ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία: ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ Ρογκάλα Αικατερίνης Πάτρα, Ιούνιος 2010

2 Η εργασία αφιερώνεται στους γονείς μου, οι οποίοι είναι πάντα δίπλα μου. Ευχαριστίες Η εργασία αυτή δεν θα είχε την παρούσα μορφή χωρίς τη συμβολή πολλών ανθρώπων. Ιδιαίτερα θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή μου κ. Ι. Κουκουβέλα για την αναλυτική διόρθωση του κειμένου και την αμέριστη προσφορά του σε ότι κι αν χρειάστηκα κατά τη συγγραφή του κειμένου και την συλλογή των αποτελεσμάτων. Επίσης, ευχαριστώ τον κ. Χρήστο Ρίζο, οικονομολόγο, για τη βοήθειά του σε τεχνικά θέματα και σε θέματα σχεδίασης εικόνων. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 4 Στόχοι της παρούσας εργασίας..5 ΜΕΡΟΣ Ι 1. Γεωαρχαιολογία στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης 6 Α. Μαρτυρίες συγγραφέων της εποχής για το σεισμικό γεγονός.7 Β. Η μαρτυρία του Ερατοσθένη.8 Γ. Αναφορές από τα Αχαϊκά του Παυσανία..8 Δ. Η έρευνα στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης 9 Ε. Η γεωλογία της περιοχής της Ελίκης..10 ΣΤ. Έρευνες από πρόσφατα σεισμικά γεγονότα της περιοχής.11 Ζ. Ιστορικοί σεισμοί στην περιοχή Παλαιοσεισμολογική προσέγγιση Ραδιοχρονολόγηση με 14 C..13 ΜΕΡΟΣ ΙΙ 1. Περιγραφή των ρηγμάτων στις παλαιοσεισμολογικές τομές Σύνοψη των χαρακτηριστικών στις παλαιοσεισμολογικές τομές..30 Α. Αποστάσεις μεταξύ των ρηγμάτων και κολλουβιακές σφήνες..30 Β. Ζώνες ρηγμάτων...35 Γ. Ραδιοχρονολογήσεις τομών..35 Συμπεράσματα.37 Βιβλιογραφικές αναφορές..38 3

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωλογική θέση και ιστορική σεισμικότητα στον Κορινθιακό Κόλπο Ο Κορινθιακός Κόλπος έχει γενική διεύθυνση ΔΒΔ-ΑΝΑ κατά προσέγγιση κάθετη στις Ελληνίδες οροσειρές. Ο Κορινθιακός Κόλπος θεωρείται ότι υφίστανται Β-Ν διαστολή και η πλειονότητα αυτής της διαστολής συνδέεται με την ανάπτυξη ενεργών ρηγμάτων (Doutsos and Koukouvelas 2001). Το τυπικό μήκος των ρηγμάτων εκτείνεται από 10 σε 40 km (Jackson et al. 1982, Roberts and Koukouvelas 1996, Doutsos and Kokkalas 2001). Τα ρήγματα παρουσιάζουν κατάτμηση κατά μήκος τους με επιμέρους τμήματα μικρότερα των 10 km σε μήκος. Αυτή η τμηματοποίηση είναι η κυρίαρχη γεωμετρία των ρηγμάτων του Κόλπου (Koukouvelas and Doutsos 1996). Ο παλαιότερος καλά περιγεγραμμένος σεισμός ο οποίος συνέβη στο δυτικό μέρος του Κορινθιακού Κόλπου ήταν ο σεισμός της Ελίκης το 373 πχ. Αυτός ο σεισμός έχει περιγραφεί από φιλόσοφους, γεωγράφους και μαθηματικούς, μεταξύ αυτών ο Αριστοτέλης, ο Ερατοσθένης και ο Ηρακλείδης, ο Διόδωρος από τη Σικελία, ο Παυσανίας και ο Πλίνιος (Marinatos 1960, Guidoboni 1994, Katsonopoulou 1998). Όλες οι πηγές αναφέρουν ισχυρούς σεισμούς εντός του δυτικού μέρους του Κόλπου, οι οποίοι συνέβησαν το 23 μχ, 1402, 1748, 1817, 1861, 1888, 1889, 1965 (Ms 6,4) και 1995 (Ms 6,3) (Ambraseys and Jackson 1990, Guidoboni 1994, Papazachos and Papazachou 1997, Papadopoulos et al 2000). Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο σεισμός του 1861, επειδή είναι ο πρώτος σεισμός του Ελληνικού χώρου για τον οποίο χαρτογραφήθηκαν επιφανειακές διαρρήξεις και δευτερογενή φαινόμενα από τον Scmidt (1879). Μερικές από τις ρηξιγενείς επιφάνειες από τους σεισμούς του 1861, είναι ακόμα εμφανείς. Εικόνα 1. Τεκτονικός χάρτης που δείχνει το ανατολικό (παχιές μαύρες γραμμές) και το δυτικό (μαύρες γραμμές) τμήμα του ρήγματος της Ελίκης και την παράταξη του ρήγματος στη ζώνη επικάλυψης της Ελίκης (παχιές γκρι γραμμές). Το ανατολικό τμήμα του ρήγματος της Ελίκης ενεργοποιήθηκε κατά το σεισμό της Ελίκης το Η προσθήκη δείχνει θραύση που συνδέεται με τους σεισμούς του 1861 στην Ελίκη (Schmidt) και 1995 στο Αίγιο (Koukouvelas and Doutsos 1996, Koukouvelas 1998). 4

5 Το ρήγμα της Ελίκης Ο ποταμός Κερυνίτης κόβει σχεδόν κάθετα το ενεργό ρήγμα της Ελίκης και έτσι γίνεται ευκρινής ο ρόλος της σεισμικής παραμόρφωσης στο ποτάμι. Επιπλέον, αφού το ρήγμα της Ελίκης είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ρήγματα στον Κορινθιακό Κόλπο, η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ του ρήγματος και του ποταμού μπορεί να ρίξει φως στο ρόλο των άλλων κυρίαρχων ρηγμάτων στην ποτάμια γεωμορφολογία μέσα στον κόλπο. Το ρήγμα της Ελίκης διαιρείται σε δύο εμφανή Α-Δ διεύθυνσης επιμέρους τμήματα. Το δυτικό τμήμα έχει μήκος 9 km και το ανατολικό 13 km μήκος (Koukouvelas et al 2001). Οι μορφολογικές και οι τεκτονικές διαφορές επηρεάζουν το τοπίο και τη δομή των δύο τμημάτων του ρήγματος και μερικές από αυτές έχουν χαρακτηριστικό ενδιαφέρον για την κατανόηση της εξέλιξης τους, τη σεισμική δραστηριότητα και το ρόλο τους στην επίδραση της ροής του ποταμού. Η ανύψωση της βάσης του ρήγματος διαφέρει σημαντικά στο δυτικό τμήμα, με μέγιστο ύψος τα 485 m, ενώ στο ανατολικό τμήμα το μέγιστο ύψος είναι 721 m. το πλάτος της ζώνης του ρήγματος αυξάνεται από 100 m στο Δυτικό τμήμα του Ρήγματος της Ελίκης σε περίπου 400 m στο Ανατολικό τμήμα του Ρήγματος της Ελίκης. Το Δυτικό Ρήγμα της Ελίκης μετατοπίζει για περισσότερο από 5,5 km του μήκους του Κρητιδικούς Ασβεστόλιθους και Ιουρασικούς κερατόλιθους στη βάση του, γεγονός που υποδηλώνει μεγαλύτερη μετατόπιση από το Ανατολικό τμήμα της Ελίκης, στο οποίο βρίσκονται κυρίως Νεογενή δελταϊκά ιζήματα. Τα δύο τμήματα του ρήγματος κλίνουν προς βορά και έτσι μεταξύ των δύο τμημάτων σχηματίζεται μια ζώνη μετασχηματισμού, η οποία ονομάζεται η ζώνη επικάλυψης της Ελίκης. Η τοπογραφία της ζώνης επικάλυψης της Ελίκης περιλαμβάνει μια δομή ράμπας η οποία ταξινομείται ως μία «προσεγγιστική σύνθετη ζώνη μετασχηματισμού» (Morley et al 1990). ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης, στο νομό Αχαΐας. Στην περιοχή αυτή έχουν συμβεί πολλοί σεισμοί, αρκετοί από τους οποίους έχουν αναγνωριστεί από την ιστορική σεισμικότητα. Επειδή, οι σεισμοί αυτοί έχουν άμεση σχέση με τη ζωή των ανθρώπων και τις δραστηριότητές τους, η κατανόηση της επίπτωσης της σεισμικότητας έχει μεγάλη σημασία και για την αρχαιολογία. Έτσι, αναλύθηκαν πέντε παλαιοσεισμολογικές τομές με σκοπό να αποτυπωθεί όσο το δυνατόν καλύτερα ο ρόλος των ρηγμάτων στην παραμόρφωση στην επιφάνεια της Γης με την αναγνώριση κολλουβιακών αποθέσεων. Τέλος, αναλύονται τα ρήγματα που είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια, τα ρήγματα που φτάνουν στην επιφάνεια και οι κολλουβιακές σφήνες. 5

6 ΜΕΡΟΣ Ι 1. ΓΕΩΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΙΚΗΣ Η Ελίκη (Ἑλίκη) ήταν η πρωτεύουσα της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Η Ελίκη είχε ιδρυθεί από Ίωνες, βρισκόταν 40 στάδια από το Αίγιο και 12 στάδια (2,2 km) από τη θάλασσα. Η πόλη ως πρωτεύουσα της Ιωνικής δωδεκάπολης ήταν λατρευτικό κέντρο όλης της Αχαΐας με επίκεντρο τον ναό του Ελικώνος Ποσειδώνα. Μετά την κάθοδο των Δωριέων στην περιοχή καταφτάνουν ο Τισαμενός με Λακεδαιμόνιους, διωγμένους από την Λακωνία και το Άργος από τον Αριστόδημο. Οι Αχαιοί έδιωξαν τους Ίωνες και εγκαταστάθηκαν αυτοί στην περιοχή συνεχίζοντας την λατρεία του Ελικώνειου Ποσειδώνα. Εικόνα 2. Χάρτης της αρχαίας Αχαΐας. Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό όταν άρχων επώνυμος στην Αθήνα ήταν ο Αστείος, κατά το τέταρτο έτος της εικοστής πρώτης Ολυμπιάδας, κατά την οποία ο Δάμων από τους Θούριους είχε κερδίσει την πρώτη του νίκη (χειμώνας 373 π.χ.), μαζί με τη γειτονική Βούρα. Σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Στράβωνα οι κάτοικοι της Ελίκης προκάλεσαν την μήνη του Ποσειδώνα όταν έδιωξαν από το Ιερό και σκότωσαν ικέτες που είχαν καταφύγει σε αυτό. Φοβερός σεισμός κτύπησε την πόλη και την κατέστρεψε ολοσχερώς ενώ επέζησαν μόνο όσοι έλειπαν από αυτήν, ενώ μετά το σεισμό προκλήθηκε τσουνάμι και η πόλη θεωρήθηκε ότι καταποντίστηκε στη θάλασσα. Μέρες πριν τον φονικό σεισμό είχαν παρατηρηθεί περίεργα φαινόμενα, όπως υπερβολική ζέστη στη διάρκεια του χειμώνα, στέρεμα των πηγών, τα ζώα να έχουν εγκαταλείψει την περιοχή και άλλα τα οποία δεν υποψίασαν τους κατοίκους σχετικά με την επερχόμενη καταστροφή. 6

7 Χρόνια μετά το γεγονός ψαράδες έλεγαν ότι το άγαλμα του Ποσειδώνα του έσχιζε τα δίχτυα που μπλέκονταν σε αυτό. Σύμφωνα με τον Στράβωνα οι Αχαιοί έστειλαν άντρες να βοηθήσουν αλλά δεν κατάφεραν να περισυλλέξουν ούτε έναν νεκρό. Α. Μαρτυρίες συγγραφέων της εποχής για το σεισμικό γεγονός Όπως μαρτυρούν οι αρχαίοι συγγραφείς η Αρχαία Ελίκη καταστράφηκε ολοκληρωτικά από έναν πολύ ισχυρό σεισμό που έλαβε χώρα τον χειμώνα του 4ου έτους της 101ης Ολυμπιάδας, δηλαδή μεταξύ Νοεμβρίου 373 π.χ. και Φεβρουαρίου 372 π.χ.. Ο σεισμός συνοδεύτηκε από μεγάλο παλιρροιακό κύμα (τσουνάμι) που κατέκλυσε την πόλη, ενώ όταν επήλθε ισορροπία της θάλασσας, τα ερείπια της πόλης ευρίσκοντο πλέον σε μικρό βάθος κάτω από την στάθμη της θάλασσας. Το γεγονός αυτό της βύθισης της αρχαίας πόλης κάτω από τη στάθμη της θάλασσας είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό αν υπολογισθεί η αρχική απόσταση των 2,2 km της πόλης από την ακτή πριν τον σεισμό. Η μέση κλίση του σημερινού αλλουβιακού πεδίου της περιοχής είναι μικρότερη από μία μοίρα (1 ο ). Αν δεχθεί κανείς ότι η μέση κλίση της περιοχής κατά το 373 π.χ. ήταν παρόμοια, τότε η Αρχαία Ελίκη βρισκόταν σε υψόμετρο 20 m από τη θάλασσα τουλάχιστον. Οι αρχαίοι συγγραφείς Παυσανίας και Στράβων αναφέρουν ότι τα ερείπια της πόλης ήταν διακριτά στον πυθμένα της θάλασσας και ότι το βυθισμένο άγαλμα του Ελικώνος Ποσειδώνα, το ιερό άγαλμα της Αρχαίας Ελίκης, αποτελούσε εμπόδιο για τα δίχτυα των ψαράδων της περιοχής για πολλά χρόνια μετά τον σεισμό. Αν και αυτή η προσέγγιση είναι ενδεικτική του υψομέτρου μια πολύ σημαντική «βύθιση» του δέλτα κατά τη διάρκεια του σεισμού πρέπει να θεωρηθεί ως πολύ πιθανή. Σημαντικό επίσης είναι να αναφερθεί ότι πριν το σεισμό είχαν εμφανιστεί προσεισμικά φαινόμενα. Ένα από τα πιο σημαντικά είναι η συμπεριφορά των ζώων. Πέντε μέρες πριν το σεισμό, όλα τα ποντίκια, τα φίδια και όλα τα κατοικίδια ζώα εγκατέλειψαν την πόλη της Ελίκης και κατευθύνθηκαν προς το βουνό. Οι κάτοικοι παρατήρησαν αυτό το περίεργο περιστατικό, αλλά δε μπορούσαν να το εξηγήσουν. Επίσης, ο Παυσανίας περιγράφει και άλλα προσεισμικά φαινόμενα πριν την εκδήλωση του σεισμού. Σύμφωνα με τις περιγραφές του, πριν τον καταστροφικό σεισμό α) εκδηλώνονταν συνεχόμενες καταστροφικές βροχές ή μεγάλες περίοδοι ξηρασίας, β) περίεργη συμπεριφορά του καιρού με ζέστη μέσα στο χειμώνα, ελαφρά ομίχλη το καλοκαίρι και ασυνήθιστο κρύο γ) άνοιξη με μεγάλη ξηρασία και δ) δυνατοί άνεμοι που σάρωναν τη γη. Ο σεισμός ήταν ιδιαίτερα καταστροφικός, γιατί έγινε τη νύχτα. Τα σπίτια κατάρρευσαν στη διάρκεια του σεισμού και οι άνθρωποι, κατά τις αρχαίες πηγές, έτρεχαν έκπληκτοι μες στο σκοτάδι, και δε μπορούσαν να βρουν το δρόμο για να ξεφύγουν. Επιπλέον, οι περισσότεροι από αυτούς παγιδεύτηκαν κάτω από τα συντρίμμια των σπιτιών τους και εκεί σκοτώθηκαν. Με τον ερχομό της μέρας, φάνηκε η μεγάλη καταστροφή. Εκτός από το σεισμό, η περιοχή είχε κτυπηθεί και από ένα μεγάλο κύμα που προκλήθηκε μετά από το σεισμό. 7

8 Σύμφωνα με τον Παυσανία, μετά το σεισμό ακολούθησε και μία άλλη καταστροφή. Η θάλασσα εισέβαλε στην ξηρά με ένα μεγάλο κύμα και περιέβαλε την Ελίκη από όλες τις πλευρές. Το κύμα ήταν τόσο μεγάλο ώστε η κορυφή του ναού του Ποσειδώνα δεν φαινόταν. Εκτός από την Ελίκη και άλλες περιοχές προσβλήθηκαν από το σεισμό. Όλες οι αρχαίες πηγές συγκλίνουν στο ότι εκτός από την Ελίκη σημαντικές ήταν οι καταστροφές και στη γειτονική πόλη Βούρα (πιθανά, βρισκόταν ανάμεσα στα χωριά Ριζόμυλος και Διακοφτό), δηλαδή βρισκόταν στα ανατολικά της Ελίκης. Επίσης, από το κύμα έπληξε και μία τρίτη πόλη της Πελοποννήσου που δεν βρίσκονταν στην επικεντρική περιοχή. Αυτή είναι η Αιγείρα, η οποία ήταν η τελευταία της Αχαϊκής Δωδεκάπολης στα ανατολικά, με απόσταση από την Ελίκη 18,5 km. Β. Η μαρτυρία του Ερατοσθένη Η αρχή του μίτου που οδήγησε στη λύση της αινιγματικής καταστροφής της Ελίκης κρυβόταν σε μια λέξη που είχε γράψει στις σημειώσεις του ο φημισμένος Έλληνας φιλόσοφος και μαθηματικός του 3ου αι. π.χ. Ερατοσθένης. Επισκεπτόμενος την περιοχή στην οποία βρισκόταν η Ελίκη 150 χρόνια μετά την καταστροφή της, ανέφερε ότι είδε έναν πόρο, δηλαδή ένα στενό πέρασμα με νερό. Στην υδάτινη αυτή τοποθεσία υπήρχαν μάλιστα και ψαράδες με βάρκες που ψάρευαν. «Η λέξη πόρος ερμηνεύτηκε από πολλούς ερευνητές αργότερα ως κόλπος και αμέσως δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η Ελίκη είχε αποκολληθεί από την ξηρά και είχε βυθιστεί στον Κορινθιακό Κόλπο. Αυτό όμως ήταν λάθος γιατί ο Κορινθιακός Κόλπος αναφερόταν με το όνομά του στις αρχαίες πηγές και μάλιστα στα κείμενα του γεωγράφου Στράβωνα. Ο Ερατοσθένης μιλούσε σαφώς για μια λιμνοθάλασσα/λίμνη η οποία, όπως έχει βρεθεί πρόσφατα, είχε διατηρηθεί σε μικρή απόσταση από το σημερινό Αίγιο για τουλάχιστον 400 χρόνια μετά τη δημιουργία της από εκείνο το φοβερό σεισμό και το συνακόλουθο τσουνάμι». Γ. Αναφορές από τα Αχαϊκά του Παυσανία "τότε δὲ ἀπεληλυθότων Ἰώνων τήν τε <γῆν> οἱ Ἀχαιοὶ τὴν Ἰώνων διελάγχανον καὶ ἐσῳκίζοντο ἐς τὰς πόλεις. Αἱ δὲ δύο τε καὶ δέκα ἦσαν ἀριθμόν, ὁπόσαι γε καὶ ἐς ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν γνώριμοι, Δύμη μὲν πρὸς Ἤλιδος πρώτη, μετὰ δὲ αὐτὴν Ὤλενος καὶ Φαραὶ καὶ Τρίτεια καὶ Ῥύπες καὶ Αἴγιον καὶ Κερύνεια καὶ Βοῦρα, ἐπὶ ταύταις δὲ Ἑλίκη καὶ Αἰγαί τε καὶ Αἴγειρα καὶ Πελλήνη πρὸς τῆς Σικυωνίας ἐσχάτη: ἐς ταύτας οἱ Ἀχαιοὶ καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν ἐσῳκίζοντο πρότερον ἔτι ὑπὸ Ἰώνων οἰκουμένας. [2] ἦσαν δὲ οἱ τὸ μέγιστον <ἐν> τοῖς Ἀχαιοῖς ἔχοντες κράτος οἵ τε Τισαμενοῦ παῖδες Δαϊμένης καὶ Σπάρτων καὶ Τέλλις τε καὶ Λεοντομένης: Κομήτης δὲ ὁ πρεσβύτατος τῶν Τισαμενοῦ παίδων πρότερον ἔτι διεβεβήκει ναυσὶν ἐς τὴν Ἀσίαν. Οὗτοί τε δὴ τηνικαῦτα ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς ἐδυνάστευον καὶ Δαμασίας ὁ Πενθίλου τοῦ Ὀρέστου, τοῖς Τισαμενοῦ παισὶν ἀνεψιὸς πρὸς πατρός" "ἰόντι δὲ ἐς τὸ πρόσω Σελινοῦς τε ποταμὸς καὶ ἀπωτέρω τεσσαράκοντα Αἰγίου σταδίοις ἐπὶ θαλάσσῃ χωρίον ἐστὶν Ἑλίκη. ἐνταῦθα ᾤκητο Ἑλίκη πόλις καὶ Ἴωσιν ἱερὸν ἁγιώτατον Ποσειδῶνος ἦν Ἑλικωνίου. Διαμεμένηκε δέ σφισι, καὶ ὡς ὑπὸ Ἀχαιῶν ἐκπεσόντες ἐς Ἀθήνας καὶ ὕστερον ἐξ Ἀθηνῶν ἐς τὰ παραθαλάσσια ἀφίκοντο τῆς Ἀσίας, σέβεσθαι Ποσειδῶνα Ἑλικώνιον: καὶ Μιλησίοις τε ἰόντι ἐπὶ τὴν πηγὴν τὴν Βιβλίδα Ποσειδῶνος πρὸ τῆς πόλεώς ἐστιν Ἑλικωνίου βωμὸς καὶ ὡσαύτως ἐν Τέῳ περίβολός τε καὶ βωμός ἐστι τῷ Ἑλικωνίῳ θέας ἄξιος. [6] ἔστι δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποιημένα ἐς Ἑλίκην καὶ τὸν Ἑλικώνιον Ποσειδῶνα. Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἀχαιοῖς τοῖς ἐνταῦθα, ἱκέτας ἄνδρας ἀποστήσασιν ἐκ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀποκτείνασιν, οὐκ ἐμέλλησε τὸ μήνιμα ἐκ τοῦ Ποσειδῶνος, ἀλλὰ σεισμὸς ἐς τὴν χώραν σφίσιν αὐτίκα κατασκήψας τῶν τε οἰκοδομημάτων τὴν κατασκευὴν καὶ ὁμοῦ τῇ κατασκευῇ καὶ αὐτὸ τῆς πόλεως τὸ ἔδαφος ἀφανὲς ἐς τοὺς ἔπειτα ἐποίησε. [7] Τὰ μὲν οὖν ἄλλα ἐπὶ τοῖς σεισμοῖς, ὅσοι μεγέθει τε ὑπερήρκασι καὶ ἐπὶ μήκιστον διικνοῦνται τῆς γῆς, Προσημαίνειν ὁ θεὸς κατὰ τὰ αὐτὰ ὡς τὸ ἐπίπαν εἴωθεν--ἢ γὰρ ἐπομβρίαι συνεχεῖς ἢ αὐχμοὶ πρὸ τῶν σεισμῶν συμβαίνουσιν ἐπὶ χρόνον πλείονα, καὶ ὁ ἀὴρ παρὰ τὴν ἑκάστοτε τοῦ 8

9 ἔτους ὥραν χειμῶνός τε γίνεται καυματωδέστερος καὶ ἐν θέρει μετὰ ἀχλύος μᾶλλον ὁ κύκλος παρέχεται τοῦ ἡλίου τὴν χρόαν παρὰ τὸ εἰωθὸς ἤτοι ἐς τὸ ἐρυθρότερον ἢ καὶ ἡσυχῇ ῥέπουσαν ἐς τὸ μελάντερον: [8] Τῶν τε ὑδάτων ὡς τὸ πολὺ ἐπιλείπουσιν αἱ πηγαί, καὶ ἀνέμων ἔστιν οἷς ἐνέπεσον ἐς τὴν χώραν ἐμβολαὶ περιτρέπουσαι τὰ δένδρα, καί που καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ διαδρομαὶ σὺν πολλῇ τῇ φλογί, τὰ δὲ καὶ ἀστέρων ὤφθη σχήματα οὔτε ἐγνωσμένα ὑπὸ τῶν πρότερον καὶ μεγάλην τοῖς ὁρῶσιν ἐμποιοῦντα ἔκπληξιν, ἔτι δὲ καὶ τῆς γῆς κάτω πνευμάτων ὑπήχησις ἰσχυρά, ἄλλα τε πολλὰ ὁ θεὸς ἐπὶ τοῖς βιαίοις τῶν σεισμῶν ἐθέλει προενδείκνυσθαι: [9] --τῆς δὲ κινήσεως αὐτῆς καθέστηκεν οὐχ εἷς τρόπος, ἀλλ' οἱ φροντίσαντες τὰ τοιαῦτα ἐξ ἀρχῆς καὶ οἱ παρ' ἐκείνων διδαχθέντες ἰδέας καταμαθεῖν ἐδυνήθησαν τοσάσδε ἐπὶ τοῖς σεισμοῖς. Ηπιώτατος μέν ἐστιν αὐτῶν, ἢν δὴ ἐν κακῷ γε τοσούτῳ ῥᾳστώνην ἐνεῖναί τινα ἡγησώμεθα, ἐπειδὰν ὁμοῦ τῇ κινήσει τῇ ἀρξαμένῃ τὸ πρῶτον καὶ τῇ ἐς τὸ ἔδαφος τροπῇ τῶν οἰκοδομημάτων ἀντιστᾶσα ἐναντία κίνησις ἐξεγείρῃ τὰ ἤδη τραπέντα, --καὶ ἐν τῇ τοιᾷδε ἰδέᾳ [10] τοῦ σεισμοῦ κίονας ὁρᾶν ἔστιν ἀνορθουμένους οἳ ὀλίγου ἐδέησαν ἐς ἅπαν ἐκριφῆναι, καὶ ὁπόσα διέστη τοίχων συνερχόμενα ἐς τὸ ἐξ ἀρχῆς: δοκοὶ δέ, ὅσας ἐκτὸς ὀλισθεῖν ἐποίησεν ἡ κίνησις, ἐπανίασιν αὖθις ἐς τὰς ἕδρας: ὡσαύτως δὲ καὶ ὀχετῶν κατασκευῆς καὶ εἰ δή τι ἄλλο ἐπὶ ὕδατος ῥοαῖς προάγει, καὶ τούτων συνδεῖ τὰ διεσπασμένα μᾶλλον ἢ ἀνθρώπων τεκτόνων: --ὁ δὲ δὴ δεύτερος τῶν σεισμῶν ἀπώλειάν τε τῶν ἑτοιμοτέρων φέρει καί, ἐφ' ὅ τι ἂν βάλῃ τὴν ὁρμήν, ἀνέκλινεν αὐτίκα τοῖς ἐς πολιορκίαν μηχανήμασιν ὁμοίως. [11] Τὸν δὲ αὐτῶν ὀλεθριώτατον τοιῷδέ τινι ἐθέλουσιν εἰκάζειν, τὸ ἐντὸς τοῦ ἀνθρώπου πνεῦμα εἰ συνεχεῖ πυρετῷ πυκνότερόν τε καὶ ὑπὸ πολλῆς ἄνω τῆς βίας : τοῦτο δὲ ἀλλαχοῦ τε τοῦ σώματος ἐπισημαίνει καὶ ἐν ταῖς χερσὶν ὑπὸ ἑκάτερον μάλιστα τὸν καρπόν. Κατὰ ταὐτὰ οὖν καὶ τὸν σεισμὸν [εἴτ'] εὐθὺ ὑποδύεσθαι τῶν οἰκοδομημάτων καὶ θεμέλια ἀναπάλλειν φασὶν αὐτόν, καθότι καὶ τὰ ἔργα τῶν σφαλάκων ἐκ μυχοῦ τῆς γῆς ἀναπέμπεται: μόνη τε ἡ τοιαύτη κίνησις οὐδὲ τοῦ οἰκισθῆναί ποτε ὑπολείπει σημεῖα ἐν τῇ γῇ. [12] Τότε δὲ ἰδέαν μὲν ταύτην ἐπὶ τῇ Ἑλίκῃ τοῦ σεισμοῦ τὴν ἐς τὸ ἔδαφος ἀνακινοῦσαν, σὺν δὲ αὐτῇ καὶ ἄλλο πῆμα τοιόνδε οἱ ἐπιγενέσθαι φασὶν ὥρᾳ χειμῶνος. ἐπῆλθε γάρ σφισιν ἐπὶ πολὺ τῆς χώρας ἡ θάλασσα καὶ τὴν Ἑλίκην περιέλαβεν ἐν κύκλῳ πᾶσαν: καὶ δὴ καὶ τὸ ἄλσος τοῦ Ποσειδῶνος ἐπὶ τοσοῦτον ἐπέσχεν ὁ κλύδων ὡς τὰ ἄκρα τῶν δένδρων σύνοπτα εἶναι μόνον. σείσαντος δὲ ἐξαίφνης τοῦ θεοῦ καὶ ὁμοῦ τῷ σεισμῷ τῆς θαλάσσης ἀναδραμούσης, καθείλκυσεν αὔτανδρον τὸ κῦμα τὴν Ἑλίκην. [13] τοιοῦτό γε δὴ κατέλαβεν, [καὶ] ἕτερον τὴν ἰδέαν, ἐν Σιπύλῳ πόλιν ἐς χάσμα ἀφανισθῆναι: ἐξ ὅτου δὲ [ἡ ἰδέα] κατεάγη τοῦ ὄρους, ὕδωρ αὐτόθεν ἐρρύη, καὶ λίμνη τε ὀνομαζομένη Σαλόη τὸ χάσμα ἐγένετο καὶ ἐρείπια πόλεως δῆλα ἦν ἐν τῇ λίμνῃ, πρὶν ἢ τὸ ὕδωρ ἀπέκρυψεν αὐτὰ τοῦ χειμάρρου. Σύνοπτα δὲ καὶ Ἑλίκης ἐστὶ τὰ ἐρείπια, οὐ μὴν ἔτι γε ὁμοίως, ἅτε ὑπὸ τῆς ἅλμης λελυμασμένα. XXV. Τὸ δὲ τοῦ Ἱκεσίου μήνιμα πάρεστι μὲν τοῖς ἐς τὴν Ἑλίκην, πάρεστι δὲ καὶ ἄλλοις διδαχθῆναι πολλοῖς ὡς ἔστιν ἀπαραίτητον: φαίνεται δὲ καὶ ὁ θεὸς παραινῶν ὁ ἐν Δωδώνῃ νέμειν ἐς ἱκέτας αἰδῶ. Ἀθηναίοις γὰρ ἐπὶ ἡλικίας μάλιστα τῆς Ἀφείδαντος ἀφίκετο παρὰ τοῦ ἐν Δωδώνῃ Διὸς τὰ ἔπη τάδε: φράζεο δ' Ἄρειόν τε πάγον βωμούς τε θυώδεις Εὐμενίδων, ὅθι χρὴ Λακεδαιμονίους <σ'> ἱκετεῦσαι δουρὶ πιεζομένους. τοὺς μὴ σὺ κτεῖνε σιδήρῳ, μηδ' ἱκέτας ἀδικεῖν: ἱκέται δ' ἱεροί τε καὶ ἁγνοί." Ο συγγραφέας αναφέρεται στο σεισμό και στο τσουνάμι με τα εξής αποσπάσματα: «ἔστι δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποιημένα ἐς Ἑλίκην καὶ τὸν Ἑλικώνιον Ποσειδῶνα. Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἀχαιοῖς τοῖς ἐνταῦθα, ἱκέτας ἄνδρας ἀποστήσασιν ἐκ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀποκτείνασιν, οὐκ ἐμέλλησε τὸ μήνιμα ἐκ τοῦ Ποσειδῶνος, ἀλλὰ σεισμὸς ἐς τὴν χώραν σφίσιν αὐτίκα κατασκήψας τῶν τε οἰκοδομημάτων τὴν κατασκευὴν καὶ ὁμοῦ τῇ κατασκευῇ καὶ αὐτὸ τῆς πόλεως τὸ ἔδαφος ἀφανὲς ἐς τοὺς ἔπειτα ἐποίησε» «Τότε δὲ ἰδέαν μὲν ταύτην ἐπὶ τῇ Ἑλίκῃ τοῦ σεισμοῦ τὴν ἐς τὸ ἔδαφος ἀνακινοῦσαν, σὺν δὲ αὐτῇ καὶ ἄλλο πῆμα τοιόνδε οἱ ἐπιγενέσθαι φασὶν ὥρᾳ χειμῶνος. ἐπῆλθε γάρ σφισιν ἐπὶ πολὺ τῆς χώρας ἡ θάλασσα καὶ τὴν Ἑλίκην περιέλαβεν ἐν κύκλῳ πᾶσαν: καὶ δὴ καὶ τὸ ἄλσος τοῦ Ποσειδῶνος ἐπὶ τοσοῦτον ἐπέσχεν ὁ κλύδων ὡς τὰ ἄκρα τῶν δένδρων σύνοπτα εἶναι μόνον. σείσαντος δὲ ἐξαίφνης τοῦ θεοῦ καὶ ὁμοῦ τῷ σεισμῷ τῆς θαλάσσης ἀναδραμούσης, καθείλκυσεν αὔτανδρον τὸ κῦμα τὴν Ἑλίκην.» Δ. Η έρευνα στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης Η καταστροφή της Αρχαίας Ελίκης από σεισμό το 373 π.χ. είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές, από άποψη μεγέθους, περιπτώσεις καταστροφικών φαινομένων στην Αρχαιότητα. Είναι ενδεικτικό ότι μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ικανοποιητική εξήγηση για 9

10 το τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη χειμωνιάτικη βραδιά και οδήγησε στην καταστροφή και τον αφανισμό μιας ολόκληρης πόλης. Η Αρχαία Ελίκη ήταν η πρωτεύουσα της Αχαϊκής Κοινοπολιτείας. Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς Παυσανία ( Αχαϊκά ) και Στράβωνα ( Γεωγραφικά ) βρισκόταν 40 στάδια (7,2 km) ανατολικά από το Αίγιο και 12 στάδια (2,2 km) από την τότε ακτή, μεταξύ των ποταμών Σελινούντα και Κερυνίτη. Σύμφωνα με τους ίδιους συγγραφείς, στην εποχή τους ο Σελινούντας διερχόταν από τα ανατολικά κράσπεδα του Αιγίου. Αν αυτή η πληροφορία είναι αληθινή, τότε οι εκβολές του ποταμού θα πρέπει να ευρίσκοντο στο Ακρ. Γύφτισσα, το οποίο πράγματι αποτελεί παλαιότερες εκβολές του Σελινούντα. Ε. Η γεωλογία της περιοχής της Ελίκης Η Ελίκη, σύμφωνα με τον Παυσανία, τοποθετείται στην Αιγιαλεία, μεταξύ τον ποταμών Σελινούντα και Κερυνίτη, περίπου 7 km ΝΑ του Αιγίου. Σύμφωνα με τον Ηρακλείδη ήταν αναπτυγμένη στην δελταϊκή πεδιάδα, η οποία σχηματίζεται από τους ποταμούς Σελινούντα, Κερυνίτη και Βουραϊκό και απέχει περίπου 2 km από τη θάλασσα. Από γεωλογικής άποψης η πεδιάδα της Ελίκης έχει οικοδομηθεί από δελταϊκές αποθέσεις των προαναφερθέντων ποταμών που σχηματίστηκαν πάνω σε ένα τεκτονικό τέμαχος, το οποίο προς το νότο περιβάλλεται από το ενεργό ρήγμα της Ελίκης και προς το βορρά από το ρήγμα του Αιγίου. Εικό να 3. Εικόνα από δορυφόρο, όπου φαίνεται η περιοχή της αρχαίας Ελίκης που κατάδυσε από το σεισμό του 373 π.χ. Επίσης, είναι εμφανείς και οι δύο ποταμοί που βρίσκονται ανάμεσα στην πόλη, δηλαδή ο Σελινούντας και ο Κερυνίτης (Papatheodorou et al ). 10

11 ΣΤ. Έρευνες από πρόσφατα σεισμικά γεγονότα της περιοχής Από τότε μέχρι σήμερα η περιοχή της Αρχαίας Ελίκης έχει υποστεί αρκετές φορές τις καταστροφικές συνέπειες των σεισμών, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά του 1861 μ.χ. και του σεισμού του Αιγίου (Ms:6,1) του Ιουνίου Και στις δύο αυτές περιπτώσεις προκλήθηκαν σημαντικές καταστροφές και παρατηρήθηκαν εκτεταμένες παράκτιες ολισθήσεις με αποτέλεσμα να υποχωρήσει η ακτογραμμή κατά εκατοντάδες μέτρα και σε μήκος αρκετών χιλιομέτρων μεταξύ του Ακρωτηρίου Γύφτισσα και του Διακοφτού. Την τελευταία δεκαετία, μετά τον σεισμό του Αιγίου, πραγματοποιήθηκαν από το ΕΛΚΕΘΕ και από άλλους φορείς, όπως το Πανεπιστήμιο Πάτρας, συστηματικές έρευνες, από τις οποίες ανακαλύφθηκε ότι στον βυθό του Κορινθιακού Κόλπου υπάρχουν μεγάλα ρήγματα και μεγάλες υποθαλάσσιες κατολισθήσεις. Εικόνα 4. Βαθυμετρική τομή, όπου φαίνονται τα ρήγμα και οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις από τους σεισμούς στην περιοχή της Ελίκης (Papatheodorou et al.2005 ). Από τα στοιχεία αυτά αλλά και από τις παρατηρήσεις των διαφόρων φαινομένων που εκδηλώθηκαν στους πρόσφατους σεισμούς προκύπτει ότι οι παράκτιες ολισθήσεις και οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις είναι σχετικά συχνές στην περιοχή αυτή. Κατά τη διάρκεια των υποθαλάσσιων ερευνών στην περιοχή μεταξύ Αιγίου και Διακοφτού, μπροστά από τα Βαλημίτικα, παρατηρήθηκαν κάποιες περίεργες δομές σε βάθος λίγων μέτρων κάτω από τον βυθό. Από την ερμηνεία των γεωφυσικών δεδομένων προέκυψε ότι πιθανόν οι δομές αυτές να μην είναι φυσικής προέλευσης. Η περιοχή στην οποία 11

12 παρατηρήθηκαν είναι στην υποθαλάσσια απότομη πλαγιά του Κορινθιακού Κόλπου, σε βάθος 200 m περίπου. Ζ. Ιστορικοί σεισμοί στην περιοχή Ισχυρός σεισμός κοντά στο σημερινό Αίγιο κατέστρεψε την αρχαία πόλη της Ελίκης η οποία αμέσως μετά κατακλύσθηκε από ισχυρό θαλάσσιο κύμα που συμπλήρωσε την καταστροφή 373 π.χ., Χειμώνας, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 5 Μέτρα Ύψος Μέγεθος 6,6(+). Ιούνιος 1402 Κορινθιακός Κόλπος 4 Μέτρα Ύψος Μέγεθος 6,8.Καταστροφικό κύμα ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό κοντά στο Ξυλόκαστρο. Το κύμα έπληξε τη νότια και τη βόρεια ακτή του Κορινθιακού Κόλπου πνίγοντας ζώα και καταστρέφοντας καλλιεργήσιμες εκτάσεις. 25/05/1748, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος, Μέγεθος 6,6.Καταστροφικό κύμα στο Αίγιο ύψους 10m ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό. Στην περιοχή του Αιγίου το κύμα παρέσυρε μικρά και μεγάλα σκάφη, προκάλεσε ανθρώπινα θύματα, έπνιξε ζώα και κατέστρεψε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Όταν η θάλασσα ηρέμησε βρέθηκαν ψάρια και όστρακα στη ξηρά. 23/08/1817, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος, Μέγεθος 6,5.Καταστροφικό κύμα ύψους 5m ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό. Στην αρχή η θάλασσα αποσύρθηκε σε μεγάλη απόσταση και τα πλοία κάθισαν στο βυθό. Μετά από λίγο η θάλασσα επανήλθε με μεγάλο ύψος και έπνιξε ανθρώπους. 1861,26 Δεκεκμβρίου, 38.25Ν Ε, 6.7, Δ.Κορινθιακός, Βαλιμίτικα. 07/02/1963, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος. Καταστροφικό κύμα στις Καμάρες ύψους 5m ύστερα από παράκτια κατολίσθηση χωρίς σεισμό. Το κύμα έπληξε τη νότια και βόρεια ακτή του Δ. Κορινθιακού Κόλπου προκαλώντας μεγάλες καταστροφές σε σπίτια, μικρά και μεγάλα σκάφη και καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Δύο άνθρωποι πνίγηκαν. 1995, 15 Ιουνίου, 38.27Ν Ε, Μέγεθος 6.4, Κορινθιακός Κόλπος, Αίγιο-Διακοφτό. 2. ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Αυτή η μέθοδος είναι πολύ σημαντική για τον Ελληνικό χώρο όπου τα ρήγματα είναι πολλά αν και οι παλαιοσεισμολογικές μελέτες είναι επί τόπου παρόντος ελάχιστες. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι είναι γνωστά παλαιοσεισμολογικά δεδομένα για λιγότερα από δέκα ρήγματα σε όλη την Ελλάδα. Αναφέρονται χαρακτηριστικά τα παραδείγματα των ρηγμάτων Πισιών, Αταλάντης, Σπάρτης, Παλαιοχωρίου Γρεβενών, Μυγδονιάς, Αιγίου Τυρνάβου, Καπαρελίου και το ρήγμα της Ελίκης που αναφέρεται στην παρούσα εργασία. Η μέθοδος μπορεί κατά κάποιο τρόπο να συσχετισθεί με την ιστορική σεισμικότητα και κατά μία έννοια αποτελεί προέκτασή της σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η παλαιοσεισμολογία στοχεύει στην καταγραφή προϊστορικών σεισμών με βάσει λεπτομερείς χαρτογραφήσεις 12

13 τεχνητών τομών και γεωχρονολογήσεις γεωλογικών στρωμάτων. Είναι προφανές ότι οι δύο μέθοδοι προσέγγισης, ιστορική σεισμικότητα και παλαιοσεισμολογία, είναι τελικά διαφορετικές επειδή ο χρόνος στον οποίο αναφερόμαστε στην παλαιοσεισμολογία είναι μεγαλύτερος και η τελευταία βασίζεται στα αποτελέσματα επί συγκεκριμένου ρήγματος και όχι σε σεισμούς που αναφέρονται σε γεωγραφικές περιοχές. Η ακρίβεια της μεθόδου όσον αφορά στον προσδιορισμό του χρόνου εκδήλωσης του σεισμού εξαρτάται από την στρωματογραφία της εκσκαφής και την ύπαρξη υλικών που να μπορούν να χρονολογηθούν. Στην καλύτερη περίπτωση και όταν όλες οι συνθήκες είναι θετικές η ακρίβεια στον προσδιορισμό είναι χρόνια όσο είναι και η ακρίβεια του C 14. Οι σεισμοί που μελετώνται με παλαιοσεισμολογικές μεθόδους αναλύονται με βάση τη λεπτομερή ανάλυση των φαινομένων σε περιοχές παρακείμενες σεισμικών πηγών, και είναι στενά συνδεδεμένοι με την πηγή. Έτσι οι σεισμοί που πιστοποιούνται με τις μεθόδους της παλαιοσεισμολογίας αντιστοιχούν σε γεγονότα κατά μήκος σεισμικών ρηγμάτων και δεν αναφέρονται σε γεωγραφικό χώρο και σ αυτό διαφέρει η μέθοδος από τη μέθοδο της ιστορικής σεισμικότητας. Έτσι μπορούν να δώσουν αποτελέσματα τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά για τους σεισμούς των οποίων τα αποτελέσματα έχουν καταγραφεί σε δομές οι οποίες είναι γεωλογικά αναγνωρίσιμες. Το πεδίο αυτό της έρευνας είναι σχετικά νέο για τον Ελληνικό χώρο και δυναμικά εξελισσόμενο με τη χρήση νέων μεθόδων και τεχνικών χρονολόγησης γεωλογικών στρωμάτων. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται βασίζονται κυρίως στη χαρτογράφηση εκσκαφών, ποσοτική γεωμορφολογική ανάλυση και τεχνικές χρονολόγησης υλικών που περιέχουν άνθρακα. Η μέθοδος της παλαιοσεισμικής προσέγγισης μπορεί να βοηθήσει στο να συλλεχθούν πληροφορίες μεγάλης διάρκειας οι οποίες θα αναφέρονται για χρονικό διάστημα πολύ μεγαλύτερο των ιστορικών χρόνων και κατά συνέπεια είναι δυνατό να βρεθούν τα ακόλουθα μεγέθη: μέγεθος μέγιστου σεισμού μιας ρηξιγενούς ζώνης και η πλήρης εκτίμηση της ικανότητας μιας πηγής να δώσει σεισμό μεγάλου μεγέθους μετά τη χρονολόγηση σεισμών μέσα στην εκσκαφή. Η χρονολόγηση των γεγονότων αυτών γίνεται αφού συλλεχθούν χρονολογήσιμα υλικά από την εκσκαφή. 3. ΡΑΔΙΟΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ 14 C Η μέθοδος αυτή ανακαλύφθηκε μετά το Β' παγκόσμιο πόλεμο (γύρω στο 1949) από τον Αμερικανό χημικό Williard Libby (Βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψη του). Ο άνθρακας 14 είναι ο άνθρακας που σχηματίζεται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας λόγω ιονισμού. Μετά το σχηματισμό του στην ανώτερη ατμόσφαιρα και ο C 14 σταδιακά εισέρχεται στη βιόσφαιρα όπου εισχωρεί στα σώματα των φυτών και των ζώων. Όταν πεθάνει ένας οργανισμός σταματά να προσλαμβάνει ραδιοάνθρακα 14. Τότε, επειδή αυτός διασπάται, λιγοστεύει διαρκώς μέσα στο νεκρό οργανισμό. Η μέτρηση του C 14 στα εργαστήρια επιτρέπει τον υπολογισμό του χρόνου που πέρασε από τον θάνατο του οργανισμού μέχρι την εξέταση του από τους επιστήμονες. 13

14 Τα πρώτα 10 χρόνια περίπου επικρατούσε μεγάλη αισιοδοξία για τη νέα μέθοδο. Βέβαια ο ίδιος ο W. Libby και οι συνεργάτες του έβλεπαν ένα πρόβλημα. Για να γίνει η χρονολόγηση, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν να μένει σταθερός ο ρυθμός σχηματισμού και ο ρυθμός διάσπασης του C 14. Στις μετρήσεις ο Libby έβλεπε ότι ο ρυθμός παραγωγής ήταν περίπου 25% ταχύτερος από το ρυθμό διάσπασης. Επειδή όμως αυτό δεν μπορούσε να εξηγηθεί με τα γνωστά επιστημονικά μέσα, ο Libby απέδωσε τη διαφορά σε πειραματικό σφάλμα. Οι πρώτες ανησυχίες και απογοητεύσεις εμφανίστηκαν κυρίως στη δεκαετία του Τα κελύφη ζωντανών μαλακίων χρονολογήθηκαν ότι είναι μέχρι 2300 έτη με τον C 14 (Keith M. And Anderson G., Science, 16 Αυγ. 1963, σελ. 634). Ασβεστοκονίαμα από ένα αγγλικό κάστρο ηλικίας 785 ετών έδωσε ηλικία με τη μέθοδο C έτη (Baxter M.S. and Walton A., Nature, 7 March 1970, σ ). Σε φώκιες πρόσφατα σκοτωμένες έδωσε η μέθοδος ηλικία έτη και σε μουμιοποιημένες φώκιες, νεκρές μόνο επί 30 έτη, χρονολογήθηκαν για έτη (Dort W. Antarctic Journal of the U.S., 6, 1971, σ. 210). Όμως το σπουδαιότερο ήταν το εξής: Τα πειράματα επαναλήφθηκαν από χημικούς. Με βελτιωμένες τεχνικές, μετά από πείρα 10 ετών, αποκαλύφθηκε ότι η διαφορά που παρατήρησε ο Libby, δεν ήταν απλό πειραματικό σφάλμα, αλλά υπήρχε πράγματι και μάλιστα ήταν πάνω από 25%. Αυτό το παραδέχθηκε και ο ίδιος ο εφευρέτης της μεθόδου χρονολόγησης με C 14. " Όταν αναπτύξαμε τη μέθοδο μας δεν είχαμε άλλη επιλογή παρά να υποθέσουμε ότι οι κοσμικές ακτίνες είχαν παραμείνει σταθερές, παρ' όλο που δεν είχαμε την παραμικρή ένδειξη ότι πράγματι ήταν έτσι. Αλλά τώρα γνωρίζουμε ότι οι μεταβολές υπήρχαν". Ο Melvin Kook εξηγεί: Αυτό οδηγεί σε δύο εναλλακτικά συμπεράσματα: α. ή η ατμόσφαιρα βρίσκεται για κάποιο λόγω σε μια μεταβατική φάση δημιουργίας, όσον αφορά τον C 14 ή β. κάτι πάει λάθος σε κάποιο από τα βασικά αξιώματα της μεθόδου C 14. Τα ραδιοϊσότοπα είναι άτομα τα οποία αυτόματα χάνουν ατομική μάζα με καθορισμένο ρυθμό. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται ραδιενεργός διάσπαση και μέσω αυτής, τα ασταθή άτομα στοχεύουν σε μεγαλύτερο βαθμό σταθερότητας. Επειδή οι ρυθμοί αποσύνθεσης των ασταθών ισοτόπων είναι μετρήσιμοι, τα ραδιοϊσότοπα χρησιμοποιούνται στις χρονολογήσεις. Μια τέτοια μέθοδος ραδιοχρονολόγησης και η πιο συνήθης για τα ιζήματα του Ολοκαίνου και Ανώτερου Πλειστοκαίνου είναι αυτή του 14 C. Το ισότοπο 14 C σχηματίζεται με τη βοήθεια της κοσμικής ακτινοβολίας (σωματίδια τα οποία εισέρχονται στην ατμόσφαιρα από το διάστημα), όταν ένα νετρόνιο προερχόμενο από την κοσμική ακτινοβολία, βομβαρδίσει ένα άτομο 14 N οπότε σχηματίζεται ένα άτομο 14 C και αποβάλλεται ένα πρωτόνιο. Το άτομο του 14 C γρήγορα οξειδώνεται σε CO 2 και στη συνέχεια μπαίνει στην τροφική αλυσίδα. Όταν οι 14

15 οργανισμοί πεθάνουν, το ποσοστό του 14 C παύει να αναπληρώνεται και η διαδικασία της διάσπασης ξεκινά, θέτοντας σε λειτουργία το «ραδιοχρονολογικό ρολόι». Το άτομο του 14 C διασπάται για να σχηματίσει το άτομο 14 N αποβάλλοντας β σωματίδια (αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια). Ο ρυθμός διάσπασης δεν είναι σταθερός, αλλά επιδεικνύει μεγαλύτερη συχνότητα στα αρχικά στάδια της διάσπασης. Η ηλικία υπολογίζεται βάσει της εναπομένουσας ραδιενεργούς ποσότητας του στοιχείου. Ο ρυθμός αποσύνθεσης των ραδιοϊσοτόπων αποδίδεται με το «χρόνο ημιζωής», δηλαδή το χρόνο που χρειάζεται η ραδιενεργός δραστηριότητα του ισοτόπου να μειωθεί η αρχική του συγκέντρωση στο 50%. Για τον 14 C ο χρόνος ημιζωής έχει υπολογιστεί σε yrs. Για τη μέτρηση της ραδιενέργειας του 14 C απαιτείται εξοπλισμός μεγάλης ακρίβειας. Οι μέθοδοι είναι κυρίως δύο τύπων: i. Οι συμβατές (conventional radiocarbon dating), στις οποίες ανιχνεύονται οι εκπομπές των β σωματιδίων με το χρόνο, ώστε υπολογίζεται ο ρυθμός εκπομπής και επωμένως η ραδιενέργεια του 14 C του δείγματος. ii. Ο επιταχυνόμενος φασματογράφος μάζας (AMS: Accelerator Mass Spectrometry), με τον οποίο ανιχνεύονται άτομα στοιχείων βάσει της διαφοράς του ατομικού τους αριθμού. Κατά τη λειτουργία του AMS φορτισμένα σωματίδια κινούμενα σε ένα μαγνητικό πεδίο, εκτρέπονται από μια ευθεία ροή, ανάλογα με το ατομικό τους βάρος. Όσο ελαφρύτερο το στοιχείο, τόσο μεγαλύτερη η εκτροπή. Στην περίπτωση του 14 C απαιτείται μεγαλύτερη διαφορά τάσης ώστε να αναπτυχθούν υψηλές ταχύτητες και να εντοπιστούν τα άτομα 14 C ανάμεσα στα ίδιου βάρους άτομα του 14 N (Link et al., 1989). Η μέθοδος AMS υπερτερεί έναντι των υπόλοιπων λόγω: i. Του μικρότερου χρόνου εξαγωγής αποτελεσμάτων (μερικές ώρες) και, ii. Της μικρής ποσότητας απαιτούμενου δείγματος (π.χ. 15mg στην περίπτωση που το δείγμα αποτελείται από πλαγκτονικά τρηματοφόρα). Οι συμβατές μέθοδοι υπερτερούν έναντι της AMS : i. Στην ακρίβεια του αποτελέσματος (συνήθως δίνουν μικρότερες τιμές απόκλισης σε σχέση με τις αντίστοιχες της AMS) και, ii. Είναι αρκετά φθηνότερες. 15

16 ΜΕΡΟΣ ΙΙ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Σε αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζονται 5 παλαιοσεισμολογικές τομές και 4 που αποτελούν τις αντιθετικές τους. Η περιοχή στην οποία έγιναν οι παλαιοσεισμολογικές τομές φαίνεται στην Εικόνα 5. Επίσης, για κάθε τομή υπάρχει μία απλουστευμένη παλαιοσεισμολογική τομή και μία λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή στην οποία μετρήθηκαν τα δεδομένα. Ε ικόνα 5. Φωτογραφία στην περιοχή της Ελίκης που δείχνει τις περιοχές όπου έγιναν οι πέντε κύριες τομές. Το συνολικό μήκος των τομών είναι 1 km. ΤΟΜΗ 1 16

17 Ει κόνα 6. Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η τομή 1 έχει συνολικό μήκος 13,6 m και ένα βάθος που κυμαίνεται από 0,5 έως 2,10 m. Γενικά, σε όλη την τομή παρατηρούμε από το Ν προς το Β τα ρήγματα που χαρτογραφούνται βρίσκονται όλο και πιο βαθειά θαμμένα. Η τομή αποτελείται από 13 ρήγματα. Τα ρήγματα στη συνέχεια θα ονομάζονται ως Α.1, Α.2, Α.3, Α.4, Α.5, Α.6, Α.7, Α.8, Α.9, Β.1, Β.2, Β.3 και Β.4. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αντιστοιχεί από την αρχή κάθε τομής προς το Β. Το Α.1 έχει ορατό μήκος 0,67 m και είναι μεμονωμένο. Επίσης, παρατηρούμε ότι φθάνει ως την επιφάνεια. Τα Α.2, Α.3 και Α4 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος μειώνεται όσο «προσεγγίζουν» προς την επιφάνεια. Το Α.2 έχει ορατό μήκος 1,07 m και φθάνει στην επιφάνεια. Το Α.3 έχει ορατό μήκος 0,593 m και είναι θαμμένο. Το Α.4 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.4.1 και Α.4.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος m και ο δεύτερος 0,252 m. Το Α.5 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους Α.5.1 και Α.5.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,44 m και ο δεύτερος 1,243 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο. Παρατηρούμε ότι σχηματίζει μία ζώνη, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια. Επίσης, το αριστερό τμήμα της ζώνης χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία 3 κολλουβιακών σφηνών. Το Α.6 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.6.1 και Α.6.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,517 m και ο δεύτερος 0,449. Στο σημείο όπου ενώνονται οι κλάδοι υπάρχουν κατακερματισμένες κροκάλες. Το ρήγμα είναι θαμμένο. Τα Α.7, Α.8 και Α.9 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, η οποία διατηρεί σταθερό το πλάτος της καθώς πλησιάζει προς την επιφάνεια. Η ζώνη των τριών ρηγμάτων είναι θαμμένη. Το Α.7 έχει ορατό μήκος 0,564 m. Το Α.8 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.8.1 και Α.8.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,26 m και δεύτερος 0,69 m. Τέλος, το Α.9 έχει ορατό μήκος 0,51 m. Τα Β.1 και Β.2 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων. Το πλάτος της ζώνης όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια ελαττώνεται. Επίσης η ζώνη βρίσκεται θαμμένη 0,72 m κάτω από την επιφάνεια. Το Β.1 έχει ορατό μήκος 0,521 m. Το Β.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Β.2.1 και Β.2.2. ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,521 m και ο δεύτερος 0,414 m. Το Β.3 έχει ορατό μήκος 1,224 m. Αποτελεί ένα μεμονωμένο ρήγμα που είναι θαμμένο 0,64 m κάτω από την επιφάνεια. 17

18 Τέλος, το Β.4 έχει ορατό μήκος 1,187 m. Το ρήγμα είναι μεμονωμένο και θαμμένο 0,96 m κάτω από την επιφάνεια. 7. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. Εικόνα ΤΟΜΗ 2 Η τομή 2 έχει συνολικός μήκος 8,3 m και βάθος που κυμαίνεται από 0,8 έως 4,4 m. Γενικά παρατηρούμε ότι από αριστερά προς δεξιά η απόσταση των ρηγμάτων από την επιφάνεια αυξάνεται μέχρι το κέντρο της τομής και στη συνέχεια παρουσιάζει μία σημαντική μείωση μέχρι το τέλος της τομής. Η τομή αποτελείται από 12 ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 και 12. Η αρίθμηση των ρηγμάτων γίνεται κατά αύξοντα αριθμό από το νότιο άκρο της τομής προς το βόριο όριό της. 18

19 Εικόνα 8. Λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή, η οποία είναι αντιθετική της τομής 9. Το 1 έχει ορατό μήκος 3,359 m. Το ρήγμα είναι μεμονωμένο και βρίσκεται θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 1 m. Το 2 έχει ορατό μήκος 2,845 m. Το ρήμα φθάνει στην επιφάνεια και είναι μεμονωμένο. Το 3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους 3.1 και 3.2. ο πρώτος έχει ορατό μήκος 4,21 m και ο δεύτερος ο,384 m. Στον κλάδο 3.2 παρατηρείται η ύπαρξη μιας κολλούβιας σφήνας που έχει ορατό μήκος 2,4 m.το ρήγμα βγαίνει στην επιφάνεια κατά περίπου 0,80 m. Επίσης, μπορούμε να πούμε ότι μεταξύ των ρηγμάτων 2 και 3 παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Το 4 είναι μεμονωμένο. Έχει ορατό μήκος 0,599 m και είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 1,6 m. Επίσης, σημαντικό είναι ότι η απόλιξη του 4 προς τα πάνω φτάνουν μέχρι την κολλούβια σφήνα του κλάδου 3.2. Τα 5 και 6 αποτελούν μια ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος είναι σταθερό όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Και τα δύο βρίσκονται θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 5 έχει ορατό μήκος 1,456 m και το 6 1,842 m.τα όρια του 6 προς τα πάνω φτάνουν στην κολλουβιακή σφήνα του κλάδου 3.2. Σημαντικό είναι επίσης, ότι στη ζώνη διάρρηξης που σχηματίζουν τα 5 και 6 υπάρχουν κροκάλες που έχουν προσανατολισμένο το μεγάλο τους άξονα παράλληλα προς το ρήγμα 5. Τα 7 και 8 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος είναι σταθερό. Είναι και τα δύο θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 2,6 m. Το 7 έχει ορατό μήκος 0,985 m και το 8 0,854 m. Επίσης, στη ζώνη διάρρηξης που σχηματίζεται μεταξύ των ρηγμάτων υπάρχουν κροκάλες που έχουν προσανατολισμένο το μεγάλο τους άξονα παράλληλα προς τα δύο ρήγματα. Τα 9 και 10 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος μειώνεται σημαντικά όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Το 9 έχει ορατό μήκος 1,785 m. Το 10 έχει ορατό μήκος 1,448 m. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα. Το 11 αποτελείται από δύο κλάδους, τους 11.1 και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,195 m και ο δεύτερος 1,923 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κατά 1,82 m. Στον κλάδο 11.2 υπάρχει 19

20 μια κολλουβιακή σφήνα από ψηφίδες μέσα σε μία στρώση κροκαλοπαγών. Μεταξύ των ρηγμάτων 9, 10 και 11 παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Τέλος, το 12 είναι μεμονωμένο και έχει ορατό μήκος 1,356 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 1,12 m. Επίσης, υπάρχουν δύο κολλουβιακές σφήνες αριστερά του ρήγματος. ΤΟΜΗ 3 Εικόνα 9. Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η Τομή 3 χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, την ανατολική και τη δυτική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. Έχει συνολικό μήκος 9,42 m και βάθος που κυμαίνεται από 2,02 m έως 3,14 m. Η τομή αποτελείται από 5 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται F.1, F.2, F.3, F.4 και F.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από βορρά προς τα νότο. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 20

21 10. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικςή τομής 3. Εικόνα Το F.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους F.1.1 και F.1.2. Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 1,9 m και ο δεύτερος 1,57 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,30 m. Το F.2 είναι ένα μεμονωμένο απλής γεωμετρίας ρήγμα. Έχει ορατό μήκος 3,34 m και είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,40 m. Επίσης, είναι προφανές ότι στο αριστερό μέρος του ρήγματος υπάρχει μία κολλούβια σφήνα που έχει μήκος 3,2 m και στο δεξιό μέρος του ρήγματος υπάρχουν δύο κολλούβιες σφήνες, η μία σε βάθος 0,92 m και μήκος 1,7 m και η άλλη σε βάθος 2,5 m και μήκος 1,2 m. Το F.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους F.3.1 και F.3.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,58 m και ο δεύτερος 0,45 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 2,30 m. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 21

22 11. Το δεύτερο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικής τομής 3. Εικόνα Το F.4 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους F.4.1 και F.4.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,6 m και ο δεύτερος 0,78 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 1,7 m. Το F.5 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους F.5.1 και F.5.2. Και οι δύο κλάδοι του ρήγματος βγαίνουν στην επιφάνεια. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,88 m και ο δεύτερος 1,86 m. Επίσης, σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι στα αριστερά του ρήγματος υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων με το ρήγμα F.3. ΤΟΜΗ 4 22

23 Εικόνα 12. Απλουστευμένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η Τομή 4 χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, τη δυτική παρειά και την ανατολική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης.. Έχει συνολικό μήκος 10,84 m και βάθος που κυμαίνεται από 1,98 έως 2,92 m. Η τομή αποτελείται από 8 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7 και 4.8. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς βορρά. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 13. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς τομής 4. Εικόνα Το 4.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 3,52 m και ο δεύτερος 0,20 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,80 m. Τα 4.2 και 4.3 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος αυξάνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς την επιφάνεια. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά 0,5 m. Το 4.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,08 m και ο δεύτερος 0,56 m. Το 4.3 έχει ορατό μήκος 2,51 m. Επίσης, κατά τη χαρτογράφηση διαπιστώθηκε ότι μεταξύ των 4.2 και 4.3 υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων. Το 4.4 είναι μεμονωμένο ρήγμα. Έχει ορατό μήκος 2,26 m και βρίσκεται θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,65 m. Τα 4.5 και 4.6 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος ελαττώνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς τα πάνω. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,85 m. Το 4.5 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,05 m και ο δεύτερος 0,63 m. Το 4.6 έχει ορατό μήκος 2,04 m. Επιπλέον, 23

24 είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων που αποτελούνται από κροκάλες και άμμο. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 14. Το δεύτερο φύλλο της λεπτομερούς τομής 4. Τα 4.7 και 4.8 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος ελαττώνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς τα πάνω. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 2,20 m το 4.7 και 1,5 m το 4.8. Το 4.7 έχει ορατό μήκος 0,88 m και το 4.8 1,66 m. Επίσης, μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων από κροκάλες και άμμους κατά 0,22 m. ΤΟΜΗ 5 Η Τομή 5 αποτελεί την αντιθετική τομή της τομής 4. Χωρίζεται σε δύο μέρη λόγω έλλειψης χώρου, την ανατολική παρειά και τη δυτική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. Έχει συνολικό μήκος 9,8 m και βάθος που κυμαίνεται από 2,34 έως 3,34 m. Η τομή αποτελείται από 5 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 5.1, 5.2, 5.3, 5.4 και 5.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι παρατηρείται μία αύξηση του βάθους των ρηγμάτων από την επιφάνεια όσο πηγαίνουμε από το νότο προς το βορρά. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 24

25 Εικόνα 15. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς τομής 5 από το οποίο μετρήθηκαν τα δεδομένα. Το ρήγμα 5.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,1 m και ο δεύτερος 1,08 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 0,92 m. Επίσης, στη βάση του ρήγματος σε βάθος 2,35 m περίπου υπάρχει μια κουλλουβιακή σφήνα με ορατό μήκος 0,80 m περίπου. Γενικά, σε όλο το ορατό μήκος του ρήγματος υπάρχουν μετατοπίσεις στρωμάτων. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 16. Το δεύτερο φύλλο της παλαιοσεισμολογικής τομής 5. Το 5.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,18 m και ο δεύτερος 0,52 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 2,42 m. Το 5.3 αποτελείται από δύο κλάδους,τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,29 m και ο δεύτερος 0,41 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια από 0,80 έως 25

26 1,30 m. Επιπλέον, παρατηρείται σε όλο το ορατό μήκος του ρήγματος μετατόπιση στρωμάτων. Το 5.4 είναι ένα μεμονωμένο ρήγμα, το οποίο είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια. Έχει ορατό μήκος 1,12 m. Η κορυφή του ρήγματος φτάνει στην κολλουβιακή σφήνα του ρήγματος 5.5. Το 5.5 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,73 m και ο δεύτερος 0,49 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,60 m. Στο πάνω μέρος του ρήγματος στον κλάδο υπάρχει μετατόπιση στρώματος κροκάλων κατά περίπου 0,25 m. Στα δεξιά του ρήγματος σε βάθος 1,06 m από την επιφάνεια υπάρχει μία κολλουβιακή σφήνα με ορατό μήκος 0,80 m. ΤΟΜΗ 6 Η Τομή 6 αποτελεί την αντιθετική τομή της Τομής 3. Χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, τη δυτική και την ανατολική παρειά. Έχει συνολικό μήκος 10 m και πλάτος που κυμαίνεται από 2,34 έως 2,86 m. Η τομή αποτελείται από 3 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 6.1, 6.2 και 6.3. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 6 και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς τα βορρά. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 17. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικής τομής 6. Το ρήγμα 6.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 1,75 m και ο δεύτερος 2,44 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια περίπου 1,60 m. Το ρήγμα 6.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,01 m και ο δεύτερος 1,75 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια 26

27 περίπου 0,50 m. Επίσης στα δεξιά του ρήγματος σε βάθος 0,55 m υπάρχουν δύο κολλούβιες σφήνες. Η πρώτη έχει ορατό μήκος 3,71 m και η δεύτερη, που βρίσκεται κάτω από την πρώτη, έχει 2,90 m. Επίσης, υπάρχει μετατόπιση στρώματος κροκάλων. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 18. Το δεύτερο φύλλο της παλαιοσεισμολογικής τομής 6. Το ρήγμα 6.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1.91 m και ο δεύτερος 2,27 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια 0,80 m περίπου. ΤΟΜΗ 7 Η Τομή 7 αποτελεί την αντιθετική τομή της Τομής 8. Έχει συνολικό μήκος 5,60 m και βάθος που κυμαίνεται από 1 έως 2,16 m. Η τομή αποτελείται από 5 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 7.1, 7.2, 7.3, 7.4 και 7.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 7 και η αρίθμηση αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά. Γενικά, παρατηρούμε, ότι το βάθος των ρηγμάτων από την επιφάνεια αυξάνεται σημαντικά από το νότο προς το βορρά. 27

28 19. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. Εικόνα Τα 7.1, 7.2, 7.3 και 7.4 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Το 7.1 βγαίνει στην επιφάνεια, ενώ τα επόμενα τρία είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια και μάλιστα παρουσιάζουν απότομη αύξηση της απόστασης από την επιφάνεια. Επίσης, μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Το 7.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,25 m και ο δεύτερος 0,63 m. Το 7.2 έχει ορατό μήκος 3 m, το 7.3 0,75 m και το 7.4 0,51 m. Τέλος, έχουμε μετατόπιση του στρώματος Σ 1 κατά 0,22 m. ΤΟΜΗ Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Εικόνα 28

29 Η Τομή 8 έχει συνολικό μήκος 6,90 m και βάθος που κυμαίνεται από 0,68 έως 2,50 m. Η τομή αποτελείται από 9 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 8.1, 8.2, 8.3, 8.4, 8.5, 8.6, 8.7, 8.8 και 8.9. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 8 και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς βορρά. Γενικά, παρατηρούμε ότι η στρωματογραφική ακολουθία τέμνεται από ζώνες ρηγμάτων. Τα 8.1 και 8.2 συγκροτούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο προσεγγίζει την επιφάνεια. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,55 m. Το 8.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,68 m και ο δεύτερος 0,34 m. Το 8.2 έχει ορατό μήκος 0,61 m. Τα 8.3, 8.4, 8.5, 8.6 και 8.7 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται προς την επιφάνεια. Όλα τα ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 8.3 έχει ορατό μήκος 0,95 m. Το 8.4 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,11 m και ο δεύτερος 0,98 m. Το 8.5 αποτελείται κι αυτό από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,05 m και ο δεύτερος 0,73 m. Το 8.6 έχει ορατό μήκος 1,39 m και το 8.7 0,85 m. Μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχουν μετατοπίσεις στρωμάτων, ιδιαίτερα ανάμεσα στα 8.5, 8.6 και 8.7. Τα 8.8 και 8.9 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 8.8 έχει ορατό μήκος 0,85 m και το 8.9 1,97 m. Εικόνα 21. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή από την οποία μετρήθηκαν τα δεδομένα. 29

30 ΤΟΜΗ Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Εικόνα Η Τομή 9 έχει συνολικό μήκος 5,70 m και βάθος που κυμαίνεται από 1,08 έως 2,80 m. Η τομή αποτελείται από 4 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 9.1, 9.2, 9.3 και 9.4. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 9 και η αρίθμηση αυξάνεται από βορρά προς νότο. Τα 9.1, 9.2 και 9.3 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας αυξάνεται όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Τα 9.1 και 9.2 είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια από 1 έως 1,50 m, ενώ το 9.3 βγαίνει στην επιφάνεια. Το 9.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,22 m και ο δεύτερος 1,44 m. Το 9.2 έχει ορατό μήκος 0,79 m και είναι παράλληλα αναπτυγμένο με το 9.1. Το 9.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 4,28 m και ο δεύτερος 2,15 m. Το 9.4 είναι μεμονωμένο ρήγμα και βγαίνει στην επιφάνεια. έχει ορατό μήκος 3,76 m. 30

31 Εικόνα 23. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. 2. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Α. ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΟΥΛΛΑΒΙΑΚΕΣ ΣΦΗΝΕΣ TOMH 1 Το Α.1 απέχει από τη ζώνη των Α.2-Α.3-Α.4 0,46 m. Η ζώνη των Α.2-Α.3-Α.4 απέχει από το ρήγμα Α.5 0,90 m. Το Α.5 απέχει από το Α.6 1,22 m. Το Α.6 απέχει από τη ζώνη Α.7-Α.8-Α.9 0,80 m. Η ζώνη Β.1-Β.2 απέχει από το Β.3 0,80 m. Το Β.3 απέχει από το Β.4 0,34 m. Ο μέσος όρος της απόστασης των ρηγμάτων είναι 0,75 m. Κολλουβιακές σφήνες: Στη βάση του ρήγματος Α.9 υπάρχει κολλουβιακή σφήνα που απέχει από την επιφάνεια 1,20 m και έχει πάχος 0,26 m. Τα ρήγματα Α.1 και Α.2 που βγαίνουν στην επιφάνεια της γης απέχουν 0,46 m. Το ρήγμα Α.1 απέχει 5,60 m από το ρήγμα Α.9 που έχει κολλουβιακή σφήνα. ΤΟΜΗ 2 Το ρήγμα 1 απέχει από το 2 0,60 m. Το 2 απέχει από το 3 0,64 m. Το 3 απέχει από το 4 0,46 m. Το 3 απέχει από τη ζώνη 5-6 0,48 m. Η ζώνη 5-6 απέχει από τη ζώνη 7-8 0,46 m. Η ζώνη 7-8 απέχει από τη ζώνη ,20 m. 31

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ

ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 2 η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Εκτίμηση ποτάμιας διάβρωσης Σκοπός της εργασίας: Να εκτιμηθεί ποσοτικά η ποτάμια διάβρωση κατά μήκος οκτώ χειμάρρων στη βόρεια Πελοπόννησο. Να βρεθεί

Διαβάστε περισσότερα

Ευρασιατική, Αφρικανική και Αραβική

Ευρασιατική, Αφρικανική και Αραβική Έχει διαπιστωθεί διεθνώς ότι τα περιθώρια τεκτονικών πλακών σε ηπειρωτικές περιοχές είναι πολύ ευρύτερα από τις ωκεάνιες (Ευρασία: π.χ. Ελλάδα, Κίνα), αναφορικά με την κατανομή των σεισμικών εστιών. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται

ΜΑΘΗΜΑ 1 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΜΑΘΗΜΑ Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται ΜΑΘΗΜΑ 1 Π. Γ Κ Ι Ν Η Σ 1. Να γνωρίζεις τις έννοιες γεωγραφικό πλάτος, γεωγραφικό μήκος και πως αυτές εκφράζονται 2. Να μπορείς να δώσεις την σχετική γεωγραφική θέση ενός τόπου χρησιμοποιώντας τους όρους

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες

ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 ΩΚΕΑΝΟΙ Ωκεανοί Ωκεάνιες λεκάνες Ωκεανοί Το νερό καλύπτει τα δύο τρίτα της γης και το 97% όλου του κόσµου υ και είναι κατοικία εκατοµµυρίων γοητευτικών πλασµάτων. Οι ωκεανοί δηµιουργήθηκαν

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr

Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Μέθοδος χρονολόγησης Rb-Sr Γεωχημεία του Rb και του Sr To Rb ανήκει στα αλκάλια, όπως και το Κ. To Sr ανήκει στις αλκαλικές γαίες, όπως και το μαγνήσιο και το ασβέστιο. Τα ουδέτερα άτομα των αλκαλίων έχουν

Διαβάστε περισσότερα

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ)

γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) γεωγραφικό γλωσσάρι για την πέμπτη τάξη (από το βιβλίο «Μαθαίνω την Ελλάδα» του ΟΕΔΒ) Α Κεφ. αβιοτικό κάθε στοιχείο που δεν έχει ζωή 4 αιολική διάβρωση Η διάβρωση που οφείλεται στον άνεμο 5 ακρωτήριο ακτογραμμή

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ - ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ

ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ - ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Π.Φ. ΜΟΙΡΑ 693 946778 ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ - ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ Η γέννηση της πυρηνικής φυσικής έγινε το 1896, με την ανακάλυψη της ραδιενέργειας από τον Becquerel και την προσπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης

Ηλεκτρομαγνητισμός. Μαγνητικό πεδίο. Νίκος Ν. Αρπατζάνης Ηλεκτρομαγνητισμός Μαγνητικό πεδίο Νίκος Ν. Αρπατζάνης Μαγνητικοί πόλοι Κάθε μαγνήτης, ανεξάρτητα από το σχήμα του, έχει δύο πόλους. Τον βόρειο πόλο (Β) και τον νότιο πόλο (Ν). Μεταξύ των πόλων αναπτύσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ Υ ΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Ι ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΙΑΛΕΞΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

1o ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Χάρτες: Προσδιορισμός θέσης

1o ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Χάρτες: Προσδιορισμός θέσης 1o ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΤΩΝ ΩΚΕΑΝΩΝ» Χάρτες: Προσδιορισμός θέσης Απαραίτητο όλων των ωκεανογραφικών ερευνών και μελετών Προσδιορισμός θέσης & πλοήγηση σκάφους Σε αυτό το εργαστήριο.. Τι περιλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3: ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3: ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3: ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2016 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 3:

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1. Γεωμορφολογία Ποταμών Μόνιμη δίαιτα ποταμών Σχηματισμός διατομής ποταμού

Κεφάλαιο 1. Γεωμορφολογία Ποταμών Μόνιμη δίαιτα ποταμών Σχηματισμός διατομής ποταμού Κεφάλαιο 1 Γεωμορφολογία Ποταμών Σύνοψη Προαπαιτούμενη γνώση Το παρόν αποτελεί ένα εισαγωγικό κεφάλαιο προς κατανόηση της εξέλιξης των ποταμών, σε οριζοντιογραφία, κατά μήκος τομή και εγκάρσια τομή (διατομή),

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ

ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΠΡΟΔΡΟΜΩΝ ΣΕΙΣΜΙΚΩΝ ΦΑΙΝΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Επιστημονικός Υπεύθυνος: Καθηγητής Νικ. Δελήμπασης Τομέας Γεωφυσικής Γεωθερμίας Πανεπιστημίου Αθηνών Η έρευνα για την ανίχνευση τυχόν

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Νεοτεκτονικών αμώυ και Σεισμικότητας στην Ευρύτερη Περιοχή ταυ Κορινθιακού Κόλπου (Κεντρική Ελλάδα).

Συσχέτιση Νεοτεκτονικών αμώυ και Σεισμικότητας στην Ευρύτερη Περιοχή ταυ Κορινθιακού Κόλπου (Κεντρική Ελλάδα). Συσχέτιση Νεοτεκτονικών αμώυ και Σεισμικότητας στην Ευρύτερη Περιοχή ταυ Κορινθιακού Κόλπου (Κεντρική Ελλάδα). Περίληψη Η περιοχή μελέτης της παρούσας διατριβής περιλαμβάνει το βόρειο τμήμα της ευρύτερης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Ενότητα 1: Βασικές αρχές γεωχρονολόγησης. Γεωχημεία (Υ 4203) Επικ. Καθ. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος

ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Ενότητα 1: Βασικές αρχές γεωχρονολόγησης. Γεωχημεία (Υ 4203) Επικ. Καθ. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Ενότητα 1: Βασικές αρχές γεωχρονολόγησης Γεωχημεία (Υ 4203) Επικ. Καθ. Χριστίνα Στουραϊτη Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Περιεχόμενα Ραδιενέργεια Βασικές αρχές γεωχρονολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ Θαλάσσια ρεύματα και Ωκεάνια κυκλοφορία Οι θαλάσσιες μάζες δεν είναι σταθερές ΑΙΤΙΑ: Υπάρχει (αλληλ)επίδραση με την ατμόσφαιρα (π.χ., ο άνεμος ασκεί τριβή στην επιφάνεια της θάλασσας,

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάμια Υδραυλική και Τεχνικά Έργα

Ποτάμια Υδραυλική και Τεχνικά Έργα Πολυτεχνική Σχολή Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών Εργαστήριο Υδρολογίας και Υδραυλικών Έργων Ποτάμια Υδραυλική και Τεχνικά Έργα Κεφάλαιο 10 ο : Απόθεση φερτών υλών Φώτιος Π. Μάρης Αναπλ. Καθηγητής Αίτια και

Διαβάστε περισσότερα

Καθορισμός του μηχανισμού γένεσης

Καθορισμός του μηχανισμού γένεσης Καθορισμός του μηχανισμού γένεσης Σκοπός Σκοπός της άσκησης αυτής είναι ο καθορισμός του μηχανισμού γένεσης ενός σεισμού με βάση τις πρώτες αποκλίσεις των επιμήκων κυμάτων όπως αυτές καταγράφονται στους

Διαβάστε περισσότερα

0,5 1,1 2,2 4,5 20,8 8,5 3,1 6,0 14,9 22,5 15,0 0,9

0,5 1,1 2,2 4,5 20,8 8,5 3,1 6,0 14,9 22,5 15,0 0,9 ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ E ΕΞΑΜΗΝΟ Ακαδημαϊκό Έτος 2016-2017 ΥΠΟΘΑΛΑΣΣΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ (Ο ΩΚΕΑΝΙΟΣ ΠΥΘΜΕΝΑΣ) Βασίλης ΚΑΨΙΜΑΛΗΣ Γεωλόγος-Ωκεανογράφος Κύριος Ερευνητής, ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε. Τηλ. Γραφείου: 22910 76378 Κιν.: 6944

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5. 5 Συστήματα συντεταγμένων

Κεφάλαιο 5. 5 Συστήματα συντεταγμένων Κεφάλαιο 5 5 Συστήματα συντεταγμένων Στις Γεωεπιστήμες η μορφή της γήινης επιφάνειας προσομοιώνεται από μια επιφάνεια, που ονομάζεται γεωειδές. Το γεωειδές είναι μια ισοδυναμική επιφάνεια του βαρυτικού

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΜΑΪΟΥ-ΙΟΥΝΙΟΥ 2010 ΤΑΞΗ Α ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέμα 1 ο : Να μεταφέρετε στο γραπτό σας τον αριθμό της κάθε ερώτησης και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

Το Πρώτο Δίκτυο Σεισμολογικών Σταθμών στη Σελήνη. Ιδιότητες των Σεισμικών Αναγραφών στη Σελήνη. Μηχανισμός και Αίτια Γένεσης των Σεισμών της Σελήνης

Το Πρώτο Δίκτυο Σεισμολογικών Σταθμών στη Σελήνη. Ιδιότητες των Σεισμικών Αναγραφών στη Σελήνη. Μηχανισμός και Αίτια Γένεσης των Σεισμών της Σελήνης Μάθημα 12ο Σεισμολογία της Σελήνης Το Πρώτο Δίκτυο Σεισμολογικών Σταθμών στη Σελήνη Ιδιότητες των Σεισμικών Αναγραφών στη Σελήνη Μέθοδοι Διάκρισης των Δονήσεων της Σελήνης Σεισμικότητα της Σελήνης Μηχανισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος

Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος Υπάρχει ο μαγικός κόσμος των μνημείων του Αρχαίου Ελληνικού κόσμου Οι σιωπηλοί αυτοί μάρτυρες του παρελθόντος ΑΠΛΟΤΗΤΑ και ΜΕΓΑΛΕΙΟ... Στο θέατρο τα δύο αυτά χαρακτηριστικά συνδυάζονται με τον καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ

ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ Χαρτογραφία Ι 1 Το σχήμα και το μέγεθος της Γης [Ι] Σφαιρική Γη Πυθαγόρεια & Αριστοτέλεια αντίληψη παρατηρήσεις φυσικών φαινομένων Ομαλότητα γεωμετρικού σχήματος (Διάμετρος

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra)

Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra) Εργαστηριακή Άσκηση Φωτογεωλογίας (Dra) Δίνονται αεροφωτογραφίες για στερεοσκοπική παρατήρηση. Ο βορράς είναι προσανατολισμένος προς τα πάνω κατά την ανάγνωση των γραμμάτων και των αριθμών. Ερωτήσεις:

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ

ΙΖΗΜΑΤΟΓΕΝΗ ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Η εφαρμογή των γεωλογικών πληροφοριών σε ολόκληρο το φάσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ των ανθρώπων και του φυσικού τους περιβάλλοντος Η περιβαλλοντική γεωλογία είναι εφαρμοσμένη

Διαβάστε περισσότερα

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ

ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ 1 ENOTHTA 1: ΧΑΡΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ Μάθημα 1: Οι έννοιες και θέση 1. Τι ονομάζεται σχετική θέση ενός τόπου; Να δοθεί ένα παράδειγμα. Πότε ο προσδιορισμός της σχετικής θέσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα)

ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα) ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ΚΥΜΑΤΑ (Κύματα στην Επιφάνεια Υγρού Θαλάσσια Κύματα) Εκτός από τα εγκάρσια και τα διαμήκη κύματα υπάρχουν και τα επιφανειακά κύματα τα οποία συνδυάζουν τα χαρακτηριστικά των δυο προαναφερθέντων

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ

ΦΥΣΙΚΗ ΧΗΜΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Αρχές και έννοιες της Ωκεανογραφίας, με ιδιαίτερη έμφαση στις φυσικές διεργασίες των ωκεάνιων συστημάτων. Φυσικές ιδιότητες και οι φυσικές παράμετροι του θαλασσινού νερού, και χωροχρονικές

Διαβάστε περισσότερα

Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως

Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως Μέρος 1 ο : Εισαγωγή στο φως Το φως είναι η ευλογία του Θεού. Είναι γνωστό ότι κατά τη δημιουργία του κόσμου είπε: «καὶ εἶπεν ὁ Θεός γενηθήτω φῶς καὶ ἐγένετο φῶς. καὶ εἶδεν ὁ Θεὸς τὸ φῶς, ὅτι καλόν καὶ

Διαβάστε περισσότερα

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015

Κατακόρυφη πτώση σωμάτων. Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Κατακόρυφη πτώση σωμάτων Βαρβιτσιώτης Ιωάννης Πρότυπο Πειραματικό Γενικό Λύκειο Αγίων Αναργύρων Μάιος 2015 Α. Εισαγωγή Ερώτηση 1. Η τιμή της μάζας ενός σώματος πιστεύετε ότι συνοδεύει το σώμα εκ κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα

Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα Τμήμα Φυσικής Πανεπιστημίου Κύπρου Χειμερινό Εξάμηνο 2016/2017 ΦΥΣ102 Φυσική για Χημικούς Διδάσκων: Μάριος Κώστα ΔΙΑΛΕΞΗ 17 Εισαγωγή στον Μαγνητισμό Μαγνητικό πεδίο ΦΥΣ102 1 Μαγνήτες και μαγνητικά πεδία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται;

ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ. Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; ΓΕΩΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΑ Α) Τι ονομάζουμε ατομικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Β) Τι ονομάζουμε μαζικό αριθμό ενός στοιχείου και με ποιο γράμμα συμβολίζεται; Γ) Πως συμβολίζεται

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ 2. ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ;

ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ. Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; ΦΩΣ ΚΑΙ ΣΚΙΑ Πως δημιουργείτε η σκιά στη φυσική ; Λόγω της ευθύγραμμης διάδοσης του φωτός, όταν μεταξύ μιας φωτεινής πηγής και ενός περάσματος παρεμβάλλεται ένα αδιαφανές σώμα, δημιουργείτε στο πέρασμα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Tοπογραφικά Σύμβολα. Περιγραφή Χάρτη. Συνήθως στους χάρτες υπάρχει υπόμνημα με τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής:

Tοπογραφικά Σύμβολα. Περιγραφή Χάρτη. Συνήθως στους χάρτες υπάρχει υπόμνημα με τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής: Tοπογραφικά Σύμβολα Συνήθως στους χάρτες υπάρχει υπόμνημα με τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται. Τα πιο συνηθισμένα είναι τα εξής: Κεντρική Αρτηρία Ρέμα Δευτερεύουσα Αρτηρία Πηγάδι Χωματόδρομος Πηγή Μονοπάτι

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενα ρευστοποίησης εδαφών στον Ελληνικό χώρο Κεφάλαιο 1

Φαινόµενα ρευστοποίησης εδαφών στον Ελληνικό χώρο Κεφάλαιο 1 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1.1 Εισαγωγικό σηµείωµα Η προκαλούµενη, κατά τη διάδοση των σεισµικών κυµάτων, εφαρµογή κυκλικών διατµητικών τάσεων οδηγεί τους κορεσµένους χαλαρούς αµµώδεις σχηµατισµούς σε συµπύκνωση.

Διαβάστε περισσότερα

Η ατμόσφαιρα και η δομή της

Η ατμόσφαιρα και η δομή της 1 Η ατμόσφαιρα και η δομή της Ατμόσφαιρα λέγεται το αεριώδες στρώμα που περιβάλλει τη γη και το οποίο την ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών της. 1.1 Έκταση της ατμόσφαιρας της γης Το ύψος στο οποίο φθάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα. Εισαγωγική Χημεία

Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα. Εισαγωγική Χημεία Τα Άτομα των στοιχείων Ισότοπα Lavoisier: Διατήρηση της μάζας (στις χημικές αντιδράσεις η μάζα των αντιδρώντων είναι ίση με την μάζα των προϊόντων Νόμος Σταθερών Αναλογιών Proust 1754-1826 Διαφορετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΚΤΙΑΣ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2016 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΒΑΘΥΜΕΤΡΙΑ Είμαστε όλοι ενήμεροι

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου

Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Κεφάλαιο 11 ο : Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΠΕΤΡΩΜΑΤΩΝ Η δομή των πετρωμάτων ως παράγοντας ελέγχου του αναγλύφου Στο κεφάλαιο αυτό θα ασχοληθούμε με τις δευτερογενείς μορφές του αναγλύφου που προκύπτουν από τη δράση της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ Η μέθοδος των πρώτων αποκλίσεων των επιμήκων κυμάτων sin i = υ V υ : ταχύτητα του κύματος στην εστία V: μέγιστη αποκτηθείσα ταχύτητα Μέθοδος της προβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 1 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΩΝ & ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΙΘΑΝΑ ΑΙΤΙΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΤΗΡΟΥΜΕΝΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΣΤΟ ΠΑΛΑΙΟΚΑΣΤΡΟ ΝΙΣΥΡΟΥ ΠΡΟ ΡΟΜΗ ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Από Γ. Ε. Βουγιουκαλάκη Αθήνα, Άυγουστος 2003 2 Πιθανά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Η βόρεια ράχη του Χατζή

Η βόρεια ράχη του Χατζή Η βόρεια ράχη του Χατζή Το Χατζή αποτελεί ένα μεγάλο ορεινό όγκο στο νοτιοδυτικό τμήμα του Νομού Τρικάλων με ψηλότερη κορυφή το Χατζή 2038μ και άλλες ψηλές κορυφές όπως το Κάστρο 1963μ, η Βρωμέρη 1955μ

Διαβάστε περισσότερα

Στην στερεογραφική προβολή δεν μπορούν να μετρηθούν αποστάσεις αλλά μόνο γωνιώδεις σχέσεις.

Στην στερεογραφική προβολή δεν μπορούν να μετρηθούν αποστάσεις αλλά μόνο γωνιώδεις σχέσεις. ΔΙΚΤΥΑ SCHMIDT Στερεογραφική προβολή Η στερεογραφική προβολή είναι μια μέθοδος που προσφέρει το πλεονέκτημα της ταχύτατης λύσης προβλημάτων που λύνονται πολύπλοκα με άλλες μεθόδους. Με την στερεογραφική

Διαβάστε περισσότερα

[50m/s, 2m/s, 1%, -10kgm/s, 1000N]

[50m/s, 2m/s, 1%, -10kgm/s, 1000N] ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ο - ΜΕΡΟΣ Α : ΚΡΟΥΣΕΙΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΚΡΟΥΣΕΙΣ 1. Σώμα ηρεμεί σε οριζόντιο επίπεδο. Βλήμα κινούμενο οριζόντια με ταχύτητα μέτρου και το με ταχύτητα, διαπερνά το σώμα χάνοντας % της κινητικής του

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ Ενότητα 9: Προβολικά Συστήματα (Μέρος 1 ο ) Νικολακόπουλος Κωνσταντίνος, Επίκουρος Καθηγητής Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Ηφαιστειολογία Καθηγητής: Τ. Σολδάτος Φοιτητές: Παπαδοπούλου Μάρθα 4188 Πισκούλης Παύλος 4195 Τσοπουρίδης Λεωνίδας 4211

Μάθημα: Ηφαιστειολογία Καθηγητής: Τ. Σολδάτος Φοιτητές: Παπαδοπούλου Μάρθα 4188 Πισκούλης Παύλος 4195 Τσοπουρίδης Λεωνίδας 4211 Μάθημα: Ηφαιστειολογία Καθηγητής: Τ. Σολδάτος Φοιτητές: Παπαδοπούλου Μάρθα 4188 Πισκούλης Παύλος 4195 Τσοπουρίδης Λεωνίδας 4211 Το Ηφαίστειο Pinatubo Η λέξη Pinatubo σημαίνει: «αυτό που έχει μεγαλώσει»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 8 ο. Ισοτοπική Γεωχημεία. 1. Βασικές αρχές

Μάθημα 8 ο. Ισοτοπική Γεωχημεία. 1. Βασικές αρχές Μάθημα 8 ο Ισοτοπική Γεωχημεία 1. Βασικές αρχές Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Θεωρία - Ισότοπα - Ραδιενέργεια - Ο φασματογράφος μάζας Περιεχόμενα Βασικές αρχές ραδιοχρονολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 26 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑ Α ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Μαΐου, 2012 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση Γενικές Οδηγίες: 1) Είναι πολύ σημαντικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος Οδηγίες Χρήσης Εισαγωγή Η εφαρμογή Aratos Disaster Control είναι ένα Γεωγραφικό Πληροφοριακό Σύστημα, σκοπός του οποίου είναι η απεικόνιση δεδομένων καταστροφών(πυρκαγιές), ακραίων καιρικών συνθηκών (πλημμύρες)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ ΟΝΟΜΑ : ΜΗΛΙΑΡΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ.... : Γ3 ΥΠΕΥΘ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ.. : BΡΟΝΤΗ ΚΡΗΝΗ ΓΕΝΙΚΑ Το φαινόμενο αυτό είναι από τα ωραιότερα που πρόσφερε η Φύση σε ποικιλία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Απριλίου, 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση. Γενικές οδηγίες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών

Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Επιµέλεια: ηµάδη Αγόρω Ερµηνεία Τοπογραφικού Υποβάθρου στη Σύνταξη και Χρήση Γεωλoγικών Χαρτών ΙΣΟΫΨΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ: είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμοσμένη Γεωμορφολογία - Αστική Γεωμορφολογία

Εφαρμοσμένη Γεωμορφολογία - Αστική Γεωμορφολογία Εφαρμοσμένη Γεωμορφολογία - Αστική Γεωμορφολογία Ενότητα 4: Μεταβολές στάθμης θάλασσας Νίκη Ευελπίδου Σχολή Θετικών Επιστημών Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος Δείκτες µεταβολής στάθµης θάλασσας Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ - ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ - ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ - ΓΕΩΘΕΡΜΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ (ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ) Δρ. Ταξιάρχης Παπαδόπουλος Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ. 1 η Ατομική θεωρία 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ. 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΑΤΟΜΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 2.1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΟΥ ΣΤΟ ΑΤΟΜΟ ΤΟΥ ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ 2 η Ατομική θεωρία (Thomson) Tο άτομο αποτελείται από μία σφαίρα ομοιόμορφα κατανεμημένου θετικού φορτίου μέσα στην

Διαβάστε περισσότερα

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου.

Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Τα φωτόνια από την μεγάλη έκρηξη Τι είναι η Ακτινοβολία υποβάθρου. Σύμφωνα με την θεωρία της «μεγάλης έκρηξης» (big bang), το Σύμπαν, ξεκινώντας από μηδενικές σχεδόν διαστάσεις (υλικό σημείο), συνεχώς

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua. ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.gr) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

EΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ

EΡΩΤΗΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΑ ΚΥΜΑΤΑ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΔΙΑΘΛΑΣΗ ΟΛΙΚΗ ΑΝΑΚΛΑΣΗ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΧΕΙ ΑΝΤΛΗΘΕΙ ΑΠΟ ΤΑ ΨΗΦΙΑΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ http://wwwstudy4examsgr/ ΕΧΕΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΘΕΙ ΑΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑ ΤΥΠΟ ΓΙΑ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΣΑΣ ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΣΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 24 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 25 Απριλίου, 2010 Ώρα: 11:00-14:00 Οδηγίες: 1) Το δοκίμιο αποτελείται από οκτώ (8) θέματα. 2) Να απαντήσετε σε όλα τα θέματα. 3)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M,

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M, ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΛΞΗΣ Ο Νεύτωνας ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας μελετώντας τις κινήσεις των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και τον δημοσίευσε το 1686. Από την ανάλυση των δεδομένων αυτών ο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών (4) Αλλαγές μεταβολές του γεωϋλικού με το χρόνο Αποσάθρωση: αλλοίωση (συνήθως χημική) ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

Τεκτονικοί Ηφαιστειακοί σεισμοί Εγκατακρημνισιγενείς Σεισμοί Κρυογενείς Σεισμοί Τεχνητοί Σεισμοί

Τεκτονικοί Ηφαιστειακοί σεισμοί Εγκατακρημνισιγενείς Σεισμοί Κρυογενείς Σεισμοί Τεχνητοί Σεισμοί Τεκτονικοί Ηφαιστειακοί σεισμοί Εγκατακρημνισιγενείς Σεισμοί Κρυογενείς Σεισμοί Τεχνητοί Σεισμοί Τεκτονικοί Εγκατακρημνισιγενείς Σεισμοί Οι τεχνητοί σεισμοί προκαλούνται με εκρήξεις ή χτύπημα της επιφάνειας

Διαβάστε περισσότερα

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ):

Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μετεωρολογία Κλιματολογία (ΘΕΩΡΙΑ): Μιχάλης Βραχνάκης Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Θεσσαλίας ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 2 ΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. Η ΓΗ ΚΑΙ Η ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ 1.1. Γενικά 1.2. Στρώματα ή περιοχές της ατμόσφαιρας

Διαβάστε περισσότερα

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ

I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ I. ΜΕΤΡΗΣΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑΣ ΥΠΟΒΑΘΡΟΥ ΘΩΡΑΚΙΣΗ ΤΟΥ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗ Α. Ακτινοβολία υποβάθρου (Background radiation) Εξαιτίας της κοσµικής ακτινοβολίας που βοµβαρδίζει συνεχώς την ατµόσφαιρα της γης και της ύπαρξης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΕΙΒΑΤΙΚΟΣ ΣΥΝ ΕΣΜΟΣ ΑΘΗΝΩΝ Παράγοντες που συντελούν στη δηµιουργία χιονοστιβάδων 1. ΤΟ ΥΨΟΜΕΤΡΟ Οι χιονοστιβάδες δηµιουργούνται πάνω από την ζώνη δασικής ανάπτυξης (timberline). Το ύψος της ζώνης αυτής, ποικίλλει ανάλογα µε το γεωγραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 1.1 Γενικά...15 1.2 Ελαστικές σταθερές...16 1.3 Σεισμικά κύματα...19 1.3.1 Ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων...22 1.3.2 Ακτινικές

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 29 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΧΗΜΕΙΑ Ενότητα 5: Δευτερογενής Διασπορά, Κυριότερες γεωχημικές μεθόδοι Αναζήτησης Κοιτασμάτων, Σχεδιασμός και δειγματοληψία Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία»

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ» Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» Βασικά εργαλεία Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Επικ. Καθηγ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα