ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Κατεύθυνση: Εκπαίδευση και κοινωνικός αποκλεισμός Διπλωματική εργασία με θέμα: «Ο εβραϊκός πληθυσμός της Θεσσαλονίκης και η εκπαίδευσή του, πριν και μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος» Επιβλέπων καθηγητής: Τσιάκαλος Γιώργος Μεταπτυχιακός φοιτητής: Τζιουμάκης Γιώργος Α.Ε.Μ: 239 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 5 1. Η ΕΡΕΥΝΑ Το ερευνητικό ερώτημα Μεθοδολογία της έρευνας ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Το χρονικό της εγκατάστασης των Εβραίων Κοινοτική οργάνωση και διοίκηση Κοινωνική κατανομή και οικονομική δραστηριότητα Landino, η γλώσσα των Σαλονικιών Sefardim Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑΣ Εκπαιδευτική ακμή και μεσαίωνας στην εβραϊκή Θεσσαλονίκη ( ) Εβραϊκός διαφωτισμός: η γαλλική επιρροή της Alliance Israelite Universelle Τα εβραϊκά σχολεία της πόλης στις αρχές του 20 ου αιώνα ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΑ ΕΘΝΙΚΑ ΚΡΑΤΗ Έθνος-κράτος και εκπαίδευση Οι Εβραίοι ως μειονότητες στα εθνικά κράτη ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ Ενσωμάτωση και διακοινοτικές σχέσεις Οι ελληνοεβραϊκές σχέσεις ενόψει της προσάρτησης της Θεσσαλονίκης Από την μακραίωνη αυτονομία υπό την προστασία της οθωμανικής εξουσίας, στην αβεβαιότητα της ελληνικής κυριαρχίας Ιδεολογικές ενδοκοινοτικές αντιπαραθέσεις: σιωνιστές-αφομοιωτικοί-σοσιαλιστές _ Η σεφαραδική Θεσσαλονίκη «αλλάζει χέρια» Πυρκαγιά του Μικρασιατική Καταστροφή: χωροταξικός και δημογραφικός αποεβραϊσμός Νομοθετικές ρυθμίσεις στην πορεία του εξελληνισμού Κάμπελ: Η κορύφωση του διχασμού Η ΕΒΡΑΪΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ( ): Ανάδειξη Ευρημάτων _ Τα χαρακτηριστικά της εβραϊκής εκπαίδευσης κατά την ελληνική περίοδο Τα εβραϊκά σχολεία και ο μαθητικός πληθυσμός Προσαρμογές του κοινοτικού μοντέλου στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα 104 2

3 6.4 Το αγκάθι της χρηματοδότησης Το «γλωσσικό ζήτημα» των ελληνοεβραϊκών σχέσεων Τα «ξένα» σχολεία Ίδρυση ελληνοεβραϊκού Γυμνασίου Η εκπαίδευση στο κέντρο της ενδοκοινοτικής αντιπαράθεσης ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 132 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 147 ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ 154 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ 157 3

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε μια πόλη που κάποτε ήταν εβραϊκή κι όμως τα ίχνη του εβραϊκού παρελθόντος της είναι ελάχιστα και δυσδιάκριτα. Το πατρικό μου σπίτι, στην οδό Ιωαννίνων της περιοχής Ευζώνων ήταν εβραϊκό. Ο παππούς μου το είχε αγοράσει από έναν Εβραίο έμπορο, τον Δαυίδ Ελισάχ Ελιάου το Η γιαγιά μου μας μιλούσε συχνά για τις Εβραίες γειτόνισσές της, για τις συνταγές της Εβραίας φίλης της Λίνας τα μουαμπέτια με την Αρμένισσα κομμώτρια Ερμίνα, για την τελετή της περιτομής που με δέος είχε παρακολουθήσει ο παππούς στη παλιά συναγωγή των Μοναστηριωτών. Κι όμως πάντα κάτι στενόχωρα κομπιασμένα μισόλογα, συνόδευαν τις αφηγήσεις και τις αναφορές της. Στη Θεσσαλονίκη γεννήθηκαν και έζησαν για αιώνες χιλιάδες Εβραίοι, μόχθησαν, αγωνίστηκαν να ριζώσουν, πρόκοψαν. Εδώ ονειρεύτηκαν, ερωτεύτηκαν, τραγούδησαν τα τραγούδια τους, γλέντησαν με τις μουσικές τους. Εδώ είχαν τις δουλειές τους, τους καφενέδες τους, τα σχολειά τους, το νεκροταφείο τους, τις εκκλησιές τους. Ήταν το πολυπληθέστερο, το πιο ζωντανό και δημιουργικό κομμάτι της πόλης. Για τετρακόσια πενήντα χρόνια δημιούργησαν μια κοινότητα με κάθετη κοινωνική διαστρωμάτωση, μοναδική στην παγκόσμια εβραϊκή διασπορά. Η Θεσσαλονίκη ήταν αγαπημένη μητρόποληκαταφύγιο των απανταχού κατατρεγμένων Εβραίων. Ήταν η πόλη τους, η «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων». Σαλονικιοί Εβραίοι ίδρυσαν την πρώτη εφημερίδα, την πρώτη βιομηχανική μονάδα, την πρώτη συνδικαλιστική οργάνωση. Δεν ήταν μόνο Σεφαραδίτες Εβραίοι, δεν ήταν απλώς Οθωμανοί υπήκοοι κι αργότερα Έλληνες πολίτες. Ήταν πάνω απ όλα Σαλονικιοί, άρρηκτα δεμένοι με μια πόλη που τους διαμόρφωσε και τη διαμόρφωσαν. Κι όμως μιλάμε γι αυτούς σα να πρόκειται για μια ξεχασμένη παρενθετική παρουσία, σα μια ασήμαντη συμπτωματική διέλευση. Πώς άραγε αυτοί οι ντόπιοι Σαλονικιοί έγιναν ξαφνικά ξένοι; Με τη συστηματοποιημένη ιεροτελεστία της φρίκης, το αδιανόητο ναζιστικό έγκλημα, ένας ολόκληρος κόσμος, μια θαυμαστή κοινωνία χάθηκε αμετάκλητα. Η γνώση του εβραϊκού παρελθόντος της Θεσσαλονίκης και η μετάλλαξή της από την πολυεθνική προπολεμική Θεσσαλονίκη, στην μεταπολεμική μονοπολιτισμική και εσωστρεφή πόλη που φοβάται να αντικρίσει την ιστορία της, προκαλούν εύλογα ερωτήματα. Πώς ξηλώθηκε το πολιτισμικό μωσαϊκό που χαρακτήριζε αυτή την πόλη και γιατί περιθωριοποιήθηκε κάθε εθνοπολιτισμική ιδιαιτερότητα εντός της; Ποιος υπονόμευσε τη μνήμη της μακραίωνης εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη; Γιατί σχεδόν απουσιάζουν από την ελληνική ιστοριογραφία; Πως οργανώθηκε η αποεβραιοποίησή της και τι ρόλο έπαιξε άραγε η εκπαίδευση σ αυτό; 4

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Θεσσαλονίκη εμπορικό σταυροδρόμι μεταξύ ανατολής και δύσης και χωνευτήρι πολιτισμών, ήταν το περίτεχνο σκηνικό της συνύπαρξης ενός πολύχρωμου πλήθους, ανθρώπων κάθε πολιτισμού και γλώσσας. Βρέθηκε πολλές φορές στο μάτι του κυκλώνα και υπήρξε για αιώνες ένα φιλόξενο καταφύγιο για τις αδιάκοπα καταδιωκόμενες εβραϊκές παροικίες της διασποράς, ένα πεδίο δράσης και δημιουργίας για τους απανταχού Εβραίους. Η ιστορία της διαχρονικής εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη συνδέεται με την ιστορία της πόλης από την ίδρυσή της ακόμη. Όμως από τα τέλη του 15 ου αιώνα με την εγκατάσταση κυρίως των διωγμένων Σεφαραδιτών της Ιβηρικής και μέχρι το 1922, οι Εβραίοι έγιναν η πιο μεγάλη και δυναμική ψηφίδα στο πολυπολιτισμικό μωσαϊκό της Θεσσαλονίκης. Η εβραϊκή κοινότητα παρακολούθησε και εν πολλοίς καθόρισε τις διαρκώς εναλλασσόμενες ιστορικές μεταπτώσεις της πόλης, από την παρακμή στην αφύπνιση κι από τη στασιμότητα στην ανάπτυξη. Η Θεσσαλονίκη έγινε η κοιτίδα του σεφαραδίτικου πολιτισμού. Ωστόσο η εβραϊκή παρουσία στην πόλη σχεδόν ποτέ δεν υπήρξε ανέφελη. Πολλές θρησκείες, γλώσσες και πολιτισμοί συναντώνται και συνομιλούν, άλλοτε ειρηνικά και δημιουργικά, αλλά συχνότερα σε συνθήκες καχυποψίας και συγκρούσεων στη Θεσσαλονίκη των αρχών του αιώνα. Οι κοινωνικές διεργασίες, η πολυπλοκότητα των διακοινοτικών σχέσεων, οι πολιτικές προθέσεις και πρακτικές των διαφόρων ομάδων και κυρίως της κυρίαρχης ελληνικής μετά το 1912, και τέλος οι ιδεολογικές αντιθέσεις στο εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας, δε μπορεί παρά να αποτυπώνονται, στο πεδίο της οργάνωσης και του προσανατολισμού της εκπαίδευσης του εβραϊκού πληθυσμού της πόλης. Σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει τα κύρια χαρακτηριστικά της οργάνωσης και λειτουργίας της εβραϊκής εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη κατά τις δύο περιόδους (οθωμανική-ελληνική) και να διερευνήσει την πιθανή αξιοποίηση από το ελληνικό κράτος της εκπαίδευσης ως μηχανισμού γλωσσικού εξελληνισμού και εθνικής αφομοίωσης του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης. Η εργασία διαρθρώνεται ως εξής: Η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει τη διατύπωση των ερωτημάτων της έρευνας και την παρουσίαση της μεθοδολογίας. Επίσης περιγράφονται εν συντομία η πορεία της έρευνας και οι ερευνώμενες πηγές. Για να γίνει κατανοητή η μοναδικότητα της εβραϊκής παρουσίας και η οργανωτική της αυτονομία σ όλους τους τομείς της κοινωνικής ζωής στη Θεσσαλονίκη και κυριότερα στην εκπαίδευση, κρίθηκε σκόπιμο στη δεύτερη ενότητα της έρευνας, να παρουσιαστεί το χρονικό της εγκατάστασης των Εβραίων στην πόλη και η σταδιακή εξέλιξη των εβραϊκών κοινοτικών 5

6 δομών έτσι όπως διαμορφώθηκαν και αναπτύχθηκαν καταρχήν στο πλαίσιο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Στην επόμενη ενότητα μελετήθηκε ξεχωριστά το ζήτημα της εβραϊκής εκπαίδευσης στη Θεσσαλονίκη κατά την οθωμανική περίοδο, με τρόπο ώστε να παρατηρηθούν οι μεταλλαγές από την παρακμή και τη μακραίωνη στασιμότητα στην πνευματική αφύπνιση, που μέσω της εκπαίδευσης διαπέρασε όλους τους τομείς της εβραϊκής κοινωνίας. Ο θεσσαλονικιώτικος εβραϊσμός εκμεταλλεύτηκε με επιτυχία τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού της οθωμανικής διοίκησης στα μέσα του 19 ου αιώνα και σε συνδυασμό με τη δραστηριοποίηση της παγκόσμιας ισραηλιτικής οργάνωσης Alliance στον οθωμανικό χώρο, επέτυχε μια άνευ προηγουμένου πολιτιστική και οικονομική άνθιση και προέβη σε ριζική θεσμική ανασυγκρότηση. Σε χωριστό κεφάλαιο της ίδιας ενότητας έγινε αναλυτική παρουσίαση του τρόπου οργάνωσης της εβραϊκής εκπαίδευσης και της λειτουργίας των εβραϊκών σχολείων υπό την οθωμανική κυριαρχία, τόσο την περίοδο της μακρόχρονης στασιμότητας, όσο και την χρυσή περίοδο της ιδεολογικής αναδιάρθρωσης της κοινότητας στο δεύτερο μισό του 19 ου αιώνα. Στην τέταρτη ενότητα της εργασίας παρουσιάζονται εν συντομία οι βασικοί όροι, που σχετίζονται με την έννοια του έθνους και της εθνικής ταυτότητας. Μετά την κατάρρευση των μεγάλων πολυεθνικών αυτοκρατοριών και τη δημιουργία των νέων εθνικών κρατών στην Ευρώπη, οι εβραϊκές κοινότητες έγιναν ξαφνικά εθνικές μειονότητες. Οι συνθήκες για τους Εβραίους πολίτες έγιναν πολύπλοκες και αντιφατικές, αφού η περίοδος συγκρότησης των εθνικών κρατών που αποτέλεσε την ιστορική κοιτίδα του ευρωπαϊκού εθνικισμού, συνδέεται ευθέως με μορφές ρατσισμού και αντισημιτισμού. Το φαινόμενο της έξαρσης του εθνικισμού στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου, συμπίπτει με την κατάρρευση της ελληνικής Μεγάλης Ιδέας, που συνιστά το ιδεολογικό πεδίο πάνω στο οποίο βασίστηκε το όραμα της ελληνικής εθνικής ολοκλήρωσης. Ενώ οι επίσημες κυριαρχικές διεκδικήσεις δεν αφορούν τους Εβραίους λόγω απουσίας μιας συνορεύουσας ανταγωνιστικής πατρίδας, το ιστορικό παράδειγμα της εβραϊκής παρουσίας στη Θεσσαλονίκη, συμπυκνώνει λόγω της ιδιομορφίας του, όλα τα χαρακτηριστικά του χριστιανικού αντιιουδαϊσμού, του οικονομικού ανταγωνισμού και του κοινωνικού αντισημιτισμού. Στην πέμπτη ενότητα, αρχικά παρουσιάζεται η πορεία των ελληνοεβραϊκών σχέσεων πριν την ενσωμάτωση της πόλης στον ελληνικό κορμό. Η εβραϊκή κοινότητα πέρασε από την ευρεία αυτονομία υπό την προστασία της οθωμανικής αρχής, στην αβεβαιότητα της ελληνικής κυριαρχίας κι από το κέντρο μιας πλούσιας σε επιχειρηματικές ευκαιρίες βαλκανική ενδοχώρα, στο περιθώριο ενός νεοπαγούς εθνικού κράτους. Ο εβραϊσμός της 6

7 Θεσσαλονίκης εισπράττει τις αντανακλάσεις του πολιτικού διαμελισμού της θνήσκουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και των πολλαπλών εθνικών διεκδικήσεων στον βαλκανικό χώρο. Κρίθηκε επίσης αναγκαίο να εξεταστούν σε ξεχωριστό κεφάλαιο τα στάδια της ένταξης τής εβραϊκής κοινότητας στο ελληνικό κράτος, οι τρόποι προσαρμογής της στο νέο καθεστώς και οι πολιτικές και κοινωνικές επιπτώσεις αυτής της ένταξης. Η εβραϊκή κοινότητα καλούνταν να λειτουργήσει και να απαντήσει στις προκλήσεις των διαδοχικών μεταβολών και πολιτικών μεταβιβάσεων, με πολυσύνθετες μετατοπίσεις και προσαρμογές, άλλοτε πετυχημένες άλλοτε ατελέσφορες. Έγινε προσπάθεια να περιγραφούν οι διαφοροποιήσεις της ελληνικής πολιτικής από την άκρως φιλοεβραϊκή κρατική πολιτική της πρώτης περιόδου, στον κοινωνικό αντισημιτισμό και κρατικό παρεμβατισμό του μεσοπολέμου. Σε ξεχωριστό κεφάλαιο παρουσιάζονται οι πολιτικές ζυμώσεις και τα ιδεολογικά ρεύματα (σοσιαλιστές-αφομοιωτικοί-σιωνιστές) που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και επηρέασαν άμεσα τις εκπαιδευτικές δομές και κατευθύνσεις της περιόδου Στο τελευταίο κεφάλαιο της πέμπτης ενότητας μελετώνται οι καθοριστικοί σταθμοί στην πορεία εξελληνισμού της πόλης, όπως η πυρκαγιά του 1917 και η έλευση -μετά τη μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών- των προσφύγων. Τα παραπάνω γεγονότα προκάλεσαν τον χωροταξικό και δημογραφικό αποεβραϊσμό της Θεσσαλονίκης ενώ ταυτόχρονα συνέβαλαν στη διατάραξη των διακοινοτικών σχέσεων και στη σταδιοδρομία του κοινωνικού αντισημιτισμού στη Θεσσαλονίκη που κορυφώθηκε με τον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ. Στην αρχή της έκτης ενότητας γίνεται παρουσίαση των εβραϊκών σχολείων και του μαθητικού τους πληθυσμού, με στοιχεία που προκύπτουν από τη βιβλιογραφική και αρχειακή έρευνα. Ακολουθεί αναλυτική περιγραφή των χαρακτηριστικών και του προσανατολισμού της εβραϊκής εκπαίδευσης (κοινοτικής, ιδιωτικής, γαλλοεβραϊκής) την περίοδο Επίσης επιχειρείται η διερεύνηση των δεδομένων και η ανάδειξη των ευρημάτων της έρευνας σύμφωνα με τους βασικούς άξονες που συνθέτουν το ερευνητικό ερώτημα: Ποια ζητήματα της εβραϊκής εκπαίδευσης αποτέλεσαν σημεία τριβής για τις ελληνοεβραϊκές σχέσεις; Πως αντανακλώνται και επιδρούν οι ενδοκοινοτικές ιδεολογικές αντιπαραθέσεις της περιόδου που εξετάζουμε, στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι του εβραϊσμού της πόλης; 7

8 Η εθνική ομοιογένεια αποτέλεσε την κύρια πολιτική επιδίωξη για το νέο κράτος και εάν ναι, χρησιμοποιήθηκε η εκπαίδευση ως εργαλείο εθνικής αφομοίωσης και εξελληνισμού της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης και σε ποιο βαθμό; Η εργασία ολοκληρώνεται στην έβδομη ενότητα με την διατύπωση των γενικών συμπερασμάτων που αντιστοιχούν στα ερωτήματα που απασχόλησαν την έρευνα. Στο τέλος επισυνάπτεται χρονολόγιο των σπουδαιότερων σταθμών της ιστορικής πορείας του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης και παράρτημα με τα σημαντικότερα τεκμήρια (νόμοι-διατάγματα, ντοκουμέντα του Υπουργείου Εξωτερικών, της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης) που εντοπίστηκαν και αξιοποιήθηκαν στην παρούσα μελέτη Ημερολόγιο της Θεσσαλονίκης To κείμενο είναι γραμμένο στην: Τουρκική, Αρμενική Ισπανοεβραϊκή (Landino), Ελληνική, Βουλγαρική και Γαλλική γλώσσα. Εμφανίζει την ημερομηνία κατά το Ισλαμικό, το Εβραϊκό, το Ιουλιανό και το Γρηγοριανό ημερολόγιο. 8

9 1. Η ΕΡΕΥΝΑ 1.1 Το ερευνητικό ερώτημα Στην παρούσα εργασία θα προσπαθήσουμε καταρχήν να ερευνήσουμε το μοντέλο λειτουργίας των εβραϊκών σχολείων της Θεσσαλονίκης τόσο κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας όσο και την περίοδο από την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος μέχρι και το 1943, χρονιά κατά την οποία η εβραϊκή κοινότητα σχεδόν στο σύνολό της εκτοπίζεται και εξοντώνεται στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί και έκτοτε ουσιαστικά εκλείπει από το εκπαιδευτικό τοπίο της πόλης. Βασικό ζήτημα της έρευνας επίσης είναι εάν, στην προσπάθεια εξασφάλισης του «πολυπόθητου αγαθού» της ελληνικής εθνικής ομοιογένειας, η εκπαίδευσή των Εβραίων της Θεσσαλονίκης χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο για την πολιτισμική και γλωσσική τους αφομοίωση. Πάνω σ αυτούς τους άξονες συναρθρώνονται επιμέρους ερωτήματα όπως: Πώς αντιμετωπίζει την εβραϊκή κοινότητα Θεσσαλονίκης μια διοικητική οντότητα όπως η οθωμανική αυτοκρατορία και πώς ένα εθνικό κράτος; Ισχύει η ανεκτικότητα της πολυπολιτισμικής οθωμανικής κοινωνίας; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της εβραϊκής εκπαίδευσης πριν το 1912; Πως αντιμετωπίζουν εκπαιδευτικά τις εθνοπολιτισμικές μειονότητες και κυρίως τους Εβραίους κατοίκους της πόλης οι δύο κρατικές υποστάσεις; Ποιες ήταν οι αντιδράσεις, οι προβληματισμοί και οι διαθέσεις των Εβραίων κατοίκων της πόλης απέναντι στις συνέπειες που θα είχε γι αυτούς η αλλαγή του status quo με την προσάρτηση της πόλης στο ελληνικό κράτος; Πώς αποτυπώθηκε στο εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας σε επίπεδο συσχετισμών, η στάση τους απέναντι στο νέο καθεστώς; Πώς διαμορφώθηκε η λειτουργία των εβραϊκών σχολείων και ο προσανατολισμός της εβραϊκής εκπαίδευσης την περίοδο ; Ποιες οι αντανακλάσεις των ιδεολογικών ρευμάτων που αναπτύσσονται στο εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας Θεσσαλονίκης αναφορικά με την κοινοτική εκπαίδευση και το ζήτημα της γλωσσικής αφομοίωσης; Πώς διαχειρίστηκε η νέα Ελλάδα το μειονοτικό μωσαϊκό που της κληροδότησε η πολυεθνική Οθωμανική Αυτοκρατορία; Φάνηκε συνεπής ως προς τις διεθνείς δεσμεύσεις της για την εκπαιδευτική προστασία των μειονοτήτων; Η εθνική και θρησκευτική ομοιογένεια αποτέλεσε το βασικό ζητούμενο και την κύρια πολιτική επιδίωξη για το νέο κράτος; 9

10 1.2 Μεθοδολογία της έρευνας Η παρούσα ερευνητική προσπάθεια εντάσσεται στο χώρο της ιστορικής εκπαιδευτικής έρευνας την οποία ο Borg, όπως αναφέρεται από τους Cohen & Manion, ορίζει ως το συστηματικό και αντικειμενικό εντοπισμό, την εκτίμηση και τη σύνθεση μαρτυριών, προκειμένου να θεμελιωθούν γεγονότα και να συναχθούν συμπεράσματα σχετικά µε συμβάντα του παρελθόντος (Cohen & Manion, 2004, σ. 71). Κατά τους Hill και Kerber, η ιστορική έρευνα είναι μια πράξη αναδόμησης που αναλαμβάνεται μ ένα πνεύμα κριτικής αναζήτησης, η οποία στοχεύει στην πιστή αναπαράσταση μιας προηγούμενης εποχής και τα οφέλη της είναι πολλά, καθώς δίνει τη δυνατότητα να αναζητηθούν στο παρελθόν λύσεις για σύγχρονα προβλήματα, φωτίζει τάσεις του παρόντος και του μέλλοντος, υπογραμμίζει τη σχετική σημασία και τα αποτελέσματα των ποικίλων αλληλεπιδράσεων που συναντώνται σε όλες τις κουλτούρες και επιτρέπει την επανεκτίμηση των δεδομένων σε σχέση µε επιλεγμένες υποθέσεις, θεωρίες και γενικεύσεις που διατυπώνονται σήμερα σχετικά µε το παρελθόν. Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς, η ικανότητα της ιστορίας να αξιοποιεί το παρελθόν προκειμένου να προβλέψει το μέλλον και να χρησιμοποιεί το παρόν προκειμένου να εξηγήσει το παρελθόν, τής δίνει µία διττή και μοναδική ιδιότητα, η οποία την καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμη για όλα τα είδη συστηματικής μελέτης και έρευνας (ό.π., σ. 72). Μπορεί να συνοψιστεί ως μια αναδρομική εξέταση του παρόντος. Με βάση τις πληροφορίες του παρελθόντος, ο ερευνητής μπορεί να προβλέψει καλύτερα την πορεία που θα πάρουν οι μελλοντικές εξελίξεις με κάποιο βαθμό βεβαιότητας. Η μοντέρνα ιστορική έρευνα μπορεί να χαρακτηριστεί ως η εφαρμογή συστηματικών και αυστηρών μεθόδων έρευνας για την κατανόηση του παρελθόντος. Είναι μια ερμηνευτική σύνθεση γεγονότων του παρελθόντος και αρχείων (Verma & Mallick, 2004 ). Η ιστορική έρευνα μπορεί να συμβάλει σε μια πληρέστερη κατανόηση της σχέσης ανάμεσα στην πολιτική και την εκπαίδευση, ανάμεσα στο σχολείο και την κοινωνία, ανάμεσα στην τοπική αυτοδιοίκηση και την κεντρική κυβέρνηση και ανάμεσα στο δάσκαλο και στο μαθητή (Cohen & Manion, ό.π., σ. 73). Πέρα από το ειδικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει η χρονική περίοδος η οποία εξετάζεται στην παρούσα έρευνα, πολλά στοιχεία του παρελθόντος αποδεικνύονται πολύ χρήσιμα στην κατανόηση των κοινωνικών και εκπαιδευτικών δομών του παρόντος. Η ιστορική ανάλυση αποτελεί προϋπόθεση για να κατανοηθούν η διαμόρφωση και η εξέλιξη των διοικητικών και εποπτικών μηχανισμών της εκπαίδευσης, καθώς και ο ρόλος και οι πρακτικές που ακολούθησαν για να εκπληρώσουν τις προθέσεις τους και να πετύχουν τους σκοπούς τους οι δύο εξουσίες (οθωμανική, ελληνική), υπό τις οποίες λειτούργησε κοινωνικά και εκπαιδευτικά η εβραϊκή κοινότητα Θεσσαλονίκης. Επίσης η γνώση που 10

11 προκύπτει από την ιστορική ανάλυση συμβάλλει στην κατανόηση των πολύπλοκων κοινωνικών διεργασιών που καθορίζουν τους εκάστοτε εκπαιδευτικούς στόχους, αλλά και του ρόλου που διαδραματίζουν διαχρονικά τα διάφορα κοινωνικά υποσύνολα στη διαμόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής σχετικά με την εκπαίδευση των μειονοτήτων. Σύμφωνα με τους Verma & Mallick οι πηγές δεδομένων σε μια ιστορική έρευνα μπορούν να χωριστούν σε δύο βασικές ομάδες: σε πρωτογενείς πηγές, οι οποίες είναι η ψυχή της ιστορικής έρευνας και σε δευτερογενείς. Πρωτογενείς είναι τα έγγραφα, τα ημερολόγια, οι μαρτυρίες αυτοπτών, τα πρακτικά δικαστηρίων, οι στατιστικές, χειροποίητα αντικείμενα, αρχεία και φωτογραφίες. Δευτερογενείς είναι οι αναφορές ανθρώπων που σχετίζονται με την κατάθεση ενός πραγματικού μάρτυρα ενός γεγονότος. Κοινά παραδείγματα είναι τα εγχειρίδια της ιστορίας, τα άρθρα εφημερίδων, οι βιβλιογραφίες και άλλες περιγραφές από δεύτερο χέρι (Verma & Mallick, ό.π. σ. 158). Παρότι αυτό το είδος των αποδείξεων έχει περιορισμένη αξία λόγω της διαστρέβλωσης των γεγονότων που είναι πιθανό να συμβεί κατά τη μεταφορά της πληροφορίας από άτομο σε άτομο (ό.π.), η αξία των δευτερογενών πηγών δεν πρέπει να υποτιμηθεί γιατί υπάρχουν πολλές περιπτώσεις όπου μια δευτερογενής πηγή μπορεί να συνεισφέρει σημαντικά σε μια ιστορική έρευνα (Cohen & Manion, ό.π.). Βασικό πλεονέκτημα της συστηματικής συλλογής και αξιοποίησης υπαρχόντων δεδομένων είναι η αποφυγή των ανεπιθύμητων επιδράσεων του ερευνητή στο αντικείμενο, σε αντίθεση π.χ. με τη συμμετοχική παρατήρηση ή τις ελεύθερες συνεντεύξεις (Κελπανίδης, 1999, σ. 87). Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, προπαρασκευαστικό στάδιο απαραίτητο σε οποιαδήποτε ερευνητική δραστηριότητα, αποτελεί στην ιστορική έρευνα την κυριότερη πηγή πληροφοριών και δεδομένων (Cohen & Manion, ό.π., σ. 80). Εξάλλου μια εκτενής βιβλιογραφική επισκόπηση είναι χρήσιμη διότι συστηματοποιεί τις υπάρχουσες αλλά διάσπαρτες πληροφορίες και μας δίνει μια συνολική εικόνα της κατάστασης στο χώρο που μελετάμε. Είναι απαραίτητη ώστε το καταγεγραμμένο υλικό να παρουσιάζεται σε μια συνθετική-εκθετική μορφή ώστε να προσφέρεται για την ερμηνευτική αξιοποίηση των στοιχείων που αναζητήθηκαν (Παρασκευόπουλος, 1993, σ. 22). Η μέθοδος η οποία έχει και τη μεγαλύτερη σημασία για την ιστορική έρευνα για την καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων είναι αυτή της ανάλυσης περιεχομένου. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας στις ιστορικές μελέτες είναι ποιοτικό από τη φύση του. Αυτό συμβαίνει επειδή το κυρίως αντικείμενο της ιστορικής έρευνας αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από λεκτικό και άλλο συμβολικό υλικό που πηγάζει από το παρελθόν μιας κοινωνίας ή μιας κουλτούρας (Cohen & Manion, ό.π., σ. 85). 11

12 Τα βασικά βήματα στην εφαρμογή της ιστορικής μεθόδου στην εκπαιδευτική έρευνα είναι: καθορισμός του προβλήματος, συλλογή των δεδομένων, αξιολόγηση και σύνθεση των δεδομένων και παρουσίαση των ευρημάτων (Verma & Mallick, ό.π.). Η σωστή αξιοποίηση των προϋπαρχόντων δεδομένων, τα οποία ενδέχεται να έχουν παραχθεί στο μακρινό παρελθόν, απαιτεί καλή γνώση του κοινωνικού και ιστορικού πλαισίου ώστε να αποφεύγονται παρανοήσεις και ερευνητικά σφάλματα (Κελπανίδης, ό.π.). Είναι γνωστό πως όσα συμβαίνουν έξω από το σχολείο είναι πιο σημαντικά από αυτά που συμβαίνουν μέσα σ αυτό. Η στέρεα γνώση του ιστορικού συγκειμένου, το οποίο καθορίζει το βαθμό της κοινοτικής αυτονομίας, το πλέγμα των ενδοκοινοτικών ιδεολογικών τάσεων και τις διακοινοτικές σχέσεις, μας επιτρέπει την όσο το δυνατό αντικειμενικότερη ερμηνεία των πηγών. Με βάση τα παραπάνω κρίνεται απαραίτητη η διερεύνηση του ιστορικοπολιτικού πλαισίου (οθωμανική-ελληνική περίοδος) μέσα στο οποίο εντάσσεται κάθε φορά η εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης και αναπτύσσεται εκπαιδευτικά. Στην παρούσα εργασία, για την πληρέστερη κατανόηση του ιστορικού γίγνεσθαι μέσα στο οποίο λειτούργησε η εβραϊκή εκπαίδευση της Θεσσαλονίκης, επιχειρήθηκε μια εκτενής βιβλιογραφική επισκόπηση με τη μελέτη σημαντικών συγγραμμάτων, αυτοτελών εργασιών και άρθρων από επιστημονικά περιοδικά. Στην ερευνητική φάση αξιοποιήθηκαν τεκμήρια του Υπουργείου Εξωτερικών, αυθεντικά έγγραφα της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και ντοκουμέντα της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας από το Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας, καθώς και άρθρα από εφημερίδες της εποχής. Επίσης έγινε συστηματική αποδελτίωση στα Φύλλα Εφημερίδας της Κυβερνήσεως και καταγραφή όλων των σχετικών με την εβραϊκή εκπαίδευση, νόμων και των διαταγμάτων της περιόδου που εξετάσαμε. Αφού έγινε προσπάθεια να διασταυρωθούν τα τεκμήρια ώστε να διασφαλιστεί η αξιοπιστία τους, προέκυψαν «ποιοτικά» δεδομένα, τα οποία αξιολογήθηκαν τόσο κατά τη συγκέντρωση όσο και στη φάση ανάλυσής τους. Στη συνέχεια έγινε σύνθεση και επεξεργασία του υλικού και τέλος έγινε προσπάθεια ανάλυσης και ερμηνείας των ευρημάτων κατά τρόπο αντίστοιχο µε το σκοπό και τους στόχους της έρευνας. Η αναπαραγωγή των κειμένων από τα πρωτότυπα αρχειακά έγγραφα έγινε προσπάθεια να είναι όσο το δυνατό πιστότερη. Η γλώσσα και η ορθογραφία των αποσπασμάτων που περιέχονται στο σώμα της εργασίας και των εγγράφων ή χειρογράφων που παρατίθενται στο παράρτημα τηρείται χωρίς καμία απολύτως αλλαγή, με εξαίρεση τη διαφοροποίηση στο σύστημα τονισμού. 12

13 Εβραίοι αχθοφόροι στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης 13

14 2. ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2.1 Το χρονικό της εγκατάστασης των Εβραίων Στην Ελλάδα ζούσαν από την αρχαιότητα πολυάριθμες εβραϊκές κοινότητες. Κάποιοι ερευνητές πιστεύουν ότι από την εποχή της ίδρυσής της (315 π.χ.), η Θεσσαλονίκη είχε και Εβραίους κατοίκους, ενώ άλλοι θεωρούν ότι οι Εβραίοι εγκαταστάθηκαν στη Θεσσαλονίκη το 140 π.χ. προερχόμενοι κυρίως από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Εβραίοι στη Μακεδονία αναφέρονται στον Φλάβιο Ιώσηπο και σε διασωθέν γράμμα του 10 μ.χ. από τον Ηρώδη προς τον Καλλιγούλα (www.kis.gr 1 ). Μια σημαντική γραπτή μαρτυρία για την παρουσία εβραϊκού πληθυσμού στη Θεσσαλονίκη βρίσκεται στις πράξεις των Αποστόλων, όπου μνημονεύεται πως σε δύο επισκέψεις του ο Απόστολος Παύλος δίδαξε σε συναγωγή της Θεσσαλονίκης το 50 μ.χ. Το σχετικό χωρίο αναφέρει: «Επί Σάββατα τρία διαλέγετο από των γραφών μετά των εκεί Ιουδαίων, ους εις μάτην επεχείρησε να προσηλυτίσει» 2. Μάλιστα η παράδοση λέει ότι η συναγωγή στην οποία δίδαξε ο Απόστολος Παύλος ήταν η Ez Ahaim, που σημαίνει το «δέντρο της ζωής» και βρισκόταν μέχρι την μεγάλη πυρκαγιά του 1917 κοντά στο λιμάνι, όπου σήμερα βρίσκεται η συμβολή των οδών Δημοσθένους και Καλαποθάκη (Ναρ, 1992). Ο Τζοζέφ Νεχαμά 3 υποστηρίζει πως ο κύριος όγκος των Εβραίων της Θεσσαλονίκης προήλθε από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου. Οι Εβραίοι της Αλεξάνδρειας υπέστησαν διάφορους διωγμούς από το 143 π.χ. ως το 415 μ.χ. όταν ο επίσκοπος Αλεξανδρείας Κύριλλος διέταξε την συστηματική εκδίωξή τους, με αποτέλεσμα ο μεγαλύτερος αριθμός των Εβραίων κατοίκων της να διασκορπιστεί σε όλες τις πόλεις της Μεσογείου και μια αρκετά μεγάλη ομάδα αυτών να εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη. Στη Θεσσαλονίκη η εβραϊκή 1 Ιστοσελίδα του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου της Ελλάδας. 2 Βλ. το λήμμα για την Ισραηλιτική παροικία Θεσσαλονίκης στη Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια τόμος 12 ος σελίδα 608 το οποίο υπογράφουν οι Γιοζέφ Ελιγιά και Γιομτώβ Γιακοέλ. 3 Εξέχουσα μορφή της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, ο Νεχαμά υπήρξε διαπρεπής παιδαγωγός, δημοσιογράφος και ιστοριογράφος. Γεννήθηκε το 1881 στη Θεσσαλονίκη, φοίτησε στη σχολή της Alliance Israelite Universelle και σπούδασε παιδαγωγικά στη Γαλλία. Εργάστηκε επί δεκαετίες ως καθηγητής, διευθυντής και γενικός επιθεωρητής των σχολών της Alliance στην Εγγύς Ανατολή. Το 1926 ίδρυσε στη Θεσσαλονίκη την τράπεζα «Ένωσις» της οποίας και ανέλαβε την προεδρία. Πρωτοεμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1912 με τη μελέτη του «Sabbatai Cevi et les Sabbateens de Salonique». Έκτοτε έγραψε πλήθος ιστορικών και λαογραφικών μελετών με σημαντικότερο το επτάτομο μνημειώδες έργο του για την ιστορία των Εβραίων της Θεσσαλονίκης, «Histore des Israelites de Salonique». Από τα ιδρυτικά μέλη της Σοσιαλιστικής συνδικαλιστικής οργάνωσης Federation. Ως αντισιωνιστής προωθούσε την αφομοιωτική πολιτική της Alliance και ήταν οπαδός της διεθνοποίησης της Θεσσαλονίκης. Αρθογραφούσε με το ψευδώνυμο «Risal». Σ όλη του τη ζωή ασχολήθηκε με τη μελέτη, διάσωση και ανάδειξη της ιστορίας της κοινότητάς του και της αγαπημένης του γενέθλιας πόλης. Στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής συνελήφθη και εκτοπίστηκε, όπως χιλιάδες συμπολίτες του στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπέργκεν Μπέλσεν (Μόλχο, 2001, Δώδος, 2005). 14

15 κοινότητα οργανώνεται με βάση τους αρχαίους κανόνες που ορίζουν πως όλες τις διοικητικές αρμοδιότητες τις ασκεί ο ραβίνος (Νεχαμά, 2000). Οι πρόσφυγες από την Αλεξάνδρεια είναι ελληνόφωνοι, διαβάζουν μέχρι και τη Βίβλο από ελληνική μετάφραση 4 και δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα προσαρμογής. Αυτοί οι πρώτοι Εβραίοι της Ελλάδας, γνωστοί και ως Ρωμανιώτες, διατηρούσαν το τυπικό θρησκευτικό ιουδαϊκό τελετουργικό στους λατρευτικούς τους τόπους, ενώ τα ονόματά τους ήταν εξελληνισμένα (Νεχαμά, ό.π.). Η γλώσσα τους ήταν η ρωμανιώτικη διάλεκτος (γνωστή επίσης υπό το σπάνιο όνομα Γεβανική, Yevanic 5 ), που αποτελεί διάλεκτο της Ελληνικής, αλλά φαίνεται ότι δεν έχει πλέον επιζώντες ομιλητές. Μεγάλες κοινότητες Ρωμανιωτών υπήρχαν στα Ιωάννινα, στη Θήβα, στη Χαλκίδα, στην Κέρκυρα, στην Άρτα, στην Κόρινθο, καθώς και στα νησιά Λέσβο, Χίο, Σάμο, Ρόδο και Κύπρο (www.el.wikipedia.org). Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής περιόδου οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης ζούσαν σε καθεστώς ευρείας αυτονομίας διατηρώντας τις συναγωγές και τα κοιμητήριά τους. Η εβραϊκή παρουσία στην πόλη την περίοδο αυτή πιστοποιείται από την ανακάλυψη τάφου με την επιτύμβια επιγραφή: «Τάφος Αβραάμ και συζύγου αυτού Θεοδότας». Αργότερα στις αρχές του 5 ου αιώνα, η ύπαρξη εβραϊκής συναγωγής στη Θεσσαλονίκη πιστοποιείται από την ανακάλυψη σχετικής επιγραφής στην περιοχή της Παναγίας Χαλκέων. Πολλοί μελετητές μάλιστα της βυζαντινής Θεσσαλονίκης αναφέρουν την ύπαρξη στην πόλη δύο εβραϊκών συνοικιών, της λεγόμενης «Παλαιάς Εβραΐδος» στη γειτονιά του Ομφαλού (στη σημερινή περιοχή των οδών Φιλίππου και Αντιγονιδών) και της «Εκκλησιαστικής σκάλας» κοντά στο παλιό λιμάνι (Ναρ, ό.π., σ. 4). Η άνοδος του Κωνσταντίνου στο θρόνο της Αυτοκρατορίας και η προσχώρησή του στο χριστιανισμό στις τις αρχές του 4 ου αιώνα μ.χ. σηματοδοτεί την εποχή των πρώτων συστηματικών διωγμών των πιστών του ιουδαϊσμού. Μέχρι τότε οι διαφορές μεταξύ Χριστιανών και Εβραίων δεν είναι ευδιάκριτες και πολλές φορές οι αρχές τους συγχέουν. Με τη Σύνοδο της Νίκαιας το 325 μ.χ. όμως καθορίζονται οι δογματικές και τελετουργικές αποκλίσεις μεταξύ των δύο θρησκειών. Στο εξής Εβραίοι και Χριστιανοί καταλήγουν να ζουν ως δηλωμένοι εχθροί ειδικά στη Θεσσαλονίκη, ένα από τα προπύργια του ανερχόμενου χριστιανισμού (Νεχαμά, ό.π., σ ). Στα μέσα του 12 ου αι. η Θεσσαλονίκη έχει περίπου κατοίκους και στη μεγάλη πανήγυρη του Αγίου Δημητρίου συγκεντρώνει πλήθος επισκεπτών και εμπόρων απ όλα τα 4 Η αποκαλούμενη Βίβλος των Εβδομήκοντα διότι εκπονήθηκε από εβδομήντα δύο νομομαθείς με εντολή του Πτολεμαίου του Φιλαδέλφου (Νεχαμά, 2000, σ. 29). 5 Ο όρος ανάγεται στην εβραϊκή λέξη yavan που σημαίνει Ιωνία δηλ. Ελλάδα. 15

16 Βαλκάνια. Εκείνη την εποχή (1159) επισκέπτεται τη Θεσσαλονίκη ο ραβίνος Βενιαμίν της Τουδέλας σ ένα σταθμό της δωδεκαετούς περιήγησής του, σ όλες τις περιοχές του τότε γνωστού κόσμου που φιλοξενούσαν εβραϊκές κοινότητες. Ξεκίνησε από τον Τάραντα της Ιταλίας και αφού αποβιβάστηκε στην Κέρκυρα πέρασε στην Άρτα, διέσχισε ένα τμήμα της Ρούμελης και της Θεσσαλίας και έφτασε στη Θεσσαλονίκη. Αναφέρει λοιπόν στις εντυπώσεις του: «Ύστερα από διήμερο θαλασσινό ταξίδι φτάσαμε στη Θεσσαλονίκη, μεγάλη παραλιακή πολιτεία που έχτισε ο βασιλιάς Σέλευκος ένας από τους τέσσερις διαδόχους του Αλεξάνδρου. Εδώ ζουν 500 Εβραίοι με επικεφαλής το ραβίνο Σαμουήλ και τους γιους του. Εκτός απ αυτόν ζουν εκεί και οι ραβίνοι Σαμπετάι, Ηλίας και Μιχαήλ και άλλοι εξόριστοι Εβραίοι που είναι ειδικοί τεχνίτες». Αυτοί οι Εβραίοι μιλούν ελληνικά όπως άλλωστε όλοι οι ομόθρησκοί τους στη Νότια Ιταλία και στις ανατολικές ακτές της Μεσογείου (Ναρ, 1997β, σ. 203). Από τα μέσα του 14ου αιώνα, η Θεσσαλονίκη θα δεχθεί αρκετές οικογένειες Εβραίων προερχόμενες από την Κεντρική Ευρώπη, τη Σικελία και την Ιταλία. Το 1376 εγκαθίστανται στη Θεσσαλονίκη διωγμένοι από την Ουγγαρία και τη Γερμανία αρκετοί Askenazim 6 Εβραίοι που δε θα αναμειχθούν με τους Ρωμανιώτες ομόθρησκούς τους και θα σχηματίσουν τη δική τους αυτόνομη κοινότητα. Οι Ασκεναζίτες διέφεραν τελείως τόσο στη γλώσσα όσο και στη θρησκευτική λατρεία, την εμφάνιση, τις παραδόσεις και τη συμπεριφορά από τους Ρωμανιώτες. Σχολαστικοί στην «καθαρότητα» των τροφών που επιβάλλει η θρησκεία τους και στην τήρηση των παραδοσιακών διατροφικών συνηθειών τους, ήταν αυστηρών αρχών ενώ θεωρούσαν οποιαδήποτε μελέτη πλην της βιβλικής, ιεροσυλία. (Νεχαμά, ό.π., σ ). Την εγκατάσταση των Ασκεναζίμ της Κεντρικής Ευρώπης θα ακολουθήσουν Εβραίοι διωγμένοι από την Πολωνία, τη Ρωσία και την Προβηγκία και το 1391 μια μικρή ομάδα Εβραίων από τη Μαγιόρκα. Την περίοδο της βενετοκρατίας έρχονται στη Θεσσαλονίκη από την Ιταλία και τη Σικελία νέοι πρόσφυγες, οι λεγόμενοι Ιταλιώτες που σχηματίζουν δική τους κοινότητα και δικές τους συναγωγές. Για την πολυεθνική σύνθεση του εβραϊκού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης ο ραβίνος Γιοσέ Μπετ Αλεβή λέει: «Στη Θεσσαλονίκη κάθε Εβραίος μιλάει τη γλώσσα του. Κάθε γλωσσική ομάδα σχημάτισε τη δική της ξεχωριστή κοινότητα, που υποστηρίζει τους απόρους της και αποτελεί μια μικρή ανεξάρτητη πολιτεία» (Ναρ, ό.π.). Σημαντική αιτία για την πρώιμη μετακίνηση των Εβραίων από την Ευρώπη προς την Οθωμανική αυτοκρατορία, ήταν η επιστολή του γερμανικής καταγωγής ραβίνου της 6 Ασκενάζι, Ασκεναζίμ ή Ασκεναζίτες ονομάζονταν οι Εβραίοι που προέρχονταν από την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. 16

17 Αδριανούπολης Yitzhak Sarfati στα μέσα του 15 ου, με την οποία καλούσε τους χειμαζόμενους ομόδοξούς του της Κεντρικής κυρίως Ευρώπης να έρθουν στα φιλόξενα και γεμάτα εμπορικές ευκαιρίες τουρκικά εδάφη «που είναι ευλογημένα από το θεό και γεμάτα με όλα τα καλά και ο καθένας μας ζει σε ειρήνη και ελευθερία» (Ευθυμίου, 1994, σ. 10). Το 1430 ο οθωμανικός στρατός υπό τις διαταγές του σουλτάνου Μουράτ Β, πολιορκεί και καταλαμβάνει τη Θεσσαλονίκη. Την κατάληψη της πόλης, ακολουθούν λεηλασίες και καταστροφές που θα αναγκάσουν τους λίγους κατοίκους της που δεν την είχαν εγκαταλείψει νωρίτερα, κι ανάμεσά τους πολλούς Εβραίους, να καταφύγουν στην Κωνσταντινούπολη. Οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης είχαν αρνηθεί να παραδοθούν κι αυτό σήμαινε τιμωρία και υποδούλωση. Όταν ο οθωμανικός στρατός πολιόρκησε λίγους μήνες μετά τα Γιάννενα, ο διοικητής Σινάν Πασά συμβούλεψε τον Έλληνα μητροπολίτη της πόλης να παραδοθεί, διαφορετικά η πόλη θα είχε την τύχη της Θεσσαλονίκης που καταστράφηκε από τα θεμέλια όπως χαρακτηριστικά είπε. Στην Αχειροποίητο ο σουλτάνος τέλεσε ακολουθία και αμέσως μετά διέταξε να γίνει η εκκλησία τζαμί και να χαραχτεί σε κίονά της επινίκια επιγραφή που στέκει μέχρι σήμερα (Mazower, 2006). Η πόλη νέκρωσε και ο Σουλτάνος θα επέμβει ώστε να σταματήσουν οι σφαγές και να αποχωρήσουν οι πλιατσικολόγοι που ακολουθούσαν πάντα το στρατό. Θα φροντίσει για τον εποικισμό της πόλης, μεταφέροντας κυρίως Τούρκους από τα Γιαννιτσά και δελεάζοντας με ειδικά προνόμια Εβραίους και Έλληνες που την είχαν εγκαταλείψει (Νεχαμά, ό.π.). Η Θεσσαλονίκη μπορεί να κατακτήθηκε οριστικά από τους Οθωμανούς το 1430, ωστόσο η ενδοχώρα της με την οποία συνδεόταν είχε περάσει στην οθωμανική κυριαρχία ήδη από το Ο Χασιώτης αναφέρει πως κατά την πολιορκία της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς, ελάχιστοι ήταν οι κάτοικοι της πόλης (2.000 περίπου) από τους οποίους οι μισοί χριστιανοί (Χασιώτης 1997, σ. 105). Στην οθωμανική απογραφή του 1478 δεν αναφέρονται Εβραίοι κάτοικοι στην πόλη, παρότι ο Νεχαμά γράφει πως οι πρώτοι Εβραίοι πρόσφυγες της Ιβηρικής συνάντησαν στη Θεσσαλονίκη ομόθρησκούς τους (Νεχαμά, ό.π.). Ο Χεκίμογλου πιστεύει ότι η παράξενη αυτή απουσία εβραϊκού πληθυσμού από την προαναφερόμενη απογραφή, οφείλεται πιθανότατα στην καταστροφή ή απώλεια των σχετικών σελίδων του κατάστιχου. Σύμφωνα με την απογραφή του 1478 που δημοσίευσε ο Lowry και αναφέρει ο Χεκίμογλου, η Θεσσαλονίκη χωριζόταν σε 11 «γειτονίες» (Αγ. Δημητρίου, Αγ. Μηνά, Ιπποδρομίου, Αχειροποιήτου, Ομφαλού, Χρυσή, Καταφυγής, Ασωμάτων, Αγίας Πελαγίας, Αγ. Ισαάκ, Μαύρου Κάλη). Με τα στοιχεία της απογραφής η μόνη γειτονία με ελάχιστο αναφερόμενο πληθυσμό και στην οποία δεν υπήρχε κανένα μουσουλμανικό τέμενος, ήταν αυτή του Γιάννη 17

18 Μαύρου Κάλη. Με το δεδομένο πως δεν απογράφηκαν Εβραίοι κάτοικοι στην πόλη ενώ οπωσδήποτε υπήρχαν, ο συγγραφέας καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πριν την έλευση των Ισπανοεβραίων, όλοι σχεδόν οι Εβραίοι κάτοικοι της πόλης ζούσαν σ αυτή τη «γειτονία» (Χεκίμογλου, 1995, σ. 65). Στη Ελλάδα όμως η ιστορία του εβραϊσμού ξεκινάει στην ουσία από το 1492, όταν εγκαθίστανται στη Θεσσαλονίκη χιλιάδες Εβραίοι πρόσφυγες της Ιβηρικής χερσονήσου διωγμένοι από τους καθολικούς βασιλιάδες, Ισαβέλλα της Αραγονίας και Φερδινάνδο της Καστίλης. Πριν την οριστική φυγή τους οι Εβραίοι της Ισπανίας, οι επονομαζόμενοι Sefardim 7, είχαν για πολλά χρόνια υποστεί τα πάνδεινα από το καθολικό κατεστημένο. Η Ιερά Εξέταση είχε εξαπολύσει εναντίον τους κυνηγητό σε όλα τα μήκη και πλάτη της επικράτειας, βυθίζοντας την Ισπανία στο σκότος του φανατισμού και της εκδικητικής μανίας και μετατρέποντάς την σε ένα απέραντο σφαγείο, όπου οι ομαδικές εκτελέσεις στην πυρά αποτελούσαν καθημερινή ρουτίνα. Ο διωγμός τους συστηματοποιήθηκε και κορυφώθηκε όταν επικεφαλής της Ιεράς Εξέτασης το 1482 ανέλαβε ο αιμοσταγής και αδίστακτος De Torkemada. Δημεύονται περιουσίες, αναρτώνται στις πλατείες τα 37 σημεία που χαρακτηρίζουν το έγκλημα του ιουδαϊσμού, ενθαρρύνεται η κατάδοση χωρίς να ερευνάται η αξιοπιστία των μαρτυριών και χωρίς να δημοσιοποιούνται τα ονόματα των μαρτύρων, οι κατατρεγμένοι υποβάλλονται σε βασανιστήρια και εξευτελισμούς, και όπως λέει ο Νεχαμά «το κυνήγι των υπόπτων παίρνει διαστάσεις διαβολικής χαράς» (Νεχαμά, ό.π., σ. 112). Στις 2 Ιανουαρίου 1492 η reconquista 8 στέφεται με επιτυχία και την πτώση του βασιλείου της Γρανάδας, του τελευταίου ισλαμικού προπυργίου στην Ευρώπη, ακολουθεί αναζωπύρωση του θρησκευτικού φανατισμού αφού εκλύεται νέο κύμα καταστροφικής βίας από την καθολική εξουσία. Ο νικηφόρος χριστιανικός στρατός αναλαμβάνει να εκκαθαρίσει την επικράτεια από τη μιαρή παρουσία αιρετικών και απίστων, με πρώτα θύματα αυτού του ανελέητου διωγμού, τους Εβραίους, τους Μαρράνες 9 και τους Μορίσκους 10. Σκληρότερα απ όλους δοκιμάζονται οι Μαρράνες που αποτελούν το εκλεκτότερο και πιο καλλιεργημένο κομμάτι της τοπικής κοινωνίας. Το φαινόμενο του λεγόμενου Μαρρανισμού εμφανίστηκε όταν πολλοί Εβραίοι ασπάστηκαν τον καθολικισμό λόγω αφενός της πολιτικής του εξορισμού 7 Σεφαραδίμ ή Σεφαραδίτες ονομάζονται οι προερχόμενοι από την Ισπανία Εβραίοι. Sefarad ήταν η βιβλική ονομασία της Ισπανίας. 8 Reconquista είναι ο αγώνας των καθολικών Ισπανών ηγεμόνων για την ανακατάληψη της Ιβηρικής από τους Άραβες, οι οποίοι την είχαν καταλάβει από τις αρχές του 8 ου αιώνα. Ο αγώνας αυτός, αφού πέρασε από πολλές φάσεις, τερματίστηκε το 1492 με την πτώση του αραβικού βασιλείου της Γρανάδας (Ναρ, 1997β). 9 Εβραίοι στην καταγωγή που ασπάστηκαν τον καθολικισμό (κατ άλλους κρυπτοϊουδαίοι) για να γλιτώσουν από τους χριστιανικούς διωγμούς, συνέχισαν όμως να διατηρούν το ιουδαϊκό θρησκευτικό τελετουργικό και αρκετές παλιές τους λατρευτικές συνήθειες. 10 Εκχριστιανισμένοι Μαυριτανοί, πρώην μουσουλμάνοι. 18

19 και αφετέρου του έκδηλου λαϊκού αντισημιτισμού στην Ισπανία. Οι Μαρράνες έδειχναν και συμπεριφέρονταν ως πιστοί καθολικοί, διατηρούσαν όμως κρυφά την ιουδαϊκή τους πίστη. Αυτό δεν τους έσωσε από τους διωγμούς που οδήγησαν τους περισσότερους στην Πορτογαλία, απ όπου όμως θα εκδιωχθούν αργότερα και θα καταφύγουν στην Ιταλία, τη Βόρειο Αφρική και τις σημαντικότερες πόλεις της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας (Νεχαμά, ό.π., Veinstein, 1994). Στις 31 Μαρτίου 1492 εκδόθηκε το διάταγμα της Αλάμπρα που υποχρέωνε όσους Εβραίους δεν μεταστρέφονταν στον χριστιανισμό να εγκαταλείψουν την ισπανική επικράτεια μέσα σε διάστημα τεσσάρων μηνών, διαφορετικά τους περίμενε σκληρή τιμωρία. Στις 2 Αυγούστου του 1492, μια μέρα πριν την αναχώρηση του Χριστόφορου Κολόμβου για το ταξίδι της ανακάλυψης της αμερικανικής ηπείρου, όσοι Εβραίοι δεν ασπάστηκαν το χριστιανισμό αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους για να σωθούν. Υπολογίζεται πως βαπτίστηκαν καθολικοί, ενώ περίπου εγκατέλειψαν την Ιβηρική χερσόνησο για να γλιτώσουν από τις σφαγές. Η πλειονότητα λοιπόν επέλεξε τον δρόμο της εξορίας και ίδρυσε κοινότητες σε διάφορες περιοχές της Ευρώπης. Εγκατέλειψαν όλα τα αγαθά τους και τον τόπο τους με την ελπίδα ότι κάποτε θα επιστρέψουν, λέγεται δε, ότι πήραν μαζί τους τα κλειδιά των σπιτιών τους. Η άλλοτε ακμάζουσα εβραϊκή κοινότητα της Ιβηρικής περιφέρεται στους δρόμους της εξορίας αφημένη στην τύχη της, ταπεινωμένη και αποδυναμωμένη από τις κακουχίες, τις λεηλασίες και τα ναυάγια στις θάλασσες της Μεσογείου (Νεχαμά, ό.π.). Η απέλαση των Εβραίων από την Ισπανία αποτελεί κατά τον Mazower ένα στιγμιότυπο του αδυσώπητου αγώνα ισχύος ανάμεσα στο Ισλάμ και τον καθολικισμό, με σκοπό την επανένωση της διαιρεμένης μεγάλης Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Οι οθωμανικές αρχές εκμεταλλεύτηκαν τα αντιεβραϊκά μέτρα των καθολικών μοναρχών και καλωσόρισαν τους Εβραίους φυγάδες, οι οποίοι ήταν γνωστοί ως κάτοχοι αξιόλογων δεξιοτήτων. Ο Γάλλος πράκτορας De Nickoleau σημείωνε: «Οι Εβραίοι έχουν στους κόλπους τους εργάτες από τις πλέον εξέχουσες τέχνες και χειροτεχνίες, ιδίως τους Μαρράνος που πρόσφατα κηρύχθηκαν παράνομοι και διώχτηκαν από την Ισπανία και την Πορτογαλία, οι οποίοι, προς μεγάλη ζημία της χριστιανοσύνης, έμαθαν στους Τούρκους διάφορες εφευρέσεις, τέχνες και μηχανήματα του πολέμου, όπως να φτιάχνουν πυροβόλα, αρκεβούζια, μπαρούτι, βόλια κι άλλα πυρομαχικά. Επίσης ίδρυσαν εκεί τυπογραφεία, άγνωστα ως τότε σ εκείνους τους τόπους, όπου με ωραίους χαρακτήρες βγάζουν διάφορα βιβλία σε ποικίλες γλώσσες όπως την ελληνική, τη λατινική, την ιταλική, την ισπανική και την εβραϊκή γλώσσα, που τους είναι φυσική» (Mazower, ό.π.). 19

20 Ο αρχιραβίνος της Κωνσταντινούπολης Ελιγιά Καψάλη που είχε την εύνοια της οθωμανικής αυλής, έπεισε το σουλτάνο Βαγιαζίτ Β να τους δεχτεί στην επικράτειά του κι ο τελευταίος έδωσε εντολές στους κατά τόπους διοικητές να διευκολύνουν την εγκατάσταση των κυνηγημένων προσφύγων. Μάλιστα ένας χρονικογράφος της εποχής ο Εμμανουήλ Αμποάβ, γράφει πως ο σουλτάνος αμφέβαλε για τη σοφία του βασιλιά Φερδινάνδου που διώχνοντας τους εργατικούς και φιλοπρόοδους Εβραίους, φτώχυνε όπως χαρακτηριστικά λέει τον τόπο του (Ναρ, 1985). Η ανερχόμενη οθωμανική αυτοκρατορία έδειχνε πλούσια σε επιχειρηματικές ευκαιρίες και προσέλκυσε τους κατατρεγμένους Εβραίους. Απ την άλλη ο σουλτάνος είδε θετικά την προοπτική να εγκατασταθούν στην επικράτειά του άνθρωποι μορφωμένοι, με πολλές γνώσεις και ικανότητες που θα αναζωογονούσαν τις καθυστερημένες πολιτείες της επικράτειάς του. Επιδίωξη επίσης του σουλτάνου ήταν να συγκροτηθεί με την έλευση των Εβραίων, η μεσαία αστική τάξη συμπληρώνοντας το κενό αυτό στην πυραμίδα της οθωμανικής κοινωνίας, αφού οι Οθωμανοί ήταν κυρίως στρατιωτικοί και αξιωματούχοι και υπήρχε υστέρηση στον επιχειρηματικό τομέα. Έτσι θα αυξανόταν η παραγωγή, θα ενεργοποιούνταν οι συναλλαγές και θα πολλαπλασιάζονταν και θα διευρύνονταν ποικιλοτρόπως οι οικονομικές δραστηριότητες, με συνέπεια να εδραιωθεί η συνοχή και η πρόοδος της αυτοκρατορίας. Οι Οθωμανοί άλλωστε αυτόν τον καιρό είναι απασχολημένοι σε πολέμους και στις κατακτήσεις τους από το Κάιρο μέχρι την Αδριατική και την Περσία (Νεχαμά, ό.π.). Τον 16 ο αιώνα η Οθωμανική Αυτοκρατορία γίνεται η χώρα με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση Εβραίων στον κόσμο με κύρια σημεία κατοίκησης την Αδριανούπολη, το Βελιγράδι, την Προύσα, τα Γιάννενα, τη Χαλκίδα, τη Σόφια, τη Ρόδο, την Καβάλα, τη Σμύρνη, το Διδυμότειχο και φυσικά την Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη (Ευθυμίου, ό.π.). Οι νεοφερμένοι Ισπανοεβραίοι εξόριστοι δεν θεωρούνται υπόδουλοι, εφόσον εγκαταστάθηκαν στα εδάφη της οθωμανικής επικράτειας με τη θέλησή τους κι έτσι απολαμβάνουν το προνόμιο του «kendi gelen» που τους εξασφαλίζει ελευθερίες και δικαιώματα που δεν τα έχουν οι ρωμανιώτες ομόθρησκοί τους που θεωρούνται «sorgun» και υπόκεινται σε περιορισμούς και βαρύτερες φορολογίες (Ναρ, 1997β, σ. 206). Οι σουλτάνοι της Κωνσταντινούπολης παρείχαν στους Εβραίους της αυτοκρατορίας θρησκευτική ελευθερία, προσέφεραν διευκολύνσεις στην εγκατάστασή τους στα οθωμανικά εδάφη, τους εξαιρούσαν από αγγαρείες και απ τη στρατολόγηση των παιδιών τους στο σώμα των γενιτσάρων, θεωρώντας τους πάντως -όπως και τους Χριστιανούς- ως zimmi, δηλαδή πολίτες κατώτερους από τους μουσουλμάνους (Ευθυμίου, ό.π.). Εντούτοις η Πύλη εκτός απ το ότι εξασφάλιζε γι αυτούς την ελεύθερη άσκηση των θρησκευτικών τους καθηκόντων, εγγυόταν 20

21 την ασφάλεια και μια εσωτερική αυτονομία τους σε ζητήματα διοίκησης και απονομής δικαιοσύνης (Veinstein, ό.π.). Η γεωπολιτική θέση της Θεσσαλονίκης και το λιμάνι της, τράβηξαν λοιπόν χιλιάδες Sefardim που από το 1492 ως το1496 εγκαταστάθηκαν στην σχεδόν έρημη πόλη και κατοίκησαν στο κέντρο της όπου αφθονούσαν τα ακατοίκητα σπίτια, από τη θάλασσα ως την Εγνατία και από το Βαρδάρη ως τη σημερινή Διαγώνιο, δηλαδή στη βυζαντινή γειτονία του Γιάννη Μαύρου Κάλη όπως την προσδιορίζει ο Χεκίμογλου (Χεκίμογλου, ό.π.), διότι εκεί συνάντησαν τους λίγους εναπομείναντες Ρωμανιώτες που κατοικούσαν δίπλα στο παραθαλάσσιο τείχος της πόλης και γύρω από τη συναγωγή τους την Ez Ahaim, τους Ασκεναζίτες που είχαν ιδρύσει τη συναγωγή τους είκοσι χρόνια πριν την έλευση των Ισπανοεβραίων, και τους Ιταλιώτες οι οποίοι είχαν μαζευτεί γύρω από τη συνοικία των Ρωμανιωτών (Νεχαμά, ό.π.). Ο Νεχαμά θεωρεί πως οι Ασκεναζίτες σε σύγκριση με τους Σεφαραδίτες, είναι πλάσματα ενός άλλου κόσμου και μιας παρωχημένης εποχής, αφού είναι εχθρικοί προς κάθε μεταρρύθμιση και καινοτομία και δε μπορούν λόγω των θρησκευτικών και κοινωνικών τους αγκυλώσεων να συμβιβαστούν με το πνεύμα της εποχής. Λόγω του πολυετούς εγκλεισμού τους στα παλιά judengassen, 11 είναι καχεκτικοί και φιλάσθενοι. Η τάση τους για απομονωτισμό εξηγείται, αφού στις χώρες προέλευσής τους ζούσαν ντροπιασμένοι και προπηλακισμένοι από τους χριστιανούς, γίνονταν δε συχνά αντικείμενο περιφρόνησης εμπαιγμού και κακομεταχείρισης. Έμαθαν να ζουν καταπιεσμένοι και να καταπίνουν στωικά τις προσβολές, να περπατούν διστακτικά και φοβισμένα συνηθίζοντας το μίσος, το χλευασμό, τον πόνο και τη διαρκή ταπείνωση (Νεχαμά, ό.π.). Μετά το 1492, στις τρεις συναγωγές που ήδη είχε η πόλη, -των Ρωμανιωτών, των Ιταλιωτών και των Ασκεναζιτών- έρχονται να προστεθούν άλλες επτά, που χτίστηκαν από τους πρόσφυγες της Ιβηρικής με τη συγκατάθεση των Τούρκων. Η πρώτη που χτίστηκε ήταν η Guerouch Sepharad (Φυγή από την Ισπανία). Σ αυτήν μαζεύονταν Ισπανοεβραίοι από την Καστίλη, τη Μαγιόρκα, την Καταλονία και την Αραγονία. Οργανώθηκαν σε αυτόνομες κοινότητες ανάλογα με την καταγωγή τους, με επίκεντρο τη συναγωγή. Οι Ισπανοεβραίοι 11 Judengassen ονομάζονταν οι δρόμοι όπου υποχρεώθηκαν να κατοικούν οι Εβραίοι κυρίως στις πόλεις της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης. Η πρώτη Judengassen θεσπίστηκε με απόφαση του δημοτικού συμβουλίου της πόλης της Φραγκφούρτης το 1460 κι αφού περιτειχίστηκε, οι τρεις είσοδοί της φυλάσσονταν από φύλακες του δήμου. Η χρήση της λέξης γκέτο ξεκίνησε από τη Βενετία το 1516 όταν η τοπική εξουσία υποχρέωσε τους Εβραίους κατοίκους της πόλης να μετακομίσουν και να ζήσουν σε συγκεκριμένη οροθετημένη περιοχή. Η υποχρεωτική διαμονή των Εβραίων στα Judengassen, ήταν μέρος ενός πλέγματος απαγορεύσεων και περιορισμών που τους είχαν κατά καιρούς επιβληθεί (απαγόρευση κυκλοφορίας τις ημέρες του Πάσχα, υποχρεωτική κυκλοφορία με καπελάκι ή άλλα εμφανή διακριτικά, απαγόρευση αγοράς οικοπέδων και χωραφιών, μεγαλύτερη φορολογία, υποχρεωτική χριστιανική κατήχηση κ.ά.). 21

22 μέχρι το τέλος του 17 ου αι. θα ιδρύσουν άλλες έξι συναγωγές (Αραγόν, Καστίλια, Μαγιόρ, Καταλάν Γιασάν, Καταλάν Χαδάς, Μαγιόρ Σενί), ενώ οι προερχόμενοι από την Πορτογαλία θα ιδρύσουν πέντε (Λισμπόν Γιασάν, Πορτουγκάλ, Εβόρα, Λισμπόν Χαδάς, Γιαχιά). Οι Ιταλιώτες με τη σειρά τους θα ιδρύσουν άλλες οχτώ (Ισμαέλ, Πούλια, Ετρούσκ, Νεβέ Σαλώμ, Οτράντο, Κιάνα, Νεβέ Σεδέκ, Αρ Γκαβόα). Οι ονομασίες των συναγωγών προδίδουν τον τόπο προέλευσης της κάθε εβραϊκής ομάδας. Εκτός από τις συναγωγές διάσπαρτα ήταν στη Θεσσαλονίκη δεκάδες ιδιωτικά και κοινοτικά προσευχητάρια (midrasim) (Ναρ, 1985, σ. 42). Λίγα χρόνια μετά το μαζικό εκπατρισμό των Σεφαραδιτών, ο βασιλιάς της Πορτογαλίας Εμμανουήλ μιμούμενος τον Φερδινάνδο, θα εκδιώξει το 1497 όσους Εβραίους δεν ασπαστούν το χριστιανισμό. Μέχρι το 1636 οι Μαρράνες που ασπάστηκαν το χριστιανισμό κατά το μεγάλο διωγμό και κατέφυγαν στην Πορτογαλία, θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν βιαίως τη χώρα, θύματα της ιδεολογίας περί της καθαρότητας του αίματος (limpieza de sangre) (Ναρ, 1997β). Από τα μέσα του 16 ου μέχρι τα μέσα του 17 ου αι. η Θεσσαλονίκη υποδέχεται διαρκώς νέα κύματα Εβραίων προσφύγων από την Προβηγκία, την Κεντρική Ευρώπη και τη Βόρειο Αφρική. «Μέχρι το τέλος του 17 ου αι. ήταν σπάνιο να φτάσει καράβι στη Θεσσαλονίκη δίχως ν αφήσει μερικούς Εβραίους» γράφει ο P. Risal 12 (Νεχαμά, 1997). Οι Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη στεριώνουν, προοδεύουν και εξελίσσονται στην πιο ισχυρή οικονομικά κοινότητα της πόλης. Η Θεσσαλονίκη ασκεί ακαταμάχητη έλξη στα πιο παραγωγικά και μορφωμένα στρώματα των φυγάδων και συχνά γίνεται ορμητήριο για Μαρράνους, Ασκεναζίτες και Σεφαραδίτες που μετά από μια σύντομη παραμονή τους, διασκορπίζονται και κατακλύζουν τις Βαλκανικές πόλεις αναζητώντας νέες επαγγελματικές ευκαιρίες (Ναρ, 1992). Μια αποστολή της εβραϊκής παροικίας της Θεσσαλονίκης με επικεφαλής τον Μωυσή Αλμονσίνο στην Κωνσταντινούπολη συναντά τον Σουλτάνο και επικυρώνει με σουλτανικό διάταγμα τα κεκτημένα προνόμια που είχαν χορηγηθεί στους Εβραίους υπηκόους από τον Σουλεϊμάν το Μεγαλοπρεπή, αλλά είχαν καταστραφεί στην πυρκαγιά του Η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης 13 αναγνωρίζεται πλέον επίσημα ως «Musellimlik», δηλαδή ως μια αυτόνομη διοικητικά οντότητα που υπάγεται απ ευθείας στην Υψηλή Πύλη (Ναρ, ό.π.). Επιπλέον μπορεί να προμηθεύεται τις πρώτες ύλες σε τιμές χαμηλότερες της ελεύθερης αγοράς και να έχει πλήρη ελευθερία στη διακίνηση εμπορευμάτων και αγαθών (Μοσκώφ, 1978). Η αναγνώριση της εβραϊκής κοινότητας ως Musellimlik της προσφέρει 12 Λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Josef Nehama. Ως Risal έγραψε το έργο «La ville convoitee Salonique» (Θεσσαλονίκη η περιπόθητη πόλη) το Εφεξής ΙΚΘ. 22

23 πολλά προνόμια ως προς την παράδοση του κεφαλικού φόρου σε είδος (ειδικά σε υφάσματα για την κατασκευή των στολών του σώματος των γενιτσάρων), γεγονός που ευνοεί τον οργανωτικό και οικονομικό συντονισμό των κοινοτήτων που γρήγορα εξελίσσονται σε κέντρα παραγωγής υφασμάτων (Μόλχο, 2001). Το 17 ο αι. όμως η εβραϊκή κοινότητα θα ακολουθήσει στην παρακμή, τη μοίρα της πόλης. Οι επιδημίες, οι πυρκαγιές, η εμπλοκή της οθωμανικής αυτοκρατορίας σε μια σειρά από καταστροφικούς πολέμους οδηγούν την πόλη και τους Εβραίους κατοίκους της σε μαρασμό. Τα σημάδια της παρακμής είχαν γίνει ορατά ήδη από το 1580 όταν η Βενετία έχασε την ισχύ της στο διεθνές εμπόριο συμπαρασύροντας και την εβραϊκή κοινότητα Θεσσαλονίκης που ήταν στενά δεμένη μαζί της οικονομικά (Βακαλόπουλος, 1983). Ο οικονομικός μαρασμός, η επιδημία πανούκλας το 1619 και η καταστροφική πυρκαγιά του 1623 ανάγκασαν σε φυγή πολλούς Εβραίους, κυρίως Ιταλιώτες αριστοκράτες, που αναζήτησαν ασφαλέστερο καταφύγιο στο Λιβόρνο και στη Γένοβα (Παπάζογλου, 1994, σ. 37). Η οικονομική και πολιτιστική άνοδος ανακόπτεται και αυτό έχει ως επακόλουθο την καταφυγή πολλών Εβραίων της πόλης στον αποκρυφισμό και τη μελέτη της μυστικιστικής «Καββάλα». «Βιβλίο τους, πολύ περισσότερο από την Διαθήκη γίνεται -ιδίως μετά την έλευση των Πορτογάλων Μαράνος- η Ζοχάρ, το βιβλίο της μετάληψης του θνητού με το άχρονο, με το θείο» (Μοσκώφ, ό.π., σ. 137). Μέσα σ αυτό το ζοφερό τοπίο της προσκόλλησης στον «καββαλισμό» και της οικονομικής εξαθλίωσης του εβραϊκού πληθυσμού, εγκαθίσταται το 1655 στη Θεσσαλονίκη ένας αμφιλεγόμενος ιεροκήρυκας από τη Σμύρνη με μεσσιανικές αντιλήψεις, ο Σαμπετάι Σεβί (Sabbethai Svi). Ο Σεβί εμφανίστηκε στους Εβραίους πιστούς της πόλης ως ο νέος μεσσίας, «ο βασιλεύς των βασιλέων», κι εκμεταλλευόμενος την μυστικιστική τάση του εβραϊκού στοιχείου σαγήνευσε τα πλήθη με τις ρητορικές του ικανότητες. Η πόλη βυθίστηκε στο σκοτάδι της μεσσιανικής παραφροσύνης και ελάχιστοι ραβίνοι και πιστοί κατάφεραν να αντισταθούν. Οι οθωμανικές αρχές θορυβημένες από την απήχηση του κηρύγματος του ψευτομεσσία και με το ενδεχόμενο να διασαλευτεί η τάξη στο εβραϊκό miliet, τον συνέλαβαν το 1666 και τον απείλησαν να τον εκτελέσουν αν δεν ασπαζόταν τον μουσουλμανισμό (Νεχαμά, ό.π., Ναρ, ό.π.). Στον εξισλαμισμό του τον ακολούθησαν χιλιάδες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και μάλιστα όπως λέει ο Μοσκώφ, «ό,τι πνευματικώτερο διαθέτει η ισραηλιτική κοινότητα της Θεσσαλονίκης που από τις τάξεις του θα γεννηθεί στον οθωμανικό χώρο το τεκτονικό κίνημα και ο εκμοντερνιστικός νεοτουρκισμός» (Μοσκώφ, ό.π., σ. 138). Ήταν τόσο μεγάλη η επιρροή του Σεβί ώστε να παρασύρει πλήθος προσήλυτων 23

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΙΟΝΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Θεσσαλονίκη αποτελούσε και αποτελεί «σταυροδρόμι» πολιτισμών Ένα μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού της αποτελούνταν από τους Εβραίους: ΕΤΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ: ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ ΕΒΡΑΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» 1 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΕΒΡΑΙΚΟΙ ΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΡΑΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΟΙ ΣΧΟΛΕΣ «ΓΚΑΤΕΝΙΟ» ΚΑΙ «ΤΑΛΜΟΥΝΤ ΤΟΡΑ ΧΑΓΚΑΔΟΛ» ΩΣ ΧΩΡΟΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

ΒΟΓΛΗΣ ΠΟΛΥΜΕΡΗΣ. Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Βιογραφικό σημείωμα Ο Πολυμέρης Βόγλης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1964. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και εκπόνησε τη διατριβή του στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»;

Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Τι σημαίνει ο όρος «βυζαντινόν»; Ο όρος«βυζαντινόν» αναφέρεται στο Μεσαιωνικό κράτος που εδιοικείτο από την Κωνσταντινούπολη, τη μεγάλη πόλη των ακτών του Βοσπόρου. Οι ιστορικοί χρησιμοποιούν τον όρο αυτόν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας:

Ιουδαϊσµός. α) Παρουσίαση θρησκείας: Ιουδαϊσµός α) Παρουσίαση θρησκείας: Ο Ιουδαϊσµός είναι η παραδοσιακή θρησκεία των Εβραίων. Σύµφωνα µε τον ορθόδοξο Ιουδαϊσµό και τους βαθιά θρησκευόµενους Εβραίους, ο βιβλικός πατριάρχης Αβραάµ ήταν ο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα.

Πολύ γρήγορα, η Σεφαραδίτικη δη μιουρ γικότητα στην Θεσσαλονίκη έφθασε στην ακμή της τον 16ο αιώνα. M TH Ο Ι εβραιοι Ïé Åâñáßïé τησ θε ôç Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσ σαλο νίκης ιδρύθηκε για να τιμήσει την πλούσια και δημιου ρ γική Σεφαραδίτικη κλη ρο νομιά του πολιτισμού που αναπτύχθηκε στην πόλη αυτή μετά

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου

Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Ιστορία ΣΤ' Δημοτικού Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου Βιβλίο μαθητή ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ιωάννης Κολιόπουλος Ομότιμος Καθηγητής Ιάκωβος Μιχαηλίδης Επίκουρος Καθηγητής, ΑΠΘ Αθανάσιος Καλλιανιώτης Σχολικός

Διαβάστε περισσότερα

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924

Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Γ. ΕΡΓΑΣΙΕΣ - ΑΣΚΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Η Ελλάδα από το 1914 ως το 1924 Με βάση τα στοιχεία που παρέχει το κεφάλαιο ΚΒ του σχολικού σας βιβλίου (σσ. 73-119) να συντάξετε έναν χρονολογικό πίνακα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΔΙΑΛΕΞΗ ΕΒΔΟΜΗ Η ΠΡΩΙΜΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 1. Εισαγωγή - Η πιο παραμελημένη περίοδος της ιστορίας της Ελληνικής είναι η μεσαιωνική. Για λόγους καθαρά ιδεολογικούς και πολιτικούς, το

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΕΦ. 4. ΟΙ ΑΡΑΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ α. η αραβική εξάπλωση με την καθοδήγηση των δύο πρώτων χαλιφών οι Άραβες εισέβαλαν και κατέκτησαν σε σύντομο χρονικό διάστημα τις πλούσιες χώρες της Εγγύς

Διαβάστε περισσότερα

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις

7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ. αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις 7ος αι. 610 641 8 ος αι. ΗΡΑΚΛΕΙΟΣ αποφασιστικοί αγώνες και μεταρρυθμίσεις πώς διαχειρίστηκε ο Ηράκλειος τόσο τους κινδύνους που απειλούσαν τα σύνορα του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους όσο και τα σοβαρά προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας.

3. Να αναλύσετε τον τρόπο µε τον οποίο η στωική φιλοσοφία και ο νεοπλατωνισµός επηρέασαν τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. 2.2.2. Η Ανατολική Λεκάνη της Μεσογείου κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Το Ελληνικό Πνεύµα κατά τους τρεις πρώτους µ.χ. αιώνες - Η Παλαιοχριστιανική τέχνης - Μια Τέχνη Ελληνική Eρωτήσεις ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών ΝΕΟΤΕΡΗ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ Ενότητα 1: Οι διωγμοί στην Ανατολική Θράκη Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ 1 Η ΕΛΛΗΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΑΜΑΝΕ Ο Σμυρναϊκός Μανές ή αλλιώς Μανέρως. Κατά τους Αρχαίους συγγραφείς ο Μανέρως ήταν θλιβερός ήχος και τον ονομάζανε Μανέρω ή Λίναιος θρήνος διότι κατά τα λεγόμενα με τον ήχο αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους)

ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) ΕΝΤΑΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ (Ε.Χαραλάμπους) Όνομα Παιδιού: Ναταλία Ασιήκαλη ΤΙΤΛΟΣ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ: Πως οι παράγοντες υλικό, μήκος και πάχος υλικού επηρεάζουν την αντίσταση και κατ επέκταση την ένταση του ρεύματος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές:

ΤΑΞΗ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ-Βουλευτές: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣΚΑΙΟΙΠΕΡΙΑΥΤΟΝ ΣΥΓΚΛΗΤΙΚΟΙKAI BOYΛΕΥΤΕΣ (HONESTIORES ΕΝΤΙΜΟΤΑΤΟΙ) - ΣΤΡΑΤΟΣ- ΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Αυτοκράτορας: H ανάρρηση στο θρόνο χάρη στο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο)

Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Εβραϊκές Ταυτότητες (Προπτυχιακό Σεμινάριο) Μάθημα 5: Αντισημιτισμός και εθνικισμός μέσα στο ελληνικό έθνοςκράτος. Η Θεσσαλονίκη ως περίπτωση μελέτης ΙΙ: Συζήτηση για την 1η γραπτή εργασία Βασιλική Γιακουμάκη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο

Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο. Κεφάλαιο Πρώτο Σκούρτου, Ε. (2011). Η Διγλωσσία στο Σχολείο. Αθήνα: Gutenberg. Γλώσσες και Διγλωσσία στον Κόσμο Κεφάλαιο Πρώτο Η διγλωσσία / πολυγλωσσία είναι ένα παλιό φαινόμενο. Πάει χέρι με χέρι με τις μετακινήσεις

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ

«ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ «ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ» ΟΜΑΔΑ: ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΜΑ: ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ Η τέχνη είναι ο αγωγός του ωφέλιμου για τον άνθρωπο. Υπηρετεί την αλήθεια, για αυτό και δεν μπορεί να ωραιοποιεί τη χυδαιότητα του πολέμου, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1

33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 ΕΝΑ ΓΟΗΤΕΥΤΙΚΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΧΡΟΝΙΑ, ΓΕΜΑΤΟ ΕΚΠΛΗΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΛΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ. 33 Ο ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΣΥΛΟ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΤΜΗΜΑ Ε2 2013-2014 1 Εικόνα 1 Εικόνα 2 Ρωμαϊκές λεγεώνες

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Ἱστορίης Ἐπίσκεψις Μάθημα: Βυζαντινή Ιστορία ιδάσκουσα: Ειρήνη Χρήστου Ειρήνη Χρήστου Βυζαντινή Ιστορία Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας

Ναζισµός. Περιλαµβάνει έντονα στοιχεία: Ρατσισµού Αντισηµιτισµού (=κατά των Εβραίων) Δικτατορίας Ναζισµός Ο Β' Παγκόσµιος Πόλεµος είχε ως αποτέλεσµα την εµφάνιση µιας πολιτικής ιδεολογίας που εφαρµόστηκε στην Γερµανία, αλλά και σε κάποιες άλλες χώρες και ονοµάστηκε Ναζισµός ή Γερµανικός εθνικοσοσιαλισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΣΤΟΡΙΑ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Απαραίτητη προϋπόθεση για την κατανόηση του μαθήματος είναι η διδασκαλία της ύλης χωρίς χάσματα και ασυνέχειες. Η αποσπασματικότητα δεν επιτρέπει στους μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού

Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ιστορία του Αραβοϊσλαμικού Πολιτισμού Ενότητα 3: Ιστορική Ανασκόπηση των Ισλαμικών Αυτοκρατοριών Δημήτριος Σταματόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015

ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ Α1 α. σχολικό βιβλίο σελίδα 77 «Οι ορεινοί των πλοιοκτητών» β. σχολικό βιβλίο σελίδα 157 «Για τη στέγαση των προσφύγων τηρήθηκε (αυτεπιστασία)»

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό»

Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό» Ομιλία στο ΠΕΣΥ 29 Οκτωβρίου 2015, με θέμα «Προσφυγικό Μεταναστευτικό» Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, Τα γεγονότα που εκτυλίσσονται τούτες τις ημέρες μπροστά στα μάτια μας, με τη θάλασσα της Μεσογείου να

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των

σοβαρές αντιδράσεις, ιδιαίτερα στις ευρωπαϊκές επαρχίες, λόγω των ΚΕΦ. 5. Η ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑ (726 843) πρωτεργάτες: Λέων Γ, Κωνσταντίνος Ε (Ίσαυροι) ιδεολογική βάση: ανεικονικές αντιλήψεις κατοίκων Ανατολικών επαρχιών επιχείρημα: η απεικόνιση του θείου δε συμβιβάζεται με

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (διαγώνισμα 1) ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α.1.1.α Το Νοέμβριο του 1919 υπογράφηκε η συνθήκη του Νεϊγύ.πριν από την υπογραφή της συνθήκης) σελ 140 σχ.βιβλ. Β. Κατά

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία

ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Σ Η Χάρτα Διασυνδέσεις ΒιΒλιογραφία Η Χάρτα ο ΡΗΓΑΧ Φ^ΑΙ Χ Εκείνη την εποχή η περιοχή που καλύπτει τη σημερινή Ελλάδα ήταν τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρήγας σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη, έμαθε γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά και

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 1: Εισαγωγή στις έννοιες και τα εγχειρίδια της βυζαντινής φιλολογίας. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Mια πρώτη επαφή με τη Βυζαντινή Φιλολογία.

Διαβάστε περισσότερα

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά

Νότια Ευρώπη. Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός. Ελληνικά Νότια Ευρώπη Οικονομική Κρίση: Αγροτικές/αστικές ανισότητες, περιφερειακή σύγκλιση, φτώχεια και κοινωνικός αποκλεισμός Η πρόσφατη οικονομική κρίση επηρέασε εκατομμύρια Ευρωπαίων πολιτών με πολλούς να χάνουν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής βασικό φαινόμενο που διακρίνει κάθε ζωντανό οργανισμό, είναι η κίνηση Ο βιολογικός αγώνας του ανθρώπου και μέσα από τη

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ

ΗΜΕΡΗΣΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΛΥΚΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΟΣ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ----- ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Ταχ. Δ/νση: ΤΜΗΜΑ Ανδρέα Παπανδρέου Α 37 Τ.Κ. Πόλη: 15180

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ"*-*

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ Κ*ΑΤοΡ1Α. Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ*Κ*ΑΤοΡ1Α. Η 3υζαντινή εποχή Γ* - * **-^ Διασυνδέσεις. ΒιΒλιογραφία Τ Τ*-* Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤΚΑΤοΡ1Α Η 3υζαντινή εποχή Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΑΥΤ ΚΑΤοΡ1Α Κωνσταντινούπολη, Μ' ένα λεωφορείο τριγυρνάμε όλοι μέσα στην πόλη, σελ. 59-63. Βυζαντινή αυτοκρατορία, Εμπορικοί δρόμοι, σελ 34 Μύθοι και

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΥΡΙΩΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ ΚΩΣΤΑΛΕΞΙ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτου Πανταζή - Εισαγωγη: Μέσα στην περιοχή του χωριού µας, όπου

Διαβάστε περισσότερα

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ

Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ -ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΠΙΣΤΗ ΚΑΙ ΛΑΤΡΕΙΑ Δ.Ε. 13: «Τι μπορεί να μάθει ο άνθρωπος για το Θεό. Προσέγγιση της γιορτής της Μεταμόρφωσης» (σελίδες εγχειριδίου 69-76) Δ.Ε. 19: «Η μνήμη των Αγίων, αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 3: Βυζαντινή Επιστολογραφία: είδη - χαρακτηριστικά. Συνέσιος ο Κυρηναίος: Βίος και Έργο Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα έρθουν

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά

Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία. Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά Νέοι τόποι Περιπέτεια Φύση Παράδοση Ιστορία Πολιτισμός Ζωή Μνημεία Ασφάλεια Χαρά 1 2 Η Εγνατία Οδός δίνει άλλες διαστάσεις και ευκαιρίες στην επισκεψιμότητα. Η δυνατότητα του επισκέπτη να διασχίσει όλη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη

α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων μετάλλων στην Ευρώπη Σελ. 122 3. Οι ανακαλύψεις α. Προς αναζήτηση νέων δρόμων Η αναζήτηση νέων δρόμων είναι αναγκαία εξαιτίας : της τουρκικής κατάκτησης που είχε διακόψει την επικοινωνία Ευρώπης Ασίας της έλλειψης πολύτιμων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι

Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης. Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Τα Αίτια και οι Επιπτώσεις της Διεθνούς Μετανάστευσης Πραγματικοί Μισθοί, Παγκόσμια Παραγωγή, Ωφελημένοι και Ζημιωμένοι Η Παγκόσµια Μετανάστευση Το 2010, 214 εκατομμύρια άνθρωποι ήταν μετανάστες, κατοικούσαν

Διαβάστε περισσότερα

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12)

1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16) Βαθ. 1,0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12) ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΤΑΞΗ: Β ΤΕΤΡΑΜΗΝΟ Α ΟΜΑΔΑ: 1 1. Ποιος μαθητής πήγε στους Αρχιερείς; Τι του έδωσαν; (Μτ 26,14-16),0 2. Πόσες μέρες έμεινε στην έρημο; (Μκ 1,12),0 3. Ποιοι είναι οι μαθητές του

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη

Συνεχιζόμενη εκπαίδευση και δια βίου μάθηση στην Ε.Ε: θεώρηση των θεσμών και των πρακτικών στις χώρες μέλη ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠANEΠΙΣΤΗMIO ΘEΣΣΑΛΟNIKHΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ TOMEAΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Γ. Κ. Ζαρίφης (208θ, ΠκΦ, τηλ: 2310997893, e mail: gzarifis@edlit.auth.gr) Π 1810

Διαβάστε περισσότερα

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843)

Ευρύκλεια Κολέζα ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΠΟ ΤΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΥ ΩΣ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΚΑΙ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΟΥ ΒΕΡΝΤΕΝ (565-843) μεγάλες εδαφικές απώλειες ενίσχυση ελληνικότητας νέοι θεσμοί πλαίσιο μέσα στο οποίον το Βυζάντιο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: «ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ». Φοιτητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο

Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία. Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο Γιάννης Αλήθειας «Ελεύθερη Ελληνική Πολιτεία Ο Αθηναίος του Χθες Ο Ελεύθερος Έλληνας του Αύριο» Α Έκδοση : Ιούνιος 2010 σελ.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ

2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ 2. Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ (610-641). ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΙΣ Συμπλήρωση κενών Να συμπληρώσετε τα κενά του αποσπάσματος, βάζοντας στην κατάλληλη θέση μία από τις ακόλουθες λέξεις (τρεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος

Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της. Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Η Ίδρυση της Ρώμης και η οργάνωσή της Επιμέλεια Δ. Πετρουγάκη, φιλόλογος Εκδοχές ίδρυσης Σύμφωνα με την παράδοση από τον Ρωμύλο, γιο του Αινεία (γύρω στο 735 π.x.) Σύμφωνα με την αρχαιολογική έρευνα στη

Διαβάστε περισσότερα

ISBN 978-960-484-159-2

ISBN 978-960-484-159-2 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑ Ο Μέγας Αλέξανδρος Κείμενο: Φίλιππος Μανδηλαράς Επιμέλεια κειμένου: Ράνια Ζωίδη Εικονογράφηση: Ναταλία Καπατσούλια Διόρθωση: Αντωνία Κιλεσσοπούλου 2010, Εκδόσεις Κυριάκος Παπαδόπουλος

Διαβάστε περισσότερα