ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία: ΣΥΝ-ΣΕΙΣΜΙΚΗ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΣΤΟ ΡΗΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΙΚΗΣ Ρογκάλα Αικατερίνης Πάτρα, Ιούνιος 2010

2 Η εργασία αφιερώνεται στους γονείς μου, οι οποίοι είναι πάντα δίπλα μου. Ευχαριστίες Η εργασία αυτή δεν θα είχε την παρούσα μορφή χωρίς τη συμβολή πολλών ανθρώπων. Ιδιαίτερα θα ήθελα να ευχαριστήσω τον καθηγητή μου κ. Ι. Κουκουβέλα για την αναλυτική διόρθωση του κειμένου και την αμέριστη προσφορά του σε ότι κι αν χρειάστηκα κατά τη συγγραφή του κειμένου και την συλλογή των αποτελεσμάτων. Επίσης, ευχαριστώ τον κ. Χρήστο Ρίζο, οικονομολόγο, για τη βοήθειά του σε τεχνικά θέματα και σε θέματα σχεδίασης εικόνων. 2

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή 4 Στόχοι της παρούσας εργασίας..5 ΜΕΡΟΣ Ι 1. Γεωαρχαιολογία στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης 6 Α. Μαρτυρίες συγγραφέων της εποχής για το σεισμικό γεγονός.7 Β. Η μαρτυρία του Ερατοσθένη.8 Γ. Αναφορές από τα Αχαϊκά του Παυσανία..8 Δ. Η έρευνα στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης 9 Ε. Η γεωλογία της περιοχής της Ελίκης..10 ΣΤ. Έρευνες από πρόσφατα σεισμικά γεγονότα της περιοχής.11 Ζ. Ιστορικοί σεισμοί στην περιοχή Παλαιοσεισμολογική προσέγγιση Ραδιοχρονολόγηση με 14 C..13 ΜΕΡΟΣ ΙΙ 1. Περιγραφή των ρηγμάτων στις παλαιοσεισμολογικές τομές Σύνοψη των χαρακτηριστικών στις παλαιοσεισμολογικές τομές..30 Α. Αποστάσεις μεταξύ των ρηγμάτων και κολλουβιακές σφήνες..30 Β. Ζώνες ρηγμάτων...35 Γ. Ραδιοχρονολογήσεις τομών..35 Συμπεράσματα.37 Βιβλιογραφικές αναφορές..38 3

4 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Γεωλογική θέση και ιστορική σεισμικότητα στον Κορινθιακό Κόλπο Ο Κορινθιακός Κόλπος έχει γενική διεύθυνση ΔΒΔ-ΑΝΑ κατά προσέγγιση κάθετη στις Ελληνίδες οροσειρές. Ο Κορινθιακός Κόλπος θεωρείται ότι υφίστανται Β-Ν διαστολή και η πλειονότητα αυτής της διαστολής συνδέεται με την ανάπτυξη ενεργών ρηγμάτων (Doutsos and Koukouvelas 2001). Το τυπικό μήκος των ρηγμάτων εκτείνεται από 10 σε 40 km (Jackson et al. 1982, Roberts and Koukouvelas 1996, Doutsos and Kokkalas 2001). Τα ρήγματα παρουσιάζουν κατάτμηση κατά μήκος τους με επιμέρους τμήματα μικρότερα των 10 km σε μήκος. Αυτή η τμηματοποίηση είναι η κυρίαρχη γεωμετρία των ρηγμάτων του Κόλπου (Koukouvelas and Doutsos 1996). Ο παλαιότερος καλά περιγεγραμμένος σεισμός ο οποίος συνέβη στο δυτικό μέρος του Κορινθιακού Κόλπου ήταν ο σεισμός της Ελίκης το 373 πχ. Αυτός ο σεισμός έχει περιγραφεί από φιλόσοφους, γεωγράφους και μαθηματικούς, μεταξύ αυτών ο Αριστοτέλης, ο Ερατοσθένης και ο Ηρακλείδης, ο Διόδωρος από τη Σικελία, ο Παυσανίας και ο Πλίνιος (Marinatos 1960, Guidoboni 1994, Katsonopoulou 1998). Όλες οι πηγές αναφέρουν ισχυρούς σεισμούς εντός του δυτικού μέρους του Κόλπου, οι οποίοι συνέβησαν το 23 μχ, 1402, 1748, 1817, 1861, 1888, 1889, 1965 (Ms 6,4) και 1995 (Ms 6,3) (Ambraseys and Jackson 1990, Guidoboni 1994, Papazachos and Papazachou 1997, Papadopoulos et al 2000). Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο σεισμός του 1861, επειδή είναι ο πρώτος σεισμός του Ελληνικού χώρου για τον οποίο χαρτογραφήθηκαν επιφανειακές διαρρήξεις και δευτερογενή φαινόμενα από τον Scmidt (1879). Μερικές από τις ρηξιγενείς επιφάνειες από τους σεισμούς του 1861, είναι ακόμα εμφανείς. Εικόνα 1. Τεκτονικός χάρτης που δείχνει το ανατολικό (παχιές μαύρες γραμμές) και το δυτικό (μαύρες γραμμές) τμήμα του ρήγματος της Ελίκης και την παράταξη του ρήγματος στη ζώνη επικάλυψης της Ελίκης (παχιές γκρι γραμμές). Το ανατολικό τμήμα του ρήγματος της Ελίκης ενεργοποιήθηκε κατά το σεισμό της Ελίκης το Η προσθήκη δείχνει θραύση που συνδέεται με τους σεισμούς του 1861 στην Ελίκη (Schmidt) και 1995 στο Αίγιο (Koukouvelas and Doutsos 1996, Koukouvelas 1998). 4

5 Το ρήγμα της Ελίκης Ο ποταμός Κερυνίτης κόβει σχεδόν κάθετα το ενεργό ρήγμα της Ελίκης και έτσι γίνεται ευκρινής ο ρόλος της σεισμικής παραμόρφωσης στο ποτάμι. Επιπλέον, αφού το ρήγμα της Ελίκης είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ρήγματα στον Κορινθιακό Κόλπο, η μελέτη της αλληλεπίδρασης μεταξύ του ρήγματος και του ποταμού μπορεί να ρίξει φως στο ρόλο των άλλων κυρίαρχων ρηγμάτων στην ποτάμια γεωμορφολογία μέσα στον κόλπο. Το ρήγμα της Ελίκης διαιρείται σε δύο εμφανή Α-Δ διεύθυνσης επιμέρους τμήματα. Το δυτικό τμήμα έχει μήκος 9 km και το ανατολικό 13 km μήκος (Koukouvelas et al 2001). Οι μορφολογικές και οι τεκτονικές διαφορές επηρεάζουν το τοπίο και τη δομή των δύο τμημάτων του ρήγματος και μερικές από αυτές έχουν χαρακτηριστικό ενδιαφέρον για την κατανόηση της εξέλιξης τους, τη σεισμική δραστηριότητα και το ρόλο τους στην επίδραση της ροής του ποταμού. Η ανύψωση της βάσης του ρήγματος διαφέρει σημαντικά στο δυτικό τμήμα, με μέγιστο ύψος τα 485 m, ενώ στο ανατολικό τμήμα το μέγιστο ύψος είναι 721 m. το πλάτος της ζώνης του ρήγματος αυξάνεται από 100 m στο Δυτικό τμήμα του Ρήγματος της Ελίκης σε περίπου 400 m στο Ανατολικό τμήμα του Ρήγματος της Ελίκης. Το Δυτικό Ρήγμα της Ελίκης μετατοπίζει για περισσότερο από 5,5 km του μήκους του Κρητιδικούς Ασβεστόλιθους και Ιουρασικούς κερατόλιθους στη βάση του, γεγονός που υποδηλώνει μεγαλύτερη μετατόπιση από το Ανατολικό τμήμα της Ελίκης, στο οποίο βρίσκονται κυρίως Νεογενή δελταϊκά ιζήματα. Τα δύο τμήματα του ρήγματος κλίνουν προς βορά και έτσι μεταξύ των δύο τμημάτων σχηματίζεται μια ζώνη μετασχηματισμού, η οποία ονομάζεται η ζώνη επικάλυψης της Ελίκης. Η τοπογραφία της ζώνης επικάλυψης της Ελίκης περιλαμβάνει μια δομή ράμπας η οποία ταξινομείται ως μία «προσεγγιστική σύνθετη ζώνη μετασχηματισμού» (Morley et al 1990). ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Η παρούσα εργασία αναφέρεται στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης, στο νομό Αχαΐας. Στην περιοχή αυτή έχουν συμβεί πολλοί σεισμοί, αρκετοί από τους οποίους έχουν αναγνωριστεί από την ιστορική σεισμικότητα. Επειδή, οι σεισμοί αυτοί έχουν άμεση σχέση με τη ζωή των ανθρώπων και τις δραστηριότητές τους, η κατανόηση της επίπτωσης της σεισμικότητας έχει μεγάλη σημασία και για την αρχαιολογία. Έτσι, αναλύθηκαν πέντε παλαιοσεισμολογικές τομές με σκοπό να αποτυπωθεί όσο το δυνατόν καλύτερα ο ρόλος των ρηγμάτων στην παραμόρφωση στην επιφάνεια της Γης με την αναγνώριση κολλουβιακών αποθέσεων. Τέλος, αναλύονται τα ρήγματα που είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια, τα ρήγματα που φτάνουν στην επιφάνεια και οι κολλουβιακές σφήνες. 5

6 ΜΕΡΟΣ Ι 1. ΓΕΩΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΙΚΗΣ Η Ελίκη (Ἑλίκη) ήταν η πρωτεύουσα της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Η Ελίκη είχε ιδρυθεί από Ίωνες, βρισκόταν 40 στάδια από το Αίγιο και 12 στάδια (2,2 km) από τη θάλασσα. Η πόλη ως πρωτεύουσα της Ιωνικής δωδεκάπολης ήταν λατρευτικό κέντρο όλης της Αχαΐας με επίκεντρο τον ναό του Ελικώνος Ποσειδώνα. Μετά την κάθοδο των Δωριέων στην περιοχή καταφτάνουν ο Τισαμενός με Λακεδαιμόνιους, διωγμένους από την Λακωνία και το Άργος από τον Αριστόδημο. Οι Αχαιοί έδιωξαν τους Ίωνες και εγκαταστάθηκαν αυτοί στην περιοχή συνεχίζοντας την λατρεία του Ελικώνειου Ποσειδώνα. Εικόνα 2. Χάρτης της αρχαίας Αχαΐας. Η πόλη καταστράφηκε από σεισμό όταν άρχων επώνυμος στην Αθήνα ήταν ο Αστείος, κατά το τέταρτο έτος της εικοστής πρώτης Ολυμπιάδας, κατά την οποία ο Δάμων από τους Θούριους είχε κερδίσει την πρώτη του νίκη (χειμώνας 373 π.χ.), μαζί με τη γειτονική Βούρα. Σύμφωνα με τον Παυσανία και τον Στράβωνα οι κάτοικοι της Ελίκης προκάλεσαν την μήνη του Ποσειδώνα όταν έδιωξαν από το Ιερό και σκότωσαν ικέτες που είχαν καταφύγει σε αυτό. Φοβερός σεισμός κτύπησε την πόλη και την κατέστρεψε ολοσχερώς ενώ επέζησαν μόνο όσοι έλειπαν από αυτήν, ενώ μετά το σεισμό προκλήθηκε τσουνάμι και η πόλη θεωρήθηκε ότι καταποντίστηκε στη θάλασσα. Μέρες πριν τον φονικό σεισμό είχαν παρατηρηθεί περίεργα φαινόμενα, όπως υπερβολική ζέστη στη διάρκεια του χειμώνα, στέρεμα των πηγών, τα ζώα να έχουν εγκαταλείψει την περιοχή και άλλα τα οποία δεν υποψίασαν τους κατοίκους σχετικά με την επερχόμενη καταστροφή. 6

7 Χρόνια μετά το γεγονός ψαράδες έλεγαν ότι το άγαλμα του Ποσειδώνα του έσχιζε τα δίχτυα που μπλέκονταν σε αυτό. Σύμφωνα με τον Στράβωνα οι Αχαιοί έστειλαν άντρες να βοηθήσουν αλλά δεν κατάφεραν να περισυλλέξουν ούτε έναν νεκρό. Α. Μαρτυρίες συγγραφέων της εποχής για το σεισμικό γεγονός Όπως μαρτυρούν οι αρχαίοι συγγραφείς η Αρχαία Ελίκη καταστράφηκε ολοκληρωτικά από έναν πολύ ισχυρό σεισμό που έλαβε χώρα τον χειμώνα του 4ου έτους της 101ης Ολυμπιάδας, δηλαδή μεταξύ Νοεμβρίου 373 π.χ. και Φεβρουαρίου 372 π.χ.. Ο σεισμός συνοδεύτηκε από μεγάλο παλιρροιακό κύμα (τσουνάμι) που κατέκλυσε την πόλη, ενώ όταν επήλθε ισορροπία της θάλασσας, τα ερείπια της πόλης ευρίσκοντο πλέον σε μικρό βάθος κάτω από την στάθμη της θάλασσας. Το γεγονός αυτό της βύθισης της αρχαίας πόλης κάτω από τη στάθμη της θάλασσας είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακό αν υπολογισθεί η αρχική απόσταση των 2,2 km της πόλης από την ακτή πριν τον σεισμό. Η μέση κλίση του σημερινού αλλουβιακού πεδίου της περιοχής είναι μικρότερη από μία μοίρα (1 ο ). Αν δεχθεί κανείς ότι η μέση κλίση της περιοχής κατά το 373 π.χ. ήταν παρόμοια, τότε η Αρχαία Ελίκη βρισκόταν σε υψόμετρο 20 m από τη θάλασσα τουλάχιστον. Οι αρχαίοι συγγραφείς Παυσανίας και Στράβων αναφέρουν ότι τα ερείπια της πόλης ήταν διακριτά στον πυθμένα της θάλασσας και ότι το βυθισμένο άγαλμα του Ελικώνος Ποσειδώνα, το ιερό άγαλμα της Αρχαίας Ελίκης, αποτελούσε εμπόδιο για τα δίχτυα των ψαράδων της περιοχής για πολλά χρόνια μετά τον σεισμό. Αν και αυτή η προσέγγιση είναι ενδεικτική του υψομέτρου μια πολύ σημαντική «βύθιση» του δέλτα κατά τη διάρκεια του σεισμού πρέπει να θεωρηθεί ως πολύ πιθανή. Σημαντικό επίσης είναι να αναφερθεί ότι πριν το σεισμό είχαν εμφανιστεί προσεισμικά φαινόμενα. Ένα από τα πιο σημαντικά είναι η συμπεριφορά των ζώων. Πέντε μέρες πριν το σεισμό, όλα τα ποντίκια, τα φίδια και όλα τα κατοικίδια ζώα εγκατέλειψαν την πόλη της Ελίκης και κατευθύνθηκαν προς το βουνό. Οι κάτοικοι παρατήρησαν αυτό το περίεργο περιστατικό, αλλά δε μπορούσαν να το εξηγήσουν. Επίσης, ο Παυσανίας περιγράφει και άλλα προσεισμικά φαινόμενα πριν την εκδήλωση του σεισμού. Σύμφωνα με τις περιγραφές του, πριν τον καταστροφικό σεισμό α) εκδηλώνονταν συνεχόμενες καταστροφικές βροχές ή μεγάλες περίοδοι ξηρασίας, β) περίεργη συμπεριφορά του καιρού με ζέστη μέσα στο χειμώνα, ελαφρά ομίχλη το καλοκαίρι και ασυνήθιστο κρύο γ) άνοιξη με μεγάλη ξηρασία και δ) δυνατοί άνεμοι που σάρωναν τη γη. Ο σεισμός ήταν ιδιαίτερα καταστροφικός, γιατί έγινε τη νύχτα. Τα σπίτια κατάρρευσαν στη διάρκεια του σεισμού και οι άνθρωποι, κατά τις αρχαίες πηγές, έτρεχαν έκπληκτοι μες στο σκοτάδι, και δε μπορούσαν να βρουν το δρόμο για να ξεφύγουν. Επιπλέον, οι περισσότεροι από αυτούς παγιδεύτηκαν κάτω από τα συντρίμμια των σπιτιών τους και εκεί σκοτώθηκαν. Με τον ερχομό της μέρας, φάνηκε η μεγάλη καταστροφή. Εκτός από το σεισμό, η περιοχή είχε κτυπηθεί και από ένα μεγάλο κύμα που προκλήθηκε μετά από το σεισμό. 7

8 Σύμφωνα με τον Παυσανία, μετά το σεισμό ακολούθησε και μία άλλη καταστροφή. Η θάλασσα εισέβαλε στην ξηρά με ένα μεγάλο κύμα και περιέβαλε την Ελίκη από όλες τις πλευρές. Το κύμα ήταν τόσο μεγάλο ώστε η κορυφή του ναού του Ποσειδώνα δεν φαινόταν. Εκτός από την Ελίκη και άλλες περιοχές προσβλήθηκαν από το σεισμό. Όλες οι αρχαίες πηγές συγκλίνουν στο ότι εκτός από την Ελίκη σημαντικές ήταν οι καταστροφές και στη γειτονική πόλη Βούρα (πιθανά, βρισκόταν ανάμεσα στα χωριά Ριζόμυλος και Διακοφτό), δηλαδή βρισκόταν στα ανατολικά της Ελίκης. Επίσης, από το κύμα έπληξε και μία τρίτη πόλη της Πελοποννήσου που δεν βρίσκονταν στην επικεντρική περιοχή. Αυτή είναι η Αιγείρα, η οποία ήταν η τελευταία της Αχαϊκής Δωδεκάπολης στα ανατολικά, με απόσταση από την Ελίκη 18,5 km. Β. Η μαρτυρία του Ερατοσθένη Η αρχή του μίτου που οδήγησε στη λύση της αινιγματικής καταστροφής της Ελίκης κρυβόταν σε μια λέξη που είχε γράψει στις σημειώσεις του ο φημισμένος Έλληνας φιλόσοφος και μαθηματικός του 3ου αι. π.χ. Ερατοσθένης. Επισκεπτόμενος την περιοχή στην οποία βρισκόταν η Ελίκη 150 χρόνια μετά την καταστροφή της, ανέφερε ότι είδε έναν πόρο, δηλαδή ένα στενό πέρασμα με νερό. Στην υδάτινη αυτή τοποθεσία υπήρχαν μάλιστα και ψαράδες με βάρκες που ψάρευαν. «Η λέξη πόρος ερμηνεύτηκε από πολλούς ερευνητές αργότερα ως κόλπος και αμέσως δημιουργήθηκε η εντύπωση ότι η Ελίκη είχε αποκολληθεί από την ξηρά και είχε βυθιστεί στον Κορινθιακό Κόλπο. Αυτό όμως ήταν λάθος γιατί ο Κορινθιακός Κόλπος αναφερόταν με το όνομά του στις αρχαίες πηγές και μάλιστα στα κείμενα του γεωγράφου Στράβωνα. Ο Ερατοσθένης μιλούσε σαφώς για μια λιμνοθάλασσα/λίμνη η οποία, όπως έχει βρεθεί πρόσφατα, είχε διατηρηθεί σε μικρή απόσταση από το σημερινό Αίγιο για τουλάχιστον 400 χρόνια μετά τη δημιουργία της από εκείνο το φοβερό σεισμό και το συνακόλουθο τσουνάμι». Γ. Αναφορές από τα Αχαϊκά του Παυσανία "τότε δὲ ἀπεληλυθότων Ἰώνων τήν τε <γῆν> οἱ Ἀχαιοὶ τὴν Ἰώνων διελάγχανον καὶ ἐσῳκίζοντο ἐς τὰς πόλεις. Αἱ δὲ δύο τε καὶ δέκα ἦσαν ἀριθμόν, ὁπόσαι γε καὶ ἐς ἅπαν τὸ Ἑλληνικὸν γνώριμοι, Δύμη μὲν πρὸς Ἤλιδος πρώτη, μετὰ δὲ αὐτὴν Ὤλενος καὶ Φαραὶ καὶ Τρίτεια καὶ Ῥύπες καὶ Αἴγιον καὶ Κερύνεια καὶ Βοῦρα, ἐπὶ ταύταις δὲ Ἑλίκη καὶ Αἰγαί τε καὶ Αἴγειρα καὶ Πελλήνη πρὸς τῆς Σικυωνίας ἐσχάτη: ἐς ταύτας οἱ Ἀχαιοὶ καὶ οἱ βασιλεῖς αὐτῶν ἐσῳκίζοντο πρότερον ἔτι ὑπὸ Ἰώνων οἰκουμένας. [2] ἦσαν δὲ οἱ τὸ μέγιστον <ἐν> τοῖς Ἀχαιοῖς ἔχοντες κράτος οἵ τε Τισαμενοῦ παῖδες Δαϊμένης καὶ Σπάρτων καὶ Τέλλις τε καὶ Λεοντομένης: Κομήτης δὲ ὁ πρεσβύτατος τῶν Τισαμενοῦ παίδων πρότερον ἔτι διεβεβήκει ναυσὶν ἐς τὴν Ἀσίαν. Οὗτοί τε δὴ τηνικαῦτα ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς ἐδυνάστευον καὶ Δαμασίας ὁ Πενθίλου τοῦ Ὀρέστου, τοῖς Τισαμενοῦ παισὶν ἀνεψιὸς πρὸς πατρός" "ἰόντι δὲ ἐς τὸ πρόσω Σελινοῦς τε ποταμὸς καὶ ἀπωτέρω τεσσαράκοντα Αἰγίου σταδίοις ἐπὶ θαλάσσῃ χωρίον ἐστὶν Ἑλίκη. ἐνταῦθα ᾤκητο Ἑλίκη πόλις καὶ Ἴωσιν ἱερὸν ἁγιώτατον Ποσειδῶνος ἦν Ἑλικωνίου. Διαμεμένηκε δέ σφισι, καὶ ὡς ὑπὸ Ἀχαιῶν ἐκπεσόντες ἐς Ἀθήνας καὶ ὕστερον ἐξ Ἀθηνῶν ἐς τὰ παραθαλάσσια ἀφίκοντο τῆς Ἀσίας, σέβεσθαι Ποσειδῶνα Ἑλικώνιον: καὶ Μιλησίοις τε ἰόντι ἐπὶ τὴν πηγὴν τὴν Βιβλίδα Ποσειδῶνος πρὸ τῆς πόλεώς ἐστιν Ἑλικωνίου βωμὸς καὶ ὡσαύτως ἐν Τέῳ περίβολός τε καὶ βωμός ἐστι τῷ Ἑλικωνίῳ θέας ἄξιος. [6] ἔστι δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποιημένα ἐς Ἑλίκην καὶ τὸν Ἑλικώνιον Ποσειδῶνα. Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἀχαιοῖς τοῖς ἐνταῦθα, ἱκέτας ἄνδρας ἀποστήσασιν ἐκ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀποκτείνασιν, οὐκ ἐμέλλησε τὸ μήνιμα ἐκ τοῦ Ποσειδῶνος, ἀλλὰ σεισμὸς ἐς τὴν χώραν σφίσιν αὐτίκα κατασκήψας τῶν τε οἰκοδομημάτων τὴν κατασκευὴν καὶ ὁμοῦ τῇ κατασκευῇ καὶ αὐτὸ τῆς πόλεως τὸ ἔδαφος ἀφανὲς ἐς τοὺς ἔπειτα ἐποίησε. [7] Τὰ μὲν οὖν ἄλλα ἐπὶ τοῖς σεισμοῖς, ὅσοι μεγέθει τε ὑπερήρκασι καὶ ἐπὶ μήκιστον διικνοῦνται τῆς γῆς, Προσημαίνειν ὁ θεὸς κατὰ τὰ αὐτὰ ὡς τὸ ἐπίπαν εἴωθεν--ἢ γὰρ ἐπομβρίαι συνεχεῖς ἢ αὐχμοὶ πρὸ τῶν σεισμῶν συμβαίνουσιν ἐπὶ χρόνον πλείονα, καὶ ὁ ἀὴρ παρὰ τὴν ἑκάστοτε τοῦ 8

9 ἔτους ὥραν χειμῶνός τε γίνεται καυματωδέστερος καὶ ἐν θέρει μετὰ ἀχλύος μᾶλλον ὁ κύκλος παρέχεται τοῦ ἡλίου τὴν χρόαν παρὰ τὸ εἰωθὸς ἤτοι ἐς τὸ ἐρυθρότερον ἢ καὶ ἡσυχῇ ῥέπουσαν ἐς τὸ μελάντερον: [8] Τῶν τε ὑδάτων ὡς τὸ πολὺ ἐπιλείπουσιν αἱ πηγαί, καὶ ἀνέμων ἔστιν οἷς ἐνέπεσον ἐς τὴν χώραν ἐμβολαὶ περιτρέπουσαι τὰ δένδρα, καί που καὶ ἐν τῷ οὐρανῷ διαδρομαὶ σὺν πολλῇ τῇ φλογί, τὰ δὲ καὶ ἀστέρων ὤφθη σχήματα οὔτε ἐγνωσμένα ὑπὸ τῶν πρότερον καὶ μεγάλην τοῖς ὁρῶσιν ἐμποιοῦντα ἔκπληξιν, ἔτι δὲ καὶ τῆς γῆς κάτω πνευμάτων ὑπήχησις ἰσχυρά, ἄλλα τε πολλὰ ὁ θεὸς ἐπὶ τοῖς βιαίοις τῶν σεισμῶν ἐθέλει προενδείκνυσθαι: [9] --τῆς δὲ κινήσεως αὐτῆς καθέστηκεν οὐχ εἷς τρόπος, ἀλλ' οἱ φροντίσαντες τὰ τοιαῦτα ἐξ ἀρχῆς καὶ οἱ παρ' ἐκείνων διδαχθέντες ἰδέας καταμαθεῖν ἐδυνήθησαν τοσάσδε ἐπὶ τοῖς σεισμοῖς. Ηπιώτατος μέν ἐστιν αὐτῶν, ἢν δὴ ἐν κακῷ γε τοσούτῳ ῥᾳστώνην ἐνεῖναί τινα ἡγησώμεθα, ἐπειδὰν ὁμοῦ τῇ κινήσει τῇ ἀρξαμένῃ τὸ πρῶτον καὶ τῇ ἐς τὸ ἔδαφος τροπῇ τῶν οἰκοδομημάτων ἀντιστᾶσα ἐναντία κίνησις ἐξεγείρῃ τὰ ἤδη τραπέντα, --καὶ ἐν τῇ τοιᾷδε ἰδέᾳ [10] τοῦ σεισμοῦ κίονας ὁρᾶν ἔστιν ἀνορθουμένους οἳ ὀλίγου ἐδέησαν ἐς ἅπαν ἐκριφῆναι, καὶ ὁπόσα διέστη τοίχων συνερχόμενα ἐς τὸ ἐξ ἀρχῆς: δοκοὶ δέ, ὅσας ἐκτὸς ὀλισθεῖν ἐποίησεν ἡ κίνησις, ἐπανίασιν αὖθις ἐς τὰς ἕδρας: ὡσαύτως δὲ καὶ ὀχετῶν κατασκευῆς καὶ εἰ δή τι ἄλλο ἐπὶ ὕδατος ῥοαῖς προάγει, καὶ τούτων συνδεῖ τὰ διεσπασμένα μᾶλλον ἢ ἀνθρώπων τεκτόνων: --ὁ δὲ δὴ δεύτερος τῶν σεισμῶν ἀπώλειάν τε τῶν ἑτοιμοτέρων φέρει καί, ἐφ' ὅ τι ἂν βάλῃ τὴν ὁρμήν, ἀνέκλινεν αὐτίκα τοῖς ἐς πολιορκίαν μηχανήμασιν ὁμοίως. [11] Τὸν δὲ αὐτῶν ὀλεθριώτατον τοιῷδέ τινι ἐθέλουσιν εἰκάζειν, τὸ ἐντὸς τοῦ ἀνθρώπου πνεῦμα εἰ συνεχεῖ πυρετῷ πυκνότερόν τε καὶ ὑπὸ πολλῆς ἄνω τῆς βίας : τοῦτο δὲ ἀλλαχοῦ τε τοῦ σώματος ἐπισημαίνει καὶ ἐν ταῖς χερσὶν ὑπὸ ἑκάτερον μάλιστα τὸν καρπόν. Κατὰ ταὐτὰ οὖν καὶ τὸν σεισμὸν [εἴτ'] εὐθὺ ὑποδύεσθαι τῶν οἰκοδομημάτων καὶ θεμέλια ἀναπάλλειν φασὶν αὐτόν, καθότι καὶ τὰ ἔργα τῶν σφαλάκων ἐκ μυχοῦ τῆς γῆς ἀναπέμπεται: μόνη τε ἡ τοιαύτη κίνησις οὐδὲ τοῦ οἰκισθῆναί ποτε ὑπολείπει σημεῖα ἐν τῇ γῇ. [12] Τότε δὲ ἰδέαν μὲν ταύτην ἐπὶ τῇ Ἑλίκῃ τοῦ σεισμοῦ τὴν ἐς τὸ ἔδαφος ἀνακινοῦσαν, σὺν δὲ αὐτῇ καὶ ἄλλο πῆμα τοιόνδε οἱ ἐπιγενέσθαι φασὶν ὥρᾳ χειμῶνος. ἐπῆλθε γάρ σφισιν ἐπὶ πολὺ τῆς χώρας ἡ θάλασσα καὶ τὴν Ἑλίκην περιέλαβεν ἐν κύκλῳ πᾶσαν: καὶ δὴ καὶ τὸ ἄλσος τοῦ Ποσειδῶνος ἐπὶ τοσοῦτον ἐπέσχεν ὁ κλύδων ὡς τὰ ἄκρα τῶν δένδρων σύνοπτα εἶναι μόνον. σείσαντος δὲ ἐξαίφνης τοῦ θεοῦ καὶ ὁμοῦ τῷ σεισμῷ τῆς θαλάσσης ἀναδραμούσης, καθείλκυσεν αὔτανδρον τὸ κῦμα τὴν Ἑλίκην. [13] τοιοῦτό γε δὴ κατέλαβεν, [καὶ] ἕτερον τὴν ἰδέαν, ἐν Σιπύλῳ πόλιν ἐς χάσμα ἀφανισθῆναι: ἐξ ὅτου δὲ [ἡ ἰδέα] κατεάγη τοῦ ὄρους, ὕδωρ αὐτόθεν ἐρρύη, καὶ λίμνη τε ὀνομαζομένη Σαλόη τὸ χάσμα ἐγένετο καὶ ἐρείπια πόλεως δῆλα ἦν ἐν τῇ λίμνῃ, πρὶν ἢ τὸ ὕδωρ ἀπέκρυψεν αὐτὰ τοῦ χειμάρρου. Σύνοπτα δὲ καὶ Ἑλίκης ἐστὶ τὰ ἐρείπια, οὐ μὴν ἔτι γε ὁμοίως, ἅτε ὑπὸ τῆς ἅλμης λελυμασμένα. XXV. Τὸ δὲ τοῦ Ἱκεσίου μήνιμα πάρεστι μὲν τοῖς ἐς τὴν Ἑλίκην, πάρεστι δὲ καὶ ἄλλοις διδαχθῆναι πολλοῖς ὡς ἔστιν ἀπαραίτητον: φαίνεται δὲ καὶ ὁ θεὸς παραινῶν ὁ ἐν Δωδώνῃ νέμειν ἐς ἱκέτας αἰδῶ. Ἀθηναίοις γὰρ ἐπὶ ἡλικίας μάλιστα τῆς Ἀφείδαντος ἀφίκετο παρὰ τοῦ ἐν Δωδώνῃ Διὸς τὰ ἔπη τάδε: φράζεο δ' Ἄρειόν τε πάγον βωμούς τε θυώδεις Εὐμενίδων, ὅθι χρὴ Λακεδαιμονίους <σ'> ἱκετεῦσαι δουρὶ πιεζομένους. τοὺς μὴ σὺ κτεῖνε σιδήρῳ, μηδ' ἱκέτας ἀδικεῖν: ἱκέται δ' ἱεροί τε καὶ ἁγνοί." Ο συγγραφέας αναφέρεται στο σεισμό και στο τσουνάμι με τα εξής αποσπάσματα: «ἔστι δὲ καὶ Ὁμήρῳ πεποιημένα ἐς Ἑλίκην καὶ τὸν Ἑλικώνιον Ποσειδῶνα. Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἀχαιοῖς τοῖς ἐνταῦθα, ἱκέτας ἄνδρας ἀποστήσασιν ἐκ τοῦ ἱεροῦ καὶ ἀποκτείνασιν, οὐκ ἐμέλλησε τὸ μήνιμα ἐκ τοῦ Ποσειδῶνος, ἀλλὰ σεισμὸς ἐς τὴν χώραν σφίσιν αὐτίκα κατασκήψας τῶν τε οἰκοδομημάτων τὴν κατασκευὴν καὶ ὁμοῦ τῇ κατασκευῇ καὶ αὐτὸ τῆς πόλεως τὸ ἔδαφος ἀφανὲς ἐς τοὺς ἔπειτα ἐποίησε» «Τότε δὲ ἰδέαν μὲν ταύτην ἐπὶ τῇ Ἑλίκῃ τοῦ σεισμοῦ τὴν ἐς τὸ ἔδαφος ἀνακινοῦσαν, σὺν δὲ αὐτῇ καὶ ἄλλο πῆμα τοιόνδε οἱ ἐπιγενέσθαι φασὶν ὥρᾳ χειμῶνος. ἐπῆλθε γάρ σφισιν ἐπὶ πολὺ τῆς χώρας ἡ θάλασσα καὶ τὴν Ἑλίκην περιέλαβεν ἐν κύκλῳ πᾶσαν: καὶ δὴ καὶ τὸ ἄλσος τοῦ Ποσειδῶνος ἐπὶ τοσοῦτον ἐπέσχεν ὁ κλύδων ὡς τὰ ἄκρα τῶν δένδρων σύνοπτα εἶναι μόνον. σείσαντος δὲ ἐξαίφνης τοῦ θεοῦ καὶ ὁμοῦ τῷ σεισμῷ τῆς θαλάσσης ἀναδραμούσης, καθείλκυσεν αὔτανδρον τὸ κῦμα τὴν Ἑλίκην.» Δ. Η έρευνα στην περιοχή της αρχαίας Ελίκης Η καταστροφή της Αρχαίας Ελίκης από σεισμό το 373 π.χ. είναι μία από τις πιο εντυπωσιακές, από άποψη μεγέθους, περιπτώσεις καταστροφικών φαινομένων στην Αρχαιότητα. Είναι ενδεικτικό ότι μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί ικανοποιητική εξήγηση για 9

10 το τι ακριβώς συνέβη εκείνη τη χειμωνιάτικη βραδιά και οδήγησε στην καταστροφή και τον αφανισμό μιας ολόκληρης πόλης. Η Αρχαία Ελίκη ήταν η πρωτεύουσα της Αχαϊκής Κοινοπολιτείας. Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς Παυσανία ( Αχαϊκά ) και Στράβωνα ( Γεωγραφικά ) βρισκόταν 40 στάδια (7,2 km) ανατολικά από το Αίγιο και 12 στάδια (2,2 km) από την τότε ακτή, μεταξύ των ποταμών Σελινούντα και Κερυνίτη. Σύμφωνα με τους ίδιους συγγραφείς, στην εποχή τους ο Σελινούντας διερχόταν από τα ανατολικά κράσπεδα του Αιγίου. Αν αυτή η πληροφορία είναι αληθινή, τότε οι εκβολές του ποταμού θα πρέπει να ευρίσκοντο στο Ακρ. Γύφτισσα, το οποίο πράγματι αποτελεί παλαιότερες εκβολές του Σελινούντα. Ε. Η γεωλογία της περιοχής της Ελίκης Η Ελίκη, σύμφωνα με τον Παυσανία, τοποθετείται στην Αιγιαλεία, μεταξύ τον ποταμών Σελινούντα και Κερυνίτη, περίπου 7 km ΝΑ του Αιγίου. Σύμφωνα με τον Ηρακλείδη ήταν αναπτυγμένη στην δελταϊκή πεδιάδα, η οποία σχηματίζεται από τους ποταμούς Σελινούντα, Κερυνίτη και Βουραϊκό και απέχει περίπου 2 km από τη θάλασσα. Από γεωλογικής άποψης η πεδιάδα της Ελίκης έχει οικοδομηθεί από δελταϊκές αποθέσεις των προαναφερθέντων ποταμών που σχηματίστηκαν πάνω σε ένα τεκτονικό τέμαχος, το οποίο προς το νότο περιβάλλεται από το ενεργό ρήγμα της Ελίκης και προς το βορρά από το ρήγμα του Αιγίου. Εικό να 3. Εικόνα από δορυφόρο, όπου φαίνεται η περιοχή της αρχαίας Ελίκης που κατάδυσε από το σεισμό του 373 π.χ. Επίσης, είναι εμφανείς και οι δύο ποταμοί που βρίσκονται ανάμεσα στην πόλη, δηλαδή ο Σελινούντας και ο Κερυνίτης (Papatheodorou et al ). 10

11 ΣΤ. Έρευνες από πρόσφατα σεισμικά γεγονότα της περιοχής Από τότε μέχρι σήμερα η περιοχή της Αρχαίας Ελίκης έχει υποστεί αρκετές φορές τις καταστροφικές συνέπειες των σεισμών, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα αυτά του 1861 μ.χ. και του σεισμού του Αιγίου (Ms:6,1) του Ιουνίου Και στις δύο αυτές περιπτώσεις προκλήθηκαν σημαντικές καταστροφές και παρατηρήθηκαν εκτεταμένες παράκτιες ολισθήσεις με αποτέλεσμα να υποχωρήσει η ακτογραμμή κατά εκατοντάδες μέτρα και σε μήκος αρκετών χιλιομέτρων μεταξύ του Ακρωτηρίου Γύφτισσα και του Διακοφτού. Την τελευταία δεκαετία, μετά τον σεισμό του Αιγίου, πραγματοποιήθηκαν από το ΕΛΚΕΘΕ και από άλλους φορείς, όπως το Πανεπιστήμιο Πάτρας, συστηματικές έρευνες, από τις οποίες ανακαλύφθηκε ότι στον βυθό του Κορινθιακού Κόλπου υπάρχουν μεγάλα ρήγματα και μεγάλες υποθαλάσσιες κατολισθήσεις. Εικόνα 4. Βαθυμετρική τομή, όπου φαίνονται τα ρήγμα και οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις από τους σεισμούς στην περιοχή της Ελίκης (Papatheodorou et al.2005 ). Από τα στοιχεία αυτά αλλά και από τις παρατηρήσεις των διαφόρων φαινομένων που εκδηλώθηκαν στους πρόσφατους σεισμούς προκύπτει ότι οι παράκτιες ολισθήσεις και οι υποθαλάσσιες κατολισθήσεις είναι σχετικά συχνές στην περιοχή αυτή. Κατά τη διάρκεια των υποθαλάσσιων ερευνών στην περιοχή μεταξύ Αιγίου και Διακοφτού, μπροστά από τα Βαλημίτικα, παρατηρήθηκαν κάποιες περίεργες δομές σε βάθος λίγων μέτρων κάτω από τον βυθό. Από την ερμηνεία των γεωφυσικών δεδομένων προέκυψε ότι πιθανόν οι δομές αυτές να μην είναι φυσικής προέλευσης. Η περιοχή στην οποία 11

12 παρατηρήθηκαν είναι στην υποθαλάσσια απότομη πλαγιά του Κορινθιακού Κόλπου, σε βάθος 200 m περίπου. Ζ. Ιστορικοί σεισμοί στην περιοχή Ισχυρός σεισμός κοντά στο σημερινό Αίγιο κατέστρεψε την αρχαία πόλη της Ελίκης η οποία αμέσως μετά κατακλύσθηκε από ισχυρό θαλάσσιο κύμα που συμπλήρωσε την καταστροφή 373 π.χ., Χειμώνας, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 5 Μέτρα Ύψος Μέγεθος 6,6(+). Ιούνιος 1402 Κορινθιακός Κόλπος 4 Μέτρα Ύψος Μέγεθος 6,8.Καταστροφικό κύμα ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό κοντά στο Ξυλόκαστρο. Το κύμα έπληξε τη νότια και τη βόρεια ακτή του Κορινθιακού Κόλπου πνίγοντας ζώα και καταστρέφοντας καλλιεργήσιμες εκτάσεις. 25/05/1748, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος, Μέγεθος 6,6.Καταστροφικό κύμα στο Αίγιο ύψους 10m ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό. Στην περιοχή του Αιγίου το κύμα παρέσυρε μικρά και μεγάλα σκάφη, προκάλεσε ανθρώπινα θύματα, έπνιξε ζώα και κατέστρεψε καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Όταν η θάλασσα ηρέμησε βρέθηκαν ψάρια και όστρακα στη ξηρά. 23/08/1817, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος, Μέγεθος 6,5.Καταστροφικό κύμα ύψους 5m ύστερα από ισχυρό υποθαλάσσιο σεισμό. Στην αρχή η θάλασσα αποσύρθηκε σε μεγάλη απόσταση και τα πλοία κάθισαν στο βυθό. Μετά από λίγο η θάλασσα επανήλθε με μεγάλο ύψος και έπνιξε ανθρώπους. 1861,26 Δεκεκμβρίου, 38.25Ν Ε, 6.7, Δ.Κορινθιακός, Βαλιμίτικα. 07/02/1963, Δ. Κορινθιακός Κόλπος, 4 Μέτρα Ύψος. Καταστροφικό κύμα στις Καμάρες ύψους 5m ύστερα από παράκτια κατολίσθηση χωρίς σεισμό. Το κύμα έπληξε τη νότια και βόρεια ακτή του Δ. Κορινθιακού Κόλπου προκαλώντας μεγάλες καταστροφές σε σπίτια, μικρά και μεγάλα σκάφη και καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Δύο άνθρωποι πνίγηκαν. 1995, 15 Ιουνίου, 38.27Ν Ε, Μέγεθος 6.4, Κορινθιακός Κόλπος, Αίγιο-Διακοφτό. 2. ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Αυτή η μέθοδος είναι πολύ σημαντική για τον Ελληνικό χώρο όπου τα ρήγματα είναι πολλά αν και οι παλαιοσεισμολογικές μελέτες είναι επί τόπου παρόντος ελάχιστες. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι είναι γνωστά παλαιοσεισμολογικά δεδομένα για λιγότερα από δέκα ρήγματα σε όλη την Ελλάδα. Αναφέρονται χαρακτηριστικά τα παραδείγματα των ρηγμάτων Πισιών, Αταλάντης, Σπάρτης, Παλαιοχωρίου Γρεβενών, Μυγδονιάς, Αιγίου Τυρνάβου, Καπαρελίου και το ρήγμα της Ελίκης που αναφέρεται στην παρούσα εργασία. Η μέθοδος μπορεί κατά κάποιο τρόπο να συσχετισθεί με την ιστορική σεισμικότητα και κατά μία έννοια αποτελεί προέκτασή της σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Η παλαιοσεισμολογία στοχεύει στην καταγραφή προϊστορικών σεισμών με βάσει λεπτομερείς χαρτογραφήσεις 12

13 τεχνητών τομών και γεωχρονολογήσεις γεωλογικών στρωμάτων. Είναι προφανές ότι οι δύο μέθοδοι προσέγγισης, ιστορική σεισμικότητα και παλαιοσεισμολογία, είναι τελικά διαφορετικές επειδή ο χρόνος στον οποίο αναφερόμαστε στην παλαιοσεισμολογία είναι μεγαλύτερος και η τελευταία βασίζεται στα αποτελέσματα επί συγκεκριμένου ρήγματος και όχι σε σεισμούς που αναφέρονται σε γεωγραφικές περιοχές. Η ακρίβεια της μεθόδου όσον αφορά στον προσδιορισμό του χρόνου εκδήλωσης του σεισμού εξαρτάται από την στρωματογραφία της εκσκαφής και την ύπαρξη υλικών που να μπορούν να χρονολογηθούν. Στην καλύτερη περίπτωση και όταν όλες οι συνθήκες είναι θετικές η ακρίβεια στον προσδιορισμό είναι χρόνια όσο είναι και η ακρίβεια του C 14. Οι σεισμοί που μελετώνται με παλαιοσεισμολογικές μεθόδους αναλύονται με βάση τη λεπτομερή ανάλυση των φαινομένων σε περιοχές παρακείμενες σεισμικών πηγών, και είναι στενά συνδεδεμένοι με την πηγή. Έτσι οι σεισμοί που πιστοποιούνται με τις μεθόδους της παλαιοσεισμολογίας αντιστοιχούν σε γεγονότα κατά μήκος σεισμικών ρηγμάτων και δεν αναφέρονται σε γεωγραφικό χώρο και σ αυτό διαφέρει η μέθοδος από τη μέθοδο της ιστορικής σεισμικότητας. Έτσι μπορούν να δώσουν αποτελέσματα τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά για τους σεισμούς των οποίων τα αποτελέσματα έχουν καταγραφεί σε δομές οι οποίες είναι γεωλογικά αναγνωρίσιμες. Το πεδίο αυτό της έρευνας είναι σχετικά νέο για τον Ελληνικό χώρο και δυναμικά εξελισσόμενο με τη χρήση νέων μεθόδων και τεχνικών χρονολόγησης γεωλογικών στρωμάτων. Οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται βασίζονται κυρίως στη χαρτογράφηση εκσκαφών, ποσοτική γεωμορφολογική ανάλυση και τεχνικές χρονολόγησης υλικών που περιέχουν άνθρακα. Η μέθοδος της παλαιοσεισμικής προσέγγισης μπορεί να βοηθήσει στο να συλλεχθούν πληροφορίες μεγάλης διάρκειας οι οποίες θα αναφέρονται για χρονικό διάστημα πολύ μεγαλύτερο των ιστορικών χρόνων και κατά συνέπεια είναι δυνατό να βρεθούν τα ακόλουθα μεγέθη: μέγεθος μέγιστου σεισμού μιας ρηξιγενούς ζώνης και η πλήρης εκτίμηση της ικανότητας μιας πηγής να δώσει σεισμό μεγάλου μεγέθους μετά τη χρονολόγηση σεισμών μέσα στην εκσκαφή. Η χρονολόγηση των γεγονότων αυτών γίνεται αφού συλλεχθούν χρονολογήσιμα υλικά από την εκσκαφή. 3. ΡΑΔΙΟΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΜΕ ΤΟΝ 14 C Η μέθοδος αυτή ανακαλύφθηκε μετά το Β' παγκόσμιο πόλεμο (γύρω στο 1949) από τον Αμερικανό χημικό Williard Libby (Βραβείο Νόμπελ για την ανακάλυψη του). Ο άνθρακας 14 είναι ο άνθρακας που σχηματίζεται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας λόγω ιονισμού. Μετά το σχηματισμό του στην ανώτερη ατμόσφαιρα και ο C 14 σταδιακά εισέρχεται στη βιόσφαιρα όπου εισχωρεί στα σώματα των φυτών και των ζώων. Όταν πεθάνει ένας οργανισμός σταματά να προσλαμβάνει ραδιοάνθρακα 14. Τότε, επειδή αυτός διασπάται, λιγοστεύει διαρκώς μέσα στο νεκρό οργανισμό. Η μέτρηση του C 14 στα εργαστήρια επιτρέπει τον υπολογισμό του χρόνου που πέρασε από τον θάνατο του οργανισμού μέχρι την εξέταση του από τους επιστήμονες. 13

14 Τα πρώτα 10 χρόνια περίπου επικρατούσε μεγάλη αισιοδοξία για τη νέα μέθοδο. Βέβαια ο ίδιος ο W. Libby και οι συνεργάτες του έβλεπαν ένα πρόβλημα. Για να γίνει η χρονολόγηση, απαραίτητη προϋπόθεση ήταν να μένει σταθερός ο ρυθμός σχηματισμού και ο ρυθμός διάσπασης του C 14. Στις μετρήσεις ο Libby έβλεπε ότι ο ρυθμός παραγωγής ήταν περίπου 25% ταχύτερος από το ρυθμό διάσπασης. Επειδή όμως αυτό δεν μπορούσε να εξηγηθεί με τα γνωστά επιστημονικά μέσα, ο Libby απέδωσε τη διαφορά σε πειραματικό σφάλμα. Οι πρώτες ανησυχίες και απογοητεύσεις εμφανίστηκαν κυρίως στη δεκαετία του Τα κελύφη ζωντανών μαλακίων χρονολογήθηκαν ότι είναι μέχρι 2300 έτη με τον C 14 (Keith M. And Anderson G., Science, 16 Αυγ. 1963, σελ. 634). Ασβεστοκονίαμα από ένα αγγλικό κάστρο ηλικίας 785 ετών έδωσε ηλικία με τη μέθοδο C έτη (Baxter M.S. and Walton A., Nature, 7 March 1970, σ ). Σε φώκιες πρόσφατα σκοτωμένες έδωσε η μέθοδος ηλικία έτη και σε μουμιοποιημένες φώκιες, νεκρές μόνο επί 30 έτη, χρονολογήθηκαν για έτη (Dort W. Antarctic Journal of the U.S., 6, 1971, σ. 210). Όμως το σπουδαιότερο ήταν το εξής: Τα πειράματα επαναλήφθηκαν από χημικούς. Με βελτιωμένες τεχνικές, μετά από πείρα 10 ετών, αποκαλύφθηκε ότι η διαφορά που παρατήρησε ο Libby, δεν ήταν απλό πειραματικό σφάλμα, αλλά υπήρχε πράγματι και μάλιστα ήταν πάνω από 25%. Αυτό το παραδέχθηκε και ο ίδιος ο εφευρέτης της μεθόδου χρονολόγησης με C 14. " Όταν αναπτύξαμε τη μέθοδο μας δεν είχαμε άλλη επιλογή παρά να υποθέσουμε ότι οι κοσμικές ακτίνες είχαν παραμείνει σταθερές, παρ' όλο που δεν είχαμε την παραμικρή ένδειξη ότι πράγματι ήταν έτσι. Αλλά τώρα γνωρίζουμε ότι οι μεταβολές υπήρχαν". Ο Melvin Kook εξηγεί: Αυτό οδηγεί σε δύο εναλλακτικά συμπεράσματα: α. ή η ατμόσφαιρα βρίσκεται για κάποιο λόγω σε μια μεταβατική φάση δημιουργίας, όσον αφορά τον C 14 ή β. κάτι πάει λάθος σε κάποιο από τα βασικά αξιώματα της μεθόδου C 14. Τα ραδιοϊσότοπα είναι άτομα τα οποία αυτόματα χάνουν ατομική μάζα με καθορισμένο ρυθμό. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται ραδιενεργός διάσπαση και μέσω αυτής, τα ασταθή άτομα στοχεύουν σε μεγαλύτερο βαθμό σταθερότητας. Επειδή οι ρυθμοί αποσύνθεσης των ασταθών ισοτόπων είναι μετρήσιμοι, τα ραδιοϊσότοπα χρησιμοποιούνται στις χρονολογήσεις. Μια τέτοια μέθοδος ραδιοχρονολόγησης και η πιο συνήθης για τα ιζήματα του Ολοκαίνου και Ανώτερου Πλειστοκαίνου είναι αυτή του 14 C. Το ισότοπο 14 C σχηματίζεται με τη βοήθεια της κοσμικής ακτινοβολίας (σωματίδια τα οποία εισέρχονται στην ατμόσφαιρα από το διάστημα), όταν ένα νετρόνιο προερχόμενο από την κοσμική ακτινοβολία, βομβαρδίσει ένα άτομο 14 N οπότε σχηματίζεται ένα άτομο 14 C και αποβάλλεται ένα πρωτόνιο. Το άτομο του 14 C γρήγορα οξειδώνεται σε CO 2 και στη συνέχεια μπαίνει στην τροφική αλυσίδα. Όταν οι 14

15 οργανισμοί πεθάνουν, το ποσοστό του 14 C παύει να αναπληρώνεται και η διαδικασία της διάσπασης ξεκινά, θέτοντας σε λειτουργία το «ραδιοχρονολογικό ρολόι». Το άτομο του 14 C διασπάται για να σχηματίσει το άτομο 14 N αποβάλλοντας β σωματίδια (αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια). Ο ρυθμός διάσπασης δεν είναι σταθερός, αλλά επιδεικνύει μεγαλύτερη συχνότητα στα αρχικά στάδια της διάσπασης. Η ηλικία υπολογίζεται βάσει της εναπομένουσας ραδιενεργούς ποσότητας του στοιχείου. Ο ρυθμός αποσύνθεσης των ραδιοϊσοτόπων αποδίδεται με το «χρόνο ημιζωής», δηλαδή το χρόνο που χρειάζεται η ραδιενεργός δραστηριότητα του ισοτόπου να μειωθεί η αρχική του συγκέντρωση στο 50%. Για τον 14 C ο χρόνος ημιζωής έχει υπολογιστεί σε yrs. Για τη μέτρηση της ραδιενέργειας του 14 C απαιτείται εξοπλισμός μεγάλης ακρίβειας. Οι μέθοδοι είναι κυρίως δύο τύπων: i. Οι συμβατές (conventional radiocarbon dating), στις οποίες ανιχνεύονται οι εκπομπές των β σωματιδίων με το χρόνο, ώστε υπολογίζεται ο ρυθμός εκπομπής και επωμένως η ραδιενέργεια του 14 C του δείγματος. ii. Ο επιταχυνόμενος φασματογράφος μάζας (AMS: Accelerator Mass Spectrometry), με τον οποίο ανιχνεύονται άτομα στοιχείων βάσει της διαφοράς του ατομικού τους αριθμού. Κατά τη λειτουργία του AMS φορτισμένα σωματίδια κινούμενα σε ένα μαγνητικό πεδίο, εκτρέπονται από μια ευθεία ροή, ανάλογα με το ατομικό τους βάρος. Όσο ελαφρύτερο το στοιχείο, τόσο μεγαλύτερη η εκτροπή. Στην περίπτωση του 14 C απαιτείται μεγαλύτερη διαφορά τάσης ώστε να αναπτυχθούν υψηλές ταχύτητες και να εντοπιστούν τα άτομα 14 C ανάμεσα στα ίδιου βάρους άτομα του 14 N (Link et al., 1989). Η μέθοδος AMS υπερτερεί έναντι των υπόλοιπων λόγω: i. Του μικρότερου χρόνου εξαγωγής αποτελεσμάτων (μερικές ώρες) και, ii. Της μικρής ποσότητας απαιτούμενου δείγματος (π.χ. 15mg στην περίπτωση που το δείγμα αποτελείται από πλαγκτονικά τρηματοφόρα). Οι συμβατές μέθοδοι υπερτερούν έναντι της AMS : i. Στην ακρίβεια του αποτελέσματος (συνήθως δίνουν μικρότερες τιμές απόκλισης σε σχέση με τις αντίστοιχες της AMS) και, ii. Είναι αρκετά φθηνότερες. 15

16 ΜΕΡΟΣ ΙΙ 1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Σε αυτό το κεφάλαιο παρουσιάζονται 5 παλαιοσεισμολογικές τομές και 4 που αποτελούν τις αντιθετικές τους. Η περιοχή στην οποία έγιναν οι παλαιοσεισμολογικές τομές φαίνεται στην Εικόνα 5. Επίσης, για κάθε τομή υπάρχει μία απλουστευμένη παλαιοσεισμολογική τομή και μία λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή στην οποία μετρήθηκαν τα δεδομένα. Ε ικόνα 5. Φωτογραφία στην περιοχή της Ελίκης που δείχνει τις περιοχές όπου έγιναν οι πέντε κύριες τομές. Το συνολικό μήκος των τομών είναι 1 km. ΤΟΜΗ 1 16

17 Ει κόνα 6. Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η τομή 1 έχει συνολικό μήκος 13,6 m και ένα βάθος που κυμαίνεται από 0,5 έως 2,10 m. Γενικά, σε όλη την τομή παρατηρούμε από το Ν προς το Β τα ρήγματα που χαρτογραφούνται βρίσκονται όλο και πιο βαθειά θαμμένα. Η τομή αποτελείται από 13 ρήγματα. Τα ρήγματα στη συνέχεια θα ονομάζονται ως Α.1, Α.2, Α.3, Α.4, Α.5, Α.6, Α.7, Α.8, Α.9, Β.1, Β.2, Β.3 και Β.4. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αντιστοιχεί από την αρχή κάθε τομής προς το Β. Το Α.1 έχει ορατό μήκος 0,67 m και είναι μεμονωμένο. Επίσης, παρατηρούμε ότι φθάνει ως την επιφάνεια. Τα Α.2, Α.3 και Α4 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος μειώνεται όσο «προσεγγίζουν» προς την επιφάνεια. Το Α.2 έχει ορατό μήκος 1,07 m και φθάνει στην επιφάνεια. Το Α.3 έχει ορατό μήκος 0,593 m και είναι θαμμένο. Το Α.4 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.4.1 και Α.4.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος m και ο δεύτερος 0,252 m. Το Α.5 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους Α.5.1 και Α.5.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,44 m και ο δεύτερος 1,243 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο. Παρατηρούμε ότι σχηματίζει μία ζώνη, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια. Επίσης, το αριστερό τμήμα της ζώνης χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία 3 κολλουβιακών σφηνών. Το Α.6 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.6.1 και Α.6.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,517 m και ο δεύτερος 0,449. Στο σημείο όπου ενώνονται οι κλάδοι υπάρχουν κατακερματισμένες κροκάλες. Το ρήγμα είναι θαμμένο. Τα Α.7, Α.8 και Α.9 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, η οποία διατηρεί σταθερό το πλάτος της καθώς πλησιάζει προς την επιφάνεια. Η ζώνη των τριών ρηγμάτων είναι θαμμένη. Το Α.7 έχει ορατό μήκος 0,564 m. Το Α.8 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Α.8.1 και Α.8.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,26 m και δεύτερος 0,69 m. Τέλος, το Α.9 έχει ορατό μήκος 0,51 m. Τα Β.1 και Β.2 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων. Το πλάτος της ζώνης όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια ελαττώνεται. Επίσης η ζώνη βρίσκεται θαμμένη 0,72 m κάτω από την επιφάνεια. Το Β.1 έχει ορατό μήκος 0,521 m. Το Β.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους Β.2.1 και Β.2.2. ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,521 m και ο δεύτερος 0,414 m. Το Β.3 έχει ορατό μήκος 1,224 m. Αποτελεί ένα μεμονωμένο ρήγμα που είναι θαμμένο 0,64 m κάτω από την επιφάνεια. 17

18 Τέλος, το Β.4 έχει ορατό μήκος 1,187 m. Το ρήγμα είναι μεμονωμένο και θαμμένο 0,96 m κάτω από την επιφάνεια. 7. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. Εικόνα ΤΟΜΗ 2 Η τομή 2 έχει συνολικός μήκος 8,3 m και βάθος που κυμαίνεται από 0,8 έως 4,4 m. Γενικά παρατηρούμε ότι από αριστερά προς δεξιά η απόσταση των ρηγμάτων από την επιφάνεια αυξάνεται μέχρι το κέντρο της τομής και στη συνέχεια παρουσιάζει μία σημαντική μείωση μέχρι το τέλος της τομής. Η τομή αποτελείται από 12 ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11 και 12. Η αρίθμηση των ρηγμάτων γίνεται κατά αύξοντα αριθμό από το νότιο άκρο της τομής προς το βόριο όριό της. 18

19 Εικόνα 8. Λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή, η οποία είναι αντιθετική της τομής 9. Το 1 έχει ορατό μήκος 3,359 m. Το ρήγμα είναι μεμονωμένο και βρίσκεται θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 1 m. Το 2 έχει ορατό μήκος 2,845 m. Το ρήμα φθάνει στην επιφάνεια και είναι μεμονωμένο. Το 3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους 3.1 και 3.2. ο πρώτος έχει ορατό μήκος 4,21 m και ο δεύτερος ο,384 m. Στον κλάδο 3.2 παρατηρείται η ύπαρξη μιας κολλούβιας σφήνας που έχει ορατό μήκος 2,4 m.το ρήγμα βγαίνει στην επιφάνεια κατά περίπου 0,80 m. Επίσης, μπορούμε να πούμε ότι μεταξύ των ρηγμάτων 2 και 3 παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Το 4 είναι μεμονωμένο. Έχει ορατό μήκος 0,599 m και είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 1,6 m. Επίσης, σημαντικό είναι ότι η απόλιξη του 4 προς τα πάνω φτάνουν μέχρι την κολλούβια σφήνα του κλάδου 3.2. Τα 5 και 6 αποτελούν μια ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος είναι σταθερό όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Και τα δύο βρίσκονται θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 5 έχει ορατό μήκος 1,456 m και το 6 1,842 m.τα όρια του 6 προς τα πάνω φτάνουν στην κολλουβιακή σφήνα του κλάδου 3.2. Σημαντικό είναι επίσης, ότι στη ζώνη διάρρηξης που σχηματίζουν τα 5 και 6 υπάρχουν κροκάλες που έχουν προσανατολισμένο το μεγάλο τους άξονα παράλληλα προς το ρήγμα 5. Τα 7 και 8 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος είναι σταθερό. Είναι και τα δύο θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 2,6 m. Το 7 έχει ορατό μήκος 0,985 m και το 8 0,854 m. Επίσης, στη ζώνη διάρρηξης που σχηματίζεται μεταξύ των ρηγμάτων υπάρχουν κροκάλες που έχουν προσανατολισμένο το μεγάλο τους άξονα παράλληλα προς τα δύο ρήγματα. Τα 9 και 10 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος μειώνεται σημαντικά όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Το 9 έχει ορατό μήκος 1,785 m. Το 10 έχει ορατό μήκος 1,448 m. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα. Το 11 αποτελείται από δύο κλάδους, τους 11.1 και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,195 m και ο δεύτερος 1,923 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κατά 1,82 m. Στον κλάδο 11.2 υπάρχει 19

20 μια κολλουβιακή σφήνα από ψηφίδες μέσα σε μία στρώση κροκαλοπαγών. Μεταξύ των ρηγμάτων 9, 10 και 11 παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Τέλος, το 12 είναι μεμονωμένο και έχει ορατό μήκος 1,356 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 1,12 m. Επίσης, υπάρχουν δύο κολλουβιακές σφήνες αριστερά του ρήγματος. ΤΟΜΗ 3 Εικόνα 9. Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η Τομή 3 χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, την ανατολική και τη δυτική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. Έχει συνολικό μήκος 9,42 m και βάθος που κυμαίνεται από 2,02 m έως 3,14 m. Η τομή αποτελείται από 5 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται F.1, F.2, F.3, F.4 και F.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από βορρά προς τα νότο. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 20

21 10. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικςή τομής 3. Εικόνα Το F.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους F.1.1 και F.1.2. Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 1,9 m και ο δεύτερος 1,57 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,30 m. Το F.2 είναι ένα μεμονωμένο απλής γεωμετρίας ρήγμα. Έχει ορατό μήκος 3,34 m και είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,40 m. Επίσης, είναι προφανές ότι στο αριστερό μέρος του ρήγματος υπάρχει μία κολλούβια σφήνα που έχει μήκος 3,2 m και στο δεξιό μέρος του ρήγματος υπάρχουν δύο κολλούβιες σφήνες, η μία σε βάθος 0,92 m και μήκος 1,7 m και η άλλη σε βάθος 2,5 m και μήκος 1,2 m. Το F.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους F.3.1 και F.3.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,58 m και ο δεύτερος 0,45 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 2,30 m. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 21

22 11. Το δεύτερο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικής τομής 3. Εικόνα Το F.4 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους F.4.1 και F.4.2. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,6 m και ο δεύτερος 0,78 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 1,7 m. Το F.5 αποτελείται από δύο κλάδους ρηγμάτων, τους F.5.1 και F.5.2. Και οι δύο κλάδοι του ρήγματος βγαίνουν στην επιφάνεια. Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,88 m και ο δεύτερος 1,86 m. Επίσης, σημαντικό είναι να αναφερθεί ότι στα αριστερά του ρήγματος υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων με το ρήγμα F.3. ΤΟΜΗ 4 22

23 Εικόνα 12. Απλουστευμένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Η Τομή 4 χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, τη δυτική παρειά και την ανατολική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης.. Έχει συνολικό μήκος 10,84 m και βάθος που κυμαίνεται από 1,98 έως 2,92 m. Η τομή αποτελείται από 8 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 4.1, 4.2, 4.3, 4.4, 4.5, 4.6, 4.7 και 4.8. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς βορρά. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 13. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς τομής 4. Εικόνα Το 4.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 3,52 m και ο δεύτερος 0,20 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,80 m. Τα 4.2 και 4.3 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος αυξάνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς την επιφάνεια. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά 0,5 m. Το 4.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,08 m και ο δεύτερος 0,56 m. Το 4.3 έχει ορατό μήκος 2,51 m. Επίσης, κατά τη χαρτογράφηση διαπιστώθηκε ότι μεταξύ των 4.2 και 4.3 υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων. Το 4.4 είναι μεμονωμένο ρήγμα. Έχει ορατό μήκος 2,26 m και βρίσκεται θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,65 m. Τα 4.5 και 4.6 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος ελαττώνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς τα πάνω. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,85 m. Το 4.5 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,05 m και ο δεύτερος 0,63 m. Το 4.6 έχει ορατό μήκος 2,04 m. Επιπλέον, 23

24 είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων που αποτελούνται από κροκάλες και άμμο. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 14. Το δεύτερο φύλλο της λεπτομερούς τομής 4. Τα 4.7 και 4.8 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, της οποίας το πλάτος ελαττώνεται όσο τα ρήγματα ανεβαίνουν προς τα πάνω. Και τα δύο είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 2,20 m το 4.7 και 1,5 m το 4.8. Το 4.7 έχει ορατό μήκος 0,88 m και το 4.8 1,66 m. Επίσης, μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχει μετατόπιση στρωμάτων από κροκάλες και άμμους κατά 0,22 m. ΤΟΜΗ 5 Η Τομή 5 αποτελεί την αντιθετική τομή της τομής 4. Χωρίζεται σε δύο μέρη λόγω έλλειψης χώρου, την ανατολική παρειά και τη δυτική παρειά, όπου η μία αποτελεί συνέχεια της άλλης. Έχει συνολικό μήκος 9,8 m και βάθος που κυμαίνεται από 2,34 έως 3,34 m. Η τομή αποτελείται από 5 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 5.1, 5.2, 5.3, 5.4 και 5.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή στην οποία ανήκει και η αρίθμηση αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά. Γενικά μπορούμε να πούμε ότι παρατηρείται μία αύξηση του βάθους των ρηγμάτων από την επιφάνεια όσο πηγαίνουμε από το νότο προς το βορρά. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ 24

25 Εικόνα 15. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς τομής 5 από το οποίο μετρήθηκαν τα δεδομένα. Το ρήγμα 5.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,1 m και ο δεύτερος 1,08 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά 0,92 m. Επίσης, στη βάση του ρήγματος σε βάθος 2,35 m περίπου υπάρχει μια κουλλουβιακή σφήνα με ορατό μήκος 0,80 m περίπου. Γενικά, σε όλο το ορατό μήκος του ρήγματος υπάρχουν μετατοπίσεις στρωμάτων. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 16. Το δεύτερο φύλλο της παλαιοσεισμολογικής τομής 5. Το 5.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,18 m και ο δεύτερος 0,52 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια σε βάθος 2,42 m. Το 5.3 αποτελείται από δύο κλάδους,τους και ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,29 m και ο δεύτερος 0,41 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια από 0,80 έως 25

26 1,30 m. Επιπλέον, παρατηρείται σε όλο το ορατό μήκος του ρήγματος μετατόπιση στρωμάτων. Το 5.4 είναι ένα μεμονωμένο ρήγμα, το οποίο είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια. Έχει ορατό μήκος 1,12 m. Η κορυφή του ρήγματος φτάνει στην κολλουβιακή σφήνα του ρήγματος 5.5. Το 5.5 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,73 m και ο δεύτερος 0,49 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,60 m. Στο πάνω μέρος του ρήγματος στον κλάδο υπάρχει μετατόπιση στρώματος κροκάλων κατά περίπου 0,25 m. Στα δεξιά του ρήγματος σε βάθος 1,06 m από την επιφάνεια υπάρχει μία κολλουβιακή σφήνα με ορατό μήκος 0,80 m. ΤΟΜΗ 6 Η Τομή 6 αποτελεί την αντιθετική τομή της Τομής 3. Χωρίζεται σε δύο μέρη για λόγους χώρου, τη δυτική και την ανατολική παρειά. Έχει συνολικό μήκος 10 m και πλάτος που κυμαίνεται από 2,34 έως 2,86 m. Η τομή αποτελείται από 3 κύρια ρήγματα. Τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 6.1, 6.2 και 6.3. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 6 και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς τα βορρά. ΔΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 17. Το πρώτο φύλλο της λεπτομερούς παλαιοσεισμολογικής τομής 6. Το ρήγμα 6.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος κλάδος έχει ορατό μήκος 1,75 m και ο δεύτερος 2,44 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια περίπου 1,60 m. Το ρήγμα 6.2 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 3,01 m και ο δεύτερος 1,75 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια 26

27 περίπου 0,50 m. Επίσης στα δεξιά του ρήγματος σε βάθος 0,55 m υπάρχουν δύο κολλούβιες σφήνες. Η πρώτη έχει ορατό μήκος 3,71 m και η δεύτερη, που βρίσκεται κάτω από την πρώτη, έχει 2,90 m. Επίσης, υπάρχει μετατόπιση στρώματος κροκάλων. ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΑΡΕΙΑ Εικόνα 18. Το δεύτερο φύλλο της παλαιοσεισμολογικής τομής 6. Το ρήγμα 6.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1.91 m και ο δεύτερος 2,27 m. Το ρήγμα είναι θαμμένο κάτω από την επιφάνεια 0,80 m περίπου. ΤΟΜΗ 7 Η Τομή 7 αποτελεί την αντιθετική τομή της Τομής 8. Έχει συνολικό μήκος 5,60 m και βάθος που κυμαίνεται από 1 έως 2,16 m. Η τομή αποτελείται από 5 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 7.1, 7.2, 7.3, 7.4 και 7.5. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 7 και η αρίθμηση αυξάνεται από αριστερά προς τα δεξιά. Γενικά, παρατηρούμε, ότι το βάθος των ρηγμάτων από την επιφάνεια αυξάνεται σημαντικά από το νότο προς το βορρά. 27

28 19. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. Εικόνα Τα 7.1, 7.2, 7.3 και 7.4 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Το 7.1 βγαίνει στην επιφάνεια, ενώ τα επόμενα τρία είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια και μάλιστα παρουσιάζουν απότομη αύξηση της απόστασης από την επιφάνεια. Επίσης, μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων παρατηρείται μετατόπιση στρωμάτων. Το 7.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 2,25 m και ο δεύτερος 0,63 m. Το 7.2 έχει ορατό μήκος 3 m, το 7.3 0,75 m και το 7.4 0,51 m. Τέλος, έχουμε μετατόπιση του στρώματος Σ 1 κατά 0,22 m. ΤΟΜΗ Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Εικόνα 28

29 Η Τομή 8 έχει συνολικό μήκος 6,90 m και βάθος που κυμαίνεται από 0,68 έως 2,50 m. Η τομή αποτελείται από 9 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 8.1, 8.2, 8.3, 8.4, 8.5, 8.6, 8.7, 8.8 και 8.9. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 8 και η αρίθμηση αυξάνεται από νότο προς βορρά. Γενικά, παρατηρούμε ότι η στρωματογραφική ακολουθία τέμνεται από ζώνες ρηγμάτων. Τα 8.1 και 8.2 συγκροτούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο προσεγγίζει την επιφάνεια. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια κατά περίπου 0,55 m. Το 8.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,68 m και ο δεύτερος 0,34 m. Το 8.2 έχει ορατό μήκος 0,61 m. Τα 8.3, 8.4, 8.5, 8.6 και 8.7 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται προς την επιφάνεια. Όλα τα ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 8.3 έχει ορατό μήκος 0,95 m. Το 8.4 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,11 m και ο δεύτερος 0,98 m. Το 8.5 αποτελείται κι αυτό από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 1,05 m και ο δεύτερος 0,73 m. Το 8.6 έχει ορατό μήκος 1,39 m και το 8.7 0,85 m. Μέσα στη ζώνη των ρηγμάτων υπάρχουν μετατοπίσεις στρωμάτων, ιδιαίτερα ανάμεσα στα 8.5, 8.6 και 8.7. Τα 8.8 και 8.9 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας μειώνεται όσο ανεβαίνει προς την επιφάνεια. Και τα δύο ρήγματα είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια. Το 8.8 έχει ορατό μήκος 0,85 m και το 8.9 1,97 m. Εικόνα 21. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή από την οποία μετρήθηκαν τα δεδομένα. 29

30 ΤΟΜΗ Απλοποιημένη παλαιοσεισμολογική τομή (Koukouvelas et al 2001). Εικόνα Η Τομή 9 έχει συνολικό μήκος 5,70 m και βάθος που κυμαίνεται από 1,08 έως 2,80 m. Η τομή αποτελείται από 4 ρήγματα, τα οποία στη συνέχεια θα ονομάζονται 9.1, 9.2, 9.3 και 9.4. Το όνομα κάθε ρήγματος προέρχεται από την τομή 9 και η αρίθμηση αυξάνεται από βορρά προς νότο. Τα 9.1, 9.2 και 9.3 αποτελούν μία ζώνη ρηγμάτων, το πλάτος της οποίας αυξάνεται όσο ανεβαίνει προς τα πάνω. Τα 9.1 και 9.2 είναι θαμμένα κάτω από την επιφάνεια από 1 έως 1,50 m, ενώ το 9.3 βγαίνει στην επιφάνεια. Το 9.1 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 0,22 m και ο δεύτερος 1,44 m. Το 9.2 έχει ορατό μήκος 0,79 m και είναι παράλληλα αναπτυγμένο με το 9.1. Το 9.3 αποτελείται από δύο κλάδους, τους και Ο πρώτος έχει ορατό μήκος 4,28 m και ο δεύτερος 2,15 m. Το 9.4 είναι μεμονωμένο ρήγμα και βγαίνει στην επιφάνεια. έχει ορατό μήκος 3,76 m. 30

31 Εικόνα 23. Η λεπτομερής παλαιοσεισμολογική τομή. 2. ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΙΣ ΠΑΛΑΙΟΣΕΙΣΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΤΟΜΕΣ Α. ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΡΗΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΟΥΛΛΑΒΙΑΚΕΣ ΣΦΗΝΕΣ TOMH 1 Το Α.1 απέχει από τη ζώνη των Α.2-Α.3-Α.4 0,46 m. Η ζώνη των Α.2-Α.3-Α.4 απέχει από το ρήγμα Α.5 0,90 m. Το Α.5 απέχει από το Α.6 1,22 m. Το Α.6 απέχει από τη ζώνη Α.7-Α.8-Α.9 0,80 m. Η ζώνη Β.1-Β.2 απέχει από το Β.3 0,80 m. Το Β.3 απέχει από το Β.4 0,34 m. Ο μέσος όρος της απόστασης των ρηγμάτων είναι 0,75 m. Κολλουβιακές σφήνες: Στη βάση του ρήγματος Α.9 υπάρχει κολλουβιακή σφήνα που απέχει από την επιφάνεια 1,20 m και έχει πάχος 0,26 m. Τα ρήγματα Α.1 και Α.2 που βγαίνουν στην επιφάνεια της γης απέχουν 0,46 m. Το ρήγμα Α.1 απέχει 5,60 m από το ρήγμα Α.9 που έχει κολλουβιακή σφήνα. ΤΟΜΗ 2 Το ρήγμα 1 απέχει από το 2 0,60 m. Το 2 απέχει από το 3 0,64 m. Το 3 απέχει από το 4 0,46 m. Το 3 απέχει από τη ζώνη 5-6 0,48 m. Η ζώνη 5-6 απέχει από τη ζώνη 7-8 0,46 m. Η ζώνη 7-8 απέχει από τη ζώνη ,20 m. 31

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών...

ΜΕΡΟΣ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 1. Γεωλογείν περί Σεισμών...3. 2. Λιθοσφαιρικές πλάκες στον Ελληνικό χώρο... 15. 3. Κλάδοι της Γεωλογίας των σεισμών... ΜΕΡΟΣ 1 1. Γεωλογείν περί Σεισμών....................................3 1.1. Σεισμοί και Γεωλογία....................................................3 1.2. Γιατί μελετάμε τους σεισμούς...........................................

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ

ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΕΔΙΟΥ ΤΩΝ ΤΑΣΕΩΝ Εισαγωγή: Η σεισμικότητα μιας περιοχής χρησιμοποιείται συχνά για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικών με τις τεκτονικές διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα εκεί. Από τα τέλη του

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη

ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER. Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη ΟΙ ΥΔΡΙΤΕΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ ΩΣ ΚΑΥΣΙΜΗ ΥΛΗ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ. ΤΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ANAXIMANDER Από Δρ. Κωνσταντίνο Περισοράτη Οι υδρίτες (εικ. 1) είναι χημικές ενώσεις που ανήκουν στους κλειθρίτες, δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

2. ΓΕΩΛΟΓΙΑ - ΝΕΟΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 2. 2.1 ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΥΤΕΡΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται συνοπτικά το Γεωλογικό-Σεισμοτεκτονικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής του Π.Σ. Βόλου - Ν.Ιωνίας. Η ευρύτερη περιοχή της πόλης του

Διαβάστε περισσότερα

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία

iv. Παράκτια Γεωμορφολογία iv. Παράκτια Γεωμορφολογία Η παράκτια ζώνη περιλαμβάνει, τόσο το υποθαλάσσιο τμήμα της ακτής, μέχρι το βάθος όπου τα ιζήματα υπόκεινται σε περιορισμένη μεταφορά εξαιτίας της δράσης των κυμάτων, όσο και

Διαβάστε περισσότερα

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο.

Επειδή ο μεσημβρινός τέμνει ξανά τον παράλληλο σε αντιδιαμετρικό του σημείο θα θεωρούμε μεσημβρινό το ημικύκλιο και όχι ολόκληρο τον κύκλο. ΝΑΥΣΙΠΛΟΪΑ Η ιστιοπλοΐα ανοιχτής θαλάσσης δεν διαφέρει στα βασικά από την ιστιοπλοΐα τριγώνου η οποία γίνεται με μικρά σκάφη καi σε προκαθορισμένο στίβο. Όταν όμως αφήνουμε την ακτή και ανοιγόμαστε στο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η

ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΑΡΧΑΙΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η 15. Bούλομαι δὲ καὶ ἃς βασιλεῖ πρὸς τὴν πόλιν συνθήκας ὁ Λυκοῦργος ἐποίησε διηγήσασθαι: μόνη γὰρ δὴ αὕτη ἀρχὴ διατελεῖ οἵαπερ ἐξ ἀρχῆς κατεστάθη: τὰς δὲ ἄλλας πολιτείας εὕροι

Διαβάστε περισσότερα

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ.

Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Κ.-Α. Θ. Ραδιενέργεια Ένα τρομακτικό όπλο ή ένα μέσον για την έρευνα και για καλλίτερη ποιότητα ζωής; Για πόσο μεγάλες ενέργειες μιλάμε; Ραδιενέργεια 1896: Ανακάλυψη από τον Henry Becquerel (βραβείο Nobel 1903)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός

Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ. Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός Η ΓΗ ΣΑΝ ΠΛΑΝΗΤΗΣ Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Σχήµα και µέγεθος της Γης - Κινήσεις της Γης Βαρύτητα - Μαγνητισµός ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Γεωγραφικά στοιχεία της Γης Η Φυσική Γεωγραφία εξετάζει: τον γήινο

Διαβάστε περισσότερα

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς

Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές φυσικής κληρονομιάς Habitat: κυρίαρχη μορφή, γύρω από την οποία αναπτύσσεται ένας οικότοπος Χλωρίδα (π.χ. φυτό-φύκος) Πανίδα (π.χ. ύφαλος διθύρων) Γεωλογική μορφή (π.χ.

Διαβάστε περισσότερα

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ

2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2. ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ Υ ΡΟΣΦΑΙΡΑΣ 2.1 Ωκεανοί και Θάλασσες. Σύµφωνα µε τη ιεθνή Υδρογραφική Υπηρεσία (International Hydrographic Bureau, 1953) ως το 1999 θεωρούντο µόνο τρεις ωκεανοί: Ο Ατλαντικός, ο Ειρηνικός

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες)

Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) Συμβολή στην Χαρτογράφηση Θαλάσσιων Οικοτόπων των Όρμων Κορθίου και Χώρας Άνδρου (Νοτιοανατολική Άνδρος, Κυκλάδες) 1 1. Εισαγωγή Οι θαλάσσιοι τύποι οικοτόπων αποτελούν τμήμα του Παραρτήματος Ι της Οδηγίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ

Η ΣΤΑΘΜΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΧΘΕΣ, ΣΗΜΕΡΑ, ΑΥΡΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΠΗΛΑΙΟΛΟΠΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Σίνα 32, Αθήνα 106 72, τηλ.210-3617824, φαξ 210-3643476, e- mails: ellspe@otenet.gr & info@speleologicalsociety.gr website: www.speleologicalsociety.gr ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς.

Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. Μ2 Μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας με τη βοήθεια του απλού εκκρεμούς. 1 Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί στη μέτρηση της επιτάχυνσης της βαρύτητας σε ένα τόπο. Αυτή η μέτρηση επιτυγχάνεται

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Απόστολος Ντάνης. Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής *Βασικές μορφές προσανατολισμού *Προσανατολισμός με τα ορατά σημεία προορισμού στη φύση *Προσανατολισμός με τον ήλιο *Προσανατολισμός από τη σελήνη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH TZΕΜΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Α.Μ. 3507 ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗ 24.11.2005 Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ MILANKOVITCH Όλοι γνωρίζουμε ότι η εναλλαγή των 4 εποχών οφείλεται στην κλίση που παρουσιάζει ο άξονας περιστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ

ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ ΜΕΘΟΔΟΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥ ΓΕΝΕΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΙΣΜΩΝ Η μέθοδος των πρώτων αποκλίσεων των επιμήκων κυμάτων sin i = υ V υ : ταχύτητα του κύματος στην εστία V: μέγιστη αποκτηθείσα ταχύτητα Μέθοδος της προβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Ηθικά Νικομάχεια Β 1,5-8 ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 28 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος

Οδηγίες Χρήσης. Εισαγωγή. Δεδομένα του Συστήματος Οδηγίες Χρήσης Εισαγωγή Η εφαρμογή Aratos Disaster Control είναι ένα Γεωγραφικό Πληροφοριακό Σύστημα, σκοπός του οποίου είναι η απεικόνιση δεδομένων καταστροφών(πυρκαγιές), ακραίων καιρικών συνθηκών (πλημμύρες)

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15

Περιεχόμενα. Πρόλογος... 11. Εισαγωγή... 13. Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 Περιεχόμενα Πρόλογος... 11 Εισαγωγή... 13 Κεφάλαιο 1. Η Σεισμική Μέθοδος... 15 1.1 Γενικά...15 1.2 Ελαστικές σταθερές...16 1.3 Σεισμικά κύματα...19 1.3.1 Ταχύτητες των σεισμικών κυμάτων...22 1.3.2 Ακτινικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΕΚΔΡΟΜΗ ΣΤΗ ΔΥΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1-4 Ιουνίου 2010 Πρόγραμμα - Δρομολόγιο Σύνταξη Επιμέλεια: Καθηγητής Μιχ. Σταματάκης

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας

Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας Βασικές μέθοδοι στρωματογραφίας ΛΙΘΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΡΟΝΟΣΤΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Μαγνητοστρωματογραφία Σεισμική στρωματογραφία ΣΥΣΧΕΤΙΣΜΟΣ Παραλληλισμός στρωμάτων από περιοχή σε περιοχή με στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M,

ΒΑΡΥΤΗΤΑ. Το μέτρο της βαρυτικής αυτής δύναμης είναι: F G όπου M, ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΛΞΗΣ Ο Νεύτωνας ανακάλυψε τον νόμο της βαρύτητας μελετώντας τις κινήσεις των πλανητών γύρω από τον Ήλιο και τον δημοσίευσε το 1686. Από την ανάλυση των δεδομένων αυτών ο

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι:

Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: ΗΛΙΑΚΑ ΩΡΟΛΟΓΙΑ Υπάρχουν πολλά είδη Ηλιακών Ρολογιών. Τα σημαντικότερα και συχνότερα απαντόμενα είναι: Οριζόντια Κατακόρυφα Ισημερινά Το παρακάτω άρθρο αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας αλλά και κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ. Αριστοτέλους Πολιτικά, Θ 2, 1 4) 53 Χρόνια ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΑΒΒΑΪΔΗ-ΜΑΝΩΛΑΡΑΚΗ ΠΑΓΚΡΑΤΙ : Φιλολάου & Εκφαντίδου 26 : Τηλ.: 2107601470 ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ : ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ 2013 ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ

Στέμμα. 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km. Χρωμόσφαιρα. 500 km. Φωτόσφαιρα. τ500=1. -100 km. Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Στέμμα 2200 km Μεταβατική περιοχή 2100 km Χρωμόσφαιρα 500 km -100 km Φωτόσφαιρα τ500=1 Δομή της ΗΛΙΑΚΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ Η ΗΛΙΑΚΗ ΧΡΩΜΟΣΦΑΙΡΑ Περιοχή της ηλιακής ατμόσφαιρας πάνω από τη φωτόσφαιρα ( Πάχος της

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 28 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Κυριακή, 13 Απριλίου, 2014 Ώρα: 10:00-13:00 Παρακαλώ διαβάστε πρώτα τα πιο κάτω, πριν απαντήσετε οποιαδήποτε ερώτηση. Γενικές οδηγίες: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.

ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ. Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua. ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΓΝΑΤΙΑ ΟΔΟ Dr. Βανδαράκης Δημήτριος (dbandarakis@hua.gr) Dr. Παυλόπουλος Κοσμάς Καθηγητής (kpavlop@hua.gr) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΙΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΚΑΤΟΛΙΣΘΗΣΕΩΝ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΧΩΡΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ III Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών (4) Αλλαγές μεταβολές του γεωϋλικού με το χρόνο Αποσάθρωση: αλλοίωση (συνήθως χημική) ορυκτών

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 8 ο. Ισοτοπική Γεωχημεία. 1. Βασικές αρχές

Μάθημα 8 ο. Ισοτοπική Γεωχημεία. 1. Βασικές αρχές Μάθημα 8 ο Ισοτοπική Γεωχημεία 1. Βασικές αρχές Επικ. Καθ. Χ. Στουραϊτη Τομέας Οικονομικής Γεωλογίας - Γεωχημείας Θεωρία - Ισότοπα - Ραδιενέργεια - Ο φασματογράφος μάζας Περιεχόμενα Βασικές αρχές ραδιοχρονολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1: ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΟΙ ΧΑΡΤΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ : Ι. ΖΑΧΑΡΙΑΣ ΑΓΡΙΝΙΟ, 2015 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες

10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες 10 + αλήθειες που μάθαμε συζητώντας με ψαράδες Ο Παγασητικός είναι μια κλειστή θάλασσα που τα νερά της αλλάζουν κάθε 8-9 μέρες χάρη στα ρεύματα Οι παλιές, μεγάλες πληγές Ελλιπής βιολογικός καθαρισμός Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ

ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΤΩΝ ΚΥΚΛΑΔΩΝ Η Σύρος είναι νησί των Κυκλάδων. Πρωτεύουσά της είναι η Ερμούπολη, η οποία είναι πρωτεύουσα της Περιφέριας Νότιου Αιγαίου αλλά και του πρώην Νομού Κυκλάδων. Η Σύρος αναπτύχθηκε ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία»

Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ» Κατεύθυνση:«Τεχνικής Γεωλογία και Περιβαλλοντική Υδρογεωλογία» Βασικά εργαλεία Τεχνικής Γεωλογίας και Υδρογεωλογίας Επικ. Καθηγ. Μαρίνος

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία

Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους Πολιτικά (Γ1, 1-2, 3-4/6/12) Τῷ περὶ πολιτείας ἐπισκοποῦντι, καὶ τίς ἑκάστη καὶ ποία ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ʹ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 29 ΜΑΪΟΥ 2006 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Ι ΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ Αριστοτέλους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΑ ΠΙΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΑ ΗΦΑΙΣΤΕΙΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ 1. Το ηφαίστειο Mount Merapi Η Ινδονησία κατέχει την αδιαμφισβήτητα ηγετική θέση στον κόσμο σε ενεργά ηφαίστεια και σεισμούς. Το Mount Merapi βρίσκεται στο κέντρο

Διαβάστε περισσότερα

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει:

1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 120 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΣΜΟΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Ηλεκτρικό φορτίο Ηλεκτρικό πεδίο 1.Η δύναμη μεταξύ δύο φορτίων έχει μέτρο 10 N. Αν η απόσταση των φορτίων διπλασιαστεί, το μέτρο της δύναμης θα γίνει: (α)

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο)

Άσκηση Η15. Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής. Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Άσκηση Η15 Μέτρηση της έντασης του μαγνητικού πεδίου της γής Γήινο μαγνητικό πεδίο (Γεωμαγνητικό πεδίο) Το γήινο μαγνητικό πεδίο αποτελείται, ως προς την προέλευσή του, από δύο συνιστώσες, το μόνιμο μαγνητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΠΑΤΡΑ-ΤΡΙΠΟΛΗ»

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΠΑΤΡΑ-ΤΡΙΠΟΛΗ» ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΤΑΞΥ ΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΠΕΙΡΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΔΙΑΝΟΙΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΑΜΨΗΣ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΠΑΤΡΑ-ΤΡΙΠΟΛΗ» ΑΡΒΑΝΙΤΗ ΛΙΝΑ (00003) «ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΥΡΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Α.Μ. 08010

ΒΕΖΥΡΙΑΝΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Α.Μ. 08010 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΞΕΛΙΞΗ ΓΕΩΜΟΡΦΩΝ ΤΥΠΟΥ BADLANDS ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΔΕΡΒΕΝΙΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΚΟΡΙΝΘΙΑΚΗ ΤΑΦΡΟΣ (Β. ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ ΕΛΛΑΔΑ) ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ

Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ ΕΚΘΕΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ Ο ΣΕΙΣΜΟΣ ΤΗΣ 26 ης ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΟ ΠΑΛΙΡΡΟΪΚΟ ΚΥΜΑ ΒΑΡΥΤΗΤΑΣ ΣΤΟΝ ΙΝ ΙΚΟ ΩΚΕΑΝΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακήΓεωµετρία. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακήΓεωµετρία Γιάννης Κατσίγιαννης ΗηλιακήενέργειαστηΓη Φασµατικήκατανοµήτηςηλιακής ακτινοβολίας ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιο ΗκίνησητηςΓηςγύρωαπότονήλιοµπορεί να αναλυθεί σε δύο κύριες συνιστώσες: Περιφορά

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΤΡΙΤΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc.

Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός. Copyright 2009 Pearson Education, Inc. Κεφάλαιο 27 Μαγνητισµός Περιεχόµενα Κεφαλαίου 27 Μαγνήτες και Μαγνητικά πεδία Τα ηλεκτρικά ρεύµατα παράγουν µαγνητικά πεδία Μαγνητικές Δυνάµεις πάνω σε φορτισµένα σωµατίδια. Η ροπή ενός βρόχου ρεύµατος.

Διαβάστε περισσότερα

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο

Ποτάµια ράση ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ. Ποτάµια ιάβρωση. Ποτάµια Μεταφορά. Ποτάµια Απόθεση. Βασικό επίπεδο ΠΟΤΑΜΙΑ ΓΕΩΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ Η µορφολογία του επιφανειακού αναγλύφου που έχει δηµιουργηθεί από δράση του τρεχούµενου νερού ονοµάζεται ποτάµια µορφολογία. Οι διεργασίες δηµιουργίας της ονοµάζονται ποτάµιες διεργασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ - ΣΟΦΑΔΩΝ

ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ - ΣΟΦΑΔΩΝ ΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΡΔΙΤΣΑΣ - ΣΟΦΑΔΩΝ ΛΕΚΚΑΣ, Ε., ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, Δ. & ΛΟΖΙΟΣ ΣΤ. ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ & ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819.

Πεδία δυνάμεων. Ηλεκτρισμός και μαγνητισμός διαφορετικές όψεις του ίδιου φαινομένου του ηλεκτρομαγνητισμού. Ενοποίηση των δύο πεδίων μετά το 1819. Πεδία δυνάμεων Πεδίο βαρύτητας, ηλεκτρικό πεδίο, μαγνητικό πεδίο: χώροι που ασκούνται δυνάμεις σε κατάλληλους φορείς. Κατάλληλος φορέας για το πεδίο βαρύτητας: μάζα Για το ηλεκτρικό πεδίο: ηλεκτρικό φορτίο.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΗΣ ΘΕΜΑ : ΒΟΡΕΙΟ ΣΕΛΑΣ ΟΝΟΜΑ : ΜΗΛΙΑΡΑΚΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΜΗΜΑ.... : Γ3 ΥΠΕΥΘ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ.. : BΡΟΝΤΗ ΚΡΗΝΗ ΓΕΝΙΚΑ Το φαινόμενο αυτό είναι από τα ωραιότερα που πρόσφερε η Φύση σε ποικιλία

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής

ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0. Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής ΓΕΩΔΑΙΣΙΑ Ι Μάθημα 1 0 Ι.Μ. Δόκας Επικ. Καθηγητής Γεωδαισία Μοιράζω τη γη (Γη + δαίομαι) Ακριβής Έννοια: Διαίρεση, διανομή /μέτρηση της Γής. Αντικείμενο της γεωδαισίας: Ο προσδιορισμός της μορφής, του

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3

Εργαστηριακή ή Άσκηση η 3 Μιχάλης Καλογεράκης 9 ο Εξάμηνο ΣΕΜΦΕ ΑΜ:09101187 Υπεύθυνος Άσκησης: Μ. Κόκκορης Συνεργάτης: Κώστας Καραϊσκος Ημερομηνία Διεξαγωγής: 9/11/005 Εργαστήριο Πυρηνικής Φυσικής και Στοιχειωδών ν Σωματιδίων Εργαστηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον

Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Φυσικοί Νόμοι διέπουν Το Περιβάλλον Απαρχές Σύμπαντος Ύλη - Ενέργεια E = mc 2 Θεμελιώδεις καταστάσεις ύλης Στερεά Υγρή Αέριος Χημικές μορφές ύλης Χημικά στοιχεία Χημικές ενώσεις Χημικά στοιχεία 92 στη

Διαβάστε περισσότερα

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός

Φύση του φωτός. Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο. μήκος κύματος φωτός. συχνότητα φωτός Γεωμετρική Οπτική Φύση του φωτός Θεωρούμε ότι το φως έχει διττή φύση: ΚΥΜΑΤΙΚΗ Βασική ιδέα Το φως είναι μια Η/Μ διαταραχή που διαδίδεται στο χώρο Βασική Εξίσωση Φαινόμενα που εξηγεί καλύτερα (κύμα) μήκος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ

ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ ΔΙΑΛΕΞΗ ΤΡΙΤΗ ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΙΑΛΕΚΤΩΝ 1. Από τη Γραμμική Β στην εισαγωγή του αλφαβήτου - Στον ελληνικό χώρο, υπήρχε ένα σύστημα γραφής μέχρι το 1200 π.χ. περίπου, η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 5. ΑΝΕΜΟΙ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 5. ΑΝΕΜΟΙ Αέριες μάζες κινούνται από περιοχές υψηλότερης προς περιοχές χαμηλότερης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ. Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ. Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΩΤΟΓΡΑΜΜΕΤΡΙΑΣ Βασίλης Γιαννακόπουλος, Δρ. Δασολόγος Φωτογραμμετρία Εισαγωγή Ορισμοί Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Εφαρμογές Εισαγωγή Προσδιορισμός θέσεων Με τοπογραφικά όργανα Σχήμα Μέγεθος Συντεταγμένες

Διαβάστε περισσότερα

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014

minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/2014 minimath.eu Φυσική A ΛΥΚΕΙΟΥ Περικλής Πέρρος 1/1/014 minimath.eu Περιεχόμενα Κινηση 3 Ευθύγραμμη ομαλή κίνηση 4 Ευθύγραμμη ομαλά μεταβαλλόμενη κίνηση 5 Δυναμικη 7 Οι νόμοι του Νεύτωνα 7 Τριβή 8 Ομαλη κυκλικη

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ

Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ ΕΝΩΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΙΚΩΝ 5 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΙΟΥ Κυριακή, 17 Μαίου, 2009 Ώρα: 10:00-12:30 ΠΡΟΣΕΙΝΟΜΕΝΕ ΛΤΕΙ 1. α) Ζεύγος δυνάμεων Δράσης Αντίδρασης είναι η δύναμη που ασκεί ο μαθητής στο έδαφος

Διαβάστε περισσότερα

Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης

Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης "Οι μελέτες Γεωλογικής Καταλληλότητας (ΜΓΚ) στα πλαίσια εκπόνησης ΣΧΟΟΑΠ - ΓΠΣ: Προβλήματα και δυνατότητες Αποτύπωση και Χαρακτηρισμός ενεργών ρηξιγενών ζωνών στο Ηράκλειο Κρήτης Δρ Αθανάσιος Η. Γκανάς

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων

Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΗΠΙΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΔΙΑΛΕΞΗ ΙΙI Περιβαλλοντικές επιδράσεις γεωθερμικών εκμεταλλεύσεων ΑΠΟ Δρ. Α. ΤΖΑΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΓΕΩΦΥΣΙΚΗΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. Remote Sensing

ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ. Remote Sensing ΤΗΛΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ Remote Sensing Ορισµός Η Τηλεπισκόπηση ή Τηλεανίχνευση (Remote Sensing) είναι το επιστηµονικό τεχνολογικό πεδίο που ασχολείται µετην απόκτηση πληροφοριών από απόσταση, για αντικείµενα περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας.

Εικ.IV.7: Μορφές Κυψελοειδούς αποσάθρωσης στη Νάξο, στην περιοχή της Στελίδας. ii. Μορφές Διάβρωσης 1. Μορφές Κυψελοειδούς Αποσάθρωσης-Tafoni Ο όρος Tafoni θεσπίστηκε ως γεωμορφολογικός από τον A. Penck (1894), εξαιτίας των γεωμορφών σε περιοχή της Κορσικής, που φέρει το όνομα αυτό.

Διαβάστε περισσότερα

Εὐκλείδεια Γεωµετρία

Εὐκλείδεια Γεωµετρία Εὐκλείδεια Γεωµετρία Φθινοπωρινὸ Εξάµηνο 010 Καθηγητὴς Ν.Γ. Τζανάκης Μάθηµα 9 ευτέρα 18-10-010 Συνοπτικὴ περιγραφή Υπενθύµιση τοῦ Θεωρήµατος τοῦ Θαλῆ. εῖτε καὶ ἐδάφιο 7.7 τοῦ σχολικοῦ ϐιβλίου. Τονίσθηκε,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ

ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΦΥΣΙΚΗ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΥ ΘΕΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Β Τάξης ΓΕΛ 4 ο ΓΕΛ ΚΟΖΑΝΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ ΣΤΕΦΑΝΟΥ Μ. ΦΥΣΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟ ΠΕΔΙΟ - ΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΠΕΔΙΟ Δυναμική ενέργεια δυο φορτίων Δυναμική ενέργεια τριών ή περισσοτέρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ)

ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΣΤΟ ΟΡΟΣ ΠΕΡΙΣΤΕΡΙ (ΛΑΚΜΟΣ) Θεσσαλονίκη 2011 Η απόφαση για μια αναγνωριστική αποστολή πάνω από το χωριό Χαλίκι, στο όρος Λάκμος ή Περιστέρι, πάρθηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής του συλλόγου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα το γράμμα, που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 MAΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΦΥΣΙΚΗ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-4 να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12)

Διδαγμένο κείμενο. Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Διδαγμένο κείμενο Ἀριστοτέλους Πολιτικά (Α1,1/Γ1,2/Γ1,3-4/6/12) Ἐπειδὴ πᾶσαν πόλιν ὁρῶμεν κοινωνίαν τινὰ οὖσαν καὶ πᾶσαν κοινωνίαν ἀγαθοῦ τινος ἕνεκεν συνεστηκυῖαν (τοῦ γὰρ εἶναι δοκοῦντος ἀγαθοῦ χάριν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ ΣΕΜΦΕ-ΕΜΠ 7 ο ΕΞΑΜΗΝΟ 2005-06 ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ Ν. ΓΑΖΗΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΕΜΠ ΑΘΗΝΑ 2005 0_Eisagogi.doc 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ατομική θεωρία είναι ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Φυσικής στον

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου.

Φύλλο Εργασίας. Θέμα : Περπατώντας στο Πήλιο Θέλετε να οργανώσετε έναν ορειβατικό περίπατο από την Αγριά στην Δράκεια Πηλίου. Ενότητα Χάρτες Φύλλο Εργασίας Μελέτη χαρτών Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο.Τμήμα..Ημερομηνία. Σκοποί του φύλλου εργασίας Η εξοικείωση 1. Με την χρήση των χαρτών 2. Με την χρήση της πυξίδας 3. Με την εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ

ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΕΖΟΥΒΙΟΣ ΜΠΑΧΤΣΕΒΑΝΙ ΟΥ ΣΤΡΑΝΤΖΑΛΗ ΙΩΑΝΝΑ & ΑΣΚΑΛΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΣΥΝΤΕΤΑΓΜΕΝΕΣ: 40 49 17 Ν 14 25 32 Ε ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΗΣ ΕΚΡΗΞΗΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΑΣ. EYXARISTOYME GIA TIN PROSOXI

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α Α ΕΜΠ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΥΡΟΠΛΗΚΤΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ Συντονιστική επιτροπή: ΡΟΖΟΣ., Τεχν. Γεωλόγος, Επικ. Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΓΕΩΡΓΙΑ ΗΣ Π., Γεωλόγος, Επιστ. Συνεργάτης Ε.Μ.Π. Ερευνητική οµάδα: ΑΛΕΞΟΥΛΗ ΛΕΙΒΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μορφοδυναμική εξέλιξη της πεδιάδας των Καλαβρύτων στο Ολόκαινο

Μορφοδυναμική εξέλιξη της πεδιάδας των Καλαβρύτων στο Ολόκαινο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Μορφοδυναμική εξέλιξη της πεδιάδας των Καλαβρύτων στο Ολόκαινο ΜΙΣΥΡΗ ΖΩΗ Α.Μ. 07060 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στην οικογένειά μου Ειρήνη, Αντώνη, Κυριάκο και Στράτο

Στην οικογένειά μου Ειρήνη, Αντώνη, Κυριάκο και Στράτο Στην οικογένειά μου Ειρήνη, Αντώνη, Κυριάκο και Στράτο πολλών ουν γεγονότων και μεγάλων κατακλυσμών εν τοις ενακισχιλίοις έτεσι τοσαύτα γαρ προς τον νυν απ εκείνου του χρόνου γέγονεν έτη το τη γης εν τούτοις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ 1 η ΟΜΑΔΑ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Κεφάλαιο 2 ο Συστήματα αστρονομικών συντεταγμένων και χρόνος ΑΣΚΗΣΗ 1 η (α) Να εξηγηθεί γιατί το αζιμούθιο της ανατολής και της δύσεως του Ηλίου σε ένα τόπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η ασφάλεια στον LHC Ο Μεγάλος Επιταχυντής Συγκρουόµενων εσµών Αδρονίων (Large Hadron Collider, LHC) είναι ικανός να επιτύχει ενέργειες που κανένας άλλος επιταχυντής έως σήµερα δεν έχει προσεγγίσει. Ωστόσο,

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ

ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΠΑΡΑΚΤΙΑ ΣΤΕΡΕΟΜΕΤΑΦΟΡΑ ΚΑΙ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΑΚΤΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ- ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΥΛΙΚΟΥ ΑΚΤΩΝ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΕΓΚΑΡΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΚΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΦΕΡΤΩΝ ΥΛΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΣΤΗΝ ΑΚΤΗ

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΔΑΙΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΔΑΙΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΓΕΩΔΑΙΣΙΑΣ ΚΑΙ ΓΕΩΔΑΙΤΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Πρόγραμμα Ανάπτυξης τηλεμετρικών κλπ δικτύων GPS για διάφορες εφαρμογές (Ηφαιστειολογική έρευνα, έρευνα σεισμών,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ

ΙΖΗΜΑΤΑ -ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΕΤΗΣΙΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΑΝΕΜΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΙΖΗΜΑΤΑ - ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΙΖΗΜΑΤΩΝ ΚΥΚΛΟΣ ΝΕΡΟΥ Αρχικός µηχανισµός: ιάβρωση των Πετρωµάτων ανάντη των φραγµάτων. Ορισµός ιάβρωσης ιάβρωση = Η αποκόλληση και µετακίνηση σωµατιδίων πετρώµατος

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Ισότοπα: Χαρακτηρίζονται τα άτομα του ίδιου χημικού στοιχείου που έχουν διαφορετικό αριθμό νετρονίων στον πυρήνα τους. Χρόνος ημιζωής: Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ένα ισότοπο για να αποβάλει την μισή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΥ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Α] Να εντοπίσετε το Ρήμα, το Υποκείμενο και το Κατηγορούμενο ή το Αντικείμενο/α: 1. Ὁ σοφὸς ἐστι εὐδαίμων. 2. Βουκεφάλας ὑπὸ καύματος καματηρὸς ἐγένετο. 3. Ὁ ἵππος μέλας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ ΩΚΕΑΝΟΓΡΑΦΙΑ Δ ΕΞΑΜΗΝΟ Τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού Μέρος 2 ο : Φυσική ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Θερμοκρασία 2. Πυκνότητα 3. Διάδοση του φωτός στο νερό 4. Διάδοση του ήχου στο νερό Μια από τις πιο σημαντικές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β

ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΓΛΩΣΣΑΡΙΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΩΝ ΟΡΩΝ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ Α ΚΑΙ Β ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στο έγγραφο παρουσιάζονται οι ορισμοί λέξεων που αντιπροσωπεύουν έννοιες που απαντώνται στις ενότητες των τάξεων Α και Β. Η ερμηνείες που δίνονται

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα