ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΜΕΓΕΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΜΕΓΕΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ"

Transcript

1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΟΛΗ ΤΟΥ ΤΟΠΙΚΟΥ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΜΕΓΕΘΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Στέλιος Γκιάλης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή υποστηρίζει πως οι αναδιαρθρωτικές επιλογές των ελληνικών βιομηχανικών επιχειρήσεων οφείλουν να μελετώνται στo πλαίσιo τοπικών παραγωγικών συστημάτων με ιδιαίτερη έμφαση σε χωρικές, κλαδικές και εργασιακές παραμέτρους, καθώς δεν μπορούν να ερμηνευθούν με επάρκεια από μεταφορντικά θεωρητικά υποδείγματα όπως της «ευέλικτης εξειδίκευσης» ή της «ευέλικτης επιχείρησης». Αντλώντας από εκτεταμένη εμπειρική έρευνα στην περιοχή Θεσσαλονίκης, αναδεικνύεται η ύπαρξη δύο διακριτών πόλων αναδιαρθρωτικών πρακτικών, ενός «αμυντικού» και ενός «επιθετικού», οι οποίοι συνυπάρχουν στo πλαίσιo ενός ιεραρχικά δομημένου προτύπου συσσώρευσης. Κάθε μια από τις στρατηγικές αντιστοιχεί σε διαφορετικές μορφές ευέλικτων μορφών απασχόλησης, με επιμέρους διαφοροποιήσεις ανά κλάδο. Κάθε μια καθορίζεται και με τη σειρά της καθορίζει το τοπικό παραγωγικό σύστημα της περιοχής στην οποία αναπτύσσεται, αλληλεπιδρώντας με διαφορετικό τρόπο και ακολουθώντας διαφορετικά χωροθετικά πρότυπα. Crisis and restructuring in the local productive of Thessaloniki: firms size, restructuring strategies and flexible employment Stelios Gialis ABSTRACT This study claims that the restructuring strategies of Greek industrial firms must be studied in the context of local productive systems reformations with specific emphasis to spatial, sector-based and labour parameters. In parallel, the study underlines that these restructuring strategies cannot be sufficiently interpreted by post-fordist theories such as those of flexible specialization or flexible firm. Drawing upon an extended case study in Thessaloniki, Greece the study highlights two distinct restructuring strategies, a defensive strategy and an offensive strategy; both these strategies coexist and interact in the frames of a hierarchically structured mode of accumulation. Each one of these strategies is related to divergent flexible employment forms, which vary among different sectors. Each restructuring strategy interacts with the local productive system in a distinct way, following divergent locational patterns. 1. Εισαγωγή Hοικονομική στασιμότητα και η αστάθεια της δεκαετίας του 70 έθεσαν σε αμφισβήτηση τις κυρίαρχες πολιτικές ανάπτυξης και την αποτελεσματικότητα του φορντικού προτύπου συσσώρευσης. Η κρίση αυτού του προτύπου ανάπτυξης καθώς και το διάδοχο μοντέλο αποτέλεσαν αντικείμενο μελέτης μιας σειράς θεωρητικών αναλύσεων. Κοι- Διδάσκων ΠΔ 407/80 Ανθρωπογεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και Α.Π.Θ., Κοσμά Αιτωλού 61, Εύοσμος 56224, Θεσσαλονίκη, Tηλ.: ,

2 80 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, νός τόπος ανάμεσα στις προσπάθειες ερμηνείας της νέας εποχής είναι η συνεχής τάση αύξησης της ευελιξίας των παραγωγικών συστημάτων, η κάθετη αποσυγκέντρωση βιομηχανικών συμπλεγμάτων και η επέκταση των ευέλικτων μορφών εργασίας (Harvey,1990 Amin,1994 Sheppard και Barnes, 2003). Στο πλαίσιο των αναδιαρθρώσεων αυτών πόλεις, περιφέρειες και βιομηχανικά συμπλέγματα περιφερειακών ή ημι-περιφερειακών χωρών όπως η Ελλάδα βγήκαν από την «ανυποληψία» της «υπανάπτυξης» και της καθυστέρησης και επαινέθηκαν για τη δυναμική προσαρμογής και τα αξιόλογα οικονομικά τους αποτελέσματα. Η ευρεία διασπορά ευέλικτων εργασιακών σχέσεων και υπεργολαβικών μορφωμάτων παραγωγής θεωρήθηκε απαραίτητο συστατικό ενός τέτοιου παραγωγικού δυναμισμού. Μάλιστα, πολλές από τις αναλύσεις για τη μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα δεν απέφυγαν να μιλήσουν για την ανάγκη επέκτασης και εμβάθυνσης ενός προτύπου «ευέλικτης εξειδίκευσης» και στις εν λόγω περιοχές, με βάση τη θετική εμπειρία των περιφερειών της Τρίτης Ιταλίας. Για το πρότυπο αυτό πολλά έχουν ειπωθεί και μια νέα επισκόπηση θα ήταν περιττή (Hirst και Zeitlin,1991). Αξίζει όμως να υπογραμμιστεί πως οι θεωρητικοί της ευέλικτης εξειδίκευσης υποστήριξαν εμφατικά πως είναι δυνατόν, κάτω από κατάλληλες πολιτικές, θεσμικές και παραγωγικές προϋποθέσεις που παίρνουν τη μορφή «βιομηχανικών τομών», τα δίκτυα των μικρομεσαίων παραγωγικών μονάδων να αποτελέσουν ένα αποτελεσματικό αντίβαρο ή συμπλήρωμα στη μαζική βιομηχανία (Piore και Sabel, 1986). Όπως εύστοχα υποστηρίχθηκε, το παράδειγμα των «ευέλικτα εξειδικευμένων βιομηχανικών συνοικιών» μετατράπηκε, προς τα μέσα της περασμένης δεκαετίας, σε μια νέα «ορθοδοξία», ένα κοινώς αποδεκτό δόγμα ανάμεσα σε μεγάλη μερίδα ριζοσπαστών και νεοφιλελεύθερων ανθρωπογεωγράφων και περιφερειολόγων (Hadjimichalis, 2006: 82-3). Άλλες προσεγγίσεις όπως αυτή της «ευέλικτης επιχείρησης», εστιάζοντας σε ενδο-επιχειρησιακές μεταφορντικές εξελίξεις, δεν δίστασαν να μιλήσουν για το πέρασμα σε μια νέα εποχή, συνεχούς απορρύθμισης των παραδοσιακών εργασιακών σχέσεων και σταδιακής επικράτησης ενός νέου προτύπου ενδο-εργοστασιακού καταμερισμού εργασίας. Ο καταμερισμός αυτός υιοθετεί δύο κυρίαρχες ομάδες εργαζομένων, μια κεντρική στην οποία εφαρμόζονται στρατηγικές λειτουργικής ευελιξίας και πολυειδίκευσης και μια περιφερειακή η οποία απασχολείται με ασταθείς, ευέλικτες ή άτυπες εργασιακές σχέσεις (Atkinson και Meager, 1986 Avery και Zabel, 2001). Και εδώ η σχετική ανάλυση και κριτική είναι εκτενής και διαφωτιστική (Δεδουσόπουλος, 2002). Σε όσα ακολουθούν επιχειρούμε να αναδείξουμε πώς οι αλλαγές στη βιομηχανία κοινωνικών σχηματισμών, όπως ο ελληνικός, δεν μπορούν να ερμηνευθούν ικανοποιητικά από τα κεντρικά θεωρητικά μεταφορντικά πρότυπα περί «ευέλικτης εξειδίκευσης» ή «ευέλικτης επιχείρησης», παρά τα επιμέρους σημαντικά ευρήματα των δύο αυτών προτύπων. Στο πλαίσιο της παραπάνω ευρύτερης προβληματικής, επιχειρούμε να μεταθέσουμε το επίκεντρο του προβληματισμού από τους γενικούς μακροοικονομικούς δείκτες, την προώθηση της επιχειρηματικότητας και τις θετικές (ή αρνητικές) εξαγωγικές επιδόσεις στο επίπεδο των αναδιαρθρωτικών στρατηγικών που προκρίνονται από τις επιχειρήσεις σε συγκεκριμένους τόπους, στο πλαίσιο των προσπαθειών τους για προσαρμογή και αντιμετώπιση του διεθνούς και εσωτερικού ανταγωνισμού. Οι στρατηγικές αυτές, αναπόσπαστο στοιχείο συγκρότησης και διαφοροποίησης των οποίων αποτελούν οι ευ-

3 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 81 έλικτες μορφές εργασίας, αντλούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους από το χωροκοινωνικό πλαίσιο στο οποίο εντάσσονται. Με άλλα λόγια συμβάλλουν στη διαμόρφωση της φυσιογνωμίας τοπικών παραγωγικών συστημάτων στα όρια των οποίων αναπτύσσονται, αλλά διαμορφώνονται με τη σειρά τους από τις τοπικές ιδιομορφίες και διαδικασίες. Οι διεργασίες αυτές οφείλουν να γίνουν αντιληπτές στο πλαίσιο ενός σύνθετου καμβά αλληλεπίδρασης τοπικού/εθνικού/διεθνικού με κεντρικό άξονα τις διαδικασίες ολοκλήρωσης και απελευθέρωσης των αγορών κεφαλαίου, εργασίας, εμπορευμάτων και υπηρεσιών (Massey, 2005). Στην αμέσως επόμενη ενότητα (ενότητα 2) αναλύεται εν συντομία το θεωρητικό υπόβαθρο της προσέγγισής μας και τίθενται τα κριτήρια με βάση τα οποία γίνεται η διάκριση των διαφορετικών στρατηγικών αναδιάρθρωσης. Ακολούθως στην ενότητα 3 αναλύονται οι διακριτές αυτές στρατηγικές με συγκεκριμένα κλαδικά παραδείγματα και αναφορές από τη Θεσσαλονίκη. Τέλος η ενότητα 4 επιχειρεί να συνοψίσει βασικά πορίσματα της έρευνας πεδίου και να προτείνει ευρύτερες συμπερασματικές παρατηρήσεις, πολλές από τις οποίες τίθενται και ως ανοικτά ερωτήματα για περαιτέρω διερεύνηση. 2. Τοπικά παραγωγικά συστήματα, εργασία και αναδιάρθρωση Η έλλειψη μιας κυρίαρχης και αναγνωρίσιμης θεωρίας γύρω από τις συντελούμενες αναδιαρθώσεις αποτελεί χαρακτηριστικό της μεταφορντικής εποχής, που καθιστά αναγκαίες τις όποιες αναζητήσεις. Το βασικό θεωρητικό πλαίσιο που ακολουθούμε στη συνέχεια αξιοποιεί έννοιες-κλειδιά κριτικών γεωγραφικών προσεγγίσεων στο πλαίσιο της προσέγγισης των θεωρητικά πληροφορημένων εμπειρικών ερευνών. Βασική μας αντίληψη είναι πως οι αλλαγές στη σύγχρονη οικονομική γεωγραφία πρέπει να αναλύονται ως μια ενιαία, αντιφατική διαδικασία που αλληλεπιδρά σταθερά με δύο διαφορετικά επίπεδα, το τοπικό και το παγκόσμιο. Οι κριτικές θεωρίες γύρω από την οικονομική και τη βιομηχανική αναδιάρθρωση απέτυχαν πολλές φορές να αποδώσουν αποτελεσματικά τις αλλαγές σε τόπους και περιοχές, που συχνά απέχουν από τα κεντρικά πρότυπα. Οι θεωρίες αυτές ανέδειξαν με συστηματικό τρόπο κομβικά ζητήματα και αντιθέσεις ανάμεσα σε κεφάλαιο-εργασία ή παραγωγή-κατανάλωση, υποτιμώντας συχνά το χώρο, στο επίπεδο ενός απλού αποδέκτη των οικονομικών αντιθέσεων και αλλαγών. Παρά τις όποιες αδυναμίες, η ισχύς των κριτικών προσεγγίσεων παραμένει σε διαρκή επικαιρότητα, ιδιαίτερα σήμερα που οι διεθνείς διαδικασίες, αναδιαρθρώσεις και πολιτικές επηρεάζουν τη φυσιογνωμία, ακόμη και απομακρυσμένων περιοχών (Harvey, 2006). Όπως έχει υπογραμμιστεί, η μελέτη των διεθνών διαδικασιών και των «γενικών νόμων κίνησης», στη διαλεκτική τους αλληλεπίδραση με τις τοπικές συνθήκες, παραμέτρους και προϊστορίες, αποτελεί βασικό εργαλείο προσέγγισης της σύγχρονης πραγματικότητας (Syrret, 1995 Massey, 2005). Πράγματι, μια σειρά από θεωρητικά πληροφορημένες εμπειρικές έρευνες, ιδιαίτερα από τις αρχές της δεκαετίας του 90, κάλυψαν σημαντικά κενά, αλλά και εμπλούτισαν τις αναλύσεις της κριτικής γεωγραφίας, ασχολούμενες με τις τοπικές αγορές εργασίας, τα δίκτυα μικρομεσαίων επιχειρήσεων, το ρόλο της ευέλικτης ή άτυπης εργασίας και των ευέλικτων παραγωγικών δραστηριοτήτων στην ανάπτυξη πόλεων και περιφερειών. Το υποβαθμισμένο αστικό και περιαστικό πε-

4 82 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, ριβάλλον, η ανεργία, το ζήτημα της κατοικίας και οι χώροι κοινωνικής διαβίωσης και κατανάλωσης εξετάστηκαν τόσο στο εσωτερικό μιας συγκεκριμένης περιοχής, όσο και ως αποτελέσματα μιας διεθνούς και εθνικής διαδικασίας κεφαλαιακής αναδιάρθρωσης, με συγκεκριμένες τοπικές διαστάσεις και ιδιαιτερότητες (Massey και Meegan, 1982 Scott και Storper, 1993 Χατζημιχάλης και Βαίου, 1997). Μια αντίστοιχη προσέγγιση δοκιμάζουμε στο πλαίσιο του παραγωγικού συστήματος της Θεσσαλονίκης, όπου προσπαθούμε να εντοπίσουμε το χαρακτήρα των αλλαγών στην ελληνική βιομηχανία, μέσα από εκτεταμένη έρευνα πεδίου. Ένα τοπικό σύστημα, όπως αυτό που εξετάζουμε, είναι χωρικά και χρονικά προσδιορισμένο και αποτελείται από μια σειρά δυναμικές συνιστώσες. Τέτοιες είναι: Η παραγωγική υποδομή της περιοχής H τοπική αγορά εργασίας Η προϊστορία και αναπαραγωγή των ευέλικτων μορφών εργασίας Υπό μια τέτοια οπτική, το θεσμικό πλαίσιο, οι τοπικές αρχές ρύθμισης, οι φυλετικές διακρίσεις, η παρουσία μεταναστών, ο ρόλος των εργατικών φορέων, ο κατακερματισμός σε περιοχές κατοικίας και εργασίας είναι μερικοί από τους παράγοντες που διαμορφώνουν το γεωγραφικό και αναπτυξιακό πρότυπο μιας περιοχής και πρέπει να αναλυθούν. Παράλληλα, το είδος των δραστηριοτήτων μιας περιοχής, η θέση της στο διεθνή και εθνικό καταμερισμό εργασίας, η τοπική βιομηχανική εξειδίκευση, ο βαθμός εκσυγχρονισμού των επιχειρήσεων σε τεχνολογικό/οργανωτικό επίπεδο, αλληλεξαρτώνται από τα χαρακτηριστικά της προσφερόμενης εργασίας. Συνολικά, για την προσέγγιση που ακολουθούμε οι παραγωγικές αναδιαρθρώσεις, ο διαρκώς μεταβαλλόμενος ρόλος της ανθρώπινης εργασίας και οι γεωγραφικές διαφοροποιήσεις αυτών αποτελούν βασικούς παράγοντες ερμηνείας των σύγχρονων εξελίξεων. Η εργασία με τις διάφορες ευέλικτες μορφές της αναδεικνύεται σε βασικό στοιχείο διαμόρφωσης του σύγχρονου αναπτυξιακού προφίλ τόπων και περιοχών. 3. Στρατηγικές αναδιάρθρωσης στο τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης Σύμφωνα με το υπάρχον βιβλιογραφικό και εμπειρικό υλικό, η ελληνική βιομηχανία στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε ξεπερασμένες μεθόδους παραγωγής, χαμηλή καθετοποίηση, μικρά παραγωγικά και επιχειρησιακά μεγέθη, ελλιπή τεχνολογικό εκσυγχρονισμό. Ταυτόχρονα φαίνεται πως στο πλαίσιο των γενικότερων διαδικασιών προσαρμογής, τις τελευταίες δύο δεκαετίες ένας πυρήνας βιομηχανικών επιχειρήσεων σε συγκεκριμένους κλάδους έκανε σημαντικά βήματα προς μια κατεύθυνση εκσυγχρονισμού, διείσδυσης σε νέες αγορές, αναβάθμισης οργανωτικών δομών και προϊόντων. Συχνά μάλιστα υποτέθηκε πως ο εντοπισμός των «υγιών» αυτών αναδιαρθρωτικών επιλογών θα βοηθήσει και τις μονάδες ή τους κλάδους που καθυστερούν να ενταχθούν περισσότερο δυναμικά στον εγχώριο και διεθνή καταμερισμό εργασίας (Χασσίδ, 1994 Iωακείμογλου, 1996 ΤΕΕ, 2006). Η επιλογή της Θεσσαλονίκης ως πεδίο μελέτης δεν είναι τυχαία, καθώς αποτελεί το δεύτερο σημαντικό αστικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα της Ελλάδας, με έναν πληθυσμό που υπερβαίνει το σε επίπεδο νομού και τους

5 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 83 κατοίκους σε επίπεδο πολεοδομικού συγκροτήματος αντίστοιχα. Οι πρόσφατες ανατροπές στο πολιτικό καθεστώς των χωρών της Βαλκανικής και οι γενικότεροι μετασχηματισμοί και γεωπολιτικές επιδιώξεις στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, έχουν φέρει την πάλαι ποτέ πολυεθνική πόλη στη θέση ενός «Μητροπολιτικού» κόμβου. Οι δυνατότητες και οι κατευθύνσεις αξιοποίησης αυτού του κομβικού ρόλου αποτελούν πεδίο προβληματισμού και αντιπαραθέσεων (Hall και Danta, 1996 Γκιάλης κ.ά., 2005). Στις παραγωγικές και εργασιακές δομές της πόλης, όπως και σε ολόκληρο τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό, είναι μεγάλο το ιστορικό ειδικό βάρος των ευέλικτων μορφωμάτων. Αυτές οι δομές σε συνδυασμό με τη γεωγραφική εγγύτητα έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην προσέλκυση και αφομοίωση πλήθους μεταναστών τα προηγούμενα χρόνια. Εισροή μεταναστών και φυγή των μεταποιητικών επιχειρήσεων από και προς τις Βαλκανικές χώρες, αντίστοιχα, είναι οι δύο κεντρικές όψεις της μετασχηματιστικής δυναμικής στο τοπικό σύστημα. Η κρίση του βιομηχανικού τομέα και η αύξηση της ανεργίας εμφανίζονται περισσότερο οξυμένες από ότι στην υπόλοιπη χώρα, ειδικά στις παραδοσιακά εκτενείς δραστηριότητες εντάσεως εργασίας οι οποίες ενσωμάτωναν ποικίλες μορφές «διάχυτων» δραστηριοτήτων στον αστικό και περιαστικό χώρο (Λεοντίδου, 1986 Λαμπριανίδης και Λυμπεράκη, 2001 Hatziprokopiou, 2004 Gialis και Karnavou, 2008). Στο σημερινό ΑΕΠ και την τομεακή κατανομή απασχόλησης της πόλης η βιομηχανία εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρό αλλά συρρικνούμενο μερίδιο, απασχολώντας έναν στους τέσσερις εργαζόμενους σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, με τις τριτογενείς δραστηριότητες να κυριαρχούν αλλά και τις επενδύσεις «μεγάλων» βιομηχανικών μονάδων να βρίσκονται στο 60% του πανελλαδικού μέσου όρου (Πελαγίδης, 1997). 3.1 Έρευνα πεδίου σε βιομηχανικές επιχειρήσεις Η έρευνά μας στο τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε τη διετία και εστίασε σε έξι βιομηχανικούς κλάδους. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν επιχειρήσεις παραγωγής ποτών, κλωστοϋφαντουργικών προϊόντων, υποδημάτων, μη μεταλλικών ορυκτών, μηχανημάτων και ηλεκτρονικών υπολογιστών. Διευρύναμε τον τελευταίο κλάδο με τις επιχειρήσεις που παράγουν λογισμικό, καθώς οι τελευταίες ενσωματώνουν μια κατεξοχήν «υλική» διαδικασία παραγωγής, παρόλο που αυτή επίσημα καταγράφεται στις υπηρεσίες. Το δείγμα των 200 επιχειρήσεων που μελετήθηκε επιλέχθηκε με τυχαία στρωματοποιημένη δειγματοληψία με βάση τα ενιαιοποιημένα αρχεία μελών των Επιμελητηρίων και του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βόρειας Ελλάδας. Ο βασικός σκελετός, στη βάση του οποίου δομήθηκε το ερωτηματολόγιο που απευθύναμε στις επιχειρήσεις, μπορεί να ταξινομηθεί στις εξής ερευνητικές ενότητες: 1 Επιλογές παραγωγικού και τεχνολογικού εκσυγχρονισμού. Υλοποίηση επενδύσεων, συστήματα ποιότητας και καινοτομίας, ανανέωση του εξοπλισμού. Μορφές οργάνωσης της παραγωγής που αντιστοιχούν στα μεταφορντικά ευέλικτα πρότυπα και, ειδικά, αξιοποίηση ευέλικτων τεχνολογικών συστημάτων, παραγωγή σε διαφοροποιημένες σειρές, δικτύωση. Αξιοποίηση ευέλικτων μορφών απασχόλησης. Εναλλακτικές μορφές εργασίας, αντιμετώπιση ανταγωνισμού και διακυμάνσεων ζήτησης, μεταβολές της απασχόλησης συνολικά ή στη βάση ενός τεχνολογικού εκσυγχρονισμού. 1. Ο τελικός αριθμός του δείγματος περιελάμβανε λίγο περισσότερες από 400 βιομηχανικές επιχειρήσεις. Γνωρίζοντας εκ των προτέρων τις αναμενόμενες αρνήσεις στην συμπλήρωση του ερωτηματολογίου, με βάση και την εμπειρία της δοκιμαστικής έρευνας πεδίου -αρνήσεις που κυμαίνονται από 30% έως 90% σε αντίστοιχες έρευνες- εκτιμήθηκε ότι το δείγμα αυτό ήταν ικανοποιητικού μεγέθους. Τέθηκε έτσι ως στόχος ο περιορισμός του ποσοστού άρνησης στη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων στο 50% κάθε κλάδου και κάθε ομάδας επιχειρήσεων, αφού πρώτα το ερωτηματολόγιο απεστάλη σε όλες τις επιχειρήσεις ανεξαιρέτως. Η επίτευξη του στόχου αυτού έγινε εφικτή μέσα από μια στρατηγική διαδοχικών προσεγγίσεων των επιλεγμένων επιχειρήσεων, που αναλύεται στην αμέσως επόμενη ενότητα. Συνολικά απάντησαν 203 επιχειρήσεις από τις οποίες αφαιρέθηκαν τρεις που ήταν ελλιπείς ή είχαν περισσότερες από τις μισές απαντήσεις ασυμπλήρωτες, και συνεπώς καταλήξαμε σε ένα δείγμα διακοσίων (200) επιχειρήσεων. Οι διακόσιες (200) επιχειρήσεις αντιστοιχούν περίπου στο 20,6% του συνολικού πληθυσμού για τους εξεταζόμενους κλάδους, μέγεθος που είναι εξαιρετικά ικανοποιητικό για έρευνες αυτού του τύπου. Για παράδειγμα, αναφέρουμε ενδεικτικά πως για να είναι το δείγμα μας πλήρως αντιπροσωπευτικό του συνόλου των επιχειρήσεων στους υπό μελέτη κλάδους, με βάση τις στατιστικές μεθόδους για τον προσδιορισμό μεγέθους δείγματος, για διάστημα εμπιστοσύνης α=90% και μέγιστη διαφορά μεταξύ εκτίμησης και πραγματικού ποσοστού d= 6%, προκύπτει μέγεθος δείγματος n=187,9. Για τη σύνθεση και δημιουργία ενός μητρώου επιχειρήσεων των κλάδων έρευνας, όσο το δυνατόν πληρέστερου σε σχέση με τον πραγματικό πληθυσμό στους υπό εξέταση κλάδους, το οποίο να αναφέρει τον αριθμό εργαζομένων στην επιχείρηση, χρησιμοποιήθηκαν ως υπόβαθρο τα αρχεία του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης (Β.Ε.Θ.). Δευτερευόντως χρησιμοποιήθηκαν μια σειρά από αρχεία κλαδικών φορέων και συνδέσμων, καθώς και πλήθος άλλων πηγών.

6 84 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, Χωροθετικές επιλογές των επιχειρήσεων, ανάπτυξη τεχνικού καταμερισμού εργασίας γεωγραφικά, μεταφορά τμημάτων σε διαφορετικές περιοχές, περιφέρειες ή σε τρίτες χώρες, κριτήρια επιλογών χωροθέτησης. Δικτύωση των επιχειρήσεων, υπεργολαβίες, συνεργασία με φορείς. Για την ανίχνευση και το διαχωρισμό των διαφορετικών στρατηγικών αναδιάρθρωσης, εφαρμόσαμε μια ομάδα κριτηρίων, τα οποία αποτελούν μέρος και ταυτόχρονα εξειδίκευση του συνόλου των κριτηρίων που εντοπίσαμε από τη σχετική βιβλιογραφία (Massey και Meegan, 1982 Iωακείμογλου, 1996). Η εφαρμογή αυτή δεν εστίασε αποκλειστικά σε μια αυστηρά μαθηματική ικανοποίηση κάποιων τιμών ή δεικτών, αλλά στηρίχθηκε στη διεθνή και ελληνική εμπειρία και εμπλουτίστηκε με την εμπειρική εικόνα που διαμορφώσαμε από την επαφή με τις επιχειρήσεις και τους εργαζόμενους. Τα βασικά κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: Οι επιχειρήσεις του δείγματος: 1) να παρουσιάζουν μια αξιόλογη θετική μεταβολή των βασικών οικονομικών δεικτών τους, 2) να έχουν υλοποιήσει ένα σημαντικό ποσοστό επενδύσεων την τελευταία τριετία, διατηρώντας παράλληλα ένα σχετικά χαμηλό ποσοστό κόστους μισθοδοσίας (στοιχεία εντάσεως κεφαλαίου), 3) να εφαρμόζουν κάποιο σύστημα καινοτομίας ή/και διασφάλισης ποιότητας στην παραγωγική διαδικασία ή να έχουν τη δυνατότητα διαφοροποιημένης παραγωγής ή να συμμετέχουν σε δίκτυο ομοειδών επιχειρήσεων για κοινές υποδομές προμήθειας, σχεδιασμού, παραγωγής, 4) να υλοποιούν στρατηγικές έρευνας και ανάπτυξης (R & D) Τέλος στο σύνολο των κριτηρίων περιελήφθησαν: 5) οι μέθοδοι στις οποίες προσφεύγουν οι επιχειρήσεις για την αντιμετώπιση των διακυμάνσεων της ζήτησης, και 6) η συμμετοχή εξειδικευμένων αποφοίτων (τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, επαγγελματικής κατάρτισης κ.λπ.) στην παραγωγική δομή. Από την εφαρμογή της πολυκριτιριακής ταξινόμησης προέκυψε ένας σαφής διαφορισμός μεταξύ δυο διακριτών στρατηγικών αναδιάρθρωσης στους βιομηχανικούς κλάδους της έρευνας: α) η πρώτη στρατηγική αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει μια ομάδα επιχειρήσεων που προχωρά στην εισαγωγή σύγχρονων τεχνολογικών συστημάτων στην παραγωγική διαδικασία, υλοποιεί επενδύσεις παγίου κεφαλαίου, αναδιατάσσει την οργάνωση της παραγωγής και γενικά επιστρατεύει αυτό που θα μπορούσε, σχηματικά, να ονοματιστεί ως «στρατηγική επιθετικής αναδιάρθρωσης», ενώ β) στον αντίποδα βρίσκονται εκείνες οι επιχειρήσεις που διατηρούν, ολικά ή τμηματικά, αναλλοίωτο τον εξοπλισμό τους, προσφεύγουν σε οριακές αναδιατάξεις της παραγωγής για αύξηση των οικονομιών στη χρήση κεφαλαίου και εν γένει υιοθετούν στρατηγικές «αμυντικής αναδιάρθρωσης». Οι επιχειρήσεις της κατηγορίας αυτής κυριαρχούν αριθμητικά στο σύνολο του δείγματος. Χαρακτηριστικά, από την εφαρμογή των προαναφερόμενων κριτηρίων προκύπτει πως το 17% των επιχειρήσεων εντάσσονται στην «επιθετική» στρατηγική ενώ το 60,5% των επιχειρήσεων στην «αμυντική» στρατηγική. Το υπόλοιπο 22,5% αποτελείται από μικρές μονάδες που δεν εφαρμόζουν καμία στρατηγική αναδιάρθρωσης και θα μπορούσαν να ταξινομηθούν ως «πεπαλαιωμένων» μορφών καπιταλιστικής οργάνωσης της παραγωγής.

7 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ Επιθετική vs αμυντική στρατηγική αναδιάρθρωσης; Όπως δείχνει η εμπειρική πραγματικότητα, στον πυρήνα των επιχειρήσεων που υιοθετούν επιθετικές στρατηγικές εντάσσονται κατά κόρον μεγάλες επιχειρήσεις όλων των κλάδων, ενώ μεταξύ τους υπάρχουν μεσαίου ή μικρού μεγέθους μονάδες, μόνο που αυτές είναι πραγματικά λίγες. Στο σύνολο των επιχειρήσεων που προσαρμόζονται δυναμικά (επιθετικής στρατηγικής) στη νέα παραγωγική πραγματικότητα, οι τρεις στις τέσσερις (75%) έχουν περισσότερους από 50 εργαζόμενους, ενώ λιγότερους από 15 εργαζόμενους έχει το 17,6% του συνόλου των σχετικών μονάδων (βλ. Πίνακα 1 & Γράφημα 1). Οι επιχειρήσεις που υλοποιούν επιθετικές στρατηγικές επενδύουν κατά μέσο όρο Ευρώ ανά εργαζόμενο την τελευταία τριετία, όταν η μέση επένδυση ανά εργαζόμενο για το σύνολο του δείγματος μόλις υπερβαίνει τα Ευρώ. Το αντίστοιχο μέγεθος για την αμυντική στρατηγική είναι Ευρώ. Η εικόνα αυτή δεν είναι ομοιογενής στο εσωτερικό των κλάδων. Οι μονάδες ποτοποιίας και πληροφορικής πραγματοποιούν κατά κανόνα μεγαλύτερες επενδύσεις. Αντίθετα, οι υποδηματοποιίες εμφανίζονται περισσότερο «επιφυλακτικές» στα κεφάλαια που τοποθετούν για αναδιάρθρωση της παραγωγικής και οργανωτικής τους δομής (Γράφημα 2α). Οι επιχειρήσεις επιθετικών στρατηγικών επενδύουν σημαντικά ποσά σε σύγχρονο μηχανολογικό εξοπλισμό και συστήματα πληροφορικής και δευτερευόντως σε άλλες κατηγορίες συστημάτων και εξοπλισμού. Η προηγούμενη παρατήρηση ισχύει σε αυξημένο βαθμό για τις επιχειρήσεις ποτών και κλωστοϋφαντουργίας που εφαρμόζουν ένα παραγωγικό μοντέλο εντάσεως κεφαλαίου. Οι επιχειρήσεις πληροφορικής πραγματοποιούν συνεχείς επενδύσεις αναβάθμισης του τεχνολογικού εξοπλισμού και του λογισμικού τους, δεδομένου του μεγάλου ανταγωνισμού και των εξαιρετικά ταχέων ρυθμών ανανέωσης της σχετικής τεχνολο- Πίνακας 1: Στρατηγικές αναδιάρθρωσης ανά τάξη μεγέθους εργαζομένων των επιχειρήσεων Στρατηγική Αριθμός εργαζομένων ανά επιχείρηση Σύνολο επιχειρήσεων αναδιάρθρωσης 1 έως έως και άνω αρ. % συν. αρ. % συν. αρ. % συν. αρ. % συν. επιχ/σεων στήλης επιχ/σεων στήλης επιχ/σεων στήλης επιχ/σεων στήλης % συν. % συν. % συν. % συν. γραμμής γραμμής γραμμής γραμμής «Αμυντική» 80 61,1% 17 89,5% 24 48,0% ,5% 66,2% 14,0% 19,8% 100% «Επιθετική» 6 4,6% 2 10,5% 26 52,0% 34 17,0% 17,6% 5,9% 76,5% 100% Χωρίς 45 34,3% 0 0% 0 0% 45 22,5% στρατηγική 100% 0% 0% 100% Σύνολο % % % % επιχειρήσεων 65,5% 9,5% 25,0% 100%

8 86 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, γίας που χαρακτηρίζει διεθνώς τον κλάδο. Ένα από τα ευρήματα της έρευνας είναι πως μεγάλο μέρος των επενδύσεων πληροφορικής, ειδικά για τις σύγχρονες και μεγάλες επιχειρήσεις παραγωγής λογισμικού και παροχής ολοκληρωμένων υπηρεσιών, προέρχεται από επιδοτήσεις στα πλαίσια κοινοτικών και εθνικών προγραμμάτων. Εξετάζοντας τις συνολικές επενδύσεις ανά επιχείρηση, την τελευταία τριετία, αναδεικνύονται οι μεγάλες αποκλίσεις ανάμεσα στις διαφορετικές στρατηγικές και κατά συνέπεια στα διαφορετικά μεγέθη επιχειρήσεων- και ανάμεσα στους επιμέρους κλάδους βιομηχανικής παραγωγής (Γράφημα 2β). Συχνά ο δυναμικός πυρήνας επιχειρήσεων του δείγματος επεκτείνεται και σε συστήματα ποιότητας, έρευνας και ανάπτυξης, ή συστήματα καινοτομίας, αν και με σαφώς μικρότερους ρυθμούς και αναλογίες. Μάλιστα περίπου μία στις τέσσερις επιχειρήσεις που δηλώνει πως εφαρμόζει κάποια μορφή καινοτομίας στην παραγωγική διαδικασία ή τα προϊόντα της, έχει επενδύσει και σε δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης, όταν τα αντίστοιχα ποσοστά ανάμεσα στις μονάδες που απαντούν αρνητικά είναι αμελητέα. Το μεγαλύτερο ποσοστό επενδύσεων σε συστήματα ποιότητας εντοπίζεται στους κλάδους ποτοποιίας και κλωστοϋφαντουργίας. Οι επενδύσεις έρευνας και ανάπτυξης αφορούν κυρίως στον κλάδο της πληροφορικής, όπου το σύνολο των επιχειρήσεων δήλωσε πως υλοποιεί σχετικές πρωτοβουλίες, ενώ ακολουθούν οι

9 κλάδοι μηχανημάτων και ποτών. Ενδεικτικά αναφέρεται πως το 45% των τμημάτων έρευνας και ανάπτυξης στο σύνολο του δείγματος, αφορά επιχειρήσεις Ηλεκτρονικών Υπολογιστών και Πληροφορικής. Από το σύνολο των επιχειρήσεων κλωστοϋφαντουργίας και υποδημάτων, που εντάσσονται στον πυρήνα των βιομηχανιών που προσαρμόζονται επιθετικά στον ανταγωνισμό, καμία δεν υλοποιεί δραστηριότητες έρευνας και ανάπτυξης. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί μια μεγάλη κλωστοϋφαντουργική μονάδα, πολυχωροθετικής δομής, η οποία μέσα από πειραματισμούς και καινοτόμες εφαρμογές οδηγήθηκε στην παραγωγή μιας νέας ποιότητας υφάσματος τύπου «τζιν» (Denim). Αποτέλεσμα των πρωτοβουλιών της αυτών, είναι η μετατροπή της σε βασικό τροφοδότη γνωστής πολυεθνικής εταιρίας παραγωγής νεανικών ρούχων σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Η ερευνητική δραστηριότητα, ο πειραματισμός, η προώθηση καινοτομιών φαίνεται να συνοδεύονται ή να καθορίζονται από δυναμική παρουσία σε διεθνείς και εσωτερικές αγορές. Σημαντικό μέρος των αναπτυσσόμενων επιχειρήσεων έχει ξεκινήσει από δραστηριότητες που αφορούν στην εγχώρια αγορά και σταδιακά επεκτείνεται σε διεθνείς δραστηριότητες. Η προσπάθεια επέκτασης αντανακλάται τόσο στη μικρή αλλά αξιοσημείωτη παρουσία τμημάτων πωλήσεων, έρευνας-ανάπτυξης και σχεδιασμού σε χώρες της Ε.Ε, όσο και στη γενικότερη εξαγωγική δραστηριότητα των επιχειρήσεων. Στην περίπτωση μιας μεσαίου μεγέθους επιχείρησης παραγωγής λογισμικού αυτή η δυναμική επέκτασης καθορίζεται από την καινοτομία και οδηγεί σε συνεχή ανάπτυξη του κύκλου εργασιών. Πρόκειται για μονάδα που ξεκίνησε ως ατομική επιχείρηση και με βάση τα προσωπικά ενδιαφέροντα του ιδιοκτήτη στράφηκε στην παραγωγή λογισμικού για κεντητικές και κλωστοϋφαντουργικές μηχανές. Στην επιλογή αυτή βάρυνε η εξειδίκευση του τοπικού παραγωγικού συστήματος και ειδικά η αναγκαιότητα ημι-αυτοματοποίησης των παλαιών κεντητικών μηχανών. Τελικά το νέο λογισμικό που παρήγαγε η εν λόγω επιχείρηση, κάλυψε ένα σημαντικό κενό στη διεθνή ζήτηση ανάλογων προγραμμάτων και σήμερα εξάγεται μαζικά σε χώρες της Ευρώπης αλλά και στις ΗΠΑ. Αξιοσημείωτο είναι πως η αναβάθμιση του παραγωγικού συστήματος δεν συνοδεύεται αποκλειστικά από μαζικές απολύσεις και υποκατάσταση εργασίας, τάση που εν μέρει αποδίδεται στην παράλληλη επέκταση δραστηριοτήτων. Ειδικά οι μονάδες που έχουν επενδύσει σε συστήματα ποιότητας ή έρευνα-ανάπτυξη παρουσιάζουν ακόμη καλύτερες επιδόσεις, καθώς περισσότερες από τις μισές αυξάνουν την απασχόληση μετά την επένδυση και ένα μικρό ποσοστό εμφανίζει ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 87

10 88 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, μείωση. Στις εξελίξεις αυτές πρωτοστατούν οι κλάδοι της πληροφορικής και των μηχανημάτων, ενώ ακολουθούν η κλωστοϋφαντουργία και τα ποτά. Οφείλουμε όμως να είμαστε συγκρατημένοι στις αισιόδοξες αυτές τάσεις, καθώς η επικρατούσα απάντηση ανάμεσα στο δυναμικό πυρήνα βιομηχανιών του δείγματος ήταν η «σταθερότητα των θέσεων απασχόλησης» μετά την υλοποίηση επενδύσεων. Πρέπει λοιπόν να επισημανθεί πως η «σταθερότητα» αυτή εύκολα μπορεί να μετατραπεί σε συρρίκνωση του κύκλου εργασιών και απολύσεις, σε περίοδο επιβράδυνσης του οικονομικού κύκλου (Γραφήματα 3α & 3β). Αν έτσι έχουν τα πράγματα στη λεγόμενη και ανταγωνιστική πλευρά της βιομηχανίας στο τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης, η κατάσταση διαφοροποιείται σημαντικά, έως και ριζικά, για την υπόλοιπη μερίδα επιχειρήσεων. Οι μονάδες αυτές, που κυριαρχούν αριθμητικά στο σύνολο του δείγματος και επομένως έχουν σημαντική βαρύτητα στην ανάλυση μας, είναι κατά κανόνα μικρού μεγέθους. Περίπου το 65% αυτών απασχολεί λιγότερους από 15 εργαζόμενους, το 14% από 15 έως 49, ενώ ποσοστό γύρω στο 20% υπερβαίνει τους 50 εργαζόμενους. Εύκολα παρατηρεί κανείς πως η παρουσία «μεγάλων» μονάδων στην ομάδα των επιχειρήσεων που εφαρμόζει αμυντικά σχήματα προσαρμογής δεν είναι αμελητέα. Οι επιχειρήσεις αμυντικών πρακτικών επενδύουν κατά μέσο όρο, Ευρώ/εργαζόμενο λιγότερα από ότι η «μέση επιχείρηση» της Θεσσαλονίκης και Ευρώ/εργαζόμενο λιγότερα από ότι οι επιχειρήσεις επιθετικής στρατηγικής (βλ. Γραφήματα 1 & 2α). Η υστέρηση σε σχέση με τις επενδύσεις για αναβάθμιση της τεχνολογικής υποδομής και του εν γένει παραγωγικού προτύπου, δεν είναι ο μόνος ασφαλής παράγοντας διαχωρισμού των δύο στρατηγικών. Η ίδια η πολυκριτιριακή προσέγγιση που επιχειρήσαμε καθώς και τα ερωτήματα της έρευνας πεδίου εμπεριέχουν στο εσωτερικό τους τη βασική αυτή θέση. Για παράδειγμα πέρα από τα σχετικά χαμηλά ποσά επενδύσεων σε πληροφορική και μηχανολογικό εξοπλισμό, οι μονάδες αυτές εφαρμόζουν σε αμελητέο ποσοστό καινοτομίες στην παραγωγική διαδικασία, αφού το σύνολο σχεδόν των επιχειρήσεων που απάντησε θετικά στη σχετική ερώτηση ανήκει στις βιομηχανίες επιθετικής στρατηγικής. Δείγμα της έλλειψης σχετικών πρωτοβουλιών είναι πως οι επιχειρήσεις συχνά αντιλαμβάνονται ή προβάλλουν ως καινοτομία την εισαγωγή ενός σύγχρονου τεχνολογικού συστήματος στην παραγωγική αλυσίδα.

11 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ Κλαδικά παραδείγματα και διαφοροποιήσεις Οι δύο βασικές στρατηγικές αναδιάρθρωσης που χαρακτηρίζουν το τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης βρίσκονται σε σχέση διαλεκτικής ενότητας και αντίθεσης, στο πλαίσιο ενός ιεραρχικά δομημένου προτύπου συσσώρευσης, όπως υπογραμμίζει η εξέταση ορισμένων κλαδικών παραδειγμάτων: Οι επιχειρήσεις ποτοποιίας αντιμετωπίζουν αυξημένο ανταγωνισμό στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς, ενώ έχει ήδη προχωρήσει η διαδικασία συγκεντροποίησης κεφαλαίου σε μια σειρά δραστηριοτήτων του κλάδου. Η παραγωγή ζύθου και αναψυκτικών, σε πανελλαδική κλίμακα, μονοπωλείται από δύο έως πέντε επιχειρήσεις, μερικές από τις οποίες ανήκουν στο δυναμικό πυρήνα των επιχειρήσεων του δείγματος. Όπως φάνηκε από τα προηγούμενα, οι μονάδες αυτές βρίσκονται σε μια συνεχή διαδικασία εισαγωγής νέων τεχνολογιών παραγωγής, αναδιάρθρωσης οργανωτικών προτύπων και «λανσαρίσματος» νέων προϊόντων. Στο σύνολό τους διαθέτουν τμήματα σχεδιασμού, έρευνας και ανάπτυξης, προώθησης πωλήσεων. Παράλληλα η γεωγραφική τους δομή είναι πολυχωροθετικού χαρακτήρα, συνδυάζοντας τα διαφορετικά τμήματα και εργοστάσια στο εσωτερικό της χώρας, με μια προσπάθεια επέκτασης προς ξένες αγορές και ειδικά στη Βαλκανική (π.χ. και οι δύο ζυθοποιίες του δείγματος έχουν επεκταθεί με μονάδες παραγωγής και πωλήσεων σε «νέες» αγορές της Βουλγαρίας, Αλβανίας, Σκοπίων, συχνά εξαγοράζοντας αντίστοιχες βιομηχανίες των χωρών αυτών. Αυτή η δυναμική επέκταση προς «Ανατολάς» χαρακτηρίζει μεγάλο τμήμα του ευρύτερου κλάδου τροφίμων). Μια από τις ιστορικές, σε επίπεδο βόρειας Ελλάδας (Φλώρινα Α.Ε.), επιχειρήσεις χυμών και αναψυκτικών που δεν μπόρεσε να ακολουθήσει τις ραγδαίες αυτές αναδιατάξεις, οδηγήθηκε την περίοδο διεξαγωγής της έρευνας σε κλείσιμο. Με βάση τα παραπάνω οι αμυντικές στρατηγικές αναδιάρθρωσης εντοπίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε μικρές και μεσαίες μονάδες οινοποιίας και αποσταγματοποιίας, που παράγουν σε μικρότερες ποσότητες καλύπτοντας εξειδικευμένες «νησίδες» της ζήτησης. Εδώ ο μηχανολογικός εξοπλισμός είναι παλαιωμένος, ενώ το ειδικό βάρος του ιδιοκτήτη στο σχεδιασμό της παραγωγής, τις διαδικασίες οινοποίησης, την εμφιάλωση και προώθηση των προϊόντων, μεγάλο. Λίγες είναι οι μονάδες που έχουν πολιτική εξαγωγών με επιτυχίες, με αξιοσημείωτη περίπτωση εκείνη μιας μεσαίου μεγέθους αποσταγματοποιίας με παραγωγικές εγκαταστάσεις στο Κιλκίς, όπου εγκατέλειψε ουσιαστικά την εσωτερική αγορά και παράγει παραδοσιακά ελληνικά ποτά (ούζο, λικέρ κ.λπ.) για ευρωπαϊκά πολυκαταστήματα. Από το σύνολο των επιχειρήσεων αυτών, μόνο δύο συνολικά εφαρμόζουν κάποιας μορφής καινοτομία στην παραγωγική διαδικασία (βλ. βιολογικές καλλιέργειες), ενώ οι ίδιες συμμετέχουν σε αγροτουριστικό δίκτυο («Δρόμοι κρασιού Μακεδονίας»), που έχει ως στόχο την προβολή των προϊόντων τους μέσα από προγράμματα οικολογικών περιηγήσεων. Στον κλάδο της κλωστοϋφαντουργίας-πλεκτικής, οι αμυντικές στρατηγικές αναδιάρθρωσης αφορούν το σύνολο σχεδόν των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ενώ μεγάλο τμήμα των μονάδων παράγει με βάση ξεπερασμένα πρότυπα οργάνωσης της παραγωγής (π.χ. ανάληψη φασόν, μεταχειρισμένες πλεκτικές μηχανές, προσωπική και οικογενειακή εργασία). Χαρακτηριστικά αναφέρεται πως, από τις σχετικές επιχειρήσεις του δείγματος, τέσσερις μόνο εφαρμόζουν καινοτομίες στη

12 90 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, διαδικασία παραγωγής, περίπου οι μισές δεν διαθέτουν ηλεκτρονικό υπολογιστή για διοικητικούς λόγους, ενώ μόνο δύο συμμετέχουν σε κάποιο δίκτυο συνεργαζόμενων μονάδων. Οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις κλωστοϋφαντουργίας-πλεκτικής χαρακτηρίζονται από μια δυναμική επέκτασης σε χώρες της Βαλκανικής για αναζήτηση φθηνών εργατικών χεριών. Αυτό αφορά κυρίαρχα παλιότερες καθετοποιημένες μονάδες που συνδύαζαν δραστηριότητες πλεκτικής και ένδυσης, παράγοντας έτοιμο ρούχο. Έως και τα τέλη της δεκαετίας του 90, δραστηριότητες «εντάσεως κεφαλαίου» όπως ο σχεδιασμός, η πλέξη και η βαφή παρέμεναν εντός εθνικών συνόρων. Ο φόβος για την κλοπή του εξοπλισμού, λόγω «επισφαλών» συνθηκών στις αγορές της Βουλγαρίας και της Αλβανίας, σε συνδυασμό με την εργατική εξειδίκευση που απαιτείται, συνέβαλαν στην εξέλιξη αυτή. Η σταδιακή άρση των προαναφερόμενων συνθηκών σε συνδυασμό με τη διατήρηση της ψαλίδας στα μεροκάματα εκατέρωθεν των συνόρων φαίνεται να οδηγεί μεγάλο μέρος των πλεκτηρίων του τοπικού παραγωγικού συστήματος της Θεσσαλονίκης σε κλείσιμο. Δεν είναι τυχαίο πως οι μεγάλες και με σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα επιχειρήσεις του κλάδου πιέζουν μέσω των φορέων τους για την επίλυση των νομικών ζητημάτων που έχει εγείρει η απόπειρα ίδρυσης βιομηχανικού πάρκου στο Δήμο Τριγώνου Έβρου, στο οποίο καθημερινά θα μεταβαίνουν για εργασία Βούλγαροι εργάτες. 3.4 Στρατηγικές αναδιάρθρωσης και μορφές εργασίας Πώς διαφοροποιούνται όμως οι εργασιακές δομές και σχέσεις, χωρικά και κλαδικά, και ειδικά πώς αλλάζουν ανάλογα με την στρατηγική αναδιάρθρωσης που ακολουθείται; Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, οι βιομηχανίες που διευρύνουν ρυθμούς συσσώρευσης απασχολούν μια μεγάλη ομάδα τυπικά εργαζομένων μισθωτών στο εσωτερικό τους. Πλάι σε αυτούς βρίσκεται μια σχετικά μικρότερη μερίδα ελαστικά εργαζομένων που χρησιμοποιείται πολυσήμαντα. Οι εργαζόμενοι της δεύτερης κατηγορίας χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση των διακυμάνσεων στη ζήτηση, για μείωση του κόστους εργασίας, αναλαμβάνουν δευτερεύοντα-χαμηλής ειδίκευσης τμήματα της παραγωγής ή χρησιμοποιούνται για την αποσταθεροποίηση του ρόλου του μόνιμου εργατικού δυναμικού. Οι βασικές ευέλικτες μορφές που ενεργοποιούνται από την επιθετική στρατηγική είναι η απασχόληση ορισμένου χρόνου, το δελτίο παροχής υπηρεσιών, το καθεστώς μαθητείας και η επιδοτούμενη εργασία, η μερική απασχόληση. Με άλλα λόγια, οι επιχειρήσεις που υλοποίησαν σημαντικό εκσυγχρονισμό των υποδομών και της παραγωγικής τους διαδικασίας παρουσιάζουν ένα κράμα αντιφατικών μορφών, καθώς, παράλληλα με ένα κυρίαρχο τμήμα μόνιμα και σε σταθερή βάση εργαζομένων, παρουσιάζουν υψηλή συγκέντρωση σε «νέες δυναμικές» μορφές όπως το δελτίο παροχής υπηρεσιών (94,5% των εργαζομένων του δείγματος σε καθεστώς δελτίου παροχής υπηρεσιών εντοπίζεται σε επιχειρήσεις επιθετικής στρατηγικής), η μερική απασχόληση, τα διάφορα προγράμματα επιδοτούμενης απασχόλησης-πρακτικής άσκησης, οι συμβάσεις έργου και οι εσωτερικές υπεργολαβίες. Δεν υστερούν όμως και σε παραδοσιακές μορφές ελαστικής απασχόλησης όπως μισθωτή εργασία ορισμένου χρόνου.

13 Η προσωρινή απασχόληση αποτελεί κυρίαρχη πρακτική και για την ομάδα των μικρών κυρίως βιομηχανιών που προσαρμόζονται αμυντικά στον ανταγωνισμό. Εδώ όμως η επιμέρους σύνθεση και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των μη-τυπικών εργασιών διαφοροποιούνται σημαντικά. Η εποχική απασχόληση και η έκτακτη-ανασφάλιστη εργασία παρουσιάζουν σημαντική εξάπλωση. Αλληλένδετα, κυρίαρχη πρακτική είναι η αυτοαπασχόληση και η οικογενειακή, συχνά μη αμειβόμενη εργασία, ειδικά στις βιοτεχνίες παραδοσιακής εξειδίκευσης. Ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει και στην υπερωριακή εργασία, οι οποία απαντάται και στους δύο τύπους στρατηγικών, ενίοτε αδήλωτη ή χωρίς τη νόμιμη προσαύξηση αμοιβής. Εντοπίστηκε δε πως είναι περισσότερο «ευέλικτη» στις μικρές από ότι στις μεγάλες βιομηχανίες και συχνά θεωρείται μια αυτονόητη πρακτική, δεδομένων των πολλών ωρών εργασίας του ίδιου του ιδιοκτήτη. Έτσι ενώ στο σύνολο του δείγματος και σε κάθε 100 θέσεις εργασίας, οι 28 θέσεις αφορούν ευέλικτες εργασιακές σχέσεις, οι σχετικές θέσεις μειώνονται στις 23, προκειμένου για επιχειρήσεις που υλοποιούν επιθετικές στρατηγικές αναδιάρθρωσης, και αντίστοιχα αυξάνονται στις 65 θέσεις για τις υπόλοιπες ομάδες επιχειρήσεων (Γράφημα 4). Συνολικά, το πλέγμα ομοιοτήτων/αποκλίσεων ανάμεσα στους δύο τύπους αναδιαρθρωτικών στρατηγικών υπογραμμίζει πως η εργασιακή ευελιξία και απορρύθμιση παρουσιάζει μια αντιφατικού χαρακτήρα επέκταση στο παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης. Ο αντιφατικός χαρακτήρας προκύπτει από τους διαφορετικούς ρυθμούς, την έκταση και την ποιότητα με την οποία λαμβάνουν χώρα οι νέες εργασιακές ρυθμίσεις, ανάμεσα στους διαφορετικούς κλάδους. Θα αναφερθούμε σε ενδεικτικά κλαδικά παραδείγματα: Η υποδηματοποιία, άλλοτε βασικός κλάδος της τοπικής βιομηχανικής βάσης, αντιμετώπισε τη διεθνή κρίση αυξάνοντας ακόμη περισσότερο τις παραδοσιακά ευέλικτες εργασιακές πρακτικές του. Πολλοί τυπικά απασχολούμενοι ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 91

14 92 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, του κλάδου, μετατράπηκαν σταδιακά σε άτυπα εργαζόμενους ή αποσύρθηκαν από το επάγγελμα. Ο διεθνής ανταγωνισμός αποσυγκεντρώθηκε αλυσιδωτά, στα λίγα πλέον μικρά εργαστήρια που ράβουν «φόντια» σε κάποια συνοικία της πόλης, και οι εργαζόμενοι σε αυτά αποτελούν πάλαι ποτέ εύρωστους μισθωτούς τεχνίτες ή βιοτέχνες του κλάδου. Με όλα αυτά και δεδομένης της εποχιακής λειτουργίας των περισσότερων «τσαγκαράδικων», φαντάζει εντελώς φυσιολογικό το γεγονός πως στους 100 εργαζόμενους του κλάδου, οι 82 εργάζονται με διαφορετική εργασιακή σχέση από αυτήν της σύμβασης αορίστου χρόνου. Στον αντίποδα, ο σύγχρονος κλάδος των επιχειρήσεων εξοπλισμού πληροφορικής και παραγωγής λογισμικού, παρουσιάζει δυναμική ανάπτυξη των δραστηριοτήτων του, τάσεις συγκέντρωσης και απορροφά μεγάλο τμήμα των νεοεισερχόμενων στην τοπική αγορά εργασίας. Πολλοί από τους εργαζόμενους του κλάδου απολαμβάνουν σταθερή απασχόληση, με θετικές προοπτικές αμοιβήςεξέλιξης και υψηλή εξειδίκευση. Πλάι σε αυτούς όμως, βρίσκεται ένα μεγάλο τμήμα ευέλικτα εργαζομένων, που μοιάζει ως προς το μέγεθος και τη σύνθεση με αντίστοιχα τμήματα εργαζομένων στις υπηρεσίες, εργάζεται με μερική απασχόληση, ιδιωτικά συμφωνητικά απασχόλησης ή συμβάσεις έργου. Η παραμονή των εργαζομένων αυτών στον κλάδο συχνά είναι επισφαλής. Αντίστοιχη εικόνα αναδεικνύεται και από τους υπόλοιπους κλάδους μελέτης. Στα ποτά κυριαρχεί ένα πρότυπο μεγάλης επιχείρησης, με τρεις στους τέσσερις εργαζόμενους να έχουν σταθερή και πλήρη απασχόληση και μια μερίδα εργαζομένων ορισμένου χρόνου. Η εποχιακή απασχόληση δεν αξιοποιείται ιδιαίτερα, τουλάχιστον από τις μεγάλες μονάδες. Αντίθετα, σχετικά σημαντική παρουσία έχουν οι εργαζόμενοι σε εσωτερικές υπεργολαβίες στο χώρο παραγωγής, και δευτερευόντως οι εργαζόμενοι με δελτίο παροχής υπηρεσιών. Ανάμεσα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου, ειδικά στις οινοποιητικές μονάδες, η εργασιακή πραγματικότητα είναι διαφορετική. Εδώ η εποχιακή απασχόληση παίζει βαρύνοντα ρόλο και συνολικά μαζί με τις «άλλες μορφές» απασχόλησης υπερτερούν της σταθερής αορίστου χρόνου εργασίας. Στις «άλλες μορφές» συγκαταλέγονται οι περιπτώσεις έκτακτης, συχνά ανασφάλιστης, απασχόλησης Ελλήνων ή αλλοδαπών σε ευκαιριακές εργασίες (π.χ. τρύγος και συγκομιδή). Στην κλωστοϋφαντουργία κυριαρχεί η τυπική και η ορισμένου χρόνου απασχόληση (73,7% και 16,6% του συνόλου των εργαζομένων αντίστοιχα). Στη διαμόρφωση του προτύπου αυτού μεγάλο ειδικό βάρος διαδραματίζουν τα μεγάλα υφαντήρια, πλεκτήρια και βαφεία. Αυτό είναι φανερό από την εξέταση των σχετικών μεγεθών ανάμεσα στις μικρές επιχειρήσεις του κλάδου. Σε όσες δεν υπερβαίνουν τους 15 εργαζόμενους επικρατούν μορφές όπως η σύμβαση ορισμένου χρόνου και η εποχιακή εργασία. Ισχυρό συγκριτικά ποσοστό συγκεντρώνεται στην κατηγορία των συμβοηθούντων-οικογενειακών μελών. Στα παραπάνω μεγέθη δεν περιλαμβάνεται η αυτοαπασχόληση, που αφορά περίπου έναν στους τρεις απασχολούμενους σε μικρομεσαίες μονάδες του κλάδου. Οι επιχειρήσεις παραγωγής μηχανημάτων εμφανίζονται να συγκεντρώνουν τα υψηλότερα μεγέθη πλήρως απασχολουμένων αόριστης διάρκειας, ενώ ανάμεσα στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου επικρατούν διαφορετικά πρότυπα, με χαμηλότερα ποσοστά αόριστης διάρκειας συμβάσεων και υψηλά ποσοστά δελτίου παροχής υπηρεσιών (54% και 10,5% του συνόλου των εργαζομένων αντίστοιχα) έναντι άλλων δραστηριοτήτων που εξετάστηκαν.

15 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 93 Τέλος, η κατανομή των ευέλικτων μορφών εργασίας ανάμεσα στα δύο φύλα αναδεικνύει πως οι γυναίκες «απολαμβάνουν» περισσότερη ελαστικοποίηση των όρων εργασίας τους. Στο σύνολο των επιχειρήσεων και σε κάθε 100 «αντρικές» θέσεις εργασίας 25 είναι μη-τυπικές, ενώ σε ισόποσες «γυναικείες» θέσεις περίπου 36 αφορούν ευέλικτα εργαζόμενες. Σε όλους τους κλάδους πλην μηχανημάτων και υποδημάτων τα σχετικά μεγέθη είναι δυσμενέστερα για τις γυναίκες και ευνοϊκότερα για τους άντρες. 3.5 Αλλαγές στα γεωγραφικά πρότυπα και στους χωρικούς καταμερισμούς της εργασίας Σημαντικό εύρημα της έρευνας είναι πως ο χώρος της πόλης και της ευρύτερης περιοχής της Θεσσαλονίκης δεν αποτελεί ένα απλό παθητικό δέκτη, αλλά καθορίζει και καθορίζεται στενά από τις αναδιαρθρωτικές στρατηγικές και τις εργασιακές πρακτικές. Οι δυναμικές επιχειρήσεις σε αντιστοιχία με τα διεθνή πρότυπα επιδεικνύουν σημαντική χωρική ευελιξία. Απασχολούν εργατικό δυναμικό από ποικίλες περιοχές και ένα μεγάλο τμήμα τους έχει πολυχωροθετικό χαρακτήρα, περιλαμβάνοντας συχνά εργοστάσια ή τμήματα σε διαφορετικές περιοχές, στην περιαστική ζώνη, σε γειτονικούς νομούς ή χώρες. Στο σύνολο των κλάδων που εξετάστηκαν, η πλειοψηφία των υποκαταστημάτων (57,5% του συνόλου) βρίσκεται σε χώρες της Βαλκανικής και δευτερευόντως της Ανατολικής Ευρώπης, ενώ σημαντικό τμήμα εντοπίζεται σε χώρες της Ευρωζώνης (30%). Παράλληλα όμως, το σύνολο των εργοστασίων/παραγωγικών εγκαταστάσεων, για όσες επιχειρήσεις δήλωσαν ότι διαθέτουν τέτοιο, βρίσκεται σε χώρες της Βαλκανικής. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει για το σύνολο των εγκαταστάσεων διανομής/αποθηκών. Τέλος, σχεδόν οι μισές εγκαταστάσεις (46,1% του συνόλου) που συμπεριλαμβάνουν παραγωγή, διανομές και αποθήκευση, χωροθετούνται σε περιοχές των Βαλκανίων (Πίνακας 2). Με βάση το παραπάνω δυναμικό πλαίσιο αλλάζει το ίδιο το τοπικό παραγωγικό σύστημα, καθώς καθορίζονται καθημερινές μετακινήσεις και χρόνοι εργασίας και διαβίωσης, στο πλαίσιο ενός ήδη επιβαρημένου αστικού συστήματος Πίνακας 2. Κατανομή υποκαταστημάτων εξωτερικού ανά ευρύτερη γεωγραφική περιφέρεια εγκατάστασης και δραστηριότητα Δραστηριότητα υποκαταστήματος Ανατ. Ευρώπη Βαλκάνια Ε.Ε. Άλλη Σύνολο Μάρκετιγκ/ προώθηση πωλήσεων 0,0% 0,0% 50,0% 50,0% 100% Πωλήσεις/ έκθεση 0,0% 53,9% 46,2% 0,0% 100% Διανομή/ αποθήκευση 0,0% 100% 0,0% 0,0% 100% Εργοστάσιο/ παραγωγή 0,0% 100% 0,0% 0,0% 100% Παραγωγή/ διανομή/ 7,7% 46,1% 23,1% 23,1% 100% αποθήκευση Άγνωστη δραστηριότητα 20,0% 20,0% 40,0% 20,0% 100% Σύνολο 5,0% 52,5% 30,0% 12,5% 100%

16 94 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, παραγωγής, διακίνησης και κατανάλωσης. Η περίπτωση των επιχειρήσεων πληροφορικής που υιοθετούν ένα χωροθετικό πρότυπο μετακίνησης προς τις ανατολικές περιαστικές περιοχές του νομού, αλλά και η μετακίνηση βιομηχανιών των υπολοίπων κλάδων προς τη δυτική περιαστική ζώνη, φανερώνει τις πολύπλοκες αυτές αλληλεξαρτήσεις που αναπτύσσονται στο τοπικό σύστημα δημιουργώντας νέες ανάγκες για χώρους παραγωγής, κατοικίας και νέες υποδομές. Παράλληλα, χρησιμοποιούνται σε εκτεταμένη κλίμακα υπεργολαβίες παραγωγής, «μέσα» και κυρίως «έξω» από τον χώρο του εργοστασίου. Οι υπεργολαβίες αυτές αποτελούν το βασικότερο μέσο για την αποφυγή νέων προσλήψεων και τον κατακερματισμό της διαπραγματευτικής δύναμης των σωματείων, όπως χαρακτηριστικά συμβαίνει στην περίπτωση των ποτών. Με τον τρόπο αυτό η επιχείρηση «διαχέει» τα εργασιοβόρα τμήματά της στην περιοχή του τοπικού παραγωγικού συστήματος της Θεσσαλονίκης, σε άλλους νομούς ή σε γειτονικές χώρες, μειώνοντας προοδευτικά το κόστος παραγωγής. Οι εξελίξεις αυτές δεν συνεπάγονται μια οριστική εγκατάλειψη των κεντρικών και παραδοσιακών βιομηχανικών συγκεντρώσεων. Τα τοπικά δίκτυα εξακολουθούν να λειτουργούν καθώς ειδικά οι μικρές επιχειρήσεις εξακολουθούν να έχουν ανάγκη από τη γεωγραφική εγγύτητα, αν και με διαφορετικούς όρους σε σχέση με προηγούμενες δεκαετίες. Το σύστημα αυτό δομείται γύρω από ποικίλες μορφές ευέλικτης εργασίας, τόσο στο εσωτερικό των επιχειρήσεων, όσο και έξω από αυτές, σε υπεργολαβικά/φασόν εργαστήρια και κάθε λογής «συνεργάτες» και «προμηθευτές». Με βάση τα ευρήματα της έρευνάς μας, οι βιομηχανικές συγκεντρώσεις της Θεσσαλονίκης δεν παρουσιάζουν ιδιότητες σύγχρονων ευέλικτων παραγωγικών συστημάτων. Προθέσεις για ανάπτυξη κοινών υποδομών σχεδιασμού και προώθησης πωλήσεων, στο πλαίσιο ενός δικτύου συνεργασίας, εντοπίστηκαν μόνο σε ένα από τους «παραδοσιακούς» κλάδους του παραγωγικού συστήματος, τα υποδήματα. Επί της ουσίας όμως συγκεντρώνουν την αδιαφορία ή δυσπιστία των βιοτεχνών, παραμένοντας ασκήσεις «επί χάρτου». Στον ίδιο κλάδο, τρεις μονάδες που, αξιοποιώντας σχετικές επιδοτήσεις, προχώρησαν στην ίδρυση μιας κοινής μονάδας προώθησης των προϊόντων τους παρουσιάζουν σαφώς καλύτερη παρουσία στις διεθνείς αγορές. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση των πλεκτηρίων και δευτερευόντως των υποδηματοποιιών της Θεσσαλονίκης. Πρόκειται για κλασικές περιπτώσεις χωρικά συγκεντρωμένων «δικτύων» επιχειρήσεων, που από παράδοση λειτουργούσαν στο πλαίσιο συγκεκριμένων περιοχών της πόλης. Οι «πιάτσες» αυτές (βλ. Πλατεία Βαρδαρίου, Άξονας Μοναστηρίου, Πτολεμαίων, Τριανδρία κ.ά.) αποτελούσαν, τουλάχιστον ως τα μέσα της δεκαετίας του 90, βασική προϋπόθεση για την ένταξη στον κλάδο. Κάθε νέα ή παλιότερη επιχείρηση έπρεπε να βρίσκεται σε σχέση γεωγραφικής εγγύτητας με τις περιοχές αυτές, ενώ ακόμη και επιχειρήσεις που μετακινούνταν προς λειτουργικότερες περιοχές χωροθέτησης φρόντιζαν να διατηρούν ένα υποκατάστημα ή κάποιας μορφής επαφή με τις «πιάτσες». Σήμερα οι επιχειρήσεις επιθετικής στρατηγικής έχουν, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, εγκαταλείψει τις περιοχές αυτές οι οποίες σε μεγάλο βαθμό χαρακτηρίζονται από την κυριαρχία άλλων χρήσεων. Οι βιοτέχνες που παραμένουν λειτουργούν μόνοι σε μια έντονα κατακερματισμένη και ανταγωνιστική αγορά, και απαντούν αρνητικά ή

17 ΣΤΕΛΙΟΣ ΓΚΙΑΛΗΣ 95 απαισιόδοξα στις ερωτήσεις περί «ανάπτυξης δικτύων συνεργασίας» σε θέματα υποδομών, παραγωγής, προμηθειών και διανομής. Η ίδια εικόνα με διαφορετικές αφετηρίες παρουσιάζεται και στον «σύγχρονο» κλάδο των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών-Πληροφορικής. Η ύπαρξη του «Τεχνολογικού Πάρκου Θεσσαλονίκης» στην ανατολική ευρύτερη περιοχή του τοπικού συστήματος ελάχιστα φαίνεται να έχει συμβάλει σε μια πολιτική δικτύωσης και συνεργασίας. Αν και οι επιχειρήσεις που χωροθετούνται σε αυτό παρουσιάζουν ισχυρά στοιχεία καινοτόμων εφαρμογών, εντούτοις είναι λίγες, δεν συνεργάζονται μεταξύ τους ή με τη διοίκηση του πάρκου. Σταδιακά και εφόσον το αρχικό κίνητρο εγκατάστασης που αφορούσε την ποιότητα των υποδομών περνάει σε δεύτερη μοίρα πολλές επιχειρήσεις αναζητούν νέα θέση εγκατάστασης. Την ίδια περίοδο μέσω του συνδέσμου επιχειρήσεων πληροφορικής προωθείται η υλοποίηση «Νέου Πάρκου Πληροφορικής», βαλκανικής εμβέλειας, που προσπαθεί με κατάλληλα κίνητρα να συγκεντρώσει τις δυναμικές επιχειρήσεις του κλάδου, χωρίς να εντάσσει στο σχεδιασμό του μια πολιτική δικτύωσης με το υπάρχον «Τεχνολογικό Πάρκο». 4. Αντί συμπερασμάτων Η μετάβαση προς μια νέα παραγωγική πραγματικότητα, σε ένα περιβάλλον ρευστότητας και διεθνούς οικονομικής κρίσης, είναι περισσότερο από εμφανής στα αποτελέσματα της έρευνας στο τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης. Θα επιχειρήσουμε τη γενίκευση των βασικών πορισμάτων, ξεκινώντας από ορισμένες συμπερασματικές παρατηρήσεις για τα δύο θεωρητικά πρότυπα γύρω από τις αλλαγές στην παραγωγή και την εργασία, στα οποία εστιάζουμε στο παρόν άρθρο. Στις επιχειρήσεις του δείγματος δεν μπορεί να υποστηριχθεί πως η σύγχρονη οικονομική συγκυρία συνεπάγεται μια ολοκληρωτική στροφή προς ευέλικτα πρότυπα παραγωγής και συσσώρευσης, όμοια με αυτά που περιγράφουν οι μεταφορντικές αναλύσεις. Συγκεκριμένα, το πρότυπο ενδοεπιχειρησιακής οργάνωσης της «ευέλικτης επιχείρησης» αντιστοιχεί περισσότερο στην πραγματικότητα ορισμένων επιχειρήσεων των κεντρικών χωρών, παρά σε επιχειρήσεις άλλων κοινωνικών σχηματισμών. Η έρευνα έδειξε πως μια μεγάλη ομάδα μονάδων στο τοπικό παραγωγικό σύστημα της Θεσσαλονίκης, σε κλάδους όπως τα μηχανήματα, τα ποτά, η κλωστοϋφαντουργία και τα βαφεία, είναι έκθετη στις πιέσεις του ανταγωνισμού και «αναγκασμένη» να απευθύνεται σε αγορές του εξωτερικού και συνεπώς προχωράει σε σημαντικές αναδιατάξεις στα πρότυπα οργάνωσης της παραγωγής αλλά και στη χωροθετική δομή της. Στη μεγάλη τους πλειοψηφία, οι επιχειρήσεις αυτές διατηρούν σταθερό το απασχολούμενο δυναμικό τους και οι τακτικές εργασιακής ευελιξίας που επιστρατεύουν είναι σημαντικές, χωρίς όμως να αντιστοιχούν σε έναν καθαρό δυϊσμό μεταξύ λειτουργικών και αριθμητικών ευελιξιών. Στον αμυντικό πόλο των ελληνικών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στις μικρότερες από αυτές, εντοπίστηκε πως σε πολλές περιπτώσεις στηρίζονται αποκλειστικά ή κυρίαρχα σε ελαστικές μορφές απασχόλησης, ανάλογα με τον κλάδο, την οικονομική συγκυρία ή τη διαπραγματευτική δύναμη των εργαζομένων. Παράλληλα,

18 96 ΓΕΩΓΡΑΦΙΕΣ, Ν ο 17, 2010, το υπαρκτό «κεντρικό» εργατικό δυναμικό, όπως προέκυψε και από επιμέρους συνεντεύξεις με υπευθύνους επιχειρήσεων, αντιμετωπίζει συνήθως άλλες στρατηγικές πλην της λειτουργικής ευελιξίας: τέτοιες είναι η υπερωριακή, η βραδινή, η εναλλασσόμενη απασχόληση και άλλες μορφές ευελιξίας του χρόνου εργασίας. Παράλληλα, το κριτήριο της σταθερότητας απασχόλησης δεν αρκεί για τον προσδιορισμό του κεντρικού πυρήνα εργαζομένων, καθώς οι τελευταίοι μπορεί να μην εντάσσονται καθόλου σε τακτικές πολυειδίκευσης και αναβάθμισης. Αναφορικά με την ευέλικτη εξειδίκευση, που υποστηρίζει τη δυνατότητα υλοποίησης «βιομηχανικών τομών» υπέρ των ευέλικτα δικτυωμένων μικρομεσαίων επιχειρήσεων και σε βάρος των μεγάλων βιομηχανιών, φαίνεται να αγνοεί ή να παραγνωρίζει μια σημαντική πλευρά της ιστορικής και οικονομικής πραγματικότητας. Η μετάβαση από ένα παλιό σε ένα νέο στάδιο και οι αλλαγές στην εργασιακή διαδικασία μάλλον δεν αποτελούν ένα τυχαίο φαινόμενο, καθώς ο μηχανισμός μεγιστοποίησης της αποδοτικότητας θέτει σταδιακά στο περιθώριο τις αναποτελεσματικές μεθόδους παραγωγής. Σε αυτήν την «αλυσίδα» εξέλιξης, ο πιο «ανεπτυγμένος» τρόπος παραγωγής δεν ταυτίζεται απαραίτητα με τη μαζική παραγωγή ή τον φορντισμό και την αποειδίκευση, αλλά μπορεί να εμφανίσει μια ποικιλία μορφών εργασιακής διαδικασίας, όπως επιβεβαιώνει η περίπτωση της Θεσσαλονίκης αλλά και ιστορικογεωγραφικές αναλύσεις, τουλάχιστον για τη Ν. Ευρώπη (Leontidou, 1990 Mπράχος, 1993). Παράλληλα, όπως προέκυψε από την έρευνα μας, η δυνατότητα επένδυσης σε νέες ευέλικτες τεχνολογίες και ο γενικότερος εκσυγχρονισμός αποτελούν δύσκολα προσεγγίσιμες επιλογές για την πλειοψηφία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Οι επενδύσεις σε ευέλικτα και σύγχρονα συστήματα αφορούν κυρίως μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν τη δυνατότητα άντλησης ιδίων κεφαλαίων αλλά και καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις. Η πραγματικότητα αυτή σε βάρος των μικρών μονάδων επιδεινώνεται από το γεγονός πως οι βιομηχανικές πολιτικές της τελευταίας δεκαπενταετίας έχουν αποκλειστικά οριζόντιο χαρακτήρα, απορρίπτοντας τις κάθετες παρεμβάσεις σε επίπεδο κλάδου ή περιοχής (Πελαγίδης, 1997). Η επιτυχής εφαρμογή των θεωρητικών αρχών της ευέλικτης εξειδίκευσης στηρίζεται στην τοπική ιστορική ιδιαιτερότητα των περιοχών της Τρίτης Ιταλίας. Μια σειρά παράμετροι, όπως οι τοπικοί πολιτικοί συσχετισμοί και ο πολιτικός παρεμβατισμός, τα δίκτυα μικρομεσαίων επιχειρήσεων, η βιομηχανική κουλτούρα του τοπικού πληθυσμού και η ευρύτερη κοινωνιολογική δομή είναι δύσκολα «αντιγράψιμες» σε διαφορετικά πλαίσια και δεν εγγυώνται την επιτυχή έκβαση της όποιας προσπάθειας. Πολλές από τις ιδιομορφίες αυτές συναντώνται και στο τοπικό παραγωγικό σύστημα που εξετάσαμε. Η εκτεταμένη ανοχή των ελεγκτικών μηχανισμών απέναντι στις παραβάσεις της φορολογικής και εργασιακής νομοθεσίας, τα δίκτυα υπεργολαβιών, η διασπορά των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στον αστικό και περιαστικό ιστό, αποτελούν κοινές διαστάσεις. Παράλληλα όμως υπάρχουν και μια σειρά από μεγάλες διαφορές: στην περίπτωση της Θεσσαλονίκης τα δίκτυα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν προχωρούν σε καινοτόμες μορφές συνεργασίας, δεν ιδρύουν κοινούς φορείς προμήθειας πρώτων υλών και προώθησης πωλήσεων. Η όποια δικτύωση καθορίζεται, σε μεγάλο βαθμό, από λίγες μεγάλες επιχειρήσεις, που αναθέτουν με προνομιακούς όρους τμήματα της

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ

ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΟΥ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ ΠΡΟΙΌΝΤΩΝ ΞΥΛΟΥ ΚΑΙ ΕΠΙΠΛΟΥ Έρευνα μάρκετινγκ Τιμολόγηση Ανάπτυξη νέων προϊόντων ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Τμηματοποίηση της αγοράς Κανάλια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Νέες μορφές απασχόλησης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Νέες μορφές απασχόλησης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Ποιες είναι οι νέες μορφές απασχόλησης; Σύμβαση ορισμένου χρόνου Μερική απασχόληση Προσωρινή απασχόληση Σύμβαση έργου Υπεργολαβία Εκ

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα ΣΥΝΕΔΡΙΟ Οι πρόσφατες εξελίξεις στους κλάδους μόδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και την Ελλάδα Οι βασικές προτεραιότητες της περιόδου 2014-2020 Θεσσαλονίκη, 18 Φεβρουαρίου 2014 Θεόφιλος Ασλανίδης Γενικός Διευθυντής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΛΗΡΟΤΗΤΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα διπλωµατική εργασία µε τίτλο «Η πόλη της Καστοριάς ως τουριστικός προορισµός», µελετάται η σχέση τουρισµού και πόλης, εξετάζοντας αν η αλλαγή που παρατηρείται σήµερα στη φυσιογνωµία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΠΥΛΑΙΑΣ-ΧΟΡΤΙΑΤΗ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί το προτεινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις

Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις Εξωστρέφεια & Επιχειρήσεις ΕΠΑνΕΚ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: Ανταγωνιστικότητα, Επιχειρηματικότητα, Καινοτομία Το ΕΠΑνΕΚ καλύπτει γεωγραφικά το σύνολο της Χώρας με προϋπολογισμό 4,56 δις ευρώ δημόσιας δαπάνης,

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις

2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2 Η απασχόληση στο εμπόριο: Διάρθρωση και εξελίξεις 2.1. Εισαγωγικές παρατηρήσεις Στο Μέρος αυτό αποτυπώνονται οι εξελίξεις στη διάρθρωση και στα βασικά χαρακτηριστικά της απασχόλησης στο εμπόριο σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά. Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία τηςμελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ

Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Ι. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ; Η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί για την πραγματοποίηση των αντικειμενικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics)

ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 ΤΟΣ Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) Τομεακό Σχέδιο Αθήνα, 03.04.2014 Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μια σύνθεση των απόψεων που μέχρι τώρα διατυπώθηκαν από Υπηρεσίες, Κοινωνικούς Εταίρους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1

ΕΠΑνΕΚ, Ημερίδα 03/04/2014 1 1 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΕ ΕΣΠΑ Κατάρτιση ΕΠΑνΕΚ 2014-2020 / Οργανωτική δομή ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ Κοινωνικοί Εταίροι Εμπειρογνώμονες 2 Δημιουργικές Βιομηχανίες Κλωστοϋφαντουργία - έτοιμο ένδυμα Υποδήματα-

Διαβάστε περισσότερα

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω:

Ο στόχος αυτός είναι σε άμεση συνάρτηση με τη στρατηγική της Λισαβόνας, και συγκεκριμένα την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής μέσω: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Δελτίο Τύπου Ομιλία Γενικού Γραμματέα Διαχείρισης Κοινοτικών & Άλλων Πόρων Του Υπουργείου Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας Κυρίου Κωνσταντίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΕΠΙ ΧΕΙΡ Η ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ 2011-2012 ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ (ΜΚΕ) ΜΑΤΙ ΚΟ ΤΗ ΤΑ Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράµµατος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση»

Διαβάστε περισσότερα

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής

Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής Του κ. Κωνσταντίνου Γαγλία Γενικού Διευθυντή του BIC Αττικής ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΩΝ CLUSTERS Με σκοπό τον εντοπισμό των βασικών παραγόντων επιτυχίας

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας των ετών 2005 & 2006 Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Τμήμα: Βιολογίας 1 Μελέτη απορρόφησης του ΑΠΘ στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης

ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ O ΑΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΙ ΕΠΙΠΛΕΟΝ 12,2 ΔΙΣ ΕΤΗΣΙΩΣ ΑΝ ΕΝΙΣΧΥΘΕΙ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ, ΤΟ BRANDING ΚΑΙ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα και θεωρείται πλέον «μονόδρομος για την ανάπτυξη».

Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα και θεωρείται πλέον «μονόδρομος για την ανάπτυξη». Συνεργατικοί Σχηματισμοί και Επιχειρηματικότητα Καλές Πρακτικές για τους γουνοποιούς/ εκτροφείς Δρ. Ελπίδα Σαμαρά Ερευνήτρια Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας Η καινοτομία προτάσσεται ως κορυφαία προτεραιότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - MMWD Εργαλεία Πολιτικής για το στρατηγικό σχεδιασμό των περιφερειών και των πόλεων της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ΤΟ EΡΓΟ MMWD ΜΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γεράσιμος

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο.

Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Μελέτη: το χρηματοοικονομικό προφίλ της μεταποίησης στο Βορειοελλαδικό Τόξο. Αποτελέσματα από την επεξεργασία 226 ισολογισμών ισάριθμων βιομηχανιών με έδρα την Ήπειρο, τη Μακεδονία και τη Θράκη Βασικό

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ

ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ηµερίδα «Σπουδές στη Γεωγραφία και Προοπτικές Σταδιοδροµίας», Τµήµα Γεωγραφίας, Πανεπιστηµίου Αιγαίου, Αθήνα, 24 Φεβρουαρίου 2006. ΓΕΩΓΡΑΦΟΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Παναγιώτης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Επιμελητήριο Σερρών Πέμπτη 18.06.2015. Γιώργος Εμμανουηλίδης Τμήμα Μελετών και Έρευνας ΕΒΕΘ

Επιμελητήριο Σερρών Πέμπτη 18.06.2015. Γιώργος Εμμανουηλίδης Τμήμα Μελετών και Έρευνας ΕΒΕΘ Παρουσίαση της Δράσης Συμβουλευτικής υποστήριξης επιχειρήσεων του ΕΒΕΘ, έργο Smart Specialization, Πρόγραμμα «Ελλάδα - Βουλγαρία 2007-2013», στις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών

Διαβάστε περισσότερα

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α.

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. 2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Ο.Π.Α. 2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. Από το σύνολο των πτυχιούχων

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΑΤΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Απόστ. Παπαδούλης Πρόεδρος Εκτελεστικής Επιτροπής Συνδέσμου Βιομηχανιών Θεσσαλίας & Κεντρικής Ελλάδος 24 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2012 ΚΟΖΑΝΗ ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΥ ΚΥΡΙΑΡΧΟΥΝ ΣΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 2004 ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής:

ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ. Τα βασικά σηµεία του νέου αναπτυξιακού είναι τα εξής: ΝΕΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΣ Ο νέος αναπτυξιακός νόµος αποσκοπεί στη δηµιουργία ενός ισχυρού πλαισίου κινήτρων και διαδικασιών µε σκοπό την ενίσχυση των επενδύσεων (εγχώριων και ξένων άµεσων), τη διεύρυνση των επιλέξιµων

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας

Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Εισαγωγικές Έννοιες Επιχειρηματικότητας Μάθημα 2 1 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά στοιχεία της επιχείρησης ως οργανισμού Συστατικά μέρη και το περιβάλλον της επιχείρησης Διάφορες μορφές επιχειρήσεων που λειτουργούν

Διαβάστε περισσότερα

Οικονομικά της Τεχνολογίας

Οικονομικά της Τεχνολογίας Οικονομικά της Τεχνολογίας Μέγεθος Επιχείρησης, Καινοτομία και Μεγέθυνση Κώστας Τσεκούρας Περίγραμμα Η Schumpeterian Υπόθεση Το τεχνολογικό περιβάλλον Καινοτομικότητα και μέγεθος Καινοτομικότητα: SMEs

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΛΙΜΕΝΩΝ & ΛΙΜΕΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΗ ΛΙΜΕΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΕΙΡΑΙΑΣ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2005 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, ανταποκρινόμενο στην ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2010-2011 Η «μικρή» επιχειρηματικότητα σε περίοδο κρίσης Σταύρος Ιωαννίδης Στελίνα Χατζηχρήστου 26 Ιανουαρίου 2012 Παγκόσμιο Παρατηρητήριο Επιχειρηματικότητας GEM Παρατηρητήριο

Διαβάστε περισσότερα

Η συνολική δημόσια δαπάνη της δράσης ανέρχεται σε 30 εκ. και ο συνολικός προϋπολογισμός της εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 45 εκ..

Η συνολική δημόσια δαπάνη της δράσης ανέρχεται σε 30 εκ. και ο συνολικός προϋπολογισμός της εκτιμάται ότι θα ανέλθει σε 45 εκ.. Προδημοσίευση Δράσης Εθνικής Εμβέλειας «Πρόγραμμα Ανάπτυξης Βιομηχανικής Έρευνας & Τεχνολογίας (ΠΑΒΕΤ)» Σκοπός της δράσης είναι η υποστήριξη ερευνητικών έργων, που εκτελούνται από δυναμικές εγχώριες επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΙΚΤΥΟ ΟΙΝΟΠΟΙΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Το ίκτυο Οινοποιών Νοµού Ηρακλείου ιδρύθηκε ως αστική µη κερδοσκοπική εταιρεία τον Νοέµβριο του 2006 και αποτελεί την κύρια συλλογική, συγκροτηµένη και συντονισµένη έκφραση

Διαβάστε περισσότερα

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO

The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO The energy market in Europe-«The role of the Greek DSO- HEDNO» Nikolaos Chatziargyriou, President and CEO of HEDNO 19thRoundtable with the Government of Greece-The Economist Kυρίες και Κύριοι Πριν ξεκινήσω

Διαβάστε περισσότερα

Επενδυτικές ευκαιρίες

Επενδυτικές ευκαιρίες Επενδυτικές ευκαιρίες Αναπτυξιακός Νόμος 3908/2011 1 Περιεχόμενα 1. Επενδυτικές Δραστηριότητες & Κίνητρα 2. Ποσοστά & Ζώνες ενίσχυσης 3. Βασικοί όροι και προϋποθέσεις 4. Κριτήρια Αξιολόγησης Σημείωση:

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση»

«Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Συνέδριο «Κοινωνία σε κρίση, αυτοδιοίκηση σε δράση» Έκθεση ΠΟΛΙΣ, Θεσσαλονίκη 21-22 / 11/ 2013 «Κοινωνικές Δράσεις στη Νέα Προγραμματική Περίοδο» Αγγελική Ωραιοπούλου Προϊσταμένη ΕΔΑ Περιφέρειας Κεντρικής

Διαβάστε περισσότερα

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010

Management. Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 24/2/2010 Management Νικόλαος Μυλωνίδης Μάθημα 3 1 Εισαγωγή Έννοια και Περιεχόμενο του Μάνατζμεντ Ποια είναι τα διοικητικά στελέχη και ποιος ο ρόλος τους στα διάφορα επίπεδα της ιεραρχίας Βάσικες δραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΗ Α. Σ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΑΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ, ΑΠΘ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕ ΤΗ ΛΗΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020

ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟ 2014 2020 ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΤΟΥ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΚΑΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΥΣ 1 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ 1.1 Αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020

ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 ΣΤΟΧΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΣΠΑ 2014-2020 - Με την παρούσα εγκύκλιο γίνεται αποτύπωση της προόδου των διαπραγµατεύσεων για τη διαµόρφωση του Κανονιστικού πλαισίου της νέας περιόδου, καθώς και των σηµαντικών

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5.

Αριθμός Εργαζόμενων ΕΛΛΑΔΑ & Δ. ΕΥΡΩΠΗ 3 7 1.162 Η.Π.Α. 2 4 1.715 ΝΟΤΙΟΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ 5 6 1.629 ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ 3 8 1.031 ΣΥΝΟΛΟ 13 24 5. ΤΙΤΑΝ Α.Ε. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΤΑΙΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΜΙΛΟ Η ΤΙΤΑΝ Α.Ε. είναι ένας Όμιλος εταιριών με μακρόχρονη πορεία στη βιομηχανία τσιμέντου. Ιδρύθηκε το 1902 και η έδρα του βρίσκεται στα Άνω Πατήσια. Ο Όμιλος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ Ενότητα 6η: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Κοζάνη) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15

Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ Περιεχόμενα ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΕΩΝ 14 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 15 ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΙΕΘΝΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 25 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 01: «ΜΈΣΟ-ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΗ ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΏΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΎ ΠΟΥ ΥΦΊΣΤΑΤΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΑΠΡΌΒΛΕΠΤΩΝ ΤΟΠΙΚΏΝ Ή ΤΟΜΕΑΚΏΝ ΚΡΊΣΕΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΈΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012

Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Αν. Καθ. Μαρία Καραμεσίνη ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Ημερίδα ΕΙΕΑΔ,«Η αγορά εργασίας σε κρίση», Αθήνα, 9 Ιουλίου 2012 Ιστορική κρίση της αγοράς εργασίας ύψος της ανεργίας χωρίς ιστορικό προηγούμενο (22.6%) πολύ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ:

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΘΕΣΗ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ-ΘΡΑΚΗ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 3: «ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ» ΕΡΓΟ: Τοπική Σύμπραξη για την απασχόληση και την επιχειρηματικότητα νέων αγροτών

Διαβάστε περισσότερα

Η αγορά εργασίας στους κλάδους παρέµβασης, στην ευρύτερη περιοχή του Κεντρικού Τοµέα Αθηνών

Η αγορά εργασίας στους κλάδους παρέµβασης, στην ευρύτερη περιοχή του Κεντρικού Τοµέα Αθηνών ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΣΥΜΠΡΑΞΗ ΠΡΑΣΙΝΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΟΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ Η αγορά εργασίας στους κλάδους παρέµβασης, στην ευρύτερη περιοχή του Κεντρικού Τοµέα Αθηνών ρ. Μιλτιάδης Σταµπουλής, ρ. Οικονοµολόγος της Εργασίας Επιστηµονικός

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία. Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Made in Greece: τι σημαίνει το Ελληνικό προϊόν για τους καταναλωτές και την εθνική οικονομία Γεώργιος Μπάλτας Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Βραβεία Made in Greece Για προϊόντα και επιχειρήσεις που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D)

Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ Έρευνα και Ανάπτυξη (Research and Development, R&D) Οι Howenstine και Zeile (1992) ανακαλύπτουν μια χαλαρή συσχέτιση μεταξύ Έρευνας και Ανάπτυξης (R&D) και του συνόλου των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεχνολογικής κατεύθυνσης. Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ. Γ ΛΥΚΕΙΟΥ τεχνολογικής κατεύθυνσης. Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος Θέµατα και ερωτήσεις κλειστού τύπου Ερωτήσεις του τύπου Σωστό - Λάθος Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Ερωτήσεις αντιστοίχησης Ερωτήσεις συµπλήρωσης κενών Ερωτήσεις ανάπτυξης Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ & ΙΟΙΚΗΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

60.000. Συνολικός προϋπολογισμός προγράμματος: 120 εκ. 2015 (48 εκ. ) 2016 (72 εκ. )

60.000. Συνολικός προϋπολογισμός προγράμματος: 120 εκ. 2015 (48 εκ. ) 2016 (72 εκ. ) A/A Τίτλος 1 Νεοφυής Επιχειρηματικότητα υνητικοί δικαιούχοι είναι άνεργοι εγγεγραμμένοι στα μητρώα ανέργων του ΟΑΕ κατά την υποβολή της αίτησης ασκούν επαγγελματική δραστηριότητα και δεν είναι έχουν σχέση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συγκρότηση της ΟΓ Βασικά ερωτήματα που θέτει η ΟΓ Οι τομείς της οικονομικής δραστηριότητας και οι γεωγραφικές τους διαστάσεις Η παραδοσιακή κυριαρχία της Βιομηχανικής Γεωγραφίας και οι σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία

Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Πρωτοβουλία για την Καινοτομία Ολοκληρωµένα Προγράµµατα, Πρωτοβουλίες και Δικτυώσεις για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και ικανοτήτων Καινοτομίας Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του Επιχειρησιακού Προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Πρόταση Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας Θράκης για τη διαμόρφωση των κατευθύνσεων Αναπτυξιακής Στρατηγικής Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 2020 Γεν. Διευθυντής Αναπτυξιακού Κώστας Καλούδης Αναπτυξιακού

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2.

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 2. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 2 Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΑ 2014-2020. Πρόγραμμα «Νεοφυής Επιχειρηματικότητα»

ΕΣΠΑ 2014-2020. Πρόγραμμα «Νεοφυής Επιχειρηματικότητα» ΕΣΠΑ 2014-2020 Πρόγραμμα «Νεοφυής Επιχειρηματικότητα» ΕΠΑνΕΚ Κεντρικός στρατηγικός στόχος του ΕΠΑνΕΚ είναι η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και της εξωστρέφειας των επιχειρήσεων, η μετάβαση στην ποιοτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ Θ Ε Μ Α Τ Ο Λ Ο Γ Ι Ο 2 0 1 5 2 0 1 6 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2014 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Με σκοπό την επίτευξη των στρατηγικών

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Απασχολησιμότητα Ανεργία & Ψηφιακές δεξιότητες Προτάσεις για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας

Απασχολησιμότητα Ανεργία & Ψηφιακές δεξιότητες Προτάσεις για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας Απασχολησιμότητα Ανεργία & Ψηφιακές δεξιότητες Προτάσεις για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας Α. Βύρων Νικολαΐδης Πρόεδρος Συμβουλίου Ευρωπαϊκών Ενώσεων Πληροφορικής(CEPIS) To Όραμα Δημιουργώντας 500.000

Διαβάστε περισσότερα

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης

Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Καταγραφή αναγκών στελεχών της δημόσιας διοίκησης Ειρήνη Ρήγου Εισαγωγή Για να επιτευχθεί μια Διοικητική Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα, δεν αρκεί μόνο το να σχεδιάζονται πολιτικές σε εθνική κλίμακα παρακολουθώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ

ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ ΝΑΥΠΛΙΟ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΜΕΛΕΤΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ ΑΝΑΠΛΑΣΗΣ ΗΠΑΛΙΑΠΟΛΗ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑ 1 Η ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ 2 Τα εργαλεία ανάγνωσης της ταυτότητας της πόλης. Τα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων

Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Ανταγωνιστικότητα, Δίκτυα Διανομής και Εμπορία Βιολογικής Αιγοπροβατοτροφίας Δρ. Ηλίας Βλάχος Λέκτορας Διοίκηση Επιχειρήσεων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Αγρίνιο, 17-18 Ιανουαρίου 2004 1 Ερευνητικές Ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ Εκτός από το γεγονός ότι όπως και αποδείχθηκε από την προηγούµενη οικονοµική ανάλυση η λειτουργία του ΒΙΟΠΑ Πτολεµαΐδας, αναµένεται να είναι οικονοµικά

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ

Πτυχιακή Εργασία. Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Πτυχιακή Εργασία Η στάση των Ελλήνων καταναλωτών έναντι των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και των σούπερ μάρκετ Σπουδαστής: Καραλάγας Γεώργιος Εισηγητής: Ντάνος Αναστάσιος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Τ.Ε.Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007. Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan)

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007. Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΙΑΣΥΝΔΕΣΗΣ ΣΠΟΥΔΩΝ & ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ Α.Π.Θ. Επιχείρησέ το! Πέμπτη 13 Δεκεμβρίου 2007 Ανάπτυξη Επιχειρηματικού Σχεδίου (Business Plan) Ομιλητής: Γιάννης Nάνος Διευθύνων Σύμβουλος Κεντρικής Αγοράς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Παρέµβαση σε Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης µε θέµα: ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΡΕΥΝΑ: ΝΕΑ ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΣΧΕΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κώστας Τσεκούρας, Καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών, Πρόεδρος Επιστηµονικού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ

ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ ΗΡΑΚΛΕΙΟ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2015 ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΓΚΥΡΙΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΩΝ CAPITAL CONTROLS ΣΤΙΣ ΜΜΕ Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr Εισαγωγή Έρευνα Stedima: Ισότητα και Ισορροπία στην εργασιακή και προσωπική ζωή των ανωτάτων στελεχών Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Ροζίνα Κωστιάνη, Ρέα Μάνεση, STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Έννοιες. Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση. Womens Business Gerasimos Tzamarelos, PhD 27 November 2014 Έννοιες Επιχειρηματικότητα είναι η διαδικασία μέσω της οποίας ένας ή περισσότεροι του ενός ανθρώπου, δημιουργούν και αναπτύσσουν μία επιχείρηση.

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συμπεράσματα από την ανάλυση για την Ευρωπαϊκή Ένωση Ενεργειακή πολιτική για την Ελλάδα: σύγκλιση ή απόκλιση από την Ευρωπαϊκή προοπτική; Π. Κάπρου, Καθηγητή ΕΜΠ Εισαγωγή Πρόσφατα δημοσιεύτηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Γενική Διεύθυνση Ενέργειας, η έκδοση

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΙΣΟΤΗΤΑΣ ΦΥΛΩΝ Β. Η ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΝΗ ΝΙΝΑ-ΠΑΖΑΡΖΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΑΘΗΝΑ 2004 1 2 Απασχόληση και ανεργία των γυναικών: το χάσμα

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Παιδαγωγική Σχολή Τμήμα: Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση Χριστάκη, καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α.

2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α. 2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ Ο.Π.Α. 2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Ο.Π.Α. Το κύριο θέμα της έρευνας αφορούσε την τρέχουσα επαγγελματική κατάσταση των

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ

Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Στοιχεία Επιχειρηματικότητας ΙΙ Νικόλαος Μυλωνίδης Απρίλιος 2007 1 Η έννοια του Επιχειρηματία Αναλαμβάνει δράση Συνδυάζει καινοτομικά και δημιουργικά τους συντελεστές της παραγωγής Παράγει προϊόντα και

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ;

Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Τι είναι ένας Δορυφόρος Λογαριασμός Τουρισμού (Δ.Λ.Τ.) ; Ένας δορυφόρος λογαριασμός (Δ.Λ.) είναι ένα εργαλείο για την οργάνωση όλης της ποσοτικής πληροφόρησης που σχετίζεται και απορρέει από ένα συγκεκριμένο

Διαβάστε περισσότερα

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας

Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Φλώρινα, Δεκέμβριος 2012 Η εξωτερική μετανάστευση από και προς τη Δυτική Μακεδονία στην περίοδο 1990-2009 και οι επιπτώσεις στην αγορά εργασίας Χρήστος Νίκας Εισαγωγή Η εισροή μεταναστών στην Ελλάδα και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα. Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής

ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα. Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής ΜΟΔ ένα πείραμα που έγινε πραγματικότητα Δέξιππος Αγουρίδης Γενικός Διευθυντής 1 ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΟΔ Η Μονάδα Οργάνωσης της Διαχείρισης δημιουργήθηκε το 1996 με στόχο την ενίσχυση της Δημόσιας Διοίκησης στη

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση»

«Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» Η Αναπτυξιακή Σύμπραξη «Κοινωνική Σύμπραξη στο Ν. Κυκλάδων» σας καλωσορίζει στην Ημερίδα: «Κοινωνική Οικονομία Μια Εναλλακτική Πρόταση» 23 Οκτωβρίου 2015 Πνευματικό Κέντρο Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η ΧΩΡΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ Ι. ΤΑ ΚΡΙΣΙΜΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Οι κοινωνικές και οικονομικές μεταβολές επηρεάζουν τον χώρο. Ο Χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα