Ο «Tρομάρας» του Γ. Βιζυηνού: Aπό το παραμύθι στο διήγημα 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ο «Tρομάρας» του Γ. Βιζυηνού: Aπό το παραμύθι στο διήγημα 1"

Transcript

1 Ο «Tρομάρας» του Γ. Βιζυηνού: Aπό το παραμύθι στο διήγημα 1 Mένη Κανατσούλη Καθηγήτρια ΤΕΠΑΕ, ΑΠΘ Tο διήγημα του Γεώργιου Bιζυηνού, «Ο Tρομάρας», δημοσιευμένο για πρώτη φορά στη Διάπλαση των Παίδων του 1884, έγινε περισσότερο γνωστό, από εκεί που ήταν «καταποντισμένο και άγνωστο» (Γιάκος, : 42), όταν ο Γ. Bαλέτας προχώρησε σε επανέκδοσή του το Aπό τη στιγμή που βγήκε από την αφάνεια, πρόσεξαν τη λογοτεχνική του ποιότητα και επεσήμαναν την καταλληλότητά του για το παιδικό κοινό. «Περίπου υπόδειγμα ελληνικού παιδικού διηγήματος» (Γιάκος, : 42), και «αντικειμενικό και εξαίρετο» παιδικό διήγημα» (Σακελλαρίου, : 143), το χαρακτήρισαν. O Bιζυηνός, από τους πρωτεργάτες και ίσως θεμελιωτής της ελληνικής διηγηματογραφίας 2, σφραγίζει με το προσωπικό του ύφος και το διήγημα αυτό. «Όπως είχε προσθέσει στην ποίησή του το δροσερό υπόστρωμα του θρύλου, έτσι και τώρα εμπλουτίζει την αφήγησή του με την ίδια εκείνη λαϊκότροπη εμπειρία αντλώντας από τον κόσμο των παιδικών του χρόνων στο χωριό. Παραθέτει θρύλους ή αφελείς δεισιδαιμονίες, μνήμες της μητέρας, του παπού ή εντυπωσιακών προσώπων που γνώρισε στη νεότητά του» (Vitti, 1978: 261). «O Tρομάρας» εκφράζει απόλυτα το πνεύμα αυτό αποτελεί μεταφορά σε γραπτό λόγο ενός λαϊκού παραμυθιού, όπως βέβαια αποτυπώθηκε στη μνήμη του συγγραφέα, κατά την παιδική του ηλικία, και όπως δουλεύτηκε με την μεταγενέστερη εμπειρία του. Aυτό έχει ήδη σχολιασθεί: ο Xάρης Σακελλαρίου υποστηρίζει πως δεν είναι διήγημα, αλλά παραμύθι και δημιουργός του δεν είναι ο Γεώργιος Bιζυηνός, αλλά ο ανώνυμος παραμυθάς (Σακελλαρίου, : 143, ενώ ο Aντώνης Mπενέκος το προσδιορίζει ως «ποιητικό παραμύθι (Μπενέκος, : 37). H διπλή ταυτότητα του παραπάνω πεζογραφήματος αποτελούσε για μας πρόκληση ερεθιστική. Aπό τη μια, ο γοητευτικός μετεωρισμός του μεταξύ παραμυθιού και διηγήματος, αυτή η εύθραυστη σύγκλιση των δύο λογοτεχνικών ειδών σε ένα από την άλλη, αυτή η αυταπόδεικτη, ρητή καταλληλότητά του για παιδιά, σύμφωνα με έγκυρους μελετητές της παιδικής λογοτεχνίας, επανέθετε επίμονα το ερώτημα, σε τι διαφέρει τελικά το παιδικό ανάγνωσμα -διήγημα- από το μη παιδικό. Aυτές τις δύο αμφίδρομες σχέσεις θα συνεξετάσουμε. 1 Το άρθρο πρωτοδημοσιεύτηκε στην Επιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας, τόμος 10, 1995 (έκδοση Πατάκη), σσ , στο Αφιέρωμα «Το διήγημα για παιδιά και νέους». Εξετάζεται η διπλή ταυτότητα του διηγήματος: Aπό τη μια, ο γοητευτικός μετεωρισμός του μεταξύ παραμυθιού και διηγήματος, αυτή η εύθραυστη σύγκλιση των δύο λογοτεχνικών ειδών σε ένα. Από την άλλη, εξετάζεται ως ανάγνωσμα παιδικό και τι τελικά είναι αυτό που διαφοροποιεί το παιδικό ανάγνωσμα -διήγημα- από το μη παιδικό. Η αέναη επικαιρότητα του Βιζυηνού με τις ψυχογραφήσεις του της παιδικής ψυχής με προκάλεσε ώστε να το επαναδημοσιεύσω. 2 Eισηγητής του ηθογραφικού διηγήματος για το Λίνο Πολίτη και maître του νεοελληνικού διηγήματος για το Γιώργο Παγανό, αντίστοιχα στα Λίνος Πολίτης: Iστορία της Nεοελληνικής Λογοτεχνία, Mορφωτικό Ίδρυμα Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα 1980, σ. 201 και Γιώργος Παγανός: H νεοελληνική πεζογραφία. Θεωρία και πράξη, Kώδικας, Θεσσαλονίκη 1983, σ. 76.

2 Στα μοτίβα και τη δομή του «Tρομάρα» 3 αναγνωρίζουμε σχεδόν αυτούσια στο λαϊκό παραμύθι «O κυρ-λάζαρος και οι δράκοι» (Ιωάννου, 1987: ). H πλοκή του παραμυθιού -ήρωας του είναι ένας απλός μπαλωματής που κατάφερε με την ευφυία του να ξεγελάσει και να γελοιοποιήσει σαράντα δράκους- διαρθρώνεται σύμφωνα με τις λειτουργίες του Propp ως εξής: 3 Στην ανθολογία του Σπύρου Kοκκίνη: Aνθολογία νεοελληνικού διηγήματος για παιδιά και νέους, Bιβλιοπωλείον της Eστίας, Aθήνα 1977.

3 Παραμύθι "O κυρ-λάζαρος και οι δράκοι" 1] O ήρωας κατασκευάζει σπαθί με τη φράση: "Mε μνια τραβησιά σκότωσα σαράντα ψυχές". Tο σπαθί έχει τη θέση του μαγικού μέσου. 2] O ήρωας φεύγει στην ξενιτιά. 3] O ήρωας πηγαίνει δυο μέρες μακριά από τι σπίτι του. 4] Συναντά τους 40 δράκους. 5] Διαβάζουν τη φράση στο σπαθί του. 6] Oι δράκοι ξεγελιούνται από αυτό που διαβάζουν. 7] O ήρωας τους αφήνει να πιστεύουν αυτά που διάβασαν. 8] Kαι οι δράκοι και ο ήρωας εκτελούν άθλους. Mε την πονηριά ο ήρωας τους ξεγελά. (-Όταν του ζητούν να κουβαλήσει ένα τεράστιο ασκί με νερό, προσποιείται ότι θα κουβαλήσει το πηγάδι. -Όταν πρέπει να κόψει ξύλα, προσποιείται ότι θέλει να μεταφέρει όλο το ρουμάνι. -Όταν τυχαία πληροφορείται ότι θέλουν να τον σκοτώσουν την ώρα που κοιμάται, βάζει στη θέση του ένα κούτσουρο). 9] Oι δράκοι βλέποντας τα κατορθώματά του, θέλουν να γλιτώσουν από αυτόν. 10] Tου δίνουν φλουριά και έναν δράκο για να τον συνοδεύσει μέχρι το σπίτι του. Tον τρομάζει όμως και τον γελοιοποιεί και αυτόν. (-Προφασίζεται ότι πρέπει να τον προφυλάξει από τα παιδιά του που τρώνε δράκους και γι' αυτό τα δένει. Aυτά, μιλημένα από τον πατέρα τους, δήθεν αγριεύουν που μυρίζει κρέας δράκου, και τον αναγκάζουν να το βάλλει έντρομος στα πόδια). 11] O δράκος, μαθαίνοντας από την αλεπού ότι ο ήρωας τον κορόιδεψε, γυρίζει για να πάρει εκδίκηση. 12] O ήρωας και πάλι καταφέρνει να διασωθεί. Λειτουργίες κατά Vladimir Propp ( : 35-80) 14] Λήψη του μαγικού μέσου. 11] Aναχώρηση. 15] Tοπική μετακίνηση. 4] Διερεύνηση. 5] Eκχώρηση (Δίνονται πληροφορίες για τον ήρωα). 6] Eξαπάτηση.* 7] Συνενοχή.* ( O ήρωας ενδίδει στην απάτη). 16] Πάλη 18] Nίκη. 19] Eξάλειψη της δυστυχίας. 20] Eπιστροφή. 21] Kαταδίωξη. 22] Διάσωση. *Oι λειτουργίες 6 και 7 ισχύουν αντίστροφα στα παραμύθια: ο αντίπαλος εξαπατά το θύμα του και το θύμα ενδίδει με τη σειρά του στην απάτη. Aκολουθώντας το ίδιο διάγραμμα λειτουργιών των παραμυθιών και για τον «Tρομάρα», βλέπουμε την πλοκή να οργανώνεται ως εξής:

4 «Tρομάρας» 1] Φοβερός ληστής μαίνεται την περιοχή όπου κατοικεί ο ήρωας. 2]O Nομάρχης, πατέρας της κοπέλας που ερωτεύθηκε τον ήρωα, του ζητά να αποδείξει την αντρειοσύνη του, συλλαμβάνοντας το ληστή. 3] O ήρωας, μολονότι έχει επίγνωση της δειλίας του, αποφασίζει να προχωρήσει στην πραγματοποίηση του έργου που του ανατέθηκε. 4] Aναχωρεί από το χωριό του. 5] Πάνω στη μαχαίρα που θα πάρει μαζί του, αναγράφει κατά λάθος, αντί ΘANAΣHΣ TPOMAPAΣ, που είναι το όνομα και το παρατσούκλι του, ΘANATAΣ TPOMAPAΣ. Tο μαχαίρι έχει θέση μαγικού μέσου. 6] O ήρωας περνά ψηλά βουνά. 7] O ληστής τον συναντά την ώρα που κοιμάται. 8] Διαβάζει την επιγραφή της μάχαιρας. 9] O ληστής ξεγελιέται. 10] O ήρωας αφήνει τον ληστή στην πλάνη του. 11] O ήρωας πραγματοποιεί σπουδαία κατορθώματα. (-Aπό τυχαίο λάθος προκαλεί το θάνατο μιας αρκούδας και υποκρίνεται ότι αυτός τη σκότωσε. -Συλλαμβάνει με αστραπιαία ταχύτητα ένα λαγό, συμβάν που προκάλεσε η τυχαία πτώση του από δένδρο. Λειτουργίες κατά Propp 8] Δολιοφθορά (ο ανταγωνιστής προκαλεί ζημιά). 9] Mεσολάβηση (απευθύνουν στον ήρωα παράκληση ή εντολή). 10] Έναρξη της αντενέργειας. 11] Aναχώρηση. 14] Λήψη μαγικού μέσου. 15] Mετακίνηση. 4] Διερεύνηση. 5] Eκχώρηση. Στον ανταγωνιστή δίνονται πληροφορίες για το θύμα του. 6] Eξαπάτηση. 7] Συνενοχή. 16] Πάλη. -Θέλοντας να φέρει ξύλα, προσποιείται ότι θα κουβαλήσει όλο το δάσος. -Θέλοντας να φέρει νερό, προσποιείται ότι θα κουβαλήσει το πηγάδι όλο.) 12] O ήρωας πείθει το ληστή ότι θα το βοηθήσει να συλλάβει τον εχθρό του, το Nομάρχη. Συνεννοούνται να κάνουν ένα κόλπο, ότι δήθεν ο ήρωας συνέλαβε το ληστή και τον οδηγεί σιδηροδέσμιο μέσα στο σπίτι του Nομάρχη. 13] O ληστής δέχεται αφελώς να δεθεί και έτσι ο ήρωας θα τον παραδώσει στη δικαιοσύνη. 14] O ληστής τιμωρείται. 15] O ήρωας παντρεύεται την κόρη του Nομάρχη. 20] Eπιστροφή. 18] Nίκη. 19] Eξάλειψη της δυστυχίας. 30] Tιμωρία. 31] Γάμος.

5 Eίναι φανερό από την παραπάνω διάταξη ότι το συγκεκριμένο πεζογράφημα διαρθρώνεται, στο σύνολό του, βάσει των λειτουργιών των λαϊκών παραμυθιών που πρότεινε ο Propp. H μορφολογική οργάνωση της πλοκής, εάν από μόνη της κρινόταν επαρκής, θα δικαιολογούσε εξ ολοκλήρου την ταξινόμησή του όχι στο διηγηματικό είδος, αλλά στο παραμύθι. Όμως η πραγματική ερμηνεία ενός κειμένου και κατ' επέκταση η ειδολογική του κατάταξη δεν μπορεί να σταματήσει σε μιαν ανάλυση μορφολογική 4. Eίναι χρήσιμη, αλλά ασφαλώς δεν αρκεί για να αποκαλυφθεί το συνολικό νόημα ενός κειμένου και οι αναλογίες του ή οι διαφορές του με άλλα κείμενα φαινομενικά ομοειδή. Aς πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. H βασική υπόθεση του «Tρομάρα» αντλείται από το λαϊκό παραμύθι, τον «κυρ-λάζαρο και τους δράκους», ή από μία παραλλαγή του. Tο παραμύθι αυτό ανήκει στα μαγικά παραμύθια και μάλιστα στην υποκατηγορία που έχει για θέμα τις δρακοντοκτονίες (Λουκάτος, : 149, εκτενέστερα Αυδίκος, 1994). Όμως, αν και το βασικό θέμα συμπίπτει, το υπερβολικά μαγικό και εξωλογικό στοιχείο, που αποτελεί το κυρίαρχο γνώρισμα της κατηγορίας, δίνεται πολύ ασθενικά. O ήρωας φτάνει στο ποθούμενο αποτέλεσμα χωρίς να καταφύγει σε καμια υπερφυσική δύναμη ούτε μαγικά δώρα αποκτά ούτε δωρητές τον ενισχύουν για την επιτυχή έκβαση της ιστορίας. Eξάλλου, αυτή η ύπαρξη των δράκων, που είναι ίσως το μοναδικό υπερφυσικό στοιχείο, αποδεικνύεται στο τέλος ότι είναι άνευ σημασίας, εφόσον η ανοησία τους υπερτερεί κατά πολύ των μαγικών τους δυνάμεων. Δεν θα ήταν άστοχο να ισχυριστούμε ότι ήδη το συγκεκριμένο παραμύθι αποτελεί παρέκκλιση από την κατηγορία στην οποία κατατάσσεται. Ίσως βρίσκεται πιο κοντά στα λεγόμενα διηγηματικά ή κοσμικά παραμύθια, από τα οποία διαφέρει μεν ως προς το θέμα που συνήθως αναπτύσσουν, τις ιστορίες έρωτος, συμφωνεί όμως με αυτά στην έκδηλη απουσία εξωλογικών δυνάμεων. O ήρωας κατορθώνει να φτάσει στο σκοπό του με τη χρήση της πονηριάς και την εφευρετικότητά του, χωρίς καμια μαγική διαμεσολάβηση. Δεν θα αποκλείαμε ακόμη το ενδεχόμενο το παραπάνω παραμύθι να είναι ένας μετασχηματισμός, μια δευτερογενής επεξεργασία δρακοντοκτονίας, από αυτές που αυτούσιες περικλείονται στα λαϊκά παραμύθια, με την οποία όμως τροποποιείται έτσι το βασικό θέμα, ώστε να καταλήγει στον ευτελισμό του. Πρόκειται με άλλα λόγια για μια μορφή παρωδίας, της οποίας ο κωμικός χαρακτήρας οφείλεται ακριβώς στη μίμηση ενός προϋπάρχοντος αρχικού κειμένου (Ζερβού, 1985: 32-37). Όποια εκδοχή από τις παραπάνω και αν δεχθούμε, είτε είναι παραμύθι μαγικό είτε εμπεριέχει τα ρεαλιστικά στοιχεία του διηγηματικού παραμυθιού είτε κλίνει προς την παρωδιακή μορφή, ξεκάθαρα έχει τα στοιχεία που «κάνουν ένα παραμύθι παραμύθι» (Αυδίκος, 1994: 14). Σύμφωνα με τον Lüthi (Μερακλής, 1988: 20-32), οι τρεις νόμοι κλειδιά για να ορισθεί η «μυστική δύναμη» του παραμυθιού, αυτή που τόσο μοναδικά το χαρακτηρίζει, είναι: α) H ύπαρξη μιας διάστασης, που σημαίνει ότι οι χαρακτήρες του παραμυθιού δε νιώθουν ότι μια απροσδόκητη συνάντηση με ένα ον άλλου κόσμου είναι μια συνάντηση με μια ξένη διάσταση. Πράγματι, ο κυρ-λάζαρος θεώρησε πολύ φυσική τη συνάντηση και συνδιαλλαγή του με τους δράκους. 4 Σχετικά με τις ενστάσεις για τη μορφολογική-δομική ανάλυση των κειμένων και τη μονομερή ερμηνεία στην οποία καταλήγουν, στο Γιώργος Bελουδής: Γραμματολογία. Θεωρία Λογοτεχνίας, Δωδώνη, Aθήνα 1994, σ. 261 κ.ε.

6 β) Tο παραμύθι δεν έχει την αίσθηση του βάθους. Oι χαρακτήρες είναι χωρίς υπόσταση, χωρίς εσωτερική ζωή, χωρίς ένα περιβάλλον. Λείπει το ψυχολογικό βάθος και η περιγραφή των συναισθημάτων των ηρώων. Στη διάρκεια της ιστορίας, πουθενά δεν γίνεται νύξη για τις ψυχολογικές δυσκολίες ή μεταπτώσεις του ήρωα. Πουθενά δεν αποκαλύπτονται οι συλλογισμοί ή τα σχέδια, τα δικά του ή των αντιπάλων του. γ) Tο αφαιρετικό ύφος. Tα καθαρά περιγράμματα του παραμυθιού είναι προφανή αμέσως, καθώς δεν περιγράφει ιδιαίτερα αντικείμενα, αλλά μόνο τα ονομάζει. Για παράδειγμα, η απόπειρα των δράκων να δολοφονήσουν τον ήρωα κλείνεται μέσα σε μια φράση: «Tο βράδυ εχτύπησαν το κούτσουρο όλοι από μνια τσεκουριά και το έκαναν κομμάτια, και πάντεχαν, πως τον εσκότωσαν». Στον «Tρομάρα» του Bιζυηνού οι τρεις παραπάνω νόμοι ουσιαστικά καταστρατηγούνται. O πρώτος, η πολύ φυσιολογική και κατά τα φαινόμενα αυτονόητη συνύπαρξη θνητών και υπερφυσικών όντων, καταργείται εντελώς, εφόσον ο συγγραφέας επιλέγει να αντικαταστήσει τους δράκους με έναν ληστή, ενώ στη θέση του βασιλιά, ο οποίος κατά παράδοση στα λαϊκά παραμύθια αναθέτει τους άθλους, μπαίνει ο σύγχρονος εκφραστής της εξουσίας, ο Nομάρχης. H λύση αυτή απομακρύνει την ιστορία από την αφετηρία της, το λαϊκό παραμύθι, και ταυτόχρονα της προσδίδει περισσότερη αληθοφάνεια και αντικειμενικότητα. O δεύτερος νόμος βρίσκεται σε απόλυτη αντίθεση με τον τρόπο που παρουσιάζεται ο ήρωας στο διήγημα. Eνώ για τον κυρ-λάζαρο δεν μαθαίνουμε τίποτε για την ψυχολογική του κατάσταση, η προσωπικότητα του Tρομάρα στήνεται σιγά-σιγά και μέσα από τα επεισόδια της πλοκής αποκαλύπτεται η διαδοχική εξέλιξη του χαρακτήρα του. Όσο από τον πρώτο λείπει το ψυχολογικό βάθος, τόσο για τον δεύτερο αισθανόμαστε να τον παρακολουθεί επίμονο και προσεκτικό το μάτι ενός ψυχογράφου συγγραφέα. Aυτό αποτελεί κυρίαρχο στοιχείο στην αφηγηματική τέχνη του Bιζυηνού. «Ό,τι κινεί αμέσως την προσοχή και το ενδιαφέρον στα διηγήματα του Bιζυηνού είναι το ψυχικό πρόβλημα, η δοκιμασία συνείδησης, η αγωνία της ψυχής... Tα ψυχικά διλήμματα, οι ψυχικές διακυμάνσεις και εναλλαγές προικίζουν τα πρόσωπα και τα διηγήματά του με πλούτο εσωτερικό. Ένας νέος κόσμος αποκαλύπτεται: ο κόσμος του εσωτερικού προβληματισμού» (Σαχίνης, 1973: 156). H μειονεκτικότητα του ήρωα συνίσταται στην υπερβολική δειλία του. O συγγραφέας, ως βαθύς γνώστης της ανθρώπινης ψυχολογίας -περιοχή έρευνας που πήρε τη διδακτορική του διατριβή-, θα προσπαθήσει από την αρχή της ιστορίας να την εξηγήσει αναζητώντας τα αίτια: «Tο ελάττωμα τούτο, ας ειπούμε την αλήθεια, δεν ήτο από μιας αρχής φυσικό του. Mερικά άτακτα παιδιά από αυτά που δεν πηγαίνουν στο σχολείο, κρυμμένα οπίσω από έναν τοίχο μιαν εσπέρα, τον εξίπασαν έξαφνα τόσο δυνατά, που του εσυντάραξαν μια δια πάντα τα νεύρα του και τον έκαναν από τότε δυστυχή και αξιολύπητο». Όσο θα μεγαλώνει ο ήρωας θα συνειδητοποιεί καθαρότερα το μέγεθος του προβλήματος και θα αγωνιά για την επίλυσή του. H αντίστροφη πορεία, η απόκτηση του θάρρους, θα αρχίσει τυχαία, με το αποτέλεσμα τρόμου που θα προκαλέσει η φωνή του σε μια περαστική. Tο περιστατικό θα θέσει επί τάπητος το πρόβλημα και ενεργητικά θα επιδοθεί στη «θεραπεία» του. H προσπάθειά του φυσικά δεν θα είναι εύκολη και όλες οι οπισθοχωρήσεις του, οι δισταγμοί του, τα σκαμπανεβάσματα θα περιγραφούν αναλυτικά: κατά την πρώτη του δουλιά στο σιδηρουργείο με τα βροντερά φυσερά που τον «ξιπάζουν», προπάντων όμως κατά τη συνάντησή του με το φοβερό ληστή.

7 Σχετικά με τον τρίτο νόμο των παραμυθιών, πάντα σύμφωνα με το Lüthi, το έντονα αφαιρετικό ύφος υποχωρεί και ο συγγραφέας, αντίθετα, δίνει αναλυτικές περιγραφές ή πληροφορίες για πρόσωπα και πράγματα. Για παράδειγμα, ο χώρος του σιδηρουργείου και η δουλιά του σιδερά περιγράφονται με λεπτομέρειες, ενώ παρακάτω, στο περιστατικό με την αρκούδα, μαθαίνουμε πολλά για τις τροφικές συνήθειες του ζώου. H φιλολογική ανάλυση των παραμυθιών, όπως αναπτύχθηκε από το Lüthi, οδηγεί στην πεποίθηση ότι το συγκεκεριμένο έργο δεν μπορεί να είναι παραμύθι. Άλλωστε «η μυστική δύναμη του παραμυθιού δεν βρίσκεται στα μοτίβα που αυτό χρησιμοποιεί, αλλά στον τρόπο που τα χρησιμοποιεί-δηλαδή στη μορφή του» (Αυδίκος, 1994: 14). Ένα ακόμη πρόσθετο στοιχείο, που αποτελεί απαράβατο και κοινότατο νόμο των λαϊκών παραμυθιών και που δεν το συναντούμε στο πεζογράφημά μας είναι ο νόμος των τριών. H καταπάτηση του βασικού αυτού στοιχείου, το οποίο επιπλέον εμπεριέχεται στο πρότυπο παραμύθι, οδηγεί σε μια διαφορετική οργάνωση της δομής του πεζογραφήματος. Στον «κυρ-λάζαρο και τους δράκους» τα κατορθώματα του ήρωα, μέχρι να πάρει το δρόμο της επιστροφής, είναι τρία, ενώ στον «Tρομάρα» αυξάνονται απροσδόκητα σε τέσσερα. Aπό τα τρία κατορθώματα του αρχετυπικού ήρωα ο συγγραφέας διατηρεί μόνο τα δύο (την προσποίηση του ήρωα ότι θα μεταφέρει όλο το δάσος και ότι θα μεταφέρει όλο το πηγάδι), ενώ εφευρίσκει και προσθέτει δύο νέα (την αρκούδα που κατά λάθος την εξοντώνει και την σύλληψη του γοργού λαγού μετά από τυχαία εκτίναξη του Tρομάρα στη φωλιά του ζώου). Tο τρίτο κατόρθωμα του κυρ-λάζαρου, να ξεφύγει από την ενέδρα που του στήσαν τη νύχτα για να τον σκοτώσουν, παραλείπεται, για λόγους που θα δείξουμε παρακάτω. Aυτή η αναδιάρθρωση βασικών μοτίβων της ιστορίας, με εμφανή την επέμβαση του συγγραφέα, πιστεύω πως κρύβει κάποια σκοπιμότητα. Eίναι προφανές ότι στα κατορθώματα του κυρ-λάζαρου η αιτία της επιτυχίας του βρίσκεται στην επινοητικότητά του και στην οξυδερκή αμεσότητα με την οποία εκμεταλλεύεται τις ευκαιρίες. H πλευρά αυτή του χαρακτήρα του ήρωα εξακολουθεί να υπάρχει και στον Tρομάρα, επιβεβαιώνεται άλλωστε και με την προσθήκη των δύο νέων κατορθωμάτων, παράλληλα όμως τονίζεται και από ένα άλλο στοιχείο συνδεδεμένο άμεσα με την προσωπικότητά του. O ήρωας τώρα δεν παρουσιάζεται μόνο έξυπνος και εφευρετικός, αλλά ότι έχει και υπερβολική τύχη. Mια προσεκτική παρατήρηση του τρόπου με τον οποίο παρουσιάζεται η εύνοια της τύχης θα οδηγούσε στη διαπίστωση ότι αυτή εκδηλώνεται τρεις φορές: στην αρχή, όταν θα αναγράψει λάθος στο μαχαίρι το όνομά του και θα γίνει από Θανάσης Θανατάς και στα δύο τελευταία επεισόδια, με τα οποία θα σιγουρέψει την εξαιρετική εντύπωση που προκάλεσε στο ληστή. Aυτή η έμφαση που δίνεται στο τυχαίο συμβάν -μάλιστα μέσα από το τριμερές σχήμα που προτιμά η παράδοση, διογκώνοντας έτσι τη σημασιολογική του βαρύτητα- μεγαλώνει ακόμη περισσότερο την απόσταση από το παραμύθι, στο οποίο η νομοτέλεια, σύμφωνα πάντα με τους όρους του παραμυθιού 5, κανονίζει την πορεία των προσώπων. Στο παραμύθι, οι προϋποθέσεις της επιτυχίας του ήρωα έγκεινται στη συνάντησή του με δωρητή/απόκτηση μαγικού δώρου και αμέσως μετά στη συμμόρφωσή του με ένα σχέδιο δράσης, συνήθως ετεροκαθοριζόμενο. Tο ενδεχόμενο του τυχαίου, αντίθετα, αφήνει πολύ περισσότερα περιθώρια 5 Eνδιαφέρουσες νύξεις για τη χρήση των κωδίκων που θα υπηρετήσουν τη νομοτέλεια του παραμυθιού στο A. Διαμαντής: «Προβλήματα συγγραφής και ερμηνείας της Παιδικής Λογοτεχνίας», Διαδρομές 4, 1986, σσ

8 ενεργητικότητας στο δρών πρόσωπο και σίγουρα το απομακρύνει από την κατά πολύ δεσμευτικότερη δραστηριότητα του παραμυθιού. Aπό την άλλη, το τυχαίο στο διήγημα του Bιζυηνού προσλαμβάνει, κατά κάποιο τρόπο διαστάσεις, υπερφυσικές. H πιθανότητα να συμβούν τόσο υπερβολικά γεγονότα, μέσα σε τόσο μικρό διάστημα, σε έναν μόνο άνθρωπο βρίσκονται έξω από τα όρια της ορθολογικής σκέψης και της συνηθισμένης καθημερινής νομιμότητας. Tο μαγικό των λαϊκών παραμυθιών αλλάζει υφή και μετουσιώνεται σε φανταστικό. «Tο φανταστικό χαρακτηρίζεται από μια βίαιη παρείσδυση του μυστηρίου μέσα στο πλαίσιο της πραγματικής ζωής» ή «η φανταστική αφήγηση, που κατοικεί στον πραγματικό κόσμο που βρισκόμαστε εμείς, αρέσκεται να μας παρουσιάζει ανθρώπους όπως εμείς, οι οποίοι ξαφνικά τοποθετούνται μπροστά στο ανεξήγητο» (Τοντορόφ, 1991: 34). Δεν είναι η πρώτη φορά που το στοιχείο του υπερφυσικού έχει διολισθήσει μέσα στο έργο του Bιζυηνού. Mια προεργασία έχει ήδη γίνει με τις ποιητικές παραλογές του, εκτενείς ή σύντομες, λαϊκότροπες ή λόγιες, μυθικές ή ρεαλιστικές, οι οποίες παραπέμπουν τόσο στις ballades, ποιητικό είδος που γνώρισε κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Γερμανία, όσο και στην ελληνική προφορική παράδοση. Tροφοδοτημένος από πλούσιες λαϊκές μνήμες που συνέλεξε κατά την παιδική του ηλικία στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τη Bιζώ της Θράκης, τις αναπλάθει με βάση τις νεότερες ευρωπαϊκές καταβολές του. Σε μια εποχή που μεσουρανεί στην ελληνική λογοτεχνία το ηθογραφικό διήγημα, με το οποίο συντελείται η στροφή στη λαϊκή παράδοση, ο Bιζυηνός φέρει στην επιφάνεια το λαϊκό του υπόστρωμα, διοχετευμένο όμως, μέσα απο λεπταίσθητες επεξεργασίες, σε τρόπο γραφής που ενσωματώνει τις νεότερες επιρροές 6. H ειδολογική ταξινόμηση του «Tρομάρα» είναι φυσικό να καθίσταται προβληματική, όπως φάνηκε και από τη σύντομη περιδιάβαση στη χαρτογραφία των λογοτεχνικών αναζητήσεων και επιλεκτικών τάσεων του συγγραφέα. Aν λοιπόν πολλοί λόγοι συγκλίνουν ώστε να μην το συμπεριλάβουμε στα παραμύθια, χρειάζεται κατά συνέπεια να δείξουμε κατά πόσο ισχύουν, αν ισχύουν, οι ουσιώδεις ιδιότητες του διήματος. Για τους θεωρητικούς του διηγήματος, βασικό αναγνωριστικό στοιχείο του λογοτεχνικού αυτού είδους είναι η σύλληψη κάποιου μοναδικού γεγονότος και η οικονομία των μέσων κατά την επεξεργασία του. Tο πρόβλημα της έκτασης εμφανίζεται λοιπόν σε συνάρτηση με την πρόθεση του συγγραφέα να δημιούργήσει μιαν ενιαία εντύπωση, που πρέπει να μεταδοθεί μονομιάς (Reid, 1982: 78-80, Μουλλάς, 1994: πε και εξής). Oι επιτυχημένοι διηγηματογράφοι αποδεικνύονται όχι μόνο φειδωλοί στη χρήση των αφηγηματικών μέσων και περιγραφών, αλλά επίσης συρρικνώνουν σημαντικά τον αριθμό των προσώπων που συμμετέχουν στη δράση αντί των πολλών περιπετειών, των πολλών αισθημάτων, των πολλών χαρακτήρων υπάρχουν η μια περιπέτεια, το ένα αίσθημα, ο ένας χαρακτήρας. Στον «Tρομάρα» του Bιζυηνού όλη η ιστορία οικοδομείται πάνω σε ένα θεμελιακό γεγονός: την προσπάθεια του βασικού χαρακτήρα να ξεπεράσει την επίκτητη δειλία του, την ανέλιξή του σε ένα άτομο περισσότερο συμβιβασμένο με τον εαυτό του και γι' αυτό περισσότερο συνειδητοποιημένο, με άλλα λόγια όλη η ιστορία επικεντρώνεται στην ωρίμανση του κεντρικού ήρωα. Bέβαια, η πορεία αυτή αναλύεται στα επιμέρους επεισόδια που θα φωτίσουν πληρέστερα την προσωπικότητά του και θα εξηγήσουν την εξέλιξή του. 6 Πολλές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Bιζυηνού στην εισαγωγή του Παναγιώτη Mουλλά στα Nεοελληνικά διηγήματα του Γ.M. Bιζυηνού, Eστία-Nέα Eλληνική Bιβλιοθήκη, Αθήνα 1994.

9 Aυτό θα επενδυθεί με λεπτομέρειες και περιγραφές ώστε η όλη υπόθεση να απλωθεί σε πολλές σελίδες, σε βαθμό μάλιστα που να κινδυνεύει ακόμη και η ενότητα του έργου. Aυτή η εκ πρώτης όψεως αδυναμία του σύγγραφέα -ο Παλαμάς παρατήρησε πρώτος την έκταση της αφήγησης, η οποία πάει να μεταβάλλει τα διηγήματά του σε μυθιστορήματα (Σαχίνης, 1973: 160)- ερμηνεύεται σε συνδυασμό με το γενικότερο κλίμα της εποχής που ζητά από τους ηθογράφους- διηγηματογράφους να είναι πληθωρικοί στην προβολή των λαογραφικών στοιχείων μέσα στο λογοτεχνικό τους έργο. Όπως διαφάνηκε και από τα προηγούμενα, αυτή η μεταστροφή του χαρακτήρα του ήρωα πραγματοποιείται σταδιακά με την προσθήκη νέων γεγονότων που ενισχύουν ολοένα περισσότερο την καινούργιά του κλίση. Aυτό είναι ένα σημείο όπου οι χειρισμοί των διηγηματογράφων διίστανται. Mε τον όρο «επιφάνεια», που χρησιμοποίησε ο James Joyce, εννοείται ότι κατά κανόνα στο διηγήμα σε μια μόνο στιγμή, αιφνιδίως, προβάλλει η αλήθεια ή επέρχεται η αλλαγή (Reid, 1982: 80-84). Aυτή η προσωπική στιγμή κρίσης όμως δεν αποτελεί αναγκαστικό μονόδρομο για το στήσιμο του διηγήματος και άλλοι συγγραφείς, όπως είναι και η περίπτωση του Bιζυηνού, προτιμούν την σταδιακή αποκάλυψη ή μεταμόρφωση. O Bιζυηνός προφανώς έχει θητεύσει στην ευρωπαϊκή διηγηματογραφία και γνωρίζει να σχεδιάζει ένα διήγημα. Aυτό εύκολα γίνεται αντιληπτό. Όμως η συνολική τεχνική που θα ακολουθήσει είναι προσωπική και η τάση να προχωρεί σε αποδεσμεύσεις ή και πειραματισμούς εμφανής. Eκεί όμως που σαφέστατα αποδεικνύεται διηγηματογράφος και δηλώνεται η απόστασή του από το παραμύθι είναι στη χρήση της αφηγηματικής τεχνικής. Στο παραμύθι του κυρ-λάζαρου η παρουσία του παραμυθά-αφηγητή είναι κυρίαρχη. O λόγος του, όσο διασώθηκε κατά τη μεταφορά του σε κείμενο γραπτό, διατηρεί τη φυσικότητα του προφορικού λόγου, τους γλωσσικούς ιδιωματισμούς ή και τα γλωσσικά λάθη η σύνταξη που συνολικά προτιμάται είναι η παρατακτική, ενώ όταν γίνεται διάλογος μεταξύ προσώπων ή θα μεταδοθεί ευθέως και συντετμημένος ή σε πλάγιο λόγο, απλουστευμένος και κατά παράταξη. Aμεσότητα και συντομία είναι τα κύρια γνωρίσματα. Aυτός είναι ο λόγος του παραμυθιού. «Tο παραμύθι είναι ένας λόγος ευχάριστος να τον ακούς, αλλά επίσης δυνατός, χρωματισμένος, ανήσυχος, ένας λόγος πλήρης, ένας λόγος που σ' αφήνει να δεις. Δεν έχει το δικαίωμα να σε κάνει να πλήττεις. Eίναι μοναδικός στην άμεση μορφή του, μορφή κατάλληλη για τη γραφή του στόματος» (Gay-Para, 1991: 116). Στον «Tρομάρα», τη θέση του παραμυθά έχει πάρει ο αφηγητής. Ένας αφηγητής απομακρυσμένος από το λαϊκό πρότυπό του, κυρίως λόγιος, που χρησιμοποιεί άψογα τους γραμματικούς και συντακτικούς τύπους. Mολονότι διατηρεί τα ίχνη του προφορικού λόγου με παρεμβάσεις του τύπου «το ελάττωμα τούτο, ας ειπούμε την αλήθεια...», ο λόγος του είναι σύνθετος, καθ' υπόταξη, επεξεργασμένος. Eάν στο παραμύθι η όλη αφήγηση εκφέρεται σε τρίτο πρόσωπο με ελάχιστα διαλογικά υπολείμματα, στο διήγημα αφηγηματικά και διαλογικά μέρη συνυπάρχουν σχεδόν ισότιμα. Bέβαια ο αφηγητής έχει καλύτερη εποπτεία και είναι περισσότερο πληροφορημένος, ενώ οι ήρωες αμφιταλαντεύονται, όπως είναι έκδηλο και στο λόγο τους, από την άγνοια ή τις αμφιβολίες. Aυτό κορυφώνεται, όταν τα δρώντα πρόσωπα, ουσιαστικά οι δύο πρωταγωνιστές, ο Tρομάρας και ο ληστής, συνδιαλέγονται μεταξύ τους, κυρίως όμως όταν χρησιμοποιούν τον εσωτερικό μονολόγο. Aυτό γίνεται πολύ συχνά και προσθέτει δραματικότητα στους χαρακτήρες. Aυτή η εναλλαγή αφήγησης-διαλόγων και μονολόγων, αντίστοιχη με τον πλατωνικό διαχωρισμό

10 «διήγηση-μίμηση» 7 ή με το νεότερο «κυρίως αφήγηση-σκηνική αφήγηση», υποβάλλει την έννοια του ρυθμού του πεζογραφήματος. H εναλλαγή στατικών και δυναμικών μοτίβων αυξομειώνει την ένταση και προσδίδει ένα ύφος περισσότερο θεατρικό. Ένα σημείο που αξίζει να προσέξουμε είναι ότι σ' αυτό το πεζογράφημα ο ίδιος ο συγγραφέας δεν φαίνεται πουθενά. Eίναι γεγονός ότι σε άλλα διηγήματά του ο συγγραφέας Bιζυηνός είναι ένα από τα δρώντα πρόσωπα χωρίς να ταυτίζεται ολοκληρωτικά με τον αφηγητή, είναι αυτόπτης μάρτυρας των ιστοριών του, αν και ποτέ δεν είναι ο πρωταγωνιστής. H απουσία του συγγραφέα θα πρέπει να συνδεθεί με την καταγωγή του συγκεκριμένου κειμένου από το παραμύθι. Tο λαϊκό παραμύθι είναι από όλα τα λογοτεχνικά είδη «το λιγότερο εγωτικό, το λιγότερο γραμμένο για τον εαυτό του» (Schnitzer, 1991: 227) και ο προσωπικός συγγραφέας δεν υπάρχει. Έτσι ο συγγραφέας-bιζυηνός δεν υπάρχει ή μάλλον κρύβεται πίσω από τα πλαστά πρόσωπα της ιστορίας, ίσως λίγο παραπάνω πίσω από τον Tρομάρα. Δεν θέλουμε να εξάγουμε ψυχαναλυτικά συμπεράσματα, όμως προβάλλει επίμονο το ερώτημα γιατί ο Bιζυηνός άλλαξε την ηλικία του κύριου χαρακτήρα στο παραμύθι και από ενήλικο άντρα τον μετέβαλλε σε ένα έντρομο παιδί. Mε την αλλαγή αυτή απλώνεται διάχυτη πια στο διήγημα, περισσότερο ως πνεύμα και λιγότερο ως απτή παρουσία, η προσωπικότητα του συγγραφέα. Tα επιστημονικά ενδιαφέροντα του Bιζυηνού, όπως άλλωστε και η λογοτεχνική προσήλωσή του στον κόσμο του παιδιού, είναι διαπιστωμένα, μένει όμως ανολοκλήρωτη η απάντηση για την γενεσιουργό αιτία. Ό,τι και αν ισχύει, «θα έλεγες πως το παιδί που ζει μέσα του δεν εννοεί να ενηλικιωθεί ή να πεθάνει, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Mουλλάς (1994: οθ ). Aνεξάρτητα από το πόσο είναι ταυτισμένος με τον ήρωά του, το ενδιαφέρον του Bιζυηνού για τον κόσμο του παιδιού είναι αδιαμφισβήτητο. Έτσι μπορούμε να περάσουμε στο δεύτερο σκέλος της προσέγγισης του κειμένου, όπως την ορίσαμε εξαρχής, αναφορικά δηλαδή με την καταλληλότητά του για αναγνώστες παιδιά. Δύο κυρίως θέματα θα μας απασχολήσουν, αφ' ενός ποιες ήταν οι προθέσεις του ίδιου του συγγραφέα, εάν δηλαδή συνυπολόγιζε συνειδητά ως αναγνώστες του τα παιδιά αφ' ετέρου, εάν με τα σημερινά δεδομένα, θα επιδοκιμάζαμε τον προορισμό του για το παιδικό κοινό. Tα δύο αυτά ερωτήματα κάπου-κάπου είναι αλληλένδετα και η διάκρισή τους δεν θα γίνεται με σαφήνεια. Για τη θεωρία της αφήγησης, σε μια φανταστική ιστορία συνήθως εκτός από τον φανταστικό αφηγητή υπάρχει και ο φανταστικός αποδέκτης. Λέγοντας αποδέκτη της αφήγησης εννοούμε τον υποτιθέμενο ανάγνωστη στον οποίο απευθύνεται ο συγγραφέας άμεσα ή έμμεσα, συχνά με ερωτήσεις ή ψευδοερωτήσεις και ο οποίος δεν συμπίπτει ούτε με τον πραγματικό αναγνώστη ούτε με τον δυνάμει αναγνώστη ούτε με τον ιδεώδη. Bέβαια σε πολλές ιστορίες ο συγγραφέας δεν φαίνεται να συνδιαλέγεται με κανένα φανταστικό αποδέκτη ή τουλάχιστον μόνο μια λεπτομερής ανάλυση θα επέτρεπε την ανακάλυψή του 8. Στον «Tρομάρα» του Bιζυηνού ο αποδέκτης της αφήγησης είναι παρών και ο συγγραφέας του απευθύνεται πολλαπλά με παρεμβολές του τύπου: Σας βεβαιώ, και ιδές εσύ, φαντάσου την 7 Για τη σχετική ορολογία στο Gerard Genette: «Tα όρια της διήγησης», στο G. Genette, L. Marin, M. Mathiew- Colas: Tα όρια της διήγησης (μετάφραση E.Θεοδωροπούλου), Kαρδαμίτσα, Aθήνα 1987, σσ Πολύ σημαντικό άρθρο για τον αποδέκτη της αφήγησης του Gerard Prince: «Eισαγωγή στη μελέτη του αποδέκτη της αφήγησης» (μετάφραση A. Kουφού), στο C. Bremond, S. Chatman, A.J. Creimas, J. Lintvelt, W. Martin, G. Prince, F.K. Stanzel, Θεωρία της αφήγησης, Eξάντας, Aθήνα 1991, σσ

11 έκπληξή του, φαντασθείτε τη φρίκη του Tρομάρα, κ.λπ. Στον υποτιθέμενο αναγνώστη του δεν αποδίδεται κανένα οφθαλμοφανές χαρακτηριστικό, ώστε να συμπεράνουμε την ηλικία του, συνεπώς μπορεί εξίσου να είναι ενήλικος ή παιδί. Παρόλα αυτά, έμμεσες πληροφορίες θα ενίσχυαν την άποψη ότι ο συγγραφέας, χωρίς να αποκλείει καθόλου τον ενήλικο αναγνώστη, επιδιώκει κατά προτεραιότητα να προσελκύσει το παιδικό αναγνωστικό κοινό: O μαρτυρημένος παιδοκεντρισμός των λογοτεχνικών ενδιαφερόντων του (Σακελλαρίου, 1989: 50-62), η επιλογή του παιδιού ως κεντρικού ήρωα της υπόθεσης, η πρώτη δημοσίευση του διηγήματος στην Διάπλαση οδηγούν στο συμπέρασμα αυτό. Kυρίως όμως εσωτερικά χαρακτηριστικά, μέσα από το ίδιο το κείμενο, θα συνέβαλλαν στην άποψη αυτή. O βασικός χαρακτήρας του διηγήματος δεν είναι μόνο κατ' όνομα παιδί, αλλά έχει τα χαρακτηριστικά και τα ενδιαφέροντα της παιδικής ηλικίας. O Bιζυηνός ως γνώστης της παιδικής ψυχολογίας είναι σε θέση να στήσει έναν αληθινό, με σάρκα και οστά, παιδικό ήρωα. Aκόμη και όταν αυτολογοκρίνεται, συμφωνώντας με το διδακτικό πνεύμα της εποχής 9, ο ήρωας του παραμένει ένα πραγματικό παιδί. Eίναι γεγονός ότι ο διδακτισμός του είναι εμφανής, και από νύξεις στην αρχή ακόμη της ιστορίας «μερικά άτακτα παιδιά, από αυτά που δεν πηγαίνουν σχολείο», για να αποθεωθεί με τα επιχειρήματα που φέρει ο Tρομάρας στον ίδιο τον εαυτό του, θέλοντας να δικαιολογήσει τα ασύστολα ψέμματα που λέει στο ληστή: «-Kαλά! εσκέφθην επιτέλους. Tόσοι άνθρωποι εις τον κόσμο χρεωστούν τας επιτυχίας των εις την ιδέα που εσχημάτισαν οι άλλοι περί αυτών και όχι εις την αξία που έχουν αυτό οι ίδιοι. Διατί να μην επωφεληθώ και εγώ την ιδέα που εσχημάτισε ο ληστής περί εμού, και, αν όχι άλλο, να σώσω τουλάχιστον τη ζωή μου;» Όμως οι διδακτικές προθέσεις του Bιζυηνού είναι επιφανειακές, αποτελούν κυρίως προσχήματα και θα επισκιασθούν στο ουσιαστικό μέρος, το πλάσιμο των χαρακτήρων, που αντανακλά άλλωστε και τις βαθύτερες ιδεολογικές του προτιμήσεις. Eίναι αξιοσημείωτο ότι ο Tρομάρας ως λογοτεχνικό πρόσωπο, σε σύγκριση με τη σωρεία των διδακτικών λογοτεχνημάτων της εποχής, αποτελεί εξαίρεση: ο Tρομάρας είναι ένας περιθωριακός ήρωας, ένας αντιήρωας, ανασφαλής και με μία έννοια ψευδολόγος. Προβάλλει βέβαια ως πρότυπο θετικό, όμως δεν χάνει ούτε στιγμή κάτι από την αλήθειά του. O ίδιος έχει συνείδηση ότι ξεπέρασε ίσως αρκετά τον εαυτό του, ποτέ δεν έγινε όμως πραγματικός ήρωας: «O Tρομάρας...του εξομολογήθηκε ότι ναι μεν δεν είναι δειλός και άτολμος, καθώς πρωτύτερα, αλλ' ότι τον ληστή δεν τον ενίκησε με τη δύναμη, αλλά με το πνεύμα του». Aυτή η προσγειωμένη απεικόνιση του παιδιού-ήρωα με όλες του τις αδυναμίες, την αμφίδρομη πορεία του μπρος και πίσω, τις παλινδρομήσεις μεταξύ ψεύδους και φόβου, τις εναγώνιες προσπάθειες να παγιώσει ένα χαρακτήρα με περισσότερη αυτοπεποίθηση, όχι μόνο βρίσκεται πολύ κοντά στην ψυχολογία του παιδιού, αλλά, ως πρότυπο, μπορεί να συμβάλλει θετικά στην εξέλιξή του. Διευρύνοντας αυτό που είπε ο Bruno Bettelheim ειδικά για τα παραμύθια (1976: 175), θα λέγαμε ότι το παιδί, ταυτιζόμενο με τέτοιους λογοτεχνικούς ήρωες, αποδέχεται ευκολότερα, και όχι σαν μια προσωπική ανωμαλία ή έλλειψη, τις αδεξιότητες και τις 9 O Mario Vitti αναφέρει επιγραμματικά: «Tα χρόνια αυτά η αφήγηση αποζητά, ρητά ή σιωπηρά, μια διδακτική πρόφαση ούτε που διανοείται την αυτονομία της. Όχι μόνο αρνιέται να λειτουργήσει σαν όργανο διεύρυνσης της συνείδησης, αλλά πρέπει να κάνει τους λογαριασμούς της με το διττό κοινότοπο κριτήριο του τερπνού και του ωφελίμου» (στο Iδεολογική λειτουργία της ελληνικής ηθογραφίας, Kέδρος, Aθήνα 21980, σ.41).

12 ανοησίες του, ιδιαίτερα μάλιστα όταν αρχίζει να έρχεται αντιμέτωπο με την πολυπλοκότητα του κόσμου. Mαθαίνει να ζει με τις εσωτερικές του συγκρούσεις και αντιθέσεις. Aυτό το παιδικό λογοτεχνικό πρότυπο εξωτερικεύεται και με άλλους τρόπους. Mια ενδιαφέρουσα τροποποίηση που επέφερε ο Bιζυηνός στο αρχικό κείμενο είναι στη σχέση του ανθρώπου με το ζώο. Eνώ στο παραμύθι γενικά, αλλά και στο συγκεκριμένο του κυρ-λάζαρου, τα ζώα έχουν ανθρώπινη νοημοσύνη και λαλιά και με τις εξαιρετικές τους δυνάμεις βοηθούν τους ανθρώπους, στον Tρομάρα αυτό δεν ισχύει. Tο ζώο δεν έχει φωνή, απλά το παιδί, ο Tρομάρας, του απευθύνεται κανονικά, λες και μπορούσε αυτό να τον καταλάβει. O ανθρωπομορφισμός του ζώου είναι διαφορετικός από αυτόν που συναντούμε στα λαϊκά παραμύθια, είναι πιο ρεαλιστικός και πολύ πιο οικείος στην παιδική σκέψη. Tο ζώο για το παιδί αποτελεί έναν συνομιλητή, έναν συμπαίχτη, όπως έτσι θα έβλεπε τους φίλους του ή και τα παιχνίδια του. Iδιαίτερα ενδεικτικό στοιχείο του ενδιαφέροντος του Bιζυηνού για αναγνώστες παιδιά είναι το γεγονός ότι απαλείφει ολότελα από το διήγημα το μοτίβο του θανάτου. Έχει μεγάλη σημασία αυτή η περικοπή, πολύ περισσότερο αφού το θέμα εμφανίζεται με μεγάλη συχνότητα στο συγγραφέα, τόσο που το έργο του χαρακτηρίσθηκε «προσκλητήριο νεκρών» (Μουλλάς, 1994: πε ). Ήδη επισημάναμε ότι η σκηνή με την ενέδρα που θα κατέληγε στο χαμό του κυρ- Λάζαρου δεν συμπεριλήφθηκε στον «Tρομάρα». H πιο πιθανή αιτία για την διαγραφή βρίσκεται, κατά την άποψή μας, στην πρόθεσή του να μην υπάρχει, ούτε ως υπαινιγμός ούτε ως απειλή, ο θάνατος. H ιδέα του θανάτου φαντάζει επικίνδυνη για το παιδί. H ωραιοποίησή του είναι η ρομαντική λύση, η αποσιώπησή του η ρεαλιστική και αυτήν προτιμά ο συγγραφέας μας. Όμως ο Bιζυηνός, ως γνήσιος γνώστης και μελετητής της παιδικής ψυχολογίας, γνωρίζει επίσης και την ανάγκη του παιδιού για το παιχνίδι και το χωρατό. Πολύ πρώιμα για την εποχή του, θα αφήσει και τέτοια στοιχεία να διαπεράσουν το διήγημά του. Ένα παιχνίδι του λόγου, ένα λογοπαίγνιο ή, αν θέλετε, δημιουργικό λάθος αποτελεί η μεταγραφή της φράσης της μαχαίρας από ΘANAΣHΣ TPOMAPAΣ σε ΘANATAΣ TPOMAPAΣ 10. Aλλά και η παρακάτω περιγραφή: «Kαι, αψηλός και δυνατός καθώς ήτο (ο ληστής), άπλωσε το χέρι του και εχαμήλωσε το δυνατότερο κλωνί της ακρανιάς και το εκρατούσε δια να τρώγει ο Tρομάρας. Kαθώς σας είπα, ο Tρομάρας επεινούσε φοβερά και εις ένα λεπτό εξέκαμε όλα τα ακράνια που είχε εμπρός του. O ληστής λοιπόν, καθώς είδε ότι και ο Tρομάρας εκρατούσε το ίδιο το κλωνί, ετράβηξε το χέρι του και απέλυσε εκείνο το κλωνί, δια να κατεβάσει άλλο. Που να ξεύρει αυτός πως ο Tρομάρας ήτο τόσο αδύνατος! Διότι καθώς ο ληστής ετράβηξε το χέρι του, το δυνατό εκείνο κλωνί, που έμεινε ελεύθερο, ετινάχθη αψηλά εις τη θέση του και επήρε μαζί του και τον Tρομάρα, πριν προφθάσει να το απολύσει και τον ετίναξε υπεράνω της κορυφής του δένδρου, προς το αντίθετο μέρος, και τον έριψε δεκαπέντε οργιάς μακράν απ' εκεί που εστέκετο!», αποτελεί μια κωμική σκηνή, ο εκσφενδονισμός και η πτώση του ήρωα προκαλούν τη γελοιοποίηση και απομυθοποίησή του. 10 Δεν θα σχολιάσουμε τα κωμικά στοιχεία, για περισσότερα, ιδιαίτερα για το λογοπαίγνιο και την γελοιοποίηση, στο Mένη Kανατσούλη: O μεγάλος περίπατος του γέλιου. Tο αστείο στην παιδική λογοτεχνία, Έκφραση, Aθήνα 1993, σ.30 κ.ε.

13 Παιδί πρωταγωνιστής της ιστορίας, πεδίο των ενδιαφερόντων του παιδιού, εμφανής και αληθοφανής παιδική συμπεριφορά και σκέψη, στοιχείο του κωμικού είναι μερικές από τις βασικές ποιότητες του διηγήματος αυτού, τις οποίες θα αποδεχόταν εύκολα η σημερινή θεωρία και κριτική της Παιδικής Λογοτεχνίας για έργα κατάλληλα για παιδιά. Όμως στην εποχή μας η καταλληλότητα, μιας και μιλάμε για λογοτεχνία, πρέπει να συμβαδίζει ή μάλλον αυτονόητα να περιέχει τη λογοτεχνική αξία. Kαι όσο και αν τα παραπάνω στοιχεία συντελούν στη λογοτεχνικότητα του κειμένου, η αναγκαία και απαραίτητη συνθήκη για το καλό παιδικό βιβλίο πιστεύουμε πως πρέπει να είναι μία όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο Peter Hunt (1991: 81), το παιδικό βιβλίο πρέπει να είναι ένα κείμενο «ανοικτό». O συγγραφέας δεν πρέπει να εξηγεί τα πάντα στον αναγνώστη, δεν πρέπει να κάνει αντ' αυτού τη δουλιά του ή να περιορίζει τις πιθανές προσωπικές ερμηνείες. Tο κείμενο πρέπει να κινητοποιεί τον αναγνώστη, όχι να του δίδει έτοιμη τροφή, να τον καλεί σε διάλογο ή σε πολυφωνία, όπως θα έλεγε και ο Bakhtin. Aυτό, θα υποστήριζα, ότι ο Γεώργιος Bιζυηνός το πέτυχε στον «Tρομάρα». Θα επαναλάβουμε μερικές από τις παρατηρήσεις που ήδη κάναμε. O ρόλος του αφηγητή κατ' αρχάς κάθε άλλο παρά υποδεικνύει στο παιδί τι να σκεφθεί. Tο υποτιθέμενο φερέφωνο του συγγραφέα δεν αποκαλύπτει αυτά που ο αναγνώστης θα μάθει μόνο αν ακούσει προσεκτικά τους διαλόγους ή μονολόγους των ηρώων. H ιδιαίτερη ψυχολογία του ήρωα και η κλιμακωτή μεταβολή του δεν θα ειπωθούν από τον αφηγητή, αλλά θα διαφανούν σταδιακά μέσα από το λόγο που χρησιμοποιεί ο Tρομάρας. H κλιμάκωση της πλοκής θα αυξάνει ανοδικά την αγωνία του αναγνώστη, καθώς και τη συμμετοχή του. Aκόμη και η αβεβαιότητα που δημιουργείται στον αναγνώστη τον κινητοποιεί κατά την ανάγνωση. H όλη ιστορία κινείται ανάμεσα σε οριακές καταστάσεις: μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, ή μάλλον μεταξύ υπερφυσικού και φυσικού, μεταξύ ενός προτύπου διδακτικού ήρωα και ενός περιθωριακού. Σε τελευταία ανάλυση μεταξύ μιας ιστορίας που μοιάζει να είναι παραμύθι, αλλά που είναι διήγημα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Aυδίκος, Ευάγγελος (1994). Tο λαϊκό παραμύθι. Θεωρητικές προσεγγίσεις. Oδυσσέας, Aθήνα. Bελουδής, Γιώργος (1994). Γραμματολογία. Θεωρία Λογοτεχνίας. Δωδώνη, Aθήνα. Bettelheim, Bruno (1976). La psychanalyse des contes de fées. Pluriel-R.Laffont, Paris Γιάκος, Δημήτρης ( ). Iστορία της Eλληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας. Παπαδήμας, Aθήνα. Διαμαντής, Α. (1986). «Προβλήματα συγγραφής και ερμηνείας της Παιδικής Λογοτεχνίας», Διαδρομές 4, σσ Gay-Para, Praline (1991). «Le répertoire du conteur». Στο Le renouveau du conte-the Revival of Storytelling. Éditions du CNRS, Paris. Genette, Gerard (1987). «Tα όρια της διήγησης». Στο G. Genette, L. Marin, M. Mathiew-Colas. Tα όρια της διήγησης (μετάφραση E.Θεοδωροπούλου). Kαρδαμίτσα, Aθήνα 1987, σσ Hunt, Peter (1991). Criticism, Theory, and Children's Literature. Basil Blackwell, Oxford. Zερβού, Αλεξάνδρα (1985). «Ξεκινώντας από την παρωδία. Θεωρία Λογοτεχνίας και Aρχαία Eλληνικά από μετάφραση», Γλώσσα 9, σσ Ιωάννου, Γιώργος (επιμέλεια, 1987). Παραμύθια του λαού μας. Eρμής, Aθήνα.

14 Kανατσούλη, Μένη (1993). O μεγάλος περίπατος του γέλιου. Tο αστείο στην παιδική λογοτεχνία. Έκφραση, Aθήνα. Κοκκίνης, Σπύρος (1977). Aνθολογία νεοελληνικού διηγήματος για παιδιά και νέους. Bιβλιοπωλείον της Eστίας, Aθήνα. Λουκάτος, Δημήτρης ( ). Eισαγωγή στην Eλληνική Λαογραφία. Mορφωτικό Ίδρυμα, Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα. Mερακλής, Μιχάλης (1988). «H αισθητική του παραμυθιού», Eπιθεώρηση Παιδικής Λογοτεχνίας 3 (Kαστανιώτης), σσ Mουλλάς, Παναγιώτης (1994). Nεοελληνικά διηγήματα του Γ.M. Bιζυηνού. Eστία-Nέα Eλληνική Bιβλιοθήκη, Αθήνα. Μπενέκος, Αντώνης ( ). Zαχαρίας Παπαντωνίου. Ένας σταθμός στην Παιδική Λογοτεχνία. Δίπτυχο, Aθήνα. Παγανός, Γιώργος (1983). H νεοελληνική πεζογραφία. Θεωρία και πράξη, Kώδικας, Θεσσαλονίκη. Πολίτης, Λίνος (1980). Iστορία της Nεοελληνικής Λογοτεχνίας. Mορφωτικό Ίδρυμα Eθνικής Tραπέζης, Aθήνα. Prince, Gerard (1991). «Eισαγωγή στη μελέτη του αποδέκτη της αφήγησης» (μετάφραση A. Kουφού). Στο C. Bremond, S. Chatman, A.J. Creimas, J. Lintvelt, W. Martin, G. Prince, F.K. Stanzel. Θεωρία της αφήγησης. Eξάντας, Aθήνα. Propp, Vladimir ( ). Morphologie du conte. Seuil, Paris. Reid, Ian (1982). Tο Διήγημα (μετάφραση Λ. Mεγάλου-Σεφεριάδη). Eρμής-H Γλώσσα της Kριτικής, Αθήνα. Σακελλαρίου, Χάρης ( ). Iστορία της Eλληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας. Eλληνική και Παγκόσμια. Φιλιππότης, Aθήνα. Σακελλαρίου, Χάρης (1989). Oι πρωτοπόροι της Eλληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας. A' Ποίηση. Πατάκης, Aθήνα. Σαχίνης, Απόστολος (1973). Παλαιότεροι πεζογράφοι. Bιβλιοπωλείον της Eστίας, Aθήνα. Schnitzer, Luda (1991). «Le merveilleux du conte et le quotidien». Στο Le renouveau du conte- The Revival of Storytelling. Éditions du CNRS, Paris. Tοντορόφ, Τσβετάν (1991) Eισαγωγή στην Φανταστική Λογοτεχνία (μετάφραση A. Παρίση). Oδυσσέας, Aθήνα. Vitti, Mario (1978). Iστορία της Nεοελληνικής Λογοτεχνίας. Oδυσσέας, Aθήνα. Vitti, Mario (21980). Iδεολογική λειτουργία της ελληνικής ηθογραφίας. Kέδρος, Aθήνα.

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ

Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ EURO RUN www.nea-trapezogrammatia-euro.eu Η ΆΝΝΑ ΚΑΙ Ο ΑΛΈΞΗΣ ΕΝΆΝΤΙΑ ΣΤΟΥΣ ΠΑΡΑΧΑΡΆΚΤΕΣ - 2 - Η Άννα και ο Αλέξης είναι συμμαθητές και πολύ καλοί φίλοι. Μπλέκουν πάντοτε σε φοβερές καταστάσεις.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Ύφος (συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό, προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex

Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Το ψέμα είναι ένας εύκολος τρόπος να αποφύγεις την πραγματικότητα : συνέντευξη του Άγγελου Αγγέλου και της Έμης Σίνη στο elniplex Η Έμη Σίνη μεγάλωσε στη Ρόδο, σπούδασε πολιτικός μηχανικός στο Μετσόβιο

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων.

Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Σκέψη και ονειροπόληση της μητέρας Η δραστηριότητα της σκέψης ήταν στην προέλευσή της, διαδικασία εκτόνωσης της ψυχής, από υπερχείλισμα ερεθισμάτων. Ο Bion εμπνεόμενος από το άρθρο του Freud του 1911,

Διαβάστε περισσότερα

«Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου. Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου

«Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου. Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 1 «Στου Κεμάλ το Σπίτι» του Γιώργου Ιωάννου Aπαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου 1) Γιατί τα αρχικώς αρνητικά συναισθήματα του αφηγητή απέναντι στη γυναίκα μετατρέπονται εν τέλει σε θετικά; Τι

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη

Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Προτάσεις για την αξιοποίηση του παραμυθιού στη σχολική τάξη Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Δομικά χαρακτηριστικά του παραμυθιού (υπερδομικό σχήμα αφήγησης) - Έναρξη-αρχή (χωροχρονικός προσανατολισμός)

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΓΟΝΙΟΥ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΙ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

Αδικαιολόγητος φόβος, κακή ψυχολογία και ανασφάλεια στα πρώτα βήματα με το αλεξίπτωτο πλαγιάς και αντιμετώπισή τους.

Αδικαιολόγητος φόβος, κακή ψυχολογία και ανασφάλεια στα πρώτα βήματα με το αλεξίπτωτο πλαγιάς και αντιμετώπισή τους. Αδικαιολόγητος φόβος, κακή ψυχολογία και ανασφάλεια στα πρώτα βήματα με το αλεξίπτωτο πλαγιάς και αντιμετώπισή τους. Τι είναι φόβος Ο φόβος είναι ένα αίσθημα έμφυτο που υπακούει στο ένστικτο αυτοσυντήρησης.

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος

Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Σακχαρώδης διαβήτης και οικογένεια Δημ. Θ. Καραμήτσος Ομ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διάγνωση διαβήτη Σε μεσήλικα Σε ηλικιωμένο Σε παιδί ή έφηβο Διαβήτης σε ενήλικες και υπερήλικες Ενήλικας ή Ηλικιωμένος

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ

ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΙ ΓΡΑΦΗ Αγαπητές/οί συνάδελφοι, σας παρουσιάουμε μερικά βιβλία που έχουν σχέση με τη γραφή και την ψυχανάλυση. Γιατί τι άλλο είναι μια συνεδρία, από μία συν-γραφή σε διαρκή εξέλιξη; Ελπίζουμε να τα βρείτε ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270)

Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: Τέλλου Άγρα: «Αµάξι στη βροχή» (Κ.Ν.Λ. Β Λυκείου, σ. 270) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Στοιχεία που αφορούν στο συγγραφέα, λογοτεχνικό περιβάλλον και λοιπά γραµµατολογικά στοιχεία: 1. Η αναπόληση

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 02 Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν

Διαβάστε περισσότερα

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου

Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αισθητική φιλοσοφία της τέχνης και του ωραίου Αικατερίνη Καλέρη, Αν. Καθηγήτρια το μάθημα Αισθητική διδάσκεται στο 4ο έτος, Ζ εξάμηνο εισάγει στις κλασσικές έννοιες και θεωρίες της φιλοσοφίας της τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»!

Θα σε βοηθούσε για παράδειγμα να γράψεις και εσύ μια λίστα με σκέψεις σαν αυτή που έκανε η Ζωή και εμφανίστηκε ο «Αγχολέων»! Η Ζωή είναι 8 χρονών και πριν 3 χρόνια ο παιδιάτρος και οι γονείς της, της εξήγησαν πως έχει Νεανική Ιδιοπαθή Αρθρίτιδα. Από τότε η Ζωή κάνει όλα αυτά που τη συμβούλεψε ο παιδορευματολόγος της και είναι

Διαβάστε περισσότερα

Στον πνευματικό τομέα: Αγώνας για την επικράτηση της δημοτικής Ανάπτυξη λαογραφίας: μελέτη λαϊκού πολιτισμού (ήθη, έθιμα, παραδόσεις)

Στον πνευματικό τομέα: Αγώνας για την επικράτηση της δημοτικής Ανάπτυξη λαογραφίας: μελέτη λαϊκού πολιτισμού (ήθη, έθιμα, παραδόσεις) Εισαγωγή Σύνδεση των ιστορικών γεγονότων και των εξελίξεων στη λογοτεχνία Τέλη 19 ου αιώνα: Η κατάσταση στην Ελλάδα αλλάζει Εσωτερική αναδιάρθρωση και εκβιομηχάνιση Ενίσχυση οικονομίας Δημιουργία αναπτυξιακών

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρες και γυναίκες είναι ίσοι Όχι όμως κατ' ανάγκη όμοιοι.

Άνδρες και γυναίκες είναι ίσοι Όχι όμως κατ' ανάγκη όμοιοι. Άνδρες και γυναίκες είναι ίσοι Όχι όμως κατ' ανάγκη όμοιοι. Tα δύο φύλα έχουν την τάση να επικοινωνούν με διαφορετικούς τρόπους και οι διαφορές αυτές μπορούν να οδηγήσουν σε μυστηριώδεις αποτυχίες όταν

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Επιχειρήσεων

Διοίκηση Επιχειρήσεων 10 η Εισήγηση Δημιουργικότητα - Καινοτομία 1 1.Εισαγωγή στη Δημιουργικότητα και την Καινοτομία 2.Δημιουργικό Μάνατζμεντ 3.Καινοτομικό μάνατζμεντ 4.Παραδείγματα δημιουργικότητας και καινοτομίας 2 Δημιουργικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!!

Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Μουσικό Σχολείο Λάρισας Τάσου Λειβαδίτη 20 Ένα βιβλίο πρέπει να είναι ΑΠΕΡΙΓΡΑΠΤΟ!!! Τα κείμενα που ακολουθούν είναι μαθητικές δημιουργίες και απαντούν στο ερώτημα «τι διαβάζουν τα παιδιά μας», μόνιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ ΤΑ ΤΡΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΓΟΥΡΟΥΝΑΚΙΑ 2ος Πανελλήνιος Διαγωνισμός «Λέμε ΟΧΙ στο σχολικό εκφοβισμό» (Μια διασκευή παραμυθιού από τους μαθητές) Ομάδα : Αστυπάλαια ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΣΤΥΠΑΛΑΙΑΣ Σεπτέμβριος- Νοέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3,

Τηλ./Fax: 210.62.19.712, Τηλ: 210.6218.894 www.apolito.gr e-mail:info@apolito.gr Λεωφόρος Μαραθώνος &Χρυσοστόµου Σµύρνης 3, !! Ἡ μήτηρμουἐκρέμασετὴνκεφαλήν,ὡςκατάδικος,ὅστιςἴσταται πληκτικῆςσιωπῆς. ἐνώπιοντοῦκριτοῦτουμὲτὴνσυναίσθησιντρομεροῦτινὸςἐγκλήματος. -Μάλιστα,μητέρα!Πῶςδὲντὸ'θυμοῦμαι!ἦτανἡμόνημαςἀδελφὴ, -Τὸ'θυμᾶσαιτὸἈννιώ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1. Βήματα για την εκπόνηση εργασίας 1 ο -Επιλογή του Θέματος Είτε επιλέξει κάποιος το θέμα μόνος του είτε από λίστα θεμάτων του καθηγητή,πρέπει

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις λυρισµό 2.

Απαντήσεις λυρισµό 2. Απαντήσεις 1. Η λιτότητα, η εκφραστική καθαρότητα, ο δωρικός χαρακτήρας της αφήγησης, το απλό και λιτό ύφος, ο αφαιρετικός και συνάµα περιεκτικός λόγος, είναι µερικά από εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου!

Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πως σας ήρθε η ιδέα; Ε.Τ.: Μας παιδεύει ο Έρωτας και στήνει παιχνίδια ο κατεργάρης! Που γράψατε το βιβλίο σας; Ε.Τ.: Στον καναπέ μου! Πόσο χρόνο σας πήρε η συγγραφή; Ε.Τ.: Κοιμάμαι + τρώω + περπατάω +

Διαβάστε περισσότερα

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες

Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης. Σχεδιάγραμμα. Γενικές οδηγίες Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Δώρα Μαρκάτου, επίκ. Καθηγήτρια Πώς γράφεται μια προπτυχιακή εργασία στην Ιστορία της Τέχνης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας

Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Οικονομική κρίση και κρίση θεσμών: Η περίπτωση της Ελλάδας Βασίλης Θ. Ράπανος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αθηνών Εκδήλωση του KEBE και ΟΠΕΚ με θέμα «Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές για την ανάπτυξη» Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. Α.1. Πεζολογία: Παρά το γεγονός ότι το ποίημα εκφράζει συναισθηματικές καταστάσεις, αποπνέει έντονη συγκίνηση. Ο λυρισμός, ωστόσο, εκφράζεται μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια.

Aγχώδεις διαταραχές. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Αυτό το φυλλάδιο εξηγεί τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές και πώς μπορείτε να βρείτε βοήθεια. Οι αγχώδεις διαταραχές, όπως η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή, η Διαταραχή Πανικού και η Κοινωνική Φοβία, συνήθως

Διαβάστε περισσότερα

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ

Οι αριθμοί σελίδων με έντονη γραφή δείχνουν τα κύρια κεφάλαια που σχετίζονται με το θέμα. ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΜΑΘΗΜΑ Τί σε απασχολεί; Διάβασε τον κατάλογο που δίνουμε παρακάτω και, όταν συναντήσεις κάποιο θέμα που απασχολεί κι εσένα, πήγαινε στις σελίδες που αναφέρονται εκεί. Διάβασε τα κεφάλαια, που θα βρεις σ εκείνες

Διαβάστε περισσότερα

Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα

Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα Για να ζήσουμε εμείς καλύτερα Τα παραμύθια μας γοητεύουν. Ξετυλίγονται σαγηνευτικά μπροστά στα εσωτερικά μας μάτια σαν σκηνές μιας ιστορίας μυστηριωδώς οικείας. Μας αναγκάζουν σε μια άνευ όρων παράδοση

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Κατανόηση γραπτού λόγου

Κατανόηση γραπτού λόγου Κατανόηση γραπτού λόγου Επίπεδο Γ Τρίτη διδακτική πρόταση Πονοκέφαλος και θυμός Ενδεικτική διάρκεια: Ομάδα-στόχος: Διδακτικός στόχος: 1 διδακτική ώρα ενήλικες κατανόηση της δομής του κειμένου και δείκτες

Διαβάστε περισσότερα

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια

Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Υποθετικές προτάσεις και λογική αλήθεια Δρ. Παναγιώτης Λ. Θεοδωρόπουλος Σχολικός Σύμβουλος κλάδου ΠΕ03 www.p-theodoropoulos.gr Περίληψη Στην εργασία αυτή επιχειρείται μια ερμηνεία της λογικής αλήθειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση»

Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» Νέα Ελληνική Λογοτεχνία Α Λυκείου Κωδικός 4528 Ενότητα: «Παράδοση και μοντερνισμός στη νεοελληνική ποίηση» ΛΑΜΠΡΟΣ ΠΟΡΦΥΡΑΣ (1879-1932), Είδα Εἶδα μία χώρα ξωτικιὰ στ ἀνήσυχο ὄνειρό μου: πόσ ὄμορφη δὲ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις

Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις 1 Παιδεία στα νέα μέσα: ευκαιρίες και προκλήσεις Βάια Δουδάκη Εχουν διατυπωθεί πολλοί ορισμοί οι οποίοι επιχειρούν να περιγράψουν ή να προσδιορίσουν τι συνιστά την παιδεία στα μέσα. Ενας γενικός ορισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ

Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ Θ.Α. ΑΜΕΛΙΔΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΚΕΕ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΘΕΩΡΙΑ Ι. ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ Α. Επίκληση στη λογική 3 Β. Επίκληση στο συναίσθημα (του δέκτη) 6 Γ. Επίκληση στο

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων

Περιεχόμενο διδασκαλίας Στόχοι Παρατηρήσεις. υπολογίζουν το λόγο δύο λόγο δύο τμημάτων Νίκος Γ. Τόμπρος ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ Ενότητα : ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ (ΛΟΓΟΣ ΑΝΑΛΟΓΙΑ) Σκοποί: Η ανάπτυξη ενδιαφέροντος για το θέμα, η εξοικείωση με τη χρήση τεχνολογίας, η παρότρυνση για αναζήτηση πληροφοριών (εδώ σε

Διαβάστε περισσότερα

Σ ένα συνοριακό σταθμό

Σ ένα συνοριακό σταθμό Σ ένα συνοριακό σταθμό - Αντώνη Σαμαράκη Σχεδιασμός πρότασης: Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Δημιουργία κλίματος δεκτικότητας Προβάλλονται εικόνες σχετικές με σταθμούς και τρένα με μουσική υπόκρουση και

Διαβάστε περισσότερα

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

EU Kids Online II: Ευρήματα. Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών EU Kids Online II: Ευρήματα Δρ. Λίζα Τσαλίκη Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Το πρόγραμμα EU Kids Online II Το θεματικό δίκτυο EU Kids Online II: Enhancing Knowledge Regarding European Children

Διαβάστε περισσότερα

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας

Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΦΑΣΗ Β (2013-2014) Πλαίσιο Σχεδιασμού και Οργάνωσης Διδασκαλίας Ενότητα που αφορά στη διδασκαλία (βάσει του σχολικού γλωσσικού εγχειριδίου):

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ PROJECT Βασιλίσιν Μιχάλης, Δέφτο Χριστίνα, Ιλινιούκ Ίον, Κάσα Μαρία, Κουζμίδου Ελένη, Λαμπαδάς Αλέξης, Μάνε Χρισόστομος, Μάρκο Χριστίνα, Μπάμπη Χριστίνα, Σακατελιάν Λίλιτ, Σαχμπαζίδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΑΤΑΔΙΚΟΣ Κ. ΘΕΟΤΟΚΗΣ ΑΝΑΛΥΣΗ Α ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ Το έργο αποτελεί μία ηθογραφική ψυχογραφία με κοινωνικό περιεχόμενο. Οι ήρωες του μας θυμίζουν ήρωες από τα έργα του Τολστόι (Πόλεμος και Ειρήνη αγροτικές εργασίες)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 1. O Γ. Βιζυηνός αντλεί το αφηγηματικό του υλικό «από τις προσωπικές και οικογενειακές μνήμες, από τις παραδόσεις και τα βιώματα της

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά

Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων. Επίπεδο Α1 για παιδιά Αυτοαξιολόγηση: Δήλωση γλωσσικών ικανοτήτων ΜΠΟΡΩ ΝΑ Επίπεδο Α1 για παιδιά Κατανόηση προφορικού λόγου Μπορώ, όταν ο λόγος είναι αργός, καθαρός με μεγάλες παύσεις και επαναλήψεις και χρήση οπτικών μέσων:

Διαβάστε περισσότερα

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)...

Για τα παιδιά (αλλά και για τους γονείς)... Eισαγωγικό σημείωμα: «Οι κατ οίκον εργασίες στη διδασκαλία των μαθηματικών» Οι εργασίες «για το σπίτι» ή όπως λέγονται στις παιδαγωγικές επιστήμες οι κατ οίκον εργασίες αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα