ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ - ΔΙΑΤΜΗΜΑΤIΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ» Η ΑΡΧΑΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ QANAT Επιβλέπων: Ν. Μαμάσης ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ Παπανικολάου Αθανάσιος Αθήνα, Οκτώβριος 2009

2 Σελίδα 1

3 «Η ανθρωπότητα δεν προσδιορίζεται από όσα δημιουργεί, αλλά από όσα επιλέγει να μην καταστρέψει» 1 1 Edward Osborne Wilson, Αμερικάνος βιολόγος Σελίδα 2

4 Η παρούσα εργασία σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της φοίτησής μου στο ΔΠΜΣ «Επιστήμη και Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» του ΕΜΠ. Η επιλογή της έγινε λόγω του προσωπικού μου ενδιαφέροντος να μάθω περισσότερα για την τεχνογνωσία αρχαίων πολιτισμών και ιδιαίτερα της τεχνολογίας των Qanats. Δεν σχετίζεται τόσο με την έρευνα όσο με τη συλλογή και επεξεργασία υπαρχόντων στοιχείων, όμως θεωρώ ότι είναι μείζονος σημασίας γιατί η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να προσφέρει σήμερα στον αγώνα ενάντια στην απερήμωση αλλά και στην διατήρηση και σωστή διαχείριση των υπογείων υδάτων. Είναι γεγονός ότι δεν προέκυψαν σημαντικά προβλήματα στην ολοκλήρωση τούτης της εργασίας, μάλλον λόγω της θεωρητικής της φύσης. Πρέπει να αναφερθεί ότι η τεχνολογία των Qanats όσο απλή είναι σαν σκέψη, κατασκευή και λειτουργία τόσο σημαντική είναι για τις ζωές των ανθρώπων σε άνυδρα κλίματα και ξηρές περιοχές. Τέλος, θα ήθελα να αναφερθώ στο μέγεθος της συνεισφοράς των συγγραφέωνερευνητών των έργων αυτών, χωρίς τη συμβολή των οποίων, η ολοκλήρωση της παρούσας εργασίας θα ήταν από κάθε πλευρά αδύνατη. Εκτός από αυτούς, θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα τον επιβλέποντα καθηγητή μου κ. Νίκο Μαμάση για την ευκαιρία που μου έδωσε να ασχοληθώ με αυτή τη μελέτη, την καλή του διάθεση να με βοηθήσει, λύνοντας τις απορίες μου καθ όλη τη διάρκεια της και γενικά την πολύτιμη καθοδήγησή του μέχρι την ολοκλήρωσή της. Σελίδα 3

5 Περιεχόμενα Περίληψη.. 6 Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή Σκοπός Διάρθρωση Εργασίας Γενικά Στοιχεία Κεφάλαιο 2 Ιστορικά Στοιχεία Αρχαία ιστορία των Qanats Ιστορική Διασπορά της Τεχνολογίας των Qanats Οι Κανονισμοί του Νερού τα Αρχαία Χρόνια.. 19 Κεφάλαιο 3 Ανάλυση της Τεχνολογίας Ξηρές και Άγονες Περιοχές( παράδειγμα Ιράν ) Τρόποι Διαχείρισης Υδατικών Πόρων στα Ξηρά Κλίματα Διαχείριση Επιφανειακής Ροής Διαχείριση Υπόγειας Ροής Βασικές Ιδέες ως προς την Ανακάλυψη των Qanats Εξέλιξη των Qanats Άλλες Χρήσεις της Τεχνολογίας Κοινωνικό-οικονομικές Παράμετροι Περιβαλλοντική Επίδραση Qanat Κεφάλαιο 4 Κατασκευή Κατασκευή-εκσκαφή.. 52 Σελίδα 4

6 4.2 Διαχείριση Ύδατος των Qanats Ευθυγράμμιση Υπόγειων Σηράγγων Γεωλογικοί Παράγοντες Αλλουβιακές Αποθέσεις στα Ξηρά Κλίματα Χαρακτηριστικό Παράδειγμα Πεδιάδα Abarkoh στο Ιράν. 65 Κεφάλαιο 5 Τα Qanats Σήμερα Τυπικά Παραδείγματα Qanat στην Ευρώπη Το Qanat της Ocaña στο Toledo της Ισπανίας Το σύστημα υδρομάστευσης της Αγίας Παρασκευής Χορτιάτη Υδρομαστευτικά έργα τύπου Qanat στην επαρχία Φυλλίδας Σερρών Η Τεχνολογία Qanat Σήμερα σε Παγκόσμια Κλίμακα.. 77 Κεφάλαιο 6 Συμπεράσματα 80 Παραρτήματα 83 Βιβλιογραφία. 86 Σελίδα 5

7 Περίληψη Ο σύγχρονος πολιτισμός, όπως τον ξέρουμε σήμερα, δεν είναι το προϊόν της μεγαλοφυΐας ενός μόνου έθνους. Στην πραγματικότητα, για να επιτύχουμε ότι έχουμε σήμερα, οι κληρονομιές και οι συνεισφορές πολλών εθνών έχουν παίξει το ρόλο τους. Μπορούμε να παρομοιάσουμε το σημερινό πολιτισμό με ένα δοχείο στο οποίο σχεδόν κάθε έθνος του κόσμου, είτε εκλιπόν είτε ζωντανό, έχει ρίξει το μερίδιό του. Η εργασία αυτή εστιάζει σε ένα κλασσικό παράδειγμα της συνεισφοράς της αρχαίας γνώσης και σοφίας στο σήμερα. Η τεχνολογία του Qanat αποτέλεσε για τους κατοίκους της Μέσης Ανατολής που ζούσαν σε άνυδρες και ξηρές περιοχές το βασικότερο μέσο για την επιβίωσης τους. Το Σελίδα 6

8 εντυπωσιακό στοιχείο που τη κάνει να ξεχωρίζει είναι το γεγονός ότι γρήγορα ξεπέρασε τα όρια της περιοχής που ανακαλύφθηκε και επεκτάθηκε σε ολόκληρο τη γη, από την Κίνα μέχρι το Περού της Νοτίου Αμερικής. Αυτή τη μεγάλη διασπορά της τεχνολογίας βοήθησε η λειτουργικότητά της και η εύκολη αν και κοπιαστική κατασκευή τους. Εξάλλου σήμερα σε κράτη όπως το Ιράν, πολλά Qanats είναι σε λειτουργία παρέχοντας πολλά δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερό κάθε χρόνο. Όμως σήμερα ο αριθμός των ενεργών Qanat παγκόσμιος είναι σε πτώση. Οι γεωτρήσεις και η ανάγκη του ανθρώπου για γρήγορη πρόσβαση σε νερό έχουν στρέψει το ενδιαφέρον από την κατασκευή Qanat. Αποτέλεσμα αυτής της διαφοροποίησης σε αυτές τις περιοχές είναι η πτώση της στάθμης του υπόγειου υδροφόρου με κίνδυνο να εμφανιστούν αλλαγές στα οικοσυστήματα της περιοχής αλλά και στην δομή των κοινοτήτων. Abstract Modern civilization, as we knew it today, is not the product of the genius of one sole nation. In fact, to achieve what we have today, the legacies and contributions of many nations have played their part. We can, indeed, liken the present civilization to a pot into which almost every nation of the world, whether extinct or alive, has thrown its share. This paper focuses on a classic example of the contribution of ancient knowledge and wisdom in today. The technology of Qanat for the residents of Middle East who lives in arid and regions was one of the basic means for survival. The striking element which makes it special is that it quickly surpassed the limits of the area where it was discovered and spread throughout the land, from China to Peru in South America and from Morocco to Spain. This dispersal of technology was helped by the functionality and the intelligence of this technology. Also today in countries like Iran, many Qanats supply several billion cubic meters of water annually. But today the number of active Qanats worldwide are in decline. The drilling and the human need for quick access to water have turned their interest from the construction of Qanat. The result of this diversification in these areas is the decline in the level of groundwater. So there is the risk of changes in ecosystems and also in the structure of communities. Σελίδα 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Σκοπός Διάρθρωση Εργασίας Ο αντικειμενικός σκοπός της εργασίας είναι η ενδελεχής έρευνα πάνω στην τεχνολογία των Qanats μέσα στο πέρασμα των αιώνων αλλά και η ανάλυσή των δυνατοτήτων της. Τα Qanats ορίζουν την ανάγκη των ανθρώπων να επιβιώσουν σε άνυδρα κλίματα και να δημιουργήσουν βιώσιμες κοινωνίες μέσα σε ερήμους. Η συγκεκριμένη τεχνολογία, με τα θετικά και αρνητικά της, ευνόησε τη δημιουργία αγροτικών κοινωνιών σε δύσκολες περιοχές από αρχαιοτάτων χρόνων ενώ σε πολλές από αυτές πολλά Qanats σώζονται μέχρι σήμερα. Εκτός από το κεφάλαιο αυτό, το πρώτο, όπου παρουσιάζονται ορισμένα στοιχεία γενικού προσανατολισμού, ακολουθούν άλλα πέντε κεφάλαια που το ένα συμπληρώνει το άλλο και όλα μαζί αποτελούν αυτή την εργασία. Πιο αναλυτικά : Σελίδα 8

10 Κεφάλαιο 2. Παρουσιάζεται μια ιστορική αναδρομή όσον αφορά την κατασκευή και διασπορά της τεχνολογίας των Qanats στον κόσμο Κεφάλαιο 3. Γίνεται ανάλυση της λειτουργίας και εξέλιξης των Qanats αλλά και μια παρουσίαση των περιοχών στις οποίες αναπτύχθηκε. Αυτή η ανάλυση στηρίζεται τόσο σε γεωγραφικούς όσο και σε κοινωνικο-οικονομικούς παράγοντες. Κεφάλαιο 4. Παρουσιάζεται αναλυτικά η κατασκευή των Qanats Κεφάλαιο 5. Δίνεται μια ιδέα από την παρουσία της τεχνολογίας σήμερα. Επίσης υπάρχει και η σημαντική ενότητα που αφορά την Ελλάδα και την ύπαρξη Qanat σε αυτή Κεφάλαιο 6. Είναι ο επίλογος της εργασίας. Περιλαμβάνει την επεξεργασία των αποτελεσμάτων της έρευνας και παρουσιάζει συμπεράσματα και πιθανές προοπτικές. 1.2 Γενικά Στοιχεία Η τεχνολογία που σχετίζεται με την κατασκευή και τη χρήση των Qanat είναι μια μέθοδος που έχει υιοθετηθεί από τα αρχαία χρόνια ώστε να είναι εφικτή η εκμετάλλευση των υπόγειων υδάτινων πόρων στις ξηρές και ημι-άγονες περιοχές. Κατά αυτόν τον τρόπο οι υδάτινοι πόροι παρουσιάστηκαν στην επιφάνεια με τη βοήθεια μη μηχανικών τρόπων, καθώς όλη η λογική των Qanat(εικόνα 1) στηρίζεται μόνο στη βαρύτητα. Οι τεχνικές ή η εφεύρεση των Qanats ισχυροποιήθηκε τόσο πολύ έτσι ώστε αυτή η τεχνική συνδέθηκε αργότερα με την επιστήμη της υδρολογίας. Το Qanat λογίζεται ακόμα και σήμερα ως ένας από τους κύριους τρόπους για την άρδευση και τη γεωργική ανάπτυξη όχι μόνο στα οροπέδια του Ιράν, όπου και χρησιμοποιείται εκτενώς, αλλά και σε άλλες χώρες όπως η Κίνα και το Αφγανιστάν. Στις περισσότερες περιπτώσεις εντούτοις, τα Qanats είναι περισσότερο από ένας τρόπος χρησιμοποίησης των υπόγειων νερών. Αντιπροσωπεύουν ένα μοναδικό και εξεζητημένο σύστημα που επεξηγεί τη χρήση σοφίας και της εξειδικευμένης γνώσης στη βιώσιμη Σελίδα 9

11 διαχείριση του εδάφους, του νερού, και της γεωργικής βιοποικιλότητας. Όπως, επίσης, και την ισχυρή συλλογική εργασία, αλλά και τις βιώσιμες γεωργικές κοινότητες. Η ανακάλυψη και διάδοση των Qanat κατάφερε με λίγα λόγια: Τη χρήση των πόρων υπόγειου νερού σύμφωνα με την υπάρχουσα ικανότητα. Τη βιώσιμη χρήση των υδάτινων πόρων. Την αποτροπή της ερήμωσης και Βιώσιμο πόσιμο νερό για τους αστικούς και αγροτικούς κατοίκους. Αυτή τη στιγμή, πολλοί παράγοντες απειλούν τα συστήματα Qanat παγκοσμίως. Οι κλιματικές αλλαγές και ο συνεχώς αυξανόμενος κίνδυνος της ερήμωσης, της υπεράντλησης των υδάτινων πόρων, καθώς επίσης και οι ανεπαρκείς πολιτικές έχουν συμβάλει προς την υποβάθμιση του έξυπνου συστήματος της κατασκευής Qanat αλλά και της συντήρησης αυτού. Υπάρχει έτσι μια επείγουσα ανάγκη για την προστασία και την αναγέννηση του υπάρχοντος δικτύου των συστημάτων Qanat για την περαιτέρω στήριξη των υδάτινων πόρων και της γεωργική βιοποικιλότητα στις ξηρές περιοχές του κόσμου. Σελίδα 10

12 Εικόνα 1, Τυπική διατομή ενός Qanat ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2.1 Αρχαία Ιστορία των Qanats Ήδη από την εποχή της συγκρότησης των πρώτων εκτεταμένων οργανωμένων οικισμών, εμφανίστηκε επιτακτική η ανάγκη για αποτελεσματική υδροδότησή τους. Το γεγονός αυτό οδήγησε στην επινόηση και κατασκευή συχνά πολύπλοκων και εκτεταμένων υδρομαστευτικών και υδρευτικών εγκαταστάσεων. Ένας ιδιαίτερα αποτελεσματικός τρόπος υδροδότησης είναι η υδρομάστευση του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και η μεταφορά του νερού με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης στο επίπεδο του οικισμού. Πρόκειται για το σύστημα που στη διεθνή βιβλιογραφία είναι γνωστό με τον αραβικό όρο qanat (από την ασσυριακή λέξη qanu, που σημαίνει καλάμι). Σελίδα 11

13 Το qanat είναι ένα σύστημα υπόγειων στοών και αγωγών, με τη βοήθεια των οποίων υδρομαστεύεται ο υπόγειος υδροφόρος ορίζοντας, το νερό του οποίου μεταφέρεται στην επιφάνεια με τη βοήθεια της φυσικής κλίσης. Απαιτείται δηλαδή ο οικισμός να βρίσκεται κοντά σε φυσική πλαγιά, αλλά και να υπάρχει η ευνοϊκή για το έργο γεωμορφολογία, που είναι τα πετρώματα με υδροπερατά συστατικά. Στο ανώτερο τμήμα της πλαγιάς κατασκευάζεται το λεγόμενο μητρικό ή ερευνητικό πηγάδι για τον εντοπισμό του υδροφόρου ορίζοντα. Το βάθος του φρέατος αυτού μπορεί να κυμαίνεται από 5 μέχρι και 300 μ. Από αυτό το ψηλότερο σημείο του qanat, όπου βρίσκεται η πηγή του νερού που θα μεταφερθεί, ξεκινούν οι σήραγγες και (κατόπιν, σε μεγαλύτερα βάθη) οι κλειστοί αγωγοί του νερού, που καταλήγουν στον υποχρεωτικά χαμηλότερα ευρισκόμενο οικισμό. Η κλίση τους οπωσδήποτε μικρότερη από αυτήν της πλαγιάς, ώστε κάποια στιγμή να φτάνουν στην επιφάνεια κατά κανόνα δεν υπερβαίνει το 5. Το νερό συχνά ρέει σε ένα ρείθρο, ενώ όλος ο υπόλοιπος χώρος εξυπηρετεί την ανάγκη της πρόσβασης από τον άνθρωπο για λόγους συντήρησης. Στην αρχή της πορείας των σηράγγων, οι οποίες μπορεί να είναι απλώς ανοιγμένες στο υπέδαφος ή να φέρουν τοιχοποιία, διανοίγονται και άλλα φρεάτια ποικίλου βάθους, με σκοπό την εκχωμάτωση και τον εξαερισμό του συστήματος όταν κατασκευάζεται και τη συντήρησή του για όσο καιρό λειτουργεί. Το qanat θεωρείται περσική (κατά την επικρατέστερη άποψη) ή αρμενική επινόηση, που με βάση τα σωζόμενα αρχαιολογικά στοιχεία χρονολογείται το αργότερο στον 8 ο αιώνα π.χ. Η άρδευση εθεωρείτο καλή πράξη στα μάτια της θεότητας Aura-Mazda στο ιερό βιβλίο Αβέστα των αρχαίων Περσών. Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως οι βασιλιάδες Αχαιμενίδες χορήγησαν απαλλαγή από το φόρο ιδιοκτησίας για πέντε γενεές σε οποιοδήποτε άτομο που έκανε ένα κομμάτι της ερήμου να καταστεί καλλιεργήσιμο μέσω της κατασκευής ενός συστήματος άρδευσης. Τεχνικά, το νερό άρδευσης μπορούσε να ληφθεί από φράγματα, υπόγεια κανάλια (Qanats), και φρεάτια (Chah). Το σύστημα Qanat εφευρέθηκε από τους ανθρώπους του ηπειρωτικού σημερινού Ιράν. Σήμερα τα Qanats είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα του ιρανικού τοπίου. Σελίδα 12

14 Στα ανατολικά μέρη του σημερινού Ιράν όπου το Qanat πρωτοκατασκευάστηκε, καλείται συχνά Kahriz που είναι μια διπλή λέξη (Kah σημαίνει άχυρο και Riz σημαίνει ρίχνω) 2, επειδή συνήθιζαν να ρίχνουν άχυρα στο Qanats για να υπολογίσουν πόσο γρήγορη είναι η μετακίνηση του νερού στα φρεάτια καθώς και για τις εργασίες επισκευής μιας και το άχυρο θα κάλυπτε μερικώς τα κενά στις πλευρές των υπόγειων καναλιών. Στα δυτικά μέρη του Ιράν το Kahriz καλείται Qanat. Αν και το περσικό σύστημα Qanat είναι τέτοιας μεγάλης ηλικίας, ήταν κατά πολύ η πιο αξιόπιστη πηγή υδροληψίας μέχρι 20 χρόνια πριν καθώς το 75% όλου του νερού που χρησιμοποιήθηκε στο Ιράν προήλθε από Qanats.Ο W.Benisson, μια αυθεντία σε αυτό το θέμα είναι πεπεισμένος ότι το σύστημα Qanat είναι αναμφισβήτητα η «πιο εξαιρετική μέθοδος για την ανάπτυξη του υπόγειου νερού». Εξάλλου ο C.F.Tolman, στο βιβλίο του «Οι μεγαλύτερες εγκαταστάσεις παροχής νερού κατά την αρχαιότητα», καλεί τα Qanats ως «ένα από τα μέγιστα επιτεύγματα για τη λήψη του νερού στους αρχαίους χρόνους.» Το νερό υπήρξε από πάντα σημαντικός (πρωτεύον) παράγοντας στην ιστορία των αρχαίων πολιτισμών της Μέσης Ανατολής. Σύμφωνα με τον Έλληνα ιστορικό Ηρόδοτο η τέχνη της κατασκευής των Qanat ανήκει στην περίοδο των Αχαιμενιδών ( π.χ.) περίπου 2500 χρόνια πριν. Το αρχαιότερο Qanat παγκοσμίως ανακαλύφθηκε στα βόρεια του σημερινού Ιράν περίπου 3000 χρόνια πριν. Για χιλιάδες χρόνια, η έλλειψη νερού ήταν το σημαντικότερο πρόβλημα στις άνυδρες περιοχές της Μέσης Ανατολής. Οι περιοχές αυτές βρίσκονται στην ξηρή ζώνη του κόσμου όπου η μέση βροχόπτωση είναι περίπου 240 mm/έτος, δηλ., περίπου ένα τρίτο της παγκόσμιας μέσης βροχόπτωσης των 840 mm το χρόνο. Επιπλέον, αυτό το ποσό βροχόπτωσης δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένο στο χώρο και χρόνο. Σε αυτές τις περιοχές δεν υπάρχει αρκετό νερό για τους ανθρώπους, τις χρήσεις γεωργίας και το πότισμα των ζώων, το οποίο ανάγκασε τον πληθυσμό να χρησιμοποιεί τα διαθέσιμα ποσά πολύ προσεκτικά. Οι κάτοικοι αυτών των περιοχών,λοιπόν, ανέπτυξαν διάφορες αποδοτικές προσεγγίσεις για να κερδίσουν, αποθηκεύσουν και χρησιμοποιήσουν το νερό από έως κα χρόνια πριν. Μερικές από αυτές τις προσεγγίσεις είναι και η τεχνολογία των Qanats. Κατά συνέπεια, το νερό και η έλλειψή του αποτελούν μια σημαντική πτυχή του πολιτισμού και της ιστορίας της Μέσης Ανατολής. Το νερό είναι 2 Khansari et al., 1998 Σελίδα 13

15 παρόν σε όλες τις πτυχές της ανθρώπινης ζωής των κατοίκων της των οποίων οι πεποιθήσεις, τα έθιμα και οι τελετές είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με αυτό. Σε πολλά μέρη, τα ερείπια και τα ιστορικά υπόλοιπα των αρχαίων υδάτινων κατασκευών και των αρδευτικών έργων, που χρονολογούνται από το έως το π.χ., μπορούν ακόμα να βρεθούν. Θεωρείται ότι οι εξελιγμένες δομές εκτροπής ύδατος και τα αρδευτικά έργα (με τα πρότυπα εκείνων των ημερών) αναπτύχθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία, από το π.χ. Οι μέθοδοι που εφευρέθηκαν με το χρόνο εξελίχθηκαν και βαθμιαία υιοθετηθήκαν από τις περιβάλλουσες περιοχές, ιδιαίτερα στη βόρεια Αφρική και στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με πολλές αναφορές, οι σημαντικότεροι πρώτοι πολιτισμοί που αναπτύχθηκαν βάσει της αρδευτικής γεωργίας ήταν στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής, ιδιαίτερα στην Αίγυπτο και τη Μεσοποταμία. Οι λαοί αυτών των πολιτισμών ήταν οι πρώτοι που κατανόησαν ότι, μεταξύ των στόχων που απαιτούνται για την αύξηση των συγκομιδών και την εξασφάλιση παραγωγής τροφίμων, η παροχή νερού ήταν ζωτικής σημασίας. Αυτό αποτέλεσε τα πρώτα βήματα της εκμετάλλευσης των υδάτινων πόρων για την άρδευση που αργότερα εξελίχθηκε στην τεχνολογία που ευθύνεται για την επιτυχία των μεγαλύτερων πολιτισμών της περιοχής. Οι ανθρωπολογικές μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι η παλαιότερη αρδεύσιμη γεωργία στην περιοχή της Εγγύς Ανατολής ασκήθηκε στην Αίγυπτο περίπου έτη π.χ., και είναι τόσο παλαιά όσο η πρακτική της γεωργίας της ίδιας. Αρχαίοι Αιγύπτιοι έχτισαν μεγάλες επίπεδες λεκάνες για την ανάπτυξη των καλλιεργειών κατά μήκος των οχθών του ποταμού Νείλου. Στην αιχμή των πλημμυρών, το νερό εκτρεπόταν φυσικά σε αυτές τις λεκάνες όπου αποθηκευόταν για 40 έως 60 ημέρες. Η τεχνική ήταν μάλλον πρωτόγονη και παθητική καθώς εξαρτιόταν από τις διακυμάνσεις των πλημμυρών του Νείλου, αλλά επέτρεψε την παραγωγή των χειμερινών καλλιεργειών. Το σύστημα εξελίχθηκε αργότερα και έδωσε αφορμή για την άρδευση λεκανών, μιας παραγωγικής προσαρμογής στη φυσική άνοδο και την πτώση του ποταμού. Οι αγρότες κατασκεύασαν δίκτυα χωμάτινων τραπεζών, παραλλήλων στον ποταμό και κάπως κάθετων σε αυτόν, διαμορφώνοντας λεκάνες διάφορων μεγεθών. Οι ρυθμισμένοι φράχτες θα κατεύθυναν το νερό της πλημμύρας σε μια λεκάνη, όπου θα καθόταν για έναν μήνα έως ότου να διαποτιστεί το χώμα. Κατόπιν το υπόλοιπο νερό θα αποχετευόταν σε μια καθοδικής κλίσης λεκάνη ή σε ένα κοντινό κανάλι, και οι αγρότες στη αποστραγγισμένη περιοχή θα φύτευαν τις καλλιέργειες τους. Σελίδα 14

16 Παρόμοιες τεχνικές έχουν χρησιμοποιηθεί επίσης στη Μεσοποταμία, περίπου έτη π.χ. Σε σχέση με την αρχαία Αίγυπτο, η παροχή νερού στη Μεσοποταμία γινόταν από τον Τίγρη και τον Ευφράτη που ήταν πολύ μικρότεροι του Νείλου. Τα καλλιεργήσιμα εδάφη ήταν πολύ επίπεδα και με προβλήματα κακής ποιότητας χώματος αλλά και αποξηραμένα, με σημαντικές πλημμύρες και υπερβολική ποσότητα αλάτων. Η κοιλάδα του Ευφράτη, είναι υψηλότερη από αυτή του Τίγρη. Έτσι παρείχε μια φυσική κλίση για άρδευση: το νερό του Ευφράτη χρησιμοποιήθηκε ως ανεφοδιασμός, ενώ ο ποταμός του Τίγρη ήταν ο αγωγό νερού. Τα πλημμυρισμένα εδάφη ενδιάμεσα χρησιμοποιήθηκαν για την ανάπτυξη των συγκομιδών. Στην περιοχή της βόρειας Αφρικής, όπως την Αίγυπτο, το Ιράν και το Ιράκ, στη διαχείριση ύδατος και στην άρδευση οι πρακτικές θεωρούνται πολύ αρχαίες. Θεωρείται ότι η ανάπτυξη της άρδευσης στη βόρεια Αφρική έχει επεκταθεί από τη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο μέσω της Μεσογείου κάτω από τον Καρθαγινικό (φοινικικό) πολιτισμό περίπου οκτώ αιώνες προ Χριστού και έπειτα στο νότο κάτω από τη ρωμαϊκή αυτοκρατορία ( π.χ.). Η εστίαση της διαχείρισης ύδατος από τους Ρωμαίους στην περιοχή ήταν στην εκμετάλλευση των υπαρχουσών πηγών ύδατος και της συλλογής του νερού των βροχοπτώσεων. Μερικές από τις δομές που αναπτύχθηκαν έχουν συντηρηθεί και χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα για σπιτικούς λόγους άρδευσης. Κατά τη διάρκεια της πρόωρης ισλαμικής περιόδου, η ευημερία της δυναστείας Abbasid με κέντρο της στη Βαγδάτη ( μ.χ.), αφορούσε εν μέρει και τη σωστή διαχείριση του ύδατος και της άρδευσης με την ανακαίνιση και την επέκταση όλων των υπαρχόντων σχεδίων άρδευσης. Το νερό άρδευσης φέρθηκε από τον Ευφράτη σε πέντε χωριστά σημεία και οδηγήθηκε μέσω παράλληλων καναλιών στις πεδιάδες στο νότο της Βαγδάτης. Οι Πέρσες άρχισαν την κατασκευή εξειδικευμένων συστημάτων για τα υπόγεια νερά στις ξηρές λεκάνες των βουνών του Ιράν και στη δυτική Περσία, τη βόρεια Μεσοποταμία και την ανατολική Τουρκία, περίπου έτη πριν 3.Το σύστημα που αναπτύχτηκε όπως έχει αναφερθεί ήταν το Qanat. Το σύστημα αυτό, λοιπόν, επέφερε την ευημερία στους χρήστες με την ανάπτυξη της αρδευόμενης γεωργίας. Επέτρεψε επίσης τη δημιουργία πολυάριθμων οάσεων σε περιοχές άνυδρες και ερημικές. 3 M. Javan, Dept. of Water Engin. Shiraz Univ., Shiraz, Iran Σελίδα 15

17 Εικόνα 2, Qanat στο Μεξικό 2.2 Ιστορική Διασπορά της Τεχνολογίας των Qanats Ιστορικά η διασπορά των qanat από την Περσία σε άλλες χώρες της περιοχής μπορεί να συνοψιστεί ως εξής 4 : (α) Κατά τη διάρκεια της περιόδου π.χ., όταν επεκτάθηκε η περσική κυριαρχία από τον Ινδό ποταμό στο Νείλο, η τεχνολογία των Qanat διαδόθηκε σε όλη την τότε 4 M. Maleki, Islamic Azad Univ., Science and Research Branch, Iran Σελίδα 16

18 Περσική αυτοκρατορία. Οι κυβερνήτες παρείχαν ένα σημαντικό κίνητρο για τους οικοδόμους Qanat και τους κληρονόμους τους δίνοντας τους την άδεια να διατηρήσουν τα κέρδη από τις πρόσφατα κατασκευασμένες μονάδες για πέντε γενεές. Κατά συνέπεια, το σύστημα επεκτάθηκε δυτικά από τη Μεσοποταμία στη Μεσόγειο, νότιος στην Αίγυπτο και ανατολικά της Περσίας στο Αφγανιστάν και μέσω του δρόμου του μεταξιού, σε οάσεις της κεντρικής Ασίας, και στο κινέζικο Turkistan. (β) Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκός-βυζαντινής εποχής (64 π.χ. σε 660 μ.χ.), μεγάλοι αριθμοί Qanat κατασκευάστηκαν στη Συρία, την Ιορδανία ενώ έπειτα διαδόθηκε προς την Ευρώπη, το Λουξεμβούργο, τη βόρεια Αφρική και την Κύπρο, τη Σικελία, την Ισπανία, τις Κανάριες νήσους, Ισπανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Αγγλία, και την Τσεχοσλοβακία. Οι Ρωμαίοι χρησιμοποίησαν επίσης Qanat ως υπόγεια μέρη των υδραγωγείων τους (aqueducts), όπως βεβαιώνεται από τα παραδείγματα του συστήματος «Qanataqueduct» στην Τυνησία και την Τουρκία. (γ) Η επέκταση του Ισλάμ βοήθησε σημαντικά στη διασπορά της τεχνολογίας, καθώς διαδόθηκαν τα Qanat δυτικά και πέρα από τη βόρεια Αφρική, στην Κύπρο και τη Σικελία. Η τεχνολογία του Qanat διαδόθηκε γρήγορα σε όλη τη Μέση Ανατολή και τη βόρεια Αφρική με πολλές φορές με διαφορετικά ονόματα, αλλά πάντα με τις βασικές αρχές να παραμένουν οι ίδιες(εικόνα 3). (δ) Qanat έχουν ανακαλυφθεί και στο Μεξικό και Περού. Ακόμα και σήμερα όμως δεν είναι γνωστό ποιος τα κατασκεύασε και αν δημιουργήθηκαν κατά τον αποικισμό των χωρών αυτών από τους Ισπανούς κονκισταδόρες το 1500 μ.χ. περίπου(εικόνα 4) Εικόνα 3, Διασπορά των Qanat σε Ευρώπη, Αφρική και Ασία Σελίδα 17

19 Εικόνα 4, Διασπορά των συστημάτων Qanat σε παγκόσμια κλίμακα Σελίδα 18

20 2.3 Οι Κανονισμοί του Νερού τα Αρχαία Χρόνια Οι πρώτοι γνωστοί κανονισμοί που αφορούσαν τη διαχείριση του νερού χρονολογούνται πίσω στην εποχή του Βαβυλωνίου βασιλιά Hammurabi ( π.χ.), με την επεξεργασία ενός κώδικα νόμου βασισμένου στους προηγούμενους Σουμέριους νόμους. Θεωρώντας τη σημασία συνεργασίας των αγροτών κρίσιμη στη διαχείριση της άρδευσης, για να εξασφαλίσει μια δίκαιη διανομή του ύδατος και για να αποφύγει τις συγκρούσεις, ο κώδικας εισήγαγε τρεις κύριες έννοιες σχετικές με τη διαχείριση του νερού άρδευσης: (α) αναλογική διανομή κατά την οποία ο αγρότης λαμβάνει το νερό αναλογικά προς το ποσό εδάφους όπου εργάζεται (β) καθορισμός της ευθύνης ενός μεμονωμένου αγρότη προς ολόκληρη την κοινότητα, με την προστασία των τμημάτων των δημόσιων καναλιών που βρίσκονται στην ιδιοκτησία του, δεχόμενος τους κοινοτικούς κανόνες αλλά και την ευθύνη για τυχόν ζημίες που προκαλούνται στους γείτονες εξ αιτίας αμέλειας ή κακοβουλίας και (γ) διανομή ύδατος και αστυνόμευση των συστημάτων άρδευσης ως συλλογική ευθύνη των δικαιούχων αγροτών. Αυτές οι έννοιες αποτέλεσαν τα θεμέλια της ανάπτυξης της άρδευσης στην περιοχή, αν και μερικοί απ' αυτούς έχουν παραμεληθεί κατά τη διάρκεια ορισμένων χρονικών περιόδων, πολλές χώρες επιστρέφουν σε αυτούς σήμερα ως τρόπο καλής διαχείρισης μέσω της συμμετοχής των αγροτών. Αυτοί οι πρόωροι υδατο-σχετικοί κανονισμοί ακολουθήθηκαν από έναν πλούτο άλλων νόμων, κατά περιόδους πολύ επιμελημένων και σύνθετων, σε όλη την περιοχή. Σαν κίνητρο για να ενθαρρυνθεί η κατασκευή των γεωργικών υδραυλικών έργων, οι Ρωμαίοι (περίπου το Π.Χ.) έδιναν τα εδάφη που αντέχουν τέτοιες εργασίες στους κληρονόμους των προσώπων που είχαν κατασκευάσει τέτοια έργα. Ομοίως, κατά τη διάρκεια της περιόδου Π.Χ., οι Πέρσες κυβερνήτες ενθάρρυναν τους οικοδόμους των Qanat και τους κληρονόμους τους να διατηρήσουν τα κέρδη από τις πρόσφατα κατασκευασμένες μονάδες για πέντε γενεές. Σελίδα 19

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΑΝΑΛΥΣΗ της ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ξηρές και Άγονες Περιοχές( παράδειγμα Ιράν ) Εικόνα 5, Μέση βροχόπτωση παγκοσμίως Ο οποιοσδήποτε παρατηρητής μπορεί να προβεί στο συμπέρασμα ότι οι περιοχές της Μέσης Ανατολής (Ιράν, Ιράκ, Σαουδ. Αραβία κλπ.) διακρίνονται για το ξηρό και άνυδρο κλίμα τους. Παρά την πολυμορφία πού διακρίνει αυτές τις περιοχές οι περισσότερες από τις χώρες αυτές δεν μπορούν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των κατοίκων τους σε ύδρευση και άρδευση. Η κατάσταση με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία τείνει να χειροτερεύσει. Με βάση μελέτες τη μέχρι το 2050 η κατά κεφαλήν παροχή ύδατος σε αυτές τις χώρες θα μειωθεί δραματικά 5. 5 The World Bank, Making the Most of Scarcity Accountability for Better Water Management Results in the Middle East and North Africa, Σελίδα 20

22 Στη Μέση Ανατολή με το πέρασμα των αιώνων αναπτύχθηκαν μερικοί πολύ σημαντικοί πολιτισμοί οι οποίοι άφησαν το στίγμα τους στα σημερινά κράτη όπως αυτά έχουν δημιουργηθεί. Όλοι αυτοί οι πολιτισμοί στήριξαν την μεγάλη τους άνθηση και στη σωστή και αειφόρο διαχείριση των υδάτινων πόρων. Εικόνα 6, πρόσβαση σε νερό ανά περιοχή Σύμφωνα με το διαθέσιμο πληροφοριών το συνολικό ποσό βροχόπτωσης του Ιράν είναι περίπου 400 δισεκατομμύρια μ³/έτος εκ των οποίων 320 δισεκατομμύρια μ³ εμφανίζονται στα βουνά και 80 δισεκατομμύρια μ³ εμφανίζονται στις πεδιάδες. Μεγαλύτερο μέρος αυτού του ύδατος είναι ακατάλληλο προς χρήση ενώ ρέει εδαφικά και φθάνει στο περσικό κόλπο στο νότο, την Κασπία θάλασσα στο Βορρά και στα ενδότερα της χώρας σε αλατούχες λίμνες ή εξατμίζεται από τα φράγματα και τις λίμνες. Όσον αφορά τα προβλήματα όπως η έλλειψη, η ξηρασία και η αλατότητα των νερών, οι άνθρωποι από τους παλιούς χρόνους έχουν προσπαθήσει να προσαρμοστούν, με τις όποιες δυσκολίες, στις ξηρές περιοχές με την εφεύρεση τεχνικών και την καθιέρωση μερικών συστημάτων διαχείρισης για το νερό. Οι τεχνικές που ίσχυσαν στις διαφορετικές περιοχές ήταν σχεδόν παρόμοιες όπως το σύστημα Qanat, το υδραγωγείο, η αποθήκη πάγου, ο υδρόμυλος, το φράγμα, η γέφυρα, κ.λπ. Αν και οι παραδοσιακοί υδάτινοι πόροι που διαχειρίζονται τα συστήματα ήταν βασικά όμοιοι, υπήρξαν μερικές διαφορές μεταξύ των όρων, των Σελίδα 21

23 κανόνων και των προσεγγίσεων στις αρχαίες κοινότητες στα διαφορετικά μέρη του Ιράν. Μερικά από αυτά τα συστήματα ονομάστηκαν ως Boneh, Haraseh, Sahra, Khish. Αυτά τα συστήματα συνδέθηκαν με τη διαχείριση ύδατος και εδάφους. Οι χώρες της Μέσης Ανατολής λόγω των συγκεκριμένων γεωγραφικών και τοπογραφικών συνθηκών τους έχουν ξηρό και άγονο κλίμα. Το εκτενές κεντρικό τμήμα του Ιράν για παράδειγμα έχει βροχόπτωση λιγότερο από 100mm το χρόνο και το μέσο ποσό βροχόπτωσης στο Ιράν είναι περίπου 240 mm/έτος. Το μέσο ποσό εξάτμισης στις ξηρές περιοχές του Ιράν είναι μεγαλύτερο από mm/έτος. Στις άγονες περιοχές η υγρή εποχή είναι από τον Ιανουάριο μέχρι τον Απρίλιο και η ξηρή περίοδος είναι από το Μάιο μέχρι τον Δεκέμβριο, εν τούτοις στις ξηρές περιοχές η ξηρή περίοδος είναι πολύ μεγαλύτερη. Εκτός από τα βόρεια και δυτικά μέρη του Ιράν, υπάρχουν μόνο μερικοί αιώνιοι ποταμοί στα ανατολικά και κεντρικά μέρη της χώρας, οι περισσότεροι εξ αυτών είναι εποχιακοί. Σε αυτούς τους ποταμούς υπάρχει απουσία ροής στις ξηρές περιόδους που μπορούν να περιλαμβάνουν 6 έως 10 μήνες του έτους. Σε αυτές τις περιοχές η βροχόπτωση έχει συνήθως μεγάλες διακυμάνσεις στο χώρο και χρόνο, έτσι κατά περιόδους εμφανίζονται έντονα φαινόμενα σε μια ή περισσότερες ημέρες, προκαλώντας πλημμύρες και καταστροφές των φυσικών πόρων και των ανθρώπινων κατασκευών. Αυτοί οι εποχιακοί ποταμοί εκβάλουν τελικά στις αλατούχες περιοχές, τις λίμνες και τα έλη ως χαμηλής ποιότητας και ακατάλληλο προς χρήση νερό. Η αύξηση του πληθυσμού και της απαίτησης για νερό έχει επιταχύνει την ερήμωση και την υποβάθμιση του εδάφους και έχει οδηγήσει στην καταστροφή των υδάτινων πόρων και την επιδείνωση στην ποιότητά της στις πρόσφατες δεκαετίες. Μερικά προβλήματα στις ξηρές περιοχές που οφείλονται στην έλλειψη ύδατος περιλαμβάνουν τη μείωση της στάθμης νερού λόγω της υπερβολικής άντλησης των υπόγειων νερών από τα υδροφόρα στρώματα, της αύξησης των επιπέδων αλατότητας ύδατος και χώματος λόγω της εκμετάλλευσης των βαθιών φρεατίων και της ερήμωσης, αλλά και της αύξηση των ασθενειών. Σελίδα 22

24 3.2 Τρόποι Διαχείρισης Υδατικών Πόρων στα Ξηρά Κλίματα Διαχείριση Επιφανειακής Ροής ΦΡΑΓΜΑΤΑ Τα φράγματα που στο Ιράν ονομάζονται «BAND» είναι μια κατασκευή που αποτρέπει ή ρυθμίζει τη ροή του νερού σε έναν ποταμό με σκοπό τη διατήρηση του νερού και τη χρήση αυτού κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδους. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα έγγραφα το Ιράν είναι ένας από τους αρχαίους πολιτισμούς πρωτοπόρων στην κατασκευή φραγμάτων. Υπάρχουν μερικά παλαιά μικρά και μεγάλα φράγματα ή τα λείψανά τους στις καλά επιλεγμένες κοιλάδες σε διαφορετικά μέρη του Ιράν που παρουσιάζουν υψηλή ικανότητα κατασκευής των αρχαίων λαών της περιοχής σε αυτόν τον τομέα Āb-Anbār Στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές λόγω υψηλής θερμοκρασίας στις ξηρασίας που εμφανίζεται σε 6 έως 10 μήνες ενός έτους, το ποσό εξάτμισης είναι πολύ υψηλό. Κατά συνέπεια η μείωση της εξάτμισης από την επιφάνεια είναι πολύ σημαντική για τη συγκέντρωση νερού σε δεξαμενές. Μια από τις παλαιότερες τεχνικές,για να συντηρηθεί το επιφανειακό ή το υπόγειο νερό,που έχουν χρησιμοποιήσει στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές είναι ένα κωνικό (domical) σπίτι που χτίζεται πάνω από μια δεξαμενή ή ένα πηγάδι σε μια συγκεκριμένη θέση στην έρημο ή πλησίον των κατοικημένων περιοχών. Αυτή η κατασκευή μειώνει την εξάτμιση έντονα και το νερό παραμένει εκεί για πολύ. Αυτό το νερό συχνά χρησιμοποιείται για κατανάλωση και το ζωικό κεφάλαιο(εικόνα 8). Σελίδα 23

25 Εικόνα 6, Āb-Anbār ΔΕΞΑΜΕΝΕΣ Σε άνυδρες και ημι-άγονες περιοχές υπάρχουν πολλά εποχιακά ποτάμια που είναι συχνά ξηρά και η ροή του νερού τους είναι περιορισμένη σε λίγες ημέρες κατά τη διάρκεια του έτους. Αυτά τα ποτάμια φθάνουν στις αλατούχες πεδιάδες ή καταλήγουν σε βάλτους και έτσι είναι άχρηστα. Από τα αρχαία χρόνια οι αγρότες έχουν φτιάξει δεξαμενές με απλά παραδοσιακά εργαλεία για την αποθήκευση νερού και το χρησιμοποιούν για άρδευση και για πότισμα των ζώων. Σελίδα 24

26 Band Sār Ένας από τους αρχαιότερους τρόπους για να χρησιμοποιηθεί το εφήμερο νερό των πλημμυρών στις ξηρές και ημι-άγονες περιοχές ήταν να κατασκευαστεί ένα εμπόδιο εκτροπής απέναντι από τη ροή πλημμυρών που ονομάστηκε ως «ζώνη SĀR». Σήμερα λόγω προβλημάτων αυτής της μεθόδου, η κατασκευή «της ζώνης SĀR» περιορίζεται σε μερικά μέρη του Ιράν ως συμπληρωματική άρδευση στα αγροτικά εδάφη. Εντούτοις αυτή η μέθοδος έχει μερικά πλεονεκτήματα, παραδείγματος χάριν οι αγρότες χρησιμοποιούν τα ιζήματα που φέρει το νερό των πλημμυρών ως λίπασμα στα αγροτικά εδάφη για να εμπλουτίσουν το χώμα με τα μεταλλεύματα ΓΕΦΥΡΕΣ Υπάρχουν πολλές γέφυρες σε όλες τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Μερικές από αυτές τις γέφυρες είναι τεχνικά αξιοπρόσεχτες λόγω του συγκεκριμένου σχεδίου τους. Αυτές οι γέφυρες έχουν κατασκευαστεί για τον πολύ σημαντικό σκοπό όπως η ρύθμιση της ροής ποταμών. Όταν εμφανίζεται μια πλημμύρα, ελέγχουν την ταχύτητα και τον όγκο του ύδατος και μειώνουν την αναταραχή του ποταμού(εικόνα 9). Εικόνα 7, Γέφυρα στο Εσφαχάν Σελίδα 25

27 3.2.2 Διαχείριση Υπόγειας Ροής Στη Μέση Ανατολή οι αρχαίοι πολιτισμοί υπήρξαν πρωτοπόροι στη διαχείριση και τη χρησιμοποίηση υπόγειου νερού. Υπάρχουν διάφορες τεχνικές που έχουν εφευρεθεί και έχουν αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια των ετών. Μερικές από αυτές τις τεχνικές είναι και το σύστημα Qanat το οποίο και διαδόθηκε σε όλο τον κόσμο. Λόγω του ξηρού κλίματος και της έλλειψης νερού επιφάνειας στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές, το υπόγειο νερό έχει παίξει πού σημαντικό ρόλο στη ζωή των ανθρώπων. Μερικές από τις τεχνικές στην εκμετάλλευση υπόγειου νερού περιγράφονται στη συνέχεια: ΣΥΣΤΗΜΑ QANAT Το σύστημα Qanat είναι το αριστούργημα των αρχαίων λαών της Μ.Ανατολής στη χρησιμοποίηση υπόγειου νερού από περίπου έως έτη πριν. Το Qanat μπορεί να οριστεί ως «μορφή υπόγειου υδραγωγείου ή κάτω από την επιφάνεια καναλιού που κατασκευάζεται για να συλλέξει τα υπόγεια νερά και να τα κατευθύνει μέσω μιας ήπιας κλίσης υπόγειου αγωγού στα κανάλια επιφάνειας που παρέχουν το νερό στους γεωργικούς τομείς» 6. Ένα σύστημα Qanat αποτελείται από μια υπόγεια σήραγγα, ένα κύριο ή μητρικό πηγάδι, μερικούς κάθετους άξονες, και μια λιμνοδεξαμενή αποθήκευσης. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία και τη βιβλιογραφία, αυτή η τεχνολογία ξεκίνησε από την περιοχή του σημερινού Ιράν και διαδόθηκε σε περισσότερες από 34 χώρες. Το σύστημα Qanat έχει κληθεί με διάφορα ονόματα στις διαφορετικές περιοχές. Μερικά από αυτά είναι Qunat, Qonant, Khanat, Kariz, Karez, Falaj, Afalaj, κ.λπ. Υπάρχουν σήμερα, περίπου Qanats με παροχή περίπου 7.5 δισεκατομμυρίων κυβικά μέτρα το χρόνο. Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι μερικά από τα μη λειτουργικά Qanats έχουν επισκευαστεί και έχουν ανακαινιστεί. Δυσκολίες στη συντήρηση και τον καθαρισμό των Qanats αλλά και κοινωνικοοικονομικά προβλήματα, απειλούν την αειφορία των Qanats μακροπρόθεσμα. Μερικά από το γνωστότερα και πιο χαρακτηριστικά Qanats αναφορικά είναι τα: 6 Lightfoot, 1996 Σελίδα 26

28 (α) Zavareh Qanat, με βάθος 350 μ στο κύριο πηγάδι, χρονολογείται περίπου χρόνια πριν (β) Bidokht Qanat, στην περιοχή Gonabad με χρόνια παλαιότητας, με βάθος 350 μ, και παροχή 150 L/sec (γ) Keykhosro Qanat, στην περιοχή Bejestan, με 70 χλμ μάκρος υπόγειων σηράγγων και βάθος 400m (δ) Kerman Qanat, στην περιοχή Kerman με 40 χλμ. μάκρος υπόγειων σηράγγων, και παροχή 20 L/sec (ε) Chogha Zanbil Qanat με εγκατάσταση καθαρισμού ύδατος ηλικίας τουλάχιστον ετών (στ) sadr-abad Qanat, στην επαρχία Yazd του Ιράν με μήκος 70 χλμ ΣΥΣΤΗΜΑ Kii Το σύστημα Kii δεν είναι τόσο διαδεδομένο όσο το Qanat, αν και φαίνεται πως είναι παλαιότερο από το σύστημα Qanat. Το Kii έχει κατασκευαστεί για σκοπούς άρδευσης στα κεντρικά μέρη του Ιράν, γύρω από την περιοχή του Ισφαχάν, σε περιοχές όπου η στάθμη του νερού ήταν κοντά στην επίγεια επιφάνεια με διαφορά περίπου 1μ. Σε αυτήν την περιοχή οι αγρότες είχαν αρχίσει να ανασκάπτουν τα χαμηλότερα μέρη του εδάφους οριζόντια προς τα υψηλότερα μέρη ως ανοικτό κανάλι έως ότου να φθάσουν στη στάθμη του υπόγειου υδροφορέα. Κατόπιν διεύρυναν το κανάλι σε ένα κατάλληλο μέγεθος. Τελικά η κύρια σήραγγα του Kii επεκτεινόταν και εκβαθυνόταν αρκετά προκειμένου να παρέχει αρκετό όγκο νερού. Το υπόγειο νερό, ρέοντας μέσα σε αυτό το κανάλι μεταβιβαζόταν στην περιοχή άρδευσης, επειδή το επίπεδο στάθμης νερού είναι κοντά στην επιφάνεια. Αν και η κατασκευή αυτού του συστήματος είναι απλή και γρήγορη, έχει πολύ σημαντικούς περιορισμούς οι οποίοι και προκάλεσαν την εξάλειψη του συστήματος Kii. Προβλήματα όπως η ξηρασία και η κατασκευή γεωτρήσεων που οδήγησαν στη μείωση της στάθμης του νερού, οι δυσκολίες συντήρησης, και η υψηλή εξάτμιση των επιφανειακών υδάτων στο ανοικτό κομμάτι των καναλιών ελαχιστοποίησαν την αποδοτικότητα αυτού του συστήματος. Σελίδα 27

29 ΕΚΣΚΑΦΗ ΠΗΓΑΔΙΩΝ Η ανασκαφή πηγαδιών είναι ένας πολύ παλαιός τρόπος εκμετάλλευσης των υπογείων υδάτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Το πηγάδι ορίζεται ως «οποιαδήποτε τεχνητή ανασκαφή που κατασκευάζεται με σκοπό την εξερεύνηση για την παραγωγή του υπόγειου νερού». Για χιλιάδες χρόνια, στις ξηρές και ημιάγονες περιοχές, τα ρηχά φρεάτια έχουν σκαφτεί με απλά μέσα για να προσεγγιστούν και να χρησιμοποιηθούν τα υπόγεια νερά. Αυτά τα φρεάτια έχουν χρησιμοποιηθεί για την άρδευση, τον άνθρωπο, και το ζωικό κεφάλαιο. Τα φρεάτια για τον άνθρωπο ήταν πολύ σημαντικά στις περιοχές ερήμων ΠΗΓΕΣ Η πηγή ορίζεται ως «μια θέση όπου το υπόγειο νερό ρέει φυσικά από έναν βράχο ή από το χώμα στην επιφάνεια εδάφους ή σε ένα σώμα επιφανειακού ύδατος, η εμφάνιση της οποίας εξαρτάται από τη φύση και τη σχέση των πετρωμάτων, ειδικά στα διαπερατά και στεγανά στρώματα, από τη θέση της στάθμης νερού, και από την τοπογραφία». Υπάρχουν περίπου πηγές στο Ιράν που παρέχουν περισσότερα από το 6.5 δισεκατομμυρίων κυβικά μέτρα το χρόνο. Μερικά προβλήματα που περιορίζουν τη χρησιμοποίηση των πηγών είναι τεκτονικά (σεισμοί), ξηρασία, μόλυνση, και η αλατότητα τους στις περιοχές ερήμων. Εντούτοις οι πηγές παρέχουν ένα σημαντικό μέρος του υψηλής ποιότητας χρησιμοποιήσιμου νερού ετήσια και είναι σημαντικό ότι γίνονται προσπάθειες για να βελτιωθεί η διαχείριση των πηγών και να αποτραπεί η μόλυνση από τα υλικά κατασκευής των σκεπών και των αγωγών του νερού. 3.3 Βασικές Ιδέες ως προς την Ανακάλυψη των Qanats 7 Οι απόψεις όσον αφορά την κατασκευή των Qanat διαφέρουν σημαντικά. Οι απόψεις διαφέρουν λόγω της πολύ μεγάλης ηλικίας του συστήματος Qanat αλλά και της ανάγκης πολλών λαών της Μέσης Ανατολής να οικειοποιηθούν την τεχνολογία. Οι κυριότερες ιδέες είναι οι εξής: 7 S.A.A. Moosavi, Water Engin. Dept., College of Agriculture, Shiraz Univ., Shiraz, Iran Σελίδα 28

30 Η αλυσίδα των φρεατίων που συνδέονται με ένα qanat τρέχει συνήθως πέρα από τη σχετικά επίπεδη έκταση, εν τούτοις συχνά δίπλα, ή ακόμα και κοντά, τα βουνά ή τους λόφους. Η πηγή των Qanats βρίσκεται συνήθως στα ρηχά υδροφόρα στρώματα στη βάση λόφων ή βουνών. Επομένως υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των Qanats και των βουνών και λόφων. Είναι προφανές ότι οι πρωτόγονες κοινότητες έχουν ιδρυθεί κοντά σε πηγές (στη βάση των βουνών) ή δίπλα από ποταμούς. Μπορεί να εξαχθεί το συμπέρασμα ότι υπάρχει μια στενή σχέση μεταξύ των Qanats και των πηγών. Η άρδευση με τη βοήθεια των Qanat συμπίπτει συχνά με την ανάπτυξη των αρχαίων πολιτισμών. Οι μικρότερες κοινότητες, που υποστηρίχθηκαν αρχικά από τα αιώνια ρεύματα ή της πηγές επιφάνειας, αντιμετώπισαν την έλλειψη ύδατος κατά τη διάρκεια περιόδων ξηρασίας.λόγω ακριβώς αυτών των μεγάλων περιόδων ξηρασίας οι άνθρωποι αυτών των κοινοτήτων έπρεπε να ανασκάψουν στην έξοδο των πηγών και να εμβαθύνουν το κανάλι της πηγής προκειμένου να αποκτηθεί αρκετό νερό. Οι εικόνες 10 και 11 παρουσιάζει το αρχικό στάδιο της ανασκαφής καναλιών. Στο αρχικό στάδιο το ανασκαμμένο κανάλι θα μπορούσε να είναι με μορφή ενός ανοικτού καναλιού. Αλλά σε περίπτωση συνέχειας της περιόδου ξηρασίας για μερικά χρόνια, οι κάτοικοι ήταν υποχρεωμένοι να αυξήσουν το βάθος του καναλιού. Έτσι προκειμένου να αποτραπεί η κατάρρευση των πλευρικών τοίχων έπρεπε να καλύψουν την κορυφή του καναλιού με ξύλο ή με κομμάτια πέτρας, καθώς και με αύξηση του βάθους του ανασκαμμένου καναλιού. Τελικά το κανάλι με μορφή μιας σήραγγας μετέφερε το νερό στα χαμηλότερα εδάφη. Για την απλότητα της διαδικασίας σκαψίματος σηράγγων (αναπνοή, φωτισμός και ανύψωση των ανασκαμμένων υλικών) έσκαψαν τους κάθετους άξονες και απομάκρυναν τα ανασκαμμένα υλικά μέσω των κάθετων αξόνων(εικόνα 13). Η τελική αποκτηθείσα κατασκευασμένη δομή που είναι συνδυασμός μιας σχεδόν οριζόντιας σήραγγας και κάθετων αξόνων δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα σύστημα qanat. Και κατά την άποψη Σελίδα 29

31 πολλών ερευνητών αυτό είναι η πιθανότερη βασική ιδέα της εφεύρεσης των Qanats. Εικόνα 10, Επιφανειακή πηγή8 Εικόνα 11, Αρχικό στάδιο εκσκαφής καναλιού Σελίδα 30

32 Εικόνα 12, Τελικό στάδιο εκσκαφής καναλιού Εικόνα 13, Ανασκαφή κάθετων φρεατίων Τα φράγματα εκτροπής έχουν μια μακροχρόνια ιστορία στην αρχαιότητα. Πιθανότατα είναι μια περίπτωση ανεξάρτητης εφεύρεσης με ομόλογη ανάπτυξη σε διάφορες τοποθεσίες. Ερευνητές εντούτοις βλέπουν μια ορισμένη περσική επιρροή σε αυτήν την υδραυλική δομή, όπως και σε άλλες, η οποία χρονολογείται στην εποχή των Αχαιμενίδων(Παράρτημα I). Η στάθμη ύδατος στον ποταμό Σελίδα 31

33 αυξήθηκε πίσω από τα φράγματα εκτροπής και μεταφέρθηκε στις απόμακρες περιοχές μέσω των καναλιών εκτροπής. Σε μερικές περιπτώσεις έπρεπε να κάνουν μέρος της διαδρομής με μορφή σηράγγων στις υψηλές περιοχές ανύψωσης. Στις περιπτώσεις όπου αυτές οι σήραγγες περνούν μέσω των κορεσμένων γήινων υλικών κάποιος θα μπορούσε να δει τη διήθηση του ύδατος μέσω των τοίχων και του πάτου των καναλιών. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι μπορεί να είδανε ότι παρά τη διακοπή της ροής του νερού στο σημείο εκτροπής στη σήραγγα εκτροπής, λόγω της διήθησης των νερών δεν σταματούσε η ροή. Αυτή η παρατήρηση θα μπορούσε να φέρει την ιδέα της δυνατότητας μεταφοράς των υπόγειων νερών στην επιφάνεια του εδάφους από μια σήραγγα μέσω φυσικών δυνάμεων (βαρύτητα). Έτσι αυτή η δύναμη ήταν ο πρώτος σπινθήρας για την εφεύρεση του qanat. Στην εικόνα 14 παρουσιάζεται η σχηματική άποψη ενός καναλιού και μιας σήραγγας εκτροπής με τις διατομές στα διαφορετικά σημεία κατά μήκος του καναλιού εκτροπής. Εικόνα 14, Σήραγγα εκτροπής Σελίδα 32

34 Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιδέα της ανακάλυψης από ανθρακωρύχους στα βουνά του βορειοδυτικού σημερινού Ιράν. Οι ανθρακωρύχοι ήταν οι πρώτοι άνθρωποι που έσκαψαν σήραγγες για να αποστραγγίσουν τα υπόγεια νερά και να εξορύξουν χαλκό και ψευδάργυρο. Οι αγρότες, λοιπόν, που ζούσαν στις γύρω περιοχές ενδιαφέρθηκαν για τη συγκεκριμένη μέθοδο και την υιοθέτησαν(εικόνα 15). Εικόνα 15, Σήραγγα ορυχείου Πτώση της πιεζομετρικής στάθμης των αρτεσιανών πηγών λόγω περιόδων ξηρασίας. Έτσι λόγω περιέργειας οι κάτοικοι των γύρω περιοχών άρχισαν να σκάβουν κανάλια για να βρουν το νερό που «χάθηκε»(εικόνα 16). Σελίδα 33

35 Εικόνα 16, Πτώση πιεζομετρίας Εικόνα 17, Τυπική Οριζόντια και κάθετη τομή Qanat Σελίδα 34

36 3.4 Εξέλιξη των Qanats Το Qanats έχει γίνει αντιληπτό με διαφορετικούς τρόπους στη διάρκεια των αιώνων. Ακολούθως συνοψίζεται πώς αυτή η αντίληψη έχει εξελιχθεί: Στο παρελθόν, οι παραδοσιακοί αγρότες είχαν κρίσιμο ρόλο στην οικονομία της περιοχής και για αυτό το λόγο υποστηρίχθηκαν από άλλους τομείς της κοινωνίας. Οι περισσότεροι έμποροι, κυβερνήτες, κ.λπ. είχε κάποιο μερίδιο στη γεωργία. Οι πόλεις καθώς επίσης και οι αγροτικές περιοχές εξαρτήθηκαν όλες από τη γεωργία και κατά συνέπεια από τα συστήματα Qanat. Την περίοδο , οι ζωτικής σημασίας παράγοντες που αφορούν τα Qanats δεν είχαν έρθει στο προσκήνιο, αλλά η απασχόληση με θέματα σχετικά με τα υπόγεια ύδατα και τα Qanats ήταν καθαρά επιφανειακή εκείνη την περίοδο. Στα τέλη της δεκαετίας του '60 μέχρι περίπου το 1970, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, της εκβιομηχάνισης, της αστικοποίησης και της εσωτερικής μετανάστευσης, τα γραπτά κείμενα που συνδέονται με τα Qanats αυξήθηκαν, θέτοντας κυρίως ερωτήσεις στο εάν πρέπει να επιλεχθεί ένα Qanat ή ένα φρεάτιο(πηγάδι). Κατά τη διάρκεια των ετών , δηλαδή στη λεγόμενη ιρανική προ-επαναστατική περίοδο, και στην τελευταία δεκαετία, ένα σημαντικό θέμα συζήτησης ήταν η αντιπαλότητα μεταξύ των φρεατίων και των Qanats. Αυτή η συζήτηση πιστοποίησε τη σοβαρή απειλή να «στεγνώσουν» τα Qanats και κατά συνέπεια να θιγούν πτυχές του ιρανικού πολιτισμού όσον αφορά την ευεργετική χρησιμοποίηση των υπόγειων υδάτων. Στην περιοχή Kashan μόνο, από το 1957, όταν κατασκευάστηκαν και τα πρώτα φρεάτια μέχρι το 1977 όταν έφθασε ο αριθμός τους σε 170, τα επίπεδα του υπόγειου νερού μειώθηκαν από 10 έως 40 μ. Έφθασε ακόμη και σε 30-60m αναγκάζοντας πολλά Qanats να στεγνώσουν. Μετά από την επανάσταση του 1978 και ειδικότερα την περίοδο , λόγω έλλειψης σαφών πολιτικών και κανονισμών ο αριθμός των φρεατίων-γεωτρήσεων αυξήθηκε ενώ αυτός των συστημάτων Qanat άρχισε να περιορίζεται. Ειδικά όταν ετέθει ο στόχος της αύξησης των καλλιεργήσιμων περιοχών με σκοπό να επιτευχθεί η γεωργική ανεξαρτησία, περισσότερες άδειες εκδόθηκαν υπέρ της κατασκευής φρεατίων-πηγαδιών. Έτσι εντός 10 ετών ο αριθμός των φρεατίων διπλασιάστηκε. Κατά συνέπεια, η στάθμη του υπόγειου υδροφορέα συνέχισε να πέφτει φθάνοντας Σελίδα 35

37 στα 50-80m. Τα Qanats που περικυκλώθηκαν από φρεάτια αποξηράθηκαν και η ποιότητα του νερού τους αλλοιώθηκε. Τα τελευταία χρόνια, λόγω του χαμηλώματος της στάθμης των υπογείων νερών, το Υπουργείο γεωργίας έχει αρχίσει να αναβιώνει τα συστήματα Qanat. Αν και αυτές οι προσπάθειες δεν είναι καλά οργανωμένες έχουν αποδειχθεί σχετικά αποτελεσματικές. Μια άλλη κυβερνητική οργάνωση που έχει ασκήσει επίδραση στα συστήματα Qanat μέσω των πολιτικών της είναι το Υπουργείο ενέργειας. Παραδείγματος χάριν, αυτό το Υπουργείο έχει εκδώσει ειδικές άδειες για γαιοκτήμονες δίνοντάς τους το δικαίωμα να αντικαταστήσουν Qanats με πηγάδια (ακόμη και σε περιοχές όπου η κατασκευή των φρεατίων ήταν απαγορευμένη προηγουμένως). Από τη δεκαετία του '90, αρκετές πολιτικές που ήρθαν σε ισχύ αφορούσαν την αναγέννηση και τη συντήρηση της ύπαρξης των Qanats. Τα συγκριτικά πλεονεκτήματα της τεχνολογίας των Qanats είναι: 1. Ο ωφέλιμος χρόνος ζωής του είναι μεγάλος 2. Ο συντελεστής απόδοσης και η ροή του είναι ασφαλής 3. Δεν καταναλώνει οποιαδήποτε ηλεκτρική ή γεωθερμική ενέργεια. Δουλεύει μόνο με τη δύναμη της βαρύτητας. 4. Δεν υπάρχει η ανάγκη ύπαρξης δρόμου πρόσβασης για μεταφορά, 5. Εγγυάται την αποδοτική ασφάλεια του υπόγειου νερού. Με άλλα λόγια, οι γεωτρήσεις ξοδεύουν από το «κεφάλαιο», αλλά τα Qanats καταναλώνουν το πλεόνασμα πόρων. 6. Καμία ανάγκη για εξειδικευμένους εργαζομένους και φρουρά, 7. Το κόστος συντήρησης είναι χαμηλό, 8. Ευνοεί τη συνεργασία Σελίδα 36

38 9. Είναι μια αποτελεσματική μέθοδος αποστράγγισης σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και αποτρέπει την άνοδο της στάθμης του υπόγειου υδροφορέα. 10. Είναι απλό στην εκσκαφή του με τη χρήση απλών εργαλείων, 11. Δημιουργεί θέσεις εργασίας για τους ανθρώπους, 12. Δεν κοστίζει, 13. Το Qanat είναι ιστορικά μοναδικό και μπορεί να θεωρηθεί ως παγκόσμια κληρονομιά 14. Προστατεύουν τη βιοφυσική και κοινωνική/πολιτιστική διαφορετικότητα Σύμφωνα με ερευνητές 8 εάν τα μη λειτουργικά Qanats επισκευάζονταν και ανανεώνονταν, το ποσοστό διαθέσιμου ύδατος θα αυξανόταν κατά 1.7 δισεκατομμύρια lt/s, δηλ. περίπου 4 φορές ο ποταμός Karroon του Ιράν ή τα ¾ του ποταμού Νείλου στην Αίγυπτο. Παρά τα μεγάλα οφέλη που παρέχει η τεχνολογία των Qanats, υπάρχουν και μερικά μειονεκτήματα: 1. Η τεχνολογία του σκαψίματος των Qanats δεν έχει εκσυγχρονιστεί. Έτσι, ο χρόνος που απαιτείτε για να ανασκαφεί ένα Qanat με τα παραδοσιακά εργαλεία είναι πολύ μεγάλος, 2. Η ανασκαφή Qanat είναι μια σκληρή εργασία χαμηλού εισοδήματος. Δυστυχώς, δεν ανανεώνονται οι άνθρωποι που ασχολούνται με την κατασκευή τους. 3. Η άνοδος των μισθών για τον εργαζόμενο και το υψηλό κόστος των δομικών υλικών αποτρέπουν τους αγρότες από το να συντηρήσουν τις στοές των Qanats, 4. Δεν είναι εύκολο να ελεγχθεί η ροή του νερού κατά τη διάρκεια της μη γεωργικής εποχής, έτσι ένα μεγάλο ποσοστό νερού χάνεται, 8 International History Seminar on Irrigation and Drainage, Tehran, 2007 Σελίδα 37

39 5. Φυσικές καταστροφές όπως οι πλημμύρες, οι σεισμοί και οι εχθρικοί βανδαλισμοί είναι μεγάλα προβλήματα για την ασφάλεια Qanats, 6. Η πιθανότητα της μόλυνσης του ύδατος είναι υψηλή, ειδικά όταν οι στοές των Qanats περνούν μέσω των πόλεων ή των χωριών, 7. Η διήθηση αναγκάζει ένα ποσοστό νερού να χαθεί (αυτό το τμήμα καλείται Khoske Kar), 8. Υπάρχει κίνδυνος της ζωής των εργατών ανασκαφής των Qanats, αλλά είναι λιγότεροw απ' ό, τι για τον εργαζόμενο ορυχείων, 3.5 Άλλες Χρήσεις της Τεχνολογίας I. Σύστημα Διανομής Ένα Qanats συχνά χωριζόταν σε ένα υπόγειο δίκτυο διανομής μικρότερων καναλιών αποκαλούμενων και kariz όταν προσέγγιζε μια μεγάλη πόλη. Όπως και το Qanat, αυτά τα μικρότερα κανάλια ήταν υπόγεια έτσι ώστε να αποφευχθεί η μόλυνση. II. Αποθήκευση Νερού Σε πολλές περιπτώσεις η έξοδος του qanat κατέληγε σε ένα ab anbar. Εκεί το πόσιμο νερό αποθηκευόταν ενώ με τη βοήθεια των πύργων ανέμου διατηρούσε τη θερμοκρασία του και δεν εξατμιζόταν. Σελίδα 38

40 Εικόνα 98, Αb anbar ή αποθηκευτικός χώρος ύδατος III. Ψύξη Το Qanat από κοινού με έναν πύργο αέρα μπορεί να παρέχει ψύξη καθώς επίσης και παροχή νερού. Ένας πύργος αέρα μοιάζει με καπνοδόχο με τέσσερα ανοίγματα, το κάθε ένα απέναντι από την κάθε κατεύθυνση του αέρα. Η ροή αέρα περνά από το κάθετο άνοιγμα των αξόνων δημιουργώντας μια χαμηλότερη πίεση (επίδραση Bernoulli), τραβώντας έτσι το δροσερό αέρα επάνω από τη σήραγγα qanat. Ο αέρας από το qanat δροσίζεται από την επαφή με τους δροσερούς τοίχους των σηράγγων αλλά και από τη λανθάνουσα θερμότητα της εξάτμισης νερού. Στα ξηρά κλίματα των ερήμων αυτή η κατασκευή μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της θερμοκρασίας του αέρα που προέρχεται από το qanat κατά 15 C( Εικόνα 19). Σελίδα 39

41 Εικόνα 109,Λειτουργία πύργου αερισμού για ψύξη IV. Αποθήκευση Πάγου Το 400 π.χ. πέρσες μηχανικοί είχαν ήδη τελειοποιήσει ήδη την τεχνική τις αποθήκευσης πάγου κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στην έρημο. Ο πάγος μεταφέρθηκε κατά τη διάρκεια του χειμώνα από τα κοντινά βουνά σε μεγάλες ποσότητες, και αποθηκεύτηκε στα ειδικά σχεδιασμένα, φυσικά ψυγεία αποκαλούμενα yakhchal (κοιλώματα πάγου). Ένας μεγάλος υπόγειος χώρος με παχιούς μονωμένους τοίχους συνδέθηκε με ένα qanat και ένα σύστημα πύργων αέρα το οποίο χρησιμοποιήθηκε για να τραβήξει το δροσερό υπόγειο αέρα επάνω από το qanat και να διατηρήσει τις θερμοκρασίες μέσα στον υπόγειο αποθηκευτικό χώρο σε χαμηλά επίπεδα, ακόμη και κατά τη διάρκεια των καυτών θερινών ημερών. Σελίδα 40

42 V. Τα Qanats ως φρεάτια Βαρόμετρα 9 Σύμφωνα με ανέκδοτα έγγραφα πάνω στην τεχνολογία των Qanats, στο νότιο Μαρόκο, στα όριο της ερήμου Σαχάρα, υπάρχει η όασης Tafilaft. Στο βόρειο τμήμα της όασης, το νερό της άρδευσης, από τον 14 ο αιώνα, προερχόταν από Qanats (γνωστά στην τοπική διάλεκτο ως khettara). Εν γένει, 80 Qanats παρείχαν νερό για 28 χωριά και άρδευαν περίπου 3000 εκτάρια. Στις αρχές του 1970 όμως, τα 44 από τα εναπομείναντα ενεργά Qanats άρχισαν να παρουσιάζουν μειωμένη ροή, και κατά τη διάρκεια των επόμενων δύο δεκαετιών πολλά εξ αυτών στέγνωσαν και εγκαταλείφθηκαν. Τελικά η μείωση και η εγκατάλειψη των qanat από τις αρχές της δεκαετίας του 1970 αποδίδεται στο φράγμα Hassan Adahkil. Η δεξαμενή νερού επιφανείας συγκεντρώνει όλο το νερό που χρησιμοποιείται για την απρόσκοπτη ροή προς την όαση Tafilalt. Η Άρδευση γίνεται σήμερα από την όαση μέσω καναλιών, τα οποία δεν επιτρέπουν την επαναφόρτιση των υπόγειων υδάτων. Επιπλέον, οι γεωτρήσεις είναι πολύ δημοφιλείς. Αυτός ο συνδυασμός της έλλειψης επαναφόρτιση του υδροφόρου ορίζοντα και της ανεξέλεγκτης άντλησης υπογείων υδάτων έχει ως αποτέλεσμα την απότομη πτώση του υδροφόρου στην όαση Tafilalt. Έτσι οι εμπειρίες των χωρικών αγροτών μπορούν να δώσουν με λεπτομέρεια το πόσο βαθιά χρειάστηκαν να κατέβουν για να βρουν νερό στο πέρασμα των δεκαετιών στα φρεάτια των Qanats. Όταν τα στοιχεία από αυτά τα δεδομένα συλλεχθούν και αφορούν μια ευρύτερη περιοχή, τότε είναι δυνατή η δημιουργία χαρτών που να δείχνουν τις αλλαγές στην επιφάνεια των υπογείων υδάτων στο χώρο και στο χρόνο 9 Dr. Dale Lightfoot, Oklahoma State University Σελίδα 41

Β. ΜΑΛΙΩΚΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ Βασίλειος Μαλιώκας, Δρ. Πολ. Μηχανικός

Β. ΜΑΛΙΩΚΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ Βασίλειος Μαλιώκας, Δρ. Πολ. Μηχανικός Β. ΜΑΛΙΩΚΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ ΕΠΕ Βασίλειος Μαλιώκας, Δρ. Πολ. Μηχανικός Γεωργία σημαντική παράμετρος οικονομικής προόδου. Κρίσιμα σημεία: Σύγχρονα και αποδοτικά εγγειοβελτιωτικά αρδευτικά έργα Ορθολογική

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ

Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ Εργασία ΔΕΝΔΡΟΦΥΤΕΥΣΗ Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από τα μεσογειακά συστήματα (πεύκα, έλατα, θάμνους εύφλεκτους). Τα ορεινά δάση συχνά καίγονται γιατί έχουμε μεγάλη ξηρασία, συσσώρευση ξηρών και πεσμένων φύλων.

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΟΥ Υ ΡΕΥΣΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΟΥ Υ ΡΕΥΣΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΕΡΓΟΥ Υ ΡΕΥΣΗΣ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΕΕ ΚΕΡΚΥΡΑΣ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙ Α ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΣΙΜΟ ΝΕΡΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 9 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2005 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ Τα προτεινόµενα έργα εξασφαλίζουν την ισορροπία

Διαβάστε περισσότερα

Το φράγμα του Ασουάν. Γιάννος Παπαϊωάννου Μαρία Παταρασβίλη Αλεξάνδρα Αδαμίδου Μαργαρίτα Χαραλάμπους Νοέμβριος 2013

Το φράγμα του Ασουάν. Γιάννος Παπαϊωάννου Μαρία Παταρασβίλη Αλεξάνδρα Αδαμίδου Μαργαρίτα Χαραλάμπους Νοέμβριος 2013 Το φράγμα του Ασουάν Γιάννος Παπαϊωάννου Μαρία Παταρασβίλη Αλεξάνδρα Αδαμίδου Μαργαρίτα Χαραλάμπους Νοέμβριος 2013 Πώς σκέφτηκαν οι Αιγύπτιοι να δημιουργήσουν το φράγμα του Ασουάν; Για πολλούς αιώνες οι

Διαβάστε περισσότερα

Επιφανειακή άρδευση (τείνει να εκλείψει) Άρδευση με καταιονισμό ή τεχνητή βροχή (επικρατεί παγκόσμια)

Επιφανειακή άρδευση (τείνει να εκλείψει) Άρδευση με καταιονισμό ή τεχνητή βροχή (επικρατεί παγκόσμια) Επιφανειακή άρδευση (τείνει να εκλείψει) Υπάρδευση ή υπόγεια άρδευση (καταργήθηκε στην Ελλάδα) Άρδευση με καταιονισμό ή τεχνητή βροχή (επικρατεί παγκόσμια) Άρδευση με σταγόνες ή στάγδην άρδευση (εξελίσσεται)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΠΜΣ «Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών» Υδατικό Περιβάλλον και Ανάπτυξη

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΠΜΣ «Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών Περιοχών» Υδατικό Περιβάλλον και Ανάπτυξη http://www.circleofblue.org/waternews/2010/world/water-scarcity-prompts-different-plans-to-reckon-with-energy-choke-point-in-the-u-s/ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΔΠΜΣ «Περιβάλλον και Ανάπτυξη των Ορεινών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά

Νήσος Κύπρος. Κλίµα Ηµίξηρο Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ. 9251 km. Πιο έντονα τοπογραφικά χαρακτηριστικά Υ ΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ρ.κυριάκος Κύρου Ανώτερος Υδραυλικός Μηχανικός Τµήµα Αναπτύξεως Υδάτων Νήσος Κύπρος 3 ο µεγαλύτερο νησί της Μεσογείου έκταση

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014

Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 Προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μέσω του σχεδιασμού διαχείρισης υδάτων στην Κύπρο 4/9/2014 1. Υφιστάμενη Κατάσταση Οι υδάτινοι πόροι συνδέονται άμεσα με το κλίμα καθώς ο υδρολογικός κύκλος εξαρτάται σημαντικά

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 2ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Παρουσίαση της υδρογεωλογικής κατάστασης της λεκάνης Σαριγκιόλ και των

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στα εγγειοβελτιωτικά έργα

Εισαγωγή στα εγγειοβελτιωτικά έργα Εισαγωγή στα εγγειοβελτιωτικά έργα Εγγειοβελτιωτικά Έργα Εγγειοβελτιωτικά έργα Συμβαδίζουν με την εξέλιξη του πολιτισμού π.χ. Μεσοποταμία, Αίγυπτος, Ινδία, Κίνα, Περσία Εγγειοβελτιωτικά έργα Εμπειρικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας

Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ», ΑΘΗΝΑ, 12-14 Δεκεμβρίου 2012 Υδατικοί πόροι Ν. Αιτωλοακαρνανίας: Πηγή καθαρής ενέργειας Ακράτος Χρήστος Λέκτορας ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα

Ταµιευτήρας Πλαστήρα Ταµιευτήρας Πλαστήρα Σύντοµο ιστορικό Ηλίµνη δηµιουργήθηκε µετηνκατασκευήτουφράγµατος Πλαστήρα στα τέλη της δεκαετίας του 1950. Η πλήρωση του ταµιευτήρα ξεκίνησε το 1959. Ο ποταµός στον οποίοκατασκευάστηκετοφράγµα

Διαβάστε περισσότερα

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας

Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Θέρμανση θερμοκηπίων με τη χρήση αβαθούς γεωθερμίας γεωθερμικές αντλίες θερμότητας Η θερμοκρασία του εδάφους είναι ψηλότερη από την ατμοσφαιρική κατά τη χειμερινή περίοδο, χαμηλότερη κατά την καλοκαιρινή

Διαβάστε περισσότερα

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years.

65 m3/km2/year ή 65mm per 1000 years. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΡΟΦΟ ΟΣΙΑΣ ΤΩΝ ΕΚΒΟΛΩΝ ΦΡΑΓΜΕΝΩΝ ΠΟΤΑΜΩΝ ΜΕ ΙΖΗΜΑΤΑ Α. Τουµαζής K. Κύρου Ν. Ιακώβου Ι. Σοφός Σ. Ζερβός Γ. Αναστασάκης 24 Σεπτεµβρίου 2008 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΦΡΑΓΜΑΤΑ/

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΗΡΩ ΓΚΑΝΤΑ ΕΛΣΑ ΜΕΜΜΟΥ Μέχρι πριν από 100 χρόνια ή και µέχρι πριν από λίγα χρόνια, σε ορισµένες περιοχές το πόσιµο νερό προερχόταν από πηγάδια και πηγές. Σήµερα,

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ

ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΜΕ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΥΦΑΛΜΥΡΩΣΗΣ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Χ. ΓΑΛΑΖΟΥΛΑΣ: ΓΕΩΛΟΓΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν.

Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. Θέμα μας το κλίμα. Και οι παράγοντες που το επηρεάζουν. 1 Που συμβαίνουν οι περισσότερες βροχοπτώσεις; Κυρίως στη θάλασσα. Και μάλιστα στο Ισημερινό. Είδαμε γιατί στο προηγούμενο μάθημα. Ρίξε μία ματιά.

Διαβάστε περισσότερα

Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων

Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων Ενότητα 9: Ζώνες προστασίας γεωτρήσεων Αναπληρωτής Καθηγητής Νικόλαος Θεοδοσίου

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; 2. Πότε έγινε το πρώτο μεγάλο υδροδοτικό έργο για την πόλη της Αθήνας στην αρχαιότητα;

1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; 2. Πότε έγινε το πρώτο μεγάλο υδροδοτικό έργο για την πόλη της Αθήνας στην αρχαιότητα; 1. Πώς υδρευόταν η Αθήνα στην αρχαιότητα; Από την εποχή της αρχαιότητας το υδροδοτικό πρόβλημα της Αθήνας ήταν τεράστιο. Η Αθήνα υπέφερε από το μαρτύριο της λειψυδρίας. Μεγάλα ποτάμια και λίμνες δεν υπήρχαν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΕΙΣΗΓΗΣΗ: : Ι.Ε. Κουμαντάκη,, Καθηγητή Ε.Μ.Πολυτεχνείου ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ Προβλήματα υπεραντλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Ημέρα Νερού

Παγκόσμια Ημέρα Νερού ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΤΑΙΡΙΩΝ ΕΜΦΙΑΛΩΣΕΩΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΥ ΝΕΡΟΥ Παγκόσμια Ημέρα Νερού Ενημερωτική Εκδήλωση «Οι ευεργετικές ιδιότητες του νερού στη διατήρηση της καλής υγείας και ενυδάτωσης» HILTON ATHENS

Διαβάστε περισσότερα

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες

Τύποι χωμάτινων φραγμάτων (α) Με διάφραγμα (β) Ομογενή (γ) Ετερογενή ή κατά ζώνες Χωμάτινα Φράγματα Κατασκευάζονται με γαιώδη υλικά που διατηρούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους Αντλούν την αντοχή τους από την τοποθέτηση, το συντελεστή εσωτερικής τριβής και τη συνάφειά τους. Παρά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΜΠΕΛΜΑ. ΑΓΙΑΣ

ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΦΡΑΓΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΘΕΣΗ ΜΠΕΛΜΑ. ΑΓΙΑΣ 1. Προτεινόµενο έργο Το έργο αφορά την κατασκευή τριών ταµιευτήρων στην τοποθεσία Μπελµά του Όρους Όσσα. Ο συνολικός όγκος αποθήκευσης νερού θα είναι 7.200.000 µ3. Η συνολική υδάτινη επιφάνεια των ταµιευτήρων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ

ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΝΕΡΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΝΩ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΧΕΛΩΟΥ Δρ. Γιάννης Α. Μυλόπουλος, Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής Α.Π.Θ. 1. Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

EC - EIE Programme - SEIPLED Project. WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

EC - EIE Programme - SEIPLED Project. WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: EC - EIE Programme - SEIPLED Project WP 2: «Μεθοδολογία & Εργαλεία» ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Προσέγγιση σε τοπικό επίπεδο Τοπικές συνθήκες Εμπόδια Συμβουλευτική Επιτροπή Στάδιο Σχεδιασμού Πρόγραμμα εργασίας 1. Προσέγγιση

Διαβάστε περισσότερα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα

Σύνθεση προσεγγίσεων-μελλοντική έρευνα Ημερίδα Η έρευνα των αρχαίων συστημάτων ύδρευσης του Πειραιά στο πλαίσιο των έργων του ΜΕΤΡΟ. Μια πρώτη θεώρηση. Αθήνα 15 Μαΐου 2015 Συνδιοργάνωση Εφορεία Αρχαιοτήτων Δυτικής Αττικής, Πειραιώς και Νήσων

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο

Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού. Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Οικονομική ανάλυση και τιμολογιακή πολιτική χρήσεων και υπηρεσιών νερού Δ. Ασημακόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Ολοκληρωμένη Διαχείριση Η Ολοκληρωμένη Διαχείριση Υδατικών πόρων

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας

Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Αρχές Οικολογίας και Περιβαλλοντικής Χηµείας Ανθρωπογενής κλιµατική αλλαγή -Ερηµοποίηση Νίκος Μαµάσης Τοµέας Υδατικών Πόρων Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Αθήνα 2014 ιακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

1. Το φαινόµενο El Niño

1. Το φαινόµενο El Niño 1. Το φαινόµενο El Niño Με την λέξη Ελ Νίνιο, προσφωνούν οι Ισπανόφωνοι το Θείο Βρέφος. Η ίδια λέξη χρησιµοποιείται για να εκφράσει µια µεταβολή του καιρού στις ακτές του Περού, που εµφανίζεται εδώ και

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού

Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Κείμενο εργασίας στα πλαίσια του ερευνητικού έργου WASSERMed Η Μελέτη Περίπτωσης για τη Σύρο: Υλοποιημένες δράσεις και η επιθυμητή συμβολή φορέων του νησιού Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Μονάδα Διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΜΠ Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τεχνική Υδρολογία Διαγώνισμα επαναληπτικής εξέτασης 2012-2013 1 ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ-ΘΕΩΡΙΑ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 30 ΛΕΠΤΑ ΜΟΝΑΔΕΣ: 3 ΚΛΕΙΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ Θέμα 1 (μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα.

Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. Το νερό στο φυσικό περιβάλλον συνθέτει την υδρόσφαιρα. Αυτή θα μελετήσουμε στα επόμενα μαθήματα. 1 Είναι η σταθερή και αδιάκοπη κίνηση του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της Γης, στο υπέδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται:

Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων. Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: Βασικός εξοπλισμός Θερμοκηπίων Τα θερμοκήπια όσον αφορά τις βασικές τεχνικές προδιαγραφές τους χαρακτηρίζονται: (α) από το είδος της κατασκευής τους ως τοξωτά ή αμφίρρικτα και τροποποιήσεις αυτών των δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

1ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu Εισαγωγή Η Ευρώπη και κυρίως οι ανατολικές και Μεσογειακές χώρες, αντιμετωπίζουν

Διαβάστε περισσότερα

και Αξιοποίηση Υδατικού Δυναμικού»

και Αξιοποίηση Υδατικού Δυναμικού» ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΗΝ ΓΕΩΡΓΙΑ Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών 19 Νοεμβρίου 2010 Ε. Βαρδουλάκη O.A.ΔY.K. «Διαχείριση και Αξιοποίηση Υδατικού Δυναμικού» Ο.Α.ΔΥ.Κ. Ο ΟΑΔΥΚ ιδρύθηκε το 1979. Είναι ο παλαιότερος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

Έργα μεταφοράς ύδατος και διανομής νερού άρδευσης από πηγές Κιβερίου (Ανάβαλος) στο Δήμο Βόρειας Κυνουρίας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Έργα μεταφοράς ύδατος και διανομής νερού άρδευσης από πηγές Κιβερίου (Ανάβαλος) στο Δήμο Βόρειας Κυνουρίας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αντικείμενο της μελέτης είναι ο σχεδιασμός έργων μεταφοράς ύδατος από την πηγή Κιβερίου (ημικυκλικό φράγμα Ανάβαλου) και διανομής επαρκούς ποσότητας νερού άρδευσης, για την κάλυψη των αναγκών

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3: Το υδροδοτικό σύστημα της Αθήνας

Κεφάλαιο 3: Το υδροδοτικό σύστημα της Αθήνας Κεφάλαιο 3: Το υδροδοτικό σύστημα της Αθήνας Τοπογραφικές και κλιματολογικές συνθήκες 0 20 40 km Μέση ετήσια βροχή (mm) 301-400 401-600 601-800 801-1000 1001-1200 1201-1400 1401-1600 1601-1800 1801-1908

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας

7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας φ ύλ τάξη: όνομα: σχολείο: υλικά: μολύβια, στυλό, χρώματα, χαρτί / διάρκεια: 3-4 διδακτικές ώρες λ ο ε ργ α σί α ς7 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στον Δήμο μας Έχετε ακούσει ποτέ για τον Βιολογικό Καθαρισμό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ

ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ ΥΔΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ και ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ Διαλέξεις σε Καθηγητές Οικιακής Οικονομίας Μέση Εκπαίδευση Μαρία Ματθοπούλου - Ποστεκκή Εκτελεστικός Μηχανικός Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ) mpostekki@wdd.moa.gov.cy

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία ΔΠΜΣ «Επιστήμη & Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία Ηλιάνα Αδαμοπούλου Ευστρατία Σεπετζή Διαχείριση Υδατικών Πόρων Δ. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΥΔΡΕΥΣΗΣ ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗΣ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣΒΟΛΟΥ (Δ.Ε.Υ.Α.Μ.Β.).) ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΑΝΑΓΚΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΒΟΛΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΜΝΗΝΑΚΗΣ Δ/ΝΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδατικών Πόρων

Διαχείριση Υδατικών Πόρων Διαχείριση Υδατικών Πόρων Εισαγωγή Βασικές Έννοιες Μοντέλο Υδατικού Ισοζυγίου Δρ Μ.Σπηλιώτη Λέκτορα ΔΠΘ Ιστορική αναδρομή Γεωργική επανάσταση Σημασία των υδραυλικών έργων (αρδευτικά δίκτυα) στους πρώτους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210.

ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0. Σόλωνος 108,Τηλ Φαξ 210. ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ (SYLLABUS) ΣΕΚ περιβαλλοντική διαχείριση και προστασία των φυσικών πόρων ΕΚΔΟΣΗ 1.0 ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται στους

Διαβάστε περισσότερα

Απογραφές Γεωμετρικό μοντέλο Γραμμικό μοντέλο

Απογραφές Γεωμετρικό μοντέλο Γραμμικό μοντέλο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο Σχολή Πολιτικών Μηχανικών Τομέας Υδατικών Πόρων Μάθημα: Αστικά Υδραυλικά Έργα Μέρος Α: Υδρευτικά έργα Άσκηση ΔΕ1: Εκτίμηση παροχών σχεδιασμού έργων υδροδότησης οικισμού Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

Τι τρώμε ; Τα τρελά κολοκυθάκια. Βουκάι Αντελίνα Δοβλιατίδου Άννα Λαδοπούλου Σοφία Ξανθοπούλου Άννα Παπαδοπούλου Αναστασία

Τι τρώμε ; Τα τρελά κολοκυθάκια. Βουκάι Αντελίνα Δοβλιατίδου Άννα Λαδοπούλου Σοφία Ξανθοπούλου Άννα Παπαδοπούλου Αναστασία Τι τρώμε ; Ομάδα 1 : Τα τρελά κολοκυθάκια Βουκάι Αντελίνα Δοβλιατίδου Άννα Λαδοπούλου Σοφία Ξανθοπούλου Άννα Παπαδοπούλου Αναστασία Ιστορική αναδρομή εξέλιξης τροφίμων Παράλληλα με την εξέλιξη του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Η γεωθερμική ενέργεια είναι η ενέργεια που προέρχεται από το εσωτερικό της Γης. Η θερμότητα αυτή προέρχεται από δύο πηγές: από την θερμότητα του

Η γεωθερμική ενέργεια είναι η ενέργεια που προέρχεται από το εσωτερικό της Γης. Η θερμότητα αυτή προέρχεται από δύο πηγές: από την θερμότητα του Η γεωθερμική ενέργεια είναι η ενέργεια που προέρχεται από το εσωτερικό της Γης. Η θερμότητα αυτή προέρχεται από δύο πηγές: από την θερμότητα του αρχικού σχηματισμού της Γης και από την ραδιενεργό διάσπαση

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναφέρεις να μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε μια σχολική μονάδα πριν, κατά την διάρκεια και μετά από ένα σεισμό.

3. Να αναφέρεις να μέτρα που πρέπει να ληφθούν σε μια σχολική μονάδα πριν, κατά την διάρκεια και μετά από ένα σεισμό. ΜΑΘΗΜΑ 10 1. Ποιες είναι οι επιπτώσεις των σεισμών και των ηφαιστειακών εκρήξεων. 2. Ποια είναι η κοινή προέλευση και των δύο παραπάνω φαινομένων; 3. Γιατί είναι μικρός ο αριθμός ο αριθμός των ανθρώπινων

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 6 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Γεωφραγμάτων

Τεχνολογία Γεωφραγμάτων Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων Εργαστήριο Διευθέτησης Ορεινών Υδάτων και Διαχείρισης Κινδύνου Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών Τεχνολογία Γεωφραγμάτων Φώτης Π. Μάρης Αναπλ. Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 13 Ιανουαρίου 2012

Αθήνα, 13 Ιανουαρίου 2012 Αθήνα, 13 Ιανουαρίου 2012 ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΕΚΑ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΣΤΗΝ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΥΔΑΤΩΝ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ Θέλω να

Διαβάστε περισσότερα

Νερό και ενέργεια τον 21 ο αιώνα Πτυχές της υδροηλεκτρικής παραγωγής

Νερό και ενέργεια τον 21 ο αιώνα Πτυχές της υδροηλεκτρικής παραγωγής Ημερίδα Ομοσπονδίας Εργαζομένων ΕΥΔΑΠ για την Παγκόσμια Ημέρα Νερού 21 Μαρτίου 2016, Περισσός Νερό και ενέργεια τον 21 ο αιώνα Πτυχές της υδροηλεκτρικής παραγωγής Νίκος Μαμάσης και Δημήτρης Κουτσογιάννης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ ΥΠΟΓΕΙΩΝ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ H Οδηγία 2006/118/ΕΚ ορίζει τα υπόγεια ύδατα ως πολύτιμο φυσικό πόρο, που θα πρέπει να προστατεύεται από την υποβάθμιση και τη ρύπανση. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνητός εμπλουτισμός ως καλή πρακτική για την αύξηση της διαθεσιμότητας του υπόγειου νερού

Τεχνητός εμπλουτισμός ως καλή πρακτική για την αύξηση της διαθεσιμότητας του υπόγειου νερού Τεχνητός εμπλουτισμός ως καλή πρακτική για την αύξηση της διαθεσιμότητας του υπόγειου νερού Διαμαντής Ιωάννης Καθηγητής ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

Υδρολογική θεώρηση της λειτουργίας του υδροηλεκτρικού έργου Πλαστήρα

Υδρολογική θεώρηση της λειτουργίας του υδροηλεκτρικού έργου Πλαστήρα Διημερίδα για τη διαχείριση των υδατικών πόρων στη λίμνη Πλαστήρα Νεοχώρι Καρδίτσας 26-27 Ιανουαρίου 21 Υδρολογική θεώρηση της λειτουργίας του υδροηλεκτρικού έργου Πλαστήρα Δημήτρης Κουτσογιάννης Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ II ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ βασική απαίτηση η επαρκής γνώση των επιμέρους στοιχείων - πληροφοριών σχετικά με: Φύση τεχνικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008

Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΣΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ Εύη Λίττη ΛΔΚ ΕΠΕ Άνδρος 2008 Περιεχόμενα Παρουσίασης Α. Γενικά Στοιχεία Β. Υφιστάμενη κατάσταση υδατικών πόρων Γ. Ανάπτυξη συστημάτων και εργαλείων διαχείρισης Υδατικών

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή!!!

Ιστορική αναδρομή!!! Ιστορική αναδρομή!!! Προϊστορικά χρόνια τροφοσυλλέκτης αρχικά για να βρίσκει την τροφή του να φτιάχνει τα καταφύγιά του σημαντικότεροι σταθμοί στην ιστορία του ανθρώπου μυϊκή ενέργεια αργότερα φτιάχνει

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου

Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Δείκτες Επιτυχίας και Δείκτες επάρκειας ανά ενότητα ΑΠ Γεωγραφίας Γυμνασίου Γεωγραφία Β γυμνασίου: Η Ευρώπη στον κόσμο. 1η Ενότητα: Εξερευνώ την Ευρώπη ανακρίνοντας τους χάρτες Δείκτες επιτυχίας: Δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.1 Ιστορική Αναδρομή Το νερό από τις παλαιότερες εποχές ήταν καθοριστικός παράγοντας για τον ανθρώπινο πολιτισμό. Έτσι, από πάντα ο άνθρωπος προσπαθούσε να βρει τρόπους και λύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΑΝ ΚΥΚΛΟΣ ΖΩΗΣ

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΑΝ ΚΥΚΛΟΣ ΖΩΗΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΑΝ ΚΥΚΛΟΣ ΖΩΗΣ Π.ΑΡΦΑΝΗΣ, ΠΕ 04-02 ΧΗΜΙΚΟΣ. Πρόταση για ερευνητική εργασία Α Τάξης Λυκείου του 1 ου ΕΠΑΛ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ Σκοπός έρευνας και ερωτήματα Το νερό καλύπτει το 70% του πλανήτη

Διαβάστε περισσότερα

Το νερό βρίσκεται παντού. Αλλού φαίνεται...

Το νερό βρίσκεται παντού. Αλλού φαίνεται... Υδατικοί Πόροι Το νερό βρίσκεται παντού. Αλλού φαίνεται... και αλλού όχι Οι ανάγκες όλων των οργανισμών σε νερό, καθώς και οι ιδιότητές του, το καθιστούν απαραίτητο για τη ζωή Οι ιδιότητες του νερού Πυκνότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

BeWater. Τί γνωρίζουμε σχετικά με την λεκάνη απορροής του Πεδιαίου;

BeWater. Τί γνωρίζουμε σχετικά με την λεκάνη απορροής του Πεδιαίου; BeWater Τί γνωρίζουμε σχετικά με την λεκάνη απορροής του Πεδιαίου; Adriana Bruggeman, Corrado Camera, Elias Giannakis, Christos Zoumides & Katerina Charalambous Λεκάνη απορροής Πεδιαίου Κατάντη Αστική

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας Μελέτη και περιγραφή του ΜΥΗΣ Γλαύκου

Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας Μελέτη και περιγραφή του ΜΥΗΣ Γλαύκου Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας Μελέτη και περιγραφή του ΜΥΗΣ Γλαύκου Σπουδαστές: 1. Άγγελος Γεωργίτσης 2. Αναστάσιος Σίννης Εισηγητής: Γεώργιος Κ. Βαρελίδης Πόπη Π. Θεοδωράκου-Βαρελίδου Π Ε Ρ Ι Ε Χ Ο Μ

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από τη ιάθεση Επεξεργασµένων Υγρών Αποβλήτων στο Υπέδαφος

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από τη ιάθεση Επεξεργασµένων Υγρών Αποβλήτων στο Υπέδαφος Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις από τη ιάθεση Επεξεργασµένων Υγρών Αποβλήτων στο Υπέδαφος Μαρία Π. Παπαδοπούλου ρ. Πολιτικός Μηχανικός Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος, Πολυτεχνείο Κρήτης Πολυτεχνειούπολη, 73100,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ

Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΦΥΣΗ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Τα μέλη της ομάδας μας:παπαδόπουλος Σάββας Σταθάτος Γιάννης Τσαπάρας Χρήστος Τριανταφύλλου Δημήτρης Χάλαρης Στέλιος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή 2. Το νερό στη φύση 3. Νερό και άνθρωπος 4.

Διαβάστε περισσότερα

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες»

Τρίκαλα, 27/12/2011. Συνεντεύξεις. «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τρίκαλα, 27/12/2011 Συνεντεύξεις «Μεγαλύτερες σε διάρκεια ξηρασίες» Τι επισημαίνει στην ΕΡΕΥΝΑ για την περιοχή μας ο κ. Σοφοκλής Ε. Δρίτσας, ερευνητής στο Εργαστήριο Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πικρές Αλήθειες για τον Αχελώο» από τον ΣΥΡΙΖΑ Λάρισας

Πικρές Αλήθειες για τον Αχελώο» από τον ΣΥΡΙΖΑ Λάρισας Πηγή: http://www.onlarissa.gr/2016/02/12/pikres-alithies-gia-tonacheloo-apo-ton-siriza-larisas/ Πικρές Αλήθειες για τον Αχελώο» από τον ΣΥΡΙΖΑ Λάρισας 12 Φεβρουαρίου 2016, 14:43 Μακροσκελή ανακοίνωση με

Διαβάστε περισσότερα

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης»

«Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» «Αρχαιολογικοί χώροι και περιβαλλοντική εκπαίδευση- η μελέτη περίπτωσης της αρχαίας Μεσσήνης» Μαρία Μπαλάσκα & Ιωάννα Ραβάνη, μέλη της Π.Ο. του ΚΠΕ Καλαμάτας Οι περιβαλλοντικές συνθήκες, επηρεάζουν τον

Διαβάστε περισσότερα

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία

Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Η Επιχειρηματική Ευκαιρία Κατανοώντας την επιχειρηματική ευκαιρία Υπάρχουν έρευνες οι οποίες δείχνουν ότι στους περισσότερους επιχειρηματίες που ξεκινούν για πρώτη φορά μια επιχείρηση, τελειώνουν τα χρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΡ ΕΥΤΙΚΑ ΙΚΤΥΑ

ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΡ ΕΥΤΙΚΑ ΙΚΤΥΑ ΣΥΛΛΟΓΙΚΑ ΑΡ ΕΥΤΙΚΑ ΙΚΤΥΑ Είναι υδραυλικά συστήµατα που µεταφέρουν νερό από το σηµείο υδροληψίας Φυσική ή τεχνητή λίµνη Εκτροπή ποταµού Γεώτρηση ή οµάδα γεωτρήσεων στην αρδευτική περίµετρο και το διανέµουν

Διαβάστε περισσότερα

Επίσκεψη - καταδυτική εκδρομή στην λίμνη Δόξα

Επίσκεψη - καταδυτική εκδρομή στην λίμνη Δόξα Επίσκεψη - καταδυτική εκδρομή στην λίμνη Δόξα 20.02.2011 Το τμήμα εκδρομών και εξορμήσεων της Mη Κυβερνητικής Οργάνωσης "Υδροναύτες" & το Τμήμα Τεχνικής Κατάδυσης διοργάνωσαν επίσκεψη καταδυτική εκδρομή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ»

ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΟΜΑΔΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΝΟΜΟΥ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ» ΘΕΜΑ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΝΑΥΠΛΙΟΥ 10 04 2010 (ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΙΚΗ) ΠΟΙΟΤΙΚΗ) ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΥΔΑΤΟΣ ΝΑΙ ή ΌΧΙ Σύνταξη από Νομαρχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Ηλίας Μ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ι ΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ιαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα ΗλίαςΜ. Ντεµιάν Svetoslav Danchev Αθήνα, Iούνιος 2010 Ατζέντα Παρουσίασης Σκοπός της Μελέτης Παγκόσµια Κρίση του Νερού Προσφορά Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα Η Ζήτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ Γιάννης Λ. Τσιρογιάννης Γεωργικός Μηχανικός M.Sc., PhD Επίκουρος Καθηγητής ΤΕΙ Ηπείρου Τμ. Τεχνολόγων Γεωπόνων Κατ. Ανθοκομίας Αρχιτεκτονικής Τοπίου ΦΥΣΙΚΗ -ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΓΕΩΡΓΙΑ Κλιματική αλλαγή

Διαβάστε περισσότερα

Σημερινές και μελλοντικές υδατικές ανάγκες των καλλιεργειών της δελταϊκής πεδιάδας του Πηνειού

Σημερινές και μελλοντικές υδατικές ανάγκες των καλλιεργειών της δελταϊκής πεδιάδας του Πηνειού Σημερινές και μελλοντικές υδατικές ανάγκες των καλλιεργειών της δελταϊκής πεδιάδας του Πηνειού Σπυρίδων Κωτσόπουλος Καθηγητής, Διαχείριση Υδατικών Πόρων Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Τ.Ε. ΤΕΙ Θεσσαλίας AGROCLIMA

Διαβάστε περισσότερα

Γεωθερμικές Αντλίες Θερμότητας Inverter ACTEA SI

Γεωθερμικές Αντλίες Θερμότητας Inverter ACTEA SI Γεωθερμικές Αντλίες Θερμότητας Inverter ACTEA SI Actea SI Πεδίο εφαρμογής: Θέρμανση Ψύξη Ζεστό νερό χρήσης Χρήσεις: Διαμερίσματα, γραφεία και καταστήματα Συνδυασμός με ακτινοβόλα συστήματα Συνδυασμός με

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός και ανάλυση δικτύων διανομής Υδραυλικές αρχές Υδραυλικός Υπολογισμός ακτινωτών δικτύων

Σχεδιασμός και ανάλυση δικτύων διανομής Υδραυλικές αρχές Υδραυλικός Υπολογισμός ακτινωτών δικτύων Σχεδιασμός και ανάλυση δικτύων διανομής Υδραυλικές αρχές Υδραυλικός Υπολογισμός ακτινωτών δικτύων Π. Σιδηρόπουλος Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Π.Θ. E-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Υδρολογία - Υδρογραφία. Υδρολογικός Κύκλος. Κατείσδυση. Επιφανειακή Απορροή. Εξατµισιδιαπνοή. κύκλος. Κατανοµή του νερού του πλανήτη

Υδρολογία - Υδρογραφία. Υδρολογικός Κύκλος. Κατείσδυση. Επιφανειακή Απορροή. Εξατµισιδιαπνοή. κύκλος. Κατανοµή του νερού του πλανήτη Υδρολογία - Υδρογραφία Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούµε µε το τµήµα του υδρολογικού κύκλου που σχετίζεται µε την υπόγεια και επιφανειακή απορροή του γλυκού νερού της γης. Η επιστήµη που ασχολείται µε την

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Ηµέρα για το Νερό. 22 Μαρτίου «Νερό για τις Πόλεις: Ανταποκρινόµενοι στην Αστική Πρόκληση»

Παγκόσµια Ηµέρα για το Νερό. 22 Μαρτίου «Νερό για τις Πόλεις: Ανταποκρινόµενοι στην Αστική Πρόκληση» Παγκόσµια Ηµέρα για το Νερό 22 Μαρτίου 2011 «Νερό για τις Πόλεις: Ανταποκρινόµενοι στην Αστική Πρόκληση» Σήµερα, 22 Μαρτίου 2011, γιορτάζουµε την Παγκόσµια Ηµέρα για το Νερό, ένα θεσµό που, για 18 η χρονιά,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων».

Σκοπός «η θέσπιση πλαισίου για την προστασία των επιφανειακών και των υπόγειων υδάτων». ΗΜΕΡΙΔΑ ΜΕ ΘΕΜΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο περιβάλλον και την υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην τοπική αυτοδιοίκηση» Δρ. Ιωάννης Ματιάτος Υδρογεωλόγος, Επιστημονικός

Διαβάστε περισσότερα

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο

Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Ποιότητα υπογείων υδάτων στην Ελεύθερη Αμμόχωστο Περίπου εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υπεραντλήθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια από τον υδροφορέα μας. Μια ποσότητα δεκατρείς φορές περισσότερη από τη

Διαβάστε περισσότερα

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του.

Παρά το γεγονός ότι παρατηρείται αφθονία του νερού στη φύση, υπάρχουν πολλά προβλήματα σε σχέση με τη διαχείρισή του. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ανανεώσιμος πόρος και αποτελεί ζωτικό στοιχείο για την επιβίωση του ανθρώπου, της πανίδας, της χλωρίδας και τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Η ύπαρξη και η επάρκειά του είναι

Διαβάστε περισσότερα