Τίτλος εργασίας ΤΟ ΕΒΡΑΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ένας τόπος μνήμης και περισυλλογής

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τίτλος εργασίας ΤΟ ΕΒΡΑΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ένας τόπος μνήμης και περισυλλογής"

Transcript

1 Χρυσοβαλάντη (Βάλια) Παπαναστασοπούλου Θεολόγος Αρχαιολόγος Υπ. Διδάκτωρ Θεολογίας Α.Π.Θ Τηλ. επικοινωνίας: Διεύθυνση: Φιλ. Πασπάτη 22 Τ.Κ Χίος Τίτλος εργασίας ΤΟ ΕΒΡΑΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ένας τόπος μνήμης και περισυλλογής ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή Το εβραϊκό νεκροταφείο των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων Το εβραϊκό νεκροταφείο από τους μεσαιωνικούς χρόνους και ύστερα Ταφικά έθιμα και επιτύμβιες στήλες Οι επεκτάσεις, οι απαλλοτριώσεις και οι βανδαλισμοί του νεκροταφείου Η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής Επίλογος..19 Βιβιλιογραφία..21 Πίνακες εικόνων..23 1

2 ΤΟ ΕΒΡΑΙΚΟ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΟ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ένας τόπος μνήμης και περισυλλογής Εν τῷ καιρῷ ἐκείνῳ, λέγει Κύριος, ἐξοίσουσι τὰ ὀστᾶ τῶν βασιλέων Ιούδα καὶ τὰ ὀστᾶ τῶν ἀρχόντων αὐτοῦ καὶ τὰ ὀστᾶ τῶν ἱερέων καὶ τὰ ὀστᾶ προφητῶν καὶ τὰ ὀστᾶ τῶν κατοικούντων ἐν Ιερουσαλὴμ ἐκ τῶν τάφων αὐτῶν 2 καὶ ψύξουσιν αὐτὰ πρὸς τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ πρὸς πάντας τοὺς ἀστέρας καὶ πρὸς πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ, ἃ ἠγάπησαν, καὶ οἷς ἐδούλευσαν καὶ ὧν ἐπορεύθησαν ὀπίσω αὐτῶν καὶ ὧν ἀντείχοντο καὶ οἷς προσεκύνησαν αὐτοῖς οὐ κοπήσονται καὶ οὐ ταφήσονται, καὶ ἔσονται εἰς παράδειγμα ἐπὶ προσώπου τῆς γῆς, 3 ὅτι εἵλοντο τὸν θάνατον ἢ τὴν ζωήν, καὶ πᾶσι τοῖς καταλοίποις τοῖς καταλειφθεῖσιν ἀπὸ τῆς γενεᾶς ἐκείνης ἐν παντὶ τόπῳ, οὗ ἐὰν ἐξώσω αὐτοὺς ἐκεῖ. (Ιερεμίας, 8, 1-3) 1. Εισαγωγή Η Θεσσαλονίκη ιδρύθηκε το 315 π.χ. από τον Κάσσανδρο, ο οποίος έδωσε στην πόλη το όνομα της γυναίκας του και αδελφής του Μ. Αλεξάνδρου 1. Στους ελληνιστικούς χρόνους η Θεσσαλονίκη πέτυχε να εδραιωθεί ως το βασικό εμπορικό κέντρο της Μακεδονίας, μολονότι η πρωτεύουσα του βασιλείου της Μακεδονίας ήταν ακόμα η Πέλλα 2. Το 146 π.χ. η Θεσσαλονίκη έγινε πρωτεύουσα της ρωμαϊκής επαρχίας της Μακεδονίας (provincial Macedonia) και μέσα στο πλαίσιο της Pax Romana αναπτύχθηκε ταχύτατα αποτελώντας τον πόλο μετανάστευσης διάφορων εθνοτικών ομάδων. Σε αυτή την εξέλιξη βοήθησε σημαντικά και η κατασκευή της Εγνατίας οδού (via Egnatia) από τον ανθύπατο Γάϊο Εγνάτιο μεταξύ π.χ., η οποία ένωνε την Θράκη με την Αδριατική θάλασσα 3. Η εγκατάσταση των Εβραίων στην πόλη της Θεσσαλονίκης θα πρέπει να τοποθετηθεί σύμφωνα με μία άποψη το 168 π.χ. ως αποτέλεσμα της Μακκαβαϊκής επανάστασης στην Παλαιστίνη ( π.χ.), ενώ μία άλλη θεώρηση τοποθετεί το γεγονός το 140 με 143 π.χ., όταν μέλη της εβραϊκής κοινότητας της Αλεξάνδρειας στην Αίγυπτο αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την πόλη λόγω των εκεί διωγμών 4. 1 Α. Ναρ, Κείμενη επί ακτή θαλάσσης. Μελέτες και άρθρα για την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, University Studio Press, Θεσσαλονίκη 1997, σ Ι. Κ. Χασιώτης, «Η πρώτη μετά την πρώτην: Αναζητώντας διαχρονικά χαρακτηριστικά και τομές στην ιστορία της Θεσσαλονίκης» στο Χασιώτης Ι. Κ. (επιμ.), Τοις Αγαθοίς Βασιλεύουσα Θεσσαλονίκη Ιστορία και Πολιτισμός, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη: Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997, σσ Ό.π., σ Ναρ, Α., «Κοινοτική οργάνωση και δραστηριότητα της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης» στο Χασιώτης, Ι. Κ., (επιμ.), Τοις Αγαθοίς Βασιλεύουσα Θεσσαλονίκη - Ιστορία και Πολιτισμός, Θεσσαλονίκη: Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997, εκδ. Παρατηρητής, 1997 α, σ Γ. Νεχαμά, Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης, μετάφραση από τα γαλλικά: Τομέας Μετάφρασης 2

3 Έχει επίσης, διατυπωθεί και η άποψη πως οι πρώτοι Εβραίοι κατέφτασαν λίγο μετά την ίδρυσή της Θεσσαλονίκης. Αυτή η άποψη στηρίζεται στο γεγονός της παρουσίας Εβραίων σε κάθε εμπορική πόλη της Μεσογείου, όπως μας πληροφορεί και ο Στράβων 5 και συνεπώς δεν θα μπορούσε να συμβαίνει το αντίθετο και με την πόλη της Θεσσαλονίκης 6. Πάντως, γνωρίζουμε με βεβαιότητα πως στην Θεσσαλονίκη άκμαζε εβραϊκή κοινότητα τον 1 ο αι. π.χ., η οποία κινούνταν γύρω από την συναγωγή της, την οποία επισκέφθηκε και ο απόστολος Παύλος κατά την διάρκεια της εκεί παραμονής του Το εβραϊκό νεκροταφείο των ελληνιστικών και ρωμαϊκών χρόνων Στο χώρο που βρίσκεται σήμερα το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης υπήρχε κάποτε ένα τμήμα του αρχαίου νεκροταφείου της πόλης, το οποίο εκτεινόταν εκτός των ανατολικών τειχών της. Ο χώρος του νεκροταφείου διαμορφώθηκε από τρεις φυσικούς χειμάρρους, οι οποίοι πήγαζαν από το δάσος του Αγίου Παύλου 8. Το συγκεκριμένο τμήμα της ανατολικής νεκρόπολης περιελάμβανε ρωμαϊκούς και παλαιοχριστιανικούς τάφους, ενώ στα νοτιοδυτικά της εκτεινόταν το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο και στα βορειοδυτικά της ένα χριστιανικό νεκροταφείο 9. Το τελευταίο είχε οργανωθεί γύρω από το μαρτύριο της Αγίας Ανυσίας 10. Το αρχαίο εβραϊκό νεκροταφείο ιδρύθηκε κατά την πρώϊμη ρωμαϊκή εποχή, όταν οι πρώτοι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Η εβραϊκή νεκρόπολη έχει εντοπιστεί στο τμήμα ανάμεσα στα κτίρια της Νομικής και Θεολογικής Σχολής, καθώς επίσης και στο κτίριο της Διοικήσεως. του Τμήματος Γαλλικής του Α.Π.Θ., Βιβλίο Πρώτο, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης - University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000, σ Στράβων: «τόπον ουκ εστί ραδίως ευρείν της οικουμένης ός ού παραδέδεκται τούτο τό φύλον (των Ιουδαίων), μηδ επικρατείται υπ αυτού». Βλ. Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία της Θεσσαλονίκης 316 π.χ. 1983, εκδ. Αφοί Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1997, σ Ό.π. 7 Πρ. 17, 1: «λθον ες Θεσσαλονκην, που ν συναγωγ τν ουδαων». Πιθανότατα πρόκειται για την αρχαιότερη συναγωγή Ετς Χαΐμ, η οποία βρισκόταν δίπλα στα τείχη κοντά στη συνοικία του Ιπποδρομείου, βλ. Η. Μεσσίνας, Οι συναγωγές στην Ελλάδα, η αρχιτεκτονική τους και η σχέση τους με τον ιστό της πόλης και την εβραϊκή συνοικία: συγκριτική μελέτη της ιστορίας και αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Βορείου Ελλάδος, η θέση τους στην εβραϊκή συνοικία και η παρουσία τους στον πολεοδομικό ιστό από τον 15ο στον 20ο αιώνα, Διδ. διατριβή, Αθήνα 1998, σ Ε. Μαρκή, «Παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές αρχαιότητες στην Πανεπιστημιούπολη», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π. 10 Ό.π., σ

4 Στην παραπάνω περιοχή ανακαλύφθηκαν πλήθος τάφων, οι οποίοι ανήκαν σε διάφορους τύπους: κεραμοσκεπείς, κιβωτιόσχημοι, λακκοειδείς και καμαρωτοί. Παράλληλα, αποκαλύφθηκαν κάποιες μαρμάρινες σαρκοφάγοι και δύο cubicula. Όλοι οι παραπάνω τάφοι ανήκαν σε Εβραίους, οι οποίοι αποτελούσαν μέλη της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης 11. Στην πραγματικότητα, το εβραϊκό νεκροταφείο εκτεινόταν από τη νότια Λεωφόρο, η οποία αποτελούσε προέκταση της γνωστής σε εμάς σήμερα Εγνατίας οδού μέχρι και βόρεια στην προέκταση της σημερινής οδού Αγίου Δημητρίου. Από τα δυτικά το νεκροταφείο οριζόταν από τον πρώτο ανατολικό χείμαρρο, ενώ ανατολικά από τον χείμαρρο των Χορτατζήδων 12. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης φαίνεται πως ακολούθησαν σε γενικές γραμμές τα ταφικά έθιμα των Ελλήνων, ενώ ομοιότητες παρουσιάζουν και τα ταφικά μνημεία τους. Γι αυτό το λόγο, η απόδοση των τάφων στους Εβραίους γίνεται επί τη βάση των επιγραφών τους και πιο συγκεκριμένα των εβραϊκών ονομάτων που απαντούν σε αυτές. Κατ αυτόν τον τρόπο, συναντούμε ονόματα, όπως Μάρκος, Μαρία, Σαββάτιος ή Βενιαμής, ενώ παράλληλα ενδεικτικό της εβραϊκής ιδιότητας ενός τάφου αποτελεί η απεικόνιση εβραϊκών συμβόλων στις τοιχογραφίες, όπως είναι η Μενορά, δηλαδή η επτάφωτη λυχνία 13. Επιπλέον, η ανακάλυψη αντικειμένων, τα οποία συναντώνται σε εβραϊκά νεκροταφεία της εποχής αποτελεί μία ακόμη ένδειξη του χαρακτήρα των τάφων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ένα αγγείο, το οποίο έφερε την επιγραφή Ευψύχι μετά των αγίων πίε ζήσης. Επίσης, άλλο σημαντικό στοιχείο ταυτοποίησης αποτελούν οι επιγραφές, όπως: «Κύριε βοήθει και ο Θεός μεθ ημών». Οι Εβραίοι φρόντιζαν, ώστε οι νεκροί τους να ενταφιάζονται ένας σε κάθε τάφο, τυλιγμένος με οθόνια 14. Η ύπαρξη περισσότερων του ενός ενταφιασμών παρατηρήθηκε μόνο στα cubicula και τις σαρκοφάγους και θα πρέπει να οφείλεται σε δύο παράγοντες: ή σε 11 Ό.π., σ Ό.π., σ Ό.π., σ. 53. Για την ιστορία της Μενορά, βλ. R. Hachlili, The Menorah, the Ancient Seven-armed Candelabrum. Origin, Form and Significance, Supplements to the Journal of the Study of Judaism, vol. 68, Brill, Leiden Πρόκειται για ένα είδος σαβάνου με τη μορφή λωρίδων υφάσματος, όπως μαρτυρεί και η αναφορά στο Λουκ. 24,12: «δ Πέτρος ναστς δραμεν π τ μνημεον κα παρακύψας βλέπει τ θόνια μόνα, κα πλθεν πρς αυτν θαυμάζων τ γεγονός». 4

5 ελληνική επίδραση ή σε προσπάθεια επαναχρησιμοποίησης του ταφικού χώρου σε μεταγενέστερη εποχή 15. Η διακόσμηση των εβραϊκών τάφων γινόταν με χρήση ασβεστοκονιάματος έχοντας ως συχνότερο μοτίβο τις κόκκινες ταινίες, ενώ τα κτερίσματα ήταν παρόμοια με εκείνα των αλλοεθνών τάφων και αποτελούνταν από πήλινα και γυάλινα αγγεία, λύχνους και κοσμήματα. Αυτή η επιμελημένη εικόνα των cubiculorum κυρίως δείχνει ακριβώς την φροντίδα των Εβραίων όσο βρίσκονταν εν ζωή να ετοιμάσουν την τελευταία τους κατοικία. Επιπλέον, από τις επιτύμβιες επιγραφές πληροφορούμαστε πως η παράνομη χρήση των τάφων τους από τρίτους επέφερε την ποινή των χρηματικών προστίμων 16. Το πιο εντυπωσιακό ίσως ταφικό εύρημα, το οποίο ανακαλύφθηκε στον χώρο του Πανεπιστημίου και συνδέθηκε με ένα μέλος της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης ανακαλύφθηκε στο χώρο ανάμεσα στο κτίριο της Νομικής και το κτίριο της Διοικήσεως. Πρόκειται για ένα cubiculum 17, το οποίο στη δυτική πλευρά είχε κτιστό υπόγειο δρόμο και σχημάτιζε τρία αρκοσόλια στο εσωτερικό του θαλάμου του (εικ. 1). Κάτω από τα αρκοσόλια διαμορφώνονταν τρεις ορθογώνιες πλινθόκτιστες θήκες. Δύο ανοικτές ταφές βρέθηκαν στην βόρεια και νότια θήκη, ενώ στις δύο πλευρές του ανατολικού αρκοσολίου είχαν ανοιχθεί κόγχες, στις οποίες τοποθετούνταν ανακομιδές των οστών. Το δάπεδο του cubiculum αποτελούνταν από πατημένο χώμα και σε αυτό είχε ανοιχθεί μία ορθογώνια θήκη που καλύπτονταν με πλάκες σχιστόλιθου. Το δάπεδο της θήκης είχε καλυφθεί και αυτό με πλίνθους, στις οποίες μάλιστα είχαν αποτυπωθεί και δακτυλιές. Στην δυτική πλευρά του δαπέδου της ταφικής θήκης είχε επίσης διαμορφωθεί ένα πλίνθινο προσκέφαλο 18. Στην μαρμάρινη θύρα του cubiculum υπήρχε μία εγχάρακτη επιγραφή, η οποία ανέφερε: «Βενιαμής ω κε Δομέτιος». Με βάση αυτή την επιγραφή έχει εκφραστεί και η άποψη πως ο κάτοχος του τάφου υπήρξε ένας εκχριστιανισμένος Ιουδαίος, ο οποίος διατηρούσε το εβραϊκό και το χριστιανικό του όνομα, δηλαδή το Δομέτιος. Η χρονολόγηση του cubiculum ανάγεται στο πρώτο τέταρτο του 4 ου αι Ε. Μαρκή, «Παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές αρχαιότητες στην Πανεπιστημιούπολη», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π. 17 Η λέξη cubiculum παραπέμπει σε υπνοδωμάτιο, το οποίο και υποδηλώνει κατά συμβολικό τρόπο. 18 Ε. Μαρκή, «Παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές αρχαιότητες στην Πανεπιστημιούπολη», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π., σσ

6 Κατά τη διάρκεια των εργασιών που έγιναν για την ανέγερση του κτηρίου Διοίκησης του Πανεπιστήμιου αποκαλύφθηκε στα θεμέλια μία εβραϊκή σαρκοφάγος, η οποία σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού. Πρόκειται για μία μαρμάρινη σαρκοφάγο με αμφικλινές κάλυμμα, το οποίο έφερε σχηματοποιημένα ανθεμωτά ακρωτήρια στις τέσσερις γωνίες του 20. Η σαρκοφάγος δεν έφερε άλλη διακόσμηση εκτός από μία εγχάρακτη επιγραφή στην κύρια όψη της. Είναι μάλιστα ενδιαφέρον το γεγονός πως η παρούσα επιγραφή είχε πάρει τη θέση αρχαιότερης επιγραφής, η οποία είχε αποξεσθεί. Η νέα επιγραφή αποτελείται από δύο στίχους, οι οποίοι διαβάζονται ως εξής: «Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου». Η σαρκοφάγος χρονολογείται στον 3 ο αιώνα όσον αφορά στην δεύτερη χρήση της 21. Το όνομα που αναφέρει η επιγραφή «Σαββάτιος» παραπέμπει αναμφίβολα στην ιερή μέρα των Ιουδαίων, το Σάββατο (Σαμπάτ). Σχετικά με τον Σαββάτιο της συγκεκριμένης περιγραφής θα μπορούσαμε να πούμε πως ή αποτελούσε μέλος της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης ή υπήρξε ένας εκχριστιανισμένος Ιουδαίος ή ακόμη ένας προσήλυτος Ιουδαίος. Όποια και αν είναι η περίπτωση της συγκεκριμένης σαρκοφάγου αναμφίβολα αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο για την παρουσία της εβραϊκής κοινότητας στην πόλη. Τέλος, μία ακόμη σαρκοφάγος, η οποία ανακαλύφθηκε επίσης στο κτήριο της Διοικήσεως είχε κατεργασμένες της τρεις πλευρές της, ενώ στην κύρια πλευρά της έφερε την ακόλουθη επιγραφή: «Μ(άρκος) Αυρ(ήλιος) Ιακώβ ο κε Ευτύχιος/ ζων τη συμβίω αυτού Άννα/ τη και Ασυνκριτίω και εαυτώ μνι/ ας χάριν ει δε τι έτερον καταθή/ δώση ταις συναγωγαίς λαύγρας 22 / ΛΖ Χ(αίρε) (εικ. 2). Από την επιγραφή διαπιστώνουμε πως η νεκρή ονομάζεται Άννα και φέρει ένα δεύτερο χριστιανικό όνομα, Ανσυκρίτιος. Ο σύζυγός της επίσης, ο οποίος είναι και ο χορηγός της επιγραφής φέρει και αυτός τρία ονόματα: το εβραϊκό Ιακώβ, το ρωμαϊκό Μάρκος Αυρήλιος και ίσως και το χριστιανικό Ευτύχιος 23. Η κατάσταση είναι λίγο περίπλοκη στην προκειμένη περίπτωση και τα συμπεράσματα δεν μπορούν να 20 Ό.π., σ Ό.π. 22 Έχει προταθεί και η ανάγνωση «λαμπράς». Βλ. P. M. Nigdelis, Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen Aufgrund einer neuer judischen Grabinschrift der Kaizerzeit, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 102 (1994), σ Ε. Μαρκή, «Παλαιοχριστιανικές και βυζαντινές αρχαιότητες στην Πανεπιστημιούπολη», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ

7 διεξαχθούν με απόλυτη σιγουριά 24. Πέραν του ό,τι μπορεί να πρόκειται για πρόσωπα της εβραϊκής κοινότητας, τα οποία ίσως είχαν εκχριστιανιστεί, δεν θα πρέπει να αγνοήσουμε το γεγονός της ύπαρξης του ρωμαϊκού ονόματος, το οποίο υιοθετούσαν οι Ιουδαίοι ως δεύτερο όνομα, ιδιαιτέρως μάλιστα, όταν έφεραν την ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη Το εβραϊκό νεκροταφείο από τους μεσαιωνικούς χρόνους και ύστερα Η ιστορία και η επέκταση του εβραϊκού νεκροταφείου της Θεσσαλονίκης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εγκατάσταση των Σεφαραδιτών Εβραίων. Αναφέραμε, ήδη πως στην πόλη ζούσαν οι λεγόμενοι Ρωμανιώτες Εβραίοι από τους ελληνιστικούς χρόνους και εξετάσαμε όσα ταφικά κατάλοιπα διεσώθησαν από το εβραϊκό νεκροταφείο. Εκτός από τους Ρωμανιώτες Εβραίους στην πόλη άρχισαν να συρρέουν και να εγκαθίστανται σταδιακά και άλλοι Ιουδαίοι από διάφορες περιοχές της Ευρώπης. Ήδη το 1169 υπάρχει η πληροφορία πως ο Βενιαμίν της Τουδέλας 26 σε επίσκεψη που πραγματοποίησε στη Θεσσαλονίκη βρήκε μία κοινότητα Εβραίων που αποτελούνταν από 500 οικογένειες 27, οι οποίες είχαν την επεξεργασία του μεταξιού ως την κύρια ενασχόλησή τους 28. Από την Ουγγαρία καταφθάνουν οι πρώτοι Ασκεναζίμ Εβραίοι το 1376, ενώ το 1394 εντοπίζονται οι Εβραίοι που προέρχονται από την Προβηγκία της Γαλλίας. Είναι χαρακτηριστικό πως κάθε ομάδα ιδρύει και τη δική της συναγωγή, γύρω από την οποία συσπειρώνεται και αναπτύσσεται 29. Την εποχή που η Θεσσαλονίκη 24 P. M. Nigdelis, Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen Aufgrund einer neuer judischen Grabinschrift der Kaizerzeit, Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 102 (1994), σ Είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του Παύλου από την Ταρσό, ο οποίος όντας και Ρωμαίος πολίτης - ιδιότητα την οποία κληρονόμησε από τον πατέρα του έφερε δύο ονομασίες, δηλαδή μία εβραϊκή και μία ρωμαϊκή. Βλ. Πρ. 22,28: «(Ρωμαίος) εγώ δε και γεγέννημαι». 26 Πρόκειται για έναν Ιουδαίο περιηγητή του 12 ου αιώνα, ο οποίος πραγματοποίησε ταξίδια στην Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Βλ. S. B. Bowman, Jews of Byzantium , University of Alabama Press, Tuscaloosa, Alabama 1985, σ J. Starr, Romania: The Jewries of the Levant after the Fourth Crusade, Paris 1949, σ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ. 57. S. B. Bowman, Jews of Byzantium , University of Alabama Press, Tuscaloosa, Alabama 1985, σ Οι Εβραίοι από την Ουγγαρία ιδρύουν την συναγωγή «Ασκενάζ», ενώ οι Εβραίοι της Προβηγκίας την «Προβάνς», βλ. Η. Μεσσίνας, Οι συναγωγές στην Ελλάδα, η αρχιτεκτονική τους και η σχέση τους με τον ιστό της πόλης και την εβραϊκή συνοικία: συγκριτική μελέτη της ιστορίας και αρχιτεκτονικής των συναγωγών της Βορείου Ελλάδος, η θέση τους στην εβραϊκή συνοικία και η παρουσία τους στον πολεοδομικό ιστό από τον 15ο στον 20ο αιώνα, Διδ. διατριβή, Αθήνα 1998, σσ

8 βρισκόταν υπό την κατοχή των Ενετών κατέφτασαν οι πρώτοι Εβραίοι από τη Σικελία και τη Βενετία (1423) και ίδρυσαν και αυτοί με τη σειρά τους τις δικές τους συναγωγές 30. Από αυτήν την εποχή προέρχεται η πρώτη μαρτυρία, η οποία σχετίζεται με την ύπαρξη εβραϊκού νεκροταφείου, εκτός των ανατολικών τειχών της Θεσσαλονίκης, καθώς υπάρχει η πληροφορία πως, όταν οι Εβραίοι έπρεπε να θάψουν κάποιον νεκρό τους πλήρωναν κάποιο αντίτιμο, σαν ένα είδος φόρου, για να ανοίξει η πύλη και να πραγματοποιηθεί η ταφή εκτός των τειχών της πόλης 31. Στα 1430 η Θεσσαλονίκη βρέθηκε υπό την κατοχή των Οθωμανών Τούρκων και το 1492 εγκαταστάθηκαν στην πόλη , οι οποίοι προήλθαν από την Ισπανία. Είχε προηγηθεί η εκδίωξή τους από την Ισπανία με το διάταγμα του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας 32. Όταν οι Εβραίοι της Ισπανίας έφτασαν στην Θεσσαλονίκη, αρχικά διέμειναν στις έρημες περιοχές της πόλης, οι οποίες εκτείνονταν από το λιμάνι μέχρι και την Εγνατία οδό. Τα τουρκικά αρχεία του 1519 αναφέρουν πως στην πόλη κατοικούσαν εκείνη την περίοδο Εβραίοι, ενώ στα ανατολικά της πόλης εκτός των τειχών είχε ήδη αναπτυχθεί το εβραϊκό νεκροταφείο. Η συνεχής επέκταση του εβραϊκού νεκροταφείου οφειλόταν κυρίως στο γεγονός πως σύμφωνα με την ιουδαϊκή θρησκευτική αντίληψη απαγορεύεται η εκταφή νεκρού για οποιονδήποτε λόγο 33. Μάλιστα, στην ίδια την Παλαιά Διαθήκη τονίζεται η ιερότητα του τάφου 34, ενώ η σύλησή του είναι μία πράξη ιδιαιτέρως ιερόσυλη. Η ιερότητα του ταφικού χώρου και ο σεβασμός στο νεκρό επισημαίνεται επίσης και στο βιβλίο του Ταλμούδ, αλλά και στο Σουλχάν Αρούχ Οι Εβραίοι της Σικελίας ίδρυσαν τη Συναγωγή «Σεσίλια» και εκείνοι που προήλθαν από την Βενετία ίδρυσαν την «Ιτάλια», βλ. Η. Μεσσίνας, ό.π., σσ , Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ. 57. Β. Δημητριάδης, Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας , Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 1983, σ Πρόκειται για το περίφημο Alhambra Decree. Βλ. Y. Baer, A history of the Jews in Christian Spain, vol. II, Varda Books, Illinois 2001, σσ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σσ Γεν. 47, 29-30: «29 γγισαν δ α μραι Ισραλ το ποθανεν, κα κλεσε τν υν ατο Ιωσφ κα επεν ατ ε ερηκα χριν ναντον σου, πθες τν χερ σου π τν μηρν μου κα ποισεις π μ λεημοσνην κα λθειαν το μ με θψαι ν Αγπτ, 30 λλ κοιμηθσομαι μετ τν πατρων μου, κα ρες με ξ Αγπτου κα θψεις με ν τ τφ ατν. δ επεν γ ποισω κατ τ ρμ σου» και Β Βασ. 19, 37: 37 καθιστω δ δολς σου κα ποθανομαι ν τ πλει μου παρ τ τφ το πατρς μου κα τς μητρς μου..». 35 Το Ταλμούδ αποτελεί τη μελέτη και διδασκαλία του Νόμου (Τορά). Οι συγκεκριμένες διατάξεις για την ιεροτητα του νεκροταφείου και το σεβασμό στους νεκρούς βρίσκεται στα κεφ. Μεγγιλά 29 και Μοέδ Κατάν κεφ. 3. Το Σουλχάν Αρούχ είναι ένας κώδικας ιερού νόμου, ο οποίος γράφηκε το 1567 στη Θεσσαλονίκη από τον ραβίνο Ιωσήφ Κάρο. Η διάταξη για τα νεκροταφεία αναφέραται στο Γιορέ 8

9 Η ιστορία του εβραϊκού νεκροταφείου υπήρξε μακραίωνη, όπως μαρτυρεί και ο αριθμός των τάφων που το αποτελούσαν. Στο νεκροταφείο υπήρχαν περίπου τάφοι ατόμων, των οποίων η ηλικία τους κυμαινόταν από τα δώδεκα έτη και άνω. Παράλληλα, θεωρείται πως οι τάφοι των παιδιών κάτω των δώδεκα ετών άγγιζαν και αυτοί τους Η ονομασία του παλιού εβραϊκού νεκροταφείου ήταν «Λα Πουέρτα Ρεδόντα» («η Στρογγυλή Πύλη») και, όταν αγοράστηκε νέα έκταση προκειμένου αυτό να επεκταθεί ανατολικά και νότια, ονομάστηκε «Σενιόρ Ζακ». Η νέα ονομασία προήλθε από τον Ζακ Πασά, ο οποίος τάφηκε στο χώρο της νέας προέκτασης, παρόλο που ο πρώτος νεκρός σε αυτήν ήταν ο Αβραάμ Σενιόρ 37. Προφανώς, η υπερίσχυση του ονόματος του Ζακ Πασά οφείλεται στην σημαντικότερη κοινωνική θέση του έναντι του Αβραάμ Σενιόρ (εικ. 3). Ο χώρος του εβραϊκού νεκροταφείου είχε επιμέρους τμήματα, τα οποία έλαβαν διάφορες ονομασίες. Μερικές από αυτές ήταν: «Πουέρτα Τσίκα», «Πουέρτα Ρεδόντα», «Λα Χολέρα» (εικ. 4), «Λα Χολέρα Γκράντε», «Ελός Πινός», «Ελός Σαρανόδος», «Ενλάδο ντε λος Μααμινίμ» κ.ά. Παράλληλα, υπήρχαν και οικογενειακοί τάφοι επιφανών εβραϊκών οικογενειών της πόλης, οι οποίοι περιβάλλονταν από τοίχο. Τέτοιοι οικογενειακοί τάφοι υπήρξαν των Αλλατίνη (εικ. 5), των Λεβή, των Ματαλόν κ. ά. Οι νεκροί ήταν θαμένοι με τα πρόσωπα στραμμένα προς την Ιερουσαλήμ 38. Σε ξεχωριστό σημείο βρισκόταν το νεκροταφείο των ντονμέδων ή μααμινίμ. Πρόκειτα για τους οπαδούς της αίρεσης του Σαμπετάι Σεβή, οι οποίοι τελικά ασπάσθηκαν το Ισλάμ προκειμένου να αποφύγουν τις διώξεις. Το νεκροταφείο τους χωριζόταν με περίβολο, ενώ υπήρχε διαφορά στην διακόσμηση των τάφων τους και ο χώρος ήταν δεντροφυτευμένος 39. Όσον αφορά στην τυπολογία των τάφων το στοιχείο που την διήπε ήταν η λιτότητα είτε επρόκειτο για τάφους πλουσίων είτε φτωχών. Οι οικογένειες γνώριζαν που βρίσκονταν οι τάφοι των συγγενικών τους προσώπων, ενώ αν δεν μπορούσαν να τους εντοπίσουν βοηθούνταν από τους Εβραίους ψάλτες, τους λεγόμενους Ντέα αρθρ Βλ. Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.-Οκτ. 2002, σ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π. 38 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σ όπως ανακτήθηκε στις 15/05/

10 «Χονατζήδες» 40, οι οποίοι βρίσκονταν στο νεκροταφείο για να ψάλλουν τους ύμνους των μνημοσύνων (εικ. 6). Αρχικά, οι νεκροί τοποθετούνταν σε σπηλιές ή σε αβαθείς λάκκους (περίπου βάθους ενός μέτρου), ενώ η πλειονότητα των τάφων δεν διέθετε ταφόπλακα, καθώς ήταν ιδιαιτέρως ακριβή η κατασκευή της. Οι διαστάσεις των τάφων ήταν μικρές (0,35 x 0,95 μ.), ενώ οι ταφόπλακες τοποθετούνταν απευθείας πάνω στο χώμα, όπως συνέβη και στον τάφο του Μέιρ Αλεβή Ασκεναζή (θ. 07/09/1518), γιου του ραββίνου Μπενιαμίν Αλεβή (εικ. 7). Με το πέρασμα των χρόνων άρχισαν να κατασκευάζουν κτιστούς υπερυψωμένους τάφους πάνω στους οποίους τοποθετούσαν ταφόπλακες, οι διαστάσεις των οποίων έφταναν τα 2,5 μ. μήκος, 1, 20 μ. πλάτος και 0,20 μ. πάχος Ταφικά έθιμα και επιτύμβιες στήλες Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ταφικές συνήθειες των Εβραίων της Θεσσαλονίκης. Μετά την πάροδο των επτά ημερών τοποθετούνταν η ταφόπετρα και οι συγγενείς επισκέπτονταν τον τάφο του νεκρού τους τουλάχιστον τρεις φορές το χρόνο. Πιο συγκεκριμένα, η επίσκεψη πραγματοποιούνταν στην κηδεία, στα επταήμερα και στον ενδέκατο μήνα μετά την ταφή. Επίσης, μία φορά το χρόνο γινόταν και το ετήσιο μνημόσυνο στη μεγάλη Ζιάρα (Ziyara Grande) 42. Η ζιάρα πραγματοποιούνταν τέσσερις ημέρες πριν την Ρος Ασάνα ή ακόμα και την παραμονή άλλων μεγάλων εορτών του Ιουδαϊσμού 43 (εικ. 8). Η σημασία αυτών των επισκέψεων ήταν μεγάλη, καθώς πολλοί Εβραίοι πέρα από τους συγγενικούς τάφους επισκέπτονταν και τάφους σημαντικών ραββίνων προκειμένου να προσευχηθούν και να λάβουν την ευλογία τους 44. Ένα σημαντικό φωτογραφικό ντοκουμέντο μίας τέτοιας επίσκεψης στο εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης διασώζεται σήμερα στο Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης Οι Χονατζήδες ήταν ειδικοί Εβραίοι ψάλτες. Η ονομασία τους προέρχεται από την οθωμανική λέξη «χον», η οποία σημαίνει «φωνάζω». Βλ. Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π. 42 Η λέξη ζιάρα είναι οθωμανικής προέλευσης και σημαινει «προσκύνημα» και ίσως να προέρχεται από την περσική λέξη «ζαρ» που σημαίνει θρήνος. Βλ. Σ. Σάλεμ, ό.π. Μία δική μου πρόταση σχετίζει την ετυμολογία της λέξης ζιάρα με την αραβική ζαγιάρα ( (زيارة που σημαίνει επίσκεψη. 43 Η Ρος Ασάνα είναι η εβραϊκή πρωτοχρονιά. 44 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ όπως ανακτήθηκε στις 15/05/

11 Οι επιτύμβιες στήλες του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αποδεικνύονται εξαιρετικά χρήσιμες για την έρευνα της ιστορίας του κοιμητηρίου, αλλά και της εβραϊκής κοινότητας κατ επέκταση. Η παλαιότερη επιγραφή του νεκροταφείου εντοπίστηκε κοντά στο παλαιό κτίριο της Φιλοσοφικής Σχολής από το ραβίνο Μίκαελ Μόλχο το 1953 και χρονολογείται στα Αρχικά, το κείμενο των επιγραφών ήταν σύντομο και περιελάμβανε το όνομα και την ημερομηνία θανάτου του νεκρού 46. Αργότερα, σκάλιζαν κάποια μικρά κείμενα που ήταν γραμμένα σε ομοιοκαταληξία, ενώ παράλληλα έγραφαν και χωρία από την Τορά και τους Ψαλμούς. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της επιγραφής από τον τάφο του Σαμουήλ ντι Μεδίνα ντελ Κάμπο ( ) 47, στην οποία σε εβραϊκή γραφή αποτυπώθηκε ένας στίχος από τον Ψαλμό 119: «Υπέρτατη ειρήνη σε όσους αγαπούν το Νόμο σου, κανένα κακό δεν τους πλήττει» 48 (εικ. 9). Η γλώσσα γραφής των επιτάφιων επιγραφών ποικίλει αναλόγως της περιοχής προέλευσης του νεκρού. Πιο συγκεκριμένα, τα κείμενα των επιγραφών ήταν κατά κόρον γραμμένα στην εβραϊκή γραφή ή την ράσι 49. Εντούτοις, στην περίπτωση που ο νεκρός προερχόταν από Εβραίους ισπανικής καταγωγής γινόταν και χρήση των λαντίνο, δηλαδή της γλώσσας που μιλούσαν οι Εβραίοι της Ισπανίας. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η επιγραφή του τάφου του Ιτσχάκ Χάϊμ (εικ. 10), όπου σε λαντίνο γραμμένα με εβραϊκούς χαρακτήρες διαβάζουμε: Esta pena de Ishak Mar Haim Elia (y la) que esta a su lato- Es su madre que se llama Masaltov fija de Elazar Franco (Αυτή είναι η ποινή (τάφος;) του Ιτσχάκ Μαρ Χάιμ Αυτή που βρίσκεται στο πλευρό του Είναι η μητέρα του Μάσαλτοφ, κόρη του Ελάζαρ Φράνκο) 50. Με τον ίδιο τρόπο, όσοι Εβραίοι προέρχονταν από την Ιταλία έγραφαν πάνω στους τάφους στα εβραϊκά ή και στα ιταλικά. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η 46 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Νομομαθής, ο οποίος είχε εκδώσει πολλές ραβινικές αποφάσεις, τις λεγόμενες ρεσπόνσας. 48 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Η γραφή ράσι είναι σεφαραδιτική επισεσυρμένη γραφή και χρησιμοποιήθηκε από τους σχολιαστές του Ταλμούδ. Έλαβε την ονομασία της από τον ραββίνο Shlomo Yitzhaki ( ), γνωστός με το ακρώνυμο Rashi. Ο Rashi υπήρξε ο γνωστός για τα ερμηνευτικά του σχόλια στην Τορά και το Ταλμούδ. Βλ. J. R. Baskin, Rashi, Encyclopedia Judaica, vol. 17, 2 nd ed. Keter Publishing House, New York 2007, σσ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σ. 9. Ευχαριστώ την φίλη και εκπαιδευτικό, Ιφιγένεια Βαστιάνου για την πολύτιμη βοήθειά της στην ελληνική μετάφραση του ισπανικού, ιταλικού και πορτογαλικού επιγράμματος. 11

12 επιγραφή του τάφου του Ελιάζαρ Φερνάντεζ Ντιάζ: Vedona lacrimante Figli dolenti A Elia Fernandez Doverano Nacque nel 1792 Mori il 4 Novembre 1837 ( Η δακρυσμένη χήρα (και τα) πονεμένα τέκνα οφείλουν (χρέος τιμής/ευγνωμοσύνης;) στον Elia Fernandez. Γεννήθηκε το 1782 πέθανε στις 4 Νοεμβρίου 1837). Παράλληλα, δεν αποκλειόταν και η περίπτωση δίγλωσσης επιγραφής, δηλαδή τόσο στα εβραϊκά όσο και στα ιταλικά, όπως συνέβη με την περίπτωση του τάφου του Αβραάμ Φερνάντεζ: Abramo Fernantez Affetuoso Salonico dove nacque mori Lo piange lo benedice Visse 70 anni Dedito alla medicina Lascia nobil retaggio ai filgi Un nome immacolato piu che dovicie Vale! Prega peri superstiti XII Luglio MDCCCXXXI (Τον προσφιλή Abramo Fernantez η Σαλονίκη, όπου γεννήθηκε (και) πέθανε τον κλαίει (και) τον ευλογεί. Έζησε 70 έτη αφιερωμένος στην ιατρική. Αφήνει στα παιδιά του ένα όνομα αψεγάδιαστο, ευγενή κληρονομιά μεγαλύτερη κι απ' τον πλούτο. Χαίρε! Προσεύχου για τους εναπομείναντες. 12 Ιουλίου 1881) 51. Αλλά και οι Εβραίοι που είχαν πορτογαλική προέλευση έγραφαν και στα πορτογαλικά τις επιτύμβιες επιγραφές τους, όπως συνέβη στην περίπτωση του Ιεσούα ντι Ματός, μία δίγλωση επιγραφή, η οποία χρονολογείται στα 1775: Aqui iase Iosuah De Matos su mu ger Rica Matos Fa Lesio 26 Nissan 5524 Portugeses (Εδώ [κείτεται/κείτονται] ο Iosuah de Matos η γυναίκα του Rica Matos [πέθανε] στις 26 Νισάν 5524 Πορτογάλοι). Κατά παρόμοιο τρόπο, δε λείπουν και περιπτώσεις άλλων γλωσσών, όπως της τουρκικής σε μεταγενέστερη εποχή. Μία τέτοια επιγραφή ανήκει στον τάφο του Ζακ Πασά, ο οποίος ήταν Εβραίος ιταλικής καταγωγής και πέθανε το Διαβάζουμε στην συγκεκριμένη επιγραφή σε ελληνική μετάφραση: «Εδώ κείται ο Α.Ε. Ζακ Πασάς. Μέραρχος ιατρός. Χειρούργος του Γ Σώματος Στρατού και Προϊστάμενος της Υγειονομικής Επιθεωρήσεως, θύμα του καθήκοντός του, προσφέροντας τις υπηρεσίες του σε έναν στρατιώτη που προσεβλήθη από θανάσιμο τραύμα, ανηρπάγη σκληρά από την αγάπη της οικογένειάς του την 22 α Αυγούστου 1903 σε ηλικία 53 ετών. Προσευχηθείτε γι αυτόν». Η επιτύμβια στήλη παρουσιάζει μία ακόμη ιδιαιτερότητα, καθώς απεικονίζει δύο εγχάρακτα σταυροειδώς διατεταγμένα νυστέρια, ενδεικτικά της επαγγελματικής του ιδιότητας Ό.π., σσ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ

13 Η χρήση της εκάστοτε γλώσσας στο κείμενο των επιτύμβιων επιγραφών πλην της εβραϊκής σχετιζόταν εκτός από τον τόπο καταγωγής του θανόντα και με τις εκάστοτες ιστορικές και πολιτικές συνθήκες. Με αυτόν τον τρόπο εξηγείται η επιλογή της τουρκικής γλώσσας στον τάφο του Ζακ Πασά που είδαμε προηγουμένως, καθώς αυτός έζησε την εποχή της Οθωμανικής κυριαρχίας στη Θεσσαλονίκη. Μετά την απελευθέρωση της πόλης από τους Τούρκους (1912) συναντάμε και τη χρήση της ελληνικής γλώσσας στις επιτύμβιες στήλες του εβραϊκού νεκροταφείου. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί ο τάφος του Δαβίδ Ματαλόν, ο οποίος πέθανε το 1931 και στον τάφο του οποίου διαβάζουμε: «Ενθάδε κείται Δαβίδ Ιακώβ Ματαλόν, Απεβίωσεν 7 Οκτωβρίου 1931, ετών 57, Διετέλεσεν επί τρεις περιόδους βουλευτής του Ελληνικού Κοινοβουλίου, Ηγωνίσθη υπέρ της Ελληνικής και Σιωνιστικής ιδέας. Υπήρξεν πρότυπον ανδρός φιλάνθρωπου και καλού πολίτου» 53. Εκτός από το κείμενο της επιγραφής, το οποίο παρουσίαζε τον θανόντα, εξυμνούσε τις εν ζωή αρετές του και κατέθετε την θλίψη των συγγενών του συνηθιζόταν πάνω στον τάφο να συμπεριλαμβάνονται και άλλα θέματα ή διακοσμητικά μοτίβα. Πιο συγκεκριμένα, γινόταν αναφορά στο επάγγελμα του νεκρού ή ακόμα και στα γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατό του, όπως χολέρα, πυρκαγιά κ.ά. Τέλος, κάποιες φορές πάνω στην ταφόπλακα σκάλιζαν απεικονίσεις αντικειμένων, όπως λουλούδια, κεριά, δέντρα κ.ά. 54 Παρόλα αυτά, δεν έλειπαν οι συνθήκες εκείνες, οι οποίες επέβαλαν τις διαφοροποιήσεις στον τρόπο ταφής, όπως είχε συμβεί το 1545 στην επιδημία της μεγάλης πανώλης. Οι νεκροί ήταν τόσοι πολλοί που το έργο του ενταφιασμού τους από τα συναγωγικά αδελφάτα που ήταν επιφορτισμένα με τις νεκρώσιμες τελετές δεν ήταν πλέον εφικτό. Γι αυτό το λόγο, εθελοντές βοηθούσαν σε αυτό το έργο, ενώ οι νεκροί θάβονταν κατά δεκάδες στον ίδιο τάφο Οι επεκτάσεις, οι απαλλοτριώσεις και οι βανδαλισμοί του νεκροταφείου Από το 1821 ξεκίνησαν οι περιπέτειες που θα έκριναν την τύχη του νεκροταφείου ενάμισυ σχεδόν αιώνα αργότερα. Αυτή τη χρονιά χρησιμοποιήθηκαν μαρμάρινες 53 Ό.π. 54 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η περίπτωση της αποτύπωσης μαχαιριού πάνω στην ταφόπετρα, η οποία δήλωνε πως ο νεκρός είχε δολοφονηθεί. Βλ. Σ. Σάλεμ, ό.π., σ Γ. Νεχαμά, Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης, μετάφραση από τα γαλλικά: Τομέας Μετάφρασης του Τμήματος Γαλλικής του Α.Π.Θ., Βιβλίο Πρώτο, Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης - University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2000, σ

14 πλάκες του νεκροταφείου προκειμένου να ενισχυθούν τα τείχη της πόλης. Ακολούθως, το 1889 κατεδαφίστηκε ένα μέρος του ανατολικού τείχους της πόλης. Ο ρόλος του ανατολικού τείχους στην πολεοδομία της πόλης πέρα από οχυρωματικός ήταν και ένα τεχνητό όριο ανάμεσα στην πόλη και το εβραϊκό νεκροταφείο. Την ίδια χρονιά μία εταιρεία με την ονομασία «Χεσσέδ βε Εμέθ» 56 προσπάθησε να προστατεύσει το νεκροταφείο περιτειχίζοντάς το, ενώ παράλληλα φρόντισε για την δεντροφύτευση του χώρου, τη συντήρηση των τάφων και τη φύλαξή τους. Τελικά, η εταιρεία διαλύθηκε το Το εβραϊκό νεκροταφείο επεκτάθηκε πολλές φορές στη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του. Η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης αγόραζε συχνά τμήματα νέας γης για την επέκταση του νεκροταφείου της προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες της. Τα μεγέθη μπορούν να γίνουν κατανοητά μέσα από τη μελέτη των εγγράφων της επίσημης διοίκησης της εποχής. Συγκεκριμένα, στην οθωμανική απογραφή του 1882 μαθαίνουμε πως η Θεσσαλονίκη είχε πληθυσμό κατοίκους, από τους οποίους οι ήταν Εβραίοι, ένας αριθμός ο οποίος φανερώνει γιατί υπήρχε μεγάλη ανάγκη συνεχούς επέκτασης του νεκροταφείου. Ο πληθυσμός της πόλης, ολοένα και αυξανόταν με αποτέλεσμα στην επίσημη απογραφή του Ρακτιβάν του 1916, οι Εβραίοι κάτοικοι να αριθμούν άτομα σε σύνολο κατοίκων 58. Το εβραϊκό νεκροταφείο για κάθε επέκτασή του κατείχε νομίμους τίτλους ιδιοκτησίας 59. Το εβραϊκό νεκροταφείο υπέστη πολλές περιπέτειες μέσα από πλήθος απαλλοτριώσεων και βανδαλισμών. Τα προβλήματα ξεκίνησαν με την αύξηση του πληθυσμού και την ανάγκη για επέκταση της κατοικήσιμης περιοχής στην πόλη της Θεσσαλονίκης. Ήδη από το 1890, όταν είχε δημιουργηθεί η οδός Χαμηδιέ, η οποία είναι η σημερινή Εθνικής Αμύνης ένα τμήμα του νεκροταφείου στο ανατολικό τείχος είχε απαλλοτριωθεί. Επίσης, με την μεγάλη πυρκαγιά του 1917, οπότε και πολλοί κάτοικοι έμειναν άστεγοι, αλλά και με το κύμα προσφύγων που κατέκλυσε την πόλη μετά την Μικρασιατική καταστροφή, πολλοί άνθρωποι εγκαταστάθηκαν στα βόρεια και ανατολικά του νεκροταφείου. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα η πόλη να κοπεί στα δύο εξαιτίας του νεκροταφείου που βρισκόταν πλέον στη μέση Η ονομασία προέρχεται από ένα στίχο στο βιβλίο της Εξόδου 34, Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π., σ Πιο αναλυτικά οι τίτλοι ιδιοκτησίας του εβραϊκού νεκροταφείου στο Σ. Σάλεμ, ό.π., σ Ό.π., σ

15 Ο Γάλλος πολεοδόμος και αρχαιολόγος, Ερνέστ Εμπράρ ανέλαβε μετά την πυρκαγιά του 1917 την πολεοδομική αναμόρφωση της πόλης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εκπόνησε μία ιδιαίτερη μελέτη για την πανεπιστημιούπολη της Θεσσαλονίκης. Πρότεινε μάλιστα ο χώρος του εβραϊκού νεκροταφείου να δεντροφυτευτεί και να λειτουργήσει ως επέκταση του Πανεπιστημίου 61. Αυτό όμως αντιτίθετο στην ύπαρξη ενός ειδικού νόμου του 1918, ο οποίος καθόριζε πως τα νεκροταφεία ήταν προστατευόμενος χώρος σαν ιδρύματα δημόσιας ωφελείας, ενώ επιτρεπόταν η απαλλοτρίωση προκειμένου να βρεθούν χώροι για την δημιουργία και την επέκτασή τους. Επιπλέον, μία δεκαετία αργότερα ψηφίστηκε ένα ακόμη νόμος 62 βάσει του οποίου τα νεκροταφεία προστατεύονται, ενώ καθόριζε ρητά, όταν οι θρησκευτικές πεποιθήσεις απαγόρευαν τη μεταφορά των νεκρών από τον τόπο ταφής τους, να δημιουργούνται αλσύλλια προκειμένου αυτά να εξωραΐζονται (άρθρο 27.4) 63. Παρόλα αυτά, τα προβλήματα για το εβραϊκό νεκροταφείο δεν σταμάτησαν. Ήδη την ίδια χρονιά με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου (437 της 12/7/1929) κηρύχθηκε απαλλοτριώσιμο ένα τμήμα του (6.850 τ.μ.) κοντά στον οικισμό των Ανδριανουπολιτών για την εγκατάσταση προσφύγων. Το τμήμα αυτό περιείχε πολλούς τάφους και ήταν ιδιοκτησία της Ισραηλιτικής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης. Η αντίδραση της Ισραηλιτικής Κοινότητας υπήρξε άμεση με τον αρχιραβίνο Χαΐμ Χαμπίμπ και τον πρόεδρο Ι. Καζέ να αποστέλλουν υπόμνημα στον πρωθυπουργό (24/12/1929) ζητώντας την άρση της απαλλοτρίωσης. Το αίτημά τους βασιζόταν σε άλλα παραδείγματα ευρωπαϊκών κρατών, όπως στην Αυστρία και τη Γαλλία, όπου τα εκεί εβραϊκά νεκροταφεία δεν απαλλοτριώθηκαν, αλλά παρέμειναν αδιατάρακτα 64. Μέσα σε αυτό το κλίμα το βράδυ της 12 ης Ιανουαρίου 1930 Μικρασιάτες πρόσφυγες δυσαρεστημένοι από την παραπάνω εξέλιξη, αλλά και την απόφαση της Επιτροπής Νεκροταφείου της Ισραηλιτικής Κοινότητας να κλείσουν τις πόρτες του νεκροταφείου στις 9 μμ, οδηγήθηκαν στην καταστροφή 70 τάφων του νεκροταφείου. Η απόφαση αυτή της Κοινότητας εμπόδιζε τους πρόσφυγες να πηγαίνουν στα σπίτια τους το βράδυ μέσω του νεκροταφείου, καθώς από εκεί ήταν και ο συντομότερος 61 Ό.π. 62 Ο «Περί Γενικού Οικοδομικού Νόμου του Κράτους» (Π.Δ. 3/22 Απριλίου 1929). 63 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Θεσσαλονικέων Πόλις 6 (2001), σ Ό.π., σ

16 δυνατός δρόμος 65. Αμέσως μετά από αυτά τα επεισόδια οι διοικητικές και αστυνομικές αρχές της πόλης όρισαν μέτρα προστασίας του νεκροταφείου. Οι εβραϊκές εφημερίδες εκείνης της περιόδου ασχολήθηκαν εκτενέστατα με το θέμα των βανδαλισμών και της απαλλοτρίωσης του νεκροταφείου 66. Σε ένα έγγραφο προς το Υπουργείο των Εσωτερικών στις 18/2/1930 ο υπουργός - διοικητής της Μακεδονίας, Σ. Γονατάς επεσήμαινε πως το εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης ήταν μεγάλο σε έκταση και πλέον με την επέκταση της πόλης είχε φτάσει να βρίσκεται στο κέντρο της. Συνέστησε την μετατόπιση του σε άλλο σημείο της πόλης, όπως θα συνέβαινε και με το ελληνοχριστιανικό νεκροταφείο, ενώ υπεδείκνυε και την αποζημίωση της Ισραηλιτικής Κοινότητας για αυτή την μετακίνηση των νεκρών 67. Σε λίγους μήνες και πιο συγκεκριμένα στις 4/8/1930 δημοσιεύθηκε το νομοσχέδιο για την απαλλοτρίωση του εβραϊκού νεκροταφείου με σκοπό να επεκταθεί εκεί το πανεπιστήμιο. Κατόπιν αιτήματος των πρυτανικών αρχών στον διοικητή Μακεδονίας να κτιστεί το κτίριο της Φυσικομαθηματικής Σχολής μέσα στο εβραϊκό νεκροταφείο, ο Γονατάς κάλεσε τον πρόεδρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, τους ισραηλίτες βουλευτές και γερουσιαστές με σκοπό να τους πείσει να χρησιμοποιηθεί ένα μικρό τμήμα του εβραϊκού νεκροταφείου. Παρόλο που ο ίδιος ο Γονατάς ήταν υπέρ αυτής της χρήσης από το πανεπιστήμιο, σε έγγραφό του προς το πολιτικό γραφείο του πρωθυπουργού την 21/11/1931 εξηγούσε πως υπάρχει αυστηρότατη θρησκευτική απαγόρευση για μία τέτοια μεταφορά. Ο Γονατάς δεν απέκρυψε την ανησυχία του για μελλοντικά προβλήματα που θα δημιουργούσε αυτή η επέκταση του Πανεπιστημίου εις βάρος του εβραϊκού νεκροταφείου, ενώ παράλληλα πρότεινε να αναλάβει η ίδια η Ισραηλιτική Κοινότητα τη μεταφορά και φύλαξη των ταφοπλακών με έξοδα του Δήμου και του Πανεπιστημίου 68. Εκατοντάδες τάφοι του εβραϊκού νεκροταφείου λεηλατήθηκαν από μέλη της οργάνωσης «3Ε» στα Είχε προηγηθεί το πογκρόμ της συνοικίας Κάμπελ στις 29/06/1931. Η Ισραηλιτική Κοινότητα απέστειλε διάβημα στον αστυνομικό διευθυντή, Καλοχριστιανάκη με αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός σταθμού που θα 65 Ό.π. 66 Ό.π., σ Ό.π. 68 Ό.π., σσ

17 επέβλεπε το χώρο και θα προστάτευε τους τάφους. Εβραίοι φύλακες και πέντε χωροφύλακες εργάζονταν για την φύλαξη του νεκροταφείου 69. Όταν στις 21/03/1934 επικυρώθηκε η απαλλοτρίωση, η Ισραηλιτική Κοινότητα διαμαρτυρόμενη απέστειλε διάβημα στον Υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων ζητώντας τη ματαίωση της εν λόγω απαλλοτρίωσης. Τελικά, ο Α.Ν. 890/1937 άρθρο 1 70 καθόριζε την τύχη του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης. Πιο συγκεκριμένα, ελήφθη υπόψη σοβαρά η θρησκευτική απαγόρευση για την μετακίνηση των νεκρών και επετράπη η ταφή στον χώρο για έναν ακόμη χρόνο. Το νεκροταφείο θα γινόταν άλσος με τη συνδρομή και προστασία του Δήμου Θεσσαλονίκης με σεβασμό πάντοτε στους νεκρούς, ενώ παραχωρήθηκε από το Δήμο στην Ισραηλιτική Κοινότητα νέος χώρος στην περιοχή της Σταυρούπολης, όπου βρίσκεται μέχρι και σήμερα το νέο εβραϊκό νεκροταφείο. Επίσης, ο ίδιος νόμος στο άρθρο 2 καθόριζε λεπτομερώς ότι κατ εξαίρεση ένα συγκεκριμένο τμήμα θα περιερχόταν στην νομή και κατοχή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 71. Τρία χρόνια μετά, το 1937, η Ισραηλιτική Κονότητα παρεχώρησε στο πανεπιστήμιο μία έκταση τ.μ. προκειμένου να επεκταθεί το πανεπιστήμιο χωρίς καμία χρηματική αξίωση. Σε αυτό το τμήμα του νεκροταφείου, το οποίο παραχωρήθηκε βρίσκονταν ενταφιασμένοι πολύ σημαντικοί ραβίνοι της Κοινότητας. Ενδεικτικά αναφέρουμε τους Ιτσχάκ Μπαρκελώνη, Σαμουέλ Γκαόν, Ιακώβ Ρομπέο, Μωσέ Ρομπέο κ.ά. Συνολικά, έγινε ανακομιδή 150 νεκρών, οι οποίοι ενταφιάστηκαν με ειδικές τιμές εκ νέου στο κοιμητήριο Σενιόρ Ζακ Η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου κατά την διάρκεια της γερμανικής κατοχής Τα σοβαρότερα γεγονότα, τα οποία οδήγησαν και στην ολοκληρωτική καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου ξεκίνησαν ουσιαστικά κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο με την κατοχή της πόλης της Θεσσαλονίκης από τους Γερμανούς. Οι τελευταίοι εισέβαλαν στην πόλη τον Απρίλιο του Στην πόλη έφτασε το 1942 ο Μάξ Μέρτεν, γερμανός αξιωματικός και εισαγγελέας, κύριος υπεύθυνος για τη 69 Ό.π., σσ ΦΕΚ 394/ τεύχος Α. 71 Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σσ Ό.π., σ

18 γενοκτονία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, τη λεηλασία των περιουσιών τους και την οριστική καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου. Το Σεπτέμβριο του 1942 ζήτησε από την Ισραηλιτική Κοινότητα να του καταβληθεί το ποσό των 3,5 δις δραχμών ως λύτρα προκειμένου να απαλλάξει τους Εβραίους από την καταναγκαστική εργασία σε κατασκευή δρόμων σε μέρη όλης της Ελλάδας. Από τα 3,5 δις δραχμές τα 2,5 θα έπρεπε να καταβληθούν τοις μετρητοίς, ενώ το υπόλοιπο δισεκατομμύριο θα συμψηφιζόταν με την αποζημίωση που δήθεν θα έπαιρνε η Κοινότητα από την απαλλοτρίωση του εβραϊκού νεκροταφείου από τις κατοχικές δυνάμεις, οι οποίες διετείνοντο ψευδώς φυσικά πως το ήθελαν για στρατιωτική χρήση 73. Για την Ισραηλιτική Κοινότητα το ζήτημα του νεκροταφείου της ήταν αδιαπραγμάτευτο, όπως και διεμήνυσε στις κατοχικές αρχές, ενώ παράλληλα θα έδινε 2 δις δραχμές. Τελικά, οι δύο πλευρές υπέγραψαν τη συμφωνία στις 17/10/1942, η οποία καθόριζε την απαλλαγή των Εβραίων από τα καταναγκαστικά έργα επί τη πληρωμή 2,5 δις δραχμών, τα οποία θα έπρεπε να καταβληθούν έως και τις 15/12/ Από αυτό το χρονικό σημείο και ύστερα είχε αρχίσει η αντίστροφη πορεία για την καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου με συνοπτικές διαδικασίες. Ήδη στις αρχές Δεκεμβρίου του 1942 είχε υποβληθεί το σχέδιο απαλλοτριώσεως του νεκροταφείου από τον Γραμματέα της Γενικής Διοικήσεως και ακολούθως στις 6 Δεκεμβρίου του 1942 ο Μέρτεν πήγε στο εβραϊκό νεκροταφείο. Συνοδευόταν από τον γενικό διοικητή Σιμωνίδη, τον γενικό γραμματέα του Αλμέιδα, τον μηχανικό του Δήμου, τον αρχιραβίνο Κόρετς, τον μηχανικό Ελή Μοδιάνο και τον ραβίνο Μίκαελ Μόλχο. Ο τελευταίος ήταν αυτός που υπέδειξε στον Μέρτεν ποιοι τάφοι είχαν και την μεγαλύτερη ιστορική αξία 75. Ο Μέρτεν δεν χρειάστηκε περισσότερο χρόνο για να αποφασίσει για την μοίρα του εβραϊκού νεκροταφείου. Συγκεκριμένα, αποφάσισε την απαλλοτρίωση τμήματος του νεκροταφείου κοντά στο πανεπιστήμιο και τον οικισμό Σαράντα Εκκλησιές, την μη διατάραξη του υπόλοιπου νεκροταφείου και την διατήρηση των τάφων που είχαν 73 M. Mazower, Θεσσαλονίκη. Πόλη των φαντασμάτων. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι , μτφρ. Κ. Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006, σ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σ

19 δημιουργηθεί τα τελευταία 30 χρόνια σε όλο το νεκροταφείο 76. Τίποτα όμως από όλα αυτά δεν τηρήθηκε. Την ίδια ημέρα ξεκίνησε η καταστροφή των τάφων όλου του νεκροταφείου, η οποία ήταν ολοκληρωτική. Όποιος βρέθηκε εκεί εκείνη την ημέρα μπορούσε να δει σε όλο το χώρο του νεκροταφείου κατεστραμμένους τάφους, σπασμένες ταφόπλακες και τα οστά των νεκρών πεταμένα ασεβώς παντού (εικ. 11). Οι ταφόπλακες μεταφέρθηκαν από το νεκροταφείο σε όλα τα μέρη της Θεσσαλονίκης και χρησιμοποιήθηκαν ως δομικό υλικό σε κάθε είδους οικοδομικές εργασίες 77. Οι ίδιοι οι Γερμανοί χρησιμομοποίησαν ταφικές πλάκες για την κατασκευή πισίνας 78. Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης προσπάθησαν να συλλέξουν γρήγορα όσα οστά των συγγενών τους κατάφεραν. Με αυτόν τον τρόπο ένα σημαντικό νεκροταφείο μίας ιστορικής παρουσίας τουλάχιστον πέντε αιώνων αφέθηκε να καταστραφεί ολοσχερώς. Ακόμα τραγικότερο καθίσταται αυτό το γεγονός, καθώς οι Εβραίοι της πόλης πριν πάρουν το δρόμο για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης βίωσαν αυτήν την σκληρή καταστροφή της τελευταίας κατοικίας των προγόνων τους. Μετά τον βίαιο εκτοπισμό των Εβραίων, το κατοχικό Υπουργείο Οικονομικών με την υπ αριθμόν διαταγή του 5880/ προώθησε με συνοπτικές διαδικασίες την κατάληψη του εβραϊκού νεκροταφείου, καθώς εκλήφθηκε ως ένα ακίνητο που είχε εγκαταλειφθεί από τους ιδιοκτήτες του. Τελικά, θεωρήθηκε ως δημόσιο κτήμα και το Κτηματικό Γραφείο Θεσσαλονίκης το καταχώρησε στα αρχεία του με αριθμό καταχώρησης 1340/1944, ενώ το 1946 δόθηκε στους Εβραίους το δικαίωμα της περισυλλογής των ταφοπλακών Επίλογος Η τραγική κατάληξη του παλιού εβραϊκού νεκροταφείου της Θεσσαλονίκης υπήρξε αναμφίβολα συνυφασμένη με την δραματική εξόντωση της εβραϊκής κοινότητας την περίοδο της γερμανικής κατοχής. Εντούτοις, οι ευθύνες για την καταστροφή του νεκροταφείου δεν θα πρέπει να αποδωθούν μόνο στους Γερμανούς κατακτητές, αλλά βαρύνουν αναμφίβολα και κάποιους από τους πολίτες της πόλης 76 Ό.π. 77 M. Mazower, Θεσσαλονίκη. Πόλη των φαντασμάτων. Χριστιανοί, μουσουλμάνοι και Εβραίοι , μτφρ. Κ. Κουρεμένος, εκδ. Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006, σσ Σ. Σάλεμ, «Το παλιό εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης», Χρονικά, τ. ΚΕ, αρ. φ. 181, Σεπτ.- Οκτ. 2002, σ Ό.π. 19

20 της Θεσσαλονίκης που ενεπλάκησαν στο έργο της λεηλασίας του χώρου, όπως και στις κατοχικές αρχές της πόλης. Είναι λυπηρό το γεγονός των λιγοστών και σύντομων αναφορών στην ιστορία του νεκροταφείου και το ζήτημα της καταστροφής του. Ένα γεγονός, το οποίο σαφώς συνδέεται με την οδυνηρή αναμόχλευση των τραγικών γεγονότων του παρελθόντος. Η δε τραγικότητα του ζητήματος της λήθης του εβραϊκού νεκροταφείου αποκτά έναν εντονότερο χαρακτήρα, όταν αναλογιστεί κανείς ποια ήταν η τύχη αντίστοιχων εβραϊκών νεκροταφείων σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις. Τα νεκροταφεία αυτά διατηρήθηκαν και αποτέλεσαν τμήμα του αστικού τοπίου της εκάστοτε πόλης (Βιέννη, Πράγα κ.ά.) 80. Φυσικά, οι νεκροί δεν μπορούν να μιλήσουν και ο ρους της ιστορίας δεν γυρνάει πίσω. Παρόλα αυτά, η ιστορία δεν πρέπει να λησμονείται και αν λάβουμε υπόψη μας το γεγονός πως πολλοί φοιτητές του Α.Π.Θ. δεν γνωρίζουν σήμερα τι βρισκόταν ή τι βρίσκεται κάτω από το έδαφος του πανεπιστημίου τους, πιστεύουμε πως το λιγότερο που θα μπορούσε να γίνει από την ελληνική πολιτεία θα ήταν μία υπενθύμιση της ύπαρξης του εβραϊκού νεκροταφείου έστω μέσω μίας αναμνηστικής πλάκας. Ίσως και η δημιουργία στο χώρο ενός μνημείου στη μνήμη αυτών των ανθρώπων που έζησαν και πέθαναν στην «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων» να αποτελούσε το ύστατο χρέος αυτής της πόλης που τόσο αγαπήθηκε από αυτούς. 80 Για το ζήτημα της λήθης και της μνήμης σε σχέση με το εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης έχει γραφεί το πολύ σπουδαίο άρθρο των T. W. Laquer and C. Hesse, Bodies Visible and Invisible: The Erasure of the Jewish Cemetery in the Life of Modern Thessaloniki, DINI, 2005 (in Greek, with English forthcoming). Ευχαριστώ τον καθηγητή Laqueur και την καθηγήτρια Κ. Κίτση για την ευγενική και άμεση παραχώρηση του κειμένου. 20

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα.

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα. M TH Ο Ι εβραιοι Ïé Åâñáßïé τησ θε ôç Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσ σαλο νίκης ιδρύθηκε για να τιμήσει την πλούσια και δημιου ρ γική Σεφαραδίτικη κλη ρο νομιά του πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην πόλη αυτή μετά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ

ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Η ΓΕΦΥΡΑ ΤΟΥ ΚΑΣΤΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡO ΤΗΣ ΚΩ Το Κάστρο των Ιπποτών είναι ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μνημεία της Κω. Ιδιαίτερα εντυπωσιακό και επιβλητικό είναι ένα από τα αξιοθέατα που κάθε επισκέπτης του νησιού πρέπει να

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΧΩΡΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΜΝΗΜΗΣ - ΤΟΠΟΣΗΜΑ Η αφετηρία και ο τερματισμός: Στρατόπεδο Χαϊδαρίου (μπλοκ 15) - Σκοπευτήριο Καισαριανής. Μνημεία της Εθνικής μας Αντίστασης.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΤΖΕΚΤ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΔΙΟΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ Το Δίον ήταν μια αρχαιότατη πόλη στρατηγικής σημασίας και μια από τις πιο φημισμένες μακεδονικές πολιτείες. Η γεωγραφική θέση

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΟΥΚΥΔΙΔΗ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ-Κεφάλαιο 34 ΘΕΜΑ:Η περιγραφή του ενταφιασμού των Αθηναίων που σκοτώθηκαν τον πρώτο χρόνο του Πελοποννησιακού πολέμου Tα στάδια της διαδικασίας της επιτάφιας τελετής στην

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος;

Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Ο Αετός της Μάνης - Σας βλέπω πάρα πολύ ζωντανό και πολύ φιλόξενο. Έτσι είναι πάντα ο Ανδρέας Μαστοράκος; Πρώτα, πρώτα είμαι άνθρωπος. Γεννήθηκα από φτωχή οικογένεια. Υπέφερα πολύ. Από 10 χρονών εργαζόμουν

Διαβάστε περισσότερα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα

Κυριότερες πόλεις ήταν η Κνωσός, η Φαιστός, η Ζάκρος και η Γόρτυνα Ηφαίστειο της Θήρας Η Μινωική Κρήτη λόγω της εμπορικής αλλά και στρατηγικής θέσης της έγινε γρήγορα μεγάλη ναυτική και εμπορική δύναμη. Οι Μινωίτες πωλούσαν τα προϊόντα τους σε όλη τη Μεσόγειο με αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΙΩΑΝΝΑ ΙΩΑΝΝΙΔΟΥ Α1 Β ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΧΟΙΡΟΚΟΙΤΙΑΣ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΑΓΙΑΣ ΝΑΠΑΣ ΕΝΕΤΙΚΑ ΤΕΙΧΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΑ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Οι Καθολικές επιστολές

Οι Καθολικές επιστολές EIΔΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Μάθημα 10 Οι Καθολικές επιστολές ΚΑΘΟΛΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ Ιακώβου Α Πέτρου Β Πέτρου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Α Ιωάννου Ιούδα Οι 7 αυτές επιστολές επιγράφονται με το όνομα του αποστολέα τους και όχι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη

Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Εισαγωγικά στοιχεία στην Παλαιά Διαθήκη Οι φιλολογικές πηγές της Πεντατεύχου (Φιλολογικά στρώματα): Οι τέσσερις πηγές της Πεντατεύχου είναι: η Γιαχβική, η Ελωχειμική, το Δευτερονόμιο και ο Ιερατικός Κώδικας.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ

ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΝΟΜΟΣ: 3028/2002 ΦΕΚ: Α 153/28.06.2002 ΤΙΤΛΟΣ: ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝ ΓΕΝΕΙ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΡΘΡΟ 1: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ 1. Στην προστασία που παρέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΛΑΙΑ ΔΙΑΘΗΚΗ- ΕΒΡΑΪΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ-ΘΕΣΜΟΛΟΓΙΑ Ενότητα 1: Εισαγωγικά-Ιστορική Επισκόπηση Σταμάτιος-Νικόλαος Μωραΐτης Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης

Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ευαγγελικές αφηγήσεις της Ανάστασης Ενότητα 4 : Η αφήγηση της Ανάστασης στο κατά Λουκάν (Μέρος Α ) Αικατερίνη Τσαλαμπούνη Ποιμαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη

Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού. Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη Γυμνάσιο Αγ. Βαρβάρας Λεμεσού Σχολείο Ετος: 2013-2014 Τίτλος Εργασίας: Έμαθα από τον παππού και τη γιαγιά μου Όνομα Μαθήτριας: Νικολέττα Χρίστου Τάξη: Γ 4 Όνομα Καθηγήτριας: Σταυρούλας Ιωάννου Λεμεσός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ»

ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ,,^ -^,;-,..:..,, : χ λ κ«:! «e.«?s"'h. ΗΗΗΜΗΗΒ ΤΑ ΝΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ «ΠΑΜΕ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ» ΚΑΙ «ΠΑΜΕ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΠΕΡΙΠΑΤΟ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ» ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΙΜΑΡΑ Τα καινούρια προγράμματα του Τμήματος Εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΥ, Αλέξανδρος Μπαξεβανάκης, ΒΠΠΓ ΔΙΟΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΙΟ ΟΝΟΜΑΣΤΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Το αρχαίο Δίον του Ολύμπου βρίσκεται 15 χλμ. νότια της Κατερίνης, στους πρόποδες του Ολύμπου δίπλα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας

Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο της Τίρυνθας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στο ανάκτορο

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού.

Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. Το Μεσαιωνικό Κάστρο Λεμεσού. 1 Περιεχόμενα: Εισαγωγή σελ.3 Ιστορική αναδρομή σελ.4 Περιγραφή του χώρου σελ.5-7 Βιβλιογραφία σελ.8 Παράρτημα σελ.9-10 2 Εισαγωγή. Στο κέντρο της Λεμεσού υπάρχει το Κάστρο

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακρωτήρι Το Ακρωτήρι της Θήρας είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός των Κυκλάδων. Διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία

Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Ένα μικρό μουσείο Μια μεγάλη ιστορία Το μοναδικό μουσείο αφιερωμένο στον κερκυραίο Ιωάννη Καποδίστρια, πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδας και κορυφαίο ευρωπαίο διπλωμάτη, βρίσκεται στην γενέτειρά του, την Κέρκυρα.

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης

Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο. Οδηγός μελέτης Ο Πατέρας Αβραάμ Μάθημα Ένα Η ζωή του Αβραάμ: Δομή και Περιεχόμενο Οδηγός μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος, Σημειώσεις Το περίγραμμα το μαθήματος; με αποσπάσματα και περιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών

Υπατία. Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Υπατία Τετάρτη20 Νοεµβρίου 2013 Σχολικό έτος 2013-2014 Εργασία της µαθήτριας Ελευθεριάδη Κωνσταντίνα Υπεύθυνη καθηγήτρια: Dr. Σταυρούλα Πατσιοµίτου 1 ο ΠρότυποΠειραµατικόΓυµνάσιοΑθηνών Τµήµα Β1 Βιογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Μιλώντας με τα αρχαία

Μιλώντας με τα αρχαία Επίσκεψη στο μαντείο της Δωδώνης Πώς έβλεπαν το μέλλον οι αρχαίοι; Πώς λειτουργούσε το πιο αρχαίο μαντείο της Ελλάδας; Τι μορφή, σύμβολα και ρόλο είχε ο κύριος θεός του, ο Δίας; Τι σημασία είχαν εκεί οι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΣ Διάγραμμα μελέτης

ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΣ Διάγραμμα μελέτης Σπύρος Καρύδης 2ο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αθήνας ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΣ Διάγραμμα μελέτης ΓΕΝΙΚΑ Χρόνος εμφάνισης: Απροσδιόριστος. Οι ιστορικές καταβολές του αναζητούνται στην εμφάνιση του εβραϊκού λαού στο προσκήνιο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη

Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Επανάληψη Κωνσταντίνος: από τη Ρώμη στη Νέα Ρώμη Ο Κωνσταντίνος Βυζάντιο 1. Αποφασίζει τη μεταφορά της πρωτεύουσας στην Ανατολή κοντά στο αρχαίο Βυζάντιο: νέο διοικητικό κέντρο η Κωνσταντινούπολη 2. 313

Διαβάστε περισσότερα

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014

Ψηφιοποίηση, επεξεργασία, προσθήκες, χαρτογραφικό υλικό: Αρχείο Πανοράματος (http://www.apan.gr) Απρίλιος 2014 Από τα Θρακικά τ. 25 (1956) σσ. 149-158 Άρθρο του Γεώργιου Μαμέλη για την ιδιαίτερη πατρίδα του, το Ξαμίλι ή Εξαμίλιον, ένα μικρό ελληνικό χωριό της Ανατολικής Θράκης / Ευρωπαϊκής Τουρκίας. Ψηφιοποίηση,

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ (Mατθαίος-Μάρκος-Λουκάς) Από τον 2ο αιώνα και εξής η λέξη ευαγγέλιο δηλώνει: τα βιβλία εκείνα της Καινής Διαθήκης που περιέχουν και αφηγούνται το γεγονός της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη

ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη ΓΕΛ ΑΛΙΑΡΤΟΥ Σχ. Έτος 2015-2016 ΟΜΑΔΑ: Κατερίνα Αραπίτσα Κατερίνα Βίτση Ειρήνη Γκραμόζι Σοφία Ντασιώτη Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Η ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΚΑΒΑΦΗ Η ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΒΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2

Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 Γενικό Λύκειο Ζεφυρίου Τμήματα : Α1 Α2 1 Τα Δικαιώματα Των Παιδιών Μαθητές : Νίκος Τσουκανάς Σπύρος Κούφαλης Αναστάσης Παπαχρήστος Σπύρος Φραγκούλης Τάσος Χούσος Εκπαιδευτικοί Δρεπανόπουλος Νίκος, Γυμναστής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #4: Για αρχάριους Οι Σταυροφορίες Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη

ΘΕΜΑ: «Προτάσεις για την Τουριστική Ανάπτυξη και προβολή της Τοπικής Κοινότητας Στράτου» Κύρια πύλη δευτερεύουσα πύλη πύλη Ακρόπολης Παραποτάμια πύλη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Στράτος 29-12 - 2011 ΝΟΜΟΣ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ Αριθμ. Πρωτ.: ΔΗΜΟΣ ΑΓΡΙΝΙΟΥ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟΥ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΡΑΤΟY ΠΛΗΡ: Πατσέας Αναστάσιος ΤΗΛ: 6978558904 Π Ρ Ο Σ Κο Αντιδήμαρχο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ.

Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ. Πανεπιστήμιο Κύπρου Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος Πρόγραμμα Αρχιτεκτονικής ΠΕΡΑ ΟΡΕΙΝΗΣ Βασιλένα Πετκόβα ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Το χωριό βρίσκεται σε απόσταση

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα

Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που. Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Τα σημαντικότερα γεγονότα της Παλαιάς Διαθήκης εκτυλίσσονται στην περιοχή που ονομάζεται ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ Η Μέση Ανατολή στην αρχαιότητα Ποια σύγχρονα κράτη αποτελούν την περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες

Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες Το Κοσμέτειο Ίδρυμα- «ο Οίκος του Κωνσταντινουπολίτη» 40 χρόνια προσφορά προς τους εκπατρισμένους Κωνσταντινουπολίτες Νέος Κύκλος Κωνσταντινουπολιτών (ίδρυση 1963) Η μακρά παράδοση της φιλανθρωπίας και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΩΝ ΔΗΜΟΥ ΔΙΣΤΟΜΟΥ ΑΡΑΧΩΒΑΣ ΑΝΤΙΚΥΡΑΣ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Α Ρ Θ Ρ Ο 1. Αντικείμενο του κανονισμού

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΩΝ ΔΗΜΟΥ ΔΙΣΤΟΜΟΥ ΑΡΑΧΩΒΑΣ ΑΝΤΙΚΥΡΑΣ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Α Ρ Θ Ρ Ο 1. Αντικείμενο του κανονισμού ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΝΕΚΡΟΤΑΦΕΙΩΝ ΔΗΜΟΥ ΔΙΣΤΟΜΟΥ ΑΡΑΧΩΒΑΣ ΑΝΤΙΚΥΡΑΣ Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ Α Ρ Θ Ρ Ο 1 Αντικείμενο του κανονισμού Ο παρών κανονισμός έχει σαν αντικείμενο την καθιέρωση λεπτομερών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ

Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ 4 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ - ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012 13 ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΤΜΗΜΑ : Α4 ΕΙΡΗΝΗ ΜΑΡΑΖΑΚΗ, ΜΑΡΙΑ ΜΕΡΑΜΒΕΛΙΩΤΑΚΗ, ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΠΑ ΑΚΗ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ : ΕΥ. ΣΕΡ ΑΚΗ 1 Ο ρόλος του οίκου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ιερό Αφροδίτης Π α ν α γ ι ώ τ η ς Ν ε ο φ ύ τ ο υ Β 2 Υπεύθυνη καθηγήτρια: Μαρία Χατζημιχαήλ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενική Εισαγωγή..σελ.3 Ιστορική αναδρομή..σελ.3 Περιγραφή του χώρου.σελ.4

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ.

ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΡΩΜΑΪΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ: 323 Π.Χ. 324 Μ.Χ. Α.ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ Β. ΑΠΟΤΗΡΩΜΗΣΤΟΒΥΖΑΝΤΙΟ 1 Τα ελληνιστικά βασίλεια Ελληνιστικός : από το ρήµα ελληνίζω, δηλ. µιµούµαι τους Έλληνες Ήταν τα βασίλεια

Διαβάστε περισσότερα

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις

α. Βασίλειο πόλεις-κράτη ομοσπονδιακά κράτη  συμπολιτείες Η διάσπαση του κράτους του Μ. Αλεξάνδρου (σελ ) απελευθερωτικοί αγώνες εξεγέρσεις ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΟΧΗ 323 [Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου] ΕΩΣ 30 π.χ. [κατάληψη της Αιγύπτου από τους Ρωμαίους ολοκληρώνεται η κατάκτηση της Ανατολής από τους Ρωμαίους, ξεκινά η περίοδος της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας]

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό.

Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Οι συγγραφείς της Παλαιάς Διαθήκης: άνθρωποι εμπνευσμένοι από το Θεό. Το διάγραμμα του χρόνου Εποχή Αβραάμ Θάνατος Μ. Αλεξάνδρου Γέννηση Ιησού Χριστού Άλωση Κων/πολης 2000 1900 1800 1700 1600 1500 1400

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης

Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Εισαγωγή στην Κ.Δ. και ιστορία εποχής της Καινής Διαθήκης Μάθημα 6 : Σωτήριος Σ. Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΙΙ (Λουκάς-Πράξεις) 2 Ευαγγέλιο = χαρμόσυνη αγγελία

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Η χαρά της αγάπης ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Η χαρά της αγάπης Καρδιά που νοιάζεται για όλους Ο Αγιος Ιωάννης ο Ελεήμων Ο Άγιος Ιωάννης γεννήθηκε στην πόλη της Άμαθούντας*. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς χριστιανοί. Ο πατέρας του ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΙΣΤ Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας ΡΩΜΑΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή

Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Προστατευόμενα μνημεία και χώροι, στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή Στη στήλη αυτή σας παρουσιάζουμε μνημεία και χώρους, ευρισκόμενα στην Υπάτη και την ευρύτερη περιοχή, τα οποία η Πολιτεία επισήμως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 27 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑΤΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ Α1 ΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

17. 12.2008-20. 03. 2009. «...ανέφερα εγγράφως...» Διάρκεια Έκθεσης: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ «...ανέφερα εγγράφως...» ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ Διάρκεια Έκθεσης: 17. 12.2008-20. 03. 2009 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΜΝΗΜΕΙΩΝ Το αρχειακό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο.

ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ. Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού. Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο. ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Μουσειακή παρουσίαση του οικοδομικού προγράμματος του Αυτοκράτορα Αδριανού για την Αθήνα του 2 ου αιώνα μ.χ Μουσείο Ακρόπολης, Ισόγειο Ελεύθερη πρόσβαση Ώρες λειτουργίας του Μουσείου

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912)

Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Ενότητα 29 Οι Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-1913 Ιστορία Γ Γυμνασίου Η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης (26 Οκτωβρίου 1912) Χρονολόγιο 1897-1908 Μακεδόνικος Αγώνας 1912-1913 Βαλκανικοί πόλεμοι 1914-1918 Α' Παγκόσμιος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας)

ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) ΤΟ ΛΥΣΙΜΟ ΕΝΟΣ ΓΡΙΦΟΥ (ή πως χώρεσαν 3000 χρόνια ιστορίας στο νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σαλαμίνας) 1. Η Ανάγκη Εικόνα 1 Η Βόρεια πτζρυγα τησ κεντρικήσ αίθουςασ (Β) του Μουςείου Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών

Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία της Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης στην Ελλάδα: Το παράδειγμα των Φιλοσοφικών Σχολών Ενότητα: Φοιτητές και φοιτήτριες Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ)

1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ (ΕΑΠ) Γ. Η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ 1. Η Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων (ΕΑΠ) 1 Η Ελλάδα ζήτησε τη συνδρομή της Κοινωνίας των Εθνών, προκειμένου να αντιμετωπίσει την περίθαλψη των προσφύγων την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ (Ζ.Ο.Ε.)

ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ (Ζ.Ο.Ε.) ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΖΩΝΗΣ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ (Ζ.Ο.Ε.) ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗ ΖΩΝΗΣ ΟΙΚΙΣΤΙΚΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ Το από 17-2-1986 Π.Δ/γμα (ΦΕΚ 63/Δ/18-2-1986 ) «Καθορισμός Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου γύρω από τα διοικητικά

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το όρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το όρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το όρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ο ΠΕΡΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ/ Ο ΠΕΡΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΔΟΧΗΣ ΝΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ Α: Ακίνητη ιδιοκτησία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ

ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 2013 Εκμάθηση & Αγωνιστική Κολύμβηση Τεχνική Κολύμβηση ΑΧΕΡΟΝΤΑ 3 ΚΕΚΩΠ ΙΩΑΝΝΙΝΑ Τ.Κ. 45445 ΤΗΛ. 26510-71581 ΠΡΟΚΥΡΗΞΗ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗΣ 2 ο VODAFONE SWIMMING CUP IOANNINA 2013

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο...

Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο... Γιώργος Κωστόγιαννης: Από την Καντρέβα στην Πάτρα κυνηγώντας το όνειρο... Aθηνά Θανοπούλου 1. Εικόνα: Ο Γιώργος Κωστόγιαννης Ένα ζεστό καλοκαιρινό πρωινό του 1903,στο μικρό ορεινό χωριό Καντρέβα, σημερινή

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου

Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Εργασία Κειμένων Α Λυκείου Οικογενειακές Σχέσεις Κείμενα που μελετήθηκαν: «Του νεκρού αδελφού», «Η λυγερή στον Άδη» Ομάδα Γ : Δημήτρης Κουμαράς, Μανούρα Ελένη, Μαργαρίτης Νίκος, Μωραΐτου Έλλη Οι σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗΣ ΔΥΣΗΣ Ι Ενότητα #2: Βασικές Γνώσεις I Εισαγωγή Νικόλαος Καραπιδάκης Τμήμα Ιστορίας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου.

1. Στα αποστολικά χρόνια, η Θεία Ευχαριστία γινόταν διαφορετικά από τον τρόπο που έγινε τη βραδιά του Μυστικού Δείπνου. ΜΑΘΗΜΑ 22 ο ΙΔΡΥΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ Θ.ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΣ Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις ως σωστές ή λανθασμένες, σύμφωνα με την ιστορία της αρχαίας Εκκλησίας, γράφοντας δίπλα στον αριθμό κάθε

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Εισαγωγικά: ΟΡΙΣΜΟΣ: Με τον όρο μυκηναϊκός πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της ΎστερηςΕποχήςτουΧαλκούαπότο1600-1100 π. Χ. που αναπτύχθηκε κυρίως στην κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Δελτίο Τύπου 19-10-2015 Ιβήριδος 9, T.K. 54351 Θεσσαλονίκη, τηλ.: 2310 905164, fax: 2310 903721 Email επικοινωνίας: anestis_anastasiadis@yahoo.gr, axmetaloulis@gmail.com Ιστοσελίδα: www.loutropoleis.com Δελτίο Τύπου 19-10-2015

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης

Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ερμηνεία Αποκαλυπτικών κειμένων της Καινής Διαθήκης Ενότητα 3: Ιουδαϊκά αποκαλυπτικά κείμενα σύγχρονα με την Καινή Διαθήκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών

Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη των Μυκηνών ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ TMHMA ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ακολούθησέ με... στην ακρόπολη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΩΝ ΞΕΝΑΓΩΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Δευτέρα 17 Φεβρουαρίου 2014 Βασικές έννοιες και αρχές της τουριστικής βιομηχανίας/ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ

ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ ΒΩΜΟΣ ΤΟΥ ΙΟΝΥΣΟΥ ΑΡΧΑΙΟ ΙΚΑΡΙΟΝ Ἐριχθονίου δὲ ἀποθανόντος καὶ ταφέντος ἐν τῷ αὐτῷ τεµένει τῆς Ἀθηνᾶς Πανδίων ἐβασίλευσεν, ἐφ οὗ ηµήτηρ καὶ ιόνυσος εἰς τὴν Ἀττικὴν ἦλθον. ἀλλὰ ήµητρα µὲν Κελεὸς [εἰς τὴν

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα