Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο"

Transcript

1 Μια μεταβυζαντινή εικόνα με παράσταση του αγίου Δημητρίου στο Βυζαντινό Μουσείο Μαίρη ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Δελτίον XAE 13 ( ), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Μαρίνου Καλλιγά ( ) Σελ ΑΘΗΝΑ 1988

2 ΜΙΑ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΜΕ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* 11 εικόνα του αγίου Δημητρίου (Είκ. 1) προέρχεται άπό τό ναό της 'Υπαπαντής 1 στη Θεσσαλονίκη. "Εχει αριθμό ευρετηρίου ΒΜ 1916 καί ταξινομήσεως 143. Κατέχει τό αριστερό μετακιόνιο διάστημα γιά τίς δεσποτικές εικόνες στό μεταβυζαντινό εικονοστάσιο πού εκτίθεται στή Νέα Αίθουσα τοΰ Βυζαντινού Μουσείου 2. 'Αποτελείται άπό μιά σανίδα μέ διαστάσεις 95x69 εκ. Τό αύτόξυλο πλαίσιο έχει ανάγλυφη επιχρυσωμένη φυτική διακόσμηση. 'Επάνω σέ δίχρωμο κάμπο, χρυσό στό επάνω τμήμα τής εικόνας καί βαθυγάλαζο κάτω, εικονίζεται έως λίγο κάτω άπό τή μέση καί μετωπικός ό άγιος Δημήτριος. Μέ τό δεξί χέρι κρατεί δόρυ καί μέ τό αριστερό τή χρυσή λαβή του ξίφους του μαζί μέ τήν κόκκινη θήκη του. Φέρει κόκκινο χειριδωτό χιτώνα, μεταλλικό καστανόφαιο θώρακα μέ πλέγμα άπό μικρούς ρόμβους, πού τίς τέσσερις κορυφές τους στολίζουν μαργαριτάρια, καί πλούσια καστανοκόκκινη χλαμύδα μέ πτυχές σέ έντονο πράσινο χρώμα, ή οποία δένεται μπροστά στό στήθος μέ μεγάλο κόμβο. Τίς δύο καστανοκόκκινες ταινίες του θώρακα, πού διασταυρώνονται στό στήθος, διακοσμεί ένα σχηματοποιημένο φυλλωτό θέμα σέ χρώματα πορτοκαλί, γκριζογάλαζο καί λευκό, ενώ στό σημείο πού αυτές τέμνονται υπάρχει ένα μικρό στρογγυλό επίχρυσο μετάλλιο μέ ανάγλυφη τή μορφή τοΰ Χριστού 'Εμμανουήλ. Τό ζωγραφιστό πλατύ πλαίσιο τοΰ μεταλλίου μέ φυλλωτά μοτίβα έχει τά χρώματα των ταινιών τοΰ θώρακα. Οί πτέρυγες, πού καλύπτουν σέ τρεις σειρές τό δεξιό βραχίονα τοΰ αγίου, αποδίδονται μέ σκοΰρο καφέ χρώμα στή μεσαία σειρά καί μέ άτονο ρόδινο στίς δύο άλλες καί φωτίζονται μέ χρυσές ανταύγειες. Μαργαριτάρια στολίζουν τίς άκρες τους. Μέ άτονο ρόδινο χρώμα καί πυκνές χρυσές ανταύγειες αποδίδονται καί οί όρθιες πτέρυγες τοΰ θώρακα γύρω άπό τό λαιμό, ένώ τήν ταινία πού τίς ενώνει στή βάση τους φωτίζουν χρυσές ανταύγειες καί στολίζουν πολύτιμα πετράδια. 'Από τους ώμους τοΰ αγίου κρέμονται τό κράνος καί μικρή στρογγυλή ασπίδα (Είκ. 2-3). Τό κράνος, σέ γκριζογάλαζο χρώμα, διακοσμείται μέ όμοιόχρωμη μάσκα, ένώ οί υπόλοιπες λεπτομέρειες, όπως οί ταινίες καί τό καλυκόμορφο κόσμημα τής κορυφής τοΰ κράνους, δηλώνονται μέ άτονο ρόδινο χρώμα καί φωτίζονται μέ χρυσές ανταύγειες. Τό κράνος εσωτερικά φέρει επένδυση μέ κεντημένο κόκκινο μεταξωτό ύφασμα (Είκ. 2). Ή μικρή στρογγυλή ασπίδα άπό τό άλλο μέρος σχεδιάζεται στίς λεπτομέρειες της μέ καστανοκόκκινο χρώμα. 'Ομόκεντροι κύκλοι διαιροΰν τήν επιφάνεια της σέ τρεις ζώνες. ' Η εξωτερική ζώνη διακοσμείται μέ ένα σχηματοποιημένο τρίλοβο κόσμημα πού σχεδιάζεται μέ καστανοκόκκινη γραμμή επάνω σέ άτονο ρόδινο κάμπο καί φωτίζεται μέ πυκνές χρυσές ανταύγειες. ' Η μεσαία ζώνη φέρει λεπτά άνθικά κοσμήματα σέ χρώματα γκριζογάλαζο καί λευκό επάνω σέ καστανοκόκκινο κάμπο. Τό κεντρικό τμήμα τής ασπίδας κατέχει μιά ανθρώπινη μάσκα σέ καστανοκόκκινο χρώμα μέ τά φωτισμένα σημεία σέ γκριζογάλαζο χρώμα (Είκ. 3). Τά δύο αυτά εξαρτήματα τής πολεμικής ενδυμασίας τοΰ αγίου Δημητρίου, κατάμεστα άπό κοσμήματα, δίνουν τήν εντύπωση πολύτιμων έργων τέχνης καί προ- * Ευχαριστώ θερμά τήν κ. Μυρτάλη Άχειμάστου-Ποταμιάνου, διευθύντρια τοΰ Βυζαντινού Μουσείου, γιά τήν άδεια δημοσίευσης τής εικόνας καί τήν προθυμία της νά συζητήσει μαζί μου ορισμένα προβλήματα τής εικόνας. 'Επίσης, ευχαριστώ θερμά τήν καθηγήτρια κ. Ντούλα Μουρίκη ή οποία είχε τήν καλοσύνη νά διαβάσει τή μελέτη καί νά κάμει χρήσιμες υποδείξεις. Τέλος, ευχαριστώ ιδιαίτερα τήν κ. Χρυσάνθη Μπαλτογιάννη, επιμελήτρια τοΰ Βυζαντινού Μουσείου, ή οποία ευγενώς μού παραχώρησε τή μελέτη τής εικόνας καί διευκόλυνε τήν εργασία μου μέ χρήσιμες πληροφορίες. 1. Στην εκκλησία τής ' Υπαπαντής υπήρχε ασημένιο κιβωτίδιο όπου φυλάσσονταν μέσα σέ φιαλίδιο μύρο τού αγίου Δημητρίου, κομμάτια άπό τό δέρμα του καί τό γαλάζιο χιτώνα του καθώς καί όστούν μέ δαχτυλίδι, όπου παλαιότερα διαβάζονταν τά γράμματα NCT (Νέστωρ), Ν. Π. Παπαγεωργίου, 'Αρχαίαείκώντούμεγαλομάρτυρος αγίου Δημητρίου τού πολιούχου Θεσσαλονίκης έπί έλεφαντοστέου, ΒΖ 1 (1892), σ Βλ. Γ. Α. Σωτηρίου, 'Οδηγός τοΰ Βυζαντινού Μουσείου, 'Αθήναι 1956, σ. 30, είκ. 5, Τά ' Ελληνικά Μουσεία, ' Εκδοτική ' Αθηνών, 'Αθήναι 1974, σ. 352, είκ

3 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ i fi ι* 1 î K t W " ίτ!»'"* ì» ' X.-" Ä f '!*»»γ, Α <5< Είκτ. /. Ή εικόνα τον αγίου Δημητρίου αριθ. ΒΜ 1916 του Βυζαντινού Μουσείου 114

4 ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Είκ. Είκ. Ή ασπίδα του αγίου Δημητρίου, λεπτομέρεια σελκύουν την προσοχή τοϋ θεατή. Τό κεφάλι του αγίου στολίζει διάδημα καί πλαισιώνει ανάγλυφος επιχρυσωμένος φωτοστέφανος μέ άνθικά κοσμήματα. Στό επάνω τμήμα τής εικόνας υπάρχει επιγραφή μέ κόκκινα κεφαλαία: Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. Τό σώμα του αγίου Δημητρίου είναι υπέρμετρα λεπτό κάτω άπό τό βαρύ θώρακα, καί τό κεφάλι του, σχετικά μικρό, στηρίζεται σέ υψηλό λαιμό. Τό πρόσωπο έχει τέλειο ωοειδές σχήμα, ή μύτη είναι μακριά καί λεπτή, τά μάτια σχετικά μεγάλα, τό στόμα μικρό μέ σαρκώδη χείλη. Τά μαλλιά αποδίδονται μέ μικρούς βοστρύχους σέ κανονική διάταξη, έτσι ώστε ή κόμη νά φαίνεται εξαιρετικά φροντισμένη. Ή εναλλαγή τών σκιερών καί φωτεινών επιφανειών στό πλάσιμο του προσώπου είναι απότομη καί σκληρή, άλλα τούτο οφείλεται στό ότι έχουν χαθεί οί ενδιάμεσοι τόνοι. Η εικόνα, πού διατηρείται σέ πολύ καλή κατάσταση, είχε δεχθεί έπιζωγράφηση. Ό καθαρισμός της έγινε τό 1969 άπό τή ζωγράφο-συντηρήτρια του Βυζαντινού Μουσείου κ. Αικατερίνη Σταμέλου καί έδειξε περιορισμένης εκτάσεως φθορά τού ζωγραφικού επιχρίσματος έως τήν επιφάνεια τού λινού υφάσματος, στον της Είκ. 2. Τό κράνος του αγίου Δημητρίου, λεπτομέρεια Είκ. Ι καρπό τού δεξιού χεριού, στό μανδύα καί τό θώρακα, καθώς καί στό ανάγλυφο πλαίσιο, ιδιαίτερα στό κάτω τμήμα του (Είκ. 1). Νέα συντήρηση τού έργου έγινε τό 1981 άπό τή ζωγράφο-συντηρήτρια τού Βυζαντινού Μουσείου κ. Αλίκη Σημαντώνη. Ο άγιος Δημήτριος, μέ τό νεανικό αγένειο πρόσωπο καί τά κοντά μαλλιά, χαρακτηριστικά πού διατήρησε άπό τήν παλαιοχριστιανική εποχή, είναι άπό εικονογραφική άποψη μιά άπό τίς πιό αντιπροσωπευτικές μορφές βυζαντινών αγίων. 'Εμφανίζεται στίς αρχαιότερες γραπτές πηγές ώς διάκονος 3, άλλα σέ νεότερα κείμενα αναφέρεται ώς πολεμιστής καί άπό τό τέλος τού 6ου αί. καί έπειτα καθιερώνεται ώς ό προστάτης 3. Η. Delehaye, Les légendes grecques de saints militaires, Brussels 1909, σ. 103 κ.'ε. C. Mango, Byzantium. The Empire of New Rome, London 1980, σ τής 115

5 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ άγιος της Θεσσαλονίκης 4. Οί πρωιμότερες παραστάσεις του αγίου Δημητρίου ώς στρατιωτικού ανάγονται στό 10ο ή τίς αρχές τοϋ 1 Ιου αι., όπως δείχνουν παραδείγματος χάριν οί προτομές του στό πλαίσιο της εικόνας τοϋ αγίου Νικολάου στό Σινά 5, στην προμετωπίδα τοϋ ψαλτηρίου τοϋ Βασιλείου Β' στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας (gr. 17) 6, καθώς καί στη σμαλτωμένη ανάγλυφη εικόνα τοϋ αρχαγγέλου Μιχαήλ, στό θησαυρό τοϋ 'Αγίου Μάρκου 7. 'Αποτελεί ιδιοτυπία ή απόδοση της μορφής τοϋ αγίου 'έως πιό κάτω άπό τή μέση πού είναι σπάνια, προκειμένου γιά στρατιωτικούς αγίους, πρίν άπό τήν άλωση. Ή παλαιότερη παράσταση τοϋ αγίου Δημητρίου σ' αυτό τόν τύπο 8 είναι εκείνη στό άργυρο κιβωτίδιο τής μονής Βατοπεδίου στό "Αγιον "Ορος, πού έχει τοποθετηθεί στό 13ο αϊ. ' Εδώ όμως δέν πρόκειται γιά μεμονωμένη προσωπογραφία άλλα γιά μιά σκηνή τών θαυμάτων του, όπου ό άγιος εικονίζεται νά νικά τους βαρβάρους 9. Δύο στοιχεία στην εικόνα τοϋ Βυζαντινού Μουσείου, ό ανάγλυφος γύψινος φωτοστέφανος καί τό επίσης ανάγλυφο ένθετο μετάλλιο τοϋ Χριστού ' Εμμανουήλ στό θώρακα τοϋ αγίου Δημητρίου, αποτελούν κοινό χαρακτηριστικό μιας μεγάλης ομάδας ζωγραφικών έργων τοϋ 16ου αι., τά όποια έχουν συνδεθεί μέ τή λεγόμενη ηπειρωτική σχολή ζωγραφικής πού είχε ευρύτερη ακτινοβολία στίς γειτονικές περιοχές. Οί κυριότεροι επώνυμοι εκπρόσωποι τής σχολής είναι ό Φράγγος Κατελάνος καί οί αδελφοί Γεώργιος καί Φράγγος Κονταρής άπό τή Θήβα 10. Τό ένα ιδιότυπο στοιχείο στην εικόνα μας, ό χρυσωμένος ανάγλυφος καί κοσμημένος μέ σχέδια φωτοστέφανος, είναι μιά συνηθισμένη πρακτική στίς φορητές εικόνες, πού πιθανότατα εφαρμόσθηκε γιά πρώτη φορά στην Κύπρο στίς αρχές τοϋ 13ου αί. καί συνεχίσθηκε χωρίς διακοπή σέ ευρύτατο γεωγραφικό χώρο έως τό 18ο καί τό 19ο αί. Μιμείται τους πολύτιμους χρυσούς καί ασημένιους φωτοστέφανους πού έφεραν οί παλιότερες βυζαντινές εικόνες". Ή χρήση τοΰ στοιχείου αυτού παρατηρείται καί στή μνημειακή ζωγραφική 12 μέ ιδιαίτερη έξαρση στά τοιχογραφημένα σύνολα πού εντάσσονται στην ηπειρωτική σχολή ζωγραφικής καί συνδέονται στενά μέ τόν αρχικό διάκοσμο τοϋ καθολικού τής μονής τών Φιλανθρωπηνών τοϋ 1531 / 32 στό Νησί τών 'Ιωαννίνων 13, έργο τής ίδιας σχολής. Ό φωτοστέφανος τοϋ αγίου Δημητρίου, μέ τό αδρό ανάγλυφο άλλα καί τό διακοσμητικό του θέμα, είναι πολύ κοντά σέ εκείνον τοϋ Χρίστου, ό όποιος παριστάνεται ώς Μεγάλης Βουλής "Αγγελος στό θόλο τοϋ νάρθηκα τοϋ καθολικού τής μονής τών Φιλανθρωπηνών, καί τών αγίων στό καθολικό τής μονής Βαρλαάμ στά Μετέωρα 14. Συγκεκριμένα, τό λωτόμορφο άνθέμιο πού αποτελεί τό βασικό επαναλαμβανόμενο θέμα τής διακόσμησης του, καθώς καί ό φυλλοφόρος βλαστός, απαντούν χωριστά στίς κεραίες τοΰ σταυρού στον ανάγλυφο φωτοστέφανο τοΰ Χριστού στό νάρθηκα τοΰ καθολικοϋ τής μονής τών Φιλανθρωπηνών 15. Τό ίδιο άνθικό κόσμημα είναι ζωγραφισμένο στην τρίτη ζώνη τοΰ θόλου τοΰ κυρίως ναοϋ τοΰ καθολικοϋ στην 'ίδια μονή, ανάμεσα στά μετάλλια τών προφητών 16. Καί οί δύο αυτές διακοσμήσεις τής μονής τών Φιλανθρωπηνών, έργα τοϋ , αποδίδονται στον Φράγγο Κατελάνο 18. Τό άλλο στοιχείο στην εικόνα μας, τό στρογγυλό ανάγλυφο εικονίδιο μέ τή μορφή τοϋ Χριστού 'Εμμανουήλ, τό όποιο φέρει ό άγιος Δημήτριος στό σημείο πού τέμνονται οί ταινίες τοΰ θώρακα (Είκ. 1), κοσμεί επίσης τό στήθος τών στρατιωτικών αγίων στά καθολικά τής μονής τών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) 19, τής μονής Μυρτιάς στην Αιτωλία 20, τής μονής τοϋ Ντίλιου ή Στρατηγοπούλου στό Νησί τών 'Ιωαννίνων 21, τής μονής Βαρλαάμ (Είκ. 4), τής μονής τής Ζάβορδας στά Γρεβενά 22 καί τοΰ ναοΰ τής Παναγίας 4. Σχετικά μέ τήν εικονογραφία τοΰ αγίου Δημητρίου βλ. Ά. Ξυγγόπουλος, Ό άγιος Δημήτριος εις τήν βυζαντινήν άγιογραφίαν, Θεσσαλονίκη 1950, σ. ΙΟ κ.έ., Α. Grabar, Quelques reliquaires de Saint Démétrios et le martyrium du saint à Salonique, DOP 5 (1951), σ. 3 κ.έ., Ν. Θεοτοκά, Ό εικονογραφικός τύπος τοϋ αγίου Δημητρίου στρατιωτικού καί εφίππου καί οί σχετικές παραδόσεις τών θαυμάτων, Πεπραγμένα τοΰ Θ' Διεθνούς Βυζαντινολογικοΰ Συνεδρίου, Θεσσαλονίκη 1953, 'Αθήναι 1955, σ. 477 κ.έ. RbK II, στ , Στ. Πελεκανίδης, Γραπτή παράδοση καί εικαστικές τέχνες γιά τήν προσωπικότητα τοϋ αγίου Δημητρίου, Θεσσαλονίκη 1970, P. Lemerle, Note sur les plus anciennes représentations de Saint Démétrius, ΔΧΑΕ, περ. Δ' τ. Γ ( ), σ. 1 κ.έ. 5. Κ. Weitzmann, The Monastery of Saint Catherina at Mount Sinai. The Icons. Volume one: From the Sixth to the Tenth Century, Princeton 1976, πίν. XXXVIII καί CXX, CXXII, σ. 101 κ.έ. 6. V. Lazarev, Storia della pittura bizantina, Torino 1967, είκ A. Grabar, Les revêtements en or et en argent des icônes byzantines du Moyen Age (Institut Hellénique de Venise, no 7), Venise 1975, σ. 21 κ.έ., πίν. A, είκ ' H απεικόνιση μορφών σ' αυτό τό μήκος ή καί λίγο περισσότερο περίπου στά τρία τέταρτα άπαντα ήδη άπό τόν 8ο αί. σέ δυτικά έργα. Πρβλ. τήν εικόνα τής Παναγίας στή Santa Maria Maggiore τής Ρώμης (8ος-9ος αι.), W. Felicetti-Liebenfels, Geschichte der byzantinischen Ikonenmalerei, Olten-Lausanne 1956, πίν. 33A, σ. 28, καί τό φ. 9ν στον κώδικα Aureus τοΰ Canterbury (Α. 135) στή Βασιλική Βιβλιοθήκη τής Στοκχόλμης (8ος αι.). Α. Grabar, Le Haut Moyen Age, έκδ. Skira, Genève 1957, σ Στή βυζαντινή τέχνη είναι συχνή κυρίως άπό τόν 11ο αί. καί έπειτα, Κ. Weitzmann, Byzantine Miniature and Icon Painting in the Eleventh Century, Proceedings of the XHIth International Congress of Byzantine Studies, Oxford 1966, London 1967, είκ. 22, σ. 214 κ.έ. Lazarev, ο.π., είκ Γ. καί Μ. Σωτη ρίου, Εικόνες τής μονής Σινά, 'Αθήναι 1956, είκ , 188, 217. I. Kalavrezou-Maxeiner, Byzantine Icons in Steatite, Wien 1985, αριθ. 105, σ Βυζαντινή καί Μεταβυζαντινή Τέχνη, Κατάλογος εκθέσεως, 'Αθήνα 1986, αριθ. 106, σ. 107, αριθ. 234, σ Ο. Demus, The Mosaics of Norman Sicily, London 1949, είκ. 12, 54, A, B. 116

6 ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΛΓ it Λιν* V'": ',<.'^? " Ι&& Ï*ÏLV1 EiV. 4. Μονή Βαρλαάμ στά Μετέωρα. Οι άγιοι Γεώργιος καίδημήτριος 9. Ά. Ξυγγόπουλος, Βυζαντινόν κιβωτίδιον μετά παραστάσεων εκ του βίου του αγίου Δημητρίου, ΑΕ 1936, σ. 124, πίν. Β (5). 10. Μ. ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ' Η μονή των Φιλανθρωπηνών καί ή πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, 'Αθήνα 1983, σ. 173 κ.έ. 11. D. Talbot-Rice, The Icons of Cyprus, London 1937, σ. 97 κ.έ. Ό ίδιος, Cypriot Icons with Plaster Relief Backgrounds, JOB 21 (1972), σ. 269 κ.έ. M. S. Frinta, Raised Gilded Adornment of the Cypriot Icons, and the Occurence of the Technique in the West, Gesta XX (1981), σ. 33 κ.έ. D. Mouriki, Thirteenth-Century Icon Painting in Cyprus, The Griffon, N.S. 1-2, Athens , σ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., οπού καί σχετικά παραδείγματα, σ. 96 καί σημ "Οπως π.χ. στίς τοιχογραφίες των μονών: Φιλανθρωπηνών του 1542, Βαρλαάμ (1548), στό παρεκκλήσιο τοΰ 'Αγίου Νικολάου τής Ααύρας (1560) καί στό ναό τής Μεταμορφώσεως στή Βελτσίστα (1568), ο.π., σ. 96 κ.έ., πίν. 79, 84α. G. Millet, Monuments de l'athos, Paris 1927, πίν καί ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 79 καί 84α. 15. "Ο.π., πίν. 79. Πρβλ. επίσης καί τά κοσμήματα πού πληρούν τά μεταξύ τών κεραιών του σταυρού τμήματα, τά όποια συνδέονται μορφολογικά καί θεματολογικά με μερικά στους φωτοστέφανους τών αγίων Γεωργίου καί Δημητρίου στή μονή Βαρλαάμ. 'Ακόμη, τό ανάγλυφο σχοινί πού περιορίζει τόν κοσμήτη πάνω άπό τίς μορφές τών στρατιωτικών αγίων στους τοίχους τής ίδιας μονής ορίζει καί τίς κεραίες τού σταυρού στό φωτοστέφανο τού Χριστού στό θόλο τοΰ νάρθηκα τής μονής Φιλανθρωπηνών, καθώς καί στό φωτοστέφανο τού Παντοκράτορα στον τρούλο τού παρεκκλησίου τού 'Αγίου Νικολάου τής Δαύρας, Millet, ο.π., πίν ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν "Ο.π., σ Φ. Κόντογλου, "Εκφρασις τής ορθοδόξου εικονογραφίας, Α ', 'Αθήναι 1960, σ. 422 κ.έ. Μ. Chatzidakis, Considerations sur la peinture post-byzantine en Grèce, Actes du 1er Congrès International des Etudes Balkaniques et Sud-Est Européennes (1966), II, Sofia 1970, σ * Ο Ιδιος, ' H μεταβυζαντική τέχνη ( ) καί ή ακτινοβολία της, ΙστΕΕ, Γ, 1974, σ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., σ ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., σ. 96, πίν. 16, 60, 61, 62 καί "Ο.π., σ. 96, πίν. 76α. 21. θ. Δίβα-Ξανθάκη, Οί τοιχογραφίες τής μονής Ντίλιου, 'Ιωάννινα 1980, είκ Γ. Γούναρης, Οί τοιχογραφίες τών 'Αγίων 'Αποστόλων καί τής Παναγίας Ρασιώτισσας στην Καστοριά, Θεσσαλονίκη 1980, σ

7 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ r. * ;* ί A W/^Λ ^ 4Ά 1 I^ES ^3 Ϊ,. ί ^^ ',*r^,; * ρ -Î aft < '^_^^»_ L * fej \ v il fx jerfi ^L \'>?» A >YÉSÌ* ha jfe^v* > >* ^ - ' -Jg.. k "3 1. \ %*S Ϊ E/JC. 5. Ναός 'Λχισυ Νικολάου στην Κράψη. Ό άγιος Γεώργιος, λεπτομέρεια Ρασιώτισσας στην Καστοριά 23. 'Αξίζει νά σημειωθεί οτι τό εικονίδιο τοϋ Χριστού ' Εμμανουήλ σέ ανάλογη θέση, άλλα ζωγραφιστό, άπαντα σπανιότατα σέ προηγούμενα τού 16ου αίώνα έργα, όπως παραδείγματος χάριν στό θώρακα τού αγίου Προκοπίου στό ναό της Resava (πρίν άπό τό 1418) 24 καί σέ μιά εικόνα ιδιωτικής συλλογής πού έχει χρονολογηθεί στό 15ο αι. καί αποδοθεί σέ κυπριακό εργαστήριο 25. Πρέπει νά τονισθεί οτι οί ανάγλυφοι φωτοστέφανοι καί τά εγκόλπια δέν χαρακτηρίζουν τίς τοιχογραφίες τού Θεοφάνη καί των άλλων κρητικών ζωγράφων τής εποχής του 26. Στην εικόνα τού Βυζαντινού Μουσείου συνδυάζονται στοιχεία άπό παλαιολόγειες καί μεταβυζαντινές παραστάσεις στρατιωτικών αγίων σέ τοιχογραφίες καί εικόνες. "Ετσι, ό τύπος τού προσώπου τού αγίου Δημητρίου, τά στρωμένα μαλλιά πού κατεβαίνουν πίσω άπό τά αυτιά 27 καί ή μικρή στρογγυλή ασπίδα νά κρέμεται άπό τό λαιμό στον αριστερό ώμο χαρακτηρίζουν καί τήν παράσταση τού αγίου στό ναό τού 'Αγίου 'Αθανασίου τού Μουζάκη στην Καστοριά (1384/5) 28 καί, ως 'ένα βαθμό, τίς παραστάσεις τού 'ίδιου αγίου στό καθολικό τής μονής Βαρλαάμ ( 1548) (Είκ. 4). ' Ενδιαφέρον παρουσιάζει ή επίδειξη τής εξωτερικής όψης τής ασπίδας μέ τόν ιμάντα νά προσαρμόζεται στην επιφάνεια αυτή. Τό 'ίδιο παρατηρείται καί στή μικρή στρογγυλή ασπίδα τού αγίου Μερκουρίου στην εκκλησία τών 'Αγίων 'Αναργύρων στό Βατοπέδι (1370) 29, καθώς καί στην ασπίδα τού αγίου Γεωργίου στό ναό τού ' Αγίου Νικολάου τής Κράψης στην περιοχή τών 'Ιωαννίνων, πού ζωγράφισαν οί αδελφοί Γεώργιος καί Φράγγος Κονταρής τό 1563 (Είκ. 5). Τό τρίλοβο στυλιζαρισμένο κόσμημα πού διατρέχει τήν περιφέρεια τής ασπίδας τού αγίου Δημητρίου άπαντα στό'ίδιο σημείο καί στην ασπίδα τού αγίου Γεωργίου στό τελευταίο μνημείο (Είκ. 5). 'Ανάλογο θέμα στολίζει τό ημικύκλιο τού συνθρόνου τών αποστόλων στή σκηνή τής Πεντηκοστής στό καθολικό τής μονής τών Φιλανθρωπηνών 30, εκείνο τών αρχιερέων στή Μεσοπεντηκοστή στό καθολικό τής μονής τού Ντίλιου 31 καί τό επάνω τμήμα τού θώρακα τού αγίου Γεωργίου στό καθολικό τής μονής Βαρλαάμ (Είκ. 4). Τό λεπτό φυτικό θέμα πού πληροί τό μεσαίο τμήμα τής ασπίδας τού αγίου Δημητρίου χρησιμοποιείται ευρύτερα στίς ασπίδες τών στρατιωτικών αγίων, στά κτίρια καί στά έπιπλα τόσο στή μονή τών Φιλανθρωπηνών 32 οσο καί τού Ντίλιου 33. Οί μάσκες πού κοσμούν τήν ασπίδα καί τό κράνος τού αγίου Δημητρίου (Είκ. 2-3) είναι στοιχεία χαράκτη pills

8 ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ στικά γιά την πρόθεση του ζωγράφου νά εξάρει την κοινωνική αίγλη του στρατηλάτη αγίου. Ή μάσκα, πού έχει αρχαία καταγωγή, εμφανίζεται στην ενδυμασία, τά κράνη καί τήν ασπίδα των στρατιωτικών αγίων κυρίως άπό τήν παλαιολόγεια εποχή καί γνωρίζει μεγάλη διάδοση στίς ακαδημαϊκές δημιουργίες της κρητικής καί της ηπειρωτικής σχολής: ή δυσμορφία τής μάσκας σέ πολλές περιπτώσεις δείχνει δυτική επίδραση. Πρέπει νά σημειωθεί ότι ή μάσκα στό κράνος είναι σπάνια καί στην παλαιολόγεια καί τή μεταβυζαντινή περίοδο. Τό στοιχείο αυτό φέρουν οί περικεφαλαίες ορισμένων στρατιωτικών αγίων στην Περίβλεπτο του Μυστρά 34. Τό κράνος του αγίου Δημητρίου εσωτερικά είναι ντυμένο μέ πολύτιμο μεταξωτό κόκκινο ύφασμα γεμάτο κεντίδια, μιά ρεαλιστική λεπτομέρεια πού δείχνει τήν πρόθεση του ζωγράφου νά προσθέσει έναν αέρα αρχοντιάς καί μεγαλείου στή μορφή. 'Εντελώς όμοια υφάσματα συναντούμε σέ ενδύματα στίς μονές τών Φιλανθρωπηνών 35 καί τού Ντίλιου 36, καθώς καί στό παρεκκλήσιο τού 'Αγίου Νικολάου στή μονή τής Λαύρας 37. ' Η θέση τού κράνους πού κρέμεται πίσω στον ώμο θυμίζει τίς εικόνες τού αγίου Δημητρίου στό Μουσείο Μπενάκη 38, στό Βυζαντινό Μουσείο 39 καί στό Μουσείο τού Ermitage στό Leningrad 40, καθώς καί τίς τοιχογραφίες τού ίδιου αγίου στά καθολικά τών μονών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) 41, Ντίλιου 42 καί Βαρλαάμ (Είκ. 4). "Αλλες λεπτομέρειες στην εικόνα τού Βυζαντινού Μουσείου, όπως οί όρθιες μεταλλικές πτέρυγες τού θώρακα γύρω άπό τό λαιμό τού αγίου, καθώς καί ή διάταξη τους σέ τρεις σειρές στό δεξιό του βραχίονα καί ή διακόσμηση τους μέ μαργαριτάρια, χαρακτηρίζουν καί τίς παραστάσεις τού 'ίδιου αγίου στά καθολικά τών μονών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) 43, Ντίλιου 44 καί Βαρλαάμ αντίστοιχα (Είκ. 4). Τό κόσμημα τών ταινιών τού θώρακα συναντάται όμοιο σέ ανάλογες ταινίες στρατιωτικών αγίων στά καθολικά τών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) 45 καί Ντίλιου 46, στην εκκλησία τής Ρασιώτισσας 47, άλλα καί στή μονή τού 'Ανάπαυσα στά Μετέωρα 48 καί, σέ συνδυασμό μέ τό πλαίσιο πού περιβάλλει τό εγκόλπιο τού Χριστού 'Εμμανουήλ, στά καθολικά τών μονών τών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) 49 καί Ντίλιου 50. "Ομοιο πλαίσιο περιβάλλει καί τό επίσημα τής ασπίδας τού αγίου Μηνά στά καθολικά τών μονών τού Ντίλιου 51 καί τών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος), καθώς καί τού αγίου Θεοδώρου τού Στρατηλάτη στην ίδια μονή 52. Ό μεγάλος κόμβος πού συγκρατεί τήν πλούσια χλαμύδα τού άγιου Δημητρίου στό στήθος σχεδιάζεται μέ τόν 'ίδιο τρόπο στό περίζωμα τού Χριστού στον τύπο τής "Ακρας Ταπείνωσης στό καθολικό τής μονής τού Ντίλιου 53, ενώ ή χρυσή ταινία στην εσωτερική πλευρά του υπάρχει στό ίδιο σημείο καί 23. Στ. Π ε λε κανί δη ς, Καστοριά, Ι, Βυζαντινοί τοιχογραφίαι, Θεσσαλονίκη 1953, πίν. 223, 224α. Γούναρης, ο.π., σ. 149 κ.έ., 177, Jiiv. 40β καί V. Djuric, Resava, Beograd 1963, είκ. 22 καί 23. 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., σ. 96, σημ Βλ. Κατάλογο τής έκθεσης Kunst der Ostkirche, Stift Herzogenburg, 7 Mai bis 30 Oktober 1977, είκ. 14, αριθ. κατ. 55. Σχετικά μέ τή σημασία του εικονιδίου ή imaginis clipeatae ώς θριαμβικού συμβόλου, τό όποιο φέρει συνήθως ό άγιος Μηνάς, βλ. ' Αχειμάστου- Ποταμιάνου, ο.π., σημ. 820, σ. 160, όπου καί ή σχετική βιβλιογραφία. 26. "Ο.π., σημ. 822, σ ~Ανωθεν τών αιτίων καί ολίγον στενότερα, δταν κατ' ευθείαν βλέπη ορίζει ή 'Ερμηνεία τής ζωγραφικής. Διονυσίου τού εκ Φούρνο, 'Ερμηνεία τής ζωγραφικής τέχνης, ύπό Ά. Παπαδοπούλου-Κεραμέως, εν Πετρουπόλει 1909, σ Πελεκανίδης, Καστοριά, πίν. 152α. Μ. Χατζηδάκης, Καστοριά, εκδ. Μέλισσα, 1984, σ Τήν ασπίδα στον αριστερό ώμο φέρει καί ό άγιος Δημήτριος στή μονή Σταυρονικήτα, ό ίδιος, Ό κρητικός ζωγράφος Θεοφάνης, έκδοση Ί. Μονής Σταυρονικήτα, Άγιον "Ορος 1986, είκ V. Dj u r i e, La peinture murale de Resava. Ses origines et sa place dans la peinture byzantine, L'école de la Morava et son temps, Symposium de Resava 1968, Beograd 1972, είκ ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 58α. 31. Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 4, 5, 10, 61, 65, 66α, 67α. 33. Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ. 27, 32, 43, D. Mouriki, The Mask Motif in the Wall Paintings of Mistra, Cultural Implications of a Classical Feature in Late Byzantine Painting, ΔΧΑΕ, περ. Δ' τ. I ' ( ), σ. 311, πίν. 83 (F). Πρβλ. καί τήν παράσταση τού αγίου Γεωργίου σέ προτομή στή μία όψη τής άμφιπρόσωπης εικόνας στό Σκευοφυλάκιο τού Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Κωνσταντινούπολη, όπου ό άγιος φέρει ασπίδα στον αριστερό του ώμο καί κράνος στό δεξιό μέ απεικόνιση μάσκας, καί τοποθετείται στό 16ο αιώνα. Δ. Ι. Πάλλας, Ή ζωγραφική στην Κωνσταντινούπολη μετά τήν άλωση, ΑΔ 26 (1971), Μελέται, πίν. 61, σ ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 66α. 36. Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ. 65, 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 88α. 38. Ά. Ξυγγόπουλος, Μουσεΐον Μπενάκη. Κατάλογος τών εικόνων, 'Αθήναι 1936, αριθ. 5, σ. 10, πίν. 7β. 39. Κατάλογος τού Βυζαντινού Μουσείου, εκδ. 'Απόλλων, σ. 68, πίν Felicetti-Liebenfels, ο.π. (ύποσημ. 8), πίν. 108b. 41. ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 13, Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, O.K., πίν Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ Γούναρης, ο.π., πίν. 40α, 41β. 48. 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 71β. 49. "Ο.π., πίν. 60, 61, Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ "Ο.π., είκ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν. 66α, 67α. 53. Λίβα-Ξανθάκη, ο.π., είκ. 10. Πρβλ. τήνϊδια λεπτομέρεια καί στό περίζωμα τού Χριστού στίς Σταυρώσεις τής μονής τής Ζάβορδας καί τής μονής Βαρλαάμ, Μ. Μιχαηλίδης, Νέα στοιχεία ζωγραφικού διακόσμου δύο μνημείων τής Μακεδονίας, AAA IV (1971), είκ. 9 καί

9 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ στους μανδύες των στρατιωτικών αγίων στά καθολικά των μονών Φιλανθρωπηνών (αρχικός διάκοσμος) καί Βαρλαάμ. ' Επίσης, ή λαβή του ξίφους είναι πανομοιότυπη μέ εκείνη του ομώνυμου αγίου στην τελευταία μονή (Είκ. 4). Τέλος, σχετικά μέ τά γράμματα της επιγραφής στην εικόνα του Βυζαντινού Μουσείου, αξίζει νά σημειωθούν μερικά μανιεριστικά στοιχεία πού απαντούν καί σέ γράμματα τής επιγραφής τού Παντοκράτορα στον τρούλο τού παρεκκλησίου τού ' Αγίου Νικολάου τής μονής τής Λαύρας. Παραδείγματος χάριν, ή μικρή οριζόντια γραμμή στό μέσον τού γιώτα βρίσκεται στό ίδιο σημείο καί στό γιώτα τής επιγραφής τού Παντοκράτορα, ενώ τό τρίγωνο στή βάση τού δέλτα υπάρχει καί στην οριζόντια κεραία τού πί στην επιγραφή τού Παντοκράτορα 54. Τά στοιχεία πού συνθέτουν τήν παράσταση τού αγίου Δημητρίου καθορίζουν τή σχέση τής εικόνας μας μέ τή μνημειακή ζωγραφική τής βορειοδυτικής καί κεντρικής ' Ελλάδας. Ό ζωγράφος της πρέπει νά ανήκει σέ ενα άπό τά καλλιτεχνικά εργαστήρια τού 16ου αι. που έξετέλεσαν τά παραπάνω σύνολα. Ειδικότερα, ορισμένα διακριτικά γνωρίσματα τής τεχνικής καί τής τεχνοτροπίας του φαίνεται νά τόν συνδέουν περισσότερο μέ τόν Φράγγο Κατελάνο καί τόν κύκλο του. Ή καλλιτεχνική προσωπικότητα τού Φράγγου Κατελάνου έχει απασχολήσει αρκετά τήν έρευνα 55. Μολονότι αναφέρεται ως αρχηγός σχολής 56, ή οποία φέρει τήν προσωνυμία «σχολή τών Θηβών» 57, τό έργο του είναι πολύ λίγο γνωστό, ενώ δέν έχει μελετηθεί συστηματικά ό διάκοσμος τού παρεκκλησίου τού ' Αγίου Νικολάου τής Λαύρας στό "Αγιον "Ορος, πού αποτελεί τό μοναδικό μέ υπογραφή έργο του καί χρονολογείται στά Στίς τοιχογραφίες αυτές έχει βασισθεί ή έρευνα γιά νά τού αποδοθούν καί άλλα μνημειακά σύνολα, όπως, παραδείγματος χάριν, τών καθολικών στίς μονές τών Φιλανθρωπηνών (1542), τού Βαρλαάμ (1548), τής Ζάβορδας καί τού ναού τής Ρασιώτισσας (1553) 59. Σχετικά μέ τόν Φράγγο Κατελάνο ή άποψη πού επικρατεί είναι οτι ή ζωγραφική του βρίσκεται στον αντίποδα τών κλασικού ύφους έργων τής κρητικής σχολής 60. Ό καλλιτέχνης διαμόρφωσε ενα εκφραστικό ιδίωμα πού αποτελεί συχνά «προσωπικότερη ερμηνεία καθιερωμένων κρητικών μοτίβων καί συνθέσεων» 61. Ή ερμηνεία αυτή δέν περιορίζεται μόνο σέ θέματα εικονογραφίας, άλλα άφορα καί στό πνεύμα πού διέπει τήν τεχνοτροπία του. Τό σχέδιο καί τό χρώμα του δείχνουν γνώση τής ιταλικής ζωγραφικής, ενώ σέ πολλές συνθέσεις του διαφαίνεται ένας έντονος ρεαλισμός, εντελώς αντίθετος προς τή βυζαντινή παράδοση. Άπό τό άλλο μέρος, περισσότερο συντηρητικές εμφανίζονται οί μεμονωμένες μορφές τών στρατιωτικών καί άλλων αγίων, πού βρίσκονται πολύ κοντά σέ εκείνες τού Θεοφάνη, καί Είκ. 6. Ναός Μεταμορφώσεως στή Βελτσίστα Ό ευαγγελιστής Λουκάς (Κληματιά). ώς προς τό σχέδιο άλλα καί τήν εικονογραφία 62. Γιά νά διαμορφώσουμε ασφαλέστερα κριτήρια ώς προς τήν παιδεία τού ζωγράφου τής εικόνας τού Βυζαντινού Μουσείου είναι σκόπιμο νά σημειωθούν ορισμένες εμφανείς ομοιότητες άλλα καί διαφορές πού συνδέουν αυτό τό έργο μέ τίς δημιουργίες τού Θεοφάνη. ' Η μορφή τού αγίου Δημητρίου τής εικόνας μας δέν απέχει πολύ άπό τήν παράσταση τού ίδιου αγίου στίς μονές τού 'Ανάπαυσα στά Μετέωρα ή τού Σταυρονικήτα στό Άγιον "Ορος 63. Οί ομοιότητες ανάμεσα στά έργα τού Θεοφάνη καί τήν εικόνα μας αφορούν στό σχέδιο, στό σχήμα καί στό μέγεθος τού προσώπου, τών ματιών, τού λαιμού, τών αυτιών, στή σκιά τής μύτης πού φθάνει άπό τήν αριστερή της πλευρά εως τό στόμα 64, στον τρόπο πού διευθετείται ή χλαμύδα, ακόμη στό ήθος. Διαφορά υπάρχει στό πλάσιμο, μέ τή ζωηρότερη αντίθεση ανάμεσα στό φώς καί τή σκιά πού παρατηρείται στην εικόνα, καί τό πιό καταλαγιασμένο χρώμα στά ενδύματα τών μορφών τού Θεοφάνη. Ό σχεδιασμός καί οί χρυσογραφίες στίς μεταλλικές πτέρυγες τής στρατιωτικής στολής τού αγίου Δημητρίου παρουσιάζουν ομοιότητες μέ εκείνες τού αγίου Γεωργίου στή μονή Σταυρονικήτα. "Ομοια είναι έπί- 120

10 ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ σης τό εύρος καί ή διάταξη τους γύρω άπό τό λαιμό, ώστε νά μένει ελεύθερος 65. Οί ομοιότητες πού συνδέουν την εικόνα τοΰ Βυζαντινού Μουσείου μέ τό υπογεγραμμένο έργο τοΰ Φράγγου Κατελάνου στό παρεκκλήσιο τού 'Αγίου Νικολάου της Λαύρας, άλλα καί μέ τά άλλα τοιχογραφικά έργα πού τού έχουν αποδοθεί, είναι, κατά τη γνώμη μου, σημαντικές γιά νά καταλήξουμε στό συμπέρασμα ότι ή φορητή εικόνα μπορεί νά θεωρηθεί δικό του έργο. Σέ μιά τέτοια περίπτωση θά είναι τό μόνο παράδειγμα ζωγραφικού φορητού έργου τού ζωγράφου πού έχει επισημανθεί έως τώρα. Στενές συγγένειες φυσιογνωμίας, ήθους, άλλα καί τεχνοτροπίας, συνδέουν τό πρόσωπο τοΰ αγίου Δημητρίου μέ τή μορφή τοΰ ίδιου αγίου στό καθολικό της μονής Βαρλαάμ. Καί στά δύο πρόσωπα είναι κοινά ή επιμελημένη επεξεργασία στό πλάσιμο, μιά έκφραση γλυκύτητας, αρχοντιάς καί ονειροπόλου ρεμβασμού. Τό κάπως ξηρό, καλλιγραφημένο πλάσιμο, καθώς καί ή σκληρότερη φωτοσκίαση πού παρατηρούνται στον άγιο Δημήτριο τής φορητής εικόνας, οφείλονται στό οτι έχουν χαθεί οί ενδιάμεσοι τόνοι γιά τήν απόδοση τής σάρκας. "Ετσι, ή μορφή φαίνεται πολύ πιό άκαμπτη καί στυλιζαρισμένη, συγκρινόμενη μέ εκείνη τής μονής Βαρλαάμ. 'Επίσης, ορισμένα στοιχεία, όπως τό τέλειο ωοειδές σχήμα τοΰ προσώπου, ό υψηλός καί λεπτός λαιμός, τό μήκος καί τό σχήμα τής κόμης, ή μακριά λεπτή καί καλοσχεδιασμένη μύτη, είναι κοινά καί στά δύο έργα. Στό πλάσιμο των προσώπων στην εικόνα καί στίς τοιχογραφίες χρησιμοποιείται βαθυκάστανος προπλασμός. Τό ρόδινο χρώμα απλώνεται σέ μεγάλη έκταση στίς παρειές καί στό μέτωπο. Λεπτές λευκές γραμμές τοποθετούνται στίς πτυχές κάτω άπό τά μάτια, πάνω άπό τά τόξα των φρυδιών, στό μέτωπο, στό αυλάκι τής μύτης, στό πηγούνι καί στό επάνω τμήμα τού λαιμού. Τά μάτια είναι βυθισμένα στή σκιά καί δίνουν τήν εντύπωση ότι είναι χωμένα βαθιά στίς κόγχες. Ειδικότερα στην εικόνα μας ό τρόπος πού σχεδιάζονται τά μάτια καί ή μελαγχολική τους έκφραση θυμίζουν έκεΐνα τού Χρίστου στή σκηνή τής Βαϊοφόρου στό καθολικό τής Ζάβορδας 66. Τά τοξωτά φρύδια, πού αποδίδονται στην εικόνα μέ τέσσερις λεπτές παράλληλες πινελιές, παρατηρούνται επίσης καί στίς μορφές τών καθολικών τοΰ Βαρλαάμ καί τής Ζάβορδας, τοΰ παρεκκλησίου τής Λαύρας καί τής Παναγίας Ρασιώτισσας 67. Γ Η μορφή τοΰ αγίου Δημητρίου παρουσιάζει πιό σαφή καί απτή ομοιότητα μέ τόν Παντοκράτορα στον τρούλο τοΰ παρεκκλησίου τοΰ ' Αγίου Νικολάου τής Λαύρας (1560) 68, καθώς καί μέ ορισμένες νεανικές μορφές στό 'ίδιο παρεκκλήσιο 69. ' Η απόδοση τών προσώπων, στά όποια απουσιάζουν τά ισχυρά περιγράμματα, χαρακτηρίζεται άπό μαλακότητα. 'Ακόμη, ή έλλειψη τών σχηματοποιημένων φώτων κάνει νά φαίνεται τό πλάσιμο τους περισσότερο ζωγραφικό. Ό βαθυκάστανος προπλασμός, ή έκταση τοΰ φωτεινού ρόδινου χρώματος στά πρόσωπα, τό λεπτό ωοειδές σχήμα τους, ή μακριά λεπτή μύτη, τό μικρό στόμα, τό ΰψος καί τό εύρος τοΰ λαιμού, ή σκιά πού σχηματίζεται κάτω άπό τό πηγούνι είναι κοινά χαρακτηριστικά. 'Ανάλογες συγκρίσεις μπορούν νά γίνουν καί μέ τή μορφή τοΰ Χριστού στό θόλο τοΰ νάρθηκα τοΰ καθολικού τών Φιλανθρωπηνών (1542) 70. 'Επίσης, ό σχεδιασμός τοΰ ανθρώπινου προσωπείου στό μέσον τής ασπίδας τοΰ αγίου Δημητρίου είναι όμοιος μέ τίς μορφές τού ομίλου τών 'Ιουδαίων στή σκηνή τής 'Αναστάσεως τοΰ Λαζάρου στό καθολικό τής μονής τής Ζάβορδας. Σημειώνουμε ιδιαίτερα τόν τρόπο πού αποδίδονται τά μά- 54. Millet, Athos, πίν G. Millet, Recherches sur l'iconographie de l'evangile, Paris 1916, σ M. Chatzidakis, Contribution à l'étude de la peinture post-byzantine, Hellénisme Contemporain, Μάιος 1953, σ Ό ίδιος, Considerations, σ Ό "ίδιος, Ή μεταβυζαντινή τέχνη ( ) καί ή ακτινοβολία της, ΙστΕΕ, Γ, σ. 424 κ.έ. Ά. Ξυγγόπουλος, Ή θρησκευτική τέχνη τής τουρκοκρατίας, Νέα 'Εστία, Χριστούγεννα 1955, σ. II. Ό ίδιος, Σχεδίασμα ιστορίας τής θρησκευτικής ζωγραφικής μετά τήν αλωσιν, 'Αθήναι 1957, σ Α. Embiricos, L'école Cretoise, Paris 1967, σ. 119 κ.έ. Λίβα- Ξανθάκη, ο.π., σ. 195 κ.έ. Γούναρης, ο.π., σ. 176 κ.έ. ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., σ. 197 κ.έ. M. Garidis, La peinture murale post-byzantine , Paris 1981, 1-2 (διδακτ. διατριβή), σ. 464 κ.έ. 56. Millet, Recherches, σ Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα, σ Μ. Χατζηδάκης, Ό ζωγράφος Φράγκος Κονταρής, ΔΧΑΕ, περ. Δ' τ. Ε' (1969), σ Η. Deliyanni-Doris, Die Wandmalereien der Lite der Klosterkirche von Hosios Meletios (Miscellanea Byzantina Monacensia 18), München 1975, σ Λί βα-ξανθάκη, ο.π., σ Γούναρης, ο.π., σ Γιά τήν επιγραφή τοΰ μνημείου βλ. G. Millet - J. Pargoire - L. Petit, Recueil des inscriptions chrétiennes de l'athos, Première partie, Paris 1904, σ. 122, αριθ Χατζηδάκης, ΙστΕΕ, ο.π., σ Μιχαηλίδης, ο.π., σ. 346 κ.έ. Γούναρης, ο.π., σ. 167, 168, ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., σ Garidis, ο.π., σ. 482 κ.έ., 484 κ.έ. 61. Χατζηδάκης, ο.π., σ Ξυγγόπουλος, Σχεδίασμα, σ Χατζηδάκης, Ό κρητικός ζωγράφος Θεοφάνης, είκ Ή λεπτομέρεια αυτή, παλαιολόγειας καταγωγής, έχει διαπιστωθεί σέ έργα κρητικών ζωγράφων νωρίτερα άπό τό 16ο ai. Βλ. σχετικά, ο.π., σ "Ο.π., είκ Μιχαηλίδης, ο.π., είκ. 13 καί Γούναρης, ο.π., σ. 165 κ.έ. 68. Millet, Athos, πίν ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν "Ο.π., πίν

11 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ τια άλλα καί τά χείλη μέ τίς ελεύθερες πινελιές πάνω σ' αυτά, στίς νεανικές κυρίως μορφές 71. Τά ενδύματα του αγίου Δημητρίου, σέ συνδυασμό καί μέ την υπόλοιπη στρατιωτική του εξάρτυση, δείχνουν την ικανότητα του ζωγράφου στό χειρισμό του χρώματος καί στη σωστή κατανομή των κοσμημάτων. Τό έντονο κόκκινο χρώμα τοποθετείται κατά αποστάσεις σέ μικρές επιφάνειες, μέ τρόπο πού νά δημιουργούνται αντιστοιχίες καί περίπου όμοιου σχήματος κόκκινα σημεία στην εικόνα. "Ετσι, τό ελλειπτικό σχήμα της κόκκινης εσωτερικής επιφάνειας τού κράνους επαναλαμβάνεται στίς αρθρώσεις τού θώρακα στό δεξιό ώμο καί στην κοιλιά. Μία άλλη αντιστοιχία δημιουργείται μέ τό κόκκινο ύφασμα τού χιτώνα στό δεξιό βραχίονα τού αγίου καί τήν κόκκινη θήκη τού ξίφους πού κρατεί μέ τό αριστερό χέρι. Στίς κόκκινες επιφάνειες πού συγκεντρώνονται κυρίως στό δεξιό μισό της μορφής τού αγίου αντιπαραβάλλονται οί τόνοι τού έντονου πράσινου χρώματος, οί όποιοι χρησιμοποιούνται γιά τήν πτυχολογία τής χλαμύδας πού καλύπτει κυρίως τό αριστερό μισό τής μορφής του. Τό θερμό καστανοκόκκινο χρώμα τού θώρακα χρησιμοποιείται ώς τοπικό χρώμα γιά τή χλαμύδα καί γιά τή μεσαία καί κεντρική ζώνη τής ασπίδας. Τό γκριζογάλαζο χρώμα τού κράνους επαναλαμβάνεται στά πλουμίδια τών ταινιών τού θώρακα καί στά φωτεινά σημεία τής ανθρώπινης μάσκας στό κέντρο τής ασπίδας. ' Η ρυθμική χρωματική εναλλαγή συνδυάζεται καί μέ μιά σωστή κατανομή τής πολεμικής εξάρτυσης τού αγίου, ή οποία έχει δεχθεί ουσιαστικά τήν πλούσια διακόσμηση. "Ετσι, ό κεντρικός κατακόρυφος άξονας τονίζεται μέ τά στρογγυλά στοιχεία τού χρυσωμένου ανάγλυφου μεταλλίου τού Χριστού, τού μεγάλου κόμβου τής χλαμύδας καί τού ανάγλυφου φωτοστέφανου τής μορφής τού αγίου. ' Η πλάγια θέση τού κράνους στό δεξιό ώμο του ζυγίζεται μέ τή λοξή θέση τής λαβής τού ξίφους καί τής θήκης του στό αριστερό κάτω άκρο τής εικόνας, ενώ ή στρογγυλή ασπίδα πού προβάλλει κατά τό ήμισυ άπό τόν αριστερό ώμο τού αγίου Δημητρίου εξισορροπείται μέ τό λυγισμένο καί στολισμένο μέ τίς μεταλλικές πτέρυγες δεξί του χέρι. Στην αισθητική καί ποιοτική αξία τού έργου συμβάλλει, εκτός τών άλλων, καί ή άφθονη χρήση τής χρυσογραφίας. ' Η ευαισθησία καί ή γνώση μέ τίς όποιες χρησιμοποιούνται καί εναλλάσσονται τά χρώματα στην εικόνα τού Βυζαντινού Μουσείου προϋποθέτουν έμπειρο ζωγράφο. Πιστεύουμε ότι αυτός δέν είναι άλλος άπό τόν Φράγγο Κατελάνο, αν κρίνουμε κυρίως άπό τόν τρόπο πού χειρίζεται τό χρώμα στίς συνθέσεις τού καθολικού τής μονής Βαρλαάμ. Συγκεκριμένα, στην ωραία παράσταση τής Κοιμήσεως τής Παναγίας βλέπουμε τήν ιδιαίτερη προτίμηση τού ζωγράφου στό ίδιο έντονο κόκκινο χρώμα, πού τό απλώνει σέ μεγάλες επιφάνειες, όπως στό κάλυμμα τής κλίνης τής Παναγίας, στους χιτώνες καί στους μανδύες τών αγγέλων, καθώς καί στό καστανοκόκκινο πού τό φωτίζει μέ αποχρώσεις τού πράσινου 72. Ό δεύτερος συνδυασμός χρησιμοποιείται γιά τήν ποδέα τής κλίνης, γιά τους χιτώνες τής γυναικείας μορφής καί τού αγγέλου στό αριστερό τμήμα τής σκηνής, καθώς καί γιά τά ιμάτια τών δύο αποστόλων στό δεξιό τμήμα τής'ίδιας παράστασης. Σ' αυτή τή σκηνή υπάρχουν καί ολα τά άλλα χρώματα τής εικόνας μας, όπως τό γκριζογάλαζο, τό άτονο ρόδινο, τό πορτοκαλί, τό σκούρο καφέ. ' Η 'ίδια χρωματική κλίμακα, περισσότερο εμπλουτισμένη, υπάρχει στό καθολικό τής Ζάβορδας καί στό παρεκκλήσιο τού 'Αγίου Νικολάου τής Λαύρας 73. Μέσα στό πνεύμα τής ζωγραφικής τού Φράγγου Κατελάνου είναι καί ό χειρισμός τής πτυχολογίας στή χλαμύδα τού αγίου Δημητρίου. Συστήματα άπό πλατιές πτυχές άλληλοτέμνονται ή συνεχίζουν εως κάτω δημιουργώντας ενα πολύπλοκο καί εξεζητημένο αποτέλεσμα. Τό σκιερό βάθος τής πτυχής δέν αποδίδεται μέ διαφορά τόνου τού ίδιου χρώματος αλλά μέ συμπληρωματικό τού τοπικού χρώματος. 'Εδώ τό ζεστό καστανοκόκκινο ύφασμα τού μανδύα έχει πράσινες σκιές, όπως ακριβώς στά ιμάτια τών αποστόλων στην Κοίμηση τής Παναγίας στό καθολικό τής μονής Βαρλαάμ. Μάλιστα, ορισμένες μανιεριστικές λεπτομέρειες, όπως οί τρεις ισοϋψείς καστανοκόκκινες πτυχές στό σημείο πού κάμπτεται τό αριστερό χέρι τού τελευταίου δεξιά αποστόλου, επαναλαμβάνονται εντελώς όμοιες στό αντίστοιχο σημείο τού 'ίδιου χεριού στον άγιο Δημήτριο τής φορητής εικόνας 74. ' Η πτυχολογία γενικά εμφανίζεται πυκνή, αφύσικη καί σχηματική. Σέ ορισμένα σημεία οί ακμές τών πτυχών δηλώνονται διακριτικά μέ πολύ λεπτή γραμμή σέ ανοικτό πράσινο χρώμα. ' Η απουσία τών λευκών φώτων δίνει τήν εντύπωση υφάσματος χωρίς λάμψη, ενώ ή δαιδαλώδης πτυχολογία επιτείνει τή διακοσμητική αντίληψη πού χαρακτηρίζει τό έργο. 'Ανάλογο χειρισμό τής πτυχολογίας συναντούμε καί στά ενδύματα μορφών τού νάρθηκα τού καθολικού τής μονής τών Φιλανθρωπηνών, όπως παραδείγματος χάριν στό ιμάτιο τού Χριστού στην κεντρική σύνθεση τού θόλου 75, έργο πού επίσης έχει αποδοθεί στον Φράγγο Κατελάνο, καθώς καί στό ιμάτιο τού Παντοκράτορα στον τρούλο τού παρεκκλησίου τού ' Αγίου Νικολάου στή Λαύρα 76. ' Η συνολική εντύπωση τής φορητής εικόνας τού Βυζαντινού Μουσείου δείχνει διαφορετική αντίληψη καί ανεξαρτησία άπό τήν κρητική ζωγραφική. Ή λεπτή, εύθραυστη καί χωρίς σωματική υπόσταση, κάτω άπό τό βαρύ θώρακα, μορφή τού αγίου Δημητρίου, πού μοιάζει ταυτόχρονα υπερβατική καί γήινη, ή άντιρεαλιστική απεικόνιση της εως λίγο πιό κάτω άπό τή μέση, στην άρθρωση τού θώρακα στην κοιλιακή χώρα, ή 122

12 ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ έμφαση στην αντίθεση τοΰ σκούρου προπλασμού καί της ρόδινης σάρκας, συνδέονται περισσότερο μέ τήν άντικλασική τάση της βυζαντινής τέχνης. Αυτή ή άντικλασική απόδοση των μορφών παρατηρείται κυρίως σέ έργα τής βορειοδυτικής ' Ελλάδας άλλα καί βορειότερων περιοχών 77. Μέσα στό ίδιο πλαίσιο κινούνται καί οί αδελφοί Γεώργιος καί Φράγγος Κονταρής άπό τή Θήβα, ζωγράφοι πολύ γνωστοί στην περιοχή τής 'Ηπείρου. Μολονότι τό χρώμα τους διαφέρει αισθητά άπό τοΰ Κατελάνου, ό επηρεασμός τους άπό τήν τέχνη του στην εικονογραφία, τήν τεχνική καί τή διακοσμητική διάθεση είναι φανερός στά μνημειακά σύνολα πού φέρουν τήν υπογραφή τους, δηλαδή τοΰ ναοΰ τοΰ 'Αγίου Νικολάου στην Κράψη (1563) καί τής λιτής τοΰ καθολικού τής μονής Βαρλαάμ ( 1566), οπού εργάζονται καί οί δύο μαζί σύμφωνα μέ τίς επιγραφές, καθώς καί του ναού τής Μεταμορφώσεως στή Βελτσίστα (1568), οπού εργάζεται μόνο ό Φράγγος 78. ' Η σύγκριση όμως τής μορφής τοΰ αγίου Δημητρίου τής εικόνας μας μέ ορισμένες μορφές άπό τά παραπάνω μνημεία, όπως παραδείγματος χάριν μέ τοΰ αγίου Γεωργίου στό ναό τής Κράψης (Είκ. 5) καί τοΰ αγίου Προκοπίου στό ναό τής Βελτσίστας, δείχνει γενικά προχωρημένη σχηματοποίηση καί αυστηρότερο ΰφος σέ σχέση μέ τή μορφή τοΰ αγίου Δημητρίου. Γιά τά πρόσωπα, ειδικότερα τών αγίων τοΰ ναοΰ τής Βελτσίστας, χρησιμοποιοΰνται οί ψυχροί τόνοι τής ώχρας, μέ αποτέλεσμα οί μορφές νά φαίνονται περισσότερο επίπεδες καί σχηματικές. Τά φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά είναι πολύ αδρά, ή διαφορά τής σκιασμένης καί τής φωτεινής επιφάνειας πιό έντονη, ενώ χαρακτηριστικοί είναι οί αφύσικα υψηλοί, κυλινδρικοί λαιμοί. Παρά τίς ομοιότητες πού παρατηρούνται στό σχεδιασμό, τήν αγάπη γιά τό κόσμημα καί τή γενικότερη αντιμετώπιση τών μορφών, ή άσχημη, ασκητική οψη τών προσώπων στις δημιουργίες τών Κονταρήδων, σέ συνδυασμό καί μέ μιά χρωματική ύφεση, είναι κατά τή γνώμη μας οί βασικότεροι λόγοι πού μας εμποδίζουν νά θεωρήσουμε τήν εικόνα τοΰ Βυζαντινού Μουσείου έργο δικό τους ή τοΰ κύκλου τους 79. 'Ωστόσο, μιά μικρή λεπτομέρεια στον τοιχογραφικό διάκοσμο τοΰ ναοΰ τής Βελτσίστας, ή εικόνα τής Παναγίας 'Οδηγήτριας, πού παριστάνεται νά ζωγραφίζει σέ ένα άπό τά λοφία τοΰ τρούλου ό ευαγγελιστής Λουκάς, συνοψίζει τίς ιδιαίτερες προτιμήσεις τών τοπικών εργαστηρίων καί πιθανώς καί τοΰ Φράγγου Κατελάνου γιά τά φορητά έργα. Τόσο ή Παναγία οσο καί ό Χριστός φέρουν καί εδώ ανάγλυφους φωτοστέφανους, ένώ ανάγλυφη διακόσμηση φέρει καί τό πλαίσιο τής εικόνας (Είκ. 6). Ή εικονογραφική καί τεχνοτροπική συγγένεια τής μορφής τοΰ αγίου Δημητρίου μέ τίς τοιχογραφίες τοΰ καθολικοΰ τής μονής τών Φιλανθρωπηνών (1542) καί κυρίως τής μονής Βαρλαάμ (1548) καί τής Ζάβορδας, βοηθοΰν νά χρονολογήσουμε μέ ακρίβεια τήν εικόνα τοΰ Βυζαντινοΰ Μουσείου. 'Ιδιαίτερα ή ομοιότητα στά διακοσμητικά θέματα τών φωτοστέφανων τοΰ αγίου Δημητρίου καί τοΰ Χρίστου στό θόλο τοΰ νάρθηκα τής μονής τών Φιλανθρωπηνών οριοθετούν ένα χρονικό διάστημα έξι ετών μεταξύ 1542 καί 1548, μέσα στό όποιο πρέπει νά έγινε τό έργο. Θεωρώντας στό σύνολο τήν εικόνα καταλήγουμε στό συμπέρασμα οτι είναι ένα έργο μανιεριστικό. 'Απουσιάζει τό λιτό καί αυστηρό ύφος, καθώς καί ή χρωματική ευγένεια, στοιχεία πού χαρακτηρίζουν σταθερά τίς κρητικές εικόνες. Τή θέση τους έχουν πάρει ή έντονη πολυχρωμία, ή σύνθετη καί αφύσικη πτυχολογία καί ή υπέρμετρη αγάπη γιά τό κόσμημα δημιουργώντας μιά εντύπωση «μπαρόκ», πού χαρακτηρίζει κατεξοχήν τήν τέχνη τοΰ Κατελάνου. 'Ακόμη, υπάρχει μιά διάθεση γιά ψυχογραφική απόδοση καί μιά αντίληψη οτι ή προσωπογραφία αυτή ανήκει πιό πολύ σέ έναν ευγενή. Παράλληλα, ή πολύ καλή ποιότητα τής ζωγραφικής, ό συνδυασμός στοιχείων άπό τήν παλαιολόγεια παράδοση καί τή δυτική τέχνη δείχνουν έναν ικανό ζωγράφο μέ τάσεις έκλεκτισμοΰ. ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ 71. Μιχαηλίδης, ο.π., είκ Χατζηδάκης, ΙστΕΕ, ο.π., έγχρωμη είκ. σ Γούναρης, δ.π., σ Χατζηδάκης, ο.π., είκ ' Αχειμάστου-Ποταμιάνου, ο.π., πίν Millet, Athos, πίν Μ. Chatzidakis, Aspects de la peinture religieuse dans les Balkans ( ), Aspects of the Balkans, Continuity and Change, Contribution to the International Balkan Conference, held at UCLA (1969), Paris 1972, σ. 177 κ.έ. 78. Μ. Χατζηδάκης, Ό ζωγράφος Φράγκος Κονταρής, σ Δ. Εύαγγελίδης, "Ο ζωγράφος Φράγγος Κατελάνος έν Ήπείρω, ΔΧΑΕ, περ. Δ' τ. Α' (1959), σ. 52. Χατζηδάκης, ΙστΕΕ, δ.π., σ 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, δ.π., σ Γιά τά ιδιότυπα χαρακτηριστικά τής τέχνης τών δύο ζωγράφων άπό τή Θήβα βλ. Deliyanni-Doris, δ.π., σ. 142 κ.έ. 'Αχειμάστου-Ποταμιάνου, δ.π., σ

13 ΜΑΙΡΗ ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ SUMMARY A POST-ΒΥΖΑΝΤΙΝΕ ICON OF ST. DEMETRIOS IN THE BYZANTINE MUSEUM J. his icon of St. Demetrios comes from the church of the Hypapanti (the Presentation in the Temple) in Thessaloniki. It is a panel 95x69 cm in size, made from one piece of wood. The integral frame is decorated with a gilded foliate ornamentation in relief. The icon occupies the left-hand intercolumnar space reserved for the Despotic icons on the post-byzantine iconostasis in the new room of the Byzantine Museum's west wing. St. Demetrios is portrayed in a frontal pose, down to just below the waist. He has his lance in his right hand, his sword (held by the hilt) and his scabbard in the left. He is wearing a sleeved tunic, a chain-mail corslet of lozenge-shaped links and a splendid mantle which is fastened with a large knot on his chest. There is a small, round, gilt relief medallion of Christ at the point of intersection of the metal straps of his corslet. His helmet and small round shield are slung from his shoulders. He has a diadem on his head, which is surrounded by a gilded halo in relief, with floral ornamentation. The red majuscule inscription reads: Ο ΑΓΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ. The icon, which is in a very good state of preservation, was once overpainted. On being cleaned in 1969 it was found that the original paint was slightly damaged in some relatively unimportant areas. Further restoration work was done in The saint's body is disproportionately thin below the corslet. His head is rather small and his neck elongated. His face is a perfect oval, his nose long and thin, his eyes relatively large, his mouth small with fleshy lips. His hair is arranged in regular rows of curls, giving him an extremely well-groomed appearance. The icon is clearly influenced by Palaeologan models that lean heavily towards the ancient tradition, as illustrated, for example, in the masks adorning the helmet and shield. Another peculiarity is that the figure is cut off just below the waist, which is rare in icons of military saints painted before the fall of Constantinople. Certain features, such as the gilded relief halo and the inlaid relief medallion of Christ on the corslet, are common to a large group of sixteenth-century wall-paintings associated with the socalled Epirot School, which exerted a wide influence in the areas roundjabout. The most important artists of the Epirot School whose names are known are Frangos Katelanos and the brothers Georgios and Frangos Kontaris from Thebes. The figure of St. Demetrios shows iconographie and stylistic affinities with the wall-paintings in the catholicon and narthex of the Philanthropinon Monastery (1542) on the lake island of Yannina, and even more noticeably with those in the catholicon of Varlaam Monastery (1548), Meteora, and in Zavorda Monastery, near Grevena. These resemblances make it possible for a fairly precise date to be assigned to the icon. In particular, the similarity of the decorative motifs on this halo and the one round Christ's head in the narthex vault of the Philanthropinon Monastery indicate that it was probably painted between 1542 and Moreover, the similarities with the signed frescoes of Frangos Katelanos in the chapel of St. Nicholas in the Great Lavra and other wall-paintings attributed to him lend strong support to the hypothesis that this icon is also by him. If so, it is the only portable painting by Frangos Katelanos that is known so far. MAR Y ASPRA-VARDA VAKI 124

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος

Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Άγνωστες εικόνες και τοιχογραφίες του Θεοφάνη του Κρητός στη Μονή Παντοκράτορος και στη Μονή Γρηγορίου στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 19 (1996-1997), Περίοδος Δ' Σελ. 97-116 ΑΘΗΝΑ 1997

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων»

Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Δύο εικόνες του 18ου αιώνα στη συλλογή Αιανής Κοζάνης. Συμβολή στο έργο του ζωγράφου Πάνου ή Παναγιώτη «εξ Ιωαννίνων» Αγαθονίκη ΤΣΙΛΙΠΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 365-384 ΑΘΗΝΑ 2001 Αγαθονίκη Δ. Τσιλιπάκου

Διαβάστε περισσότερα

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου.

Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Στη μορφολογία πρέπει αρχικά να εξετάσουμε το γενικό σχήμα του προσώπου. Διακρίνουμε τα εξής σχήματα - Οβάλ - Οβάλ μακρύ - Ορθογωνικό - Στρογγυλό - Τετραγωνικό - Τριγωνικό - Εξαγωνικό - Τραπεζοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους

Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Επισήμανση τοιχογραφιών του εργαστηρίου των θηβαίων ζωγράφων Γεωργίου και Φράγκου Κονταρή στην περιοχή της γενέτειράς τους Χαρίκλεια ΚΟΙΛΑΚΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 191-208 ΑΘΗΝΑ 2001 Χαρίκλεια Κοιλάκου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 Για την ιστορία της μονής βλ. κυρίως ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ, ΗΜΕ 1928, σ. 301 κ.ε., ΟΡΛΑΝΔΟΣ, ΑΒΜΕ. 2 Βλ. παρακάτω σ. 44 47. ΕΙΣΑΓΩΓΗ H Μονή της Μυρτιάς (εικ. 24), στο 23 ο περίπου χιλιόμετρο του δρόμου που οδηγεί από το Αγρίνιο στο Θέρμο, κοντά στη λίμνη Τριχωνίδα, είναι η παλαιότερη σε λειτουργία μονή στην Αιτωλία 1. Παράλληλα,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων

Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Πρώιμη κρητική εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στην μονή Ιβήρων Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΗ' (2007) Σελ. 193-202 ΑΘΗΝΑ 2007 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΠΡΩΙΜΗ ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος

Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Άγνωστο επιστύλιο του Θεοφάνη του Κρητός στη μονή Ιβήρων στο Άγιον Όρος Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Δελτίον XAE 16 (1991-1992), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του André Grabar (1896-1990) Σελ. 185-208 ΑΘΗΝΑ 1992 Ε. Ν.

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνη Λεοντακιανάκου

Ειρήνη Λεοντακιανάκου Ειρήνη Λεοντακιανάκου Λέκτορας στην Ιστορία της Τέχνης Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων & Συστημάτων Πανεπιστήμιο Αιγαίου Κων/πόλεως 1, Ερμούπολη, Σύρος 84 100 Τηλ. +302281097126 ileon@aegean.gr ΣΠΟΥΔΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.)

434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) 434 Βιβλιοκρισίαι (Κωνστ. Βακαλόπουλου, Οικονομική λειτουργία κ.λ.) Οί έπιφυλάξεις πού θά ήταν δυνατό νά διατυπωθούν συνέχονται κυρίως μέ τήν έπισήμανση άβλεψιών, συχνά τυπογραφικών (αδυναμία περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ

ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ ΠΡΩΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΝΑΟ ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΛΟΧΜΗΣ ΓΡΕΒΕΝΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΟΥ Ο ναός του Αγιου Νικολάου βρίσκεται στο νεκροταφείο του οικισμού Λόχμη (παλαιά ονομασία Βίτσι) του Δήμου Γρεβενών 1.

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα

Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Εικόνα του Χριστού Παντοδύναμου στη μονή Κουτλουμουσίου και η τάση επιστροφής στα πρότυπα της ζωγραφικής του Πρωτάτου κατά τον 16ο αιώνα Νικόλαος ΣΙΩΜΚΟΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 139-150 ΑΘΗΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους

Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Φορητή εικόνα της Σταυρώσεως στη μονή Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους Ευθύμιος ΤΣΙΓΑΡΙΔΑΣ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΘ' (2008) Σελ. 151-158 ΑΘΗΝΑ 2008 Ε. Ν. Τσιγαρίδας ΦΟΡΗΤΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΣΤΑΥΡΩΣΕΩΣ ΣΤΗ ΜΟΝΗ ΜΕΓΙΣΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ

Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Η ΛΑΤΡΕΥΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗΣ ΣΤΗ ΒΕΡΟΙΑ Ή πρόσφατη δημοσίευση των τοιχογραφιών του «Χρίστου» τής Βέροιας άπό τον καθηγητή Στ. Πελεκανίδη1 άποτελεϊ μια άπό τις σημαντικότερες προσφορές γιά

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος

Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος Ο καλλιτεχνικός «δυϊσμός» στην εντοίχια εκκλησιαστική ζωγραφική του 16ου αιώνα στην Ελλάδα. Συμβολή στη μελέτη του γραπτού κοσμήματος Αθανάσιος ΣΕΜΟΓΛΟΥ Τόμος ΚΒ' (2001) Σελ. 287-296 ΑΘΗΝΑ 2001 Αθανάσιος

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙ ΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΤΡΙΤΗ 14 ΙΟΥΝΙΟΥ 2011 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕ ΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ ΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Αρμονική απεικόνιση του θέματος στον

Διαβάστε περισσότερα

Αργυρές επενδύσεις εικόνων από τη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα

Αργυρές επενδύσεις εικόνων από τη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα Αργυρές επενδύσεις εικόνων από τη Θεσσαλονίκη του 14ου αιώνα Κάτια ΛΟΒΕΡΔΟΥ-ΤΣΙΓΑΡΙΔΑ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 263-272 ΑΘΗΝΑ 2005 Κ. Λοβέρδου-Τσιγαρίδα ΑΡΓΥΡΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΟΥ 14ου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2

Τ.Ε.Ι. ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 Τ.Ε.Ι. ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ _ ΤΜΗΜΑ Ε.Α.Δ.Σ.Α. _ Μάθημα: ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Δ2 ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Θεωρητικό + Εργαστηριακό ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84)

Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Τοιχογραφίες στη Μονή της Αγίας Αικατερίνας στο Σινά (πίν. 71-84) Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 6 (1970-1972), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Παναγιώτη Μιχελή (1903-1969) Σελ. 205-232 ΑΘΗΝΑ 1972 ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΊΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία του κοσμήματος

Η ιστορία του κοσμήματος ΚΟΣΜΗΜΑ Η ιστορία του κοσμήματος Πρώτα κοσμήματα Τα πρώτα κοσμήματα 40.000 χρόνια πριν. Λόγοι σύλληψης της ιδέας του κοσμήματος: Καλλωπισμός Προσέλκυση του άλλου φύλου Φυλαχτά Τα πρώτα υλικά: δόντια ζώων,

Διαβάστε περισσότερα

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R Aνακαινίστε το χώρο σας, αναπαλαιώνοντας τα παλιά σας έπιπλα μεν, προσθέτοντας δε μια μοντερνιστική πινελιά ανανέωσης στους τοίχους σας, δημιουργώντας μια mix & match διάθεση.

Διαβάστε περισσότερα

Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο

Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο Παρατηρήσεις σε σιναϊτικό υστεροκομνήνειο τετράπτυχο Μαίρη ΑΣΠΡΑ-ΒΑΡΔΑΒΑΚΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 211-222 ΑΘΗΝΑ 2003 Μαίρη Ασπρά-Βαρδαβάκη ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΕ ΣΙΝΑΪΤΙΚΟ ΥΣΤΕΡΟΚΟΜΝΗΝΕΙΟ ΤΕΤΡΑΠΤΥΧΟ Χ α δίπτυχα,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ ΠΑΛΑΙΟΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ Λέγοντας παλαιοχριστιανική τέχνη εννοούμε την τέχνη που αναπτύχθηκε στους κόλπους της χριστιανικής θρησκείας από τους πρώτους χρόνους που εμφανίστηκε ο χριστιανισμός μέχρι τους

Διαβάστε περισσότερα

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 6 ο - ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Θέμα: Οι άγιες εικόνες, έκφραση της πίστης Σχολείο: Περιφερειακό Λύκειο Αγίου Χαραλάμπους, Έμπα (κεφ.18) Τάξη: Α Λυκείου Καθηγητής:Νικόλαος Καραμπάς Π.Μ.Π.: 16951 Α Σκοπός: Να αντιληφθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου»

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου» ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Βυζαντινές προσωπογραφίες. Ανίχνευση της Βυζαντινής τεχνοτροπίας στις μορφές του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου» ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2013-14 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών.

1979 Πτυχίο στην Συντήρηση Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης στο τμήμα Συντήρησης Αρ/των στη Θ' Δημόσια Επαγγελματική Σχολή Αθηνών. BΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΣΟΥΡΑΚΗ ΚΛΕΟΠΑΤΡΑ Συντηρήτρια έργων τέχνης και αρχαιοτήτων Ζωγράφος Καθηγήτρια εφαρμογών στο τμήμα συντήρηση Αρχαιοτήτων και έργων τέχνης στο Τ.Ε.Ι/Αθηνών Κυδαντιδών 33 11851 Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο

Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο Δύο αμφιπρόσωπες εικόνες του Χριστού και της Παναγίας στη Ρόδο Μυρτάλη ΑΧΕΙΜΑΣΤΟΥ-ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΥ Περίοδος Δ', Τόμος Λ' (2009) Σελ. 199-214 ΑΘΗΝΑ 2009 Μυρτάλη Αχειμάστου-Ποταμιάνου ΔΥΟ ΑΜΦΙΠΡΟΣΩΠΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου

Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου Βυζαντινή εικόνα της Παναγίας δεομένης στην Καταπολιανή Πάρου Αγγελική ΜΗΤΣΑΝΗ Τόμος ΚΓ' (2002) Σελ. 177-198 ΑΘΗΝΑ 2002 Αγγελική Μητσάνη ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΔΕΟΜΕΝΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΠΟΛΙΑΝΗ ΠΑΡΟΥ* ο

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο

Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Εικόνα του Εμμανουήλ Τζάνε στο Βυζαντινό Μουσείο Ανδρομάχη ΚΑΤΣΕΛΑΚΗ Δελτίον XAE 18 (1995), Περίοδος Δ' Σελ. 129-138 ΑΘΗΝΑ 1995 Ανδρομάχη Κατσελάκη ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΤΖΑΝΕ ΣΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ* Xi.

Διαβάστε περισσότερα

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι

Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Ο ζωγραφικός διάκοσμος του Αγίου Αθανασίου Κουστοχωρίου Ημαθίας και η σχέση του με το καστοριανό εργαστήρι Φλώρα ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ Τόμος ΚΔ' (2003) Σελ. 257-266 ΑΘΗΝΑ 2003 Φλώρα Καραγιάννη Ο ΖΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΔΙΑΚΟΣΜΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΜ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ Απόσταση: 19 km Διάρκεια: 7 8 ώρες The Friends of Mount Athos, 2007 2014. All rights reserved. Version 1.1 ΠΡΟΣΟΧΗ: Μεγάλο τμήμα της διαδρομής

Διαβάστε περισσότερα

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο

Φρούρια, Κάστρα Κέρκυρα. Παλαιό Φρούριο Παλαιό Φρούριο Είναι χτισμένο σε μια δίκορφη φυσική τοποθεσία από τον 16ο αιώνα στην άλλοτε Βυζαντινή πόλη της Κέρκυρας. Το Παλιό φρούριο είναι ένα χαρακτηριστικό σύμβολο της παλιάς πόλης και οι δύο κορυφές

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009

ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Ο ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ Δρ. ΜΑΡΙΑ ΦΕΡΕΝΤΙΝΟΥ 2008-2009 Τοπογραφικοί Χάρτες Περίγραμμα - Ορισμοί - Χαρακτηριστικά Στοιχεία - Ισοϋψείς Καμπύλες - Κατασκευή τοπογραφικής τομής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ

ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ ΑΝΑΠΛΑΣΗ ΧΩΡΩΝ ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΟΥ ΚΑΜΑΡΙΩΤΗ ΝΕΟ ΟΣΤΕΟΦΥΛΑΚΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΩΣ Ηράκλειο, Οκτώβριος 2011 Σεπτέμβριος 2012 Μελέτη Νίκος Σκουτέλης & Φλάβιο Ζανόν Αρχιτέκτονες μηχανικοί Οδός Πατρός Αντωνίου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 27 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΘΕΜΑ: Σύνθεση με τρία αντικείμενα ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ: Το προς σχεδίαση θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΣΕΠΗΣ ΤΟΙΧΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΣΕΠΗΣ ΤΟΙΧΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑ ΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΣΕΠΗΣ ΤΟΙΧΟΥ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑΡΙΑ Η εταιρία μας δραστηριοποιείται στο χώρο των ημερολογίων και ασχολείται με τη σχεδιάση και την παραγωγή και έχει στόχο την συνεχή εξέλιξη των προϊόντων της.

Διαβάστε περισσότερα

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι.

Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Τοιχογραφίες στις Καρυές του Αγίου Όρους από το 15ο έως τις αρχές του 19ου αι. Κωνσταντίνος ΒΑΦΕΙΑΔΗΣ Τόμος ΚΕ (2004) Σελ. 37-56 ΑΘΗΝΑ 2004 Κωνσταντίνος Μ. Βαφειάδης ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΙΣ ΚΑΡΥΕΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης

Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Η μελέτη των εικόνων με υπογραφή του Εμμανουήλ Λαμπάρδου στο Μουσείο Μπενάκη με τη συμβολή της τεχνικής εξέτασης Αναστασία ΔΡΑΝΔΑΚΗ, Λένα ΒΡΑΝΟΠΟΥΛΟΥ, Αλεξάνδρα ΚΑΛΛΙΓΑ Περίοδος Δ', Τόμος ΚΑ' (2000) Σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό

Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Βυζαντινές τοιχογραφίες στον Ωρωπό Μανόλης ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 87-107 ΑΘΗΝΑ 1960 ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΤΟΙΧΟΓΡΑΦΙΕΣ ΣΤΟΝ ΩΡΩΠΟ ι Ή μικρή εκκλησία

Διαβάστε περισσότερα

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο

Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α Υλικά, Γραμμές και Τεχνικές στο Ελεύθερο Σχέδιο Σκοπός Σκοπός του κεφαλαίου αυτού είναι να γνωρίσουν οι μαθητές τα υλικά που χρειάζονται για το ελεύθερο σχέδιο και τον τρόπο που θα τα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014

LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG. 4 March 2014 LESSON 16 (ΜΑΘΗΜΑ ΔΕΚΑΕΞΙ) REF : 102/018/16-BEG 4 March 2014 Family η οικογένεια a/one(fem.) μία a/one(masc.) ένας father ο πατέρας mother η μητέρα man/male/husband ο άντρας letter το γράμμα brother ο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟ ΙΑΓΡΑΦΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΙΑΒΑΤΗΡΙΑ Μαζί με την αίτηση έκδοσης διαβατηρίου πρέπει να υποβάλλεται μία (1) πρόσφατη φωτογραφία. Οι φωτογραφίες των αιτουμένων διαβατήριο πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις

Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Η εικόνα του Νικολάου Ρίτζου στο Σεράγεβο. Εικονογραφικές παρατηρήσεις Παναγιώτης ΒΟΚΟΤΟΠΟΥΛΟΣ Τόμος ΚΣΤ' (2005) Σελ. 207-226 ΑΘΗΝΑ 2005 Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΡΙΤΖΟΥ ΣΤΟ ΣΕΡΑΓΕΒΟ.

Διαβάστε περισσότερα

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008) Προσχέδιο έργου Ανάδειξης των Καταλόγων και της Βιβλιοθήκης της Ιεράς Μονής Καρακάλλου (Δεκέμβριος 2008)

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2)

AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) AΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΕΜΠΤΗ 18 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΔΥΟ (2) ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ: 1. Απεικόνιση του θέματος στον καθορισμένο

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ης ΑΠΟ 6 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ης ΣΕΛΙΔΑΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 19 ΙΟΥΝΙΟΥ 2015 ΚΟΙΝΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΣΤΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ: «ΜΙΚΡΗ ΕΞΟΧΙΚΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΛΥΠΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ.

ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! Η Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΟΥ Μ.Σ.Θ. ΤΟ ΜΟΥΣΙΚΟ ΠΑΕΙ ΜΟΥΣΕΙΟ! ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ, 2012-2013 ΥΠΕΥΘΥΝΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ: Α. ΑΡΖΟΓΛΟΥ & Ε. ΤΖΗΜΟΥΛΗ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ-ΣΥΝΟΔΟΙ: Τ. ΚΥΡΙΑΖΙΚΙΔΟΥ & Δ. ΤΖΟΒΑΝΑΚΗΣ Παρασκευή,

Διαβάστε περισσότερα

Πνευµατικά ικαιώµατα

Πνευµατικά ικαιώµατα Πνευµατικά ικαιώµατα Το παρόν είναι πνευµατική ιδιοκτησία της ACTA Α.Ε. και προστατεύεται από την Ελληνική και Ευρωπαϊκή νοµοθεσία που αφορά τα πνευµατικά δικαιώµατα. Απαγορεύεται ρητώς η δηµιουργία αντιγράφου,

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου

Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος. Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Θρησκευτικά και Προσκυνηµατικά Μνηµεία από διάφορες περιοχές της Ελλάδος Ιερά Μητρόπολη Αλεξανδρουπόλεως Ιερά Μονή Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου Αετοχωρίου Ιερά Μονή Παναγίας Εύρου Ναός Παναγίας Κοσµοσώτηρας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει

ΤΟ ΦΩΣ. Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει ΤΟ ΦΩΣ Ο φωτισμός μπορεί να υπογραμμίσει σημαντικές λεπτομέρειες ή να τις κρύψει Μπορεί να κολακέψει ένα αντικείμενο, τονίζοντας κάποια θετικά χαρακτηριστικά ή να υποβαθμίσει τα λιγότερο ελκυστικά Η τηλεόραση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΠΙ ΔΗΛΩΣΗΣ ΣΗΜΑΤΟΣ ΑΠΟΦΑΣΗ ΕΞ 3667 / 13.07.2015 Σύμφωνα με: α) τις διατάξεις των άρθρων 123, 124, 135 και 136 του Ν. 4072/2012

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ: ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Η µεταβυζαντινή τέχνη, όπως δηλώνει η λέξη, προσδιορίζεται από την τέχνη της προηγούµενης περιόδου, δηλαδή τη βυζαντινή. Ουσιαστικά,

Διαβάστε περισσότερα

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014

Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία: 29/10/2014 INFORMATICS DEVELOPMEN T AGENCY Digitally signed by INFORMATICS DEVELOPMENT AGENCY Date: 2014.10.29 16:37:48 EET Reason: Location: Athens ΑΔΑ: 6ΨΙΦΓ-ΚΝΒ Α. Π.: ΥΠΠΟΑ/Γ ΑΠΚ/ ΒΜΑ/277709/162190/9810 Ηµ/νία:

Διαβάστε περισσότερα

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο.

Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. ρ. Χ. Βοζίκης Εργαστήριο Φυσικής ΙΙ 63 6. Άσκηση 6 Περίθλαση από ακµή και από εµπόδιο. 6.1 Σκοπός της εργαστηριακής άσκησης Σκοπός της άσκησης αυτής, καθώς και των δύο εποµένων, είναι η γνωριµία των σπουδαστών

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1.Εντολές κίνησης

Κεφάλαιο 1.Εντολές κίνησης Προγραμματίζω με το ΒΥΟΒ 1 Κεφάλαιο 1.Εντολές κίνησης Από το μάθημα της Φυσικής γνωρίζουμε ότι κίνηση σημαίνει αλλαγή της θέσης ενός αντικειμένου. Οι εντολές κίνησης που μας παρέχει το ΒΥΟΒ χωρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ

Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ Η ΚΑΡΔΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΑ Ο αρχιτέκτονας Τάσος Ζέππος. Το φωτιστικό «Great 1» της Luxit ισορροπεί με τα έργα του Takis. Στην απέναντι σελίδα: Ο διάδρομος στο πρώτο επίπεδο ενώνει το καθιστικό με την τραπεζαρία.

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη.

Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς. Θέση: Επίκουρος καθηγητής. Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ονοματεπώνυμο: Απόστολος Μαντάς Πατρώνυμο: Γεώργιος Τόπος γέννησης: Αθήνα Θέση: Επίκουρος καθηγητής Γνωστικό Αντικείμενο: Βυζαντινή Αρχαιολογία και Τέχνη Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι

1. Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι Αναστασία Καλάη-Μουζάκη Υπ. δρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας Στέλιος Μουζάκης Πολιτικός Μηχανικός, Ιστοριοδίφης Άγιος Αθανάσιος στο Λιόπεσι και Άγιος Γιάννης στον Πέλικα, Μαρούσι Παρατηρήσεις στον εικονογραφικό

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ*

ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* ΝΕΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΖΩΓΡΑΦΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΛΙΝΟΤΟΠΙ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΙΜΙΟΥ ΠΡΟΔΡΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ* Οι έρευνες που έγιναν, κυρίως κατά τη διάρκεια της τελευταίας δεκαετίας, στη ζωγραφική τόσο του νεότερου

Διαβάστε περισσότερα

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου

Συγγραφέας Τίτλος Τίτλος (ελληνικά) Κατηγορία α/α τόμου 1. Ζώρας Γ. Θ. Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος Ο ποιητής Μαρίνος Φαλιέρος ΚΕΙΜΕΝΑ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΕΣ 2 7 46 1948 Ελληνικά 2. Τωμαδάκης Ν. Ο άγιος Ιωάννης ο Ξένος και η διαθήκη αυτού 3. Σπανάκης Στ. Κανονισμός της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα