EΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ. Γυναικείες και Ανδρικές Αναπαραστάσεις στην ελληνική παιδική και εφηβική λογοτεχνία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "EΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ. Γυναικείες και Ανδρικές Αναπαραστάσεις στην ελληνική παιδική και εφηβική λογοτεχνία"

Transcript

1 EΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ Γυναικείες και Ανδρικές Αναπαραστάσεις στην ελληνική παιδική και εφηβική λογοτεχνία

2

3 EΜΦΥΛΕΣ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΓΙΑ ΕΦΗΒΟΥΣ Δημήτρης Πολίτης Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η. Πανεπιστημίου Πατρών Η έννοια του όρου «αναπαράσταση» συνιστούσε πάντα ένα ανοιχτό ζήτημα στη Θεωρία της Λογοτεχνίας, ενώ η προβληματική του συνεχίζει να επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα κάθε θεωρητική αναφορά στη λογοτεχνική γραφή (Bessière, 2010: 491, Mitchell, 1990: 11-22). Είτε ορίζοντάς την ως ένα πλέγμα από σημεία, ιδέες, συμβάσεις ή σύμβολα μέσω των οποίων αποδίδονται γλωσσικά αντιλήψεις, αισθήματα, κοινωνικά στερεότυπα, πολιτισμικά κεκτημένα, βιώματα ή επιθυμίες (Αναγνωστοπούλου, 2010: 13) είτε ταυτίζοντάς την ουσιαστικά με τις «φαντασιώσεις» του υποκειμένου της γραφής (Baudry, 1990: 54-90), η λογοτεχνική «αναπαράσταση» εκδηλώνει φανερά την πρόθεσή της να αγνοεί τις λεξικολογικές απαιτήσεις της πιστής απόδοσης και να υιοθετεί μάλλον τις φιλοσοφικές προεκτάσεις της πλατωνικής «μίμησης», προκειμένου να σχολιάζει την εξωκειμενική πραγματικότητα και να ελέγχει τη σχέση μυθοπλασίας-πραγματικότητας, αξιοποιώντας τη συμβολική χρήση της γλώσσας και παραπέμποντας σε σύνθετες διεργασίες μυθοπλαστικής κωδικοποίησης (Hawthorn, 2002: ). Προσδιορισμένη, μάλιστα, ως «έμφυλη» στην προοπτική της λογοτεχνικής γραφής για το εφηβικό αναγνωστικό κοινό, η «αναπαράσταση» παρουσιάζει ειδικό ενδιαφέρον, αφού συνιστά μία άλλη «πραγματικότητα» που ανακαλεί ή αναπαριστάνει ως ένα βαθμό τον έμφυλο εμπειρικό κόσμο με τον τρόπο της παρουσίας ή της απουσίας (Bessière, 2010: 491), ενώ διεκδικεί κυρίως τη δική της αλήθεια και συνδέεται δυναμικότερα με τις αναγνωστικές διαδικασίες που μία τέτοια γραφή εγκαινιάζει. Η σχέση των έμφυλων ρόλων, τους οποίους αναλαμβάνουν οι κατά κανόνα έφηβοι μυθιστορηματικοί ήρωες,* με τις αναγνωστικές απαιτήσεις, τις οποίες προβάλλουν τα λογοτεχνικά κείμενα πάνω στους έφηβους αποδέκτες τους, φαίνεται ότι καθορίζει διαχρονικά την ιδιαιτερότητα της μυθιστορηματικής γραφής για εφήβους και κατευθύνει τις σύγχρονες θεωρίες που την ερμηνεύουν ή εμπνέουν τις προσεγγίσεις της * Η χρήση του αρσενικού γένους στο πλαίσιο της παρούσας εισήγησης δε συνιστά αποδοχή της παρωχημένης αντίληψης για το «ισχυρότερο» ή «επικρατέστερο» (βιολογικό ή κοινωνικό) φύλο, αλλά είναι δηλωτική της γραμματικής υποκατηγορίας των ονομάτων (έφηβος/έφηβη, ήρωας/ηρωίδα, αναγνώστης/αναγνώστρια) και επιλέγεται για λόγους οικονομίας. 21

4 (Connell, 2006: 1-2). Αυτή ακριβώς η σχέση, συναιρώντας τη δυναμική των έμφυλων αναπαραστάσεων με τις διαδικασίες της αναγνωστικής τους πραγμάτωσης, προσανατολίζει την αναζήτηση της παρούσας εισήγησης και διαμορφώνει το πλαίσιο αναφοράς της, που συγκροτούν δύο βασικοί άξονες: η προβολή της ουσιαστικής συνεισφοράς των Σπουδών του Φύλου στη σύγχρονη μελέτη της Λογοτεχνίας για Εφήβους (Κανατσούλη, 2008: 16, 62) και η ανάδειξη θεωρητικών παραμέτρων του λογοτεχνικού φαινομένου, όπως για παράδειγμα της έννοιας του «υπονοούμενου αναγνώστη», οι οποίες αποδεικνύονται καταλυτικές στην κατανόηση της «εφηβικής ποιητικής» τόσο σε επίπεδο γραφής όσο και σε επίπεδο ανάγνωσης (Thomson, 1990). Ο όρος «Σπουδές του Φύλου», ο οποίος εκλαμβάνεται κατά κανόνα ως επιστημονικότερος σε σύγκριση με τους παλαιότερους «Φεμινιστικές/Γυναικείες Σπουδές» (Verbum, 1996: 34), «Φεμινιστική Θεωρία» ή «Φεμινιστική Κριτική», συγκεντρώνει γύρω του θεωρητικούς και κριτικούς που μέσα στο πλαίσιο μεταδομιστικών θεωρήσεων των λογοτεχνικών κειμένων προσπαθούν να αρθρώσουν ένα διαφορετικό λόγο, λιγότερο μονομερή και περισσότερο πειστικό σε σύγκριση με τον αμιγώς φεμινιστικό. Χωρίς να υποτιμούν την αξία της φεμινιστικής επίδρασης στις λογοτεχνικές σπουδές ή να αποποιούνται, ουσιαστικά, τις ενοράσεις με τις οποίες τους έχει εφοδιάσει για τη μελέτη των λογοτεχνικών κειμένων, ιδιαίτερα εκείνων που απευθύνονται στα παιδιά και στους νέους (Paul, 2009: ), οι μελετητές αυτοί δεν επιδιώκουν να καταξιώσουν την πολιτική δυναμική του γυναικείου κινήματος ή να επιχειρηματολογήσουν κατά της καταπίεσης και υπέρ της χειραφέτησης του γυναικείου φύλου (Connell, 2006: 1-29). Αποφεύγοντας την έμφαση στα στερεότυπα για τους ρόλους των (βιολογικών) φύλων ή στο σεξισμό, κάνουν λόγο για πολλούς ανδρισμούς και ποικίλες θηλυκότητες, ενώ διευρύνουν διεπιστημονικά τις προσεγγίσεις τους με τη συμπερίληψη αρχών από τη Θεωρία της Λογοτεχνίας και τις Πολιτισμικές Σπουδές (Paul, 2009: ). Επιπλέον, εστιάζοντας την προσοχή τους στην προβληματική του όρου «φύλο» και στη συνακόλουθη διάκριση του βιολογικού φύλου από το κοινωνικό η οποία παραπέμπει, βέβαια, «στην πολιτισμική διαφορά των γυναικών από τους άνδρες», αλλά βασίζεται στον βιολογικό διαχωρισμό του αρσενικού από το θηλυκό (Connell, 2006: 50) υπερβαίνουν ως αναχρονιστική και αδιέξοδη την παραπάνω διάκριση, για να υποστηρίξουν ότι το «κοινωνικό φύλο» είναι εκείνο που οργανώνει τις αναπαραστάσεις μας σε κείμενο και σε εικόνα, ενώ προσδιορίζει τις υποκειμενικές μας θέσεις μέσα από τα κείμενα, ώστε, τελικά, να δομεί κειμενικά αναπαραστάσεις και «Λόγους» (Verbum, 1996: 35). Κάθε κείμενο μπορεί να θεωρηθεί «Λόγος» που, αν και δίνει την εντύπωση ότι παρουσιάζει ή αντανακλά μία εξωτερική πραγματικότητα, στην ουσία συνίσταται σε αναπαραστάσεις, δηλαδή σε «ρηματικούς σχηματισμούς» που είναι ιδεολογικά προϊόντα των ιστορικών συνθηκών μίας δεδομένης εποχής (Abrams, 2006: 316). Αν όμως η αναπαράσταση ως πλέγμα συμβάσεων ή συμβόλων οργανώνει και εκθέτει την αντίληψή μας για τον κόσμο ή/και για τον εαυτό μας, ο «Λόγος», όχι ως κυριαρχούσα και 22

5 αποκαλυπτική απόδειξη σκέψης αλλά ως ολότητα μέσα στην οποία μπορεί να καθοριστεί τόσο η διάχυση όσο και η ασυνέχεια του υποκειμένου της σκέψης (Foucault, 1987), εκφράζει το κοινωνικό φύλο μέσα σε ένα ασταθές σύστημα γνώσης και εξουσίας, μέσα σε «πολυσύνθετα και μεταβαλλόμενα συγκείμενα δικτύων σχέσεων εξουσίας» που συγκροτούν το έμφυλο υποκείμενο (Connell, 2006: 11), όπου αναδεικνύονται οι υπερ-έμφυλες δυνατότητες, αμφισβητούνται οι «έμφυλες βιαιότητες» ή βεβαιότητες και δεν τηρούνται συμβατικές διακρίσεις, για παράδειγμα παιδί-ενήλικος, αρσενικό-θηλυκό (Paul, 2009: 215, Χαλκιά, 2011). Συνεπώς, το κοινωνικό φύλο καθορίζεται κοινωνικο-πολιτισμικά, χαρακτηρίζεται από «παραστασιακή επιτελεστικότητα», η οποία συνίσταται σε ενεργήματα που επαναλαμβάνονται και παράγουν την έμφυλη ταυτότητα ή την υποβάλλουν σε νέες σημασιολογήσεις σύμφωνα με τις επικρατούσες κάθε φορά κοινωνικο-πολιτισμικές κανονικότητες, ενώ προηγείται του βιολογικού που αποτελεί ρηματική απόρροια του κοινωνικού φύλου και όχι φυσική προϋπόθεσή του (Butler, 2009). Κάθε εννοιολόγηση του φύλου διαμεσολαβείται, λοιπόν, από κοινωνικοπολιτισμικά νοήματα και πρακτικές, από ιδεολογικά ή πολιτικά προτάγματα, με αποτέλεσμα κάθε εμμονή στη γνωστή διάκριση περί εγγενών διαφορών ή ομοιοτήτων να ελέγχεται ως άτοπη. Ως κοινωνική δομή το φύλο μπορεί κάλλιστα να υπερβεί παρόμοιους διαχωρισμούς ή καθολικότητες, δίνοντας έμφαση στην ετερογένεια συγκεκριμένων καταστάσεων και απομακρύνοντας, τελικά, τη συζήτηση για το φύλο από τη διάκριση που βασίζεται σε ομοιότητες ή σε διαφορές, αφού θεωρούνται δεδομένες οι ασυμμετρίες ακόμη και σε ομοιογενείς ομάδες ή στην ομοιογενή αντίληψη-αντιμετώπιση των ατόμων που τις αποτελούν (Brown, 1995: 59). Αν, λοιπόν, δεχτούμε ότι κάθε ομοιότητα ή διαφορά σε σχέση με το φύλο είναι κοινωνικο-πολιτισμική κατηγορία που συγκροτείται ιστορικά και όχι βιολογικά, τότε θα οδηγηθούμε εύλογα και στην παραδοχή ότι η μυθοπλαστική διαχείριση της έμφυλης διάστασης των «Λόγων» δεν μπορεί παρά να προσδιορίζεται και αυτή κοινωνικο-πολιτισμικά. Μία τέτοια παραδοχή έχει ιδιαίτερη σημασία στο χώρο της Λογοτεχνίας για Εφήβους με δεδομένη την αντιδραστική λειτουργία της στα κοινωνικο-πολιτισμικά δεδομένα, στις ιδεολογικο-πολιτικές αντιλήψεις ή προκαταλήψεις που αναπαριστάνει λεκτικά, ενώ πραγματώνεται αναγνωστικά με τρόπους που δε βρίσκονται έξω από κοινωνικο-πολιτισμικά συγκείμενα. Εξάλλου, αυτά τα συγκείμενα διαμορφώνουν τον «ορίζοντα προσδοκιών» των αποδεκτών της μυθοπλασίας και την εικόνα τους ως (υπονοούμενων) αναγνωστών, που υπολανθάνει μέσα στα κείμενα, καθώς και την πραγματική σχέση τους με τους δημιουργούς των κειμένων, τους συγγραφείς. Γίνεται, έτσι, προφανές ότι η όλη προβληματική του φύλου αναδεικνύει θεωρητικές παραμέτρους της λογοτεχνικής επικοινωνίας, οι οποίες αποδεικνύονται θεμελιώδεις για την κατανόησή της και δεν μπορούν να αγνοηθούν. Η έννοια του «υπονοούμενου αναγνώστη» που σχετίζεται άμεσα με τη Θεωρία της Αισθητικής Ανταπόκρισης του Wolfgang Iser θα μπορούσε να χαρακτηριστεί τομή στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη δυναμική της λογοτεχνικής γραφής και τις 23

6 δυνατότητες της αναγνωστικής της πραγμάτωσης, ενώ η αξιοποίησή της έχει επεκταθεί τόσο πολύ στο χώρο της Λογοτεχνίας για Παιδιά και Νέους, ώστε να αποδεσμεύεται από την αρχική φαινομενολογική εμμονή του δημιουργού της και να αναδεικνύεται σε κινητήρια συνισταμένη της αναγνωστικής διαδικασίας και σε βασική ορίζουσα κάθε θεωρητικής μελέτης της Λογοτεχνίας. Ως ένας «ρόλος που προσφέρεται από το κείμενο» (και διέπεται από τις διαθέσεις του «πραγματικού» αναγνώστη, όταν αυτός αποδεχτεί το ρόλο του και επιδιώξει να πραγματώσει ένα κείμενο εντοπίζοντας και ακολουθώντας «εκλεκτικά» τις προδιαγραφές του «υπονοούμενου» αναγνώστη) (Iser, 1978: 36), ως «μοντέλο» που κάνει δυνατή την περιγραφή των δομημένων νοημάτων του λογοτεχνικού κειμένου ή ως «θέση» (άποψη, σκοπιά) από την οποία ο πραγματικός αναγνώστης μπορεί να δομήσει το νόημα εκείνο προς το οποίο τον έχουν καθοδηγήσει οι δομές του κειμένου (Iser, 1978: 38), ο «υπονοούμενος» (ή «λανθάνων») αναγνώστης «κατασκευάζεται» λεκτικά από τον συγγραφέα, ο οποίος «κατασκευάζει» και το δεύτερο εαυτό του (Iser, 1974: 30). Αυτό σημαίνει ότι ο συγγραφέας είναι υποψιασμένος, είτε το ομολογεί είτε όχι, για την εικόνα του πιθανού αποδέκτη του, τουλάχιστον τη στιγμή της συγγραφής, αντλώντας από κοινωνικο-πολιτισμικά δεδομένα, από έμφυλες και λογοτεχνικές συμβάσεις, από αντιλήψεις και συναισθήματα, δηλαδή από στοιχεία που συγκροτούν το πλαίσιο αναφοράς του, το δικό του απόθεμα. Επιπλέον, ένας συγγραφέας που προσδιορίζεται κοινωνικο-πολιτισμικά προσδιορίζει αναπόφευκτα και τον αναγνώστη του (αρχικά υπονοούμενο) με παρόμοιο τρόπο. Ένας πραγματικός αναγνώστης, ωστόσο, είναι ήδη προσδιορισμένος κοινωνικο-πολιτισμικά ή ιδεολογικο-πολιτικά, αφού κατά την αναγνωστική πράξη μεταφέρει το δικό του απόθεμα ατομικών εμπειριών και συλλογικών εγγραφών, διαθέτει το δικό του «ρεπερτόριο», για να συναντήσει το κείμενο και να το εξερευνήσει. Άμεσα συνυφασμένα με έναν τέτοιο αναγνωστικό ρόλο είναι και τα ζητήματα της ταυτότητας του φύλου, τα οποία, πέρα από τις κοινωνικο-πολιτισμικές ή άλλες παραμέτρους τους, προβάλλονται εντονότερα στα λογοτεχνικά κείμενα για εφήβους, αφού σχετίζονται εμφανέστερα με θέματα αναζήτησης της ταυτότητας κατά τη διάρκεια της εφηβείας (Nikolajeva, 2005: 152). Οπότε, ο συσχετισμός του λογοτεχνικού κειμένου με τις προσωπικές και λογοτεχνικές εμπειρίες, καθώς και με τα πολιτισμικά δεδομένα του υποκειμένου της ανάγνωσης, αποδεικνύεται κεφαλαιώδης. Κατά την πράξη της ανάγνωσης ο κοινωνικο-πολιτισμικά και ιδεολογικο-πολιτικά προσδιορισμένος αναγνώστης θα έρθει σε σύγκρουση με κοινωνικές υποθέσεις, με πολιτισμικές αναφορές και λογοτεχνικές υποδηλώσεις, δηλαδή με στοιχεία της πραγματικότητας που είναι ενσωματωμένα στο κείμενο και πρέπει να τα διαχειριστεί (Iser, 1978: 77). Υιοθετώντας μία αναθεωρητική στάση, η οποία ενισχύει τη δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ της αναγνωστικής συμμετοχής του και των αναπαραστάσεων που την προκαλούν, θα έχει την αίσθηση ότι ολοκλήρωσε την εμπειρία του ως «Λόγος», ως υποκείμενο σκέψης με όλες τις συνέχειες και τις ασυνέχειές του. Η δυσκολία ταύτισης του πραγματικού αναγνώστη, ωστόσο, με το ρόλο που του επι- 24

7 φυλάσσει ο συγγραφέας δεν είναι τόσο προφανής στη Λογοτεχνία για Παιδιά και Εφήβους, επειδή ο τελευταίος προσπαθεί να οικοδομήσει μία σχέση εμπιστοσύνης με τον πρώτο, δημιουργώντας έναν τόνο οικείο και αρκετά «ενήλικο», ώστε να του προσφέρει μία αίσθηση ασφάλειας χωρίς να του προκαλεί υποψίες ιδιοτελούς προστατευτισμού ή ελέγχου («πατροναρίσματος») (Thomson, 1990: 192). Επιδιώκει, δηλαδή, να του αναστείλει τη δυσπιστία αλλά όχι κάθε αντιρρητική διάθεση, προκειμένου να τον εμπλέξει πιο ενεργά στην αναγνωστική διαδικασία, στην «αλληλεπίδραση» (αλληλενέργεια) που συνιστά κάθε αναγνωστική πράξη. Όταν, ωστόσο, ο πραγματικός αναγνώστης μπορέσει να σχηματοποιήσει μέσα στο κείμενο και την εικόνα του «υπονοούμενου συγγραφέα», τότε νιώθει περισσότερο σίγουρος να εμπλακεί στις αναγνωστικές διεργασίες (Thomson, 1990: 192). Από τους Αμερικανούς εισηγητές του σύγχρονου μυθιστορήματος για εφήβους (J.D. Salinger, Robert Cormier) και τους Βρετανούς συνεχιστές τους (Melvin Burgess, Kevin Brooks) μέχρι και τους Έλληνες μυθιστοριογράφους (Μάνο Κοντολέων, Βούλα Μάστορη, Βασίλη Παπαθεοδώρου κ.ά.) που έχουν συνδέσει άμεσα τη γραφή τους με την «εφηβική ποιητική» και τη σύγχρονη προβληματική της είναι διαπιστωμένο ότι οι έμφυλες αναπαραστάσεις συνυπάρχουν με ιδιαίτερα απαιτητικές αναγνωστικές διαδικασίες στη Λογοτεχνία για Εφήβους σε τέτοιο βαθμό, ώστε η μυθοπλαστική διαχείριση των αναπαραστάσεων αυτών να συνδέεται σχεδόν αιτιακά και να λειτουργεί μάλλον παραπληρωματικά με την αναγνωστική πραγμάτωσή τους. Μία τέτοια διαπίστωση, μάλιστα, επανατονισμένη στο πλαίσιο διευρυμένων (ανα)θεωρήσεων, ύστερα και από το «τέλος» της Φεμινιστικής Κριτικής ή τον έλεγχο της αξιοπιστίας κάποιων Θεωριών του Φύλου (Κανατσούλη, 2008: ), αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον. Υπερβαίνοντας κλασικές συμβολοποιήσεις ή γλωσσικές συμβάσεις, οι αναπαραστάσεις που συγκροτούν την «εφηβική ποιητική» προτάσσουν τη δυναμική της διάδρασης ανάμεσα στη λογοτεχνική παραγωγή για εφήβους και στις κοινωνικές-πολιτισμικές διεργασίες που την υποστασιοποιούν, ανάμεσα στο ενήλικο φαντασιακό και στις εφηβικές πραγματικότητες. Ο φύλακας στη σίκαλη (1978) του J.D. Salinger, για παράδειγμα, ή Ο πόλεμος της σοκολάτας (1993) του Ρόμπερτ Κόρμιερ, για να αναφέρουμε αρχικά δύο έργα-σταθμούς της σύγχρονης Λογοτεχνίας για Εφήβους, αναπαριστάνουν αυτό που ο R.W. Connell περιγράφει με τον όρο «έμφυλο καθεστώς», έναν όρο που δεν παραπέμπει μόνο στην αναπαραγωγή μίας έμφυλης τάξης σε πλαίσια κοινωνικά αλλά και στην υπέρβασή της ή στην παρέκκλιση από αυτή (Connell, 2006: 143). Ο ανδροκρατούμενος κόσμος τους ουσιαστικά αναπαριστάνει την έμφυλη τάξη της κοινωνίας όχι για να την επιβάλει, αλλά για την αναπροσδιορίσει, για να την αναιρέσει, με τη συμβολή των έφηβων αναγνωστών. Παράλληλα, η βιολογική παράμετρος του φύλου δεν αποσιωπάται, αλλά υποβάλλεται/ υποκύπτει στην κοινωνικοπολιτισμική διάσταση που το ενεργοποιεί, χωρίς να προβάλλεται στερεοτυπικά, όπως συνέβαινε για παράδειγμα στη βικτωριανή Αγγλία του 19ου αιώ- 25

8 να με τα κοριτσίστικα (Charlotte Yonge, Louisa Alcott) ή τα αγορίστικα (R.M. Ballantyne, R.L. Stevenson, T. Hughes) αναγνώσματα (Reynolds, 2007: 74). Ο Χόλντεν Κόλφιλντ και ο Τζέρυ Ρενό, αντίστοιχα, είναι οι κεντρικοί ήρωες των παραπάνω βιβλίων. Φορείς μίας επαναστατικής ορμής για ανεξαρτησία, οι ήρωες αυτοί διεκδικούν το δικαίωμα στην αυτονομία της βούλησης και διασώζουν όλα τα στερεοτυπικά χαρακτηριστικά του «βιολογικού» τους φύλου: αυθόρμητη αντίδραση, αμφισβήτηση, έντονη συγκρουσιακή συμπεριφορά, τάση για μόνωση, εσωτερική αναζήτηση. Η επικράτηση, καθώς και η σύνδεση αυτής της έμφυλης τάξης, της αρρενωπότητας, με την εφηβεία αυτές τις δεκαετίες εξηγείται εύκολα από τον απροκάλυπτα πατριαρχικό χαρακτήρα της εποχής (Reynolds, 2007: 73). Ο Χόλντεν Κόλφιλντ, σαν άλλος ήρωας του Jack Kerouac και της Λογοτεχνίας των Μπιτ (Beat writers) (δεκαετία 50), στο τέλος της εφηβείας του απορεί για όλα, αμφισβητεί τα πάντα, αγαπάει τη μικρότερη αδελφή του με ανυπόκριτη αθωότητα, εκφράζεται με την ίδια αθωότητα για τον εαυτό του, δεν έχει μεγάλα όνειρα και φιλοδοξίες ή ιδέες για το παρόν και το μέλλον, για τον έρωτα, για τη σταδιοδρομία και την επιτυχία. Δεν του αρέσει ο εαυτός του, δεν του αρέσει ο κόσμος και διακατέχεται από μία τάση φυγής. Απεχθάνεται τα σχολεία που αλλάζει συνεχώς, είναι ειρωνικός με τους δασκάλους του και τον κόσμο των μεγάλων, προσπαθεί να αποδράσει από έναν κόσμο, ενώ ξέρει ότι σύντομα θα γίνει κομμάτι του. Ο δεκατετράχρονος Τζέρυ Ρενό μετακομίζει με τον πατέρα του σε μία άλλη πόλη, μετά το θάνατο της μητέρας του, και φοιτά σε ένα καταπιεστικό καθολικό σχολείο για αγόρια. Αποφασισμένος να μην υποκύψει στην εξουσία από όποιον και αν εκπροσωπείται, αρνείται να υιοθετήσει την παράδοση του σχολείου του, δηλαδή να συμβάλει στην καθιερωμένη ετήσια πώληση σοκολάτας, και συγκρούεται με αποτέλεσμα να κινδυνεύσει η ζωή του. Η αδύναμη παρουσία ενός παραιτημένου πατέρα στερεί από τον Τζέρυ την έμφυλη διάσταση του ρόλου του, οδηγώντας τον γρηγορότερα στην αναζήτηση ανδρικών προτύπων (Κανατσούλη, 2008: 275), τα οποία είναι οργανωμένα πάνω σε σχέσεις εξουσίας και υποταγής. Επαναστατεί, λοιπόν, ενάντια στα έμφυλα στερεότυπα και βιώνει τη σκληρότητα με την οποία αυτά αντιστέκονται. Και οι δύο «αντιήρωες», έχοντας ανάγκη να συνειδητοποιήσουν ως έφηβοι την ταυτότητά τους, χρειάζεται προηγουμένως να κατανοήσουν τη θέση τους μέσα στο πλαίσιο που οριοθετούν οι ενήλικες δομές της εξουσίας και να εμπλακούν σε καταστάσεις αντιπαράθεσης με εξουσιαστικές δυνάμεις, να την διαπραγματευτούν μαζί τους (Τrites, 2000: x). Αυτή η συγκεκριμένη ανάγκη τους, σε συνδυασμό με την επίμονη-επίπονη εστίαση στην επενέργεια των εξωτερικών καταστάσεων και των δυνάμεων που τους πιέζουν και τους ελέγχουν (MacLeod, 1981: 74-75, Iskander, 1987: 7-8), συνδέουν τους δύο συγγραφείς άμεσα με μία «νεορεαλιστική» κίνηση στο πεδίο της Λογοτεχνίας για Εφήβους γύρω στα 1950 (Πολίτης, 2011: 146, 137). Αν από το 1951, στα χρόνια του «Ψυχρού Πολέμου», τους νέους συντροφεύει ένας παράξενος φίλος, ο Χόλντεν Κόλφιλντ, με κάποτε διεστραμμένες όσο και επαναστατικές ιδέες εναντίον κάθε «κάλπικου» και κατά της «περιρρέουσας απάθειας», περισσότερα 26

9 από είκοσι χρόνια μετά θα αποκτήσουν και άλλους συμμάχους-«αντιήρωες», όπως ο Τζέρυ Ρενό, οι οποίοι θα δώσουν υπόσταση στον κόσμο των δημιουργών τους, θα τον αναπαραστήσουν, ενώ πραγματώνονται οι ίδιοι ως «Λόγοι», ως υποκείμενα και φορείς σκέψης που κινούνται μέσα σε μεταβαλλόμενα πλαίσια και σε σύνθετα συγκείμενα σχέσεων εξουσίας. Οι ήρωες αυτοί, υπερβαίνοντας τα έμφυλα χαρακτηριστικά τους που στην αρχή προσδιορίζονται βιολογικά, προβάλλουν υπερέμφυλες ταυτότητες που καθορίζονται κοινωνικοπολιτισμικά. Ασφαλώς στηρίζονται σε συμβολοποιήσεις ή γλωσσικές συμβάσεις που μαρτυρούν την εφηβική τους ποιητική, αλλά έχουν ως στόχο τους να τις ξεπεράσουν. Οι αναγνωστικές προσδοκίες που δημιουργούν παρόμοιοι ήρωες, καθώς και η συγκρότηση της έννοιας των υπονοούμενων αναγνωστών με τους οποίους διαλέγονται, υπερβαίνουν πολλές φορές την εποχή συγγραφής των έργων και, αν και προσδιορίζονται ενδοκειμενικά, αποκτούν μία υπεριστορικότητα. Και οι δύο συγγραφείς δεν απευθύνονταν συνειδητά σε έφηβους αναγνώστες, αλλά καταξιώθηκαν κυρίως από αυτούς. Η διαμόρφωση της έννοιας του υπονοούμενου αναγνώστη τους προφανώς ξέφυγε από τις αρχικές προθέσεις των δημιουργών, βοηθώντας τους ίδιους να καταλάβουν τους πραγματικούς αποδέκτες τους. Σαφώς, η έμφυλη επαναστατικότητα των ηρώων τους προσδιόριζε αρχικά τον ενήλικο αποδέκτη τους, το ρόλο του οποίου όμως πολύ γρήγορα πήρε ο έφηβος «πραγματικός» αναγνώστης. Έτσι εξηγείται το πόσο εύκολα αυτός ο αναγνώστης κινείται ανάμεσα σε προσδοκίες και ματαιώσεις, ακολουθώντας τον ήρωα που κινείται συνεχώς ανάμεσα σε αναζητήσεις και διαψεύσεις. Η προφανής έμφυλη δυναμική της μυθιστορηματικής γραφής προσδιορίζει και άλλα μυθιστορήματα για εφήβους όχι μόνο στην Αμερική αλλά και στην Ευρώπη. Ο Κόρμιερ θα κυριαρχήσει από τη δεκαετία του 70 με τους έφηβους ήρωές του σε όλα σχεδόν τα μυθιστορήματά του που θα ακολουθήσουν, όπου προβάλλεται έντονα η έμφυλη αναπαράσταση της εξουσίας με τη μορφή της βίας, της τρομοκρατίας ή του εκφοβισμού (Πολίτης, 2011: ). Μία τέτοια αναπαράσταση φαίνεται να επιτείνει σημαντικά το ανδροκρατούμενο μυθοπλαστικό σύμπαν των περισσότερων μυθιστορημάτων του ή τη σκόπιμη και μονόπλευρη μάλλον προβολή αρνητικών ανδρικών προτύπων που εκπροσωπούν ουσιαστικά την εξουσία (Tarr, 2002: , Πολίτης, 2011: 146). Πολλοί άλλοι σύγχρονοι Αμερικανοί συγγραφείς, όπως για παράδειγμα ο Έιβι (Avi) ή η Μ.Ε. Κερ (M.E. Kerr), θα ακολουθήσουν τον τόνο, αν όχι το παράδειγμά του, ενώ αρκετοί άλλοι περισσότερο μετά τη δεκαετία του 80 και κυρίως γυναίκες ιδιαίτερα γνωστές στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όπως η Maya Angelou Αγγέλου (Maya Angelou) ή η Τζόις Κάρολ Όουτς (Joyce-Carol Oates) θα του δώσουν άλλο ρυθμό και ύφος με το ανδροκρατούμενο μυθοπλαστικό σύμπαν να υποχωρεί, για να αφήσει ζωτικό χώρο σε έφηβες ηρωίδες ή για να αναδείξει και άλλες πτυχές της έμφυλης ταυτότητας (Κανατσούλη, 2008: ). Σε όλα αυτά τα βιβλία, οι αρχικά έμφυλες αναπαραστάσεις προσδιορίζονται, τελικά, υπερέμφυλα, ελέγχουν κοινωνικοπολιτισμικές δομές και δίκτυα 27

10 σχέσεων, προκαλούν αναγνωστική εγρήγορση, ενεργοποιούν τις υπονοούμενες ή άρρητες πλευρές των αποδεκτών της μυθοπλασίας τους και αναστατώνουν τον εμπειρικό τους κόσμο. Ιδιαίτερα στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου οι αναπαραστάσεις αυτές συνδέονται με ιδιαίτερα προκλητικές αναγνωστικές διαδικασίες, η περίπτωση του Μέλβιν Μπέρτζες (Melvin Burgess) είναι αντιπροσωπευτική. Ανάμεσα στα θέματα που κυριαρχούν στα βιβλία του Μπέρτζες περιλαμβάνονται: βία, ομοφυλοφιλία, άστεγοι, άτομα με ειδικές ανάγκες, προβλήματα εφηβείας, ανθρώπινες σχέσεις. Στα περισσότερα μυθιστορήματά του θα έλεγε κανείς ότι το έμφυλο της μυθοπλασίας εξαντλείται στις σχέσεις μεταξύ των ηρώων, ενώ προσδιορίζεται εμφανώς κοινωνικοπολιτισμικά. Στο Junk (1998), για παράδειγμα, ο δεκαεξάχρονος Ταρ και η δεκατετράχρονη Τζέμα συνδέονται φιλικά και ερωτικά μέσα από τα ναρκωτικά. Αποκτούν ακόμη και παιδί, χωρίς όμως να καταφέρουν να συμβιώσουν κυρίως με τους εαυτούς τους αλλά και με τους άλλους. Η Σάντρα, στην Παράδοξη ζωή μίας έφηβης (2007), προβάλλει τη σεξουαλική διάσταση του φύλου της σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προσδιορίζει μέσω αυτής της διάστασης την ασυμβίβαστη φύση της που δεν εγκλωβίζεται σε νόρμες και δε δεσμεύεται από στερεότυπες καταστάσεις. Η παράδοξη μεταμόρφωσή της σε σκύλα διαρρηγνύει κάθε φυσικό δεσμό με την οικογένειά της, ενώ η υπερέμφυλη ταυτότητά της αναζητά απεγνωσμένα την ελευθερία, την ανεξαρτησία. Στα μυθιστορήματα αυτά κάθε έμφυλη προοπτική προσδιορίζεται κοινωνικά και μεταφέρει πολιτισμικές εγγραφές που προσδιορίζουν όχι μόνο τον κόσμο των συγγραφέων και των ηρώων τους αλλά κυρίως των αναγνωστών τους. Ο μυθοπλαστικός κόσμος του Μπέρτζες αφυπνίζει συνειδήσεις και αναδεικνύει χαρακτήρες που προβάλλουν τα δομημένα νοήματα του κειμένου μέσω των υπονοούμενων αναγνωστών, ενώ και ενεργοποιούν τους πραγματικούς αναγνώστες με μία σκληρή γλώσσα, σκληρή σαν τις καταστάσεις στις οποίες εμπλέκονται και τους καθορίζουν. Πριν από τον Μπέρτζες θα έπρεπε να αναφέρει κανείς και συγγραφείς, όπως οι: Μπέρναρντ Άσλεϊ (Bernard Ashley), Πολίν Φισκ (Pauline Fisk), Michelle Magorian ή τη Γερμανίδα Μύριαμ Πρέσλερ (Mirjam Pressler), βιβλία των οποίων έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά και όπου τα έμφυλα υποκείμενα διεκδικούν τον κοινωνικό χώρο τους. Δίπλα, ωστόσο, στον Μπέρτζες ο Κέβιν Μπρουκς (Kevin Brooks) μοιράζεται με τους έφηβους ήρωές του τον αγώνα και τις αγωνίες τους. Ο Ρόμπερτ Σμιθ στο Υπάρχω (2008), για παράδειγμα, σαν άλλος Άνταμ Φάρμερ στο Είμαι το τυρί (1994) του Κόρμιερ, αναδύεται σε έναν αγώνα αναζήτησης μίας αμφίβολης έμφυλης ταυτότητας. Η ένταση της αναζήτησης συνάδει, μάλιστα, με τέτοια αφηγηματική ένταση που ουσιαστικά επιβάλλεται στους αναγνώστες, ώστε να πραγματωθούν ως «Λόγοι» σε όλη τη συνέχεια και την ασυνέχειά τους. Η έμφυλη διάσταση συνυφασμένη με απαιτητικές αναγνωστικές διαδικασίες είναι εμφανής και στην ελληνική γραφή για εφήβους. Χωρίς να υποτιμούμε καθόλου την όλη προσπάθεια των Ελλήνων δημιουργών, η εκδοτική παραγωγή για εφήβους, που παρουσία- 28

11 σε έκρηξη κυρίως μετά το 1990, μπορεί να συσχετιστεί με την κυκλοφορία στα ελληνικά Αμερικανών και άλλων αγγλόφωνων συγγραφέων για εφήβους, γεγονός που κατάφερε να μετριάσει την αρχική «αμηχανία» των Ελλήνων μυθιστοριογράφων, οι οποίοι έγραφαν για εφήβους. Αυτό φαίνεται να τους έδωσε την αρχική ώθηση, επειδή χωρίς δυσκολία μπορεί να γίνει λόγος και για την αυτόνομη πορεία τους. Από τους πρωτεργάτες του εφηβικού μυθιστορήματος στον ελληνικό χώρο ο Μάνος Κοντολέων αντιλαμβάνεται νωρίτερα από άλλους την αναγκαιότητα και τα προσδιοριστικά στοιχεία αυτής της γραφής που κύριο αποδέκτη της έχει το εφηβικό κοινό. Οι έμφυλοι ρόλοι των πρωταγωνιστών του δε διεκδικούν την επιμέρους αυτονομία τους αλλά τη συνύπαρξή τους. Η Φαίδρα και ο Οδυσσέας, για παράδειγμα, στη Γεύση Πικραμύγδαλου (1998), η Ερατώ και ο Λίνος στο Ροκ Ρεφρέν (1999), διεκδικούν τη ζωή τους, παλεύοντας με τη μοίρα, με τον έρωτα, με το θάνατο. Η Λιούμπα στο μυθιστόρημα Μία ιστορία του Φιοντόρ (2004), ίσως το πιο έμφυλο δείγμα γραφής του Κοντολέων, αγωνίζεται να διαφυλάξει την έμφυλη αυτονομία και την εθνική της ταυτότητα μέσα σε ένα ρευστό πλαίσιο κοινωνικών αντιθέσεων και ευμετάβολων ανθρώπινων διαθέσεων. Ο «Λόγος» της ηρωίδας συμπορεύεται μόνο με το «Λόγο» ενός άλλου ήρωα, του Μίτια, ενώ αντιτίθεται στους «Λόγους» όλων των άλλων. Εδώ η ταύτιση ενός πραγματικού αναγνώστη με τον υπονοούμενο δεν κατευθύνεται μόνο προς το ρόλο της Λιούμπα ή του Μίτια που συνιστούν «αντιστερεότυπα» αλλά και προς εκείνους που εξορκίζουν την αμηχανία ή τη θλίψη τους με μία ουδέτερη στάση απέναντι σε σχέσεις εξουσίας ή σε προθέσεις επιβολής. Από τους πρωτεργάτες του εφηβικού μυθιστορήματος είναι και η Βούλα Μάστορη. Ιδιαίτερα το μυθιστόρημά της Στο Γυμνάσιο (1991) θα μπορούσε να θεωρηθεί τομή για τα ελληνικά δεδομένα. Αν και ο προφανής έμφυλος χαρακτήρας της Άννας διασώζει όλα τα στερεότυπα της ελληνικής επαρχίας της δεκαετίας του 50-60, η συγγραφέας υπερβαίνει με λεκτική και αφηγηματική τόλμη αυτά τα στερεότυπα, δίνοντάς νέα σημασία στον κοινωνικοπολιτισμικό προσανατολισμό του έμφυλου ρόλου. Η Άννα διεκδικεί το δικαίωμά της στη διαφορετικότητα και αναδεικνύεται σε υπερέμφυλη οντότητα που κάθε αναγνώστης, για την ακρίβεια κάθε αναγνώστρια, θα ήθελε να έχει. Όταν όμως η έμφυλη διάσταση κυοφορείται και επιβάλλεται, τελικά, ως εμμονή από τον τίτλο ακόμη ενός μυθιστορήματος που απευθύνεται σε εφήβους π.χ. Κουκλίνα ή Ψίθυροι Αγοριών (της ίδιας), Τα κορίτσια προτιμούν τους τολμηρούς, Διπλό κλικ στον έρωτα και πολλά άλλα παρόμοια (της Λένας Μερίκα) δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι ότι η αναπαράστασή της καταφέρνει πάντα να απαλλάσσεται από παλαιότερους διαχωρισμούς που ελέγχονται ως ξεπερασμένοι ή άτοποι. Ανεξάρτητα από τους αφηγηματικούς τρόπους και τις σύγχρονες μορφές επικοινωνίας που επιστρατεύονται (για παράδειγμα, Blogs, Facebook) ή από την ένταση των αναγνωστικών διαδικασιών που εγκαινιάζονται, οι έμφυλες αναπαραστάσεις στις περιπτώσεις αυτές εξαντλούνται αναπόφευκτα στα στερεότυπα των βιολογικών τους αντιστοίχων και δεν είναι ικανές να αναστείλουν τη δυσπιστία των έφηβων αναγνωστών. 29

12 Αντιρρητικά στο τελευταίο θα μπορούσαν ίσως να λειτουργήσουν η Ναταλία της Νένας Κοκινάκη, το Ξέρει ο καιρός της Ελένης Μαντέλου, Το δάγκωμα της φράουλας του Βαγγέλη Ηλιόπουλου, Τα χρόνια τρέχοντας της Τούλας Τίγκα, Το χαμόγελο της Εκάτης της Λίτσας Ψαραύτη ή η Νινέ της Ζωρζ Σαρή, για να αναφέρουμε ενδεικτικά μόνο κάποια αντιπροσωπευτικά μυθιστορήματα για εφήβους. Φαίνεται, πάντως, ότι, αν δεν είναι εμφανής η πρόθεση υπέρβασης ή αναθεώρησης των στερεοτύπων, η μυθοπλαστική τους διαχείριση εξαντλείται στην απλή έκθεση μίας γραφής που δεν μπορεί να υπερβεί τον εαυτό της και, πόσω μάλλον, να πείσει τους αποδέκτες της. Ίσως για το λόγο αυτόν η γραφή του Βασίλη Παπαθεοδώρου είναι εξαρχής αιρετική ή μάλλον αναιρετική της ίδιας της δυναμικής της. Ο κόσμος των βιβλίων του, αν και δε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ανδροκρατούμενος, αποπνέει την αίσθηση μίας γραφής που θέλει να φαίνεται πειραματική, ενώ είναι ουσιαστικά υπερβατική. Η μάλλον προφητική οργουελικού ύφους μυθοπλασία του μυθιστορήματος Χνότα στο τζάμι (2007), για παράδειγμα, η οποία φτάνει στα όρια της «πολιτικής μυθοπλασίας», γίνεται τόσο σύνθετη που δεν αφήνει περιθώρια για αναφορές σε βιολογικά διαχωρισμένα στερεότυπα. Όλοι οι ήρωές του αγωνίζονται να υπάρξουν μέχρι να ανακαλύψουν ότι το ζητούμενό τους είναι να συνυπάρξουν. Ιδιαίτερα ο κεντρικός ήρωας, ο Άλεκ, προσφέρει περισσότερο από τους άλλους μία θέση στον πραγματικό αναγνώστη που θέλει «να χαθεί» μέσα στη μυθοπλασία, αποδεχόμενος το ρόλο που του επιφυλάσσει ο συγγραφέας. Παρόμοια, ο Θανάσης στη διαπασών (2009), σαν ένας άλλος Χόλντεν Κόλφιλντ που αγαπά το μίσος και αναζητά την αγάπη, εκφράζει πολλά εφηβικά «θέλω» και μπορεί να αγγίξει την ψυχή του αναγνώστη, προσφέροντάς του τρόπους θέασης των μύθων του(ς). Ο Παπαθεοδώρου, ίσως περισσότερο από άλλους, προκαλεί την εποχή του, ενώ ό,τι συνιστά το μικρόκοσμό του προσδιορίζεται κοινωνικά κατά παρέκκλιση του στερεότυπου και του καθιερωμένου, που δεν το διαπραγματεύεται, αλλά το υπερβαίνει μαζί με τους αναγνώστες του στην προσπάθειά του να σταθμίσει όρια και να μετρήσει αντοχές, τις δικές τους και της κοινωνίας του. Η επιλεκτική αναφορά μας σε περιορισμένο αριθμό λογοτεχνικών κειμένων για εφήβους σίγουρα δε θα δικαιολογούσε αναγωγές ή γενικεύσεις. Θα επέτρεπε, ωστόσο, τη σύνοψη κάποιων διαπιστώσεων που επιβεβαιώνουν την αρχική υπόθεση εργασίας μας για τη στενή σχέση έμφυλων αναπαραστάσεων και αναγνωστικών διαδικασιών. Όλα αυτά τα μυθιστορήματα, σκιαγραφώντας τη δύσκολη πορεία έφηβων ηρώων/ ηρωίδων προς την κατανόηση του εαυτού τους, προς την αυτοτέλεια και τη δόμηση της (έμφυλης) ταυτότητάς τους, προβάλλουν σε διαφορετικό βαθμό το καθένα ως βασική ορίζουσα της γραφής τους την αναπαράσταση της επώδυνης διαδικασίας ωρίμανσης (Trites, 2000: 7-10). Αν και δεν είναι ακριβώς αυτά που θα χαρακτηρίζαμε «ευχάριστα αναγνώσματα», με την έννοια ότι διαγράφουν μία μάλλον «ζοφερή» ατμόσφαιρα, έχουν τη δυνατότητα να διασώζουν μέσω των μυθοπλαστικών ηρώων τους και των υπονοούμενων αναγνωστών τους την πραγματική ελπίδα, να λειτουργούν ίσως ψυχοθεραπευτικά, 30

13 να σε συμπαρασύρουν. Μη λογοδοτώντας υποχρεωτικά σε δεδομένες εμπειρικές πραγματικότητες, εφόσον μπορούν να τις αναμορφώνουν ή ακόμη και να τις υπερβαίνουν, παρόμοιες μυθοπλασίες αναστατώνουν τον εμπειρικό μας κόσμο και μας προσφέρουν εναλλακτικούς τρόπους θεώρησης της πραγματικότητας ή διερεύνησης των γνωστικών σχημάτων που την συγκροτούν (Halliday, 1999: 24). Παρά τη σύντομη σχετικά ιστορική της διαδρομή σε διεθνές επίπεδο, η Λογοτεχνία για Εφήβους έχει ήδη προσφέρει πολλούς διαφορετικούς συνδυασμούς και έχει προτείνει ποικίλες αποκλίσεις αναφορικά με την παρουσίαση των αναγνωστικών εμπειριών για τους νεαρούς ενηλίκους, ενώ έχει κυριολεκτικά αλλάξει το πλαίσιο θεώρησης της έννοιας της εφηβείας και της πρόσληψής της από τους ίδιους τους εφήβους και από τους ενηλίκους (Kaplan, 2008: 42). Η ελληνική παρουσία στη γραφή για εφήβους, καθώς και στην προβληματική της, έχει αναπτύξει μία τέτοια δυναμική για περισσότερες από δύο δεκαετίες, ώστε θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και σημαίνουσα και αναγνωρίσιμη κυρίως σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαίτερα η συμβολή συγγραφέων που υπερβαίνουν τις στερεότυπες αντιλήψεις των έμφυλων ρόλων και δε συγκροτούν τις αναπαραστάσεις τους ερήμην των «Λόγων» των αναγνωστών τους προοιωνίζεται μία θετική και «προκλητική» συνέχεια. Τέλος, η αξιοποίηση βασικών θέσεων της προβληματικής, την οποία συνεχίζουν να εμπλουτίζουν οι Σπουδές του Φύλου, συνεισφέρει ουσιαστικά στην ανάδειξη θεωρητικών κυρίως παραμέτρων που προβάλλουν την ιδιαιτερότητα της «εφηβικής ποιητικής» και αποδεικνύονται καταλυτικές όχι μόνο στο επίπεδο της ενήλικης γραφής αλλά κυρίως στην προοπτική της εφηβικής αναγνωστικής της πραγμάτωσης. Βιβλιογραφία Πρωτογενείς Πηγές Κοντολέων Μ., Γεύση Πικραμύγδαλου, Αθήνα, Πατάκης, Κοντολέων Μ., Μία Ιστορία του Φιοντόρ, Αθήνα, Πατάκης, Κοντολέων Μ., Ροκ Ρεφρέν, Αθήνα, Πατάκης, Κόρμιερ Ρ., Είμαι το Τυρί, μτφρ. Κ. Κοντολέων, Αθήνα, Πατάκης, Κόρμιερ Ρ., Ο Πόλεμος της Σοκολάτας, μτφρ. Μ. Κονδύλη, Αθήνα, Πατάκης, Μάστορη Β., Στο Γυμνάσιο, Αθήνα, Πατάκης, Μπέρτζες Μ., Η Παράδοξη Ζωή μίας Έφηβης, μτφρ. Μ. Σκαμάγκα, Αθήνα, Μίνωας, Μπέρτζες Μ., Junk, μτφρ. Κ. Κοντολέων, Αθήνα, Πατάκης, Μπρουκς Κ., Υπάρχω, μτφρ. Μ. Αβαγιανού, Αθήνα, Πατάκης, Παπαθεοδώρου Β., Στη Διαπασών, Αθήνα, Καστανιώτης, Παπαθεοδώρου Β., Χνότα στο Τζάμι, Αθήνα, Κέδρος,

14 Salinger J.D., Ο φύλακας στη σίκαλη, μτφρ. Τζ. Μαστοράκη, Αθήνα, Επίκουρος, Δευτερογενείς Πηγές Αναγνωστοπούλου Δ., Αναπαραστάσεις του γυναικείου στη λογοτεχνία, Αθήνα, Πατάκης, Abrams M.H., Λεξικό λογοτεχνικών όρων: Θεωρία, Ιστορία, Κριτική Λογοτεχνίας, μτφρ. Γ. Δεληβοριά, Σ. Χατζηιωαννίδου, Αθήνα, Πατάκης, Baudry J.-L., «Ο Φρόιντ και η Λογοτεχνική Δημιουργία», Β. Καλλιπολίτης (επιμ.), Λογοτεχνία και Ψυχανάλυση, μτφρ. Λ. Κασίμη, Αθήνα, Εξάντας, 1990: Bessière J., «Λογοτεχνία και Αναπαράσταση», M.Angenot, J.Bessière, D. Fokhema και E. Kusher (επιμ.), Θεωρία Λογοτεχνίας: Προβλήματα και προοπτικές, μτφρ. Τ. Δημητρούλια, Αθήνα, Gutenberg, 2010: Brown R., Prejudice: Its Social Psychology, Oxford, Blackwell, Butler J., Αναταραχή Φύλου: Ο φεμινισμός και η ανατροπή της ταυτότητας, μτφρ. Γ. Καράμπελας, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, Connell R.W., Το κοινωνικό φύλο, μτφρ. Ε. Κοτσιφού, Αθήνα/Θεσσαλονίκη, Επίκεντρο, Foucault M., Η αρχαιολογία της γνώσης, μτφρ. Κ.Παπαγιώργης, Αθήνα, Εξάντας, Halliday M.A.K., «Η γλώσσα και η αναμόρφωση της ανθρώπινης εμπειρίας», μτφρ. Χ. Λύκου, Γλωσσικός Υπολογιστής, 1.1 /1999: 24. Hawthorn J., Ξεκλειδώνοντας το κείμενο: Μία εισαγωγή στη Θεωρία της Λογοτεχνίας, μτφρ. Μ. Αθανασοπούλου, Ηράκλειο, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Iser W., The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response, Baltimore, Johns Hopkins University Press, Iser W., The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett, Baltimore, Johns Hopkins University Press, Iskander S.P., «Readers, Realism, and Robert Cormier», Children s Literature, 15/1987: Κανατσούλη Μ., Ο ήρωας και η ηρωίδα με τα χίλια πρόσωπα: Νέες απόψεις για το φύλο στην παιδική λογοτεχνία, Αθήνα, Gutenberg, Kaplan J.S., «Perception and Reality: Examining the Representations of Adolescents in Young Adult Fiction», The Alan Review, 36.1/2008: <http://scholar.lib.vt.edu/ ejournals/alan/v36n1/pdf/ kaplan.pdf> [Ημερομηνία ανάκτησης: 15/10/2011]. MacLeod A.S., «Robert Cormier and the Adolescent Novel», Children s Literature in Education, 12.2/1981: Mitchell W.J.T., «Representation», F. Lentricchia and T. McLaughlin (eds.), Critical Terms 32

15 for Literary Study, Chicago/London, The University of Chicago Press, 1990: Nikolajeva M., Aesthetic Approaches to Children s Literature: An Ιintroduction, Lanham, Maryland /Torondo/Oxford, The Scarecrow Press, Inc., Πολίτης Δ., «Ανήσυχη Εφηβεία vs. Ενήλικη Εξουσία: Η Κατάθεση του Ρόμπερτ Κόρμιερ», Μ. Κανατσούλη και Δ. Πολίτης (επιμ.), Σύγχρονη Εφηβική Λογοτεχνία: Από την ποιητική της εφηβείας στην αναζήτηση της ερμηνείας της, Αθήνα, Πατάκης, 2011: Paul L., «Ο φεμινισμός σε επανεξέταση», P. Hunt (επιμ.), Κατανοώντας τη λογοτεχνία για Παιδιά, μτφρ. Χρ. Μητσοπούλου, Αθήνα, Μεταίχμιο, 2009: Reynolds K., Radical Children s Literature: Future Visions and Aesthetic Transformations in Juvenile Fiction, New York, Palgrave MacMillan, Tarr A.C., «The Absence of Moral Agency in Robert Cormier s The Chocolate War», Children s Literature, 30/2002: Thomson J., «Adolescents and Literary Response: The Development of Readers», Children s Literature Association Quarterly, 15.4/1990: Trites, R. S., Disturbing the Universe: Power and Repression in Adolescent Literature, Iowa, Iowa University Press, Χαλκιά Α., Έμφυλες Βιαιότητες: Εξουσία, Λόγος, Υποκειμενικότητες, Αθήνα, Αλεξάνδρεια, Verbum M., «Παλεύοντας με τις έννοιες: Οι γυναικείες σπουδές στην Ολλανδία», Α. Κοτζάμπαση και Ζ. Χρονάκη (επιμ.), Οι γυναικείες σπουδές στην Ελλάδα και η ευρωπαϊκή εμπειρία, Θεσσαλονίκη, Παρατηρητής, 1996:

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ

ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΕΙΣ ΘΗΛΥΚΟΤΗΤΑ ΑΝΔΡΟΠΡΕΠΕΙΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΑΥΤΟ-ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΥΤΟΠΡΟΣΩΠΟΓΡΑΦΙΑ/ΑΥΤΟΠΟΡΤΡΕΤΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ ΜΕΣΩ ΤΟΥ ΑΛΛΟΥ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ Το φύλο δεν είναι ένα απλό γεγονός

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική

ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική ΕΝΠΕ Παρασκευή 6 Μαρτίου 2015 Η έμφυλη εμπειρία των γυναικών στην πολιτική Κυρίες και κύριοι, Καταρχήν να συγχαρώ την Ένωση Περιφερειών για την πρωτοβουλία της οργάνωσης της σημερινής εκδήλωσης ενόψει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική

ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ. Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ Συντάκτριες - ηµιουργοί: Αγγέλου ήµητρα Ζορµπά Βασιλική ΙΣΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΦΥΛΟΥ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ ΒΙΑ ΚΑΙ ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΡΟΛΟΙ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής.

Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Η έννοια της κοινωνικής αλλαγής στη θεωρία του Tajfel. Ο Tajfel θεωρούσε ότι η κοινωνική ταυτότητα είναι αιτιακός παράγοντας κοινωνικής αλλαγής. Τρεις κατηγορίες κοινωνικών καταστάσεων είναι για τον Tajfel

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ

Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ 1 Η ΘΕΜΕΛΙΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: ΟΝΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ Η ποιοτική έρευνα έχει επιχειρηθεί να ορισθεί με αρκετούς και διαφορετικούς τρόπους εξαιτίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ. Bogdan Bogdanov

Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ. Bogdan Bogdanov Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΗΣ Bogdan Bogdanov Η πράξη της ανάγνωσης γίνεται αντικείμενο επιστημονικής έρευνας και συζήτησης κατά το δεύτερο ήμισυ του εικοστού αιώνα στα πλαίσια της εφηρμοσμένης και αργότερα,

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Συμπεριφορά

Οργανωσιακή Συμπεριφορά ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα Οργανωσιακή Συμπεριφορά Ενότητα 1: Εισαγωγή στις Οργανώσεις Ιωάννης Σαλμόν Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης Το παρόν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ Εαρινό εξάµηνο 2013-2014 ιδάσκουσα: Μαρία ασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τµήµα Φ.Π.Ψ. Θεµατική του µαθήµατος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής ως επιστήµης

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε

Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κείμενα Τράπεζας Θεμάτων ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ:ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΥΠΟΣ Μ.Μ.Ε 18251/18351/20220 [Η (παρα)πληροφόρηση στο Διαδίκτυο] 18234/18275/20215 [Ο εθισμός στην τηλεόραση]

Διαβάστε περισσότερα

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι

Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία. Μαρία Ρεντετζή. δικαιώματα μ αυτά των ανδρών συναδέλφων τους στην ακαδημαϊκή ιεραρχία. Οι Το Φύλο στην Επιστήμη και Τεχνολογία Μαρία Ρεντετζή Συγκεκριμένες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες στις αρχές της δεκαετίας του 1970 παρακίνησαν φεμινίστριες σε πολλά από τα πανεπιστήμια των Ηνωμένων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι

Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία. ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εργασία στην θεµατική ενότητα : Η ανδρική και γυναικεία εµπειρία ραστηριότητα 3 Μεγαλώνοντας σαν αγόρι- Μεγαλώνοντας σαν κορίτσι Εύη Πάτκου 1 ο Γυµνάσιο Πυλαίας Θεσσαλονίκη Ιανουάριος 2004 1 Εισαγωγή Τα

Διαβάστε περισσότερα

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies)

Social Media World 26/6/2014. Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) Social Media World 26/6/2014 Προσεγγίσεις της τεχνολογίας από τη σκοπιά των σπουδών Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS Studies) 1.Τι είναι τα STS; Σπουδές Επιστήμης, Τεχνολογίας, Κοινωνίας (STS) προσεγγίζουν

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ:

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ: ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Η κατηγοριοποίηση των θεμάτων της ΤΡΑΠΕΖΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ στο μάθημα της ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ έγινε με βάση την τρέχουσα πορεία της ύλης στο μάθημα, αλλά και με βάση τη ροή της ύλης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58)

Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 1. ΚΕΙΜΕΝO Οδυσσέας Ελύτης: Η Μαρίνα των βράχων (Κ.Ν.Λ. Γ Λυκείου, σσ. 55-58) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµ- µατολογικά στοιχεία:

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Adult education Lifelong training

Adult education Lifelong training Adult education Lifelong training Information and Communication Technologies in Education K. Vassilakis / M. Kalogiannakis Οι 3 βασικές θεωρίες της εκπαίδευσης ενηλίκων 1. Η θεωρία της Μετασχηματίζουσας

Διαβάστε περισσότερα

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7

Δημητρίου Γεώργιος. Αναφορά Απασχολησιμότητας. Απρίλιος, 2013. Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Αναφορά Απασχολησιμότητας Αναφορά Απασχολησιμότητας Δημητρίου Γεώργιος Απρίλιος, 2013 Σελίδα 1 / 7 Περιεχόμενα Εισαγωγή... 3 Προφίλ Απασχολησιμότητας... 3 Πώς να διαβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική

Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 25/01/2015 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Περίληψη Το κείμενο αναφέρεται στη μειονεκτική θέση της γυναίκας στην ινδική κοινωνία. Η ινδική κυβέρνηση έχει υποσχεθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά

Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Σχολικό Έτος: 2014-2015 Α Τετράμηνο Τάξη: Α Λυκείου Εργασία: «Συναισθήματα και εφηβεία» Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα Γιανναρά Τα συναισθήματα παίζουν καθοριστικό ρόλο στην καθημερινή ζωή των έφηβων μαθητών.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16

μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 περιεχόμενα μάθημα πρώτο: αστρολογία & σχέσεις 6 μαθημα δεύτερο: Βασικοί ορισμοί και κανόνεσ 9 MAΘΗΜΑ ΤΡΙΤΟ: Το συναισθηματικό μας υπόβαθρο 16 ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΤΑΡΤΟ: με ποιον τρόπο αγαπάμε 42 ΜΑΘΗΜΑ ΠΕΜΠΤΟ: με

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ

ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΔIOIKHTIKH ENHMEPΩΣH 105 ΦΥΛΟ, ΕΠΙΠΕΔΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΜΕ ΠΟΣΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ Του: Γεώργιου Παστιάδη 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στόχος του άρθρου είναι να διερευνήσει την ύπαρξη πιθανών

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών

Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μέθοδοι και αποτελέσματα συμβουλευτικής γυναικών Μαρία Μαλικιώση-Λοΐζου Καθηγήτρια Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Πανεπιστήμιο Αθηνών Επιμόρφωση στελεχών ΓΓΙΦ Αθήνα 30 Μαρτίου 2012 Συμβουλευτική γυναικών Η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή).

G.J. Craig, D. Baucum. (2007). Η ανάπτυξη του ανθρώπου. (Επιμέλεια μετάφρασης Α. Ιωαννίδου), τ. Α, 656-657. Αθήνα: Παπαζήση (διασκευή). ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 [Η φιλία] Τα παιδιά ωφελούνται πολύ από στενές φιλικές σχέσεις στις οποίες υπάρχει αμοιβαία εμπιστοσύνη. Οι φιλίες τα βοηθούν να συνειδητοποιήσουν κοινωνικές έννοιες, να συνυπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα

DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα DPSDbeyond: The font Σκέψεις, παρατηρήσεις, συμπεράσματα Η διαδικασία που ακολουθήθηκε στο ολιγόωρο workshop εκείνου του Σαββάτου (12/11/2011) είχε ως αποτέλεσμα την δημιουργία 59 σχεδίων, ένα (ή και περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια:

Θέµατα της παρουσίασης. Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή. Η οικογένεια. Στάδια κοινωνικοποίησης µέσα από την οικογένεια: ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Θέµατα της παρουσίασης Οικογενειακό περιβάλλον και αγωγή Σακελλαρίου Κίµων Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα H οικογένεια ως

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της παιδείας

Φιλοσοφία της παιδείας Ενότητα 1 η : Εισαγωγή στη Φιλοσοφία της Παιδείας Ρένια Γασπαράτου Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης & της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας να γίνει

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

μια δυσκολη εφηβεια εκπαιδευτικό υλικό από τη Μαρίζα Ντεκάστρο

μια δυσκολη εφηβεια εκπαιδευτικό υλικό από τη Μαρίζα Ντεκάστρο μια δυσκολη εφηβεια εκπαιδευτικό υλικό από τη Μαρίζα Ντεκάστρο ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ Αυτό το έντυπο θα σου δώσει κλειδιά για την επεξεργασία του βιβλίου Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της της Άλκης Ζέη. ΘΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες.

Όλα αυτά αποκτούν νόηµα µόνο µέσα από τη σύγκριση µε άλλες οµάδες. ιοµαδικές Σχέσεις. Το παράδειγµα της ελάχιστης οµάδας. Και µόνο η γνώση ότι το άτοµο ανήκει σε µια οµάδα είναι ικανό να επηρεάσει τη συµπεριφορά του προς αυτήν. Η Θεωρία της κοινωνικής ταυτότητας. Τα άτοµα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015 Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παρασκευή 20/3/2015 ΕΠΠΣ-ΑΠΣ λογοτεχνίας Το Πρόγραμμα Σπουδών στη λογοτεχνία δομείται για όλη την υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα