ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ή ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ή ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ;"

Transcript

1 Στάμος Παπαστάμου ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Ή ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΦΑΝΤΑΣΙΑ; Με αφορμή τη δημοσίευση στην Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών (τχ. 61, 1986, σ ) του άρθρου των Λέτσιου και Αστρινάκη «Κριτική σε μια κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση της συμπεριφοράς των ενεργών μειονοτήτων (S. Moscovici, G. Mugny και S. Papastamou). H τραγωδία μιας επιστημονικής αυταπάτης», θά θελα να διευκρινίσω ορισμένα σημεία που φαίνεται ότι στα μάτια των συγγραφέων είναι κάπως συγκεχυμένα και μπορεί να δημιούργησαν εσφαλμένες εντυπώσεις στους αναγνώστες. Σκοπός μου δεν είναι να συνεχίσω εδώ μια πολεμική η οποία μου φαίνεται στείρα, ανώφελη και, ως προς ένα μεγάλο βαθμό, αδικαιολόγητη και μονόπλευρη. Αυτό που θά θελα να κάνω, είναι να επανορθώσω ορισμένες ελπίζω ακούσιες ανακρίβειες και διαστρεβλώσεις που παρατήρησα στο άρθρο των Λέτσιου και Αστρινάκη και οι οποίες, αν περάσουν απαρατήρητες, κινδυνεύουν να δημιουργήσουν στους «αμύητους» μια φαλκιδευμένη εικόνα του τι είναι και τι θά πρεπε να είναι η Κοινωνική Ψυχολογία. Και λέω «αμύητους», επειδή πιστεύω ότι όσοι έχουν έστω και στοιχειώδεις γνώσεις της επιστημονικής αυτής προσέγγισης θά χουν αντιληφθεί ότι η ενόραση της Κοινωνικής Ψυχολογίας που προτείνουν οι συγγραφείς αποτελεί κύημα καλπάζουσας επιστημονικής φαντασίας και κοινότοπου ιδεολογικού βερμπαλισμού. Στη χώρα μας, όμως, η Κοινωνική Ψυχολογία είναι ελάχιστα γνωστή. Οι δημοσιεύσεις πρωτότυπων εργασιών σ αυτόν τον τομέα είναι ελάχιστες (τουλάχιστον στην ελληνική βιβλιογραφία) και καθετί που έντυπα άπτεται της κοινωνικής ψυχολογίας προσλαμβάνει αναγκαστικά μεγαλύτερη βαρύτητα απ αυτήν που θα είχε σε μη ελλαδικό χώρο. Είναι λοιπόν σκόπιμο, ή μάλλον αναγκαίο, η όποια πληροφόρηση γύρω απ την κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση να μην περιέχει ανεξακρίβωτα στοιχεία ή εσφαλμένες αναλύσεις 198

2 που οδηγούν, μοιραία, σε λάθος συμπεράσματα και ψευδείς εντυπώσεις. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν απ την αρχή αναλύοντας τις σεβαστές, και υποθέτω καλοπροαίρετες, προθέσεις των συγγραφέων. Υπέρμαχοι της «επιστημονικής αλήθειας», ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης θέλουν να απαλλαγούν από τον «υποκειμενισμό του ψευδοεπιστήμονα ασυνείδητα φορέα ιδεολογικών σκοπιμοτήτων» (σ. 204). Καθ όλα σεβαστή, αυτή η πρόθεση δεν μπορεί παρά να μας βρει φυσικά απόλυτα σύμφωνους. Αυτό δεν επιδιώκουμε άλλωστε όλοι μας (ή τουλάχιστον διακηρύττουμε ότι κάνουμε); Σύμφωνους μας βρίσκει και η αντίληψή τους ότι για μια προσέγγιση απαλλαγμένη από έναν τέτοιο υποκειμενισμό είναι απαραίτητη «η εμπέδωση της μελέτης του ιδεολογικού παράγοντα» (σ. 204). Σεβόμαστε, τέλος, την άποψή τους, σύμφωνα με την οποία «μια κριτική θεώρηση της πειραματικής κοινωνιοψυχολογικής προσέγγισης της θεωρίας των ενεργών μειονοτήτων» είναι ικανή να δείξει «ορισμένα γενικότερα προβλήματα οργάνωσης και συστηματοποίησης του κοινωνιοψυχολογικού πεδίου, ενός πεδίου όπου η επικράτηση της θετικιστικής αντίληψης έχει αποτέλεσμα την αδυναμία σχηματισμού καθολικής θεωρίας» (σ. 201). Θα θεωρούσαμε μάλιστα ιδιαίτερα κολακευτική την επιλογή του βιβλίου μας Μειονότητες και Εξουσία (1983) για ν αποδείξουν οι συγγραφείς την ορθότητα της άποψής τους, αν η χρήση ορισμένων άσκοπα προσβλητικών και ατυχών εκφράσεων για την πρωτοτυπία του έργου μας («κατ απομίμηση», σ. 206, «κατ αντιγραφή», σ. 209, κ.λπ.) καθώς και η χρήση υπερβολικών χαρακτηρισμών όπως «τραγωδία», «απάτη» ή «αυταπάτη», δεν καθιστούσαν ιδιαίτερα δύσκολη μια παρόμοια «ναρκισσική» εκτίμηση των προθέσεών τους. Η συναίνεσή μας λοιπόν με τους συγγραφείς περιορίζεται στις προθέσεις που δηλώνουν ότι έχουν. Από κει και πέρα, όμως, αρχίζουμε να διαφωνούμε ριζικά μαζί τους. Διαφωνούμε με την ανάλυση που κάνουν, με την ερμηνεία που προτείνουν, καθώς και με τα κριτήρια που χρησιμοποιούν. Η ελλιπής τεκμηρίωση των απόψεών τους καθιστά άλλωστε ακόμη πιο προβληματική την παρακολούθηση της συλλογιστικής τους πορείας. Τέλος, η παρανόηση των πειραματικών ευρημάτων και των μεθοδολογικών διαδικασιών στα οποία αναφέρονται, δημιουργεί την ανάγκη ανασκευής των φαλκιδευμένων συμπερασμάτων και διαπιστώσεων όπου καταλήγουν. Η αντιπαράθεση των επιχειρημάτων μας έχει για αφετηρία τη γενική αντίληψη των Λέτσιου και Αστρινάκη σχετικά με το τι είναι και τι θά πρεπε να είναι η Κοινωνική Ψυχολογία. Σε γενικές γραμμές, οι συγγραφείς εμφανίζονται σαν αυστηροί κριτές της κυρίαρχης στην Κοινωνική Ψυχολογία θετικιστικής τάσης. Είναι αλήθεια ότι η συχνά άκριτη, μαζική και υπερβολικά ποσοτική, και μόνο, προσέγγιση των φαινομένων που κινούν το ενδιαφέρον των κοινωνικών ψυχολόγων (όπως άλλωστε και των λοιπών κοινωνικών επι 199

3 στημόνων), οδηγεί πολλές φορές στην κοινωνική και ιδεολογική τους εξασθένηση και στη θεωρητική τους αποστείρωση. Σε παλαιότερο άρθρο μας (Παπαστάμου, 1980) είχαμε ήδη επιστήσει την προσοχή στους κινδύνους που εγκυμονεί μια τέτοια αντίληψη. Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι οφείλουν λοιπόν να συνειδητοποιήσουν τις παγίδες της επίφασης επιστημονικότητας που προσδίδει συχνά στις έρευνές τους μια στυγνή και περιορισμένης θεωρητικής εμβέλειας εργαστηριακή πειραματική μεθοδολογία. Απ το σημείο όμως αυτό μέχρι την οριστική και ασυνθηκολόγητη καταδίκη της πειραματικής μεθόδου, όπως κάνουν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης, υπάρχει τεράστια απόσταση που αδυνατούμε να καλύψουμε. Γράφουν, δηλαδή, ότι «η μέθοδος του πειράματος αποκλείει παράγοντες (ιστορικούς, ιδεολογικούς, εξουσίας κ.λπ.) με οργανικά καθοριστικό ρόλο στο κοινωνιοψυχολογικό φαινόμενο» (σ. 202), και μιλάνε για «αδιέξοδα στο κοινωνιοψυχολογικό πεδίο που δημιουργεί η επικράτηση της πειραματικής μεθόδου», απορρίπτοντάς την τελεσίδικα. Το θέμα όμως είναι ότι αν θέλουμε να προωθήσουμε την επιστήμη μας ώστε να πλησιάσει τη λεγάμενη «επιστημονική αλήθεια», καλό θα ήταν να αποφεύγαμε παρόμοιες δογματικές ρήσεις που στην ουσία δεν έχουν άλλη ιδιότητα απ το να προσδίδουν άσκοπα πολεμικό και επιζήμια μονοδιάστατο χαρακτήρα στην προτεινόμενη εναλλακτική λύση. Είναι βέβαια αλήθεια ότι εξαιτίας της ιδιαιτερότητάς της, η πειραματική μέθοδος αδυνατεί να συμπεριλάβει στην προσέγγισή της το σύνολο των κοινωνικών, ιδεολογικών, ιστορικών και ψυχολογικών παραγόντων που παρεμβαίνουν πιθανά στην παραγωγή (ή αναπαραγωγή) του υπό μελέτη φαινομένου. Κανένας άλλωστε κοινωνιοψυχολόγος, όσο ένθερμος υποστηρικτής κι αν είναι της πειραματικής μεθόδου, δεν μπορεί να ισχυριστεί το αντίθετο. Ο πειραματισμός στην Κοινωνική Ψυχολογία έχει, λοιπόν, αναμφίβολα, κάποια όρια που δεν μπόρεσε ακόμα να υπερβεί και που, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα υπερβεί ποτέ. Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να κάνουμε όμως δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη παρατήρηση είναι ότι οι περιορισμοί αυτοί, που το δίχως άλλο αποτελούν τη σημαντικότερη τροχοπέδη της πειραματικής μεθόδου, αποτελούν ταυτόχρονα και το βασικότερο προτέρημά της: τη βοηθάνε ν αποφεύγει, ως προς ένα μεγάλο βαθμό, τον άκριτο, «φωτισμένο» ή ιδεολογικά φορτισμένο υποκειμενισμό του ερευνητή. Με το να απομονώνει διαδοχικά διάφορες, περιορισμένου αριθμού αλλά καθοριστικού ρόλου, μεταβλητές, ο ερευνητής είναι σε θέση να αποκτήσει σταδιακά μια πιστή εικόνα των συνθηκών αναπαραγωγής του υπό μελέτη κοινωνιοψυχολογικού φαινομένου και των λειτουργικών του μηχανισμών. Η δεύτερη παρατήρηση είναι πως αν και όπως σωστά επισημαίνουν στο άρθρο τους οι συγγραφείς η πειραματική μέθοδος είναι (φαινομενικά 200

4 τουλάχιστον) μάλλον ασυμβίβαστη με την εκπόνηση καθολικής θεωρίας, υπάρχουν ορισμένες ασφαλιστικές δικλείδες έτσι ώστε αυτή η μέθοδος να μη συνεπάγεται απαραίτητα μια μερική αντίληψη των κοινωνιοψυχολογικών φαινομένων. Παρουσιάζει αντίθετα το πλεονέκτημα να μην απορρέει από τις ατεκμηρίωτες και αμφίβολης σπουδαιότητας εμπνεύσεις του ερευνητή, και να βασίζεται σε συγκεκριμένα πειραματικά ευρήματα. Οι ασφαλιστικές αυτές δικλείδες είναι, συγκεκριμένα, τα διάφορα επίπεδα ανάλυσης και οι αντίστοιχοι μηχανισμοί τους, έτσι όπως ορίστηκαν απ τον Doise (1982), και στα οποία επεισοδιακά αναφέρονται ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι σε κάθε κοινωνιοψυχολογικό φαινόμενο εμπεριέχονται ενδο-ατομικοί, δια-προσωπικοί, δια-ομαδικοί και ιδεολογικοί μηχανισμοί που σε διαφορετικό βαθμό ο καθένας τους, αλλά και όλοι μαζί, παρεμβαίνουν στη λειτουργία και παραγωγή του. Η άποψη του Doise, όπως και η δική μας1 και ολοένα περισσότερων κοινωνιοψυχολόγων, στη Δυτική Ευρώπη ειδικότερα, είναι ότι η ιδιαιτερότητα και ο ρόλος της Κοινωνικής Ψυχολογίας καθώς και η επιταγή μιας ορθής και πληρέστερης κατανόησης των κοινωνιοψυχολογικών φαινομένων, έγκειται στην πειραματική μελέτη του τρόπου με τον οποίο αυτοί οι μηχανισμοί υπεισέρχονται στο ίδιο και το αυτό φαινόμενο. Κοινός τους τόπος, η λειτουργία (και η κατανόηση...) των φαινομένων που κινούν το ενδιαφέρον των κοινωνικών ψυχολόγων, περνάει αναγκαστικά απ τη συστηματική μελέτη της διάρθρωσης των μηχανισμών αυτών. Το γεγονός ότι αυτός ο στόχος είναι δύσκολο να επιτευχθεί, καθώς κι ότι στο παρελθόν, για πολλούς και ποικίλους λόγους, αγνοήθηκε πολλές φορές, δεν σημαίνει ότι είναι ανέφικτος αλλά ούτε και ακατάλληλος για την προώθηση και εξέλιξη της κοινωνιοψυχολογικής προσέγγισης. Φαίνεται ότι ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης δεν το κατάλαβαν. Η βασική κριτική την οποία ασκούν στην αντίληψη των επιπέδων ανάλυσης σαν σχήμα κοινωνιοψυχολογικής ολοκλήρωσης είναι πως οι μέχρι τώρα παρόμοιες απόπειρες «ενώ μιλάνε για ύπαρξη κοινωνικών-ιστορικών-δομικών καθοριστικών παραγόντων στο κοινωνιοψυχολογικό φαινόμενο (τρίτο και τέταρτο επίπεδο), στην ουσία απορρίπτουν αυτές τις κοινωνιολογίζουσες προσεγγίσεις και τις αναφέρουν μόνο με εκλεκτισμό, στο βαθμό που δεν θίγεται δηλαδή η μεθοδολογική τους επιλογή (πρώτο και δεύτερο επίπεδο), δημιουργώντας μ αυτόν τον τρόπο επιστημονικές αυταπάτες και συγχύσεις γύρω απ το τι γίνονται αποδεκτά και τι απορρίπτονται στον κοινωνιοψυχολογικό λόγο, πράγμα φυσικά που έχει αποτέλεσμα να μεγαλοινει και η ρευστότητα του καθορισμού του αντικειμένου» (σ. 203). 1. Όχι όμως...«κατ απομίμηση» αλλά επειδή η ερευνητική εμπειρία μας έπεισε για τον εύλογο και επιτακτικό της χαρακτήρα. 201

5 Αυτό το δριμύ και ατεκμηρίωτο κατηγορώ του «κοινωνιοψυχολογικού παρελθόντος» (γιατί οι συγγραφείς δεν αναφέρουν καν τις πηγές που τους οδήγησαν σ αυτήν τη διάγνωση) υποδηλώνει με σαφήνεια την απλοϊκή τους προτίμηση για τον τρόπο παρέμβασης των κοινωνικοϊδεολογικών, μόνο, παραγόντων, στα κοινωνιοψυχολογικά φαινόμενα. Φτάνουμε έτσι στο οξύμωρο σχήμα της αντίληψης που έχουν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης για την Κοινωνική Ψυχολογία. Γιατί πηγαίνουν πολύ μακρύτερα στην «κριτική» τους ανάλυση. Θεωρούν, λοιπόν, ότι «η Κοινωνική Ψυχολογία αποτελεί μια κοινωνική παραγωγή που μεταβάλλεται σε κοινωνική κατάσταση της δοσμένης εποχής και επομένως μπορούμε να πούμε ότι παρουσιάζει ισοδυναμία μ αυτό που ο Κ. Marx και ο Κ. Manheim ονομάζουν ιδεολογία» (σ ). Η διαπίστωση βέβαια αυτή είναι εν μέρα ορθή. Το ίδιο ισχύει όμως και με τις άλλες κοινωνικές επιστήμες... Αλλά αυτό που μας εκπλήσσει είναι η συνέχεια του σκεπτικού τους. Έ χοντας για αφετηρία τις ιδεολογικές καταβολές της Κοινωνικής Ψυχολογίας, γίνονται υπέρμαχοι μιας «χειραφετημένης» της εκδοχής και για ανεξιχνίαστους λόγους καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι μόνο η επιρροή της φιλοσοφίας μπορεί να εξασφαλίσει στην επιστήμη μας πρόσβαση στην «επιστημονική αλήθεια»... Διαπιστώνουν, μ άλλα λόγια, ότι η κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση έχει την τάση να γίνεται φορέας αναπαραγωγής της ιδεολογίας, κυρίως, κατά τη γνώμη τους, όταν ασπάζεται την πειραματική μέθοδο. Και για να ξεφύγουν απ αυτήν την εξουσιακή εξάρτηση, οι συγγραφείς προτείνουν να αντικαταστήσουν το πείραμα με την αποδέσμευση (!) της φιλοσοφικής ενόρασης η οποία, βασιζόμενη στη διαίσθηση του «ερευνητή», αφήνει ελεύθερο το πεδίο στον «χαρισματικό» του υποκειμενισμό... Αυτή η ιδιόμορφη αντίληψη των συγγραφέων για την Κοινωνική Ψυχολογία διαφαίνεται με μεγαλύτερη σαφήνεια αν εξετάσουμε, σημείο προς σημείο, την «κριτική» ανάλυση που ασκούν στο συγκεκριμένο ερευνητικό οικοδόμημα της κοινωνικής επιρροής των ενεργών μειονοτήτων. Μας καταλογίζουν, γενικά, ότι σ αυτές τις έρευνες εκφράζουμε «θεωρητικές κοινοτοπίες σαν μεγάλες ανακαλύψεις» (σ. 202) χωρίς όμως, ούτε καν ενδεικτικά, να αναφέρουν ποιες είναι αυτές. Πέρα από κάθε δεοντολογικής υφής ενστάσεις για παρόμοιες αποφθεγματικές επικρίσεις, πιστεύουμε ότι αυτός τους ο «αφορισμός» οφείλεται, ως προς ένα μεγάλο βαθμό, στην αποσπασματική, επιφανειακή και ελλιπή τους πληροφόρηση πάνω στα πειραματικά ευρήματα που κατηγορηματικά απορρίπτουν, δίχως να εξετάσουν την ενδεχόμενη σημασία τους, τις συνθήκες αναπαραγωγής τους ή την ευρηματικότητα των κοινωνιοψυχολογικών μηχανισμών που κινητοποιούν και από τους οποίους εξαρτώνται. Θεωρούν, ακόμη, ότι η μελέτη της κοινωνικής επιρροής των ενεργών 202

6 μειονοτήτων, έτσι όπως την επιχειρούμε (Παπαστάμου και Μιούνυ, 1983) «δεν δίνει σαφή εικόνα της ψυχής των μειονοτήτων και των διαδικασιών που τις διέπουν» (σ. 208) για δύο βασικούς λόγους: επειδή, λένε, ασχολούμαστε μόνο με τις ήδη διαμορφωμένες μειονότητες χωρίς να εξετάζουμε τις συνθήκες ανάδυσής τους, πράγμα που, κατά τη γνώμη τους, αφαιρεί κάθε δυναμικό στοιχείο απ τα φαινόμενα που υποστηρίζουμε ότι μελετάμε. Ο άλλος λόγος είναι, πιστεύουν, επειδή στην εργασία μας «γίνεται λόγος για απλή αντιγνωμία και επικράτηση θεσμοποιημένων αντιλήψεων που δεν έχουν σχέση με φαινόμενα περιθωριοποίησης» (σ. 207). Ας μας επιτραπεί να εκπλαγούμε μπροστά σ αυτήν τη «θετικιστική» αντιμετώπιση εκ μέρους δύο οπαδών της «φιλοσοφικής» προσέγγισης και... αυθαιρεσίας στη μελέτη των κοινωνιοψυχολογικών φαινομένων. Κατ αρχήν, δεν είναι αλήθεια ότι αποκλείσαμε τα φαινόμενα «ανάδυσης» των μειονοτήτων απ τις έρευνές μας. Ενδεικτικά αναφέρουμε ένα απ τα πειράματά μας (Mugny και Papastamou, ) που ασχολήθηκε ειδικά μ αυτό το πρόβλημα, και μάλιστα χρησιμοποιώντας στο πειραματικό του υπόδειγμα το θέμα του «δικαιώματος ψήφου στα 18», σε μια εποχή που κάτι τέτοιο ήταν ακόμα αδιανόητο στον ελληνικό χώρο!2 Αλλά, ακόμα κι αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, δεν βλέπουμε σε τι θα περιόριζε την εμβέλεια της πειραματικής μας προσέγγισης. Αν, το δίχως άλλο, οι κοινωνιοψυχολογικοί μηχανισμοί που διέπουν τον τρόπο με τον οποίο «γεννιέται» μια μειονοτική ομάδα παρουσιάζουν σημαντικό ενδιαφέρον, οι διαδικασίες που υποτείνουν τη διάδοση των μειονοτικών αξιών και την άσκηση της επιρροής των μειονοτήτων έχουν ισοδύναμη σπουδαιότητα. Ούτε άλλωστε είναι αναγκαίο (και κατά κανέναν τρόπο υποχρεωτικό) να μελετήσουμε πρώτα τον τρόπο με τον οποίο συγκροτείται μια μειονότητα, για να ερευνήσουμε στη συνέχεια τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η κοινωνική της επιρροή... Όσο για το θέμα της περιθωριοποίησης των μειονοτήτων, ισχύει ακριβώς το ίδιο πράγμα. Απ τη μια οφείλουμε να διαψεύσουμε τους συγγραφείς, γιατί στο ίδιο το βιβλίο στο οποίο αναφέρονται παρουσιάζουμε πειράματα που αφορούν αυτό ακριβώς το φαινόμενο. Απ την άλλη, πάλι, θα θέλαμε να διευκρινίσουμε ότι αν η περιθωριοποίηση παρουσιάζει αναμφισβήτητο θεωρητικό ενδιαφέρον το οποίο δεν είναι άμοιρο ιδεολογικής φόρτισης, οι περιθωριοποιημένες μειονότητες και η μελέτη τους ελάχιστα προσφέρουν στην κατανόηση των μειονοτικών διαδικασιών: η επιλογή του αντικειμένου των ερευνών μας είναι σαφής και, φυσικά, αναφαίρετο μας δικαίωμα. Θελήσαμε να αναλύσουμε (και το κάνουμε ακόμα) όσο εξονυχιστικότερα μπορούμε τον τρόπο με τον οποίο μια «ιδεολογική» καινοτομία διαδίδεται και εξα 2. Χώρο στον οποίο διεξήχθη το πείραμα. 203

7 πλώνεται. Η διάδοση αυτή, και γενικότερα η κοινωνική αλλαγή, επιτυγχάνεται λοιπόν ως επί το πλείστον μέσω των ενεργών μειονοτήτων (γιατί οι περιθωριοποιημένες ή/και περιθωριακές μειονότητες, εξαιτίας αυτής τους της περιθωριοποίησης, είναι καταδικασμένες σε αργό θάνατο). Αφήσαμε έτσι σε άλλους τη φροντίδα να ενασχοληθούν με τις περιθωριακές μειονότητες και τον τρόπο εξουδετέρωσής τους. Και προτιμήσαμε να μελετήσουμε τις ενεργές μειονότητες, και τον τρόπο με τον οποίο πετυχαίνουν να καταπολεμήσουν την περιθωριοποίησή τους απ τους υπόλοιπους κοινωνικούς φορείς... Δεν είναι φυσικά εδώ ο χώρος, ούτε και είχαμε πρόθεση να προβούμε σε μια «από καθέδρας διδασκαλία» πάνω στα φαινόμενα κοινωνικής επιρροής των μειονοτήτων. Είναι όμως αναγκαίο να αναπτύξουμε συνοπτικά ορισμένα σημεία που, ίσως εξαιτίας της κακής τους πληροφόρησης, παρανόησαν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης. Γράφουν λοιπόν ότι το θεωρητικό μοντέλο του Moscovici (1979) δεν αποτελεί ριζική κριτική της θεωρίας του Asch (1956) αλλά απλή συνέχειά της. Θα ήταν ενδιαφέρον να τεκμηρίωναν και να εξηγούσαν κάπως καλύτερα αυτή τους την άποψη οι συγγραφείς. Γιατί όποιος γνωρίζει τα δύο αυτά θεωρητικά μοντέλα (και τις πειραματικές μελέτες που τα συνοδεύουν) δεν μπορεί παρά να αντιληφθεί αμέσως τις σημαντικές τους διαφορές. Τόσο ως προς τον θεωρητικό τους προσανατολισμό, όσο και ως προς τις ιδεολογικές και (γιατί όχι) πολιτικές τους επιπτώσεις. Ο Asch, συγκεκριμένα, θεωρεί ότι το κριτήριο που καθορίζει το μειονοτικό ή πλειονοτικό χαρακτήρα μιας κοινωνικής ομάδας είναι αποκλειστικά και μόνο η αριθμητική υπεροχή των μελών της, ανεξάρτητα των αξιών που πρεσβεύουν και των θεσμών που υπηρετούν.3 Αυτή η αντίληψη, πρέπει να τονίσουμε, κυριαρχεί στις εκατοντάδες έρευνες που, στην Αμερική κυρίως, αφιερώθηκαν για τη μελέτη της κοινωνικής συμμόρφωσης: πώς δηλαδή το άτομο επηρεάζεται απ την ομάδα, ο αδύναμος υποκύπτει στον ισχυρό και ο «πολίτης» υποτάσσεται στην εξουσία. Ο Moscovici, αντίθετα, ανατρέπει αυτήν την, πράγματι θετικιστική και έντονα φορτισμένη ιδεολογικά, αντίληψη, δείχνοντας ότι ο παράγοντας που καθορίζει το χαρακτηρισμό των κοινωνικών ομάδων είναι αυτές ακριβώς οι αξίες των οποίων γίνονται φορείς. Αυτό που παίζει ρόλο δεν είναι η αριθμητική υπεροχή και η σχέση εξάρτησης που συνεπάγεται αλλά η κοινωνική και ιδεολογική σύγκρουση που επέρχεται με την άρνηση της κοινωνικής συναίνεσης και την αντικατάσταση των παλιών ιδεών με νέες. Αυτός ο διαφορετικός προσανατολισμός αποτέλεσε την αφετηρία ενός ολοένα αυξανόμενου αριθμού ερευνών γύρω απ τη διάδοση της καινοτομίας και την κοινωνική 3. Στην πραγματικότητα μιλάει δηλαδή για «μειοψηφίες» και για «πλειοψηφίες» κι όχι για «μειονότητες» και «πλειονότητες»

8 αλλαγή. Απ το πώς δηλαδή το άτομο αντιστέκεται στην ομάδα, ο αδύναμος ανταγωνίζεται τον ισχυρό, και ο «πολίτης» γίνεται εξουσία... Πρέπει να εθελοτυφλεί κανείς για να μη βλέπει πού διαφέρει η θεωρία του Asch απ τη θεωρία του Moscovici. Αν μάλιστα αναφερθούμε και στον τρόπο με τον οποίο ο Moscovici (αλλά και όλοι σχεδόν όσοι ενασχολήθηκαν με τη μειονοτική κοινωνική επιρροή) αντιμετωπίζει τον πειραματισμό στην Κοινωνική Ψυχολογία, γενικότερα, θα δούμε πως είναι ο πρώτος που επέμεινε, και εφάρμοσε στην πράξη, ότι δεν πρέπει ο ερευνητής νά χει την ψευδαίσθηση πως το πειραματικό του δείγμα είναι κοινωνικά και ιδεολογικά «παρθένο». Πρεσβεύει, αντίθετα, ότι οφείλουμε να παίρνουμε υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις καταβολές του, αν θέλουμε τα πειραματικά ευρήματα να μην έ χουν πια τον «αντισηπτικό» τους χαρακτήρα και να είναι οργανικά διαρθρωμένα με την «πραγματικότητα» που υποτίθεται πως απεικονίζουν. Είναι κάπως παράτολμο, λοιπόν, και μάλλον ανέντιμο να καταλογίζεται σε μια θεωρητική ενόραση και μεθοδολογική πρακτική, αυτό ακριβώς που επιχειρεί να καταπολεμήσει. Ένα ακόμη παράδειγμα που υποδηλώνει την αποσπασματική «ανάγνωση» απ τους συγγραφείς της βιβλιογραφίας η οποία αναφέρεται στην κοινωνική επιρροή των ενεργών μειονοτήτων, είναι το απόφθεγμά τους, σύμφωνα με το οποίο «ο Mugny και ο Papastamou (1983), κατ αντιγραφή του Doise (1982) θεωρούν προσεγγίσεις ιδεολογικού χαρακτήρα τα πειράματα τύπου Shérif» (σ. 209). Δεν γνωρίζουμε αν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης γράφουν αυτό ακριβώς που θέλουν να πουν. Το γεγονός πάντως είναι πως αφήνουν να εννοηθεί ότι, για μας, ο Shérif προβαίνει σε ανάλυση και μελέτη των φαινομένων κοινωνικής σύγκλισης, στο δια-ομαδικό και ιδεολογικό επίπεδο ανάλυσης. Ποτέ δεν ισχυριστήκαμε κάτι τέτοιο, ούτε εμείς ούτε άλλωστε και ο Doise. Αν είχαν συμβουλευτεί προσεκτικότερα τις πηγές τους, θα είχαν ίσως αντιληφθεί ότι πιστεύουμε πως η κοινωνική σύγκλιση κινείται στα δύο αυτά κυρίως επίπεδα, αλλά ότι ο Shérif δεν τα επικαλέστηκε ποτέ του. Πράγμα που έκανε όμως (επιβεβαιώνοντας την πεποίθησή μας) ο Lemaine και οι συνεργάτες του (1971, 1972). Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε για πολύ ακόμα, δίνοντας παρεμφερή παραδείγματα. Προτιμούμε όμως να τερματίσουμε την ανασκευή των επιστημονικών «σφαλμάτων» και της ιδεολογικής «αλλοτρίωσης» που καταλογίζουν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης στην πειραματική, εν γένει, κοινωνιοψυχολογική προσέγγιση, και την προσέγγιση των ενεργών μειονοτήτων ιδιαίτερα, επισηραίνοντας την αντίληψή τους σύμφωνα με την οποία «η ένταξη της μελέτης της κοινωνικής επιρροής των μειονοτήτων στα πειραματικά πλαίσια αποπροσωποποιεί και ψυχολογικοποιεί μεν τις μειονότητες ως οντότητες, αλλά τις αποκόβει από τη δυναμική της καθημερινής δράσης στο κοινωνικό 205

9 σώμα και στο θεωρητικό επίπεδο από τις ήδη μέχρι τώρα υπάρχουσες κοινωνιολογικές αναλύσεις του deviation, κινημάτων, κ.λπ.» (σ. 206). Το πρόβλημα εδώ είναι πολύπλοκο και αντιφατικό, όπως και οι περισσότερες επικρίσεις των συγγραφέων. Όσον αφορά τη θεωρητική και κοινωνική απομόνωση των μειονοτήτων εξαιτίας των πειραματικών μας παρεμβάσεων, ας μας επιτραπεί να διαφωνήσουμε: όλα τα πειράματα που αναφέρονται στο σύγγραμμά μας (1983) είναι πειράματα πεδίου, χρησιμοποιούν θέματα κοινωνικού και ιδεολογικού προβληματισμού, και διεξάγονται στο χώρο διαβίωσης ή/και εργασίας του πειραματικού πληθυσμού. Ο Λέτσιος κι ο Αστρινάκης, όμως, φαίνεται ότι παραδέχονται την ικανότητα της πειραματικής μεθόδου (ιδιαίτερα της δικής μας) να αποπροσωποποιεί τα υπό μελέτη φαινόμενα. Αλλά πάνε ακόμα πιο μακριά, γιατί αφήνουν να εννοηθεί ότι αυτή η αποπροσωποίηση συνεπάγεται και την ψυχολογιοποίηση, ή ότι συνοδεύεται απ αυτήν. Κι εδώ αδυνατούμε παντελώς να παρακολουθήσουμε το σκεπτικό τους, γιατί όχι μόνο σ όλες μας τις πειραματικές παρεμβάσεις προσπαθήσαμε ιδιαίτερα να αποφύγουμε κάθε ψυχολογιοποίηση των φαινομένων που μελετάμε, αλλά επιπλέον οι συγγραφείς δίνουν την εντύπωση ότι η ψυχολογιοποίηση των φαινομένων κοινωνικής επιρροής των ενεργών μειονοτήτων είναι κάτι το θετικό... Αναρωτιόμαστε λοιπόν. Τι θετικό μπορεί να υπάρχει στην επιστημονική (έστω και ψευδοεπιστημονική, όπως χαρακτηρίζουν την προσέγγισή μας) ψυχολογιοποίηση των μειονοτήτων; Τι το καλό μπορεί να εμπεριέχεται σε μια αποκλειστικά ψυχολογίζουσα ερμηνεία των μηχανισμών που διέπουν τη μειονοτική επιρροή; Οι ίδιοι προηγουμένως δεν καταδίκαζαν την υποτιθέμενη μονοδιάστατη μεθοδολογία μας; Αν οι συγγραφείς είχαν δώσει μεγαλύτερη προσοχή στα ευρήματα των πειραμάτων που με βιασύνη καταδίκασαν, θα είχαν αντιληφθεί ότι η ψυχολογιοποίηση μιας μειονότητας, δηλαδή η ανεύρεση αποκλειστικά ψυχολογικών ή «ψυχικών» αιτίων στην παραγωγή μιας καινοτομίας, μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για τη διάδοσή της. Πρόκειται εδώ για ένα φαινόμενο του οποίου αποδείξαμε πειραματικά την ύ παρξη στο ίδιο το βιβλίο που αναλύουν (1983), και του οποίου σε μεταγενέστερες έρευνες (Papastamou, 1985, Papastamou, 1986a, Papastamou, 1986b) αναλύουμε λεπτομερώς τη λειτουργία, τους κατευθυντήριους μηχανισμούς, τη συχνότητα, καθώς και την ιδεολογική σκοπιμότητα. Πρέπει να μας καταχωρίσουν λοιπόν ο Λέτσιος και ο Αστρινάκης τη στοιχειώδη διανοητική συνέπεια και επιστημονική διαύγεια που να μη μας επιτρέπουν να εφαρμόσουμε στην πειραματική μας προσέγγιση και θεωρητική ενόραση μια αλλοτριωτική διαδικασία της οποίας έχουμε αναλύσει τους κοινωνιοψυχολογικούς μηχανισμούς και την ιδεολογική εξάρτηση. Εκτός φυσικά αν οι συγγραφείς διαφωνούν και εδώ μαζί μας στο όνομά της «επι 206

10 στημονικής τους αλήθειας» και πρεσβεύουν ότι η ανεύρεση της «ψυχής των μειονοτήτων», όπως χαρακτηριστικά γράφουν, εναπόκειται στη φιλοσοφική διορατικότητα του ερευνητή και την ψυχολογική (παρ)ερμηνεία των κοινωνικοϊδεολογικών μειονοτικών καταβολών. Ας μας επιτραπεί να έχουμε κάποιες επιφυλάξεις ως προς τη σοβαρότητα μιας τέτοιας άποψης. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Asch S.E., «Studies on independence and conformity: a minority of one against an unanymous majority», Psychological Monographs, 1956, 70, no 416. Doise W., L explication en psychologie sociale, Παρίσι, Presses Universitaires de France, Lemaine G., Desportes J.P. Kat Louarn J.P., «Rôle de la cohésion et de la différenciation hiérarchique dans les processus d influence sociale», Bulletin du Centre d Études et de Recherches Psychologiques, 1969, 18, Lemaine G., Lasch E. και Ricateau P., «L influence sociale et les systèmes d action: les effets d attraction et de répulsion dans une expérience de normalisation avec l «allocinétique», Bulletin de Psychologie, , 25, Moscovici S., La psychologie des minorités actives, Παρίσι, Presses Universitaires de France, Mugny G. και Papastamou S., «Pour une nouvelle approche de l influence minoritaire: les déterminants psychosociaux des stratégies d influence minoritaires», Bulletin de Psychologie, , 30, Παπαστάμου Σ., «H κοινωνική επιρροή των μειονοτήτων», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, 1980, 36-37, Papastamou S., «Effets de la psychologisation sur l influence d un groupe et d un leader minoritaires», L'Année Psychologique, 1985, 85, Papastamou S., «Psychologization and processes of minority and majority influence», European Journal of Social Psychology, 1986(a), 16, Papastamou S., La psychologisation: Vus et l abus de l explication psychologique dans / apprehension des phénomènes de la persuasion. Παρίσι, École des Hautes Études en Sciences Sociales, Thèse d État, 1986(b). Παπαστάμου Σ. και Μιούνυ Γκ., Μειονότητες και Εξουσία, Αθήνα, εκδόσεις Αλέτρι,

Πρόλογος για την ελληνική έκδοση Eισαγωγή... 15

Πρόλογος για την ελληνική έκδοση Eισαγωγή... 15 περιεχόμενα Πρόλογος για την ελληνική έκδοση... 11 Eισαγωγή... 15 Kεφάλαιο 1 Τα επίπεδα ανάλυσης... 19 Ι. Μια κρίση που διαρκεί...20 1. Τα δύο έργα του Wundt... 20 2. Αντιθέσεις μεταξύ συγγραφέων... 21

Διαβάστε περισσότερα

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10

<5,0 5,0 6,9 7 7,9 8 8,9 9-10 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Εύρος θέματος Τίτλος και περίληψη Εισαγωγή Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης

Φυσικές Επιστήμες. Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης. Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Φυσικές Επιστήμες Επιμόρφωση εκπαιδευτικών στα νέα βιβλία των Φ.Ε. για την Ε Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ «Το νέο βιβλίο είναι χειρότερο από το παλιό όχι επειδή διαφέρει ως προς το περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ 1 ΚΡΙΤΗΡΙΑ Βαθμολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης

Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Η οικολογία μάθησης για τους υπολογιστές ΙII: Η δική σας οικολογία μάθησης Παλαιγεωργίου Γιώργος Τμήμα Μηχανικών Η/Υ, Τηλεπικοινωνιών και Δικτύων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ιανουάριος 2011 Ψυχομετρία Η κατασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή. Μάθημα 1ο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ PSY 301 Φιορεντίνα Πουλλή 1 ΚΥΡΙΩΣ ΒΙΒΛΙΟ Τίτλος : Κοινωνική Ψυχολογία: Εισαγωγή στη μελέτη της κοινωνικής συμπεριφοράς Συγγραφέας : Κοκκινάκη, Φ. 2 Μάθημα 1 ον -Δομή Μαθήματος Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

η εξέγερση του πολυτεχνείου

η εξέγερση του πολυτεχνείου ΠΡΟΛΟΓΟΣ πάρχουν γεγονότα που προσλαμβάνουν ευθύς αμέσως ιστορική σπουδαιότητα και συμβολική σημασία. Ένα απ αυτά είναι, χωρίς αμφιβολία, η εξέγερση των φοιτητών στο Πολυτεχνείο τον Νοέμβριο του 1973.

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 7: Η Συνέντευξη (4/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση τόσο των

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis)

ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23 ΜΕΤΑ-ΑΝΑΛΥΣΗ (Meta-Analysis) ΕΙΣΑΓΩΓΗ Έχοντας παρουσιάσει τις βασικές έννοιες των ελέγχων υποθέσεων, θα ήταν, ίσως, χρήσιμο να αναφερθούμε σε μια άλλη περιοχή στατιστικής συμπερασματολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί ότι η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στο ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων

Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Επιμέλεια Καραβλίδης Αλέξανδρος. Πίνακας περιεχομένων Γ Γυμνασίου: Οδηγίες Γραπτής Εργασίας και Σεμιναρίων. Πίνακας περιεχομένων Τίτλος της έρευνας (title)... 2 Περιγραφή του προβλήματος (Statement of the problem)... 2 Περιγραφή του σκοπού της έρευνας (statement

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών

Περί της Ταξινόμησης των Ειδών Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Φυσικής 541 24 Θεσσαλονίκη Καθηγητής Γεώργιος Θεοδώρου Tel.: +30 2310998051, Ιστοσελίδα: http://users.auth.gr/theodoru Περί της Ταξινόμησης

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014

Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014 Ανδρέας Ανδρικόπουλος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Χίος, 9/04/2014 Η επιστήμη είναι ένα συστηματικό πλαίσιο αρχών που εξυπηρετεί την προσπάθειά μας να καταλάβουμε το φυσικό και κοινωνικό μας περιβάλλον.

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΠΑ70/ Εκπαιδευτική Πολιτική και Αναλυτικά Προγράμματα Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΠΑ Επιστήμες της Αγωγής Θεματική Ενότητα ΕΠΑ70

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Τίτλος Ονοματεπώνυμο συγγραφέα Πανεπιστήμιο Ονοματεπώνυμο δεύτερου (τρίτου κ.ο.κ.) συγγραφέα Πανεπιστήμιο Η κεφαλίδα (μπαίνει πάνω δεξιά σε κάθε σελίδα): περιγράφει το θέμα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Μεθοδολογία της Έρευνας ΕΙΚΟΝΑ 1-1 Μεθοδολογία της έρευνας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Εισαγωγή Μεθοδολογία της Έρευνας ΕΙΚΟΝΑ 1-1 Μεθοδολογία της έρευνας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Εισαγωγή Η Μεθοδολογία της Έρευνας (research methodology) είναι η επιστήμη που αφορά τη μεθοδολογία πραγματοποίησης μελετών με συστηματικό, επιστημονικό και λογικό τρόπο, με σκοπό την παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Επίλογος. Προς μια ανατρεπτική κοινωνική ψυχολογία

ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Επίλογος. Προς μια ανατρεπτική κοινωνική ψυχολογία Επίλογος Προς μια ανατρεπτική κοινωνική ψυχολογία Στο τέλος της εισαγωγής αυτού του βιβλίου παραθέσαμε, χωρίς να συζητήσουμε ιδιαίτερα, μία φράση του Serge Moscovici σύμφωνα με την οποία «η κοινωνική ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ευθύγραμμες Κινήσεις

Ευθύγραμμες Κινήσεις Οι παρακάτω σημειώσεις διανέμονται υπό την άδεια: Creaive Commons Αναφορά Δημιουργού - Μη Εμπορική Χρήση - Παρόμοια Διανομή 4.0 Διεθνές. 1 Θέση και Σύστημα αναφοράς Στην καθημερινή μας ζωή για να περιγράψουμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός

Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός 1 Ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΕΥΚΩΝ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ : Τρασανίδης Γεώργιος, διπλ. Ηλεκ/γος Μηχανικός Μsc ΠΕ12 05 Μέθοδος : έρευνα και πειραματισμός Στόχος της Τεχνολογίας στην Γ Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών

Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Κεφάλαιο 5 Κριτήρια απόρριψης απόμακρων τιμών Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται δύο κριτήρια απόρριψης απομακρυσμένων από τη μέση τιμή πειραματικών μετρήσεων ενός φυσικού μεγέθους και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος)

Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Παιδαγωγοί και παιδαγωγική σκέψη στον ελληνόφωνο χώρο (18ος αιώνας Μεσοπόλεμος) Ενότητα 2: Ιστορική-ερμηνευτική μέθοδος Βασίλειος Φούκας

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων

Κεφάλαιο 9. Έλεγχοι υποθέσεων Κεφάλαιο 9 Έλεγχοι υποθέσεων 9.1 Εισαγωγή Όταν παίρνουμε ένα ή περισσότερα τυχαία δείγμα από κανονικούς πληθυσμούς έχουμε τη δυνατότητα να υπολογίζουμε στατιστικά, όπως μέσους όρους, δειγματικές διασπορές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων

Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Διαδικασία Ελέγχου Μηδενικών Υποθέσεων Πέτρος Ρούσσος, Τμήμα Ψυχολογίας, ΕΚΠΑ Η λογική της διαδικασίας Ο σάκος περιέχει έναν μεγάλο αλλά άγνωστο αριθμό (αρκετές χιλιάδες) λευκών και μαύρων βόλων: 1 Το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΕΔΡΑΙΩΜΕΝΗ ΕΠΙ ΤΗΣ ΚΒΑΝΤΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥΗΤΑΣ ΟΤΙ Η ΦΥΣΗ ΔΕ ΣΥΓΚΡΟΤΕΙΤΑΙ ΜΟΝΟ ΑΠΟ ΥΛΗ 1.Η Φυσική ως η επιστήμη που μελετά τις ιδιότητες της ύλης Για τη Φυσική η ύλη είναι μια αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο

Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Κεφάλαιο 5. Το Συμπτωτικό Πολυώνυμο Σύνοψη Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται η ιδέα του συμπτωτικού πολυωνύμου, του πολυωνύμου, δηλαδή, που είναι του μικρότερου δυνατού βαθμού και που, για συγκεκριμένες,

Διαβάστε περισσότερα

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού

Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Εναλλακτικές θεωρήσεις για την εκπαίδευση και το επάγγελμα του εκπαιδευτικού Η εκπαίδευση ως θεσμός κοινωνικοπολιτισμικής μεταβίβασης δομολειτουργισμός και ως θεσμός κοινωνικού μετασχηματισμού κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Μορφή Διάρθρωση Τεκμηρίωση Εκτύπωση

ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Μορφή Διάρθρωση Τεκμηρίωση Εκτύπωση ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Μορφή Διάρθρωση Τεκμηρίωση Εκτύπωση ΕΚΤΑΣΗ Ελάχιστη έκταση 15 σελίδες κειμένου ανά σπουδαστή σε διάστοιχο 1,5 και γραμματοσειρά 11 σημείων Διαγράμματα και φωτογραφίες, ή παραρτήματα δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 5 Έννοιες και Κλασική Θεωρία Εννοιών Έννοιες : Θεμελιώδη στοιχεία από τα οποία αποτελείται το γνωστικό σύστημα Κλασική θεωρία [ή θεωρία καθοριστικών

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:...

Κοινωνικός µετασχηµατισµός:... ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓ ΟΟ Κοινωνικός Μετασχηµατισµός 1. Ο κοινωνικός µετασχηµατισµός 1.1. Γενικά Ερωτήσεις σύντοµης απάντησης Να προσδιορίσετε µε συντοµία το περιεχόµενο των παρακάτω όρων. Κοινωνικός σχηµατισµός:......

Διαβάστε περισσότερα

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014

Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Τάσεις, χαρακτηριστικά, προοπτικές και υποδοχή από την εκπαιδευτική κοινότητα ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ ΤΡΑΠΕΖΑ 5 ο Συνέδριο EduPolicies Αθήνα, Σεπτέμβριος 2014 Η διεθνής βιβλιογραφία διαπιστώνει την αντιπαράθεση μεταξύ

Διαβάστε περισσότερα

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα.

Μια από τις σημαντικότερες δυσκολίες που συναντά ο φυσικός στη διάρκεια ενός πειράματος, είναι τα σφάλματα. Εισαγωγή Μετρήσεις-Σφάλματα Πολλές φορές θα έχει τύχει να ακούσουμε τη λέξη πείραμα, είτε στο μάθημα είτε σε κάποια είδηση που αφορά τη Φυσική, τη Χημεία ή τη Βιολογία. Είναι όμως γενικώς παραδεκτό ότι

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της Έρευνας ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μορφή µαθήµατος.

Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της Έρευνας ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ. Μορφή µαθήµατος. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ιάλεξη 1. Εισαγωγή στη Μεθοδολογία της έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική

Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική Μεθοδολογία έρευνας και στατιστική Μέσα ελέγχου θεωρητικών υποθέσεων στην ψυχολογία Άννα Μαντόγλου Επιλογή ερευνητικού αντικειμένου Χρηστικότητα ή κοινωνική αξία Συγκρουσιακό: εκφέρονται διαφορετικά επιχειρήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ Η υπαγωγή της χώρας στον έλεγχο της ΕΕ, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ το 2010 σηματοδοτεί το δραματικό τέλος μιας περιόδου στη διάρκεια της οποίας οι μεταρρυθμίσεις υπήρξαν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών

4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών 4.2 Μελέτη Επίδρασης Επεξηγηματικών Μεταβλητών Στο προηγούμενο κεφάλαιο (4.1) παρουσιάστηκαν τα βασικά αποτελέσματα της έρευνάς μας σχετικά με την άποψη, στάση και αντίληψη των μαθητών γύρω από θέματα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ έκδοση αυτού του συγγράμματος πραγματοποιήθηκε για καθαρά διδακτικούς λόγους και ως εκ τούτου αποτελεί πιστό αντίγραφο της πρώτης έκδοσης που είδε το φως της δημοσιότητας πριν

Διαβάστε περισσότερα

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής

Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Προχωρημένα Θέματα Διδακτικής της Φυσικής Ενότητα 5η: Το γενικό θεωρητικό πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. 1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ-ΤΜΗΜΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21

Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ. (Power of a Test) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 21 Η ΙΣΧΥΣ ΕΝΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ (Power of a Test) Όπως είδαμε προηγουμένως, στον Στατιστικό Έλεγχο Υποθέσεων, ορίζουμε δύο είδη πιθανών λαθών (κινδύνων) που μπορεί να συμβούν όταν παίρνουμε αποφάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),(

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ. Περίληψη (Abstract),( ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη (Abstract),( στην ελληνική και αγγλική γλώσσα Λέξεις κλειδιά Εισαγωγή Επικρατούσες απόψεις Ορισμοί Η Η επιστημονική υπόθεση Περιγραφή αιτιολόγηση της έρευνας ή εφαρμογής Αποτελέσματα

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 2: Θεωρία, Μέθοδοι, Δεδομένα (2/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Έρευνα και θεωρία

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Έρευνα και θεωρία Περιεχόμενα Σχετικά με τους συγγραφείς... ΧΙΙΙ Πρόλογος... XV Eισαγωγή...XVΙΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Κατευθύνσεις στην έρευνα των επιστημών υγείας Εισαγωγή... 1 Τι είναι η έρευνα;... 2 Τι είναι η έρευνα των επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.

Μέρος Β /Στατιστική. Μέρος Β. Στατιστική. Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua. Μέρος Β /Στατιστική Μέρος Β Στατιστική Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Εργαστήριο Μαθηματικών&Στατιστικής/Γ. Παπαδόπουλος (www.aua.gr/gpapadopoulos) Από τις Πιθανότητες στη Στατιστική Στα προηγούμενα, στο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΕΛΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΕΡΟΣ Α-ESSAY QUESTIONS-ΑΠΑΝΤΗΣΤΕ ΣΕ 5 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1.Αναλύστε την Κοινωνική διάσταση της κοινωνικής ψυχολογίας μπορείτε να αναφερθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είν Τι εί αι η δεοντολ ογία έρευνας

Τι είν Τι εί αι η δεοντολ ογία έρευνας Δεοντολογία Έρευνας Πέτρος Ρούσσος Τι είναι η δεοντολογία έρευνας; Μια σειρά αρχών που βοηθούν την ερευνητική κοινότητα να αποφασίσει ποιοι στόχοι είναι πιο σημαντικοί κατά τη διαπραγμάτευση αντικρουόμενων

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων

Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ο Ρόλος του Κριτικού Στοχασμού στη Μάθηση και Εκπαίδευση Ενηλίκων Ενότητα 8: Η Συνειδητοποίηση μέσα από τον Κριτικό Στοχασμό Γιώργος Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά Ερωτηματολόγιο Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από μια σειρά ερωτήσεων, οι οποίες έχουν ως στόχο την καταγραφή των απόψεων, γνώσεων ή στάσεων μιας ομάδας ατόμων. Τρόποι συμπλήρωσης: α) άμεσος (ο ίδιος ο

Διαβάστε περισσότερα

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ»

Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σύλλογος Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας «σὺν Ἀθηνᾷ» Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2013 Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία Ενηλίκων Τμήμα Β Την προηγούμενη φορά. ΣΚΕΠΤΙΚΟΙ Οὐδὲν ὁρίζομεν «τίποτε δεν θέτουμε ως βέβαιο» (Διογένης

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία επεξεργασίας της σύγκρουσης

Η θεωρία επεξεργασίας της σύγκρουσης ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ 32 33 Η θεωρία επεξεργασίας της σύγκρουσης Άννα Μαντόγλου ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η σύγκρουση αποτελεί βασική έννοια γνωστικής ιδιοποίησης της ανθρωποκοινωνικής πραγματικότητας. Οι Μαρξ και Ένγκελς (1848)

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 5: H ανάπτυξη της ηθικότητας και της προκοινωνικής συμπεριφοράς Θέματα Διάλεξης Οι κανόνες συμπεριφοράς Η σκέψη για τους ηθικούς κανόνες Η θεωρία του Piaget για την ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ. Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ΑΝΑΛΥΣΗ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Δρ. Βασίλης Π. Αγγελίδης Τμήμα Μηχανικών Παραγωγής & Διοίκησης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Περιεχόμενα Επιστημονική έρευνα Σε τι μας βοηθάει η έρευνα Χαρακτηριστικά της επιστημονικής

Διαβάστε περισσότερα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να:

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος ο διδασκόμενος αναμένεται να είναι σε θέση να: Τίτλος Μαθήματος: ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗΣ Κωδικός Μαθήματος: MUS 652 Κατηγορία Μαθήματος: (Υποχρεωτικό/Επιλεγόμενο) Υποχρεωτικό Επίπεδο Μαθήματος: (πρώτου, δεύτερου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9: Κριτήρια αξιολόγησης αυτοαξιολόγησης γραπτής ερευνητικής εργασίας με έμφαση στην πτυχιακή εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Πέραν της θεωρίας του Piaget Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Siegler, R. (2002) Πώς Σκέφτονται τα Παιδιά. Αθήνα: Gutenberg. Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Η γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος για την ελληνική έκδοση

Πρόλογος για την ελληνική έκδοση Πρόλογος για την ελληνική έκδοση Σταυρούλα Σαμαρτζή & Αργυρώ Βατάκη Η εφαρμοσμένη γνωστική ψυχολογία μπορεί να οριστεί ως το ερευνητικό πεδίο που χρησιμοποιεί μεθόδους και θεωρίες της πειραματικής ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές

Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Εισαγωγή στις πολιτισμικές σπουδές Ενότητα 7: Είδη έρευνας, παράμετροι και οδηγίες συγγραφής (ΜΕΡΟΣ Α) Αν. Καθηγήτρια: Ι. Βαμβακίδου e-mail: ibambak@uowm.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Πειραιά Τεχνολογικού Τομέα ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ Ενότητα # 1: Εισαγωγή Μιλτιάδης Χαλικιάς Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1

ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΛΟΓΙΣΜΟΣ ΜΙΑΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ, ΕΣΠΙ 1 ΣΥΝΑΡΤΗΣΕΙΣ Η έννοια της συνάρτησης είναι θεμελιώδης στο λογισμό και διαπερνά όλους τους μαθηματικούς κλάδους. Για το φοιτητή είναι σημαντικό να κατανοήσει πλήρως αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά Ε Δημοτικού

Μαθηματικά Ε Δημοτικού Μαθηματικά Ε Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης 2014 Πέτρος Κλιάπης 12η Περιφέρεια Θεσσαλονίκης Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ. (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ (40 Μονάδες) ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Το πρώτο πράγμα που πρέπει να προσέξει ο διορθωτής με την προσεκτική ανάγνωση του γραπτού δοκιμίου είναι αν ο μαθητής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ο Υπουργός Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας κ. Βασίλης Μαγγίνας μίλησε σήμερα Δευτέρα 16 Ιουλίου στο Όγδοο Διακυβερνητικό Συμβούλιο

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.1: : Η Διατύπωση του Κεντρικού Ερωτήματος-Προβλήματος. Βύρων Κοτζαμάνης

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.1: : Η Διατύπωση του Κεντρικού Ερωτήματος-Προβλήματος. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.1: : Η Διατύπωση του Κεντρικού Ερωτήματος-Προβλήματος Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007

Μαθηματικά A Δημοτικού. Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Μαθηματικά A Δημοτικού Πέτρος Κλιάπης Σεπτέμβρης 2007 Το σύγχρονο μαθησιακό περιβάλλον των Μαθηματικών Ενεργή συμμετοχή των παιδιών Μάθηση μέσα από δραστηριότητες Κατανόηση ΌΧΙ απομνημόνευση Αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου

το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου το πλαίσιο της άσκησης των μαθητών στις διαδικασίες της επιστημονικής μεθόδου από τον διαδικτυακό τόπο το Πανεπιστημιακό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αθηνών (διδακτική τω Φυσικών Επιστημών).

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 2: Θεωρία, Μέθοδοι, Δεδομένα (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα