14η Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "14η Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση"

Transcript

1 ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ Ιουλίου 2011 Πανελλήνια Συνάντηση Canyoning στο Ξυλόκαστρο Ιουλίου 2011 Αποστολή Πρωτέα «Κόζιακας 2011» στην Πύλη Τρικάλων Αυγούστου 2011 Αποστολή Πρωτέα στις κορυφές του Ολύμπου 31 Αυγούστου -04 Σεπτεμβρίου 2011 Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση στα Χανιά Σεπτεμβρίου 2011 Σπηλαιολογικό Συμπόσιο Μέσης Ανατολής Τριμηνιαία Περιοδική Έκδοση του συλλόγου Γράφει ο Μάρκος Βαξεβανόπουλος Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα 14η Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση Το μεγαλύτερο ετήσιο γεγονός της Ελληνικής Σπηλαιοεξερεύνησης Περιεχόμενα τεύχους: Έκθεση Σπηλαιολογικής Φωτογραφίας σε συνθήκες σπηλαίου Νυχτερίδες White Nose Syndrome Σπάνια Ορυκτά στην Ελλάδα. Τα ορυκτά του Λαυρίου Canyoning στο βουνό των θεών Πανελλήνια Συνάντηση ιάσχισης Φαραγ Πρώτες Βοήθειες 9 Σπήλαιο στη Νορβηγία 10 Pelion Caves Project Λόγοι για να πάρετε τα σπήλαια! 3ο Συμπόσιο Σπηλαιολογίας Μέσης Ανατολής Με χαρά πληροφορήθηκε το περιοδικό μας για τις λεπτομέρειες της 14ης Πανελλήνιας Σπηλαιολογικής Συνάντησης που διοργανώνεται φέτος στα Χανιά από τον Ε.Ο.Σ. Χανίων από τις 31 Αυγούστου έως τις 4 Σεπτεμβρίου. Με μεράκι και πολύ επιμονή ετοιμάζονται οι τελευταίες εκκρεμότητες για την πραγματοποίηση του μεγαλύτερου ετήσιου γεγονότος για τους σπηλαιοεξερευνητές. Το περιοδικό μας δημοσιεύει σε αποκλειστικότητα την αφίσα της συνάντησης. Οι Πανελλήνιες Σπηλαιολογικές Συναντήσεις αποτελούν πλέον θεσμό της ελληνικής σπηλαιοεξερεύνησης και διοργανώνονται κάθε χρόνο από ένα διαφορετικό σύλλογο σπηλαιολογίας. Κάθε συνάντηση τελεί υπό την αιγίδα της Σπηλαιολογικής Ομοσπονδίας Ελλάδος (Σ.Ο.Ε.). Ιδιαίτερα είχε συζητηθεί το θέμα των Πανελληνίων Συναντήσεων στη φετινή γενική συνέλευση της Σ.Ο.Ε. Ανάμεσα στα άλλα προτάθηκε να υπάρχει επιμελής έλεγχος και αρωγή στο διοργανωτή σύλλογο, κυρίως μέσω της Επιτροπής Πανελληνίων Συναντήσεων. H συνάντηση αυτή είναι μια πολύ καλή ευκαιρία να μάθουμε από κοντά νέα της Σπηλαιολογίας, να συζητήσουμε νέες τεχνικές, να δούμε σπήλαια της περιοχής και γενικά να υπάρξει ένα ευχάριστο και αποδοτικό κλίμα. Η φετινή εκδήλωση θα καταβληθεί προσπάθεια να έχει και την υποστήριξη των ήμων Χανίων, Πλατανιά, Αποκορώνου και Σφακίων, μιας και κατά την διάρκεια της συνάντησης πιθανόν να υπάρχουν περισσότερες παράλληλες δράσεις σε σπήλαια ή και σπηλαιοβάραθρα στην ευρύτερη περιοχή των Λευκών Ορέων, δηλαδή σε τοποθεσίες που ανήκουν γεωγραφικά στους ήμους αυτούς. Ο χώρος που θα πραγματοποιηθούν οι καθιερωμένες εκδηλώσεις της συνάντησης, όπως προβολές, παρουσιάσεις και συζητήσεις, καταβάλλεται προσπάθεια από τους διοργανωτές να μπορεί να συνδυάσει και την διαμονή των συμμετεχόντων σε δωμάτια ή και αντίσκηνα με χώρους υγιεινής και διατροφής. Σε σύντομο χρονικό διάστημα θα αποσταλούν περισσότερες πληροφορίες για την συνάντηση αυτή. Περισσότερες πληροφορίες θα υπάρχουν στην ιστοσελίδα του διοργανωτή συλλόγου όπου έχει δημιουργηθεί ξεχωριστή καταχώρηση για την 14 η Π.Σ.Σ. Ευχόμαστε κάθε επιτυχία στον Ε.Ο.Σ. Χανίων. Θα είμαστε όλοι εκεί.

2 Σελίδα 2 ΟΡΥΓΜΑ 40 ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ- ΕΚΘΕΣΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΠΗΛΑΙΟΥ Το όρυγμα αυτό αποτελεί ανθρωπογενή κατασκευή που δημιουργήθηκε το 1940 για την προφύλαξη του πληθυσμού από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Γράφει η Ματίνα Σγουρομύτη Φοιτήτρια Νομικής-μέλος ΠΡΩΤΕΑ Ο σύλλογος ιδρύθηκε το 2010 στη Θεσσαλονίκη. Σκοπός του είναι η προαγωγή της Σπηλαιολογίας, καθώς επίσης και η προστασία και ανάδειξη των υπόγειων μορφών της Ελλάδας. Μία από τις πρώτες δράσεις του συλλόγου ήταν ο καθαρισμός και η ανάδειξη του ορύγματος κάτω από το πάρκο του Παύλου Μελά στις 40 Εκκλησιές Θεσσαλονίκης. Με την αποκατάσταση της πολιτικής ομαλότητας και έχοντας εκπληρώσει το σκοπό για τον οποίο κατασκευάστηκε, το όρυγμα περιήλθε κατ ουσία σε αχρησία, καθώς περιορίστηκε να φιλοξενεί τα παιχνίδια των νεαρών κατοίκων της περιοχής. Την εποχή του εντοπισμού του ορύγματος από μέλη της Σπηλαιολογίας Θεσσαλονίκης, η αναγκαιότητα του καθαρισμού του είχε ήδη καταστεί πρόδηλη και επιτακτική, καθώς την εικόνα συνέθεταν απορρίμματα, άχρηστα αντικείμενα και ούτω καθεξής. Τα μέλη του ΠΡΩΤΕΑ που ήρθαν αντιμέτωπα με το τοπίο αυτό της απελπισίας, ανταποκρίθηκαν άμεσα σε αυτή την επιταγή αφού και οι κάτοικοι της περιοχής διαμαρτύρονταν επανειλημμένως στην αστυνομία, δεδομένου ότι αποτελούσε πηγή μόλυνσης και επικίνδυνη περιοχή για τα παιδιά λόγω της εύκολης πρόσβασης. Μικροί και μεγάλοι είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν το όρυγμα και να θαυμάσουν τις υπόγειες ομορφιές Το όρυγμα αυτό αποτελεί ανθρωπογενή κατασκευή που δημιουργήθηκε το 1940 για την προφύλαξη του πληθυσμού από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της κατοχής, οι Γερμανοί αξιωματικοί που είχαν επιτάξει την ακριβώς απέναντι οικία, έβρισκαν καταφύγιο στο εσωτερικό του κατά τους βομβαρδισμούς της Θεσσαλονίκης από τους συμμάχους. Έχει διανοιχθεί στους πράσινους γνευσίους της Θεσσαλονίκης, ένα πέτρωμα αρκετά συμπαγές κι ανθεκτικό. Στο εσωτερικό του παρουσιάζει κλιματικά στοιχεία σπηλαίου, μιας κι έχει σταθερή θερμοκρασία 17.4 C καθ όλη τη διάρκεια του έτους και Σχετική Υγρασία 100%. Αν και ο λαϊκός θρύλος υποστήριζε ότι το όρυγμα καταλήγει στο δάσος του Σέιχ Σου με δαιδαλώδεις διαδρόμους, το συνολικό μήκος του δεν ξεπερνά τα 22m. Το όρυγμα καθαρίστηκε με ιδιαίτερη φροντίδα στις 20 εκεμβρίου του 2009, αλλά συνάμα και με κόπο και προσπάθεια από τα μέλη. Ξεκίνησε μια έρευνα, με πολλά τηλέφωνα και επισκέψεις σε υπηρεσίες (Υπουργείο Εθνικής Αμύνης, Κτηματική υπηρεσία, ήμος, Πολεοδομία, Τοπογραφικές υπηρεσίες κ.α.). Τελικά δεν βρέθηκε σε ποιόν ανήκει το καταφύγιο αυτό, αφού όλοι οι κρατικοί μηχανισμοί δήλωναν άγνοια σχετικά με την ύπαρξη του, και αποφασίστηκε από την Αντιδημαρχία Πολιτισμού του ήμου Θεσσαλονίκης η άτυπη παραχώρησή του, διαδικασία η οποία δεν προχώρησε. Έκτοτε χρησιμοποιήθηκε από το σύλλογο για την ανάγκη των μαθημάτων της χαρτογράφησης, κατά τη διάρκεια των σεμιναρίων σπηλαιολογίας που διοργάνωσε. Ένα χρόνο αργότερα, με λύπη διαπιστώσαμε ότι το όρυγμα είχε κιόλας περιέλθει στην κατάσταση που εντοπίστηκε, καθότι αποτελούσε κατά διαστήματα χώρο καταφυγής αστέγων και ναρκομανών. Η μετατροπή αυτού του χώρου σε έναν επί της ουσίας σκουπιδότοπο, μας ώθησε να απευθυνθούμε σε αρμόδιους φορείς, οι οποίοι δυστυχώς- αδράνησαν. Περισσότερο ενδιαφέρον εκδηλώθηκε από τα Μ.Μ.Ε. Πρωτέας Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό

3 Σελίδα 3 Ιούλιος Σεπτέμβριος Τυπώθηκαν και τοποθετήθηκαν στο όρυγμα με κατάλληλο τρόπο κατά κύριο λόγο φωτογραφίες από σπήλαια της Βόρειας Ελλάδας. Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν στις 2 Ιουνίου με μεγάλη επιτυχία. Μικροί και μεγάλοι επισκέφτηκαν το τεχνητό όρυγμα που φιλοξένησε την εκδήλωση και εντυπωσιάστηκαν από τις φωτογραφίες των σπηλαίων και το περιβάλλον της έκθεσης. Συνολικά πάνω από 150 άτομα μπήκαν στο χώρο της έκθεσης την πρώτη μέρα. Με την πάροδο των ημερών το ενδιαφέρον παρέμεινε αμείωτο και συνολικά πάνω από 500 άνθρωποι επισκέφτηκαν την έκθεση. Πρέπει να σημειωθεί ότι η είσοδος στο όρυγμα πραγματοποιούταν με τη συνοδεία σπηλαιολόγων και με κράνος και φακό, που ο σύλλογος παρείχε στους επισκέπτες. Μία μικρή ενίσχυση του φωτισμού επιτεύχθηκε με τη χρήση κεριών. Αφού προέβη για 2 η φορά σε διαδικασίες καθαρισμού, ο σύλλογος έκρινε σκόπιμη την τοποθέτηση μιας πόρτας στη είσοδο του ορύγματος, προκειμένου να διασφαλίσει την προστασία του. Παράλληλα αναζήτησε τρόπους ενημέρωσης των κατοίκων της περιοχής, αλλά και ευαισθητοποίησής τους σχετικά με το ζήτημα. Έτσι γεννήθηκε μια πρωτότυπη ιδέα: ΜΙΑ ΕΚΘΕΣΗ ΣΠΗΛΑΙΟ- ΛΟΓΙΚΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΣΠΗΛΑΙΟΥ. Η πόρτα τοποθετήθηκε άμεσα και στη συνέχεια πήρε σειρά η διοργάνωση της έκθεσης. Εν μέρει με την ευγενική χορηγία των καταστημάτων της περιοχής και εν μέρει με δικά του χρήματα, ο σύλλογος διαμόρφωσε και καλλώπισε το χώρο καθιστώντας τον κατάλληλο για τη διεξαγωγή της έκθεσης, η διάρκεια της οποίας αποφασίστηκε να είναι 7 ημέρες και η είσοδος ελεύθερη. Οι κάτοικοι της περιοχής υποστήριξαν ένθερμα αυτή την πρωτοβουλία. όθηκε η ευκαιρία στους παλαιότερους να μπουν στο όρυγμα και να αναμοχλεύσουν μνήμες του πολέμου, όταν στην παιδική τους ηλικία έβρισκαν καταφύγιο στο εσωτερικό κάθε φορά που χτυπούσαν οι συναγερμοί. Οι νεότεροι αναπόλησαν τις στιγμές που έμπαιναν μέσα όταν ήταν παιδιά και έπαιζαν στη γειτονιά. Ορισμένοι, μάλιστα, παρά το γεγονός ότι κατοικούν μόνιμα στις 40 Εκκλησιές επί δεκαετίες, μας δήλωσαν ότι ήταν η 1 η φορά που επισκέφτηκαν το όρυγμα, αν και πάντοτε τους απασχολούσε το ερώτημα περί τίνος πρόκειται. εδομένης της προσέλευσης του κόσμου αλλά και της ανταπόκρισης στην πρωτότυπη αυτή ιδέα που υλοποιήθηκε, θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει κατά τον απολογισμό ότι οι σκοποί που τέθηκαν πραγματοποιήθηκαν. Αφενός μεν ενημερώθηκαν οι περίοικοι και όχι μόνο- για την ύπαρξη και την ανάγκη προστασίας του ορύγματος, αφετέρου δε πληθώρα ανθρώπων ενημερώθηκε για τη σπηλαιολογία και τη σπηλαιολογική δραστηριότητα και θαύμασε την ομορφιά πολλών σπηλαίων μέσω των φωτογραφιών που εκτέθηκαν. Εν ολίγοις, το αποτέλεσμα εμφανίζεται αρκετά ικανοποιητικό, στα πλαίσια είτε των ευρύτερων είτε των ειδικότερων στόχων που έθεσε η Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης με τη διεξαγωγή της έκθεσης αυτής. Ευχαριστούμε θερμά όσους στήριξαν με οιονδήποτε τρόπο αυτήν την πρωτοβουλία. Μικροί φίλοι του συλλόγου κάνουν Graffiti σε τοίχο έξω από το όρυγμα

4 Σελίδα 4 Νυχτερίδες Γράφει η Ιφιγένεια Νάκου Βιολόγος Mέλος ΠΡΩΤΕΑ Οι νυχτερίδες είναι ένα από τα πιο περίεργα και παρεξηγημένα είδη ζώων. Είναι τα μοναδικά θηλαστικά, ζώα δηλαδή που γενούν μικρά και θηλάζουν, τα οποία έχουν την ικανότητα πτήσης. Ανήκουν στην Τάξη των Χειρόπτερων, καθώς τα δάχτυλά τους είναι επιμηκυσμένα και συνδεδεμένα με μεμβράνη, έτσι ώστε να πετάνε με τα χέρια τους. Υπάρχουν πάνω από 1200 είδη νυχτερίδων παγκοσμίως, πολλά από τα οποία δυστυχώς είναι απειλούμενα με εξαφάνιση. Πριν λίγο καιρό ένα παιδάκι είδε σε φωτογραφία μία νυχτερίδα και μου είπε: αυτό μοιάζει με ποντίκι που έχει φτερά!!! Πράγματι, μοιάζει! Και μάλιστα, σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση υπάρχει και εξήγηση για αυτό. Η λαϊκή παράδοση μας λέει ότι μια μέρα ένα ποντίκι μπήκε σε μία εκκλησία και βρήκε χάμω ένα κομμάτι αντίδωρο, το οποίο όμως από ευλάβεια δεν έφαγε, αλλά το πήρε και το φύλαξε σαν πολύτιμο φυλαχτό. Ο Θεός για να το ανταμείψει του έδωσε φτερά να πετά στον ουρανό. Από τότε τις νύχτες πετά ψηλά. Οι νυχτερίδες βρίσκουν καταφύγιο στις σπηλιές, τα κοιλώματα των βράχων, των δέντρων και τα χαλάσματα των αρχαιολογικών χώρων, όπου φωλιάζουν κρεμασμένες ανάποδα, σε ομάδες ή μόνες τους, ανάλογα με το είδος. Κατά το σούρουπο, βγαίνουν από τις φωλιές τους και ψάχνουν να βρουν τροφή. Οι περισσότερες νυχτερίδες τρέφονται με έντομα, και υπάρχουν και άλλες που τρέφονται με φρούτα, νέκταρ λουλουδιών, μικρά σπονδυλωτά, ενώ στη λατινική Αμερική υπάρχουν και δύο είδη που τρέφονται με αίμα πτηνών και ένα είδος (νυχτερίδα-βαμπίρ) με αίμα θηλαστικών (και του ανθρώπου). Οι νυχτερίδες αναπαράγονται μόνο μία φορά τον χρόνο. Το ζευγάρωμα συνήθως γίνεται κατά το φθινόπωρο, πριν δηλαδή πέσουν σε χειμέρια νάρκη, ενώ η κύηση ρυθμίζεται με διάφορους τρόπους, έτσι ώστε τα μικρά (1 εως 3) να γεννηθούν όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες είναι κατάλληλες και υπάρχει διαθέσιμη τροφή, δηλαδή κατά το καλοκαίρι. Η όραση της νυχτερίδας δεν είναι ανεπτυγμένη. Άλλωστε δεν θα ήταν και πολύ χρήσιμη στο σκοτάδι. Ωστόσο, η ακοή της είναι οξύτατη και πολύ ευαίσθητη και συνεπώς προσανατολίζεται πολύ καλά στο σκοτάδι με το σύστημα ηχοεντοπισμού ή αλλιώς του υπερηχητικού «ραντάρ» που διαθέτει, το οποίο εκπέμπει παλμούς το δευτερόλεπτο. Ο άνθρωπος και δραστηριότητές του αποτελούν μεγάλη απειλή για τις νυχτερίδες. Οι νυχτερίδες αποτελούν το καλύτερο φυσικό εντομοκτόνο, καθώς κάθε βράδυ τρώνε τεράστιες ποσότητες εντόμων. Επομένως, η απερίσκεπτη χρήση εντομοκτόνων έχει βλαβερές επιπτώσεις για τις νυχτερίδες, καθώς μειώνεται η διαθέσιμη γι αυτές τροφή. Επίσης, η τουριστική αξιοποίηση των σπηλαίων και το σφράγισμα της εισόδου σπηλαίων και εγκαταλελειμμένων ορυχείων όπου φωλιάζουν νυχτερίδες, οδηγούν στο μαζικό θάνατο νυχτερίδων, καθώς είτε χάνουν τις φωλιές τους, είτε παγιδεύονται μέσα στα σπήλαια και πεθαίνουν. υστυχώς όμως, ακόμα και οι ίδιοι οι σπηλαιοεξερευνητές από απερισκεψία μπορεί να εντείνουν το πρόβλημα. Αν οι νυχτερίδες που βρίσκονται σε χειμέρια νάρκη τρομάξουν (από τη φασαρία ή το φως του σπηλαιολόγου) είναι πιθανό να πεθάνουν, ενώ αν τρομάξουν οι μάνες που κουβαλάν βρέφη είναι πιθανό να τα ρίξουν. Επίσης, σημαντική είναι η καθαρότητα των υλικών του σπηλαιολόγου, καθώς είναι πιθανή η μεταφορά ασθενειών των νυχτερίδων από το ένα σπήλαιο στο άλλο. Νυχτερίδες με σημάδια WNS White nose syndrome, WNS Προτεινόμενη Ιστοσελίδα Το Σύνδρομο της λευκής μύτης (White nose syndrome, WNS) είναι μια ασθένεια που ευθύνεται για το θάνατο πολλών νυχτερίδων στην Αμερική. Η ονομασία της οφείλεται στη χαρακτηριστική λευκή απόχρωση του μύκητα που αναπτύσσεται γύρω από τη μύτη των νυχτερίδων. Επίσης, ίχνη του μύκητα είναι εμφανή και στα αυτιά, στην ουρά και στις φτερούγες τους. Ο μύκητας ανήκει στο είδος Geomyces pannorum και μάλιστα εντοπίζεται και στο έδαφος και τα τοιχώματα σπηλαίων που έχουν μολυσμένες νυχτερίδες. Αρχικά, η διάγνωση της ασθένειας έγινε το Φεβρουάριο του 2006 σε σπηλιές στη Νέα Υόρκη, και δυστυχώς από το 2008 και μετά άρχισε να εξαπλώνεται και σε άλλες σπηλιές στην ευρύτερη περιοχή της Νέας Υόρκης και έπειτα και στην υπόλοιπη αμερικάνικη ήπειρο. Μέχρι σήμερα υπολογίζεται ότι αποτελεί την αιτία του θανάτου περισσότερων από 1 εκ. νυχτερίδων. Στην Ευρώπη έχουν βρεθεί νυχτερίδες που φέρουν το ίδιο τον μύκητα, χωρίς ωστόσο να φέρουν την ασθένεια. Μετά από μελέτες, οι επιστήμονες κατέληξαν ότι είναι πολύ πιθανό ο μύκητας να υπάρχει φυσιολογικά στις νυχτερίδες του παλαιού κόσμου, χωρίς να τις επηρεάζει. Αντίθετα, όταν μεταφέρθηκε στις νυχτερίδες του νέου κόσμου, αυτές νόσησαν. Ο ακριβής τρόπος μετάδοσης του μύκητα δεν είναι γνωστός. Σύμφωνα με την κοινή γνώμη και το Κέντρο Βιολογικής Ποικιλότητας (Center for Biological Diversity), η μεταφορά του από Ευρώπη στην Αμερική έγινε «με τις μπότες ή τον εξοπλισμό των σπηλαιολόγων». Ωστόσο, φαίνεται ότι η εξάπλωση του μύκητα ακολουθεί τα μονοπάτια μετανάστευσης των νυχτερίδων της Αμερικής από σπηλιά σε σπηλιά, δηλαδή μπορεί να μεταφερθεί από νυχτερίδα σε νυχτερίδα. Μόνο λίγα είδη μυκήτων (περίπου 150, από τα περισσότερα από 1,5 εκ. είδη που υπολογίζεται ότι υπάρχουν) μπορούν να προκαλέσουν ασθένειες σε είδη θηλαστικών, ενώ πολλά από αυτά είναι πολύ σπάνια. Οι Βιολόγοι αναζητώντας την αιτία που ένας απλός μύκητας, ο οποίος αναπτύσσεται σε θερμοκρασίες 1-15 C, προκαλεί το θάνατο στις νυχτερίδες κατέληξαν στην παρακάτω θεωρία. Όταν οι νυχτερίδες πέφτουν σε χειμέρια νάρκη, οπότε και το ανοσοποιητικό τους σύστημα δεν λειτουργεί καλά, είναι πιο επιρρεπείς σε ασθένειες. Η μειωμένη θερμοκρασία του σώματος ευνοεί την ανάπτυξη του μύκητα, τον οποίο δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά. Τα συμπτώματα περιλαμβάνουν απώλεια βάρους, ξύπνημα των νυχτερίδων, καταστροφή των φτερών, αλλά και θάνατο. εδομένου του τεράστιου προβλήματος που έχει δημιουργηθεί και της επικινδυνότητας της κατάστασης, ο οργανισμός U.S. Fish and Wildlife Service (USFWS) έχει εκδώσει οδηγίες σχετικά με τις διαδικασίες καθαρισμού και απολύμανσης του εξοπλισμού που πρέπει να ακολουθούν οι σπηλαιολόγοι, έτσι ώστε να μην ενταθεί και άλλο το πρόβλημα.

5 Σελίδα 5 Smartphone αφουγκράζεται τους υπερήχους νυχτερίδων! Αναδημοσίευση από Madata.gr Οι χρήστες κινητών iphone και Android μπορούν τώρα να συνδράμουν στη μελέτη των νυχτερίδων κατεβάζοντας μια εφαρμογή για την ηχογράφηση των υπερηχητικών τσιρίδων. Η εφαρμογή ibats αντικαθιστά τις τρεις ογκώδεις συσκευές που χρησιμοποιούνται συνήθως για την ηχογράφηση νυχτερίδων με ένα smartphone και ένα μικρόφωνο υπερήχων. Αναπτύχθηκε από τη Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου, η οποία ελπίζει να δημιουργήσει ένα δίκτυο εθελοντών για την καταγραφή των ιπτάμενων τρωκτικών στη Βρετανία, την Ανατολική Ευρώπη, την Ουκρανία, τη Ρωσία και την Ιαπωνία. Το λογισμικό του ibats καταγράφει τους ήχους 900 ειδών νυχτερίδας που χρησιμοποιούν ηχοεντοπισμό (κάτι σαν ιπτάμενο σόναρ) για να εντοπίσουν την τροφή και να βρουν το δρόμο τους. Οι εθελοντές θα μπορούν να ανεβάζουν τις ηχογραφήσεις σε έναν κεντρικό διακομιστή, όπου το λογισμικό του συστήματος αναγνωρίζει το είδος και χαρτογραφεί τη γεωγραφική εξάπλωσή του. Το ibats δεν είναι η πρώτη επιστημονική εφαρμογή για smartphone. Tο αμερικανικό ίδρυμα Smithsonian παρουσίασε πρόσφατα ένα app που αναγνωρίζει τα είδη των δέντρων από φωτογραφίες των φύλλων τους. Γνωρίζετε ότι το θα είναι το έτος για την προστασία των νυχτερίδων; Περισσότερα στην ιστοσελίδα: Πρωτέας Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό

6 Σελίδα 6 Ιούλιος Σεπτέμβριος 2011 Γράφει ο Στέφανος Ζαΐμης Γεωλόγος Σπάνια Ορυκτά στην Ελλάδα Τα περισσότερα σπάνιας ομορφιάς ορυκτά στην Ελλάδα εντοπίζονται στις ζώνες skarn, δηλαδή στη μεταμορφική ζώνη της επαφής γρανιτικών πετρωμάτων με ανθρακικούς σχηματισμούς. Στην περίπτωση αυτή τα ανθρακικά πετρώματα εμποτίζονται με στοιχεία του μάγματος, όπως το πυρίτιο, το αργίλιο, ο σίδηρος και το μαγνήσιο και έτσι δημιουργούνται ορυκτά όπως οι γρανάτες, το επίδοτο κ.α. Σπάνια ορυκτά επίσης απαντούν σε περιοχές με μεταλλεύματα, κυρίως υδροθερμικής προέλευσης, μέσα σε διάφορα πυριγενή και μεταμορφωμένα πετρώματα καθώς και μέσα σε χαλαζιακές φλέβες που πληρώνουν διάκενα άλλων πετρωμάτων. Ε- ντούτοις λίγες είναι οι περιοχές που έχουν «δώσει» εξαιρετικά ορυκτά στην Ελλάδα και έχουν γίνει διεθνώς γνωστές. Αυτές, μεταξύ άλλων, είναι το Λαύριο, η Σέριφος, η Χαλκιδική, η ράμα και η Ξάνθη. Το Λαύριο όμως κατέχει μια εξέχουσα θέση μεταξύ των συλλεκτών, κυρίως λόγω της ιστορίας του αλλά και για τα παγκοσμίως μοναδικά ορυκτά του. Έχει χαρακτηρισθεί από πολλούς ως το «Ελ Ντοράντο» της ορυκτολογίας και όχι άδικα, καθώς στη Λαυρεωτική έχουν εντοπισθεί περισσότερα από 400 διαφορετικά ορυκτά (από τα περίπου 4100 ήδη γνωστά). Η δημιουργία των ορυκτών αυτών σχετίζεται αφενός με τη ζώνη Κρύσταλλοι Ανναβεργίτη Λαυρίου, μήκος εικό- skarn ανάμεσα στο νας 3 mm, Συλλογή - φωτογραφία: Wolfgang γρανοδιορίτη και τα and Karin Wendel, Lapis Mineralien Magazin ανθρακικά πετρώματα, 1999 αλλά κυρίως με τη μεταλλοφορία μικτών θειούχων που υπάρχει στην περιοχή, στην επαφή των σχιστολίθων με τα μάρμαρα. Η μεταλλοφορία αυτή είναι γνωστή από τους αρχαίους χρόνους και συνδέθηκε με την εκτεταμένη εκμετάλλευση για μόλυβδο και άργυρο, κυρίως από την Αθήνα κατά την Κλασική περίοδο. Τα μεταλλεύματα αποτελούνται κυρίως από γαληνίτη, σφαλερίτη, σιδηροπυρίτη, αρσενοπυρίτη και χαλκοπυρίτη, ενώ επουσιωδώς απαντά πλήθος άλλων θειούχων ορυκτών και θειοαλάτων. Υπάρχουν όμως και δευτερογενή ορυκτά, δηλαδή αυτά που σχηματίσθηκαν από την οξείδωση των μεταλλικών ορυκτών, όπως επίσης και τα λεγόμενα ορυκτά των σκωριών που προέκυψαν από την οξείδωση των στείρων υλικών της εκμετάλλευσης. Ως προς την ποσότητα των διαφορετικών ορυκτών η περιοχή κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως αλλά δεν είναι σημαντική μόνο γι αυτόν το λόγο. Το Λαύριο είναι διεθνώς γνωστό για τον καλύτερο ανναβεργίτη του κόσμου, τον εξαιρετικής ποιότητας σμιθσονίτη και τον εντυπωσιακό αδαμίτη. Τα ορυκτά του Λαυρίου Ο ανναβεργίτης (Ni 3(AsO 4) 2 8H 2O) είναι τυπικό ορυκτό του Λαυρίου, έχει χρώμα κυρίως ανοιχτό σμαραγδοπράσινο, είναι ημιδιαφανής έως διαφανής και απαντάται σε αστεροειδή συσσωματώματα υπό μορφή πρισματικών κρυστάλλων που φθάνουν το 1 cm. ημιουργείται μέσα σε γαιώδη γκαιτίτη και τα ορυκτά που τον συνοδεύουν είναι συνήθως ο αδαμίτης, ο χαλαζίας και ο ασβεστίτης. Οι εξαιρετικοί κρύσταλλοι του Λαυρεωτικού ανναβεργίτη αλλά και η διαφάνειά του τον τοποθετούν στην κορυφή όσον αφορά το ορυκτό αυτό, ένα ορυκτό που καθηλώνει το βλέμμα όσο λίγα. Ο σμισθονίτης (ZnCO 3) στη διεθνή αγορά έχει συνδέσει το όνομά του με το Λαύριο. Εντοπίζεται στη ζώνη οξείδωσης της μεταλλοφορίας και εμφανίζεται κυρίως υπό μορφή σταλακτιτικών και βοτρυοειδών φλοιών, ακόμα όμως και ως συμπαγή γεώδη ή κυψελώδη συσσωματώματα. Έχει διάφορα χρώματα, όπως λευκό, φαιό, κίτρινο έως καστανό, ανοιχτό έως βαθύ πράσινο, κυανό, κυανοπράσινο, ανοιχτό έως βαθύ κόκκινο ενώ σπάνια εμφανίζεται άχρωμο. Τα διάφορα χρώματα οφείλονται στις προσμίξεις διάφορων στοιχείων. Είναι ημιδιαφανές ορυκτό, αλλά αυτό που το κάνει να ξεχωρίζει κάνοντάς το μοναδικό και παράλληλα εντυπωσιακό είναι η υαλώδης έως μαργαριτώδης λάμψη του. Το φώς αντανακλάται στην επιφάνειά του δίνοντας ένα μοναδικό οπτικό αποτέλεσμα. Οι ευμεγέθεις και εξαιρετικής ποιότητας σμιθσονίτες τείνουν όμως να εκλείψουν και γι αυτό καθίσταται ένα από τα σπανιότερα ορυκτά. Όσον αφορά τον αδαμίτη (Zn 2(AsO 4) (OH)) του Λαυρίου, είναι ένα ορυκτό εξίσου σπάνιας αισθητικής. Το χρώμα του είναι ανοιχτό πράσινο, κίτρινο, ανοιχτό κυανό, πράσινο ή είναι άχρωμο, ανάλογα με τα ιχνοστοιχεία που περιέχει. Έχει ιδιαίτερη υαλώδη λάμψη με αδιαφανείς και διαφανείς ποικιλίες. Σχετικά με τη μορφή του, συνήθως εμφανίζεται σε βοτρυοειδή, ακτινωτά ή σφαιρικά συσσωματώματα, αλλά και υπό τη μορφή κρυστάλλων με απολήξεις σφηνοειδούς σχήματος ή σπάνια μικροπρισματικές. Ο αδαμίτης στο Λαύριο εντοπίζεται ως δευτερογενές ορυκτό στη ζώνη οξείδωσης σε όλη την έκταση της μεταλλοφορίας στη Λαυρεωτική. Οι ποικιλίες που εντοπίστηκαν είναι ο νικελιούχος αδαμίτης, ο χαλκούχος αδαμίτης και ο αργιλούχος αδαμίτης. Συναντάται κυρίως μαζί με γκαιτίτη, ανναβεργίτη, σμιθσονίτη καθώς και με ασβεστίτη, αζουρίτη, ημιμορφίτη και μαλαχίτη. Αναφέρθηκαν αυτά τα τρία ορυκτά ως τα πιο αντιπροσωπευτικά. Υπάρχουν όμως και άλλα ιδιαίτερα ορυκτά στο Λαύριο και αυτά είναι ο ιώδης και διαφανής φθορίτης, ο ερυθρωπός βαρύτης και ορυκτά του χαλκού όπως ο αζουρίτης και ο μαλαχίτης. Τέλος γνωστά είναι τα ορυκτά Type Locality του Λαυρίου, δηλαδή αυτά που εντοπίσθηκαν ή προσδιορίστηκαν για πρώτη φορά εκεί. Τέτοια είναι ο αγαρδίτης, ο αττικαΐτης, ο γλαυκοκερινίτης, ο καμαριζαΐτης, ο σερπιερίτης, ο κτενασίτης κ.α. Σμιθσονίτης Λαυρίου, μήκος φωτογραφίας 9 cm, Συλλογή: Στάθης Λαζαρίδης, φωτο- γραφία: Wolfgang Wendel, Lapis Miner- alien Magazin 1999 Κρύσταλλοι αδαμίτη Λαυρίου, μήκος φωτογρα- φίας 5 mm, Συλλογή - φωτογραφία: Σ. Ζαΐμης Το Λαύριο από μόνο του αποτελεί μια αξεπέραστη πολιτισμική κληρονομιά, τόσο για την μνημειώδη μεταλλευτική του ιστορία όσο και για τα μοναδικής αισθητικής και σπανιότητας ορυκτά του. Χάριν στο Λαύριο η Ελλάδα ταξιδεύει μαζί με τα ορυκτά στα Μουσεία όλου του κόσμου, αναδεικνύοντας τον μοναδικό πλούτο της ελληνικής γης. Πρωτέας Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό

7 Σελίδα 7 Canyoning στο βουνό των θεών Γράφει ο Αριστείδης Ζάχαρης Μέλος Πρωτέα Στο μεγάλο και επιβλητικό ορεινό όγκο του Ολύμπου φιλοξενούνται αρκετά φαράγγια κατάλληλα για Canyoning. Έχουνε σχηματιστεί και αυτά από τους παγετώνες, τους σεισμούς, αλλά και από τη μηχανική-χημική διάβρωση του νερού. Είναι γενικά ανοιχτά φαράγγια, με πλούσια βλάστηση, κρυστάλλινα και πεντακάθαρα νερά που σε προκαλούν για βουτιές. Ίσως βέβαια να είναι περισσότερο κρύα από άλλα, κυρίως την Άνοιξη που λιώνουν τα χιόνια του Ολύμπου, ωστόσο ο ήλιος είναι πανταχού παρών καθ όλη την κατάβαση και σε συνδυασμό με το αρκετό περπάτημα που έχουνε αυτό το θέμα ξεπερνιέται και ξεχνιέται. Ας τα δούμε ένα-ένα: Κυρίαρχο φαράγγι του Ολύμπου είναι ο Ενιπέας. Ξεκινάει από τα Πριόνια για να καταλήξει στο Λιτόχωρο ύστερα από μία πορεία 6 χιλιομέτρων. Φαράγγι με αρκετό νερό και το καλοκαίρι προσφέρει στον Canyoner αρκετά jump (άλματα στις βάθρες) και νεροτσουλήθρες. Ωστόσο χρειάζεται καλή φυσική κατάσταση, μιας και για τη διάσχισή του απαιτούνται 8 ώρες περίπου, ενώ έχει και μεγάλα διαστήματα με περπάτημα. Οι διαφυγές ουκ ολίγες, ενώ κατά μήκος του υπάρχει και το διεθνές πεζοπορικό μονοπάτι Ε4 που τέμνει το φαράγγι σε αρκετά σημεία. Το διασημότερο φαράγγι του Ολύμπου πάντως είναι αυτό του Ορλιά (ή Ουρλιά), το οποίο έχει και τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα κάθε χρόνο. Η κατάβαση ολόκληρου του φαραγγιού διαρκεί 6 ώρες αν και έχει καθιερωθεί το δεύτερο κομμάτι του, που διαρκεί ένα τρίωρο. Αυτό είναι που θα χαρακτηρίζαμε και ως φυσική waterland, όμορφο, παιχνιδιάρικο, με πολλά άλματα και τσουλήθρες είναι ιδανικό για να έρθει κάποιος σε πρώτη επαφή με το Canyoning και να το αγαπήσει! Στο ίδιο μήκος κύματος, αλλά όχι τόσο γνωστό, είναι το φαράγγι της Αγίας Κόρης. Το προσεγγίζουμε και αυτό από την πλευρά του ίον. Ιδιαίτερα εύκολο, χωρίς τεχνικές δυσκολίες, με πολλές διαφυγές και αυτό, χρειάζονται περίπου 4:30 ώρες για την διάσχισή του, όπου και καταλήγουμε στο ομώνυμο εκκλησάκι. Φαράγγι Ορλιά ιπλανό φαράγγι με την Αγία Κόρη είναι αυτό του Αραπλάκου (ή Αράπη Λάκκου). Χωρίς τεχνικές δυσκολίες, αλλά με αρκετό περπάτημα, χρειάζονται περίπου 6 με 7 ώρες για την κατάβαση του. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τα αρκετά ολισθηρά πετρώματα και η 15μετρη τσουλήθρα στο τέλος! Να σημειωθεί ότι στα φαράγγια του Αραπλάκου και της Αγίας Κόρης επειδή δε γίνονται πολλές επαναλήψεις η βλάστηση είναι ιδιαίτερα πυκνή και ίσως ένα πριονάκι να φανεί χρήσιμο. Επίσης πολλά ραπέλ δένονται γύρω από δέντρα ή παρακάμπτονται. Κλείνοντας, το ρέμα του Παπά (ή Παπαρέμα) είναι ένα ορεινό φαράγγι που ξεκινάει από το καταφύγιο Κρεβάτια. Η διάσχιση διαρκεί 5 ώρες, ενώ έχει και ένα στενό κομμάτι για μισή ώρα. Γενικά όμως είναι αρκετά ανοιχτό, δεν υπάρχουν πολλά ραπέλ και έχει και αυτό νερό όλο το χρόνο. Τέλος ο Όλυμπος φιλοξενεί και άλλα φαράγγια ή ρεματιές που είναι λιγότερο γνωστά ή απλά δεν είναι κατάλληλα για Canyoning (δε σχηματίζουν καταρράκτες) Εσείς όποτε και αν αποφασίσετε να πάτε στον Όλυμπο για Canyoning, πάρτε πρόγνωση καιρού, τον κατάλληλο εξοπλισμό και καλές βουτιές! Η διασκέδασή σας είναι εγγυημένη... -Φωτογραφίες από το φαρ. Αραπλάκου και προσεχώς από τα άλλα στο blog canyoning-caving.blogspot.com -Για πιο τεχνικές λεπτομέρειες στο βιβλίο: 50 φαράγγια στην Κεντρική Ελλάδα -Ευχαριστώ το φίλο Σταμάτη για τις πληροφορίες του για το Παπαρέμα. Πρωτέας Φαράγγι Αραπλάκου Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό *** Μάλιστα πρόσφατα μέλη του Πρωτέα μυήθηκαν σε κάποιες τεχνικές του Canyoning σε συνεργασία με τον ΕΣΕΦ στα πλαίσια ανάπτυξης του Canyoning στην Β. Ελλάδα. Στο σεμινάριο έγινε εκπαιδευτική κατάβαση ενός τμήματος του φαραγγιού της Αγίας Κόρης με υπεύθυνους εκπαίδευσης τους Γιώργο Ανδρέου και Αναστάσιο Αποκρεμιώτη, ενώ την επόμενη μέρα πραγματοποιήθηκε κατάβαση στο φαράγγι του Ορλιά. Όλα τα μέλη αποκομίσανε εμπειρίες, μάθανε τεχνικές και οι εντυπώσεις ήτανε άκρως θετικές. Σίγουρα θα υπάρξει συνέχεια και στο μέλλον...

8 Σελίδα 8 8η ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΚΑΤΑΒΑΣΗΣ ΦΑΡΑΓΓΙΩΝ ΞΥΛΟΚΑΣΤΡΟ ΚΟΡΙΝΘΙΑΣ Η ημέρα έναρξης της συνάντησης πλησιάζει και η επίσημη ιστοσελίδα είναι πλήρως ανανεωμένη με αρκετές λεπτομέρειες. Για τα φαράγγια ετοιμάζεται συνεχώς υλικό για να μπορέσουν να υπάρχουν πληροφορίες με περιγραφή, πρόσβαση και χαρτογραφήσεις για όσο το δυνατόν περισσότερα φαράγγια της ευρύτερης περιοχής. Μπορείτε να δημιουργήσετε link στην ιστοσελίδα που διαχειρίζεστε με την ιστοσελίδα της συνάντησης στο χρησιμοποιώντας τις ακόλουθες φωτογραφίες σαν banners: images/8panellhnia200px.jpg (200 pixels) ή (3000+ pixels). Αναμένονται οι συμμετοχές σας για την έκθεση φωτογραφιών, προβολές βίντεο και παρουσιάσεων για να ενταχθούν όλοι οι συμμετέχοντες. Αναμενόμενη διάρκεια προβολών μέχρι 10 λεπτά και αναμενόμενη διάρκεια παρουσιάσεων μέχρι 15 λεπτά. Τελική ημερομηνία υποβολής συμμετοχών 03 Ιουλίου. Έχουν εξασφαλιστεί χορηγίες και αναμένονται διαγωνισμοί για την καλύτερη φωτογραφία, προβολή βίντεο καθώς και παρουσίαση δράσης με αντίστοιχα δώρα. Θα υπάρχει η δυνατότητα να στηθούν από τους συλλόγους περίπτερα στο χώρο της κατασκήνωσης. Για οποιαδήποτε πληροφορία παρακαλώ επικοινωνήστε στο: ή στα τηλέφωνα: Σοφία Νικολακάκη Νίκος Μητσάκης Το κόστος εγγραφής για την 8 η Πανελλήνια Συνάντηση Φαραγγιών ανέρχεται στα 15 για ενήλικους και στα 7 για τους ανήλικους. Στο κόστος αυτό συμπεριλαμβάνονται: αναμνηστικό μπρελόκ και μπλουζάκι, ένας καφές/αναψυκτικό/μπύρα κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων, συμμετοχή στο δείπνο του Σαββάτου με χαμηλή τιμή, γραμματειακή υποστήριξη, ιατρική υποστήριξη, φυλασσόμενος κατασκηνωτικός χώρος με τουαλέτες και ντους, καθαριότητα χώρου, έλεγχος και ασφάλιση φαραγγιών, οργανωμένες επισκέψεις φαραγγιών με συνοδεία και μετακίνηση με πούλμαν, σχοινιά για κατάβαση σε οργανωμένες εκδρομές. Όσοι επιθυμείτε να συμμετάσχετε συμπληρώστε τη φόρμα συμμετοχής από την ιστοσελίδα της Συνάντησης (ατομική ή συλλογική ακολουθώντας τον σύνδεσμό "Έγγραφα" στο κύριο μενού) και να την στείλετε στο όσο πιο έγκαιρα μπορείτε, για να εξασφαλιστούν μπλουζάκια σε σωστό μέγεθος για όσον το δυνατόν περισσότερους (τουλάχιστον για όσους το έχουν δηλώσει).

9 Σελίδα 9 του εγκεφάλου, όπως τα οινοπνευματώδη και ορισμένα φάρμακα. Παρατηρούνται ορισμένες αλλαγές στον οργανισμό του ανθρώπου που ανεβαίνει σε μεγάλο υψόμετρο, οι οποίες είναι φυσιολογικές όπως: Γράφει ο Γιώργος Σωτηριάδης Γεωλόγος Μέλος Πρωτέα Περίοδος μεγάλων αποστολών και πολλών σπηλαιοεξερευνήσεων οι καλοκαιρινοί μήνες που διανύουμε. Περίοδος όμως και αντιμετώπισης αρκετών προβλημάτων που προκαλούνται από την έκθεση του σπηλαιοεξερευνητή ορειβάτη στα στοιχεία της φύσης ή στο περιβάλλον κατά τις εξερευνήσεις αυτές. Τα προβλήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε είναι: βλάβες από έκθεση στη θερμότητα (μυϊκές κράμπες, ηλίαση, θερμική εξάντληση), νόσος ορέων και δήγμα (δάγκωμα) φιδιού. ΜΥΪΚΕΣ ΚΡΑΜΠΕΣ Εκδηλώνονται τοπικά με μυϊκό πόνο και μικρούς σπασμούς. Προκαλούνται από την απώλεια άλατος εξαιτίας της αυξημένης εφίδρωσης. Αντιμετωπίζονται με άμεση μεταφορά του ασθενούς σε δροσερό περιβάλλον, αργή διάταση του μυός, και χορήγηση ισοτονικών υγρών. Γενικά προτείνεται διατάσεις πριν και μετά την άσκηση (πεζοπορία, κατάβαση βαράθρων). ΗΛΙΑΣΗ Πρόκειται για τοπικό τραυματισμό του δέρματος της κεφαλής από τον ήλιο. Εμφανίζεται ύστερα από πολύωρη παραμονή κάτω από τον ήλιο και κυρίως σε άτομα με λευκές επιδερμίδες. Χαρακτηριστικά της ηλίασης η, ζάλη, ναυτία και ίσως τάση για εμετό, ο ασθενής θα έχει κόκκινο πρόσωπο και το κεφάλι του θα είναι ζεστό σαν να έχει πυρετό ενώ το υπόλοιπο σώμα του θα έχει κανονική θερμοκρασία. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ: Αντιμετωπίζεται με άμεση μεταφορά του ασθενούς σε σκιερό και δροσερό μέρος. Τοποθετούμε βρεγμένη πετσέτα ή μπλούζα πάνω στο κεφάλι του ασθενούς να δροσιστεί. Προτείνεται η χρήση καπέλου και αντηλιακού. ΘΕΡΜΙΚΗ ΕΞΑΝΤΛΗΣΗ Προκαλείται από εφίδρωση και ανεπαρκή αναπλήρωση υγρών. Είναι αποτέλεσμα παρατεταμένης έκθεσης (συνήθως ημερών) σε θερμό περιβάλλον. Ο ασθενής θα είναι αφυδατωμένος, θα παρουσιάζει φυσιολογική ή λίγο αυξημένη θερμοκρασία και αυξημένη εφίδρωση. Συμπτώματα όπως αδυναμία, ζάλη, πονοκέφαλο, ναυτία, κράμπες και πιθανόν εμετούς μπορούν να παρουσιαστούν. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ: Αντιμετωπίζεται με μεταφορά σε δροσερό περιβάλλον διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος, ανύψωση των κάτω άκρων κατά 30 ο με στόχο την αύξηση της φλεβικής επαναφοράς. ΝΟΣΟΣ ΟΡΕΩΝ Η νόσος των ορέων είναι ένα φάσμα ασθενειών ποικιλής βαρύτητας που κυμαίνονται από ασήμαντες έως άμεσα απειλητικές για τη ζωή του ασθενούς. Όλες αυτές οι εκδηλώσεις της νόσου παρουσιάζονται όταν ο άνθρωπος μετακινείται σε μεγάλο υψόμετρο (μεγάλο υψόμετρο μ. λίαν μεγάλο υψόμετρο μ. ακραίο υψόμετρο άνω των 5500 μ.). Καθώς ανεβαίνουμε υψομετρικά, η ατμόσφαιρα γίνεται όλο και πιο αραιή, ενώ η περιεκτικότητα της σε Ο 2 μειώνεται. Συνεπώς ο άνθρωπος πρέπει να καταβάλει μεγαλύτερη προσπάθεια για να λάβει Ο 2 από την ατμόσφαιρα. Το φαινόμενο αυτό γίνεται περισσότερο αντιληπτό κατά την ανάβαση ή με την κόπωση. Κατά την ανάπαυση όμως η αναπνοή πρέπει να γίνεται φυσιολογική. ΕΝ θα πρέπει να λαμβάνεται καμιά ουσία που προκαλεί καταστολή του αναπνευστικού κέντρου υπεραερισμός, αναπνευστική δυσχέρεια με την κόπωση, αλλαγή του τρόπου αναπνοής τη νύχτα, συχνή αφύπνιση τη νύχτα και αυξημένη διούρηση. Η νόσος των ορέων εκδηλώνεται επειδή το σώμα του ανθρώπου δεν εγκλιματίζεται καλά. Τα συμπτώματα της νόσου οφείλονται σε ελαφρύ οίδημα του εγκεφάλου, που είναι συνέπεια της υποξίας. Τα συμπτώματα αυτά είναι: ζάλη δυσκολία ύπνωσης κόπωση ή αδυναμία πονοκέφαλος (μπορεί να οφείλεται και σε αφυδάτωση) γαστρεντερικές εκδηλώσεις (ανορεξία, ναυτία ή εμετός) Ο ορειβάτης θα πρέπει να αποφεύγει τη λήψη ουσιών που καταστέλλουν το αναπνευστικό κέντρο του εγκεφάλου, όπως τα οινοπνευματώδη, τα υπνωτικά και αναλγητικά σε δόσεις άνω του μετρίου. Προτείνεται η αργή άνοδος ώστε να δοθεί στον οργανισμό να εγκλιματισθεί. Αν εκδηλωθούν συμπτώματα νόσου των ορέων η ανάβαση θα πρέπει να διακοπεί. Για ταχείες αναβάσεις χορηγείται ακεταζολαμίδη. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ: ανάπαυση στο ίδιο υψόμετρο χορήγηση υγρών χορήγηση ήπιων αναλγητικών (παρακεταμόλη, ασπιρίνη) γρήγορη κατάβαση με χορήγηση Ο 2 όταν είναι πιο δραματικά τα συμπτώματα. ΗΓΜΑ ΦΙ ΙΟΥ Γενικά υπάρχουν πολλοί μύθοι γύρω από τα δηλητηριώδη φίδια. Στην Ελλάδα μόνο η οχιά είναι δηλητηριώδες και γενικά δεν είναι τόσο δραματικά τα αποτελέσματα, αφού υπάρχει χρόνος μέχρι να μεταφερθεί ο ασθενής στο νοσοκομείο. Η κατάσταση χειροτερεύεται κυρίως με τη λάθος αντιμετώπιση που γίνεται στον τόπο του ατυχήματος. ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ οίδημα πόνος εκχυμώσεις ναυτία και εμετοί (στο πρώτο μισάωρο μόνο για δηλητηριώδη) ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Γρήγορη απομάκρυνση του θύματος για αποφυγή άλλου δήγματος. Ψυχολογική υποστήριξη. Εντοπισμός και παρατήρηση του φιδιού (μήκος). ΕΝ χαράσσουμε, δεν απομυζούμε, δεν ρουφάμε αίμα, δεν τοποθετούμε ψυχρά επιθέματα. Αφαιρούμε δαχτυλίδια ή άλλα αντικείμενα που πιέζουν. Ακινητοποίηση του μέλους για αποφυγή άσκοπων και σπασμωδικών κινήσεων. Ταχεία μεταφορά του ασθενούς στο νοσοκομείο. O Γιώργος Σωτηριάδης είναι Εθελοντής του Σώματος Σαμαρειτών, ιασωστών και Ναυαγοσωστών Ε.Ε.Σ.

10 Σ ε λ ί δ α Τ ρ ι μ η ν ι α ί α Π ε ρ ι ο δ ι κ ή Έ κ δ ο σ η τ ο υ σ υ λ λ ό γ ο υ Σ π η λ α ι ο λ ο γ ί α Θ ε σ σ α λ ο ν ί κ η ς «Π ρ ω τ έ α ς» Ιούλιος Σεπτέμβριος Σπήλαιο Svarthammarhola, Nordland, Νορβηγία Γράφει o Χρήστος Πέννος Γεωλόγος Μέλος ΕΣΕΤΟΤΒΕ Εισαγωγή Το σπήλαιο «Svarthammarhola» βρίσκεται στο Fauske της Βόρειας Νορβηγίας (εικ.1) και είναι ο μεγαλύτερος καρστικός θάλαμος στην Σκανδιναβία. Εξαιτίας του μεγάλου γεωγραφικού πλάτους στο οποίο βρίσκεται (βορειότερα από τον Αρκτικό κύκλο) διατηρεί πάγο στο εσωτερικό του καθ όλη την διάρκεια του έτους παρόλο που βρίσκεται σε μικρό υψόμετρο από την στάθμη της θάλασσας. Γεωλογία Το σπήλαιο Svarthammarhola στην ουσία είναι ένας καρστικός φρεατικός αγωγός που κατα θέσεις αναπτύσσεται παράλληλα στο σύστημα διακλάσεων (Lauritzen, 1996).Το ιζηματολογικό ενδιαφέρον του σπηλαίου είναι πολύ μεγάλο, καθώς διατηρεί αποθέσεις αρκετών παγετωδών περιόδων κατατάσσοντάς το ως μοναδικό παλαιοκλιματολογικό αρχείο. Περιγραφή σπηλαίου Το σπήλαιο είναι ένας συνδυασμός φρεατικών αγωγών οι οποίοι κλίνουν προς ένα θάλαμο όπου κυριαρχεί ένας μεγάλος κώνος κορημάτων. Το συνολικό μήκος των διαδρόμων είναι 1700m ενώ το υψομετρικό ανάπτυγμά του είναι περίπου 160m (εικ.2). Το εμβαδό που κατέχει η κύρια αίθουσα του είναι ίσο με 1000m2και οριοθετείται από συγκεντρώσεις ιζημάτων καθώς και από τεράστιες καταρρεύσεις ογκολίθων. Εικόνα 2. Σκαριφηματική αποτύπωση του σπηλαίου σε κάτοψη (πάνω) και τομή (κάτω),heap Π ρ ω τ έ α ς Τ ρ ι μ η ν ι α ί ο Σ π η λ α ι ο λ ο γ ι κ ό Π ε ρ ι ο δ ι κ ό

11 Σελίδα 11 Οι δύο είσοδοί του έχουν υψομετρική διαφορά 45m, γεγονός που ευθύνεται για τις μετακινήσεις των αερίων μαζών στο εσωτερικό του (chimney effect) και την συγκέντρωση πάγου στα χαμηλότερα σημεία του. Το εντυπωσιακότερο χαρακτηριστικό του σπηλαίου είναι ο τεράστιος διάδρομος που έχει δημιουργηθεί κάτω και μέσα στον εσωτερικό παγετώνα του σπηλαίου ο οποίος έχει διαβρωθεί με τέτοιον τρόπο ώστε να φαίνονται οι διάφορες εσωτερικές στρώσεις του (εικ.3). Προστασία σπηλαίου Λόγω της προσβασιμότητας του αλλά και του μεγάλου μεγέθους του το σπήλαιο είναι πόλος έλξης πλήθους τουριστών αλλά και εκμετάλλευσης «γεωτουριστικών» γραφείων. Οι συχνές αυτές επισκέψεις έχουν ως αποτέλεσμα την καταστροφή στρώσεων πάγου (παλαιοκλιματολογικών αρχείων), αλλά και την καταστροφή κλαστικών αποθέσεων παγετωδών περιόδων. Λόγω της έλλειψης σχετικής νομοθεσίας για την προστασία των σπηλαίων στην Νορβηγία η διατήρηση του συγκεκριμένου σπηλαίου έγκειται στην ευαισθησία των επισκεπτών του. Εικόνα 3. Το χαμηλότερο υψομετρικά σημείο του σπηλαίου όπου διακρίνονται οι στρώσεις πάγου. Ενδεικτική βιβλιογραφία Heap, D. 1969: Report of the British Speleological Expedition to Arctic Norway 1969, including the work of 1968 Hulme School s Expedition 37pp. Kendal Caving Club. Lauritzen, S.E. 1996: Karst Landforms and caves of Nordland, North Norway.Guide for Excursion 2. Climate Change; The Karst Record. Universitas Bergensis. Πρωτέας Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό

12 Σελίδα 12 Pelion Caves Project Αναδημοσίευση από την εφημερίδα Ταχυδρόμος (05/06/2011) Στις πιο πλούσιες σπηλαιολογικά περιοχές της Ελλάδας συγκαταλέγεται το Πήλιο, διαθέτοντας περισσότερα από 165 σπήλαια σε όλο το εύρος του. Τα σπήλαια εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν από πολυμελή επιστημονική ομάδα, στο πλαίσιο τριετούς προγράμματος συστηματικής επιφανειακής έρευνας. Το πρόγραμμα που διεξήγαγε η Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας- Σπηλαιολογίας Βόρειας Ελλάδος σε συνεργασία με το Ινστιτούτο της ανίας στην Αθήνα διήρκεσε από το 2006 έως το 2008 και οδήγησε επίσης στη διαπίστωση ότι το Πήλιο διαθέτει πολύ αξιόλογα αρχαιολογικά ευρήματα, ορισμένα εκ των οποίων ανάγονται στο μακρινό παρελθόν και συγκεκριμένα στη νεολιθική εποχή. Ενδιαφέρον είναι, εξάλλου, το γεγονός ότι στη διάρκεια του παραπάνω προγράμματος εντοπίστηκαν σπήλαια τα οποία είχαν σαφή δείγματα διαχρονικής κατοίκησης, από τα προϊστορικά έως και τα σύγχρονα χρόνια. Το ένα τρίτο περίπου του συνολικού αριθμού των σπηλαίων που έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί περιείχαν αρχαιολογικά ευρήματα, κατά βάση τμήματα κεραμικής, τα οποία στην παρούσα περίοδο βρίσκονται σε φάση μελέτης. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αρχαιολόγων υπάρχουν πολλά ακόμη σπήλαια στην περιοχή του Πηλίου, τα οποία θα καταγραφούν πιθανότατα στο μέλλον, ενώ ανάλογο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία που προέρχονται είτε από τις αρχαίες πηγές, είτε από προφορικές μαρτυρίες κατοίκων της περιοχής. Εντύπωση προκάλεσε στους επιστήμονες το σπήλαιο Τσούκα που βρίσκεται στην περιοχή του Μουρεσίου, το οποίο είναι σεβαστών διαστάσεων και αποτελεί σημείο αναφοράς για τους ντόπιους, αλλά και για τους λάτρεις του είδους. Εξίσου ενδιαφέρουσες είναι οι βραχοσκεπές, κοιλώματα σε βράχους, τα οποία χρησίμευαν ως χώροι κατοίκησης κατά την αρχαιότητα. Το ερευνητικό πρόγραμμα Το ερευνητικό πρόγραμμα με τίτλο «Σταθερά σημεία σε μεταβαλλόμενα τοπία: μία εθνοαρχαιολογική μελέτη της χρήσης των σπηλαίων και των βραχοσκεπών στους προϊστορικούς και ιστορικούς χρόνους» και επίκεντρο το Πήλιο, είχε ως στόχο την εξερεύνηση και ανίχνευση της χρήσης εντός και εκτός των σπηλαίων, καθώς επίσης και την αναγνώριση και ερμηνεία των αλλαγών στη διαχρονική ανθρώπινη δραστηριότητα στα σπήλαια. Βασικοί στόχοι της επιφανειακής έρευνας υπήρξαν η ακριβής χαρτογράφηση των αρχιτεκτονικών καταλοίπων στο εσωτερικό και τον περιβάλλοντα χώρο των σπηλαίων, καθώς και η καταγραφή των υλικών υπολειμμάτων της ανθρώπινης παρουσίας με ταυτόχρονη συλλογή πληροφοριών από συνεντεύξεις των κατοίκων της περιοχής. Το ερευνητικό πρόγραμμα διηύθυναν ο ρ Ανδρέας Ντάρλας και ο Niels H. Andreasen εκ μέρους της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας-Σπηλαιολογίας Βόρειας Ελλάδος και του Ινστιτούτου της ανίας στην Αθήνα αντίστοιχα. Από την Εφορεία συμμετείχαν, επίσης, οι γεωλόγοι Γιάννης Βλασταρίδης και Μάρκος Βαξεβανόπουλος, το διάστημα , ενώ κατά διαστήματα συμμετείχαν οι αρχαιολόγοι Κώστας Φίλης τη διετία , Άρης Μπαχλάς το και Μιχάλης Κοντός το Κατά τη διάρκεια της τριετούς έρευνας εντοπίστηκαν, όπως προαναφέρθηκε, περισσότερα από 165 σπήλαια, βραχοσκεπές και τεχνητά σπήλαια-ορυχεία στην ευρύτερη περιοχή του Πηλίου, η ύπαρξη πολλών εκ των οποίων ήταν μέχρι πρότινος άγνωστη. Περίπου το ένα τρίτο των θέσεων που εντοπίστηκαν απέδωσε αρχαιολογικά ευρήματα που καλύπτουν ένα ευρύ χρονολογικό φάσμα από τους προϊστορικούς έως και τους όψιμους ιστορικούς χρόνους, δηλαδή από τη μακρά περίοδο που εκτείνεται από το 6000 π.χ. περίπου, φθάνοντας έως τον 20ο αιώνα. Το σύνολο των σπηλαίων και βραχοσκεπών χαρτογραφήθηκε και καταγράφηκαν οι ακριβείς γεωγραφικές συντεταγμένες τους. Πραγματοποιήθηκε, επίσης, λεπτομερής καταγραφή των ευρημάτων που περισυνελέγησαν, τα οποία και τεκμηριώθηκαν με τις απαιτούμενες μετρήσεις, περιγραφές και ψηφιακές φωτογραφίες. Στην παρούσα φάση βρίσκεται σε εξέλιξη η μελέτη των κινητών και ακίνητων ευρημάτων που εντοπίστηκαν στο εσωτερικό και τον περιβάλλοντα χώρο των σπηλαίων, η οποία σε συνδυασμό με την ανάλυση των εθνογραφικών, εθνοιστορικών, τοπογραφικών και γεωλογικών δεδομένων που καταγράφηκαν, αναμένεται να αποδώσει εξαιρετικά ενδιαφέρουσες πληροφορίες σχετικά με τη διαχρονική χρήση των σπηλαίων στο Πήλιο. Πρωτέας Τριμηνιαίο Σπηλαιολογικό Περιοδικό

13 Σελίδα ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΕΤΕ ΤΑ ΣΠΗΛΑΙΑ!!! 1. Σας κυνηγάει κάποιος/ α πρώην. Μπορείτε πάντα να κρυφτείτε σε μία σπηλιά. 2. εν έχετε χρήματα να πληρώσετε το ενοίκιο/ να αποπληρώσετε το δάνειο που λάβατε. 3. Κάτι πρέπει να πάρετε κι εσείς 4. εν μπορείτε να περάσετε ούτε ένα μάθημα. Μπορείτε όμως να περάσετε μια τραβέρσα. 5. Είναι ευκολότερο να κατακτήσετε μια κορυφή/ έναν πάτο, παρά το άτομο που σας ενδιαφέρει. 6. Στη σπηλαιολογία χρησιμοποιούμε προφυλακτικά και λαμβάνουμε όλα τα μέτρα ασφαλείας. 7. Αν πάλι σας φύγει το προφυλακτικό... θα είστε ένας απρόσεκτος. Ευτυχώς όμως δε θα είστε πατέρας. 8. Βασικό σπηλαιολογικό αξίωμα: the deeper, the better ή ελληνιστί: όσο πιο βαθιά τόσο πιο καλά. 9. Το έχει πει και ο μεγάλος λαϊκός βάρδος: στα υπόγεια είναι η θέα. 10. Έτσι κι αλλιώς έχετε πιάσει πάτο! By Ifigeneia Nakou & Matina Sgouromiti Ανεκδοτάκι Είναι μαζεμένες ένα κοπάδι πεινασμένες νυχτερίδες μέσα σε μια σπηλιά και συζητάνε για τι άλλο, για το επίμαχο θέμα της τροφής. Ξαφνικά μπαίνει μια νέα νυχτερίδα στη σπηλιά και είναι όλο το μουσούδι της πασαλειμμένο με φρέσκο αίμα. Κοιτάει ψηλά στο ταβάνι της σπηλιάς, βρίσκει μια άδεια θέση να παρκάρει, κρεμιέται και ετοιμάζεται για ύπνο. εν αργούν όμως να την πάρουν χαμπάρι οι άλλες που η γαργαλιστική μυρουδιά του αίματος τους έχει σπάσει τη μύτη. - Που το βρήκες βρε συ το αίμα; τη πιέζουνε να τους πει. Η τυχερή - άτυχη νυχτερίδα προσπαθεί με κάθε τρόπο να τις πείσει να την αφήσουν ήσυχη να κοιμηθεί, αλλά που αυτές. "Πες μας" και "Πες μας" οι πεινασμένες νυχτερίδες την φέρνουνε στο αμήν. - Ακολουθείστε με!, τους λέει στο τέλος και αναγκάζεται να ξεβολευφτεί και να βγει από τη σπηλιά. Από πίσω της ακολουθούν εκατοντάδες. Όλος αυτός ο πεινασμένος συρφετός περνάει μια μεγάλη πεδιάδα, ένα ποτάμι και φτάνει σε ένα μεγάλο και πυκνό δάσος. Εδώ η πρώτη νυχτερίδα κόβει ταχύτητα και αμέσως την περιτριγυρίζουνε όλες οι φίλες της οι οποίες κυριολεκτικά κρέμονται απ το στόμα της. - Λοιπόν, λοιπόν, λοιπόν; τη ρωτάνε με ανυπομονησία. - Βλέπετε εκείνο το κάστρο στο βουναλάκι; τους ρωτάει αυτή δείχνοντας ένα τεράστιο παλιό κάστρο. - Ναι, ναι, ναι, φωνάζουνε οι άλλες. - Ε λοιπόν εγώ ΕΝ ΤΟ ΕΙ Α!!

14 Σελίδα 14 3ο Συμπόσιο Σπηλαιολογίας Μέσης Ανατολής Ο Σπηλαιοεξερευνητικός Σύλλλογος Λιβάνου σε συνεργασία με την Εθνική Επιτροπή Επιστημονικής Έρευνας (LNCSR) διοργανώνει για τρίτη φορά συμπόσιο Σπηλαιολογίας στο Λίβανο από 23 έως 25 Σεπτεμβρίου Τα θέματα που αναπτύσσονται είναι σπηλαιολογικής υφής, σπηλαιοεξερευνητικής ακόμη και γενικά θέματα περί καρστ. Το συμπόσιο τελεί υπό την αιγίδα της U.I.S. Περισσότερα στην ιστοσελίδα: Αποστολή του Πρωτέα στη Βουλγαρία Εξερευνητική αποστολή στη Βουλγαρία οργάνωσε η Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης «Πρωτέας» από 13 έως 15 Μαΐου Συνολικά συμμετείχαν 8 άτομα από τον Πρωτέα και 3 άτομα από το βουλγαρικό σύλλογο Academik. Τα σπήλαια που εξερευνήθηκαν ήταν το Duhla, το Temnata και το βάραθρο Kolkina. Ημερίδα για τα σπήλαια γύρω από τη λίμνη Κάρλα Το Μουσείο Λιμναίου Πολιτισμού Κάρλας, το Κέντρο για τη Μελέτη και Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής Κληρονομιάς στη λίμνη Βοιβηίδα Κάρλα και η Εταιρεία Σπηλαιολογικών Ερευνών Θεσσαλίας «Χείρων» διοργάνωσαν με επιτυχία στις 19 Ιουνίου 2011 ημερίδα στο χωριό Κανάλια για τα σπήλαια γύρω από την αποξηραμένη λίμνη Κάρλα. Στην ημερίδα έγινε αναφορά για τις παραδόσεις από τα σπήλαια και τα μονοπάτια στην περιοχή της Κάρλας, αναφέρθηκε η γεωλογία της περιοχής καθώς και η αρχαιολογική αξία των σπηλαίων. Στη συνέχεια οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν γύρω από τη λίμνη και να θαυμάσουν τις γεωλογικές και αρχαιολογικές της ομορφιές.

15 Πρόγραμμα ράσεων Συλλόγου και Προβολών στα γραφεία του Πρωτέα για το Τρίμηνο Ιούλιος Σεπτέμβριος 2011 Τετάρτη 6 Ιουλίου έως 12 Ιουλίου: Αποστολή Κόζιακας 2011 στην Πύλη Τρικάλων Τετάρτη 13 Ιουλίου: Παρουσίαση της αποστολής στην Πύλη Τρικάλων - Κόζιακας 2011 Τετάρτη 20 Ιουλίου: Α' Βοήθειες: Τραυματιολογία - Επιδεσμολογιά Περιοδικό ΠΡΩΤΕΑΣ ιεύθυνση: Βιζυηνού 53Β, 54636, Θεσσαλονίκη Μην ξεχνάτε να στέλνετε τα σχόλιά σας, τις απόψεις σας, τα παράπονά σας, καταγγελίες για καταστροφές σε σπήλαια, νέα, δράσεις συλλόγων κ.α στην ηλεκτρονική διεύθυνση του περιοδικού Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο: Τηλέφωνο: Κάθε άρθρο εκφράζει την άποψη του συγγραφέα του και μόνο. Ουδεμία ευθύνη φέρει το περιοδικό για προσωπικές απόψεις των συνεργαζόμενων συντακτών. Τετάρτη 27 Ιουλίου: εξιότητες σπηλαιολογικών κόμπων Τετάρτη 03 Αυγούστου: Χρήση χαρτών και πυξίδας Αυγούστου: Αποστολή Όλυμπος 2011 Τετάρτη 17 Αυγούστου: Παρουσίαση της αποστολής Όλυμπος 2011 Τετάρτη 31 Αυγούστου: Α Βοήθειες: Νοσογόνο περιβάλλον - ιάσωση και μεταφορά Τετάρτη 31 Αυγούστου έως 4 Σεπτεμβρίου: Συμμετοχή στην Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση στην Κρήτη από τον Ε.Ο.Σ Χανίων Οι προβολές και παρουσιάσεις πραγματοποιούνται στα γραφεία του συλλόγου κάθε Τετάρτη στις 20:00. Ακολουθεί συζήτηση και οργάνωση των σπηλαιοεξερευνήσεων για τα κενά Σ/Κ κα. Επισκεφθείτε τη σελίδα μας στο web: Η φωτογραφία του τριμήνου Η εικόνα αυτού του τριμήνου δεν αποτελεί κάτι εξαιρετικό από άποψης καλλιτεχνικής φωτογραφίας, αλλά απεικονίζει με τον καλύτερο τρόπο τη μετάδοση της σπηλαιολογικής ιδέας ακόμη και σε ανθρώπους που δύσκολα θα έμπαιναν σε ένα σπήλαιο. Ειδικά οι ηλικιωμένες κυρίες που απεικονίζονται είναι κάτοικοι της περιοχής κοντά στο όρυγμα, όπου έβρισκαν καταφύγιο κατά τη διάρκεια των γερμανικών βομβαρδισμών το Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Πλέον βλέπουν το όρυγμα από άλλη μεριά, ως μία ευκαιρία να δουν τις ομορφιές του υπόγειου κόσμου της Ελλάδος. Οι φωτογραφίες, τραβηγμένες από τα μέλη του συλλόγου Πρωτέας, αποκαλύπτουν στοιχεία των σπηλαίων άγνωστα στο κοινό. Κατά τη διάρκεια της περιήγησης στο όρυγμα συνοδός σπηλαιολόγος εξηγεί κάθε φωτογραφία σε κάθε επισκέπτη. Η ανταπόκριση του κοινού της Θεσσαλονίκης πολύ εντυπωσιακή, μιας και πάνω από 500 άτομα επισκέφθηκαν την έκθεση. Το ενδιαφέρον αυτό των ανθρώπων ωθεί το σύλλογο να καθιερώσει αυτήν την έκθεση σε ετήσια βάση. Εικόνα από την έκθεση σπηλαιολογικής φωτογραφίας σε συνθήκες σπηλαίου

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας

Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Ορυκτά και πολύτιμοι λίθοι της Ελλάδας Βασίλης Μέλφος Λέκτορας Κοιτασματολογίας-Γεωχημείας Τομέας Ορυκτολογίας, Πετρολογίας, Κοιτασματολογίας Τμήμα Γεωλογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης melfosv@geo.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013. Έκθεση αποστολής. Χ. Νικολαΐδου

Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013. Έκθεση αποστολής. Χ. Νικολαΐδου Χελιδορέα(ς) Σεπτέμβριος 2013 Έκθεση αποστολής Χ. Νικολαΐδου 1 Περιεχόμενα Ιστορικό... 3 Χελιδορέα Σεπτέμβριος 2013... 3 Συνοπτικό ημερολόγιο αποστολής... 3 Ευρήματα αποστολής... 4 Υλικά... 4 Οι συντελεστές...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΠΘ ΤΟΜΕΑΣ ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΠΕΤΡΟΛΟΓΙΑΣ-ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΑΣΚΗΣΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ: ΣΤΡΑΤΩΝΙ ΕΞΑΜΗΝΟ: Α ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΥΚΤΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΜΕΙΚΤΑ ΘΕΙΟΥΧΑ ΟΡΥΚΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Αναχώρηση με λεωφορείο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΕΩΡΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για να γνωρίσει κάποιος τα Μετέωρα και να βιώσει τη μαγεία του πέτρινου δάσους, ο καλύτερος και μοναδικός τρόπος είναι να πεζοπορήσει ανάμεσα στους Μετεωρίτικους πύργους

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΕΚΘΕΣΗ ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΠΗΛΑΙΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΑΝΟΦΥΤΟ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΟΡΕΣΤΙΙΔΟΣ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2005 Μετά από πρόσκληση του Δημάρχου κ. Τοτονίδη Νίκο προς το Τοπικό Τμήμα Βόρειας Ελλάδας (ΤΟ.Τ.Β.Ε.) της Ελληνικής Σπηλαιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου

Ζούρβα Χανιά, 22-26/12/2010: Συµµετοχή στην αποστολή του ΣΠ.Ο.Κ. Χ. Νικολαΐδου : Χ. Νικολαΐδου 16-3-2011 Χανιά εκέµβριος 2010 Το εκέµβριο του 2010, λάβαµε πρόσκληση από το Γρηγόρη Αναστασόπουλο (ΣΠ.Ο.Κ), για να συµµετάσχουµε στην αποστολή που θα οργάνωνε στα Χανιά τις ηµέρες των

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

13 ης ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

13 ης ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ 13 η Πανελλήνια Σπηλαιολογική Συνάντηση Σιδηρόκαστρο, 9-12 Σεπτεμβρίου 2010 3 η Εγκύκλιος της 13 ης ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ Με ΙΧ. T Σιδηρόκαστρο βρίσκεται 20 χλμ πριν από την

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο

ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3. A = μέταλλο Ανθρακικά ΑΝΘΡΑΚΙΚΑ ACO 3 A = μέταλλο Ομάδα Ασβεστίτη Τριγωνικό Ασβεστίτης CaCO 3 Μαγνησίτης MgCO 3 Σιδηρίτης FeCO 3 Ροδοχρωσίτης MnCO 3 Σμιθσωνίτης ZnCO 3 Ομάδα Αραγωνίτη Ρομβικό Αραγωνίτης CaCO 3 Κερουσίτης

Διαβάστε περισσότερα

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ

1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ 1 of 10 12/11/2014 4:45 µµ ρεις φίλοι, τρεις ηµέρες, 2917 µέτρα. Αυτό που δεν είχαν προβλέψει στο σχεδιασµό τους ο Αχιλλέας, ο Πάνος και ο Γιώργος, ήταν ότι στην ανάβασή τους στο «βουνό των Θεών», τον

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ Η ιστορία της ΟΜΑΔΑΣ ΣΠΗΛΑΙΟΔΙΑΣΩΣΗΣ της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ξεκινά από την δεκαετία του 70, όταν τα πρώτα μέλη της εκπαιδεύτηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα

Τετραήμερη εξόρμηση στα Τζουμέρκα 25-28 Δεκεμβρίου 2014 1 η Ημέρα: Πέμπτη 25/12/14: Αναχώρηση από το Πεδίον του Άρεως στις 07:00 με προορισμό τα Τζουμέρκα (432 χμ.) στην Νότια Πίνδο. Τα Τζουμέρκα αποτελούν έναν από τους μεγαλύτερους ορεινούς

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Δευτέρα, 28 Σεπτέμβριος 2015 Οικισμός Αβδήρων Τα Άβδηρα βρίσκονται λίγο πρίν

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις

Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Με τη συνεισφορά του χρηματοδοτικού μέσου LIFE της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Μικρά ζώα, μικρές δράσεις Η Κύπρος είναι νησί και η θάλασσα τη χωρίζει από Ασία Ευρώπη Αφρική Χάρη στην απομόνωση εξελίχτηκαν μοναδικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 88. ΘΕΜΑ : 63η Ετήσια Συνάντηση Πτυχιούχων Διακριτικού Δάσους

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 88. ΘΕΜΑ : 63η Ετήσια Συνάντηση Πτυχιούχων Διακριτικού Δάσους ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΙΔΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΕΦΟΡΕΙΑ Αθήνα, 24 Ιουνίου 2011 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ 88 ΑΠΟ : Εφορεία Εκπαίδευσης ΠΡΟΣ : - Πτυχιούχους Διακριτικού Δάσους - Σώμα Προσκόπων Κύπρου ΚΟΙΝ. : - Εφορείες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Αρχαρίων στην Αθήνα και τον Εύηνο. 19-20/5 και 26-27/5/2012

Σχολή Αρχαρίων στην Αθήνα και τον Εύηνο. 19-20/5 και 26-27/5/2012 Σχολή Αρχαρίων στην Αθήνα και τον Εύηνο 19-20/5 και 26-27/5/2012 H σχολή αρχαρίων είναι μία τετραήμερης διάρκειας ενασχόληση με το καγιάκ ορμητικών νερών. Με τις πιο σύγχρονες μεθόδους εκπαίδευσης οι συμμετέχοντες,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV;

Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Άλλο κονδυλώματα κι άλλο HPV; Στην ουσία πρόκειται για το ίδιο πράγμα. Κονδυλώματα είναι η αρχαία ονομασία και HPV είναι η σύγχρονη ιατρική ορολογία και σημαίνει Human Pappiloma Virus ή στα ελληνικά Ιός

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΕΙΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Δηλητηρίαση Η έκθεση σε τοξίνη που δύναται να έχει βλαπτική επίδραση στον οργανισμό Τοξίνη είναι η ουσία που προκαλεί βλάβη στη λειτουργία ενός ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

15 η Ομάδα Προσκόπων Αθηνών

15 η Ομάδα Προσκόπων Αθηνών 15 η Ομάδα Προσκόπων Αθηνών Κατασκήνωση 15 ης Ομάδας Προσκόπων Αθηνών 7-16 Ιουλίου 2015 Λίμνη Ηραίου, Λουτράκι Αγαπητοί γονείς, Όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος η Ομάδα έχει ξεκινήσει τις ετοιμασίες της

Διαβάστε περισσότερα

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας

Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπήλαια Μια εργασία της μαθήτριας του Γ2 Μαραντίδου Μαρίας Σπηλαιόβιοι οργανισμοί Ο σκοτεινός και ήσυχος κόσμος των σπηλαίων φιλοξενεί οργανισμούς, που έζησαν, εξελίχθηκαν και προσαρμόστηκαν μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ

Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ Η ΟΡΕΙΝΗ ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ ΚΑΜΤΣΑΤΚΑ ΔΠΜΣ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΠΕΡΙΟΧΩΝ» ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΡΑΣ ΒΑΝΕΣΣΑ ΜΠΟΥΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος Η Διημερίδα υλοποείται στο πλαίσιο της Πράξης «Δράσεις Δια Βίου Μάθησης για το Περιβάλλον και την Αειφορία», μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», με τη συγχρηματοδότηση

Διαβάστε περισσότερα

Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα Τηλ. Επικοινωνίας: 26920 29140, Φαξ: 26920 29141 e-mail: fdxb@otenet.gr Web site: http://www.fdchelmos.

Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα Τηλ. Επικοινωνίας: 26920 29140, Φαξ: 26920 29141 e-mail: fdxb@otenet.gr Web site: http://www.fdchelmos. Το έργο και οι δράσεις του Φ.Δ. Χελμού- Βουραϊκού για την προστασία και διαχείριση του Εθνικού Πάρκου Κουμούτσου Ελένη, Περιβαλλοντολόγος MSc, Συντονίστρια Έργου Δ/νση: Αγ. Αλεξίου 35, 250 01 Καλάβρυτα

Διαβάστε περισσότερα

«Ιατρικής σε Υψόμετρο»

«Ιατρικής σε Υψόμετρο» Καλωσόρισμα Αγαπητοί φίλοι,, Το φετινό τρίτο κατά σειρά Σεμινάριο «Ιατρικής σε Υψόμετρο» συμπίπτει με τον εορτασμό των 100 χρόνων από την πρώτη κατάκτηση της κορυφής του Βουνού των Θεών από τους πρωτοπόρους

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού

Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού Στις 17 Φεβρουαρίου 2014, οι τετάρτες τάξεις του Θ Δημοτικού Σχολείου Πάφου πήγαν εκδρομή στο Εθνικό δασικό πάρκο Πέτρας του Ρωμιού. Ο σκοπός τους ήταν να περπατήσουν

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις

Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις Διαχείριση λατομείων μαρμάρου και αδρανών υλικών Υπολείμματα Περιβαλλοντικές επιπτώσεις ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Κ. ΚΑΡΓΙΩΤΗΣ Dr. Γεωλόγος - Ορυκτολόγος Καθηγητής ΤΕΙ ΑΜΘ Τμήμα Μηχανικων Τεχνολογίας Πετρελαίου & Φυσικού

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή. Έκθεση Αποστολής. της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ.

Αποστολή. Έκθεση Αποστολής. της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ. Αποστολή ΟΛΥΜΠΟΣ 2011 Έκθεση Αποστολής της πρώτης σπηλαιοεξερευνητικής αποστολής που οργανώθηκε στο όρος Όλυμπος από τη Σπηλαιολογία Θεσσαλονίκης ΠΡΩΤΕΑΣ. Αύγουστος 2011 Αποστολή Όλυμπος 2011 Η αποστολή

Διαβάστε περισσότερα

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Γεωλογία - Γεωγραφία Β Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 ΜΑΘΗΜΑ 1, Οι έννοιες «γεωγραφική» και «σχετική» θέση 1. Με τη βοήθεια του χάρτη στη σελ.12, σημειώστε τις παρακάτω πόλεις στην

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ

ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΛΑΜΠΑΚΑ-ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ Στο δρόµο Τρικάλων- Καλαµπάκας, 3 χιλιόµετρα πριν από ταμετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά του οποίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΟΙΤΗΣ & ΣΤΑ ΓΥΡΩ ΒΟΥΝΑ Οι δραστηριότητες πραγματοποιούνται από πιστοποιημένους συνοδούς και με όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας. Οι καιρικές συνθήκες λαμβάνονται πάντα υπόψη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΝΥΧΤΕΡΙΔΩΝ ΣΤΑ ΦΥΣΙΚΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Γεωργιακάκης Παναγιώτης Βιολόγος Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης Γιατί δεν συμπαθούμε τις νυχτερίδες; Δραστηριοποίηση τη νύχτα Ενεργητική πτήση Κινέζοι,

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εποχική γρίπη: Οδηγίες για τα μέλη πληρώματος των αεροσκαφών Δεκέμβριος 2010 Στην Ελλάδα η περίοδος της εποχικής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε.

ΕΚ ΟΣΕΙΣ ΨΥΧΟΓΙΟΣ Α.Ε. ιστορίες της 17 ιστορίες της Πρωτοχρονιάς Παραμύθια: Βαλερί Κλες, Έμιλι-Ζιλί Σαρμπονιέ, Λόρα Μιγιό, Ροζέ-Πιερ Μπρεμό, Μονίκ Σκουαρσιαφικό, Καλουάν, Ιμπέρ Μασουρέλ, Ζαν Ταμπονί-Μισεράτσι, Πολ Νέισκενς,

Διαβάστε περισσότερα

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης.

Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Επιστηµονικός και Πολιτιστικός Οργανισµός των Ηνωµένων Εθνών. Πρόγραµµα Ηνωµένων Σχολείων για την Προώθηση της Παγκόσµιας Εκπαίδευσης. Έκθεση για την Εκπαιδευτική Επίσκεψη στον Ναό του Επίκουρου Απόλλωνα

Διαβάστε περισσότερα

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014

Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες. 18 22 Απριλίου 2014 Σίνα 14 & Ακαδημίας, τηλ. 210 3642707, φαξ. 201-3642707 e-mail: info@cosmorama.gr Πάσχα στα «πόδια» της Χαλκιδικής Άγιον Όρος, 5 μέρες 18 22 Απριλίου 2014 Μόνο σε εμάς θα βρείτε: Πλούσιες πρωινές ξεναγήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ στα πλαίσια του Έργου NEST Ανάπτυξη Δικτύου Αειφόρου Τουρισμού 1. Πόσες φορές έχετε επισκεφθεί την περιοχή την τελευταία 2ετία; 1 φορά 2-3 φορές 3-5 φορές

Διαβάστε περισσότερα

Pb-Zn Ore deposits in Greece

Pb-Zn Ore deposits in Greece Pb-Zn Ore deposits in Greece 1. Kirki-Evros* 2. Thermes* 3. Thasos P. Kavala Pangaeon* 4. Agistron Vrontou* 5. Pontokerasia Kilkis* 6. Chalkidiki* 7. Lavrio* 8. Molaoi -Lakonia 9. Cyclades (Milos, Siphnos,

Διαβάστε περισσότερα

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α

Πέννυ Εμμανουήλ Κυβερνήτης Θ117Α Αθήνα 31-7-2012 Αρ. πρωτ. 12 Προς την Επιτροπή Ανταλλαγών Νέων Αγαπητέ Πρόεδρε Τάσο Γρηγορίου, Με την Παρούσα επιστολή θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την εγκάρδια φιλοξενία των 4 παιδιών του Θέματός μας

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΡΑΤΙΚΑ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2013-2014 Μάθημα: Ελληνικά σε Ξενόγλωσσους Επίπεδο: Ε3 Διάρκεια:

Διαβάστε περισσότερα

Κανονισμός Εκδρομής Εξερεύνησης Χρυσού Βέλους 2.5.1. Οργάνωση Εκδρομής Εξερεύνησης Χρυσού Βέλους

Κανονισμός Εκδρομής Εξερεύνησης Χρυσού Βέλους 2.5.1. Οργάνωση Εκδρομής Εξερεύνησης Χρυσού Βέλους Κανονισμός Εκδρομής Εξερεύνησης Χρυσού Βέλους Η Εξερεύνηση Χρυσού Βέλους όπως καθορίζεται από τον Κανονισμό των Προσκοπικών Κλάδων έχει διάρκεια 2 μέρες, πραγματοποιείται στο ύπαιθρο, οι Πρόσκοποι μετέχουν

Διαβάστε περισσότερα

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ

http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ http://enallaktikos-tourismos-messinia.weebly.com ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ 1 ου ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ Eναλλακτικός Τουρισμός - είναι μια καινούρια φιλοσοφία στον τομέα του τουρισμού και περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα

ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ: Περιπατητικές διαδρομές στο Νέστο, τη Βιστωνίδα και την Ισμαρίδα 10005334, Λέξεις:958 Συντάκτης:Γιούλτση Π. Επείγον:5 Κατηγορία:Εσωτερικό Είδος:Ειδικό θέμα-ανάλυση Θέματα:Περιβάλλον, Ταξίδια και διαδρομές Θεσσαλονίκη (Ελλάδα), 31/05/2011 10:12 (ΑΠΕ-ΜΠΕ) ΕΙΔΙΚΟ ΘΕΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής

Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής Υπαίθριες Δραστηριότητες Αναψυχής: Ορεινή ποδηλασία Νικόλαος Θεοδωράκης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α

Διαβάστε περισσότερα

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria

SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria SOU ZHELEZNIK Stara Zagora, Bulgaria Η Στάρα Ζαγόρα είναι είναι η έκτη μεγαλύτερη πόλη της Βουλγαρίας και ένα σημαντικό οικονομικό κέντρο της χώρας. Είναι γνωστή ως πόλη των ίσιων δρόμων, των φλαμουριών

Διαβάστε περισσότερα

επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ

επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ επιδερμίδα & ήλιος ΌΛΑ ΌΣΑ ΠΡΈΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΊΖΕΤΕ ΠΡΙΝ «ΕΚΤΕΘΕΊΤΕ» ΣΤΟΝ ΉΛΙΟ Το Καλοκαίρι έφτασε και όλοι ανυπομονούμε να πάμε στην παραλία. Καλοκαίρι + Παραλία σημαίνει Ήλιος και ο Ήλιος χρειάζεται προσοχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Ε.ΚΟ.Γ.Ι. 2012

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Ε.ΚΟ.Γ.Ι. 2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ Ε.ΚΟ.Γ.Ι. 2012 Διοικητικό Συμβούλιο Πρόεδρος: Χ. Παπαφράγκος Αντιπρόεδρος: Ε. Σκληρός Γραμματέας/Ταμίας: Α. Σωτηρόπουλος Μέλη: Φ. Καρακώστας Σ. Σκούρτης Πρόλογος Αγαπητοί συνάδελφοι,

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Έτοιμοι, ορεξάτοι; Φύγαμε!!!!

Έτοιμοι, ορεξάτοι; Φύγαμε!!!! Ηλεκτρονικό Ενημερωτικό ελτίο Νο 4, Σεπτέμβριος 2015 Έτοιμοι, ορεξάτοι; Φύγαμε!!!! Καταρχήν να ευχηθούμε σε όλους και όλες μία δημιουργική και καλή Σχολική Χρονιά 2015-2016! Μετά τις καλοκαιρινές διακοπές,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Τα παραμύθια της τάξης μας!

Τα παραμύθια της τάξης μας! Τα παραμύθια της τάξης μας! ΟΙ λέξεις κλειδιά: Καρδιά, γοργόνα, ομορφιά, πυξίδα, χώρα, πεταλούδα, ανηφόρα, θάλασσα, φάλαινα Μας βοήθησαν να φτιάξουμε αυτά τα παραμύθια! «Χρυσαφένια χώρα» Μια φορά κι έναν

Διαβάστε περισσότερα

Από το ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του Επιμελητηρίου το έτος 2009 θα αναφερθούν εδώ τα βασικότερα σημεία.

Από το ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του Επιμελητηρίου το έτος 2009 θα αναφερθούν εδώ τα βασικότερα σημεία. 4. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Από το ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων του Επιμελητηρίου το έτος 2009 θα αναφερθούν εδώ τα βασικότερα σημεία. ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ Το 2009 ξεκίνησε με τις εξαιρετικά προσφιλείς

Διαβάστε περισσότερα

Φωτογραφία: Λουκία Κολλάρου AΓΩNEΣ ΔPOMOY ΣTHN THNO

Φωτογραφία: Λουκία Κολλάρου AΓΩNEΣ ΔPOMOY ΣTHN THNO Φωτογραφία: Λουκία Κολλάρου AΓΩNEΣ ΔPOMOY ΣTHN THNO Στοιχεία Διοργάνωσης Φωτογραφία: Λουκία Κολλάρου Ονομασία: Tinos Running Experience Ημερομηνία διεξαγωγής: Σάββατο 14 Ιουνίου 2014 Τόπος διεξαγωγής:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ)

ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) ΤΕΛΙΚΕΣ ΕΝΙΑΙΕΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ : Ελληνικά ΕΠΙΠΕΔΟ : 2 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΜΕΡΟΣ Α : ΕΚΘΕΣΗ (30 ΜΟΝΑΔΕΣ) Να αναπτύξετε ΕΝΑ από τα πιο κάτω θέματα (150-180 λέξεις ή 15-20 γραμμές) 1. Πώς πέρασα το περασμένο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO

Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Μαθαίνοντας μέσα από τη Συλλογική Μνήμη της Πόλης της Κέρκυρας, το σύστημα CLIO Ελένη Χριστοπούλου Δημήτριος Ρίγγας Ιόνιο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Πληροφορικής Συλλογικές Μνήμες μιας Πόλης στο Χώρο και στο

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016

Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σχολή Ορειβασίας Μέσου Επιπέδου 2016 Σκοπός της σχολής είναι η περαιτέρω τεχνική κατάρτιση των συμμετεχόντων ώστε μετά τη σχολή να μπορούν να πραγματοποιούν αυτόνομα και με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια αναρριχήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΙΟΓΕΝΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΤΙΔΑ: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ιογενής γαστρεντερίτιδα; Η ιογενής γαστρεντερίτιδα είναι μια εντερική λοίμωξη που οφείλεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ 1ου MΑΡΑΘΩΝΙΟΥ AΓΩΝΑ OΡΕΙΝΟΥ TΡΕΞΙΜΑΤΟΣ ΖΑΓΟΡΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 24 ΙΟΥΛΙΟΥ 2011 Χαράδρα του Βίκου - Γεφύρι Κόκκορη Ο ήμος Ζαγορίου διοργανώνει τον 1ο Μαραθώνιο Αγώνα Ορεινού Τρεξίματος με επίκεντρο

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ

ΠΟΥ ΔΙΑΔΙΔΕΤΑΙ ΤΟ ΦΩΣ 1 ΦΩΣ Στο μικρόκοσμο θεωρούμε ότι το φως έχει δυο μορφές. Άλλοτε το αντιμετωπίζουμε με τη μορφή σωματιδίων που ονομάζουμε φωτόνια. Τα φωτόνια δεν έχουν μάζα αλλά μόνον ενέργεια. Άλλοτε πάλι αντιμετωπίζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Προκήρυξη του 3 ου «ΕΝ ΝΙΚΟΠΟΛΕΙ ΑΚΤΙΑ» ΑΓΩΝΑ ΔΡΟΜΟΥ

Προκήρυξη του 3 ου «ΕΝ ΝΙΚΟΠΟΛΕΙ ΑΚΤΙΑ» ΑΓΩΝΑ ΔΡΟΜΟΥ Προκήρυξη του 3 ου «ΕΝ ΝΙΚΟΠΟΛΕΙ ΑΚΤΙΑ» ΑΓΩΝΑ ΔΡΟΜΟΥ Ο Σύλλογος Δρομέων Πρέβεζας σε συνεργασία με τον Δήμο Πρέβεζας, την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας και την υποστήριξη της Περιφερειακής Ενότητας Πρέβεζας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία

ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ. Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΑ Πρόληψη: Το κλειδί για την στοματική υγεία Η πρώτη επίσκεψη στον οδοντίατρο, συνήθως αποτελεί μια δυσάρεστη δοκιμασία για το παιδί. Και αυτό γιατί, ακόμη και

Διαβάστε περισσότερα

Θεματική της Εικαστικής Πορείας 2015-16

Θεματική της Εικαστικής Πορείας 2015-16 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΠΡΕΣΠΕΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος: Γιάννης Ζιώγας, επίκουρος καθηγητής ΤΕΕΤ ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ

ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 16 ΤΑ ΒΟΥΝΑ ΚΑΙ ΟΙ ΠΕΔΙΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Η Ευρώπη είναι ήπειρος κυρίως πεδινή, χωρίς έντονο ανάγλυφο. Τα 2/3 της ηπείρου είναι πεδινές εκτάσεις. Έχει το χαμηλότερο μέσο υψόμετρο από την επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015

Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σχολή Ορειβασίας Αρχαρίων 2015 Σκοπός της σχολής είναι η τεχνική κατάρτιση και απόκτηση εμπειριών ώστε μετά τη σχολή να μπορούν οι συμμετέχοντες ορειβάτες να πραγματοποιούν με τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά

Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά Θοδωρής Μπεχλιβάνης Αναστασία Συμεωνίδου Κατερίνα Παπά έχει σχήμα πεπλατυσμένης σφαίρας Η διάμετρος, στον ενήλικα, είναι περίπου 2,5 cm Αποτελείται από τρεις χιτώνες, το σκληρό, το χοριοειδή και τον αμφιβληστροειδή.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ. έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. ΚΑΠΝΙΣΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η είδηση περί καπνού και χρησιμοποιήσεώς του έφθασε στην Ευρώπη από το περιβάλλον του Κολόμβου. Αργότερα η χρήση του καπνού στην Ευρώπη ξεκινάει σαν ένα δώρο προς μια βασίλισσα

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Πρεσβυτέρου ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Ι. ΣΚΟΠΙΑΝΟΥ Αρχιερατικού Επιτρόπου Καναλίων ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΥΠΑΠΑΝΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΒΕΝΕΤΟΥ Γνωριμία με την ιστορική, θρησκευτική, πολιτιστική και κοινωνική ζωή του τόπου αυτού ΒΕΝΕΤΟ 2013

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Πολυσταδιακή δειγματοληψία με χρήση quota ως προς τη γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού, το φύλο και την ηλικία.

Πολυσταδιακή δειγματοληψία με χρήση quota ως προς τη γεωγραφική κατανομή του πληθυσμού, το φύλο και την ηλικία. Επωνυμία Εταιρείας ΚΑΠΑ RESEARCH A.E. ΑΡ. ΜΗΤΡ : 5 Επωνυμία όνομα Εντολέα Σκοπός δημοσκόπησης Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δείγματος Μέγεθος δείγματος/ γεωγραφική κάλυψη ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ Έρευνα κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ο ΥΣΣΕΑΣ 2 ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΚΕΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΥΛΗΣ ΤΡΙΚΑΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 3 Ο : 27.4.2008 ΦΥΛΛΟ Δραστηριοτήτων Όνοµα:... Ας αναζητήσουµε τις φωτογραφίες που λείπουν

Διαβάστε περισσότερα

Αγορά εύτερης Κατοικίας

Αγορά εύτερης Κατοικίας Αγορά εύτερης Κατοικίας Rhodes Tourism Forum 2006 10-11 Νοεµβρίου Θάλεια ρουσιώτου 1 Η Αγορά της εύτερης Κατοικίας στην Ευρώπη Ιστορικό Χρονολογείται από τη δεκαετία του 70 και συνδέεται άµεσα µε την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα