Tongues of Fire 1 (Γλώσσες Φωτιάς)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Tongues of Fire 1 (Γλώσσες Φωτιάς)"

Transcript

1 Tongues of Fire 1 (Γλώσσες Φωτιάς) Η Αλληγορία σαν µορφολογικό στοιχείο στη σύνθεση Το ιστορικό Το έργο για κρουστά και ορχήστρα Tongues of Fire (Γλώσσες Φωτιάς) ήταν ανάθεση του Scotia Festival of Music και η πρεµιέρα του έλαβε χώρα στις 10 Ιουνίου 2007 µε σολίστ τη Beverley Johnston και την ορχήστρα του φεστιβάλ υπο την διεύθυνση του Alain Trudel. Η πρεµιέρα αναµεταδόθηκε ζωντανά σε όλο τον Καναδά από το δεύτερο πρόγραµµα του CBC (Οργανισµός Καναδικής Ραδιοφωνίας). Η ιδέα για το έργο ξεκίνησε µετά από µια συζήτηση µε την παγκοσµίου φήµης ερµηνεύτρια κρουστών Evelyn Glennie πριν αρκετά χρόνια, όταν µου ζήτησε να της γράψω ένα κοντσέρτο για κρουστά. Ώντας η πρώτη φορά που θα έγραφα ένα τέτοιο έργο και λόγω του ότι η σύζυγός µου, η Beverley Johnston, είναι επίσης ερµηνεύτρια κρουστών αρκετά γνωστή στον Καναδά, ζήτησα από την Evelyn αν θα ήταν εφικτό να γίνει µία διπλή ανάθεση και το κοντσέρτο να γραφτεί και για τις δυο σολίστ, έτσι ώστε η κάθε µια να δώσει την δική της «πρεµιέρα» του έργου. Βέβαια, εκτός από τις δυο σολίστ, µια διπλή πρεµιέρα συνεπάγεται και ότι οι δύο προσκείµενες ορχήστρες θα έπρεπε να συνπράξουν ως πρός την ανάθεση του έργου, κάτι αρκετά δύσκολο να οργανωθεί. Έτσι αυτή η συζήτηση για το κονσέρτο συνεχίστηκε για πολλά χρόνια, χωρίς ποτέ να βρεθεί κάποια κατάλληλη ευκαιρία. Κατα τη διάρκεια της επίσκεψής µου στο Halifax της Νέας Σκοτίας όπου και δόθηκε η πρεµιέρα του έργου Telluric Dances (Γήινοι Χοροί) πριν απο δύο χρόνια, ο διευθυντής του Scotia Festival of Music πρότεινε να συνδράµω σαν επισκεπτόµενο µέλος του καλλιτεχνικού επιτελίου, µε την ιδιότητα του συνθέτη (composer-inresidence) στο φεστιβάλ του Το συµβόλαιο θα περιελάµβανε και µία νέα ανάθεση για ορχήστρα. Ένα περίπου µήνα αργότερα µετά απο αυτή τη πρόταση, η Evelyn Glennie έκανε µια πολύ επιτυχηµένη συναυλία στην απέναντι όχθη του Καναδά, συµπράττοντας σαν σολίστ µε την συµφωνική ορχήστρα του Βανκούβερ, της οποίας εξάρχων ήταν ο Mark Fewer, που είναι επίσης και καλλιτεχνικός διευθυντής του Scotia Festival of Music. Μετά την συναυλία όταν ο εξάρχων και ο αρχιµουσικός ρώτησαν την Evelyn αν θα ενδιαφερόταν να επανεµφανιστεί µε την ορχήστρα του Βανκούβερ, και αν ναι, τι θα τους πρότεινε η ίδια, τους είπε πως θα την ενδιέφερε µια ανάθεση ενός νέου κοντσέρτου για κρουστά και ορχήστρα γραµµένο από εµένα. Ο Mark µε ρώτησε πως θα µου φαινόταν η ιδέα για µια ανάθεση που θα συνδίαζε δύο διαφορετικές πρεµιέρες, µία στο Βανκούβερ και µία στο Χάλιφαξ. Αµέσως αντιλήφθηκα πως αυτή ήταν η ευκαιρία που έψαχνα. έχθηκα λοιπόν την πρόταση υπό την προϋπόθεση ότι θα είχαµε δύο σολίστ, την Bev και την Evelyn, την 1 Για επίσηµες σηµειώσεις προγράµµατος του έργου (στα αγγλικά) επισκεφτείτε το διαδίκτυο στο (http://www.chass.utoronto.ca/~chatzis/tongues%20of%20fire.htm) ή επισκεφτείτε το και ακολουθείστε τις διασυνδέσεις: Principal Compositions > Tongues of Fire.

2 Bev στο Scotia Festival of Music στο Χάλιφαξ και την Evelyn στο Βανκούβερ. Η προϋπόθεση αυτή έγινε άµεσα δεκτή από όλους τους φορείς και συντελεστές. Η σύνθεση του έργου ήταν δύσκολη και µε ταλαιπώρησε αφάνταστα. Η συνθετική γραφή µου γενικά βασίζεται σε µελωδικά και αρµονικά στοιχεία τα οποία µπορεί να αναδεικνύονται µέσω του ρυθµού αλλά ο ρυθµός από µόνος του δεν αποτελεί βασικό ή και µοναδικό στοιχείο ανάπτυξης του µουσικού περιεχοµένου, πράγµα που είναι απαραίτητο σε έργα για κρουστά. Το άλλο πρόβληµα είναι ότι, όσο πολύπλοκο και αν είναι το µέρος των κρουστών του σολίστ, το µελωδικό-αρµονικό περιεχόµενο της ορχήστρας µπορεί εύκολα µετατοπίσει τον ρόλο του σολίστ, γιατί σχεδόν σε κάθε πολιτισµό που έχει αναπτύξει αξιόλογη µουσική µέσα στον µελωδικό-αρµονικό χώρο, είναι φυσικό αν όχι δεδοµένο ότι τα κρουστά έχουν συνοδευτική σηµασία και ρόλο. Ελάχιστες είναι οι εξαιρέσεις και ακόµη πιο ελάχιστες µέσα στον χώρο της συµφωνικής µουσικής. Αυτό ήταν ένα από τα κεντρικά προβλήµατα που εντόπισα και έπρεπε να αντιµετοπίσω αρκετά νωρίς και συζητούσα συχνά µε την Evelyn και την Bev: τι πρέπει να κάνει κανείς για να βάλει την ορχήστρα σε δεύτερο πλάνο στην αντίληψη του ακροατή όταν ο σολίστ αναπτύσσει αποκλειστικά ρυθµικό (και µή µελώδικό) υλικό; Το πρόβληµα αυτό το αντιµετώπισα µε διάφορους τρόπους σε διάφορα µέρη του κοντσέρτου. Ένας τρόπος είναι να «κρουστοποιήσεις» την ορχήστρα, ούτως ώστε να µην υπάρχει µελωδικό-αρµονικό υλικό στα µέρη της ορχήστρας που να αποσπά την προσοχή του ακροατή από τον σολίστ. Αυτή την συνθετική στρατηγική την είχα ήδη δοκιµάσει στο πρώτο και τέταρτο µέρος των Πυρρίχιων Χορών, ενός διπλού κοντσέρτου για βιόλα, κρουστά και ορχήστρα εγχόρδων, µε πολύ ικανοποιητικά αποτελέσµατα. Μία άλλη τεχνική είναι να χρησιµοποιήθούν τα κρουστά µε ένα τρόπο που καλεί στην µνήµη ένα είδος µουσικής όπου τα κρουστά παίζουν όντως συνοδευτικό ρόλο, όπως στη τζαζ ή στη ποπ µουσική. Έτσι, µε το που δηλώνεται µουσικά στον ακροατή ότι τα κρουστά παίζουν συνοδευτικό ρόλο, αυτό έχει σαν αποτέλεσµα να συγκεντρώνει την προσοχή του ο ακροατής στα κρουστά λόγω της δήλωσης 2, οπότε η δήλωση ουσιαστικά αυτοαναιρείται. Στο Tongues of Fire ήθελα να πειραµατιστώ µε περίπλοκες σχέσεις ανάµεσα στα κρουστά και στην ορχήστρα, σχέσεις που να ξεπερνούν τον ενορχηστρωτικό χώρο και να λειτουργούν σαν σύµβολα, δηλαδή σαν στοιχεία µιάς απώτατης δοµής. 3. Of This World Αυτή η εξερεύνηση µε οδήγησε σύντοµα στην θεώρηση της σχέσης του σολίστ κρουστών µε τα µέλη της ορχήστρας σαν µια µελέτη της σχέσης µεταξύ ενός ατόµου µε έντονες δυνατότητες προβολής (έντασης) και του κοινωνικού συνόλου, δηλαδή πως η κατάχρηση αυτής της δυνατότητας έντασης του ατόµου µπορεί να επηρεάσει το κοινωνικό σύνολο αλλά και τον εσωτερικό κόσµο του «κρούοντος» όταν φθάσει σε βίαια επίπεδα έντασης 3. Τέτοιες σχέσεις προσωπικής και οµαδικής βίας τις βλέπουµε καθηµερινά σε όλα τα Μ.Μ.Ε. Θέλοντας να µελετήσω το απόσταγµά τους στα πλάισια ενός συµφωνικού έργου, άρχισα να δουλεύω πάνω στο τρίτο µέρος του Tongues of Fire που έχει τον τίτλο Of This World (Τα του Κόσµου Τούτου) το οποίο 2 Ό,τι δήλωση κι αν γίνεται σχετικά µε τα κρουστά, η δήλωση ουσιαστικά εστιάζει την προσοχή του ακροατή στα κρουστά, ακόµη κι αν δηλώνεται πως τα κρουστά παίζουν συνοδευτικό ρόλο. 3 Το αντίθετο δηλαδή σύµβολο απ αυτό του κλασσικού και ροµαντικού κοντσέρτου όπου ο σολίστ απειλείται εν δυνάµει από την ορχήστρα.

3 τελικά, είναι και το αποτέλεσµα αυτού του συγκερασµού. Η έµπνευση για αυτό το µέρος ήταν µάλλον πολύ «πεζή»: Βρίσκοµαι στο αυτοκίνητο µε την Bev σε ώρα φρικτής κυκλοφορίας και βγάζω φλας για αριστερή στροφή χωρίς να µου δίνεται η ευκαιρία να στρίψω. Καθώς περνάει η ώρα και για να καταπραΰνω κάπως τα νεύρα µου, αρχίζω να δηµιουργώ ρυθµούς στο τιµόνι κόντρα στο αµείλικτο «πάνω, κάτω» ρυθµό ογδόων του φλας. Κάποια στιγµή διαπιστώνω πως µε τον µηχανικό ρυθµό του φλας είναι δυνατόν να κάνεις αρκετά πολύπλοκη ρυθµική αντίστιξη η οποία γίνεται εύκολα κατανοητή µια και ο κεντρικός ρυθµός παραµένει τόσο απλός όσο και αναλλοίωτος. Έτσι, ξεκίνησε το τρίτο µέρος του κοντσέρτου (το πρώτο µέρος που συνέθεσα). Ο ρυθµός του φλας δόθηκε σε δύο ξύλινα κρουστά µε έναν από τους κρουστούς της ορχήστρας (υπάρχουν πέντε εκτός τον σολίστ) να τοποθετείται ακριβώς στο µέσο της ορχήστρας ώστε να βρίσκεται σε ίση απόσταση από όλα τα µέλη της. Αυτός ο «µετρονόµος» συνεχίζει ανεπηρέαστος κατά την διάρκεια σχεδόν όλου αυτού το µέρους. Ο σολίστ αρχικά παίζει µε τον µετρονόµο και µε καταληκτικές φράσεις σε στύλ blues που δηµιουργούν τα έγχορδα παίζοντας πιτσικάττο. Μια και οι καταληκτικές µελωδίες blues µε «κρουστό» ηχόχρωµα απαντούν σε φράσεις µε µή µελωδικά κρουστά του σολίστ, οι ρυθµοί απο τα διαφόρων ειδών τύµπανα του σολίστ περνούν στην αντίληψη του ακροατή σαν κεντρικό υλικό όπως παραδοσιακά θα περνούσε κάποιο µελωδικό-αρµονικό υλικό, και όχι µε συνοδευτικό χαρακτήρα όπως θα περνούσαν τα αποκλειστικά ρυθµικά σχήµατα µέσα σε ένα ακουστικό χώρο µε παράλληλο µελωδικό και αρµονικό υλικό. Σκεφτείτε ένα απλό τραγούδι όπως το «ντιρλαντά» που τραγούδησε ο ιονύσης Σαββόπουλος τη δεκαετία του εξήντα. Ο τραγουδιστής τραγουδά µια φράση και ο χορός απαντάει. Τώρα φανταστείτε ότι στη θέση του ιονύση παίζει κάτι αρκετά πολύπλοκο ένας ρυθµός κρουστών οργάνων, όµως µέσα στις ίδιες φράσεις και ο χορός εξακολουθεί να τραγουδάει «νταρλα-ντιρλα-ντα-ντα» στις απαντήσεις. Σ αυτή την περίπτωση το ρυθµικό υποκατάστατο της αρχικής µελωδίας λαµβάνει πλέον θέση κεντρικής (θα έλεγα µελωδικής) σηµασίας, εφόσον έχει τοποθετηθεί στη προσκείµενη θέση του κεντρικού, µελωδικού µέρους του µουσικού λόγου. Είναι ένας τρόπος να δηµιουργεί κανείς νοήµατα που δεν υπάρχουν µέσα στο υλικό αλλά στη θέση του υλικού µέσα σε κάποια δοµή πού είναι ήδη γνωστή στον ακροατή σε κάποιο άλλο, εντελώς διαφορετικό περιεχόµενο. Αυτού του είδους οι ψυχοακουστικές αντικατοπτρήσεις, είναι ένα είδος τεχνικής που χρησιµοποιώ στη µουσική µου συχνά γιατί πιστεύω πως είναι ένας τρόπος να περνάς πολύπλοκα µουσικά νοήµατα σε ακροατές που δεν έχουν σηµαντική µουσική παιδεία. Στην εποχή µας η έλλειψη µουσικής παιδείας είναι πλέον δεδοµένη για την συντριπτική πλειοψηφία των ακροατών, τουλάχιστον µέσα στον βορειοαµερικανικό χώρο, οπότε πολύπλοκα µηνύµατα πρέπει να περάσουν παραβολικά στον ακροατή, γιατί η γλώσσα της παραβολής είναι ουσιαστικά απλή, µεταφέρει όµως βαθιά και πολύπλοκα νοήµατα. Πέρα όµως από το γεγονός ότι το µουσικό υλικό των κρουστών τοποθετείται στις σωστές θέσεις µέσα στο συντακτικό της µορφής και του δίνεται έτσι θεµατική σηµασία κατά την διάρκεια της ακρόασης, η µουσική αλληγορία της ψυχολογικής σχέσης µεταξύ του ατόµου µε υπερογκωµένη προσωπική δύναµη και του κοινωνικού συνόλου που λαµβάνει αυτόµατα αµυντική θέση σε σχέση µε τέτοιου είδους άτοµα, εκφράζεται κατά την διάρκεια του έργου µε την χρήση έντονων δυναµικών διαφοροποιήσεων µεταξύ του σολίστ και συγκεκριµένων µέλών της ορχήστρας. Στην

4 αρχή του Of This World ο σολίστ παίζει ανέµελα µε τον «µετρονόµο» των ξύλινων κρουστών και έχει, µορφολογικά τουλάχιστον, µια αρµονική σχέση µε την ορχήστρα. Κάποιες στιγµές ο εξάρχων (α βιολί), βρίσκει ευκαιρίες να δώσει το δικό του προσωπικό στίγµα. Στην αρχή αυτό το µοίρασµα της προσοχής του ακροατή δεν ενοχλεί ούτε τον σολίστ ούτε τον εξάρχοντα. Βαθµηδόν όµως, το παίξιµο των κρουστών γίνεται πιο έντονο µαρτυρώντας κάποιο βαθµό ενόχλησης από αυτή την απρόσκλητη επέµβαση του εξάρχοντος. Όσο ανεβαίνει η ένταση των κρουστών, τόσο περισσότερο ενοχλείται µε την σειρά του ο εξάρχων, και πολύ σύντοµα δηµιουργείται µια αντιπαράθεση µεταξύ των δύο µουσικών. Ο σολίστ αποφασίζει να δώσει τέλος σ αυτή την κατάσταση, προκαλώντας (µε θεατρικές χειρονοµίες) το πρώτο βιολί σε µουσική µονοµαχία. Ο εξάρχων δέχεται την πρόκληση. Η σηµειογραφία του µέρους της µονοµαχίας ξεκινά µε συγκεκριµένη γραφή όπου ο σολίστ δίνει στον εξάρχων τα θέµατα και τον προκαλεί να τα µιµηθεί ή και να τα ξεπεράσει. Ο εξάρχων εν συνεχεία ανταποκρίνεται επιτυχώς στην πρόκληση χωρίς κανένα πρόβληµα. Όσο πιο έντονη γίνεται η αντιπαράθεση των δύο µουσικών, τόσο πιο αόριστη γίνεται η µουσική σηµειογραφία, µέχρι σηµείου που στο κύριο µέρος της µονοµαχίας οι δύο µουσικοί αυτοσχεδιάζουν εξ ολοκλήρου. Ο σολίστ αρχίζει να αντιλαµβάνεται ότι αυτή η µονοµαχία µάλλον θα καταλήξει εις βάρος του. Το βιολί του εξάρχοντος µπορεί να αναπαράγει όλα τα ρυθµικά σχήµατα των κρουστών αλλά µπορεί επίσης να τα εµπλουτίσει µελωδικά (και µέχρι ενός σηµείου και αρµονικά) πράγµα που δεν είναι δυνατό µε τα κρουστά (σ αυτό το σηµείο ο σολίστ χρησιµοποιεί µόνο µεµβρανόφωνα). Όσο περισσότερο αντιλαµβάνεται ο σολίστ την µουσικά µειονεκτική του θέση, τόσο περισσότερο αυξάνει την έντασή του, αποφασίζοντας να «πνίξει» τον αντίπαλό του µε την µυϊκή (ακουστική) δύναµη των οργάνων του, παραποιώντας τους αρχικούς κανόνες της εν λόγω µονοµαχίας. Ο εξάρχων διαµαρτύρεται αφού αντιλαµβάνεται µε την σειρά του ότι µε τις νέες προδιαγραφές θα χάσει αυτός την µονοµαχία λόγω των «µη συµβατικών όπλων» του αντιπάλου του, αλλά πεισµώνεται και δεν παραιτείται. Στο τέλος της µονοµαχίας αυτής, η συγκεκριµένη µουσική σηµειογραφία επιστρέφει στην παρτιτούρα, ο σολίστ εξολοθρεύει πλήρως τον εξάρχοντα, ο οποίος «αργοπεθαίνει» σ ένα ψηλό «φα» ενώ ο σολίστ καυχιέται θριαµβευτικά και προκαλεί την υπόλοιπη ορχήστρα σε µια επιδεικτική σύµπραξη ρυθµικής και οµαδικής έντασης που δανείζεται το υλικό της (επίσης αλληγορικά) από την µουσική σε ποπ χαρακτήρα. Η ορχήστρα ακολουθεί τον σολίστ περισσότερο από φόβο (έχοντας ήδη δει την εξευτελιστική ταπείνωση του εξάρχοντος από τον σολίστ) και αυτός ο φόβος εκφράζεται σαν µια τυφλή υπακοή εκ µέρους του συµφωνικού συνόλου και µια φαινοµενικά εθελοντική επικύρωση του «ηγέτη». Η διαγωγή αυτή του σολίστ, συµβολίζει το ψυχολογικό υπόβαθρο κάθε καταπιεστικού και ολοκληρωτικού καθεστώτος καθώς και αντικατοπτρίζει το κατευθυνόµενο εµβατήριο της καταπιεσµένης κοινωνικής µάζας. Όµως ακόµη και µε αυτή την επιβεβληµένη επιβεβαίωση εκ µέρους του συνόλου ο σολίστ έχει ήδη χάσει ψυχολογικά τον έλεγχο των πραγµάτων και τελικά και του ίδιου του εαυτού. Σύντοµα τα µέλη της ορχήστρας διαπιστώνουν ότι η σύµπραξή τους στο νέο καθεστώς δεν αποτελεί εγγύηση προσωπικής επιβίωσης, γιατί ο ηγέτης είναι πλέον εκτός ελέγχου. Έτσι, η ορχήστρα αρχίζει να αντιδρά συνολικά και µε αυξανόµενη αρνητικότητα στην επίσης αυξανόµενη ένταση των κρουστών (του σολίστ και του στενού του κύκλου που αποτελείται από τα υπόλοιπα κρουστά της ορχήστρας). Τελικά η αντίδραση της ορχήστρας είναι η εξ ολοκλήρου παραίτηση µετά από δύο βίαιες αντιδράσεις. Με την παραίτηση της ορχήστρας, ο σολίστ

5 ουσιαστικά χάνει το παιχνίδι γιατί έχει πλέον µείνει µόνος έστω κι αν εξακολουθεί να έχει υπέρµετρη δύναµη στα χέρια του. Η δύναµη σαν αυτοσκοπός είναι ηδονική, µόνο όταν ελέγχει κάτι ή κάποιον. Χωρίς την σχέση της µε κάποιο αντικείµενο είναι ψυχολογικά και κοινωνικά άχρηστη και προκαλεί το αντίθετο αποτέλεσµα απ αυτό που επιδιώκει ο χρήστης της 4. Τη στιγµή που το σύνολο αψηφά τον αυτοδιορισµένο ηγέτη, ο ίδιος συνειδητοποιεί ότι ουδετεροποιείται και αποµονώνεται, και αυτή η διαπίστωση τον σπρώχνει στο χείλος του γκρεµού. Αυτή η ψυχολογική «κρίση» του σολίστ εκφράζεται στο Of This World σαν µια εντελώς αυτοσχεδιασµένη κατέντζα για τα κρουστά που περνάει µέσα από ξεσπάσµατα βίας, αυτοκαταστροφής, και τελικά προσωπικής αποσύνθεσης. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας ενώ η κατέντζα του σολίστ ταλαντεύεται ανάµεσα σε απλές βίαιες κρούσεις που διακόπτονται από όλο και µεγαλύτερα διαστήµατα σιωπής, ο σολίστ καταρρέει και παύει να παίζει. Μετά από ένα διάστηµα απόλυτης σιωπής µια απλή µελωδία ξεκινά από τα ξύλινα πνευστά και τα έγχορδα (που είχε προταθεί νωρίτερα αλλά είχε αγνοηθεί και από τον σολίστ και την ορχήστρα) που µετά τη κακοφωνία που προηγήθηκε, ακούγεται σαν βάλσαµο. Μέσα σ αυτή την αλληγορία του Of This World, η µελωδία αυτή αντιπροσωπεύει το «µακάριοι οι πραείς ότι αυτοί κληρονοµήσουσι την γην» που είπε ο Χριστός στην επί του όρους οµιλία. Μετά την αποσύνθεση των βίαιων οργάνων και του σολίστα, την τελευταία λέξη την έχουν τα χαµηλόφωνα όργανα που υπέµειναν την βία και τους δόθηκε µία καινούρια ελπίδα την µέρα που η βία εξαλείφθηκε από τον κόσµο. 1. In Darkness and Fear Το πρώτο µέρους του κοντσέρτου που ονοµάζεται In Darkness and Fear (Μέσα στο Σκοτάδι και τον Φόβο), γράφτηκε τελευταίο και µε µεγάλη ταχύτητα. Έχοντας ήδη ολοκληρώσει τα άλλα µέρη του έργου, γνώριζα τι θα χρειάζοταν στην αρχή του έργου για την σωστή ανάπτυξη της αλληγορίας των άλλων µερών. Ο πρωτόγονος ήχος αυτού του µέρους δίνει µια εικόνα έντονης ύπαρξης που βρίσκεται σε µια τεχνητή ισορροπία υψηλών εντάσεων µε ανάµεικτα ηχοχρωµάτα σε ύφος που πλησιάζει αυτό της µουσικής heavy metal. Ακραίες εντάσεις και εκτάσεις οργάνων καθιστούν την συνεχώς απειλούµενη ισορροπία δυνατή. Ο σολίστ που σ αυτό το µέρος παίζει τον ρόλο του «ντράµερ» σε ροκ συγκρότηµα, αφήνεται ελεύθερος στις δυναµικές του. Ο όλος ήχος είναι εκκωφαντικός. Σε µερικά σηµεία που η ένταση της µουσικής φτάνει σε αφόρητα µεγάλες µονάδες ντεσιµπέλ (µε δώδεκα κόρνα να ωρύονται συνεχώς στο πίσω µέρος και στα πλάγια της ορχήστρας) και που δεν είναι πλέον δυνατόν για τα ξύλινα πνευστά να ακουστούν, οι µουσικοί των ξύλινων πνευστών παρατούν τα όργανά τους και ουρλιάζουν κυριολεκτικά για να ακουστούν οι ίδιοι. Παρ όλο που η µουσική είναι σκοτεινή, υπερέχει το συναίσθηµα µιας διονυσιακής εκτόνωσης, οπότε υπάρχει µια κρυφή ανακούφιση µέσα σ αυτό το µέρος που φαίνεται λιγότερο σκοτεινή από αυτή που εµβάθυνει στη φύση του σκότους που λαµβάνει χώρο στο τρίτο µέρος. Στο πρώτο µέρος η εκτόνωση συνεπάγεται µε µια συνειδητή αναγνώριση της δύναµης του σκότους. Στο τρίτο µέρος η αµφισβήτηση του σκότους µέσα µας, βρίσκει ψυχολογική διέξοδο στις απάνθρωπες αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις µέσα στον κοινωνικό χώρο. 4 Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το νόηµα της παθητικής αντίστασης (σατιαγκράχα) του Γκάντι.

6 Ο ρυθµός είναι συνεχώς ασταθής. Μέτρα τριών τετάρτων και έξι ογδόων εναλλάσσονται συνεχώς, αλλά στα µέτρα των έξι ογδόων η ορχήστρα παίζει µόνο τετράηχα, οκτάηχα, και δεκαεξάηχα, οπότε το όλο ρυθµικό αποτέλεσµα είναι µια συνεχώς εναλλασόµενη ρυθµική µετατροπία. Έτσι οι µουσικοί καταπιέζονται όχι µόνο από την ένταση του ήχου αλλά και από την συνεχή ρυθµική αστάθεια. Το έργο λοιπόν ξεκινά µε αυτή την αίσθηση του καταπιεσµένου ατόµου (πρώτο µέρος In Darkness and Fear) που προσπαθεί ή να κατανοήσει τους λόγους για τους οποίους βρίσκεται σ αυτή την κατάσταση και να µπορέσει να ξεφύγει από την συνεχή αίσθηση καταπίεσης (που πραγµατοποιείται προσωρινά στο δεύτερο µέρος Eternity s Heartbeat) ή να αποφύγει την αυτοκριτική απονέµοντας ευθύνες σε κάποιους ή κάτι για την κατάστασή του (τρίτο µέρος Of This World), πριν τελικά φτάσει σε µια κατάσταση αυτοσυνείδησης που συνοδεύεται από µια διάθεση θετική, καθώς και µια αχαλίνωτη ενέργεια και δράση (τέταρτο µέρος To the Ends of the Earth). Μέσα απ αυτή την έντονη διάθεση για εκτόνωση αλλά και την αυτοσυνείδηση, χτίζεται σταδιακά η ψυχολογική και αλληγορική δοµή του έργου. Η µορφή του πρώτου µέρους δανείζεται ψυχοακουστικά στοιχεία από την λειτουργία των διονυσιακών µυστηρίων, αρχαίων και συγχρόνων (όπως οι συναυλίες ροκ και τα σύγχρονα dance clubs) αλλά και από τον αριστοτέλειο ορισµό της αρχαίας τραγωδίας («...δι ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθηµάτων κάθαρσιν»), µόνο που η «δι ελέου και φόβου» κάθαρση (όπως και στον χριστιανισµό, άλλωστε) είναι εδώ εναρκτήριο και όχι καταληκτικό στοιχείο. Το µουσικό υλικό σ αυτό το µέρος είναι κυριολεκτικά επουσιώδες, µπανάλ θα έλεγα, όπως άλλωστε και κάθε παρόµοιου είδους διονυσιακές εκτονώσεις που λειτουργούν µόνο σαν συντονισµοί του χαµηλού σώµατος. Η έλλειψη λόγιου υλικού καθώς και λόγιας επεξεργασίας υλικού είναι βασικό συστατικό της δοµής αυτού του µέρους, καθώς και της αλληγορικής υπόστασης της καθεαυτού δοµής. Εδώ ίσως θα έπρεπε να σταθούµε για ένα λεπτό για εντελώς αµυντικούς λόγους από µέρους µου και να εξετάσουµε λίγο πιο προσεκτικά αυτή την έλλειψη λόγιου υλικού από το περιεχόµενο αυτού του µέρους. Η πρόσφατη µουσική µου έχει κατηγορηθεί συχνά σαν «µη λόγια». εν είµαι σίγουρος τι ακριβώς σηµαίνει αυτό και ποιά σκοπιµότητα εξυπηρετεί όταν αναφέρεται, αλλά σχεδόν πάντα αναφέρεται σε σχέση µε το υλικό και όχι µε την δοµή του έργου. Η δοµή των έργων µου ξέρει να κρύβεται από τους «λόγιους» που βρίσκουν την µουσική µου «µη λόγια» αλλά να γίνεται βαθιά και υποσυνείδητα αντιληπτή από τους γενικά θεωρούµενους «µη λόγιους», που είναι άλλωστε και οι ακροατές στους οποίους η µουσική µου απευθύνεται πρωτίστως. Όταν η µορφή του έργου λειτουργεί αλληγορικά, η λόγια επεξεργασία του αλληγορικού θέµατος απαιτεί την χρήση των στοιχείων εκείνων που επεξηγούν άµεσα την µορφή και τον αλληγορικό της χαρακτήρα. Χρησιµοποιώντας άλλα, µη κατάλληλα στοιχεία για εξωγενείς λόγους (όπως π.χ. µουσικό υλικό που είναι γενικά αποδεκτό σαν «λόγια σύγχρονη µουσική») δεν µπορεί παρά να σκιάσει την καθαρότητα της µουσικής σκέψης και γραφής, και κατά συνέπεια την εκφραστική δυναµική του κάθε έργου. Μια τέτοια επιλογή δεν θα µπορούσε ποτέ να θεωρηθεί «λόγια», αλλά είναι δυστυχώς η επιλογή που γίνεται σχεδόν σαν ρουτίνα µέσα στον χώρο της «λόγιας µουσικής». Επαναλαµβάνω λοιπόν, ότι, όταν η λόγια ανάδειξη της µορφής απαιτεί τα στοιχεία του υλικού να είναι µη λόγια, τότε η επιλογή µη λόγιων στοιχείων γι αυτό τον λόγο δεν µπορεί παρά να είναι λόγια η ίδια. Αυτή η αναγκαιότητα της ανάδειξης της αλληγορικής µορφής ενός έργου και η θυσία του λόγιου περιεχοµένου για την ανάδειξη της µορφής, περνά συχνά κάτω από το ραντάρ

7 των «λογίων» αλλά γίνεται αντιληπτό από το γυµνό αυτί του µέσου ακροατή. Ο µέσος ακροατής δεν ακούει µέσα από την µαθηµένη τεχνοκρατία του «λόγιου» αλλά µε κριτήρια βυθισµένα στο υποσυνείδητο µας εξ αρχαίων χρόνων που αποτελούν και τους θεµέλιους λίθους της ανθρώπινης πνευµατικότητας. Γι αυτού του είδους τους ακροατές η γνώση είναι αναγνώριση όπως πρεσβεύει και ο Πλάτωνας. Χωρίς να είναι προγραµµατικό µουσικό έργο, το Tongues of Fire (Γλώσσες Φωτιάς), όπως άλλωστε υπαινίσσεται και ο τίτλος του, διαπραγµατεύεται το ιστορικό της Πεντηκοστής σε ένα επίπεδο αφαίρεσης που δεν ακολουθεί κατά γράµµα τις συγκεκριµένες αναφορές των Πράξεων των Αποστόλων. Μετά την Σταύρωση οι περισσότεροι µαθητές του Χριστού ζούσαν µε το σκοτάδι και τον φόβο στην καρδιά τους: τον φόβο των διωγµών και της «ρετσινιάς» της αίρεσης από του Ιουδαίους θεολόγους της εποχής τους. Ουσιαστικά, η απάντηση του Χριστού προς αυτούς τους φόβους που ήταν η ίδια η αυτοθυσία του, δεν τους δίδαξε τίποτε εκείνες τις µέρες του µαρτυρίου του. Ενώ ο ίδιος αγκάλιασε τον σταυρό, οι µαθητές του στην συντριπτική τους πλειοψηφία έτρεξαν να κρυφτούν από τον πρόσωπο του σταυρού και από το πρόσωπο επί του σταυρού. Αυτές οι µέρες του φόβου όµως, όπως άλλωστε και οι ώρες του συντριπτικού σκότους που βίωσε ηρωικά ο ίδιος ο Ιησούς στον κήπο της Γεσθηµανή, αποτελούν ένα σηµαντικό συστατικό της εµπειρίας του φωτός που ο Ιησούς βίωσε µε την ανάστασή του εκ νεκρών και οι µαθητές του µε την «πύρινη» επίσκεψη του Αγίου Πνεύµατος την Πεντηκοστή. Χωρίς την προηγούµενη εµπειρία του φόβου και του σκότους, η εµπειρία της επιφοίτησης του Αγίου Πνεύµατος δεν θα είχε το ίδιο καταλυτικό περιεχόµενο. Παροµοίως, στο Tongues of Fire η πνευµατική εµπειρία του δεύτερου µέρους του έργου, δεν θα ήταν το ίδιο έντονη χωρίς την καθαρτική και καταλυτική ενέργεια του In Darkness and Fear, του πρώτου µέρους του έργου. Αναφέρθηκα παραπάνω σε έναν από τους λόγους για τους οποίους η σύνθεση του έργου µε ταλαιπώρησε ιδιαίτερα, και έχει να κάνει µε την ιδιάζουσα φύση του κρουστού (ρυθµικού) µουσικού υλικού και περιεχοµένου. Ο πιο σηµαντικός λόγος όµως, ήταν η αναπόφευκτα σκοτεινή φύση του έργου που έχει σχέση µε την επίσης αναπόφευκτα «σκοτεινή» φύση των κρουστών οργάνων. Έχω µάθει να δουλεύω µε έναν τρόπο που ο συναισθηµατικός κόσµος της µουσικής που γράφω βρίσκεται πάντα σε µια αταλάντευτη αντιστοιχία µε τον εσωτερικό συναισθηµατικό µου κόσµο. Όταν λοιπόν ασχολούµαι µε σκοτεινά µουσικά θέµατα, βρίσκω τον εαυτό µου να κινείται µέσα σε ένα παρόµοια σκοτεινό συναισθηµατικό χώρο. Τελικά πιστεύω ότι αυτός ο ψυχολογικός συντονισµός δίνει στην µουσική την αυθεντικότητά της, άσχετα από την ανεξάρτητη αξία της ή µη σαν έργο τέχνης. Λόγω της θρησκευτικής µου πίστης που µου δίνει πάντα ακράδαντη αισιοδοξία για το µέλλον της ανθρωπότητας, κάτι που είναι δυνατό µόνο µέσα από την Θεία Χάρη, είναι δύσκολο για µένα να παραµείνω για ένα εκτεταµένο διάστηµα σε µια συναισθηµατική κατάσταση που µου επιτρέπει να µελετήσω διεξοδικά την ψυχολογική φύση του σκότους. Το θεωρώ απλά σαν έλλειψη φωτός και πιστεύω τελικά πως έχει δύναµη µόνο µακριά από το φως και όλη η στρατηγική του συνιστάται στο να αποµακρύνει όσο το δυνατόν περισσότερο την ανθρωπότητα από την άµεση εµπειρία του πνευµατικού φωτός (όπως έκανε άλλωστε και µε τους περισσότερους µαθητές του Χριστού κατά την διάρκεια του Πάθους Του). Γι αυτό και διαφωνώ µε την µεσαιωνική και σύγχρονη θεολογική «κινδυνολογία του διαβόλου», όχι γιατί ο διάβολος σαν αρχέτυπο δεν αποτελεί πραγµατικό πνευµατικό κίνδυνο, αλλά γιατί η κινδυνολογία είναι πάντα µεγαλύτερος κίνδυνος από τον κίνδυνο που πρεσβεύει. Το όπλο του φωτός δεν είναι η κινδυνολογία του διαβόλου

8 αλλά η αγάπη. Η κινδυνολογία του διαβόλου είναι το όπλο του διαβόλου γιατί δηµιουργεί φόβο και πνευµατική παράλυση που αλυσοδένουν και κρατούν τον άνθρωπο µακριά από το φως, παρατείνοντας και µόνο το δρόµο προς αυτό. Όµως η συνάντηση και αναµέτρηση µε τον πνευµατικό µας σκοτεινό «σωσία» είναι ένα τεστ που δεν µπορούµε (δεν πρέπει) να αποφύγουµε. Οι σαράντα µέρες πειρασµού στην έρηµο του Χριστού και η δοκιµασία του στον κήπο της Γεσθηµανή ήταν η αναµέτρηση µε τον δικό του σκοτεινό σωσία τον οποίον νίκησε µε τον θάνατό του στον σταυρό, δίνοντας έτσι το παράδειγµά του στο δρόµο προς στη λύτρωση για όλους εµάς. Αν λοιπόν αυτός που είναι το Φώς του Κόσµου έπρεπε να περάσει µέσα από την προσωπική εµπειρία του σκότους και να αναµετρηθεί µαζί του, δεν είναι δυνατό για µας να προσπαθούµε να αποφύγουµε αυτή την εµπειρία και να αυτοαποκαλούµαστε ταυτόχρονα πνευµατικοί άνθρωποι. Όταν ο Ιησούς είπε στον Πέτρο κατά την διάρκεια του Μυστικού είπνου ότι ο µαθητής του θα τον απαρνηθεί τρείς φορές «πριν αλέκτωρ φωνήσει» δεν το έκανε για να προσβάλει τον Πέτρο και να τον κάνει να αισθανθεί µειονεκτικά για την άρνησή του, αλλά για να τον αφυπνίσει και για να συνειδητοποιήσει ακόµη και αυτός ο αγνός στην καρδιά µαθητής, πως όλοι µας κυοφορούµε συνεχώς µέσα µας καταβολές φωτός αλλά και σκότους και πρέπει να είµαστε συνεχώς ενήµεροι των διεργασιών και των δύο δυνάµεων. Ο απόστολος Παύλος είπε πως, όσο πιο κοντά αισθάνεται πως βρίσκεται στο φώς, τόσο πιο έντονη γίνεται µέσα του η παρουσία και έλξη του σκότους, άρα τόσο περισσότερη ψυχική δύναµη απαιτείται για την επιλογή του φωτός από την ανθρώπινη ψυχή που συνεχώς δοκιµάζεται. Κάθε τόσο λοιπόν µέσα στον δικό µου δηµιουργικό κόσµο, επιζητώ αυτή την αναµέτρηση µε το σκότος ελπίζοντας να βρω τη δύναµη να το κατανοήσω και να το φωτίσω δηµιουργικά, εις µίµηση Χριστού, µε την βοήθεια του Χριστού, όπως άλλωστε πιστεύω πως οφείλει να φωτίζει δηµιουργικά το σκότος ο κάθε δηµιουργός. 2. Eternity s Heartbeat Το δεύτερο µέρος του κοντσέρτου µε τον τίτλο Eternity s Heartbeat (Ο παλµός της Αιωνιότητας) ήταν επίσης και το δεύτερο µέρος κατά σειρά σύνθεσης. Το Eternity s Heartbeat αποτελείται από δύο κυρίως θέµατα: το πρώτο είναι ελεύθερα δανεισµένο από τον Camille Saint-Saens ενώ το δεύτερο είναι µια σειρά από µείζονα και ελάσσονα αρπέζια πάνω στην οκτατονική κλίµακα που δεν καταλήγουν ποτέ στην τονικότητα από την οποία άρχισαν, οπότε η µουσική (αντίθετα µε τα άλλα µέρη του έργου) ταξιδεύει τονικά συνεχώς. Το στυλ της µουσικής είναι νεοροµαντικό και New Age ταυτόχρονα και ο σολίστ παίζει αποκλειστικά σε µαρίµπα πέντε οκτάβων. Τα δύο βασικά θέµατα του Eternity s Heartbeat βρήκαν την πρώτη τους έκφραση σε ένα τραγούδι ποπ µε στίχους δικούς µου (βλ. κείµενο στο τέλος του άρθρου) για σοπράνο και πιάνο το οποίο παίζεται προ-ηχογραφηµένο από τα ηχεία πριν την έναρξη του δεύτερου µέρους 5. Το τραγούδι και το µέρος του κοντσέρτου που ακολουθεί, αποτελούν ένα νησί γαλήνης και λυρισµού µέσα στη σκοτεινή θύελλα που αντιπροσωπεύει το πρώτο και τρίτο µέρος του κοντσέρτου: Είναι ένα µήνυµα ελπίδας µέσα στο σκοτάδι της αβεβαιότητας που δεσπόζει τα µέρη που το πλαισιώνουν. 5 Στην πρώτη και ακόλουθες εκτελέσεις του έργου η ηχογράφηση του τραγουδιού Eternity s Heartbeat ήταν της Patricia Rozario (γνωστή στο ευρύ κοινό από το soundtrack του αγγλικού κινηµατογραφικού έργου Children of Men και τις πολλές δισκογραφικές συνεργασίες µε τον βρετανό συνθέτη John Tavener) µε τον Peter Allen στο πιάνο που έγινε στο Halifax στις 7 Ιουνίου 2007 από την Καναδική Ραδιοφωνία.

9 Η χρήση ενός τραγουδιού ποπ σε ένα έργο σύγχρονης κλασσικής µουσικής, που παίζεται µάλιστα από τα ηχεία πριν την έναρξη του ορχηστικού µέρους είναι κάτι που προβληµάτισε και εµένα και όσους άκουγαν το Tongues of Fire σε MIDI όταν το έγραφα. εν είναι µόνο αυτό καθεαυτό το τραγούδι, αλλά και το γεγονός ότι διακόπτει τα δρώµενα επί σκηνής κατά τη διάρκεια των τριών λεπτών και είκοσι δευτερολέπτων που ακούγεται από τα ηχεία. Η αρχική πρόθεση ήταν να λειτουργήσει σαν κοµµάτι bis για φωνή, πιάνο και ορχήστρα µετά το τέλος της εκτέλεσης ολοκλήρου του έργου κάτι που είχε ζητήσει η Evelyn Glennie σε µια από τις συζητήσεις µας πριν την έναρξη της σύνθεσης (η ίδια θα έπαιζε το µέρος του πιάνου και είχε ήδη συνεργαστεί στο παρελθόν µε την γνωστή Ισλανδή τραγουδίστρια Bjork, εξ ου και η ιδέα για γυναικεία φωνή). Καθώς όµως έγραφα το πρώτο µέρος του Tongues of Fire και καταλάβαινα καλύτερα το συναισθηµατικό περιεχόµενο του δεύτερου µέρους σε σχέση µε το πρώτο, αποφάσισα ότι το τραγούδι αυτό µε τους στοίχους του (βλ. στο τέλος του άρθρου) θα έδινε ακόµη πιο βαθύ νόηµα στο περιεχόµενο του δεύτερου µέρους και θα έκανε πιο έντονη την αντίθεσή του µε τον χαοτικό κόσµο του τρίτου. Στην πρεµιέρα του έργου, όταν µετά το τελικό ξέσπασµα του πρώτου µέρους ακούστηκε ξαφνικά και στην χαµηλή της έκταση η φωνή της Patricia Rozario από τα ηχεία κανείς δεν ανέπνεε στην κατάµεστη αίθουσα του Κέτρου Τέχνης Dalhausie στο Halifax της Νέας Σκωτίας. Όταν η µαρίµπα άρχισε το δεύτερο µέρος επίσης χαµηλόφωνα πριν ακόµη πεθάνει ο ήχος του πιάνου στα ηχεία ήξερα πως η προδιάθεση του ακροατηρίου γι αυτό το µέρος είχε ήδη κτιστεί µέσα από αυτό το απλό τραγούδι, και η συνεχής θεµατική επεξεργασία των δύο θεµάτων του τραγουδιού από την µαρίµπα και την ορχήστρα κατά την διάρκεια αυτού του µέρους θα είχε τώρα εντελώς διαφορετικό νόηµα. Το Εternity s Ηeartbeat δεν ήταν πλέον απλά ο τίτλος του δεύτερου µέρους αλλά και τα «λόγια» του καταληκτικού µοτίβου του δεύτερου θέµατος, κάθε φορά που το µοτίβο αυτό ακουγόταν από την µαρίµπα ή την ορχήστρα. Άρχισα να αντιλαµβάνοµαι πως θα ήταν αδύνατο για τον ακροατή να κατανοήσει το πραγµατικό νόηµα του µέρους αυτού, αν το προηχογραφηµένο απο τη Rozario τραγούδι, δεν προλόγιζε το δεύτερο µέρος του κοντσέρτου. Για τις δυνατότητες του υλικού της µουσικής ποπ µέσα σε φόρµες σύγχρονης κλασσικής µουσικής έχω αναφερθεί σε άλλη εισήγηση 6, αλλά, µιά και η αναφορά αυτή δεν υπάρχει στα ελληνικά, θα αναφερθώ εν συντοµία και εδώ. Η χρήση υλικού ποπ στην πρόσφατη δουλειά µου γίνεται για δύο λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει µε την µεταβίβαση µουσικής πληροφορίας από τον συνθέτη στον ακροατή. Αφού δεν λειτουργούµε πλέον µέσα στα πλαίσια της λόγιας µουσικής του 18 ου και 19 ου αιώνα στην Ευρώπη όπου οι συνθέτες και οι ακροατές µιλούσαν την ίδια µουσική γλώσσα, η µεταβίβαση πληροφορίας από τον συνθέτη στον ακροατή δεν µπορεί να λειτουργήσει πλέον µέσα από κάποια κοινή µουσική µάθηση που θα µπορούσε να µοιράζεται ο σύγχρονος συνθέτης µε τους ακροατές του, µιάς κι αυτή η µουσική µάθηση είναι ανύπαρκτη για την συντριπτική πλειοψηφία των ακροατών. Η µεταβίβαση µουσικής πληροφορίας µπορεί να γίνει µόνο µέσα από µια ενυπάρχουσα «κοινωνική» µουσική πρακτική των ακροατών που µπορεί να χρησιµοποιήσει ο σύγχρονος λόγιος συνθέτης προς όφελος µιας τέτοιας ευρείας επικοινωνίας µε 6 Βλ. Music for God s Sake, Επισκεφτείτε το > Writings > Music for God s Shake.

10 σύγχρονους ακροατές. Αυτή η «κοινωνική πρακτική» σήµερα συνιστάται ως επί το πλείστον από τη µουσική ποπ. Η κοινώς αποδεκτή νοηµατική της µουσικής ποπ θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί σαν «δανεισµένη» νοηµατική για τη λόγια µουσική που στερείται πλέον τη δική της κοινώς αποδεκτή νοηµατική. Αυτού του είδους ο δανεισµός θα µπορούσε µε τη σειρά του να αποτελέσει αφετηρία για µια πιο πολύπλοκη µουσική διαλεκτική µέσα σ ένα ευρύ κοινωνικό πλαίσιο. Ένα ποπ µουσικό µοτίβο µπορεί να φαίνεται στους λάτρεις της λόγιας µουσικής σαν κοινότυπο, ακόµη και cliché, ενώ στον χώρο της ποπ µουσικής έχει αξία γιατί είναι εύκολα αναγνωρίσιµο, ευκατανόητο και συνεπώς αυτόµατα αντιληπτό από τον µουσικά ακατάρτιστο ακροατή. Έτσι οι σύγχρονοι κλασσικοί συνθέτες και κριτικοί το θεωρούν πιο κατάλληλο για «φτηνή» µαζική επικοινωνία παρά για «υψηλή» τέχνη. Όµως το γεγονός ότι είναι αναγνωρίσιµο το καθιστά επίσης σηµειωτικά πλούσιο για οποιουδήποτε είδους µουσική επικοινωνία. Αυτό που διακρίνει την λόγια µουσική από την ποπ (αν πρέπει όντως να υπάρχει κάποια διάκριση) δεν είναι η πολυπλοκότητα του υλικού, αλλά η πολυπλοκότητα της δοµικής σκέψης, αν και αυτό δεν είναι πλέον αποκλειστικό προνόµιο της λόγιας µουσικής. Πάντως διάκριση στο επίπεδο της επιφάνειας (υλικού) δεν είναι τίποτε άλλο παρά...µουσικός ρατσισµός. Η ουσία και πολυπλοκότητα της συνθετικής σκέψης δεν έχουν καµιά σχέση µε το υλικό της επιφάνειας. Μάλιστα, όσο πιο πλούσιο σηµειωτικά και αναγνωρίσιµο είναι το υλικό, τόσο πιο περίπλοκη µπορεί να είναι η χρήση του στο επίπεδο της µουσικής δοµής. Όταν ένας ποιητής χρησιµοποιεί λέξεις ή φράσεις που έχουν συµβατικά πεζό νόηµα, άµεσα αντιληπτό, που είναι όµως διαφορετικό απ το στίγµα που τoυς προσδίδει ο ποιητής, τότε η διάσταση µεταξύ πεζού και ποιητικού νοήµατος δίνει απροσδόκητη ένταση στον ποιητικό λόγο που θα ήταν αδύνατο να γίνει µε λιγότερο πεζές λέξεις και φράσεις που δεν προσφέρονται για µια τέτοιου είδους νοηµατική µετουσίωση. Αυτή η διάσταση νοηµάτων είναι η αφετηρία του αλληγορικού λόγου. Κάτι απλό χρησιµοποιείται στην θέση κάτι πιο πολύπλοκου και ξαφνικά το απλό και άµεσα αναγνωρίσιµο λειτουργεί µε ένα πολύπλοκο σηµειωτικό τρόπο πάνω στον ακροατή 7. Εκτός από µουσικά µοτίβα και φράσεις, σ αυτή τη συζήτηση περί «κοινωνικής πρακτικής» θα πρέπει ίσως να προσθέσουµε και τις έννοιες «ηχόχρωµα» και «ενορχήστρωση». Η εµπειρία του ορχηστικού ηχοχρώµατος για ένα συντριπτικά µεγάλο αριθµό ακροατών δεν προέρχεται πλέον από το συναυλιακό ή προηχογραφηµένο άκουσµα της συµφωνικής ορχήστρας σε κλασσικά ή σύγχρονα έργα, αλλά από τα soundtrack κινηµατογραφικών έργων του Hollywood ή ποπ τραγουδιών µε ορχηστική συνοδεία 8. Η «κοινή πρακτική» ηχοχρωµατικά τουλάχιστον για τους ακροατές δεν είναι ο Beethoven ή ο Debussy αλλά ο John Williams και ο Hans Zimmer. H «συµφωνική» ορχήστρα του Zimmer µε πολλά χάλκινα πνευστά, έγχορδα και κρουστά και σχεδόν καθόλου ξύλινα πνευστά σε συνδυασµό µε όργανα της ορχήστρας ρόκ και ένα πάντρεµα που συχνά ανατρέπει τις φυσικές ισορροπίες αυτών 7 Με έναν αποστασιοποιηµένο τρόπο ο Andy Warhol και ο Marcel Duchamp έκαναν «υψηλή τέχνη» µέσω αυτής της διάστασης µεταξύ απλού και πολυσύνθετου νοήµατος σε σχέση µε το ίδιο αντικείµενο. 8 Αυτό το φαινόµενο µπορεί και να θεωρηθεί σαν ένα σύµπτωµα της σύγχρονης παγκοσµιοποίησης και του αµερικανικού πολιτιστικού ιµπεριαλισµού και γι αυτόν τον λόγο να λάβει κανείς θέση αντιστασιακή απέναντι του. Ας µην ξεχνάµε όµως, τουλάχιστον σε σχέση µε την παρούσα συζήτηση, πως και η ορχήστρα του Mozart και του Beethoven είναι επίσης συµπτώµατα ενός προγενέστερου πολιτιστικού ιµπεριαλισµού, όσον τουλάχιστον αφορά χώρες όπως η Ελλάδα και γενικά µη δυτικοευρωπαϊκές χώρες.

11 των οργάνων είναι αυτό που όλο και πιο πολύ η πλειοψηφία των ακροατών καταλαβαίνει σαν τον ήχο της συµφωνικής ορχήστρας. Αν ένας σύγχρονος κλασσικός συνθέτης ενδιαφέρεται να επιβεβαιώσει αυτή την αντίληψη περί ορχήστρας του ακροατή, έχει αποσπάσει ήδη την προσοχή του και αυτό επιτρέπει στον συνθέτη να προχωρήσει σε µια πιο πολύπλοκη συνθετική διαλεκτική από αυτή των soundtracks του Hollywood. Θα συζητήσω περισσότερο αυτή την ιδέα όταν αναφερθώ στο τέταρτο µέρος του Tongues of Fire. Είπα νωρίτερα πως η χρήση της µουσικής ποπ στη πρόσφατη δουλειά µου γίνεται για δύο λόγους και αναφέρθηκα διεξοδικά στον πρώτο. Ο δεύτερος και πιο σηµαντικός είναι ότι η µουσική γλώσσα (και η κάθε γλώσσα) είναι µέσο και όχι αυτοσκοπός και είναι ανεξάρτητη από τα νοήµατα που περνούν µέσω αυτής. Ορµώµενος πάντα από το παράδειγµα του Χριστού και από την γλώσσα που χρησιµοποίησε ο ίδιος για τα θεολογικά του µηνύµατα έφτασα στο συµπέρασµα πως η απλή γλώσσα δεν είναι αποκλειστικά η γλώσσα απλοϊκών µηνυµάτων. Ο ίδιος ο Ιησούς, που σαν παιδί µόλις δώδεκα ετών αποστόµωσε τους πιο σηµαντικούς θεολόγους της εποχής του (άρα κάτοχος σηµαντικής θεολογικής µόρφωσης), χρησιµοποίησε αποκλειστικά την γλώσσα της παραβολής, του παραµυθιού, για να περάσει τα βαθιά κοσµοσωτήρια µηνύµατά του, πού άλλαξαν κυριολεκτικά την ροή της ανθρώπινης ιστορίας. Μέσα στον παγκοσµιοποιηµένο ελληνιστικό χώρο της εποχής εκείνης, όπου η µόνη θρησκεία που οι άρχουσες τάξεις έπαιρναν σοβαρά ήταν η φιλοσοφία, η αντιελιτιστική, αντι-φιλοσοφική θεολογία του Χριστού, δεν θα µπορούσε παρά να αντιµετωπιστεί µε ειρωνεία και σαρκασµό, όπως και άλλωστε έγινε. Το ότι η θεολογία αυτή άλλαξε ριζικά την ανθρώπινη ιστορία και τις ζωές των απλών αλλά και πολυσύνθετων ανθρώπων είναι κάτι που η διανόηση ακόµη και σήµερα δε µπορεί να κατανοήσει πλήρως. Πάντως το λεξιλόγιο που διάλεξε ο Χριστός ήταν το λεξιλόγιο της «κοινής πρακτικής», των απλών ανθρώπων 9. Ό, τι νοήµατα και µυνήµατα κληρονοµήσαµε από τον ίδιο τον Χριστό, πέρασαν µέσα από µια τόσο απλή και ευκατανόητη γλώσσα. Η πιο πολύπλοκη ερµηνευτική του Παύλου και των µετέπειτα θεολόγων δεν ήταν κάτι που ο ίδιος ο Ιησούς θεώρησε απαραίτητο να προσαρτήσει στο δικό του λεξιλόγιο. Ο ίδιος θα πρέπει να µίλησε συχνά µε την «γλώσσα της αλλοτρίωσης» (τα ελληνικά, ή κάποιο συννοθήλευµα ελληνικής και αραµαϊκής γλώσσας που µιλούσαν στη Σαµάρεια) στους αλλοτριωµένους για να τους ελευθερώσει από την αλλοτρίωση. Το αντίστοιχο µουσικό λεξιλόγιο σήµερα θα ήταν αυτό της µουσικής ποπ, λεξιλόγιο που λειτουργεί και απευθύνεται στους απλούς ανθρώπους. Που µπορεί µέσα από µια απλή αφηγηµατική, να περάσει πολύπλοκα και κοσµοσωτήρια µυνήµατα, µυνήµατα που καταλαβαίνουν απλοί άνθρωποι αλλά περνούν κάτω από το «ραντάρ» των ειδηµόνων εκείνης της εποχής, καθώς και της δικής µας. Με ένα τέτοιο σκεπτικό άρχισα να αναπροσανατολίζω την µουσική µου γλώσσα σταδιακά, αρχίζοντας µε την συµφωνική καντάτα Sepulcher of Life (Τάφος Ζωής) το 2004 και φθάνοντας το 2007 στο Tongues of Fire. Είναι ενδιαφέρον πως µια τόσο απλή στροφή προς κάτι ήδη γνωστό θα µπορούσε να κεντρίσει τόσο έντονη αντίδραση από τους κριτικούς και άλλους «ειδήµονες». Από το 2004 η κριτική γνώµη σε σχέση µε την πρόσφατη µουσική µου διχάστηκε ριζικά, αλλά πιο πολύ διχάστηκε 9 Η πιο πολύπλοκη θεολογική διαλεκτική που φαίνεται µέσα από το ευαγγέλιο του Ιωάννη είναι µεταγενέστερη και µάλλον αντιπροσωπεύει περισσότερο την ανάγκη της ορθοδοξίας του 2 ου µ. Χ. αιώνα να απαντήσει στην τότε δηµοφιλή θεολογία του γνωστικισµού παρά αυτούσια λεχθέντα του Χριστού και δεν έχει τον ίδιο χαρακτήρα µε την θεολογία των προγενέστερων συνοπτικών ευαγγελίων.

12 η κριτική γνώµη σαν σύνολο από την εµπειρία της συντριπτικής πλειοψηφίας των ακροατών. Όσο συναισθηµατικά δύσκολο κι αν ήταν αυτό στην αρχή (δεν είναι ευχάριστο για κανένα καλλιτέχνη να διαβάζει µέχρι και προσωπικές επιθέσεις στις εφηµερίδες την επόµενη µέρα της συναυλίας, όσο κι αν η µουσική του µπορεί να θεωρηθεί από µερικούς σαν πρόκληση για κάτι τέτοιο), άρχισα να αντιλαµβάνοµαι πως το τίµηµα του δρόµου που διάλεξα είναι ιστορικά και θεολογικά γνωστό και αναπόφευκτο. Επίσης αναπόφευκτη, είναι η διάσταση µε τον φαρισαϊσµό που επίσης ανανεώνεται σε κάθε εποχή και κάθε πεδίο πνευµατικής και δηµιουργικής δράσης. «Όστις θέλει οπίσω µου ελθείν απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού» είπε ο Ιησούς, και δεν το είπε µόνο για τους µαθητές του αλλά για τον κάθε οπαδό του. Αυτό είναι το σκεπτικό στο οποίο τελικά κατασταλάζω µετά από κάθε τέτοιου είδους αντίδραση του φαρισαϊσµού της εποχής µας. Το Eternity s Heartbeat είναι συνταγµένο και ενορχηστρωµένο µε έναν τρόπο που θυµίζει τεχνότροπα και µουσική του 19 ο αιώνα, αλλά και του σηµερινού Hollywood. Η µορφή ροντό θυµίζει επίσης την αλληλουχία «canto» και «refrain» ενός στροφικού τραγουδιού. Οι τονικές µετατροπίες είναι µεν δανεισµένες από τον Βάγκνερ και τον Στράους, αλλά η συγκεκριµένη χρήση τους θυµίζει επίσης και σύγχρονα κινηµατογραφικά soundtracks. Τέλος, η ενορχήστρωση -καθαρά ροµαντικής τεχνοτροπίας σε ορισµένα µέρη-, είναι επίσης δανεισµένη από τη ορχήστρα του Hollywood. Η συνθετική σκέψη παραµένει το ίδιο πολύπλοκη όπως και στα προηγούµενα έργα µου. Ο ήχος της ορχήστρας αποτελεί ένα νέο κάλεσµα για µια νέα γενεά ακροατών που κατά τα φαινόµενα ανταποκρίνεται στο κάλεσµα αυτό. 4. To The Ends of the Earth Αυτό το κάλεσµα γίνεται ακόµη πιο έντονο στο τελευταίο µέρος του έργου. Εδώ η ορχήστρα του Hans Zimmer φεύγει από το στούντιο του Hollywood και παρουσιάζεται ζωντανά στη σκηνή. Το κεντρικό θέµα αυτού του µέρους είχε ήδη γραφτεί νωρίτερα και για διαφορετικό σκοπό. Πριν µερικά χρόνια έµαθα µέσω φίλων πως ένας από τους πιο αγαπηµένους µου σκηνοθέτες κινηµατογράφου, ο αυστραλός Baz Luhrmann (Romeo + Juliet, Moulin Rouge) ετοίµαζε ένα κινηµατογραφικό έργο πάνω στη ζωή του Μεγάλου Αλεξάνδρου (διαφορετικό από το οµώνυµο έργο του Oliver Stone µε µουσική Βαγγέλη Παπαθανασίου). Κάποιος φίλος φίλου που γνώριζε την παραγωγό του έργου, προσφέρθηκε να προωθήσει ένα πακέτο µε δείγµατα δουλειάς µου. Καθώς ετοίµαζα το υλικό αποφάσισα να γράψω κάτι σαν πρόταση µουσικού θέµατος σε MIDI για το συγκεκριµένο κινηµατογραφικό έργο και να το συµπεριλάβω µε το υπόλοιπο υλικό. Τελικά το έργο δεν έγινε ποτέ. Ξεκίνησε µε ένα τεράστιο προϋπολογισµό για την εποχή του (περίπου δολαρίων) και µετά από µια σειρά ατυχηµάτων (συµπεριλαµβανοµένου και του 9/11) τα περισσότερα κεφάλαια ξοδεύτηκαν χωρίς κανένα απτό αποτέλεσµα, πράγµα που κόστισε στον Luhrmann την καριέρα του στο Hollywood, παρ όλο που βρισκόταν στην κορυφή της καριέρας του εκείνη την εποχή µετά την τεράστια επιτυχία του Moulin Rouge. Έτσι, το µουσικό «θέµα» που πρότεινα έµεινε στο ράφι για µερικά χρόνια και η περιπόθητη συνάντηση µε τον Luhrmann δεν έγινε ποτέ. Η µουσική του τελευταίου µέρους επηρεάστηκε πολύ από τον ενθουσιασµό δύο µαθητών µου σύνθεσης, του Kevin Lau και του (Aaron) Kai Kok Tsang, σπουδαίων νέων συνθετών που προ πολλού έχουν ξεπεράσει τα ταµπού της σύγχρονης µουσικής και θαυµάζουν ταυτόχρονα το ταλέντο του Arnold Schoenberg αλλά και του John

13 Williams. Ο Aaron µου έφερνε συχνά στα µαθήµατά µας µουσική του Hans Zimmer και συζητούσε την ιδιάζουσα ενορχήστρωσή του που πηγάζει από τον Βάγκνερ, αλλά κάνει δηµιουργική χρήση του στούντιο ηχογράφησης και των νέων ηχητικών τεχνολογιών, πράγµα που επιτρέπει µια νέα και εντελώς διαφορετική αντίληψη περί ορχηστικού ήχου. Εντυπωσιάστηκα και εγώ από τα ακουστικά αποτελέσµατα αλλά στις συζητήσεις µας αναρωτιόµουν αν θα ήταν ίσως σκόπιµο και δυνατό µε την κατάλληλη ενορχήστρωση να µεταφέρει κανείς τον ήχο αυτό από το στούντιο ηχογραφήσεων στο συναυλιακό χώρο. Οφείλω να οµολογήσω πως αυτό το ερώτηµα δεν µε άφησε ποτέ ήσυχο κατά τη διάρκεια της σύνθεσης του Tongues of Fire. Όταν άρχισα να σκέπτοµαι τον επικό χαρακτήρα του τελευταίου µέρους του Tongues of Fire και το είδος του ήχου που θα ήθελα να έχει η ορχήστρα σ αυτό το καταληκτικό µέρος, θυµήθηκα το «θέµα» του Αλέξανδρου και κατάλαβα πως θα ήταν το κατάλληλο φινάλε για το κοντσέρτο, αλλά και για το πείραµα αυτό της µεταφοράς του στουντιακού ορχηστικού ήχου επι σκηνής. Ρυθµικά το πρώτο και το τελευταίο µέρος είναι συναφή. Η ίδια αλληλουχία µέτρων έξι ογδόων και τριών τετάρτων όπως και στο πρώτο µέρος 10, αλλά εδώ τα έξι όγδοα ακούγονται όντως σαν έξι όγδοα οπότε ο ρυθµικός χαρακτήρας αυτού του µέρους είναι αισθητά διαφορετικός από το πρώτο. Το κεντρικό θέµα δεν ακούγεται αµέσως. Η µουσική αρχίζει χαµηλόφωνα µε ένα θέµα που είναι η ακριβής αντιστροφή του κυρίου θέµατος για σόλο βιµπράφωνο και cloud gongs µε έµφαση σε σπάνιας χρήσης κρουστά όργανα και ασυνήθιστα ορχηστικά ηχοχρώµατα. Η ανάπτυξη αυτού του θέµατος είναι αργή και εσωστρεφής και µερικά λεπτά αργότερα εκτονώνεται ξαφνικά µε το κυρίως θέµα που ακούγεται πρώτα µόνο από τα κόρνα (τέσσερα έως δώδεκα) και τα µεµβρανόφωνα του σολίστ και αµέσως µετά, από µία πολύ υψηλής έντασης παρουσίαση της χορωδίας κόρνων και όλων των κρουστών της ορχήστρας (πέντε συνολικά) σε µερβρανόφωνα (τύµπανα, τοµ-τοµ, κλπ.) συν τα κρουστά του σολίστ σε ρυθµική ευθυγράµµιση µε τα υπόλοιπα κρουστά της ορχηστρας. Ειδικά όταν και τα δώδεκα κόρνα χρησιµοποιούνται στην εκτέλεση, όπως στην πρεµιέρα του έργου στο Halifax, το ηχητικό αλλά και ψυχοακουστικό αποτέλεσµα είναι κάτι που δεν περιγράφεται µε απλά λόγια, ειδικά καθώς καταλύει αναπάντεχα την συνεσταλµένη ενορχήστρωση που προηγείται. Η τονικότητα µέχρι εδώ παραµένει στατική, σε Λά ελάσσονα, καθώς και στο µέρος που ακολουθεί όπου ο σολίστ επιστρέφει στην µαρίµπα και δηµιουργεί µία «αντίστιξη ύφους» µε την υπόλοιπη ορχήστρα. Ενώ η ορχήστρα εξακολουθεί να διαπραγµατεύεται το κυρίως θέµα, η µαρίµπα ξεκινά µε την αντιστροφή του βασικού θέµατος αλλά σύντοµα ταξιδεύει σε ένα χώρο που θυµίζει τη µουσική του Astor Piazzola. Στο τέλος της πρώτης φράσης, ενώ ο σολίστ και η ορχήστρα σταµατούν, τα κρουστά της ορχήστρας συνεχίζουν το ρυθµό τους µε διάφορα σείστρα σαν να έχουν ξεχάσει να σταµατήσουν µε τους υπόλοιπους µουσικούς, οπότε ο σολίστ, ο αρχιµουσικός και οι υπόλοιποι µουσικοί γυρίζουν προς το µέρους τους και τους ζητούν να σταµατήσουν µε ένα οµαδικό ψιθυριστό «Σςςςς» που σβήνει ηχοχρωµατικά µαζί µε τα σείστρα των κρουστών, καταλήγοντας στην πλήρη σιωπή. Εκτός από την ενορχηστρωτική του «χαριτολογία», το συνθετικό αυτό τέχνασµα βοηθά στο να προσδιορίσει το επόµενο µουσικό συµβάν σαν σηµαντικό στοιχείο στη δοµή αυτού του µέρους. Ενώ η µαρίµπα επανέρχεται στο µουσικό ύφος του Piazzola, τα 10 Βέβαια, µια και η αλληλουχία αυτή προϋπήρχε όπως άλλωστε και το θέµα και µια και το πρώτο µέρος του Tongues of Fire συντέθηκε τελευταίο, η σχέση αίτιου και αιτιατού είναι αντίστροφη από αυτή που αντιλαµβάνεται ο ακροατής κατά την διάρκεια της ακρόασης.

14 βιολοντσέλα της ορχήστρας ξαναφέρνουν στο προσκήνιο το κύριο θέµα του δευτέρου µέρους του έργου (Eternity s Heartbeat) που, λόγω της φύσης του, αρχίζει να δηµιουργεί συνεχείς αρµονικές µετατροπίες. Αυτή η ξαφνική και ασταµάτητη αρµονική κίνηση µετά από ένα µεγάλο διάστηµα αρµονικής «στάσης» (ή στατικής αρµονίας) δουλεύει σε ένα αλληγορικό (άρα απώτατο µορφολογικό) επίπεδο που, ακόµη και αν δεν το αντιλαµβάνονται οι ακροατές συνειδητά, περνάει σ αυτούς σαν πνευµατικό µήνυµα: αν το Eternity s Heartbeat, το δεύτερο µέρος του έργου, αντιπροσωπεύει µέσα στη µορφή του έργου την Θεία Χάρη για λόγους που εξηγώ παρακάτω, τότε το µήνυµα αυτής της ξαφνικής αλλαγής είναι ότι η Θεία Χάρη είναι η κινητήρια δύναµη της πνευµατικής πορείας του κάθε ανθρώπου που αντιπροσωπεύεται στη µουσική σαν ένα αρµονικό ταξίδι. Πιστεύω πως ο ευρωπαϊκός πολιτισµός είναι παράγωγο του χριστιανικού πνεύµατος, ενός πνεύµατος ελευθερίας και πολυσυλλεκτικότητας, σύγκρουσης στην επιφάνεια και συνάντησης σε βάθος, στο βάθος της αγάπης. Το βαθύτερο νόηµα του αρµονικού ταξιδιού που αναπτύχθηκε κατ εξαίρεση στην ευρωπαϊκή µουσική είναι η πνευµατική πορεία του ανθρώπου που δίνει υπόσταση στις εξωτερικές εκφράσεις του 11. Η συνάρτηση κάθετου-οριζοντίου όπως αναπτύχθηκε µέσα από την συνθετική διαδικασία και µουσική σηµειογραφία της δυτικής µουσικής, καθρεφτίζει αναµφίβολα τη πνευµατική και κοινωνική ισορροπία µεταξύ ατόµου και κοινωνίας. Ο οριζόντιος άξονας συµβολίζει τις εγωιστικές (αντιστικτικές) τάσεις των ατόµων που προσπαθούν να αυτοπροσδιοριστούν µε φόντο το σύνολο. Ο κάθετος άξονας συµβολίζει την (αρµονική) αγάπη του Θεού για τον άνθρωπο που προσπαθεί να κρατήσει τους ανθρώπους ενωµένους χωρίς όµως να τους περιορίζει την διάθεσή τους για αυτοπροσδιορισµό, έστω κι έξω από τους κόλπους της θεϊκής αγάπης (διαφωνία). Η συνάρτηση αυτή λοιπόν, αντιπροσωπεύει τις σχέσεις του ανθρώπου µε τον Θεό και µε τους συνανθρώπους του. Στο έργο του Μπάχ, υπάρχει µια ισορροπία στη σχέση Θεού και ανθρώπου (αντίστιξη και αρµονία σε ίσες δώσεις). Με τον Arnold Schoenberg ο θεός αποβάλλεται ολοκληρωτικά από τις ανθρώπινες σχέσεις (αντίστιξη χωρίς αρµονία). Με τον Pierre Boulez και τον John Cage ακόµη και οι ανθρώπινες σχέσεις καταλύονται (µηχανοποιούνται ή «τυχοποιούνται») µετά την εγκατάλειψη της σχέσης του ανθρώπου µε τον Θεό, ενώ µε τον Arvo Pärt ο ανθρώπινος αυτοπροσδιορισµός εγκαταλείπεται στην προσπάθεια να αγκαλιαστεί ο άνθρωπος από τον Θεό (αρµονία χωρίς αντίστιξη). Βέβαια, οι παραπάνω ιστορικές αναφορές είναι υπερβολικές γενικεύσεις για να γίνει κατανοητή η πνευµατική σχέση Θεού και ανθρώπου µέσα από τα αντίστοιχα µουσικά της σύµβολα. Αν όµως τα σύµβολα αυτά λειτουργούν υποσυνείδητα στον ακροατή, τότε ένα µουσικό έργο δεν είναι παρά θεολογία µέσω ήχου, άσχετα αν αυτό γίνεται συνειδητά αντιληπτό από τον δηµιουργό του ή και από τους ακροατές. Προσωπικά πιστεύω πως έτσι ακριβώς λειτουργεί σήµερα η λόγια µουσική στον κάθε ακροατή και ανάλογα µε την ψυχοσύνθεση του συγκεκριµένου ακροατή γίνεται αποδεκτή ή απορρίπτεται µέσα από ένα τέτοιου είδους υποσυνείδητο φιλτράρισµα. Αν έχω δίκαιο, τότε η µουσική φόρµα δεν µπορεί να λειτουργήσει παρά σαν αλληγορία. Αν η αλληγορία ενεργοποιεί ψυχολογικά και θεολογικά αρχέτυπα τα οποία είναι ήδη 11 Στον συµβολικό χώρο της σύνθεσης οι εκφράσεις αυτές αντιπροσωπεύονται από τα εξωτερικά στοιχεία της µουσικής: µελωδία, ρυθµό, κτλ.

15 τοποθετηµένα µέσα µας από καταβολής κόσµου, τότε ίσως βρισκόµαστε στα πρόθυρα µιας πραγµατικής «κοινής πρακτικής» στη µουσική σύνθεση, που δεν προϋποθέτει καµία µουσική παιδεία για να γίνει κατανοητή, άρα είναι πολύ πιο προσιτή από την κοινή πρακτική της δυτικοευρωπαϊκής µουσικής του 18 ου και 19 ου αιώνα. Υπάρχουν πολλά «αν» σ αυτή την σκέψη, γι αυτό η πρόταση αυτή δεν είναι εύκολο να γίνει αποδεκτή χωρίς κάποιο βαθµό θρησκευτικής πίστης, έστω και υπολανθάνουσας. Το δεύτερο θέµα του Eternity s Heartbeat που δίνει ώθηση σ αυτό το αρµονικό ταξίδι στο τελευταίο µέρος του έργου, αποδίδει συµπληρωµατικό νόηµα και στην πρώτη του παρουσία µέσα στο έργο, λόγω της θέσης του µέσα στη αλληγορική µορφή του τελευταίου µέρους. Ποτέ δεν καταλαβαίνουµε πλήρως το νόηµα των µουσικών ιδεών ενός έργου πριν το τέλος του. Μέχρι την τελευταία στιγµή αναθεωρούµε ή συµπληρώνουµε τα αρχικά µας συµπεράσµατα σχετικά µε το νόηµα του µουσικού υλικού. Στη µορφή σονάτας επί παραδείγµατι, η εµπειρία της επανέκθεσης είναι πολύ διαφορετική από αυτή της έκθεσης λόγω της γνώσης που αποκτήσαµε εν τω µεταξύ περί των δυνατοτήτων του αρχικού υλικού µέσα από την ανάπτυξη των αρχικών θεµάτων. Μάλιστα, όσο περισσότερο αναγκάζεται ο ακροατής να αναθεωρήσει τις αρχικές του εντυπώσεις περί του θεµατικού υλικού, τόσο περισσότερο παραµένει προσκολληµένος στη µορφή του έργου κατά την διάρκεια της ακρόασης. Έτσι, όταν το δεύτερο θέµα του Eternity s Heartbeat λειτουργεί σαν µουσικό σύµβολο της Θείας Χάρης στο τελευταίο µέρος του έργου, αναδεικνύει ολόκληρο το δεύτερο µέρος του έργου σαν παρόµοιο σύµβολο, ωθώντας µε αυτόν τον τρόπο τον ακροατή σε κατανόηση της απώτατης µορφής και του γενικού, βαθύτερου συµβολισµού ολόκληρου του έργου. Το µεν γεγονός ότι µετά από την ανάπτυξή του στο τέταρτο µέρος, το θέµα του Eternity s Heartbeat ξαναφέρνει στο προσκήνιο το επικό θέµα του φινάλε στην αρχική του τονικότητα (η Θεία Χάρη δηλαδή επικυρώνει τον «ιεραποστολικό» ενθουσιασµό του κεντρικού θέµατος του φινάλε) και το δε γεγονός ότι το θέµα αυτή τη φορά «υποτάσσεται», παρά την ανυποµονησία του, σε µια έκθεση φούγκας (την «Παλαιά ιαθήκη» της δυτικοευρωπαϊκής µουσικής) και επεξηγεί έτσι την σχέση του µε την ιστορία, δίνουν στο To the Ends of the Earth το µορφολογικό του νόηµα και στίγµα. Σε τελική ανάλυση, το στίγµα αυτό δεν έχει µόνο σχέση µε τα άλλα µέρη του έργου αλλά και µε το θέµα της Πεντηκοστής, που αποτελεί και την απώτερη αλληγορική δοµή του Tongues of Fire. Επίλογος Χρησιµοποίησα το έργο Tongues of Fire σαν ένα µέσο για να συζητήσω το πως προσεγγίζω το θέµα της µουσικής δοµής σαν συνθέτης και σαν πνευµατικός άνθρωπος. Για αυτόν τον λόγο η συζήτηση πήγε πολλές φορές σε µήκη που ίσως δεν είναι εντελώς απαραίτητα για να εξηγήσει κανείς το συγκεκριµένο έργο. Πιθανόν ακροατές που θα ακούσουν το Tongues of Fire να αποφασίσουν πως δεν είναι άξιο τέτοιων βαθυστόχαστων συσχετισµών και πως µάλλον πρόκειται για µια φτηνή και επιφανειακή ανάπτυξη υλικού που δεν της ταιριάζει τέτοιου είδους κριτική προσοχή από µέρους µου ή από µέρους του ακροατή. ικαίωµα του καθενός είναι φυσικά να αντιδρά στη µουσική που ακούει όπως ο ίδιος καταλαβαίνει και αισθάνεται. Εκεί που όµως πιθανά να συµφωνούµε πολλοί, είναι ότι οι εκφράσεις «συµφωνώ» ή «δεν συµφωνώ» κρύβουν πίσω τους µια πολύπλοκη νοητική και ψυχολογική διαδικασία,

16 και πως οι περισσότεροι άνθρωποι αναπτύσσουν µια εκτεταµένη (και συχνά παρατραβηγµένη) επιχειρηµατολογία για να υπεραµυνθούν τις όποιες απόψεις τους, ή για να απορρίψουν τα πράγµατα µε τα οποία δεν συµφωνούν, όπως πιθανόν να κάνω και εγώ µε το παρόν γραπτό. Όπως προανέφερα, ο Θεός και η θρησκεία είναι πράγµατα που γίνονται αντιληπτά µε την καρδιά και όχι µε τον νου, αν και όταν η καρδιά αντιλαµβάνεται την παρουσία του Θεού, ο νους µπορεί να λειτουργήσει µε τρόπο που βοηθά την περαιτέρω κατανόηση της σχέσης µεταξύ Θεού και ανθρώπου. Έτσι, η µουσική της οποίας η δοµή είναι η µελέτη αυτής της σχέσης δεν µπορεί να σταθεί ακέραια και να ξεπεράσει την διχοτόµηση Θεού και κόσµου µέσα στο µυαλό του αρνητή αυτής της σχέσης, και πέφτει αναγκαστικά µέσα στην άβυσσο που αισθάνεται όποιος δεν βλέπει την απέναντι όχθη ή την θεωρεί ψευδαίσθηση αυτών που την δέχονται σαν οντότητα. Οπότε µπορεί να ρωτήσει κανείς, «τότε ποιος ο λόγος για το παρόν γραπτό; Αυτοί που έχουν συναίσθηση Θεού θα καταλάβουν το νόηµα και συµβολισµό της µουσικής και αυτοί που δεν έχουν θα απορρίψουν την µουσική ό,τι και αν ειπωθεί προς υπεράσπισή της». Ο λόγος πιστεύω, είναι πως η γνώση του θεού υπάρχει έστω και υποθάλπουσα στην πλειοψηφία των ανθρώπων που ζουν στη γη σήµερα, αλλά (για λόγους που θα έπρεπε να κάνουν εµάς τους θρήσκους να ντρεπόµαστε) έχουν αποµακρυνθεί από τα επίσηµα θρησκεύµατα για να µη...µολύνουν το πνευµατικό τους ένστικτο. Οι περισσότεροι ακροατές που έχουν πλαισιώσει µε αγάπη την δουλειά µου δεν δηλώνουν «θρήσκοι» οι ίδιοι. Η ελπίδα µου είναι πως µέσα από την µουσική πολλών συναδέλφων και την δική µου θα ανακαλύψουν κάποια µέρα ότι η µουσική είναι θείο µυστήριο που, όπως όλα τα θεία µυστήρια, ενώνουν τον άνθρωπο µε τον Θεό όταν ο άνθρωπος σταµατήσει να φοβάται και αρχίζει να επιζητά αυτή την ένωση, σώζοντας έτσι όχι µόνο τον εαυτό του αλλά και αυτούς που λειτουργούν σαν καταλύτες γι αυτή τη σωτηρία. Έτσι κι εγώ ελπίζω ότι, παρ όλο που ζω βυθισµένος στην αµαρτία, θα αξιωθώ σωτηρίας δουλεύοντας και αξιοποιώντας την επένδυση που έκανε σε µένα ο Χτίστης µου, όπως άλλωστε και στον κάθε συνάνθρωπό µου. Αµήν. Eternity s Heartbeat Never, forever are words that are lost in the outer Darkness, that feels so real when, I feel far away from You. Wishing, Dreaming are empty without my believing That I will live forever And I ll find my way back home. Like my memory s languid passing And my years that keep advancing Everything is slowly dancing To Eternity s Heartbeat. Like the sound of voices crooning And like lovers in passion swooning Everything is slowly tuning To Eternity s heartbeat.

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967

Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Zoltán Kodály (Ζόλταν Κοντάυ) Ούγγρος συνθέτης, 1882 1967 Ο Kodály γεννήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 1886 στο Kecskemet της Ουγγαρίας. Ο πατέρας του ήταν σταθμάρχης σιδηροδρομικής γραμμής και έπαιζε ερασιτεχνικά

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΜΟΥΣΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών» με κωδικό ΟΠΣ: 295450 Οριζόντια Πράξη στις 8 Π.Σ., 3 Π.Στ. Εξ., 2 Π.Στ. Εισ. Υποέργο 9 : «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Γενικού Λυκείου, Μουσικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας).

Η Συμφωνία. Εκτεταμένη οργανική σύνθεση που αναπτύσσεται κατά την Κλασική εποχή (18 ος αιώνας). Ζωρζ Μπιζέ [George Bizet] (1836-1875) Γάλλος συνθέτης Συµφωνία αρ. 1, σε Ντο µείζονα Η µία και µοναδική συµφωνία του γάλλου συνθέτη του 19 ου αιώνα Ζωρζ Μπιζέ, ήταν ένα από τα πρώτα του έργα και γράφτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Τ Ε Ι Κ Ρ Η Τ Η Σ Π Α Ρ Α Ρ Τ Η Μ Α Ρ Ε Θ Υ Μ Ν Ο Υ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΟΥΣΤΙΚΗΣ ΗΧΟΛΗΨΙΑ Ι ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 1 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 ΗΧΟΛΗΨΙΑ 1.1.1 ΓΕΝΙΚΑ 1. Προϋπόθεση πραγματοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013

σόκ. Σιώπησε και έφυγε μετανιωμένος χωρίς να πει τίποτα, ούτε μια λέξη.» Σίμος Κάρμιος Λύκειο Λειβαδιών Σεπτέμβριος 2013 Εμπειρίες που αποκόμισα από το Διήμερο Σεμινάριο που αφορά στην ένταξη Παιδιών με Απώλεια Ακοής στη Μέση Γενική και Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Είχα την τύχη να συμμετάσχω στο διήμερο σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη)

409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) 409 Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης Μακεδονίας (Θεσσαλονίκη) Σκοπός Το Τμήμα προσφέρει προγράμματα εφαρμοσμένων μουσικών σπουδών στα πρότυπα των Ανωτάτων Μουσικών Ακαδημιών (Musikhochschule) και παρέχει

Διαβάστε περισσότερα

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη»

Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Λένα Μαντά : «Προσπαθώ να μην πονέσω κάποιον, παρά να του οφείλω μια συγνώμη» Συνέντευξη στην Ελευθερία Καμπούρογλου Το «Μια συγνώμη για το τέλος» είναι η νέα συγγραφική δουλειά της Λένας Μαντά, που μόλις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ.

ΜΕΣΑΙΟΥ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΟΤΑΝ ΜΕ ΠΡΩΤΟΕΦΙΑΞΑΝ ΕΙΧΑ 2 ΜΕΓΕΘΗ, ΑΛΛΑ ΠΕΡΙΠΟΥ ΤΟ 1800 ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΜΟΥ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΘΗΚΕ. Εικόνα 1 ΒΙΟΛΙ ΕΙΜΑΙ ΕΝΑ ΕΓΧΟΡΔΟ ΜΕ 4 ΧΟΡΔΕΣ. ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΣΤΟ «ΚΕΦΑΛΙ» ΜΟΥ ΤΑ Ι ΓΙΑ ΝΑ ΚΟΥΡΔΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ. ΠΑΡΑΓΩ ΗΧΟ ΟΤΑΝ ΟΙ ΧΟΡΔΕΣ ΜΟΥ ΠΙΕΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΟΤΑΝ ΤΟ ΔΟΞΑΡΙ ΤΙΣ ΧΑΪΔΕΥΕΙ. ΕΦΕΥΡΕΘΗΚΑ ΓΥΡΩ

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Στον κόσμο με την Thalya

Στον κόσμο με την Thalya Γρηγόρης Μπελαβίλας Στον κόσμο με την Thalya Συνέντευξη: Τσέκος Αθανάσιος Tι σάς κάνει να γράφετε μουσική? Ο βασικός λογος είναι ότι οι μουσικές που γράφω μού αρέσουν πολύ πιό πολύ από τίς μουσικές τών

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ «Μόνο γιατί µ αγάπησες» (Οι τρίλιες που σβήνουν, 1928, σελ. 72 73 σχολικού βιβλίου) Μαρία Πολυδούρη ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Το ποίηµα υπερασπίζεται µια ορισµένη ποιητική επιλογή. Ποια είναι αυτή και σε ποιο είδος

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015

Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 Σέργια Σεργίδου, Φιλόλογος Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων 28 Μαρτίου 2015 ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΜΕΝΩΝ Η σημαντικότερη από τις ανθρώπινες λειτουργίες. Η τέχνη της αποτελεσματικής ανταλλαγής πληροφοριών,

Διαβάστε περισσότερα

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ]

[ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] 2013 Μουσικό Γυμνάσιο / Λύκειο Ιλίου Ευαγγελία Λουκάκη [ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ] Σημειώσεις για τις ανάγκες διδασκαλίας του μαθήματος της Αρμονίας. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΡΜΟΝΙΑ Στην Αρµονία συναντώνται συνηχήσεις-συγχορδίες

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην

Στη συνέχεια επιχειρήσαμε μία ιστορική αναδρομή της επικοινωνίας ξεκινώντας από τα πρώτα της στάδια όπως η κραυγή και φτάνοντας στην ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ: Σε μία κοινωνία που κατακλύζεται από πληροφορίες, το παιδί, ανεξαρτήτου ηλικίας, είναι αδύνατο να μείνει ανεπηρέαστο. Καθημερινά γίνεται αποδέκτης πολυπληθών και πολυποίκιλων μηνυμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816)

Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης. Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) Φραντς Σούμπερτ Franz Schubert (1797 1828) Αυστριακός συνθέτης Συμφωνία Αρ. 5, σε Σι ύφεση μείζονα, D. 485 (1816) O Σούμπερτ γράφει τη συγκεκριμένη συμφωνία από τον Οκτώβριο μέχρι τον Νοέμβριο του 1816

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity

Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Σχέδιο Μαθήµατος: Πολυκάναλη Ηχογράφηση στο Audacity Θεµατική Ενότητα: Μουσική Τεχνολογία Τάξη: Β Γυµνασίου Διάρκεια: 2 περίοδοι Καθηγητής: Σκοπός Με το συγκεκριµένο µάθηµα οι µαθητές θα γνωρίσουν την

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες.

Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1. Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Scenario How-To ~ Επιμέλεια: Filming.gr Σελ. 1 Σενάριο Το σενάριο, είναι μια ιστορία, ειπωμένη σε κινηματογραφικές εικόνες. Σε αντίθεση με τα αφηγηματικά ή λογοτεχνικά είδη, το σενάριο περιγράφει αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03

Ανδρέας Καστανάς - Η επίσημη ιστοσελίδα. Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία. www.andreaskastanas.com. Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 - Η επίσημη ιστοσελίδα Λογοτεχνία - Από: Τα Τρία Βιβλία www.andreaskastanas.com Τελευταία ενημέρωση 15-12-2012 6-12-03 Όταν αποκαλώ ένα έργο μου «μυθιστόρημα», με την χρήση της λέξης δηλώνω το είδος της

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ

ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΕΚ 381 ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΟΥ ΕΠΕΑΚ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ: ΤΟ επόμενο θέμα είναι πολύ σημαντικό. Μας απασχολεί πάρα πολύ, μόνο ως προφήτες όμως μπορούμε να λειτουργήσουμε. Έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ. ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΠΑΓΟΡΕΥΣΗ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ - ΑΡΜΟΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ιάρκεια εξέτασης: πέντε (5) ώρες (Α) ΑΡΜΟΝΙΑ ιάρκεια εξέτασης: Τρεις (3) ώρες και τριάντα (30) λεπτά ίνονται στους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία)

ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ. Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου. - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) ΚΕΝΤΡΟ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΒΑΛΚΑΝΙΩΝ ΔΡΩΜΕΝΑ ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΑΙΩΝ Κάστρο Άρτας, 20-21-22 Ιουνίου Παρασκευή 20 Ιουνίου - Light in Babylon (Τουρκία - Ισραήλ - Συρία - Γαλλία) Οι Light in Babylon αποτελούν ένα «πολυεθνικό»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΤΥΠΟ ΓΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΗΧΟΣ+ ΣΗΜΕΙΟΓΡΑΦΙΑ Όνομα συγγραφέα: Γεωργία Κυριακίδου Νεοφύτου ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 45 λεπτά (1 περίοδος) ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ: γνωριμία με

Διαβάστε περισσότερα

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή

Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή Γράμμα σ έναν νέο θεραπευτή ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η τελική εργασία ως επιστέγασμα της τετραετούς πορείας στην εκπαίδευση είναι μια σκέψη που μπαίνει στον πρώτο χρόνο. Είναι μια σκέψη που ζυμώνεται, προκαλεί απορία,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ 2007 ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ CYPRUS COLLEGE ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (µε αποτίµηση

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό.

Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Ένας άθεος καθηγητής της φιλοσοφίας συζητά με έναν φοιτητή του, για την σχέση μεταξύ επιστήμης και πίστης στον Θεό. Καθηγητής: Λοιπόν, πιστεύεις στον Θεό; Φοιτητής: Βεβαίως, κύριε. Καθ.: Είναι καλός ο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού

Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού 19 Ιανουαρίου 2006 Ομιλία του Δρ. Nordhoff Αντιδήμαρχος, υπεύθυνος πολιτισμού Εγκαίνια της έκθεσης «Τα μάρμαρα του Παρθενώνα» στην αίθουσα Schwanenhalle του Δημαρχείου της Φραγκφούρτης. Σας καλωσορίζω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ:

ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: ΙΕ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΛΕΜΕΣΟΥ (Κ.Α.) ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2007-2008 Τάξη: Γ 3 Όνομα: Η μύτη μου είναι μεγάλη. Όχι μόνο μεγάλη, είναι και στραβή. Τα παιδιά στο νηπιαγωγείο με λένε Μυτόγκα. Μα η δασκάλα τα μαλώνει: Δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ 1. Σκοπός της διδασκαλίας του µαθήµατος ΜΟΥΣΙΚΗΣ Σκοπός της µουσικής αγωγής είναι πρωταρχικά η ανάπτυξη και καλλιέργεια της ικανότητας για αισθητική απόλαυση

Διαβάστε περισσότερα

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε.

πίστη είναι κάτι ανεξήγητο. Αυτός είναι ο Θεός στην Ευρύτερη Κοινότητα. Και από εδώ πρέπει να ξεκινήσετε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΘΕΟΣ; ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ, Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΓΝΩΣΗ. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι εμπειρία. Στην Ευρύτερη Κοινότητα, ο Θεός είναι επικοινωνία βαθιών ενοράσεων και αναγνώρισης του ενός

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ Συμπληρωματικό ερωτηματολόγιο Β Πράσινο ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-2-F Β (4 ος Γύρος 2008) Οδηγ. Προς ΣΥΝΕΝΤΕΥΚΤΗ: AN ΤO ΕΡΩΤΩΜΕΝΟ ΑΤΟΜΟ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΡΑΣ, ΡΩΤΗΣΤΕ ΤΗΝ GF1. ΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση καθημερινών ημερίδων

Οργάνωση καθημερινών ημερίδων Οργάνωση καθημερινών ημερίδων 1) Αγώνες ζευγών 1α) Διαθέσιμες κινήσεις: Φιλοσοφία, μηχανισμοί και τα χαρακτηριστικά τους. Οι κινήσεις είναι ένα από τα βασικότερα εργαλεία που έχει ένας διαιτητής στη διάθεσή

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης

Μουσικές Πράξεις. Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Μουσικές Πράξεις Εγχειρίδιο εγκατάστασης & χρήσης Οι Mουσικές Πράξεις είναι ένα μουσικό εκπαιδευτικό λογισμικό που σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε με τη φιλοδοξία να αποτελέσει: Ένα σημαντικό βοήθημα για

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου

Χάρτινη αγκαλιά. Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Χάρτινη αγκαλιά Σχολή Ι.Μ.Παναγιωτόπουλου, Β Γυμνασίου Εργασίες 1 α ) Κατά τη γνώμη μου, το βιβλίο που διαβάσαμε κρύβει στις σελίδες του βαθιά και πολύ σημαντικά μηνύματα, που η συγγραφέας θέλει να μεταδώσει

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά.

Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. 1 Λίγα για το Πριν, το Τώρα και το Μετά. Ψάχνοντας από το εσωτερικό κάποιων εφημερίδων μέχρι σε πιο εξειδικευμένα περιοδικά και βιβλία σίγουρα θα έχουμε διαβάσει ή θα έχουμε τέλος πάντων πληροφορηθεί,

Διαβάστε περισσότερα

Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές

Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Το Τµήµα Μουσικών Σπουδών: Πρόγραµµα, Δράσεις, Προοπτικές Κώστας Τσούγκρας Επίκουρος καθηγητής Τµήµατος Μουσικών Σπουδών

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Κατασκευή: Το μονόχορδο του Πυθαγόρα 2005-2006 Τόλιας Γιάννης Α1 Λ Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Α. Τσαγκογέωργα Περιεχόμενα: Τίτλος Εργασίας Σκοπός Υπόθεση (Περιγραφή Κατασκευής) Ορισμός Μεταβλητών

Διαβάστε περισσότερα

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης

Αϊνστάιν. Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ. Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης ΜΕΓΑΛΟΙ ΕΦΕΥΡΕΤΕΣ - ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΦΙΛΟΜΗΛΑ ΒΑΚΑΛΗ-ΣΥΡΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΥ Αϊνστάιν Η ζωή και το έργο του από τη γέννησή του έως το τέλος της ζωής του Εικόνες: Νίκος Μαρουλάκης Περιεχόµενα Κεφάλαιο 1:...3 Κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί"

Σόφη Θεοδωρίδου: Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί Σόφη Θεοδωρίδου: "Αν δε συμπάσχεις με τους ήρωές σου, δεν είναι αληθινοί" Το clickatlife επιλέγει ρήσεις από έντεκα συγγραφείς της παγκόσμιας κλασσικής λογοτεχνίας για να ανοίξει διάλογο με σύγχρονους

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος.

Προσοχή. Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Προσοχή Ηπροσοχήείναιµία κεντρική λειτουργία του γνωστικού συστήµατος. Ηπροσοχήεµπλέκεται στην επιλογή των στοιχείων του περιβάλλοντος που επιθυµούµε να επεξεργαστούµε, και παράλληλα στην αγνόηση στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν

ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν ΕΧΩ ΜΙΑ ΙΔΕΑ Προσπαθώντας να βρω θέμα για την εργασία σχετικά με την Δημοκρατία, έπεσα σε τοίχο. Διάβαζα και ξαναδιάβαζα, τις σημειώσεις μου και δεν έφτανα πουθενά. Στο μυαλό, μου έρχονταν διάφορες ιδέες:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή *

ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Του ρα Κώστα Γ. Κονή * ΠΩΛΗΣΕΙΣ ΩΣΤΕ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Του ρα Κώστα Γ. Κονή * Το θέµα των πωλήσεων ήταν και θα παραµείνει πάντοτε πρώτο στις προτεραιότητες κάθε επιχείρησης. Μάλλον, θα έπρεπε να ήταν το πρώτο θέµα πάντοτε

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ

ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ 1 ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Η ποιότητα της μουσικής παιδείας ΝΕΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΝΕΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΩΔΕΙΟ ΚΟΡΥΔΑΛΛΟΥ Από τη φετινή χρονιά το Δημοτικό μας Ωδείο διευρύνεται με νέα τμήματα διδασκαλίας πνευστών

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία

Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία Μουσική Αγωγή στα ολοήμερα σχολεία Πλαίσιο λειτουργίας, ιδέες και δραστηριότητες Δώρα Θεοδώρου Κωνσταντίνου Επιθεωρήτρια Μουσικής Φεβράρης 2014 Ας γνωριστούμε Παιχνίδια γνωριμίας «Χορεύοντας φιλεύουμε»

Διαβάστε περισσότερα

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom

1) Γιατί ασχοληθήκατε με το Έργο EduRom Στις 28 Φεβρουαρίου, δύο από τους εθελοντές του Edurom από το Μεσογειακό Σχολείο της Ταρραγόνα βρέθηκαν στην Ημέρα Εκπαίδευσης του «Δικτύου για τη δημοκρατική εκπαίδευση των ενηλίκων: μπροστά με τη δύναμη

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΝΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΕΣ Αγγελική Γουδέλη, 2011 Κοινωνικό Άγχος Αμηχανία Φόβος Το κοινωνικό άγχος, ή αλλιώς κοινωνική φοβία, θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982)

Γνωστικές δοµές και συναίσθηµα Ειδικές Πηγές: Το φαινόµενο πολυπλοκότητας ακρότητας (Linville, 1982) 91 στόχους µας και εποµένως δεν µας προκαλείται διέγερση και ούτε έντονο συναίσθηµα («σε συµπαθώ, αλλά δεν είµαι ερωτευµένος µαζί σου»). Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση του «µαζί δεν κάνουµε και χώρια δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική και Μαθηματικά!!!

Μουσική και Μαθηματικά!!! Μουσική και Μαθηματικά!!! Η μουσική είναι ίσως από τις τέχνες η πιο δεμένη με τα μαθηματικά, με τη μαθηματική σκέψη, από την ίδια τη φύση της. Η διατακτική δομή μπορεί να κατατάξει τα στοιχεία ενός συνόλου,

Διαβάστε περισσότερα

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής:

Περιληπτικά, τα βήματα που ακολουθούμε γενικά είναι τα εξής: Αυτό που πρέπει να θυμόμαστε, για να μη στεναχωριόμαστε, είναι πως τόσο στις εξισώσεις, όσο και στις ανισώσεις 1ου βαθμού, που θέλουμε να λύσουμε, ακολουθούμε ακριβώς τα ίδια βήματα! Εκεί που πρεπει να

Διαβάστε περισσότερα

Δέντρα Ζωής. Περιοδικό. τεύχος01. www.treesoflife.gr. Ποιοί είμαστε Στόχοι - Μέσα Εκδηλώσεις Νέα - Δράσεις

Δέντρα Ζωής. Περιοδικό. τεύχος01. www.treesoflife.gr. Ποιοί είμαστε Στόχοι - Μέσα Εκδηλώσεις Νέα - Δράσεις Δέντρα Ζωής Περιοδικό τεύχος Ποιοί είμαστε Στόχοι - Μέσα Εκδηλώσεις Νέα - Δράσεις www.treesoflife.gr Ποιοί είμαστε 2 Είμαστε μια ομάδα νέων η οποίοι θέλουμε γενικότερα να επικοινωνήσουμε στους ανθρώπους

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φώτης και η Φωτεινή

Ο Φώτης και η Φωτεινή Καλλιόπη Τσακπίνη Ο Φώτης και η Φωτεινή Μια ιστορία για ένα παιδί με αυτισμό Επιστημονική επιμέλεια: Σοφία Μαυροπούλου Εικονογράφηση: Κατερίνα Μητρούδα Βόλος 2007 Περιεχόμενα Προλογικό σημείωμα...1 Ο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός

Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ο ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ RICHARD DAWKINS «ΤΗΕ GOD DELUSION» («Η ΠΕΡΙ ΘΕΟΥ ΑΥΤΑΠΑΤΗ») Ο Φιλοκοσμικός Διαφωτισμός ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 08/07/2007 00:00 Του Π. Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ Η ανθρωπότητα και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

Tεχνολογία και επικοινωνία

Tεχνολογία και επικοινωνία 2ST TET ASKISEON_XPress_Hamster_temp.qxp 27/04/2011 7:39 μ.μ. Page 1 Tεχνολογία και επικοινωνία Στον παρακάτω πίνακα υπάρχουν πολλά προϊόντα της σύγχρονης τεχνολογίας. Μπορείς να τα βάλεις στην κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr.

να αντικατασταθεί με τον νεαρό Richard Starkey, ο οποίος έγινε γνωστός ως Ringo Starr. Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥΣ Καμία μπάντα δεν επηρέασε ποτέ την ποπ κουλτούρα όπως οι Beatles. Για πολλούς, η μουσική τους ήταν ένα από τα καλύτερα πράγματα που συνέβησαν τον 20 ο αιώνα. Ενσάρκωναν απόλυτα το στυλ των

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Μάλλον αγαπάς το ποδόσφαιρο, νομίζεις ότι είναι η ζωή σου και ότι σε ολοκληρώνει συναισθηματικά και σωματικά σαν άνθρωπο.

Μάλλον αγαπάς το ποδόσφαιρο, νομίζεις ότι είναι η ζωή σου και ότι σε ολοκληρώνει συναισθηματικά και σωματικά σαν άνθρωπο. Του George Kakourides* Μπορεί να ονειρεύεσαι ότι κάποτε θα παίζεις σε ένα γήπεδο γεμάτο με φιλάθλους, ένταση και γκολ. Μπορεί να ονειρεύεσαι ολόκληρο γήπεδο να φωνάζει ρυθμικά το όνομα σου. Θέλεις να γίνεις

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ. Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΕΚΔΟΣΗ: ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΡΙΑΣ ΠΕΙΡΑΙΩΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΑΓΚΑΛΟΣ Συντροφιά με την Κιθάρα ΑΘΗΝΑ 2011 Έκδοση: c Πνευματικό

Διαβάστε περισσότερα

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις

Τετράδια κιθάρας Θεωρία της μουσικής. Τετράδια κιθάρας. Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Τετράδια κιθάρας Μείζονες κλίμακες (με υφέσεις και διέσεις) Επιμέλεια: Ευγένιος Αστέρις Επικοινωνία : evgeniosasteris@pathfinder.gr 1 Περιεχόμενα Κλίμακες... 3 Μείζονες κλίμακες... 3 Η κλίμακα Ντο μείζονα...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον

Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη Ζήτησε να συναντηθούμε νύχτα. Το φως της μέρας τον ενοχλούσε, είπε. Η νύχτα είναι πιο τρυφερή, πιο ευάλωτη. Η φωνή του χανόταν. Μια φωνή τρυφερή και ευάλωτη, σαν τη νύχτα του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ.

Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Η γλώσσα της Κ.Δ. είναι η «κοινή» ελληνιστική, δηλαδή η δημώδης και η γλώσσα που ομιλείτο από τον 3 ο αι. π.χ. μέχρι τον 3 ο αι. μ.χ. Οι κατακτήσεις του Μ. Αλεξάνδρου και η πολιτική ενοποίηση του χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες

Μπορεί να υπάρχει ρατσισμός στου κόσμου τις πατρίδες Όμως εγώ θα αντιδρώ γιατί έχω ελπίδες Συμμετοχή στην εκδήλωση «Ο πλούτος της διαφορετικότητας» Στις 20-4-2013 μαθητές του γ/σίου Ν. Αλικαρνασσού πραγματοποίησαν στην πλατεία Ελευθερίας διάφορες δράσεις στα πλαίσια του προγράμματος με θέμα

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν.

Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως και να ήταν. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι μόνος είναι απλά ένα όνειρο. Ένα όνειρο που ονειρεύεσαι με άλλους μαζί είναι πραγματικότητα. John Lennon Κάπως έτσι ονειρεύτηκα την Γραμμική Αρμονική Ταλάντωση!!! Μπορεί όμως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Στη Μουσική Αγωγή δίνεται έμφαση σε ένα ανθρωπιστικό και κοινωνικό-οικοδομιστικό πρότυπο μάθησης, όπου αξιοποιούνται τα ενδιαφέροντα, οι γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού

Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει. Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Η Βίβλος για Παιδιά παρουσιάζει Η Γέννηση του Ιησού Χριστού Συγγραφέας: Edward Hughes Εικονογράφηση:M. Maillot Διασκευή:E. Frischbutter; Sarah S. Μετάφραση: Evangelia Zyngiri Παραγωγός: Bible for Children

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα