα, ένα κύριο ή μητρικό πηγάδι, μερικούς κάθετους άξονες, και μια λιμνοδεξαμενή αποθήκευσης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία και τη βιβλιογραφία, αυτή η τεχνολογία ξεκίνησε από την περιοχή του σημερινού Ιράν και διαδόθηκε σε περισσότερες από 34 χώρες. Το σύστημα Qanat έχει κληθεί με διάφορα ονόματα στις διαφορετικές περιοχές. Μερικά από αυτά είναι Qunat, Qonant, Khanat, Kariz, Karez, Falaj, Afalaj, κ.λπ. Υπάρχουν σήμερα, περίπου Qanats με παροχή περίπου 7.5 δισεκατομμυρίων κυβικά μέτρα το χρόνο. Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι μερικά από τα μη λειτουργικά Qanats έχουν επισκευαστεί και έχουν ανακαινιστεί. Δυσκολίες στη συντήρηση και τον καθαρισμό των Qanats αλλά και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, απειλούν την αειφορία των Qanats μακροπρόθεσμα. Μερικά από το γνωστότερα και πιο χαρακτηριστικά Qanats αναφορικά είναι τα: 6 Lightfoot, 1996 Σελίδα 26

28 (α) Zavareh Qanat, με βάθος 350 μ στο κύριο πηγάδι, χρονολογείται περίπου χρόνια πριν (β) Bidokht Qanat, στην περιοχή Gonabad με χρόνια παλαιότητας, με βάθος 350 μ, και παροχή 150 L/sec (γ) Keykhosro Qanat, στην περιοχή Bejestan, με 70 χλμ μάκρος υπόγειων σηράγγων και βάθος 400m (δ) Kerman Qanat, στην περιοχή Kerman με 40 χλμ. μάκρος υπόγειων σηράγγων, και παροχή 20 L/sec (ε) Chogha Zanbil Qanat με εγκατάσταση καθαρισμού ύδατος ηλικίας τουλάχιστον ετών (στ) sadr-abad Qanat, στην επαρχία Yazd του Ιράν με μήκος 70 χλμ ΣΥΣΤΗΜΑ Kii Το σύστημα Kii δεν είναι τόσο διαδεδομένο όσο το Qanat, αν και φαίνεται πως είναι παλαιότερο από το σύστημα Qanat. Το Kii έχει κατασκευαστεί για σκοπούς άρδευσης στα κεντρικά μέρη του Ιράν, γύρω από την περιοχή του Ισφαχάν, σε περιοχές όπου η στάθμη του νερού ήταν κοντά στην επίγεια επιφάνεια με διαφορά περίπου 1μ. Σε αυτήν την περιοχή οι αγρότες είχαν αρχίσει να ανασκάπτουν τα χαμηλότερα μέρη του εδάφους οριζόντια προς τα υψηλότερα μέρη ως ανοικτό κανάλι έως ότου να φθάσουν στη στάθμη του υπόγειου υδροφορέα. Κατόπιν διεύρυναν το κανάλι σε ένα κατάλληλο μέγεθος. Τελικά η κύρια σήραγγα του Kii επεκτεινόταν και εκβαθυνόταν αρκετά προκειμένου να παρέχει αρκετό όγκο νερού. Το υπόγειο νερό, ρέοντας μέσα σε αυτό το κανάλι μεταβιβαζόταν στην περιοχή άρδευσης, επειδή το επίπεδο στάθμης νερού είναι κοντά στην επιφάνεια. Αν και η κατασκευή αυτού του συστήματος είναι απλή και γρήγορη, έχει πολύ σημαντικούς περιορισμούς οι οποίοι και προκάλεσαν την εξάλειψη του συστήματος Kii. Προβλήματα όπως η ξηρασία και η κατασκευή γεωτρήσεων που οδήγησαν στη μείωση της στάθμης του νερού, οι δυσκολίες συντήρησης, και η υψηλή εξάτμιση των επιφανειακών υδάτων στο ανοικτό κομμάτι των καναλιών ελαχιστοποίησαν την αποδοτικότητα αυτού του συστήματος. Σελίδα 27

29 ΕΚΣΚΑΦΗ ΠΗΓΑΔΙΩΝ Η ανασκαφή πηγαδιών είναι ένας πολύ παλαιός τρόπος εκμετάλλευσης των υπογείων υδάτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Το πηγάδι ορίζεται ως «οποιαδήποτε τεχνητή ανασκαφή που κατασκευάζεται με σκοπό την εξερεύνηση για την παραγωγή του υπόγειου νερού». Για χιλιάδες χρόνια, στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές, τα ρηχά φρεάτια έχουν σκαφτεί με απλά μέσα για να προσεγγιστούν και να χρησιμοποιηθούν τα υπόγεια νερά. Αυτά τα φρεάτια έχουν χρησιμοποιηθεί για την άρδευση, τον άνθρωπο, και το ζωικό κεφάλαιο. Τα φρεάτια για τον άνθρωπο ήταν πολύ σημαντικά στις περιοχές ερήμων ΠΗΓΕΣ Η πηγή ορίζεται ως «μια θέση όπου το υπόγειο νερό ρέει φυσικά από έναν βράχο ή από το χώμα στην επιφάνεια εδάφους ή σε ένα σώμα επιφανειακού ύδατος, η εμφάνιση της οποίας εξαρτάται από τη φύση και τη σχέση των πετρωμάτων, ειδικά στα διαπερατά και στεγανά στρώματα, από τη θέση της στάθμης νερού, και από την τοπογραφία». Υπάρχουν περίπου πηγές στο Ιράν που παρέχουν περισσότερα από το 6.5 δισεκατομμυρίων κυβικά μέτρα το χρόνο. Μερικά προβλήματα που περιορίζουν τη χρησιμοποίηση των πηγών είναι τεκτονικά (σεισμοί), ξηρασία, μόλυνση, και η αλατότητα τους στις περιοχές ερήμων. Εντούτοις οι πηγές παρέχουν ένα σημαντικό μέρος του υψηλής ποιότητας χρησιμοποιήσιμου νερού ετήσια και είναι σημαντικό ότι γίνονται προσπάθειες για να βελτιωθεί η διαχείριση των πηγών και να αποτραπεί η μόλυνση από τα υλικά κατασκευής των σκεπών και των αγωγών του νερού. 3.3 Βασικές Ιδέες ως προς την Ανακάλυψη των Qanats 7 Οι απόψεις όσον αφορά την κατασκευή των Qanat διαφέρουν σημαντικά. Οι απόψεις διαφέρουν λόγω της πολύ μεγάλης ηλικίας του συστήματος Qanat αλλά και της ανάγκης πολλών λαών της Μέσης Ανατολής να οικειοποιηθούν την τεχνολογία. Οι κυριότερες ιδέες είναι οι εξής: 7 S.A.A. Moosavi, Water Engin. Dept., College of Agriculture, Shiraz Univ., Shiraz, Iran Σελίδα 28

30 Η αλυσίδα των φρεατίων που συνδέονται με ένα qanat τρέχει συνήθως πέρα από τη σχετικά επίπεδη έκταση, εν τούτοις συχνά δίπλα, ή ακόμα και κοντά, τα βουνά ή τους λόφους. Η πηγή των Qanats βρίσκεται συνήθως στα ρηχά υδροφόρα στρώματα στη βάση λόφων ή βουνών. Επομένως υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των Qanats και των βουνών και λόφων. Είναι προφανές ότι οι πρωτόγονες κοινότητες έχουν ιδρυθεί κοντά σε πηγές (στη βάση των βουνών) ή δίπλα από ποταμούς. Μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των Qanats και των πηγών. Η άρδευση με τη βοήθεια των Qanat συμπίπτει συχνά με την ανάπτυξη των αρχαίων πολιτισμών. Οι μικρότερες κοινότητες, που υποστηρίχθηκαν αρχικά από τα αιώνια ρεύματα ή της πηγές επιφάνειας, αντιμετώπισαν την έλλειψη ύδατος κατά τη διάρκεια περιόδων ξηρασίας.λόγω ακριβώς αυτών των μεγάλων περιόδων ξηρασίας οι άνθρωποι αυτών των κοινοτήτων έπρεπε να ανασκάψουν στην έξοδο των πηγών και να εμβαθύνουν το κανάλι της πηγής προκειμένου να αποκτηθεί αρκετό νερό. Οι εικόνες 10 και 11 παρουσιάζει το αρχικό στάδιο της ανασκαφής καναλιών. Στο αρχικό στάδιο το ανασκαμμένο κανάλι θα μπορούσε να είναι με μορφή ενός ανοικτού καναλιού. Αλλά σε περίπτωση συνέχειας της περιόδου ξηρασίας για μερικά χρόνια, οι κάτοικοι ήταν υποχρεωμένοι να αυξήσουν το βάθος του καναλιού. Έτσι προκειμένου να αποτραπεί η κατάρρευση των πλευρικών τοίχων έπρεπε να καλύψουν την κορυφή του καναλιού με ξύλο ή με κομμάτια πέτρας, καθώς και με αύξηση του βάθους του ανασκαμμένου καναλιού. Τελικά το κανάλι με μορφή μιας σήραγγας μετέφερε το νερό στα χαμηλότερα εδάφη. Για την απλότητα της διαδικασίας σκαψίματος σηράγγων (αναπνοή, φωτισμός και ανύψωση των ανασκαμμένων υλικών) έσκαψαν τους κάθετους άξονες και απομάκρυναν τα ανασκαμμένα υλικά μέσω των κάθετων αξόνων(εικόνα 13). Η τελική αποκτηθείσα κατασκευασμένη δομή που είναι συνδυασμός μιας σχεδόν οριζόντιας σήραγγας και κάθετων αξόνων δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα σύστημα qanat. Και κατά την άποψη Σελίδα 29

31 πολλών ερευνητών αυτό είναι η πιθανότερη βασική ιδέα της εφεύρεσης των Qanats. Εικόνα 10, Επιφανειακή πηγή8 Εικόνα 11, Αρχικό στάδιο εκσκαφής καναλιού Σελίδα 30

32 Εικόνα 12, Τελικό στάδιο εκσκαφής καναλιού Εικόνα 13, Ανασκαφή κάθετων φρεατίων Τα φράγματα εκτροπής έχουν μια μακροχρόνια ιστορία στην αρχαιότητα. Πιθανότατα είναι μια περίπτωση ανεξάρτητης εφεύρεσης με ομόλογη ανάπτυξη σε διάφορες τοποθεσίες. Ερευνητές εντούτοις βλέπουν μια ορισμένη περσική επιρροή σε αυτήν την υδραυλική δομή, όπως και σε άλλες, η οποία χρονολογείται στην εποχή των Αχαιμενίδων(Παράρτημα I). Η στάθμη ύδατος στον ποταμό Σελίδα 31

33 αυξήθηκε πίσω από τα φράγματα εκτροπής και μεταφέρθηκε στις απόμακρες περιοχές μέσω των καναλιών εκτροπής. Σε μερικές περιπτώσεις έπρεπε να κάνουν μέρος της διαδρομής με μορφή σηράγγων στις υψηλές περιοχές ανύψωσης. Στις περιπτώσεις όπου αυτές οι σήραγγες περνούν μέσω των κορεσμένων γήινων υλικών κάποιος θα μπορούσε να δει τη διήθηση του ύδατος μέσω των τοίχων και του πάτου των καναλιών. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι μπορεί να είδανε ότι παρά τη διακοπή της ροής του νερού στο σημείο εκτροπής στη σήραγγα εκτροπής, λόγω της διήθησης των νερών δεν σταματούσε η ροή. Αυτή η παρατήρηση θα μπορούσε να φέρει την ιδέα της δυνατότητας μεταφοράς των υπόγειων νερών στην επιφάνεια του εδάφους από μια σήραγγα μέσω φυσικών δυνάμεων (βαρύτητα). Έτσι αυτή η δύναμη ήταν ο πρώτος σπινθήρας για την εφεύρεση του qanat. Στην εικόνα 14 παρουσιάζεται η σχηματική άποψη ενός καναλιού και μιας σήραγγας εκτροπής με τις διατομές στα διαφορετικά σημεία κατά μήκος του καναλιού εκτροπής. Εικόνα 14, Σήραγγα εκτροπής Σελίδα 32

34 Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιδέα της ανακάλυψης από ανθρακωρύχους στα βουνά του βορειοδυτικού σημερινού Ιράν. Οι ανθρακωρύχοι ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που έσκαψαν σήραγγες για να αποστραγγίσουν τα υπόγεια νερά και να εξορύξουν χαλκό και ψευδάργυρο. Οι αγρότες, λοιπόν, που ζούσαν στις γύρω περιοχές ενδιαφέρθηκαν για τη συγκεκριμένη μέθοδο και την υιοθέτησαν(εικόνα 15). Εικόνα 15, Σήραγγα ορυχείου Πτώση της πιεζομετρικής στάθμης των αρτεσιανών πηγών λόγω περιόδων ξηρασίας. Έτσι λόγω περιέργειας οι κάτοικοι των γύρω περιοχών άρχισαν να σκάβουν κανάλια για να βρουν το νερό που «χάθηκε»(εικόνα 16). Σελίδα 33

35 Εικόνα 16, Πτώση πιεζομετρίας Εικόνα 17, Τυπική Οριζόντια και κάθετη τομή Qanat Σελίδα 34

36 3.4 Εξέλιξη των Qanats Το Qanats έχει γίνει αντιληπτό με διαφορετικούς τρόπους στη διάρκεια των αιώνων. Ακολούθως συνοψίζεται πώς αυτή η αντίληψη έχει εξελιχθεί: Στο παρελθόν, οι παραδοσιακοί αγρότες είχαν κρίσιμο ρόλο στην οικονομία της περιοχής και για αυτό το λόγο υποστηρίχθηκαν από άλλους τομείς της κοινωνίας. Οι περισσότεροι έμποροι, κυβερνήτες, κ.λπ. είχε κάποιο μερίδιο στη γεωργία. Οι πόλεις καθώς επίσης και οι αγροτικές περιοχές εξαρτήθηκαν όλες από τη γεωργία και κατά συνέπεια από τα συστήματα Qanat. Την περίοδο , οι ζωτικής σημασίας παράγοντες που αφορούν τα Qanats δεν είχαν έρθει στο προσκήνιο, αλλά η απασχόληση με θέματα σχετικά με τα υπόγεια ύδατα και τα Qanats ήταν καθαρά επιφανειακή εκείνη την περίοδο. Στα τέλη της δεκαετίας του '60 μέχρι περίπου το 1970, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, της εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης και της εσωτερικής μετανάστευσης, τα γραπτά κείμενα που συνδέονται με τα Qanats αυξήθηκαν, θέτοντας κυρίως ερωτήσεις στο εάν πρέπει να επιλεχθεί ένα Qanat ή ένα φρεάτιο(πηγάδι). Κατά τη διάρκεια των ετών , δηλαδή στη λεγόμενη ιρανική προ-επαναστατική περίοδο, και στην τελευταία δεκαετία, ένα σημαντικό θέμα συζήτησης ήταν η αντιπαλότητα μεταξύ των φρεατίων και των Qanats. Αυτή η συζήτηση πιστοποίησε τη σοβαρή απειλή να «στεγνώσουν» τα Qanats και κατά συνέπεια να θιγούν πτυχές του ιρανικού πολιτισμού όσον αφορά την ευεργετική χρησιμοποίηση των υπόγειων υδάτων. Στην περιοχή Kashan μόνο, από το 1957, όταν κατασκευάστηκαν και τα πρώτα φρεάτια μέχρι το 1977 όταν έφθασε ο αριθμός τους σε 170, τα επίπεδα του υπόγειου νερού μειώθηκαν από 10 έως 40 μ. Έφθασε ακόμη και σε 30-60m αναγκάζοντας πολλά Qanats να στεγνώσουν. Μετά από την επανάσταση του 1978 και ειδικότερα την περίοδο , λόγω έλλειψης σαφών πολιτικών και κανονισμών ο αριθμός των φρεατίων-γεωτρήσεων αυξήθηκε ενώ αυτός των συστημάτων Qanat άρχισε να περιορίζεται. Ειδικά όταν ετέθει ο στόχος της αύξησης των καλλιεργήσιμων περιοχών με σκοπό να επιτευχθεί η γεωργική ανεξαρτησία, περισσότερες άδειες εκδόθηκαν υπέρ της κατασκευής φρεατίων-πηγαδιών. Έτσι εντός 10 ετών ο αριθμός των φρεατίων διπλασιάστηκε. Κατά συνέπεια, η στάθμη του υπόγειου υδροφορέα συνέχισε να πέφτει φθάνοντας Σελίδα 35

37 στα 50-80m. Τα Qanats που περικυκλώθηκαν από φρεάτια αποξηράθηκαν και η ποιότητα του νερού τους αλλοιώθηκε. Τα τελευταία χρόνια, λόγω του χαμηλώματος της στάθμης των υπογείων νερών, το Υπουργείο γεωργίας έχει αρχίσει να αναβιώνει τα συστήματα Qanat. Αν και αυτές οι προσπάθειες δεν είναι καλά οργανωμένες έχουν αποδειχθεί σχετικά αποτελεσματικές. Μια άλλη κυβερνητική οργάνωση που έχει ασκήσει επίδραση στα συστήματα Qanat μέσω των πολιτικών της είναι το Υπουργείο ενέργειας. Παραδείγματος χάριν, αυτό το Υπουργείο έχει εκδώσει ειδικές άδειες για γαιοκτήμονες δίνοντάς τους το δικαίωμα να αντικαταστήσουν Qanats με πηγάδια (ακόμη και σε περιοχές όπου η κατασκευή των φρεατίων ήταν απαγορευμένη προηγουμένως). Από τη δεκαετία του '90, αρκετές πολιτικές που ήρθαν σε ισχύ αφορούσαν την αναγέννηση και τη συντήρηση της ύπαρξης των Qanats. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της τεχνολογίας των Qanats είναι: 1. Ο ωφέλιμος χρόνος ζωής του είναι μεγάλος 2. Ο συντελεστής απόδοσης και η ροή του είναι ασφαλής 3. Δεν καταναλώνει οποιαδήποτε ηλεκτρική ή γεωθερμική ενέργεια. Δουλεύει μόνο με τη δύναμη της βαρύτητας. 4. Δεν υπάρχει η ανάγκη ύπαρξης δρόμου πρόσβασης για μεταφορά, 5. Εγγυάται την αποδοτική ασφάλεια του υπόγειου νερού. Με άλλα λόγια, οι γεωτρήσεις ξοδεύουν από το «κεφάλαιο», αλλά τα Qanats καταναλώνουν το πλεόνασμα πόρων. 6. Καμία ανάγκη για εξειδικευμένους εργαζομένους και φρουρά, 7. Το κόστος συντήρησης είναι χαμηλό, 8. Ευνοεί τη συνεργασία Σελίδα 36

38 9. Είναι μια αποτελεσματική μέθοδος αποστράγγισης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και αποτρέπει την άνοδο της στάθμης του υπόγειου υδροφορέα. 10. Είναι απλό στην εκσκαφή του με τη χρήση απλών εργαλείων, 11. Δημιουργεί θέσεις εργασίας για τους ανθρώπους, 12. Δεν κοστίζει, 13. Το Qanat είναι ιστορικά μοναδικό και μπορεί να θεωρηθεί ως παγκόσμια κληρονομιά 14. Προστατεύουν τη βιοφυσική και κοινωνική/πολιτιστική διαφορετικότητα Σύμφωνα με ερευνητές 8 εάν τα μη λειτουργικά Qanats επισκευάζονταν και ανανεώνονταν, το ποσοστό διαθέσιμου ύδατος θα αυξανόταν κατά 1.7 δισεκατομμύρια lt/s, δηλ. περίπου 4 φορές ο ποταμός Karroon του Ιράν ή τα ¾ του ποταμού Νείλου στην Αίγυπτο. Παρά τα μεγάλα οφέλη που παρέχει η τεχνολογία των Qanats, υπάρχουν και μερικά μειονεκτήματα: 1. Η τεχνολογία του σκαψίματος των Qanats δεν έχει εκσυγχρονιστεί. Έτσι, ο χρόνος που απαιτείτε για να ανασκαφεί ένα Qanat με τα παραδοσιακά εργαλεία είναι πολύ μεγάλος, 2. Η ανασκαφή Qanat είναι μια σκληρή εργασία χαμηλού εισοδήματος. Δυστυχώς, δεν ανανεώνονται οι άνθρωποι που ασχολούνται με την κατασκευή τους. 3. Η άνοδος των μισθών για τον εργαζόμενο και το υψηλό κόστος των δομικών υλικών αποτρέπουν τους αγρότες από το να συντηρήσουν τις στοές των Qanats, 4. Δεν είναι εύκολο να ελεγχθεί η ροή του νερού κατά τη διάρκεια της μη γεωργικής εποχής, έτσι ένα μεγάλο ποσοστό νερού χάνεται, 8 International History Seminar on Irrigation and Drainage, Tehran, 2007 Σελίδα 37

39 5. Φυσικές καταστροφές όπως οι πλημμύρες, οι σεισμοί και οι εχθρικοί βανδαλισμοί είναι μεγάλα προβλήματα για την ασφάλεια Qanats, 6. Η πιθανότητα της μόλυνσης του ύδατος είναι υψηλή, ειδικά όταν οι στοές των Qanats περνούν μέσω των πόλεων ή των χωριών, 7. Η διήθηση αναγκάζει ένα ποσοστό νερού να χαθεί (αυτό το τμήμα καλείται Khoske Kar), 8. Υπάρχει κίνδυνος της ζωής των εργατών ανασκαφής των Qanats, αλλά είναι λιγότεροw απ' ό, τι για τον εργαζόμενο ορυχείων, 3.5 Άλλες Χρήσεις της Τεχνολογίας I. Σύστημα Διανομής Ένα Qanats συχνά χωριζόταν σε ένα υπόγειο δίκτυο διανομής μικρότερων καναλιών αποκαλούμενων και kariz όταν προσέγγιζε μια μεγάλη πόλη. Όπως και το Qanat, αυτά τα μικρότερα κανάλια ήταν υπόγεια έτσι ώστε να αποφευχθεί η μόλυνση. II. Αποθήκευση Νερού Σε πολλές περιπτώσεις η έξοδος του qanat κατέληγε σε ένα ab anbar. Εκεί το πόσιμο νερό αποθηκευόταν ενώ με τη βοήθεια των πύργων ανέμου διατηρούσε τη θερμοκρασία του και δεν εξατμιζόταν. Σελίδα 38

40 Εικόνα 98, Αb anbar ή αποθηκευτικός χώρος ύδατος III. Ψύξη Το Qanat από κοινού με έναν πύργο αέρα μπορεί να παρέχει ψύξη καθώς επίσης και παροχή νερού. Ένας πύργος αέρα μοιάζει με καπνοδόχο με τέσσερα ανοίγματα, το κάθε ένα απέναντι από την κάθε κατεύθυνση του αέρα. Η ροή αέρα περνά από το κάθετο άνοιγμα των αξόνων δημιουργώντας μια χαμηλότερη πίεση (επίδραση Bernoulli), τραβώντας έτσι το δροσερό αέρα επάνω από τη σήραγγα qanat. Ο αέρας από το qanat δροσίζεται από την επαφή με τους δροσερούς τοίχους των σηράγγων αλλά και από τη λανθάνουσα θερμότητα της εξάτμισης νερού. Στα ξηρά κλίματα των ερήμων αυτή η κατασκευή μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της θερμοκρασίας του αέρα που προέρχεται από το qanat κατά 15 C( Εικόνα 19). Σελίδα 39

41 Εικόνα 109,Λειτουργία πύργου αερισμού για ψύξη IV. Αποθήκευση Πάγου Το 400 π.χ. πέρσες μηχανικοί είχαν ήδη τελειοποιήσει ήδη την τεχνική τις αποθήκευσης πάγου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στην έρημο. Ο πάγος μεταφέρθηκε κατά τη διάρκεια του χειμώνα από τα κοντινά βουνά σε μεγάλες ποσότητες, και αποθηκεύτηκε στα ειδικά σχεδιασμένα, φυσικά ψυγεία αποκαλούμενα yakhchal (κοιλώματα πάγου). Ένας μεγάλος υπόγειος χώρος με παχιούς μονωμένους τοίχους συνδέθηκε με ένα qanat και ένα σύστημα πύργων αέρα το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να τραβήξει το δροσερό υπόγειο αέρα επάνω από το qanat και να διατηρήσει τις θερμοκρασίες μέσα στον υπόγειο αποθηκευτικό χώρο σε χαμηλά επίπεδα, ακόμη και κατά τη διάρκεια των καυτών θερινών ημερών. Σελίδα 40

42 V. Τα Qanats ως φρεάτια Βαρόμετρα 9 Σύμφωνα με ανέκδοτα έγγραφα πάνω στην τεχνολογία των Qanats, στο νότιο Μαρόκο, στα όριο της ερήμου Σαχάρα, υπάρχει η όασης Tafilaft. Στο βόρειο τμήμα της όασης, το νερό της άρδευσης, από τον 14 ο αιώνα, προερχόταν από Qanats (γνωστά στην τοπική διάλεκτο ως khettara). Εν γένει, 80 Qanats παρείχαν νερό για 28 χωριά και άρδευαν περίπου 3000 εκτάρια. Στις αρχές του 1970 όμως, τα 44 από τα εναπομείναντα ενεργά Qanats άρχισαν να παρουσιάζουν μειωμένη ροή, και κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο δεκαετιών πολλά εξ αυτών στέγνωσαν και εγκαταλείφθηκαν. Τελικά η μείωση και η εγκατάλειψη των qanat από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 αποδίδεται στο φράγμα Hassan Adahkil. Η δεξαμενή νερού επιφανείας συγκεντρώνει όλο το νερό που χρησιμοποιείται για την απρόσκοπτη ροή προς την όαση Tafilalt. Η Άρδευση γίνεται σήμερα από την όαση μέσω καναλιών, τα οποία δεν επιτρέπουν την επαναφόρτιση των υπόγειων υδάτων. Επιπλέον, οι γεωτρήσεις είναι πολύ δημοφιλείς. Αυτός ο συνδυασμός της έλλειψης επαναφόρτιση του υδροφόρου ορίζοντα και της ανεξέλεγκτης άντλησης υπογείων υδάτων έχει ως αποτέλεσμα την απότομη πτώση του υδροφόρου στην όαση Tafilalt. Έτσι οι εμπειρίες των χωρικών αγροτών μπορούν να δώσουν με λεπτομέρεια το πόσο βαθιά χρειάστηκαν να κατέβουν για να βρουν νερό στο πέρασμα των δεκαετιών στα φρεάτια των Qanats. Όταν τα στοιχεία από αυτά τα δεδομένα συλλεχθούν και αφορούν μια ευρύτερη περιοχή, τότε είναι δυνατή η δημιουργία χαρτών που να δείχνουν τις αλλαγές στην επιφάνεια των υπογείων υδάτων στο χώρο και στο χρόνο 9 Dr. Dale Lightfoot, Oklahoma State University Σελίδα 41

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ρ.κυριάκος Κύρου Ανώτερος Υδραυλικός Μηχανικός Τµήµα Αναπτύξεως Υδάτων Νήσος Κύπρος 3 ο µεγαλύτερο νησί της Μεσογείου έκταση

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ

ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Διαλέξεις σε Καθηγητές Οικιακής Οικονομίας Μέση Εκπαίδευση Μαρία Ματθοπούλου - Ποστεκκή Εκτελεστικός Μηχανικός Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) mpostekki@wdd.moa.gov.cy

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση. Αθήνα 15 Μαΐου 2015 Συνδιοργάνωση Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

Κανονιστική απόφαση για την προστασία του υδατικού δυναµικού Ν. Άρτας (86/99)

Κανονιστική απόφαση για την προστασία του υδατικού δυναµικού Ν. Άρτας (86/99) Κανονιστική απόφαση για την προστασία του υδατικού δυναµικού Ν. Άρτας (86/99) Ι. Απαγορευτικά µέτρα Απαγορεύεται η εκτέλεση έργων υδροληψίας νερού στις παρακάτω περιοχές του νοµού: a. Στην περιοχή που

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΕΙΣΗΓΗΣΗ: : Ι.Ε. Κουμαντάκη,, Καθηγητή Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Προβλήματα υπεραντλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ

ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Α 4 ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: Κα ΤΣΑΓΚΟΓΕΩΡΓΑ 1 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕΛ. 3 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΣΕΛ. 4 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΣΚΟΠΟΥ ΣΕΛ. 5 ΥΛΙΚΑ ΣΕΛ. 6 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ, ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΣΕΛ. 7 ΑΝΑΛΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

LIFE ENVIRONMENT STRYMON

LIFE ENVIRONMENT STRYMON LIFE ENVIRONMENT STRYMON Ecosystem Based Water Resources Management to Minimize Environmental Impacts from Agriculture Using State of the Art Modeling Tools in Strymonas Basin Διαχείριση των υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ Αντικείµενο της παρούσας µεταπτυχιακής εργασίας είναι η διερεύνηση της επίδρασης των σηράγγων του Μετρό επί του υδρογεωλογικού καθεστώτος πριν και µετά την κατασκευή τους. Στα πλαίσια της, παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>>

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ << ΠΕΛΕΚΑΝΟΣ>> ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝ. ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ Δ.Σ. ΕΘΝΙΚΟΥ ΔΡΥΜΟΥ ΠΡΕΣΠΩΝ > ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΠΙΚΗΣ ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ Ηεξημέρωσητουφασολιούξεκινάπριναπό7000 χρόνια στην Κεντρική Αμερική. Το γένος Phaseolus

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων

Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης. Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της ημόσιας Συμμετοχής. Παναγιώτα Χατζηγεωργίου Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων Θεσμικά και Οικονομικά Μέσα για την Ολοκληρωμένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων στην περιοχή της Μεσογείου Η Ανάπτυξη των Σχεδίων ιαχείρισης για τα Νερά στην Κύπρο - Μαθήματα και Εμπειρίες από τη ιαδικασία της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών

Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπικών Φυτών Flashnews.gr - Ημερίδα για το νερό στο Ινστιτούτο Ελιάς και Υποτροπ... http://www.flashnews.gr/page.ashx?pid=3&aid=98597&cid=299 1 of 1 17/7/2013 1:11 μμ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ» ΚΡΗΤΗ» ΧΑΝΙΑ Σάββατο, 03 Νοεμβρίου,

Διαβάστε περισσότερα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα

Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Ελλάδα «Ενεργειακά δίκτυα στην Ευρώπη η υλοποίηση ενός οράματος» The Economist «Η Θάλασσα της Ευρώπης: Σκιαγραφώντας τον χάρτη της οικονομικής ανάπτυξης» Θεσσαλονίκη, 17 Φεβρουαρίου 2014 Πάνος Καρβούνης, Επικεφαλής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΥΔΡΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ. Δρ Τσιφτής Ευάγγελος Υδρογεωλόγος Υπ. Αιγαίου

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΥΔΡΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ. Δρ Τσιφτής Ευάγγελος Υδρογεωλόγος Υπ. Αιγαίου ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΥΔΡΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΝΗΣΙΩΝ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Δρ Τσιφτής Ευάγγελος Υδρογεωλόγος Υπ. Αιγαίου 1. Το πρόβλημα της έλλειψης νερού στα νησιά του Αιγαίου είναι υπαρκτό και μεγάλο. Τα τελευταία χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Γιώργου Τσακίρη Καθηγητή Ε.Μ.Π. 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Υδατικών Πόρων (Integrated water resources management)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ΣΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ Στόχος(οι): Η διαπαιδαγώγηση των μαθητών γύρω από το ζήτημα της ενεργειακής αποδοτικότητας στα σχολεία με έμφαση στην χρήση των παραθύρων (εφόσον επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020)

ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΔΑΣΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΕΠΟΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ (2014-2020) ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΑ ΔΑΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ (ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΤΙΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ) Το 2015 θεωρείται μια πολύ σημαντική χρονιά για τα δάση σε παγκόσμιο επίπεδο, καθώς τουλάχιστον τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑΣ & ΓΕΩΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ 10. Εφαρμογές Τεχνικής Γεωλογίας Διδάσκων: Μπελόκας

Διαβάστε περισσότερα

ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ 3 March 2009 Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1/35

ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ 3 March 2009 Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1/35 ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΑΦΑΛΑΤΩΣΗΣ ΣΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΧΩΡΟ ρ. ΗΜΗΤΡΗΣΜΑΝΩΛΑΚΟΣ Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα Αξιοποίησης Φυσικών Πόρων & Γεωργικής Μηχανικής ΙεράΟδός 75, 11855 Αθήνα e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή):

ΑΣΚΗΣΗ 2 Στην έξοδο λεκάνης απορροής µετρήθηκε το παρακάτω καθαρό πληµµυρογράφηµα (έχει αφαιρεθεί η βασική ροή): ΑΣΚΗΣΗ 1 Αρδευτικός ταµιευτήρας τροφοδοτείται κυρίως από την απορροή ποταµού που µε βάση δεδοµένα 30 ετών έχει µέση τιµή 10 m 3 /s και τυπική απόκλιση 4 m 3 /s. Ο ταµιευτήρας στην αρχή του υδρολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας

Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα αβαθούς γεωθερμίας Ορισμοί και βασικές έννοιες της αβαθούς γεωθερμίας Συστήματα Ενότητες: 1.1 Η παροχή θερμικής ενέργειας στα κτίρια 1.2 Τα συστήματα της σε ευρωπαϊκό & τοπικό επίπεδο 1.3 Το δυναμικό των συστημάτων της 1.1

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα

Αλλάζει τη. ζωή μας. www.epperaa.gr. www.ypeka.gr. Προστατεύει από τα Απόβλητα Προστατεύει από τα Απόβλητα Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 Το ΕΠΠΕΡΑΑ ενισχύει την Ολοκληρωμένη Διαχείριση Αποβλήτων βελτιώνει την Ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας

7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας φ ύλ τάξη: όνομα: σχολείο: υλικά: μολύβια, στυλό, χρώματα, χαρτί / διάρκεια: 3-4 διδακτικές ώρες λ ο ε ργ α σί α ς7 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας Έχετε ακούσει ποτέ για τον Βιολογικό Καθαρισμό

Διαβάστε περισσότερα

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας;

4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; 4. Τελειώνει το νερό στον πλανήτη μας; Όπως είναι γνωστό, το νερό κάνει ένα κύκλο στη φύση και για εκατομμύρια χρόνια καλύπτει τις ανάγκες όλων των οργανισμών στον πλανήτη μας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται

Διαβάστε περισσότερα

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π»

«Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» «Διερεύνηση υδρολογικής αποκατάστασης της Υπέρειας Κρήνης στην περιοχή Βελεστίνου της Π.Π» Νικήτας Μυλόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πηγή της Υπέρειας Κρήνης βρίσκεται στο κέντρο της πόλης

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος

Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος. Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Ινστιτούτο Αστικής & Αγροτικής Kοινωνιολογίας Ομάδα Περιβάλλοντος Ερευνητιικό Έργο MIRAGE (Mediiterranean Intermiittent Riiver ManAGEment) Διιαχείίριιση Ποταμών Διιαλείίπουσας Ροής στη Μεσόγειιο Πολυτεχνείο Κρήτης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΠΑΘΗΤΙΚΑ ΗΛΙΑΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ νέες κατασκευές ανακαίνιση και µετασκευή ιστορικών κτιρίων αναδιαµόρφωση καινούριων κτιρίων έργα "εκ του µηδενός" σε ιστορικά πλαίσια 2 Ο ενεργειακός σχεδιασµός του κτιριακού κελύφους θα πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερμία Εξοικονόμηση Ενέργειας

Γεωθερμία Εξοικονόμηση Ενέργειας GRV Energy Solutions S.A Γεωθερμία Εξοικονόμηση Ενέργειας Ανανεώσιμες Πηγές Σκοπός της GRV Ενεργειακές Εφαρμογές Α.Ε. είναι η κατασκευή ενεργειακών συστημάτων που σέβονται το περιβάλλον με εκμετάλλευση

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012

Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Επίσκεψη στο υδροδοτικό σύστηµα της Αθήνας Σχολή Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ. Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μάιος 2012 Πρόγραµµα επίσκεψης Μόρνος (Φράγµα, Υδροληψία, Έξοδος σήραγγας Ευήνου) Σάββατο 16:00-19:00

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;»

ΑΕΙΦΟΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Όλοι νοιαζόμαστε, όλοι συμμετέχουμε Απόβλητα - «Ένας φυσικός πόρος στο σχολείο μας;» Λέξεις κλειδιά: Απορρίμματα, ανακύκλωση, ρύπανση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος, ΧΥΤΥ, ΧΑΔΑ Εισαγωγή Απόβλητα ένα επίκαιρο ζήτημα, που αποτελεί διαχρονικά ένα κρίσιμο περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012»

Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ. Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ. Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Εκπαιδευτήριο ΤΟ ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ - ΓΥΜΝΑΣΙΟ Χαρτογραφία στην Αρχαϊκή Εποχή και στο Ισλάμ Ανάτυπο από τον τόμο «ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ, ΣΤ, 2011-2012» Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ.

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΟΜΙΛΙΑΣ ΠΑΥΛΟΥ ΚΑΠΟΓΛΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΤΙΣ 29-30/ 3/2013 ΣΤΟ ΑΓΡΙΝΙΟ. Στην αρχή της ομιλίας του ο Γεωπόνος κ. Παύλος Καπόγλου, συγγραφέας του βιβλίο «ΣΤΕΒΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα.

σύνολο της απορροής, μέσω διαδοχικών ρευμάτων, ποταμών, λιμνών και παροχετεύεται στη θάλασσα με ενιαίο στόμιο ποταμού, εκβολές ή δέλτα. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΟΔΗΓΙΑ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΡΑ Η Οδηγία Πλαίσιο για τα νερά ή αλλιώς Οδηγία 2000/60/ΕΚ, οποία τέθηκε σε ισχύ στις 22 Δεκεμβρίου 2000, προτείνει νέους, αποτελεσματικότερους τρόπους προστασίας του

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Πρόγραμμα Διαλέξεων και Εκδρομών (Ιανουάριος Ιούνιος 2014) ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Το Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΤΙΡΙΟΥ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Χώρα, Πόλη Ελλάδα, Αρχάνες Μελέτη περίπτωσης Όνομα Δήμου: Αρχανών κτιρίου: Όνομα σχολείου: 2 Δημοτικό Σχολείο Αρχανών Το κλίμα στις Αρχάνες έχει εκτεταμένες περιόδους ηλιοφάνειας, Περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ Υ ΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ Υ ΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ Υ ΡΟΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΠΗΓΩΝ ΑΩΟΥ Το υδροηλεκτρικό έργο, στοσύνολότου, έχει κατασκευασθεί εντός των ορίων των ήµων: Μετσόβου Εγνατίας Ανατολικού Ζαγορίου Η Τεχνητή λίµνη του ΥΗΣ Πηγών

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση νερού στα εγγειοβελτιωτικά έργα του ΓΟΕΒ Πεδιάδας Αργοναυπλίας Εισηγητής: Ανδρέας Ζυμής

Διαχείριση νερού στα εγγειοβελτιωτικά έργα του ΓΟΕΒ Πεδιάδας Αργοναυπλίας Εισηγητής: Ανδρέας Ζυμής Διαχείριση νερού στα εγγειοβελτιωτικά έργα του ΓΟΕΒ Πεδιάδας Αργοναυπλίας Εισηγητής: Ανδρέας Ζυμής Γεωπόνος Δ/νσης Εγγείων Βελτιώσεων Αργολίδας ΥΔΡΟΜΕΔΩΝ 7 η Πανελλήνια Ημερίδα Υδρολογίας και Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ.

Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Σύστηµα Υποστήριξης Αποφάσεων για την Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδάτων της ιασυνοριακής Λεκάνης Απορροής των Πρεσπών Γκανούλης Φίλιππος Α.Π.Θ. Ολοκληρωµένη ιαχείριση Υδατικών Πόρων Global Water Partnership

Διαβάστε περισσότερα

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος:

1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: Κωδικός μαθήματος: ΕΞΑΜΗΝΟ Δ 1. ΥΔΡΟΛΟΓΙΑ & ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Εξάμηνο: 4 Κωδικός μαθήματος: ΖTΠO-4011 Επίπεδο μαθήματος: Υποχρεωτικό Ώρες ανά εβδομάδα Θεωρία Εργαστήριο Συνολικός αριθμός ωρών: 5 3 2 Διδακτικές Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Η βαρύτητα δεν εiναi πάντα μία καλή ιδέα.

Η βαρύτητα δεν εiναi πάντα μία καλή ιδέα. Η βαρύτητα δεν εiναi πάντα μία καλή ιδέα. Από το ΔιεYθυντή Προϊόντων Ralf Schomäcker Μετακίνηση μεγάλων ποσοτήτων χώματος. Τοποθέτηση σωλήνων αποχέτευσης και μετακίνηση αγωγών υπονόμου. Κόψιμο δαπέδων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΑΤΩΣΗ ΕΔΑΦΩΝ. Διεργασίες Αλάτωσης

ΑΛΑΤΩΣΗ ΕΔΑΦΩΝ. Διεργασίες Αλάτωσης Land Care In Desertification Affected Areas From Science Towards Application ΑΛΑΤΩΣΗ ΕΔΑΦΩΝ Massimo Iannetta Nicola Colonna Σειρα Φυλλαδιων: B Aριθμος: 3 ΑΛΑΤΩΣΗ ΕΔΑΦΩΝ Εισαγωγή Η αλάτωση των εδαφών είναι

Διαβάστε περισσότερα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα

Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ και οι προοπτικές εφαρμογής του στην Ελλάδα ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΓΕΩΤΕΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ, ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΓΡΟΔΑΣΙΚΟ ΔΙΚΤΥΟ Η Αγροδασοπονία στα Πλαίσια της Νέας ΚΑΠ 2014 2020 Αθήνα, 26 Φεβρουαρίου 2014 Το αγροδασικό μέτρο στα πλαίσια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου

Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Ένα Ταξίδι στην Γεωλογία της Κύπρου Πρόγραμμα Διαλέξεων και Εκδρομών (Ιανουάριος Ιούνιος 2014) Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Φανερωμένης 86-90, 1515 Λευκωσία, Kύπρος Tηλ.:+ 357 22 128157 Φαξ: +357

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS. Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS. Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ RE-THINK ATHENS Τα σημαντικότερα δέντρα που συναντώνται στην περιοχή παρέμβασης Η οδός Πανεπιστημίου και οι άλλοι κύριοι δρόμοι της περιοχής παρέμβασης, όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΈΡΕΥΝΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΟΧΟΥ ΑΥΣΤΗΡΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ. 1. Ονοµατεπώνυµο:... 2. ιεύθυνση: Πόλη / Χωριό:. 3. ρόµος:...

ΈΡΕΥΝΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΟΧΟΥ ΑΥΣΤΗΡΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ. 1. Ονοµατεπώνυµο:... 2. ιεύθυνση: Πόλη / Χωριό:. 3. ρόµος:... ΈΡΕΥΝΑ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΥΣΤΗΡΑ ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΟ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΚΑΤΟΧΟΥ 1. Ονοµατεπώνυµο:... 2. ιεύθυνση: Πόλη / Χωριό:. 3. ρόµος:... 4. Ταχυδροµικός Κώδικας:...Τηλέφωνο... 5.Τοποθεσία αγροτεµαχίων/φάρµας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΛ. ΜΠΕΛΕΣΗΣ ΓΕΩΛΟΓΟΣ - ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ

ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΛ. ΜΠΕΛΕΣΗΣ ΓΕΩΛΟΓΟΣ - ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΛ. ΜΠΕΛΕΣΗΣ ΓΕΩΛΟΓΟΣ - ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ Α. ΥΔΑΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΖΩΝΗ ΥΔΡΟΦΟΡΙΑΣ ΕΚΤΑΣΗ (km 2 ) Ανατολικής Θεσσαλίας Πεδινό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας

Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Γεωθερµικό Σύστηµα: Γεωθερµική Αντλία Θερµότητας Η Αντλία Θερµότητας ανήκει στην κατηγορία των Ανανεώσιµων Πηγών Ενέργειας. Για την θέρµανση, το ζεστό νερό χρήσης και για την ψύξη, το 70-80% της ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

5000 Γεωµετρικό µοντέλο 4500 Γραµµικό µοντέλο 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1991 2001 2011 2021 2031 2041 2051

5000 Γεωµετρικό µοντέλο 4500 Γραµµικό µοντέλο 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1991 2001 2011 2021 2031 2041 2051 Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τοµέας Υδατικών Πόρων Μάθηµα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μέρος Α: Υδρευτικά έργα Άσκηση Ε1: Εκτίµηση παροχών σχεδιασµού έργων υδροδότησης οικισµού Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Σπίτια Υψηλής Ενεργειακής Απόδοσης Ελέω Μόνωσης

Σπίτια Υψηλής Ενεργειακής Απόδοσης Ελέω Μόνωσης Σπίτια Υψηλής Ενεργειακής Απόδοσης Ελέω Μόνωσης Με την πάροδο του χρόνου και εν μέσω οικονομικής κρίσης, η κατασκευή ενός σπιτιού για τις νέες γενιές φαντάζει πιο ανέφικτη οικονομικά απ ό,τι για τους προγόνους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ....3 ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 1. Ακαθάριστος κύκλος εργασιών....4 2. Λειτουργικό Κέρδος....7 3. Άποψη για την οικονομική κρίση... 10 4. Τα περισσότερο σημαντικά επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΥΛΙΚΟ 4 ης ΙΑΛΕΞΗΣ ΑΓΡΟΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Τα τελευταία χρόνια η ενδογενής ανάπτυξη, η αξιοποίηση δηλαδή του ενδογενούς φυσικού και πολιτιστικού πλούτου καθώς και του ανθρώπινου δυναµικού του κάθε τόπου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ

ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΛΙΜΝΗΣ ΚΑΡΛΑΣ Θ. Παπαδημητρίου, Π. Σιδηρόπουλος, Δ. Μιχαλάκης, Μ. Χαμόγλου, Ι. Κάγκαλου Φορέας Διαχείρισης Περιοχής Οικοανάπτυξης Κάρλας

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερμικές αντλίες θερμότητας και βιομάζα

Γεωθερμικές αντλίες θερμότητας και βιομάζα Γεωθερμικές αντλίες θερμότητας και βιομάζα Καλλιακούδη Κωνσταντίνα Μηχανολόγος Μηχανικός Ε.Μ.Π, M.sc Εισαγωγή Οι εναλλακτικοί τρόποι ζωής (στις ανταλλαγές αγαθών, στο κίνημα «χωρίς μεσάζοντες», στις επιλογές

Διαβάστε περισσότερα

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου»

«Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Oρθολογική διαχείριση των υδατικών πόρων του Π.Σ. Βόλου και της ευρύτερης περιοχής του Πηλίου» «Απόψεις, Επισημάνσεις και προτάσεις του ΤΕΕ Μαγνησίας» ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Άνιση χωρική και χρονική κατανομή

Διαβάστε περισσότερα

Δόμηση με χώμα. Εφαρμογές - κατασκευαστικά θέματα. Πολ. Μηχανικός Ε.Μ.Π. ΔΟΜΗΣΗ ΜΕ ΧΩΜΑ EΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΤΑΒΟΥΤΑΣ

Δόμηση με χώμα. Εφαρμογές - κατασκευαστικά θέματα. Πολ. Μηχανικός Ε.Μ.Π. ΔΟΜΗΣΗ ΜΕ ΧΩΜΑ EΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΑΤΑΒΟΥΤΑΣ Δόμηση με χώμα Εφαρμογές - κατασκευαστικά θέματα Κών/νος Καταβούτας Πολ. Μηχανικός Ε.Μ.Π. EΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ Μηχανικοί της Γης Μηχανικοί της Γης και δόμηση με χώμα Μαιος 2010 Αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοστό απόδοσης. Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση

Ποσοστό απόδοσης. Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση Ποσοστό απόδοσης Ποιοτικός παράγοντας για την φωτοβολταϊκή εγκατάσταση Περιεχόμενα Το ποσοστό απόδοσης είναι ένα από τα σημαντικότερα μεγέθη για την αξιολόγηση της αποδοτικότητας μίας φωτοβολταϊκής εγκατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4Α3Υ0-4 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕ.ΚΑ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ. Αθήνα, 23-06-2011 Αρ. Πρωτ.: ΟΙΚ.

ΑΔΑ: 4Α3Υ0-4 ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕ.ΚΑ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ. Αθήνα, 23-06-2011 Αρ. Πρωτ.: ΟΙΚ. - 1 - ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΕ.ΚΑ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΥΔΑΤΩΝ Δ/ΝΣΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Αθήνα, 23-06-2011 Αρ. Πρωτ.: ΟΙΚ.145447 Ταχ. Δ/νση: Ιατρίδου 2 & Κηφισίας 124 Ταχ. Κωδ.: 11526 Αθήνα Πληρ.:

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας

Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΓΕΩΘΕΡΜΙΚΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΟΝ ΑΓΡΟ ΙΑΤΡΟΦΙΚΟ ΤΟΜΕΑ Ν. Κολιός Γεωλόγος ρ. Γεωθερµίας Ι.Γ.Μ.Ε. Σε σχέση µε τις υπόλοιπες Α.Π.Ε., η γεωθερµική ενέργεια παρουσιάζει την υψηλότερη εγκατεστηµένη

Διαβάστε περισσότερα

Το πλημμυρικό πρόβλημα του Διακρατικού Ποταμού Άρδα

Το πλημμυρικό πρόβλημα του Διακρατικού Ποταμού Άρδα Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων Το πλημμυρικό πρόβλημα του Διακρατικού Ποταμού Άρδα Φώτης Π. Μάρης Επικ. Καθηγητής.Π.Θ. 2 Ο Διακρατικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ Ν. ΠΑΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΑΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ

ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ Ν. ΠΑΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΑΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ ΥΔΡΕΥΣΗΣ Ν. ΠΑΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΚΑΙΩΝ ΕΡΓΩΝ ΓΙΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΗ ΥΔΡΟΔΟΤΗΣΗΣ Παναγ. Γρ. Μαρκαντωνάτος, Δρ Πολιτικός Μηχανικός-Υγιεινολόγος, PhD, MSc Ποντοηρακλείας 15, 115 27 Αθήνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΟΜΒΡΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΑΝΑΡΓΥΡΟΥΣ & ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΟΔΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΟΜΒΡΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΑΝΑΡΓΥΡΟΥΣ & ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΟΔΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΘΗΝΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΘΕΜΑ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΟΜΒΡΙΩΝ ΥΔΑΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΑΝΑΡΓΥΡΟΥΣ & ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΟΔΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ 1.0 ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΕΝΤΟΛΕΣ Αντικείμενο της παρούσας Τεχνικής

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ

Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 31 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΡΜΟΜΟΝΩΤΙΚΗΣ ΣΤΡΩΣΗΣ ΣΤΑ ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΚΤΙΡΙΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ASHRAE ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Δημήτρης Αραβαντινός αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων

Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων Εναλλακτική Διαχείριση Αγροτοβιομηχανικών & Κτηνοτροφικών Αποβλήτων Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής Εργαστήριο Διαχείριση Στερεών Υπολειμμάτων & Υγρών Αποβλήτων Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΠΙΩΝ: Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Αγαπητοί κυρίες και κύριοι, Η διαφορετικότητα των φυσικών και ανθρώπινων συνθηκών ορίζει τα τοπία των περιοχών μας. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ»

«ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Εισηγητής: Σωκράτης Φάμελλος Χημικός Μηχανικός MSc Διευθυντής Τοπικής Ανάπτυξης, ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΑΕ Οι υδατικοί πόροι αποτελούν βασική παράμετρο της αναπτυξιακής διαδικασίας και της

Διαβάστε περισσότερα

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

Επίσηµη Εφηµερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 1.8.2014 L 230/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 834/2014 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 22ας Ιουλίου 2014 για τη θέσπιση κανόνων σχετικά με την εφαρμογή του κοινού πλαισίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΕΥΧΟΣ ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΣΜΟΥ Στο τεύχος αυτό, γίνεται μία όσο το δυνατόν λεπτομερής προσέγγιση των γενικών αρχών της Βιοκλιματικής που εφαρμόζονται στο έργο αυτό. 1. Γενικές αρχές αρχές βιοκλιματικής 1.1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας

Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας Δύο χώρες της Βόρειας Θάλασσας ΟΛΛΑΝΔΙΑ Έκταση: 3 φορές μικρότερη από την Ελλάδα. Πληθυσμός: 1,5 φορές μεγαλύτερος από τον ελληνικό. H Ολλανδία έχει μεγάλο μήκος ακτών και μικρό βάθος προς την ηπειρωτική

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) 1. Εγκαίνια του Εκθεσιακού Μουσειακού Χώρου «Κούλλης Μιχαήλ»

Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) 1. Εγκαίνια του Εκθεσιακού Μουσειακού Χώρου «Κούλλης Μιχαήλ» Εκδηλώσεις από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων l Της Μαρίας Ματθοπούλου Ποστεκκή Εκτελεστικής Μηχανικού Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων Το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) υπάγεται στο Υπουργείο Γεωργίας Φυσικών Πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο)

Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο. Αιγαίο) Η οδηγία για τα νερά κολύμβησης και η επίδραση της μυδοκαλλιέργειας στην ποιότητα νερών του Θερμαϊκού κόλπου (Βόρειο Αιγαίο) Δρ. Σοφία Γαληνού-Μητσούδη Αλεξάνδρειο ΤΕΙ Θεσσαλονίκης Τμήμα Τεχνολογίας Αλιείας

Διαβάστε περισσότερα